Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 268 5132995 4713325 2026-04-27T13:09:41Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5132995 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[17 лютага]]: Паводле прывілея вялікага князя літоўскага [[Ягайла|Ягайлы]] ўтворана [[Віленскае біскупства]]. * [[20 лютага]]: Кароль і вялікі князь [[Ягайла]] выдаў [[Прывілей 1387 года|прывілей]] баярам, якія прынялі каталіцкае веравызнанне. * [[22 сакавіка]]: [[Вільня|Вільні]] было першым сярод гарадоў Вялікага Княства Літоўскага падаравана [[магдэбургскае права]]. * [[27 красавіка]]: З’явіліся першыя дакументальныя звесткі пра [[горад Ігумен]]. * [[28 красавіка]]: Кароль польскі [[Ягайла]] пацвердзіў права князя [[Скіргайла|Скіргайлы]] на валоданне [[Троцкае ваяводства|Троцкім]] і [[Полацкае княства|Полацкім]] княствамі, а таксама надзяліў яго новымі ўладаннямі на тэрыторыі [[ВКЛ|Вялікага княства Літоўскага]]. == Нарадзіліся == * [[Янаш Хуньядзі]], венгерскі ваенны і палітычны дзеяч (пам. [[11.8]].[[1456]]) * [[9 жніўня]] або [[16 верасня]]: [[Генрых V (кароль Англіі)|Генрых V]], кароль англійскі == Памерлі == * [[Олаф Хокансан]], [[кароль Даніі]] (нар. у [[1370]]) * [[16 студзеня]]: [[Лізавета Баснійская]], рэгент Венгерскага каралеўства (нар. у [[1340]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1387| ]] 3iy3h09pxusx9138h617j6ps6zpk86x 5132997 5132995 2026-04-27T13:18:34Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5132997 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[17 лютага]]: Паводле прывілея вялікага князя літоўскага [[Ягайла|Ягайлы]] ўтворана [[Віленскае біскупства]]. * [[20 лютага]]: Кароль і вялікі князь [[Ягайла]] выдаў [[Прывілей 1387 года|прывілей]] баярам, якія прынялі каталіцкае веравызнанне. * [[22 сакавіка]]: [[Вільня|Вільні]] было першым сярод гарадоў Вялікага Княства Літоўскага падаравана [[магдэбургскае права]]. * [[27 красавіка]]: З’явіліся першыя дакументальныя звесткі пра [[горад Ігумен]]. * [[28 красавіка]]: Кароль польскі [[Ягайла]] пацвердзіў права князя [[Скіргайла|Скіргайлы]] на валоданне [[Троцкае ваяводства|Троцкім]] і [[Полацкае княства|Полацкім]] княствамі, а таксама надзяліў яго новымі ўладаннямі на тэрыторыі [[ВКЛ|Вялікага княства Літоўскага]]. * восень: Войска [[Тамерлан]]а захапіла [[Ісфахан]], горад быў знішчаны, пасля таго як там успыхнула паўстанне. == Нарадзіліся == * [[Янаш Хуньядзі]], венгерскі ваенны і палітычны дзеяч (пам. [[11.8]].[[1456]]) * [[9 жніўня]] або [[16 верасня]]: [[Генрых V (кароль Англіі)|Генрых V]], кароль англійскі == Памерлі == * [[Олаф Хокансан]], [[кароль Даніі]] (нар. у [[1370]]) * [[16 студзеня]]: [[Лізавета Баснійская]], рэгент Венгерскага каралеўства (нар. у [[1340]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1387| ]] dvd60v4hojfuvh93tnm8t72tft90a6y 0 319 5133000 4808959 2026-04-27T13:32:19Z JerzyKundrat 174 5133000 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на красавік}} </noinclude> '''15 красавіка''' — сто пяты (сто шосты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Vista general de Masada.jpg|thumb|150px|left|Масада]] * [[73]]: [[Рымская імперыя|Рымляне]], пасля працяглай аблогі, захапілі [[Іўдзея|іўдзейскую]] крэпасць [[Масада]]. * [[15 красавіка]]: Войска хана [[Залатая Арда|Залатой Арды]] [[Тахтамыш]]а, разбіта [[Тамерлан]]ам на рацэ [[Церак]], хан уцёк у [[Вялікае Княства Літоўскае]]. * [[1071]]: Пасля трохгадовай аблогі змучанныя голадам жыхары горада [[Бары]] здаліся [[Нарманы|нарманам]] пад кіраўніцтвам [[Роберт Гвіскар|Роберта Гвіскара]]. [[Візантыя]] такім чынам губляе апошнія валоданні ў [[Апулія|Апуліі]]. * [[1432]]: Вялікі князь літоўскі [[Жыгімонт Кейстутавіч]] аднавіў дзяржаўную унію з [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчай]], скасаваную вялікім князем [[Свідрыгайла Альгердавіч|Свідрыгайлам]]. * [[1783]]: Утворана каталіцкая [[Магілёўская архідыяцэзія]]. * [[1896]]: Скончыліся [[Летнія Алімпійскія гульні 1896|Гульні I Алімпіяды]], якія праходзілі ў [[Афіны|Афінах]]. * [[1942]]: У акупаваным нацыстамі [[Мінск]]у пачала выдавацца газета [[Мінскер цайтунг (1942)|«Мінскер цайтунг»]]. * [[1992]]: [[Беларусь]] устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Канада]]й. * [[2013]]: Здзейснены [[выбухі на Бостанскім марафоне]]. * [[2019]]: Здарыўся [[пажар у саборы Парыжскай Божай Маці]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Leonardo da Vinci - presumed self-portrait - WGA12798.jpg|thumb|120px|left|Леанарда да Вінчы]] * [[1452]]: [[Леанарда да Вінчы]], вялікі мастак, архітэктар і навуковец (пам. 2.5.1519) * [[1646]]: [[Крысціян V]], кароль [[Данія|Даніі]] * [[1684]]: [[Кацярына I (імператрыца расійская)|Кацярына I, імператрыца расійская]] (пам. 6(17).5.1727) * [[1688]]: [[Іаган Георг Бергмюлер]], нямецкі мастак * [[1707]]: [[Леанард Эйлер]], швейцарскі матэматык (пам. 18.9.1783) * [[1786]]: [[Джон Франклін]], даследчык [[Арктыка|Арктыкі]] * [[1812]]: [[Тэадор Русо]], французскі мастак * [[1843]]: [[Генры Джэймс]], амерыканскі пісьменнік * [[1858]]: [[Эміль Дзюркгейм]], французскі сацыёлаг (пам. 15.11.1917) * [[1865]]: [[Вольга Базнаньская]], польская мастачка * [[1874]]: [[Іаганес Штарк]], нямецкі фізік * [[1875]]: [[Джэймс Джэй Джэфрыс]], амерыканскі баксёр * [[1886]]: [[Мікалай Сцяпанавіч Гумілёў|Мікалай Гумілёў]], рускі паэт, навуковец афрыканіст (пам. 1921) * [[1889]]: [[Томас Харт Бентан]], амерыканскі мастак * [[1900]]: [[Уладзімір Тамашчык]], беларускі грамадскі і рэлігійны дзеяч (пам. 9.6.1970) * [[1901]]: [[Джо Дэвіс]], англійскі [[снукер]]ыст (пам. 10.6.1978) * [[1912]]: [[Кім Ір Сен]], дзяржаўны дзеяч [[Паўночная Карэя|Паўночнай Карэі]], генеральны сакратар Працоўнай партыі Карэі (пам. 8.7.1994) * [[1923]]: [[Артур Аліксаар]], эстонскі паэт * [[1930]]: [[Вігдзіс Фінбагадоцір]], прэзідэнт [[Ісландыя|Ісландыі]] * [[1938]]: [[Клаўдзія Кардынале]], італьянская кінаактрыса * [[1949]]: [[Ала Пугачова]], савецкая і расійская эстрадная спявачка, прадзюсар, аўтар песень, кінаактрыса * [[1957]]: [[Эвелін Эшфард]], амерыканская лёгкаатлетка * [[1979]]: [[Люк Эванс]], англійскі акцёр. * [[1983]]: [[Алісэ Брага]], бразільская актрыса * [[1990]]: [[Эма Уотсан]], брытанская актрыса і фотамадэль * [[1994]]: [[Шона Мілер-Уйба]], багамская лёгкаатлетка * [[1997]]: [[Леанарда Фабры]], італьянскі лёгкаатлет == Памерлі == [[Image:JeanGenet-HansKoechler1983-cropped.jpg|thumb|120px|Жан Жэнэ]] * [[628]]: [[Імператрыца Суйка]] * [[1697]]: [[Карл XI]], кароль Швецыі * [[1756]]: [[Жак Касіні]], французскі астраном * [[1757]]: [[Разальба Кар'ера]], італьянская мастачка * [[1757]]: [[Франц Ёзэф Шпіглер]], нямецкі мастак (нар. 5.4.1691) * [[1763]]: [[Фёдар Рыгоравіч Волкаў|Фёдар Волкаў]], рускі акцёр, заснавальнік рускага тэатра (нар. 20.2.1729) * [[1765]]: [[Міхаіл Васілевіч Ламаносаў|Міхаіл Ламаносаў]], расійскі навуковец і паэт (нар. 19.11.1711) * [[1847]]: [[Станіслаў Юндзіл]], прыродазнавец, адзін з першых даследчыкаў расліннага і жывёльнага свету Беларусі, доктар філасофіі і тэалогіі (нар. 6.5.1761) * [[1852]]: [[Тадэвуш Тышкевіч]], дзяржаўны і ваенны дзеяч [[ВКЛ]] і [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (нар. 6(17).9.1774) * [[1853]]: [[Агюст Ларан]], французскі хімік-арганік * [[1902]]: [[Эмэ Жуль Далу]], французскі [[скульптар]] * [[1943]]: [[Арыстарх Васілевіч Лянтулаў]], расійскі мастак * [[1980]]: [[Жан-Поль Сартр]], французскі пісьменнік і філосаф, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] (1964, нар. 21.6.1905) * [[1990]]: [[Грэта Гарба]], шведская і амерыканская кінаактрыса (нар. 18.9.1905) * [[1986]]: [[Жан Жэнэ]], французскі пісьменнік, паэт і драматург (нар. 19.12.1910) * [[2010]]: [[Алег Елізараў]], беларускі мастак-авангардыст * [[2015]]: [[Уладзімір Ільіч Содаль|Уладзімір Содаль]], беларускі літаратуразнавец, краязнавец (нар. 13.9.1937) == Святкуюць == * {{Сцяг Зямлі}} Дзень экалагічных ведаў * {{Сцяг Зямлі}} Міжнародны дзень культуры * {{Сцяг Зямлі}} Сусветны дзень мастацтва * {{BIH}}: Дзень арміі * {{GEO}}: Дзень Кахання * {{ESP}}: Дзень дзяцей * {{KAZ}}: Дзень закаханых * {{PRK}}: Свята Сонца (Дзень нараджэння [[Кім Ір Сен]]а) * {{RUS}}: Дзень спецыяліста па радыёэлектроннай барацьбе * {{UKR}}: Дзень работнікаў крымінальнага вышуку Украіны <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|415]] </noinclude> [[Катэгорыя:15 красавіка| ]] qllsap4gntn6t7pc0lq3ana7hcs40r4 5133001 5133000 2026-04-27T13:32:34Z JerzyKundrat 174 5133001 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на красавік}} </noinclude> '''15 красавіка''' — сто пяты (сто шосты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Vista general de Masada.jpg|thumb|150px|Масада]] * [[73]]: [[Рымская імперыя|Рымляне]], пасля працяглай аблогі, захапілі [[Іўдзея|іўдзейскую]] крэпасць [[Масада]]. * [[15 красавіка]]: Войска хана [[Залатая Арда|Залатой Арды]] [[Тахтамыш]]а, разбіта [[Тамерлан]]ам на рацэ [[Церак]], хан уцёк у [[Вялікае Княства Літоўскае]]. * [[1071]]: Пасля трохгадовай аблогі змучанныя голадам жыхары горада [[Бары]] здаліся [[Нарманы|нарманам]] пад кіраўніцтвам [[Роберт Гвіскар|Роберта Гвіскара]]. [[Візантыя]] такім чынам губляе апошнія валоданні ў [[Апулія|Апуліі]]. * [[1432]]: Вялікі князь літоўскі [[Жыгімонт Кейстутавіч]] аднавіў дзяржаўную унію з [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчай]], скасаваную вялікім князем [[Свідрыгайла Альгердавіч|Свідрыгайлам]]. * [[1783]]: Утворана каталіцкая [[Магілёўская архідыяцэзія]]. * [[1896]]: Скончыліся [[Летнія Алімпійскія гульні 1896|Гульні I Алімпіяды]], якія праходзілі ў [[Афіны|Афінах]]. * [[1942]]: У акупаваным нацыстамі [[Мінск]]у пачала выдавацца газета [[Мінскер цайтунг (1942)|«Мінскер цайтунг»]]. * [[1992]]: [[Беларусь]] устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Канада]]й. * [[2013]]: Здзейснены [[выбухі на Бостанскім марафоне]]. * [[2019]]: Здарыўся [[пажар у саборы Парыжскай Божай Маці]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Leonardo da Vinci - presumed self-portrait - WGA12798.jpg|thumb|120px|left|Леанарда да Вінчы]] * [[1452]]: [[Леанарда да Вінчы]], вялікі мастак, архітэктар і навуковец (пам. 2.5.1519) * [[1646]]: [[Крысціян V]], кароль [[Данія|Даніі]] * [[1684]]: [[Кацярына I (імператрыца расійская)|Кацярына I, імператрыца расійская]] (пам. 6(17).5.1727) * [[1688]]: [[Іаган Георг Бергмюлер]], нямецкі мастак * [[1707]]: [[Леанард Эйлер]], швейцарскі матэматык (пам. 18.9.1783) * [[1786]]: [[Джон Франклін]], даследчык [[Арктыка|Арктыкі]] * [[1812]]: [[Тэадор Русо]], французскі мастак * [[1843]]: [[Генры Джэймс]], амерыканскі пісьменнік * [[1858]]: [[Эміль Дзюркгейм]], французскі сацыёлаг (пам. 15.11.1917) * [[1865]]: [[Вольга Базнаньская]], польская мастачка * [[1874]]: [[Іаганес Штарк]], нямецкі фізік * [[1875]]: [[Джэймс Джэй Джэфрыс]], амерыканскі баксёр * [[1886]]: [[Мікалай Сцяпанавіч Гумілёў|Мікалай Гумілёў]], рускі паэт, навуковец афрыканіст (пам. 1921) * [[1889]]: [[Томас Харт Бентан]], амерыканскі мастак * [[1900]]: [[Уладзімір Тамашчык]], беларускі грамадскі і рэлігійны дзеяч (пам. 9.6.1970) * [[1901]]: [[Джо Дэвіс]], англійскі [[снукер]]ыст (пам. 10.6.1978) * [[1912]]: [[Кім Ір Сен]], дзяржаўны дзеяч [[Паўночная Карэя|Паўночнай Карэі]], генеральны сакратар Працоўнай партыі Карэі (пам. 8.7.1994) * [[1923]]: [[Артур Аліксаар]], эстонскі паэт * [[1930]]: [[Вігдзіс Фінбагадоцір]], прэзідэнт [[Ісландыя|Ісландыі]] * [[1938]]: [[Клаўдзія Кардынале]], італьянская кінаактрыса * [[1949]]: [[Ала Пугачова]], савецкая і расійская эстрадная спявачка, прадзюсар, аўтар песень, кінаактрыса * [[1957]]: [[Эвелін Эшфард]], амерыканская лёгкаатлетка * [[1979]]: [[Люк Эванс]], англійскі акцёр. * [[1983]]: [[Алісэ Брага]], бразільская актрыса * [[1990]]: [[Эма Уотсан]], брытанская актрыса і фотамадэль * [[1994]]: [[Шона Мілер-Уйба]], багамская лёгкаатлетка * [[1997]]: [[Леанарда Фабры]], італьянскі лёгкаатлет == Памерлі == [[Image:JeanGenet-HansKoechler1983-cropped.jpg|thumb|120px|Жан Жэнэ]] * [[628]]: [[Імператрыца Суйка]] * [[1697]]: [[Карл XI]], кароль Швецыі * [[1756]]: [[Жак Касіні]], французскі астраном * [[1757]]: [[Разальба Кар'ера]], італьянская мастачка * [[1757]]: [[Франц Ёзэф Шпіглер]], нямецкі мастак (нар. 5.4.1691) * [[1763]]: [[Фёдар Рыгоравіч Волкаў|Фёдар Волкаў]], рускі акцёр, заснавальнік рускага тэатра (нар. 20.2.1729) * [[1765]]: [[Міхаіл Васілевіч Ламаносаў|Міхаіл Ламаносаў]], расійскі навуковец і паэт (нар. 19.11.1711) * [[1847]]: [[Станіслаў Юндзіл]], прыродазнавец, адзін з першых даследчыкаў расліннага і жывёльнага свету Беларусі, доктар філасофіі і тэалогіі (нар. 6.5.1761) * [[1852]]: [[Тадэвуш Тышкевіч]], дзяржаўны і ваенны дзеяч [[ВКЛ]] і [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (нар. 6(17).9.1774) * [[1853]]: [[Агюст Ларан]], французскі хімік-арганік * [[1902]]: [[Эмэ Жуль Далу]], французскі [[скульптар]] * [[1943]]: [[Арыстарх Васілевіч Лянтулаў]], расійскі мастак * [[1980]]: [[Жан-Поль Сартр]], французскі пісьменнік і філосаф, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] (1964, нар. 21.6.1905) * [[1990]]: [[Грэта Гарба]], шведская і амерыканская кінаактрыса (нар. 18.9.1905) * [[1986]]: [[Жан Жэнэ]], французскі пісьменнік, паэт і драматург (нар. 19.12.1910) * [[2010]]: [[Алег Елізараў]], беларускі мастак-авангардыст * [[2015]]: [[Уладзімір Ільіч Содаль|Уладзімір Содаль]], беларускі літаратуразнавец, краязнавец (нар. 13.9.1937) == Святкуюць == * {{Сцяг Зямлі}} Дзень экалагічных ведаў * {{Сцяг Зямлі}} Міжнародны дзень культуры * {{Сцяг Зямлі}} Сусветны дзень мастацтва * {{BIH}}: Дзень арміі * {{GEO}}: Дзень Кахання * {{ESP}}: Дзень дзяцей * {{KAZ}}: Дзень закаханых * {{PRK}}: Свята Сонца (Дзень нараджэння [[Кім Ір Сен]]а) * {{RUS}}: Дзень спецыяліста па радыёэлектроннай барацьбе * {{UKR}}: Дзень работнікаў крымінальнага вышуку Украіны <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|415]] </noinclude> [[Катэгорыя:15 красавіка| ]] g943x6ygfqess2fs3e8k00ob3amw7ax 5133002 5133001 2026-04-27T13:34:45Z JerzyKundrat 174 5133002 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на красавік}} </noinclude> '''15 красавіка''' — сто пяты (сто шосты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Vista general de Masada.jpg|thumb|150px|Масада]] * [[73]]: [[Рымская імперыя|Рымляне]], пасля працяглай аблогі, захапілі [[Іўдзея|іўдзейскую]] крэпасць [[Масада]]. * [[1395]]: Войска хана [[Залатая Арда|Залатой Арды]] [[Тахтамыш]]а, разбіта [[Тамерлан]]ам на рацэ [[Церак]], хан уцёк у [[Вялікае Княства Літоўскае]]. * [[1071]]: Пасля трохгадовай аблогі змучанныя голадам жыхары горада [[Бары]] здаліся [[Нарманы|нарманам]] пад кіраўніцтвам [[Роберт Гвіскар|Роберта Гвіскара]]. [[Візантыя]] такім чынам губляе апошнія валоданні ў [[Апулія|Апуліі]]. * [[1432]]: Вялікі князь літоўскі [[Жыгімонт Кейстутавіч]] аднавіў дзяржаўную унію з [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчай]], скасаваную вялікім князем [[Свідрыгайла Альгердавіч|Свідрыгайлам]]. * [[1783]]: Утворана каталіцкая [[Магілёўская архідыяцэзія]]. * [[1896]]: Скончыліся [[Летнія Алімпійскія гульні 1896|Гульні I Алімпіяды]], якія праходзілі ў [[Афіны|Афінах]]. * [[1942]]: У акупаваным нацыстамі [[Мінск]]у пачала выдавацца газета [[Мінскер цайтунг (1942)|«Мінскер цайтунг»]]. * [[1992]]: [[Беларусь]] устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Канада]]й. * [[2013]]: Здзейснены [[выбухі на Бостанскім марафоне]]. * [[2019]]: Здарыўся [[пажар у саборы Парыжскай Божай Маці]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Leonardo da Vinci - presumed self-portrait - WGA12798.jpg|thumb|120px|left|Леанарда да Вінчы]] * [[1452]]: [[Леанарда да Вінчы]], вялікі мастак, архітэктар і навуковец (пам. 2.5.1519) * [[1646]]: [[Крысціян V]], кароль [[Данія|Даніі]] * [[1684]]: [[Кацярына I (імператрыца расійская)|Кацярына I, імператрыца расійская]] (пам. 6(17).5.1727) * [[1688]]: [[Іаган Георг Бергмюлер]], нямецкі мастак * [[1707]]: [[Леанард Эйлер]], швейцарскі матэматык (пам. 18.9.1783) * [[1786]]: [[Джон Франклін]], даследчык [[Арктыка|Арктыкі]] * [[1812]]: [[Тэадор Русо]], французскі мастак * [[1843]]: [[Генры Джэймс]], амерыканскі пісьменнік * [[1858]]: [[Эміль Дзюркгейм]], французскі сацыёлаг (пам. 15.11.1917) * [[1865]]: [[Вольга Базнаньская]], польская мастачка * [[1874]]: [[Іаганес Штарк]], нямецкі фізік * [[1875]]: [[Джэймс Джэй Джэфрыс]], амерыканскі баксёр * [[1886]]: [[Мікалай Сцяпанавіч Гумілёў|Мікалай Гумілёў]], рускі паэт, навуковец афрыканіст (пам. 1921) * [[1889]]: [[Томас Харт Бентан]], амерыканскі мастак * [[1900]]: [[Уладзімір Тамашчык]], беларускі грамадскі і рэлігійны дзеяч (пам. 9.6.1970) * [[1901]]: [[Джо Дэвіс]], англійскі [[снукер]]ыст (пам. 10.6.1978) * [[1912]]: [[Кім Ір Сен]], дзяржаўны дзеяч [[Паўночная Карэя|Паўночнай Карэі]], генеральны сакратар Працоўнай партыі Карэі (пам. 8.7.1994) * [[1923]]: [[Артур Аліксаар]], эстонскі паэт * [[1930]]: [[Вігдзіс Фінбагадоцір]], прэзідэнт [[Ісландыя|Ісландыі]] * [[1938]]: [[Клаўдзія Кардынале]], італьянская кінаактрыса * [[1949]]: [[Ала Пугачова]], савецкая і расійская эстрадная спявачка, прадзюсар, аўтар песень, кінаактрыса * [[1957]]: [[Эвелін Эшфард]], амерыканская лёгкаатлетка * [[1979]]: [[Люк Эванс]], англійскі акцёр. * [[1983]]: [[Алісэ Брага]], бразільская актрыса * [[1990]]: [[Эма Уотсан]], брытанская актрыса і фотамадэль * [[1994]]: [[Шона Мілер-Уйба]], багамская лёгкаатлетка * [[1997]]: [[Леанарда Фабры]], італьянскі лёгкаатлет == Памерлі == [[Image:JeanGenet-HansKoechler1983-cropped.jpg|thumb|120px|Жан Жэнэ]] * [[628]]: [[Імператрыца Суйка]] * [[1697]]: [[Карл XI]], кароль Швецыі * [[1756]]: [[Жак Касіні]], французскі астраном * [[1757]]: [[Разальба Кар'ера]], італьянская мастачка * [[1757]]: [[Франц Ёзэф Шпіглер]], нямецкі мастак (нар. 5.4.1691) * [[1763]]: [[Фёдар Рыгоравіч Волкаў|Фёдар Волкаў]], рускі акцёр, заснавальнік рускага тэатра (нар. 20.2.1729) * [[1765]]: [[Міхаіл Васілевіч Ламаносаў|Міхаіл Ламаносаў]], расійскі навуковец і паэт (нар. 19.11.1711) * [[1847]]: [[Станіслаў Юндзіл]], прыродазнавец, адзін з першых даследчыкаў расліннага і жывёльнага свету Беларусі, доктар філасофіі і тэалогіі (нар. 6.5.1761) * [[1852]]: [[Тадэвуш Тышкевіч]], дзяржаўны і ваенны дзеяч [[ВКЛ]] і [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (нар. 6(17).9.1774) * [[1853]]: [[Агюст Ларан]], французскі хімік-арганік * [[1902]]: [[Эмэ Жуль Далу]], французскі [[скульптар]] * [[1943]]: [[Арыстарх Васілевіч Лянтулаў]], расійскі мастак * [[1980]]: [[Жан-Поль Сартр]], французскі пісьменнік і філосаф, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] (1964, нар. 21.6.1905) * [[1990]]: [[Грэта Гарба]], шведская і амерыканская кінаактрыса (нар. 18.9.1905) * [[1986]]: [[Жан Жэнэ]], французскі пісьменнік, паэт і драматург (нар. 19.12.1910) * [[2010]]: [[Алег Елізараў]], беларускі мастак-авангардыст * [[2015]]: [[Уладзімір Ільіч Содаль|Уладзімір Содаль]], беларускі літаратуразнавец, краязнавец (нар. 13.9.1937) == Святкуюць == * {{Сцяг Зямлі}} Дзень экалагічных ведаў * {{Сцяг Зямлі}} Міжнародны дзень культуры * {{Сцяг Зямлі}} Сусветны дзень мастацтва * {{BIH}}: Дзень арміі * {{GEO}}: Дзень Кахання * {{ESP}}: Дзень дзяцей * {{KAZ}}: Дзень закаханых * {{PRK}}: Свята Сонца (Дзень нараджэння [[Кім Ір Сен]]а) * {{RUS}}: Дзень спецыяліста па радыёэлектроннай барацьбе * {{UKR}}: Дзень работнікаў крымінальнага вышуку Украіны <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|415]] </noinclude> [[Катэгорыя:15 красавіка| ]] 5u3w3vw4h2hq7hq1t0iv9dckcqqkv73 0 492 5133187 5129943 2026-04-28T05:58:30Z Rymchonak 22863 /* Нарадзіліся */ 5133187 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на красавік}} </noinclude> '''21 красавіка''' — сто адзінаццаты (сто дванаццаты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * 753 да н.э.: [[Ромул]] і [[Рэм]] заснавалі [[Рым]]. * [[1519]]: [[Эрнан Картэс]] высадзіўся на ўзбярэжжы [[Мексіка|Мексікі]]. * [[1799]]: Армія [[Аляксандр Сувораў|А. Суворава]] падчас [[Італьянскі паход Суворава|Італьянскага паходу]] штурмам авалодала [[крэпасць|крэпасцю]] Брэшыа. * [[1836]]: [[Тэхас]]кія мяцежнікі разграмілі пры Сан-Хасінта ўрадавую [[мексіка]]нскую армію. * [[1898]]: Пачалася [[Іспана-амерыканская вайна]]. * [[1908]]: Амерыканскі даследчык [[Фрэдэрык Кук]] са спадарожнікамі дасягнуў паводле яго заявы [[Паўночны полюс|Паўночнага полюса]]. * [[1944]]: У [[Францыя|Францыі]] жанчыны атрымалі выбарчае права. * [[1960]]: Горад [[Бразілія (горад)|Бразілія]] атрымаў статус сталіцы [[Бразілія|аднаіменнай краіны]]. == Нарадзіліся == * [[1488]]: [[Ульрых фон Гутэн]], нямецкі гуманіст * [[1619]]: [[Ян ван Рыбек]], галандскі падарожнік * [[1729]]: [[Кацярына II|Кацярына II, імператрыца расійская]] * [[1816]]: [[Шарлота Бронтэ]], англійская паэтэса * [[1833]]: [[Віктар Отан Каліноўскі]], гісторык, археограф, бібліяфіл, удзельнік нацыянальна-вызваленчага руху. Брат [[К. Каліноўскі|К. Каліноўскага]] (пам. 6.11.1862) * [[1864]]: [[Максімільян Карл Эміль Вебер]], нямецкі сацыёлаг, гісторык, эканаміст і юрыст (пам. 14.6.1920) * [[1878]]: [[Альберт Вайсгербер]], нямецкі мастак * [[1882]]: [[Персі Уільям Брыджмен]], амерыканскі [[фізік]] * [[1902]]: [[Вацлаў Пянткоўскі]], беларускі [[Каталіцызм|каталiцкi]] царкоўны дзеяч (пам. 2.1.1991) * [[1903]]: [[Мікола Аляхновіч]], беларускі літаратурны крытык (пам. 9.4.1959) * [[1904]]: [[Жан Эльён]], французскі мастак * [[1926]]: [[Елізавета II]], каралева [[Злучанае Каралеўства|Злучанага Каралеўства]] і 15 іншых краін * [[1942]]: [[Лайнэ Эрык]], эстонская спартсменка, навуковец у галіне сельскай гаспадаркі * [[1946]]: [[Патрык Рамбо]], французскі пісьменнік * [[1957]]: [[Фастэн-Аршанж Туадэра]], прэзідэнт ЦАР * [[1958]]: [[Эндзі Мак-Даўэл]], амерыканская актрыса == Памерлі == * [[1073]]: [[Аляксандр II (Папа Рымскі)|Аляксандр II]], [[Папы Рымскія|Папа Рымскі]] * [[1109]]: [[Ансельм Кентэрберыйскі]], [[Багаслоўе|багаслоў]], [[філосаф]], [[архібіскуп Кентэрберыйскі]] * [[1142]]: [[П'ер Абеляр]], французскі філосаф * [[1509]]: [[Генрых VII]], кароль Англіі і васпан Ірландыі, першы манарх з дынастыі Цюдараў (нар. 28.1.1457) * [[1699]]: [[Жан Расін]], французскі драматург (нар. 21.12.1639) * [[1910]]: [[Марк Твен]], амерыканскі [[пісьменнік]] (нар. 30.11.1835) * [[1918]]: [[Манфрэд фон Рыхтгофен]], нямецкі лётчык-ас, які меў мянушку «Чырвоны барон» (нар. 2.5.1892) * [[1923]]: [[Ігнат Канчэўскі]], беларускі [[паэт]], філосаф і публіцыст (нар. 1896) * [[1945]]: [[Вальтэр Модэль]], нямецкі генерал-фельдмаршал (нар. 24.1.1891) * [[1946]]: [[Джон Мейнард Кейнс]], англійскі эканаміст (нар. 5.6.1883) * [[1947]]: [[Густаў ван дэ Вустэйнэ]], бельгійскі мастак * [[1965]]: [[Эдуард Віктар Эплтан]], англійскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[1992]]: [[Вяйнё Ліна]], фінскі пісьменнік * [[1998]]: [[Жан-Франсуа Ліятар]], французскі філосаф * [[2007]]: [[Гай Пікарда]], англійскі беларусіст * [[2022]]: [[Анатоль Вярцінскі]], беларускі паэт, драматург, публіцыст, дзяржаўны дзеяч * [[2025]]: [[Францыск (Папа Рымскі)]] == Святкуюць == * {{Сцягафікацыя|Бразілія}} — Дзень Тырадэнтэса. * {{Сцягафікацыя|Італія}} — Дзень заснавання [[Рым]]а * {{Сцягафікацыя|Кенія}} — [[Дзень пасадкі дрэў]]. * {{Сцягафікацыя|Пакістан}} — Дзень Ікбала. * {{Сцягафікацыя|Тэхас}}, [[ЗША]] — Дзень Сан-Хасінта. * {{Сцягафікацыя|Украіна}} — Дзень навакольнага асяроддзя. <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|421]] </noinclude> [[Катэгорыя:21 красавіка| ]] ni9zii4bcd09d8vneg856vqclo9zh1z 0 630 5132991 5129984 2026-04-27T13:05:37Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5132991 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на красавік}}</noinclude> '''27 красавіка''' — сто семнаццаты (сто васямнаццаты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * У [[Вільня|Вільні]] быў замучаны Антоній — адзін з [[віленскія мучанікі|трох віленскіх мучанікаў]]. * [[1387]]: З’явіліся першыя дакументальныя звесткі пра горад Ігумен (з 1923 года — [[Чэрвень (горад)|Чэрвень]]). * [[1521]]: На [[Філіпіны|Філіпінах]] у бітве з мясцовымі жыхарамі загінуў партугальскі мараплавец [[Фернан Магелан]]. * [[1622]]: Пад час [[трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] адбылася [[бітва пры Вісласе]]. * [[1646]]: Кароль Англіі [[Карл I Сцюарт]] збег з [[Оксфард]]а, які знаходзіўся ў аблозе войскамі парламента. * [[1706]]: Войскі [[Карл XII|Карла XII]] ў час [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] ўзялі штурмам і спалілі [[Мірскі замак]]. * [[1799]]: Армія [[Аляксандр Сувораў|А. Суворава]] падчас [[Італьянскі паход Суворава|Італьянскага паходу]] перамагае французскую армію на рацэ Ада. * [[1919]]: Польскія войскі занялі [[Гродна]], дзе ад [[21.12]].[[1918]] знаходзіўся ўрад [[БНР]] на чале з [[Антон Луцкевіч|Антонам Луцкевічам]] і беларускія вайсковыя фарміраванні. * [[1919]]: Здарылася [[крушэнне парахода «Надзея»]] на [[Дзвіна|Дзвіне]]. * [[1940]]: Нацыстамі створаны [[канцлагер Асвенцым]]. * [[1945]]: [[БССР]] прынята ў склад дзяржаў-заснавальніц [[ААН]]. * [[1952]]: У паветра падняўся першы савецкі серыйны бамбардзіроўшчык дальняга дзеяння са стралавідным крылом [[Ту-16]]. * [[1992]]: [[Расія]] і [[Беларусь]] сталі членамі [[Міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]]. * [[2016]]: [[Беларусь]] устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Ліберыя]]й. == Нарадзіліся == * [[1494]]: [[Сулейман I]], асманскі султан (пам. [[6.9]].[[1566]]) * [[1782]]: [[Нікало Паганіні]], італьянскі скрыпач і гітарыст-віртуоз, кампазітар (пам. [[27.5]].[[1840]]) * [[1791]]: [[Самуэль Морзэ]], амерыканскі мастак і вынаходнік (пам. [[1872]]) * [[1844]]: [[Альберт фон Келер]], нямецкі мастак * [[1878]]: [[Станіслаў Любіч-Маеўскі]], беларускі грамадскі і культурны дзеяч, педагог (пам. [[1941]]) * [[1878]]: [[Садрыдзін Айні]], таджыкскі паэт * [[1925]]: [[Брыжыт Абер]], французская актрыса * [[1930]]: [[Май Вольфавіч Данцыг]], мастак і педагог, народны мастак Беларусі (1995) * [[1939]]: [[Жуан Бернарду Віейра]], прэзідэнт Гвінеі-Бісау * [[1942]]: [[Валерый Уладзіміравіч Палякоў]], расійскі касманаўт * [[1953]]: [[Арыэль Дамбаль]], французская актрыса і рэжысёр * [[1976]]: [[Салі Хокінс]], брытанская актрыса * [[1979]]: [[Сяргей Валянцінавіч Новікаў|Сяргей Новікаў]], беларускі біятланіст * [[1987]]: [[Уільям Моўслі]], англійскі акцёр == Памерлі == * [[1353]]: [[Сямён Горды]], князь Маскоўскі і вялікі князь Уладзімірскі (нар. [[1317]]) * [[1521]]: [[Фернан Магелан]], партугальскі мараплавец, экспедыцыя якога здзейсніла першае кругасветнае плаванне (нар. ~1480) * [[1584]]: [[Мікалай Радзівіл Руды]], ваенны, палітычны, рэгілійны і грамадскі дзеяч Вялікага княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай (нар. [[1512]]) * [[1605]]: [[Леў XI|Леў XI, Папа Рымскі]] * [[1656]]: [[Ян ван Гоен]], нідэрландскі мастак-пейзажыст * [[1813]]: [[Зебулон Пайк]], амерыканскі брыгадны генерал, даследчык * [[1871]]: [[Сігізмунд Тальберг]], аўстрыйскі кампазітар * [[1882]]: [[Ралф Уолда Эмерсан]], амерыканскі эсэіст, паэт і філосаф (нар. [[25.5]].[[1803]]) * [[1894]]: [[Шарль Лаваль]], французскі мастак * [[1917]]: [[Людвік Заменгоф]], польскі лекар-акуліст, стваральнік [[эсперанта]] (нар. [[27.12]].[[1859]]) * [[1937]]: [[Антоніа Грамшы]], італьянскі філосаф, тэарэтык марксізму * [[1942]]: [[Генрых Бургер]], нямецкі фігурыст * [[1947]]: [[Генрых Альтхер]], швейцарскі мастак * [[1953]]: [[Іван Лук'янавіч Саланевіч|Іван Саланевіч]], рускі манархіст, мысляр, журналіст і грамадскі дзеяч, выхадзец з [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]] (нар. [[1891]]) * [[1988]]: [[Вітаўт Тумаш]], беларускі грамадскі дзеяч, скарыназнаўца (нар. [[20.12]].[[1910]]) * [[1992]]: [[Аліўе Месіян]], французскі кампазітар * [[1998]]: [[Карлас Кастанеда]], пісьменнік (нар. [[25.12]].[[1925]]) * [[2007]]: [[Мсціслаў Леапольдавіч Растраповіч|Мсціслаў Растраповіч]], выдатны віяланчэліст, дырыжор, праваабаронец (нар. [[27.3]].[[1927]]) * [[2016]]: [[Гаральд Коэн (мастак)|Гаральд Коэн]], брытанскі і амерыканскі мастак == Святкуюць == * {{Сцяг Аўстрыі}} [[Аўстрыя]], Дзень Другой рэспублікі * {{Сцяг ПАР}} [[ПАР]], Дзень Свабоды * {{Сцяг Сьера-Леонэ}} [[Сьера-Леонэ]], Дзень Незалежнасці * {{Сцяг Тога}} [[Тога]], Дзень Незалежнасці <noinclude>{{Храналагічны пералік}} {{commons|Category:27 April}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|427]] </noinclude> [[Катэгорыя:27 красавіка| ]] os4s0mo0oucsxd0najea1oz0fkdpcl3 5132994 5132991 2026-04-27T13:07:53Z JerzyKundrat 174 5132994 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на красавік}}</noinclude> '''27 красавіка''' — сто семнаццаты (сто васямнаццаты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * У [[Вільня|Вільні]] быў замучаны Антоній — адзін з [[віленскія мучанікі|трох віленскіх мучанікаў]]. * [[1387]]: З’явіліся першыя дакументальныя звесткі пра горад Ігумен (з 1923 года — [[Чэрвень (горад)|Чэрвень]]). * [[1521]]: На [[Філіпіны|Філіпінах]] у бітве з мясцовымі жыхарамі загінуў партугальскі мараплавец [[Фернан Магелан]]. * [[1622]]: Пад час [[трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] адбылася [[бітва пры Вісласе]]. * [[1646]]: Кароль Англіі [[Карл I Сцюарт]] збег з [[Оксфард]]а, які знаходзіўся ў аблозе войскамі парламента. * [[1706]]: Войскі [[Карл XII|Карла XII]] ў час [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] ўзялі штурмам і спалілі [[Мірскі замак]]. * [[1799]]: Армія [[Аляксандр Сувораў|А. Суворава]] падчас [[Італьянскі паход Суворава|Італьянскага паходу]] перамагае французскую армію на рацэ Ада. * [[1919]]: Польскія войскі занялі [[Гродна]], дзе знаходзіўся ўрад [[БНР]] на чале з [[Антон Луцкевіч|Антонам Луцкевічам]] і беларускія вайсковыя фарміраванні. * [[1919]]: Здарылася [[крушэнне парахода «Надзея»]] на [[Дзвіна|Дзвіне]]. * [[1940]]: Нацыстамі створаны [[канцлагер Асвенцым]]. * [[1945]]: [[БССР]] прынята ў склад дзяржаў-заснавальніц [[ААН]]. * [[1952]]: У паветра падняўся першы савецкі серыйны бамбардзіроўшчык дальняга дзеяння са стралавідным крылом [[Ту-16]]. * [[1992]]: [[Расія]] і [[Беларусь]] сталі членамі [[Міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]]. * [[2016]]: [[Беларусь]] устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Ліберыя]]й. == Нарадзіліся == * [[1494]]: [[Сулейман I]], асманскі султан (пам. 6.9.1566) * [[1782]]: [[Нікало Паганіні]], італьянскі скрыпач і гітарыст-віртуоз, кампазітар (пам. 27.5.1840) * [[1791]]: [[Самуэль Морзэ]], амерыканскі мастак і вынаходнік (пам. 1872) * [[1844]]: [[Альберт фон Келер]], нямецкі мастак * [[1878]]: [[Станіслаў Любіч-Маеўскі]], беларускі грамадскі і культурны дзеяч, педагог (пам. 1941) * [[1878]]: [[Садрыдзін Айні]], таджыкскі паэт * [[1925]]: [[Брыжыт Абер]], французская актрыса * [[1930]]: [[Май Вольфавіч Данцыг]], мастак і педагог, народны мастак Беларусі (1995) * [[1939]]: [[Жуан Бернарду Віейра]], прэзідэнт Гвінеі-Бісау * [[1942]]: [[Валерый Уладзіміравіч Палякоў]], расійскі касманаўт * [[1953]]: [[Арыэль Дамбаль]], французская актрыса і рэжысёр * [[1976]]: [[Салі Хокінс]], брытанская актрыса * [[1979]]: [[Сяргей Валянцінавіч Новікаў|Сяргей Новікаў]], беларускі біятланіст * [[1987]]: [[Уільям Моўслі]], англійскі акцёр == Памерлі == * [[1353]]: [[Сямён Горды]], князь Маскоўскі і вялікі князь Уладзімірскі (нар. 1317) * [[1521]]: [[Фернан Магелан]], партугальскі мараплавец, экспедыцыя якога здзейсніла першае кругасветнае плаванне (нар. ~1480) * [[1584]]: [[Мікалай Радзівіл Руды]], ваенны, палітычны, рэгілійны і грамадскі дзеяч Вялікага княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай (нар. 1512) * [[1605]]: [[Леў XI|Леў XI, Папа Рымскі]] * [[1656]]: [[Ян ван Гоен]], нідэрландскі мастак-пейзажыст * [[1813]]: [[Зебулон Пайк]], амерыканскі брыгадны генерал, даследчык * [[1871]]: [[Сігізмунд Тальберг]], аўстрыйскі кампазітар * [[1882]]: [[Ралф Уолда Эмерсан]], амерыканскі эсэіст, паэт і філосаф (нар. 25.5.1803) * [[1894]]: [[Шарль Лаваль]], французскі мастак * [[1917]]: [[Людвік Заменгоф]], польскі лекар-акуліст, стваральнік [[эсперанта]] (нар. 27.12.1859) * [[1937]]: [[Антоніа Грамшы]], італьянскі філосаф, тэарэтык марксізму * [[1942]]: [[Генрых Бургер]], нямецкі фігурыст * [[1947]]: [[Генрых Альтхер]], швейцарскі мастак * [[1953]]: [[Іван Лук'янавіч Саланевіч|Іван Саланевіч]], рускі манархіст, мысляр, журналіст і грамадскі дзеяч, выхадзец з [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]] (нар. [[1891]]) * [[1988]]: [[Вітаўт Тумаш]], беларускі грамадскі дзеяч, скарыназнаўца (нар. 20.12.1910) * [[1992]]: [[Аліўе Месіян]], французскі кампазітар * [[1998]]: [[Карлас Кастанеда]], пісьменнік (нар. 25.12.1925) * [[2007]]: [[Мсціслаў Леапольдавіч Растраповіч|Мсціслаў Растраповіч]], выдатны віяланчэліст, дырыжор, праваабаронец (нар. 27.3.1927) * [[2016]]: [[Гаральд Коэн (мастак)|Гаральд Коэн]], брытанскі і амерыканскі мастак == Святкуюць == * {{Сцяг Аўстрыі}} [[Аўстрыя]], Дзень Другой рэспублікі * {{Сцяг ПАР}} [[ПАР]], Дзень Свабоды * {{Сцяг Сьера-Леонэ}} [[Сьера-Леонэ]], Дзень Незалежнасці * {{Сцяг Тога}} [[Тога]], Дзень Незалежнасці <noinclude>{{Храналагічны пералік}} {{commons|Category:27 April}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|427]] </noinclude> [[Катэгорыя:27 красавіка| ]] 8j71g9xye2m1cu85i1o1gojoyu6g47z 0 737 5133188 4800282 2026-04-28T05:58:57Z Rymchonak 22863 /* Памерлі */ 5133188 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на сакавік}}</noinclude> '''31 сакавіка''' — дзевяносты (дзевяноста першы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[995]]: Першая дакументальная згадка пра горад [[Гера (горад)|Гера]]. * [[1770]]: [[Джэймс Кук]], высветліўшы, што [[Новая Зеландыя]] з’яўляецца астраўной краінай, пакідае яе і бярэ курс на [[Аўстралія|Аўстралію]]. * [[1774]]: Парламентам [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] прыняты [[Бостанскі партовы акт]]. * [[1889]]: Афіцыйнае адкрыццё [[Эйфелева вежа|Эйфелевай вежы]] ў [[Парыж]]ы. * [[1940]]: Дванаццатай савецкай рэспублікай стала [[Карэла-Фінская ССР]]. * [[1943]]: Адбылася прэм’ера першага эстонскага нацыянальнага балета «[[Дамавік (балет)|Дамавік]]». * [[1966]]: У [[СССР]] ажыццёўлены паспяховы запуск першага ў свеце штучнага спадарожніка [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]]. * [[1991]]: Адбыўся ваенны інцыдэнт каля [[Плітвіцкія азёры|Плітвіцкіх азёр]], пачатак [[Вайна ў Харватыі|вайны ў Харватыі]]. * [[2005]]: Адкрыта [[карлікавая планета Макемаке]]. == Нарадзіліся == * [[1499]]: [[Пій IV|Пій IV, Папа Рымскі]] (пам. 9.12.1565) * [[1519]]: [[Генрых II Валуа]], кароль Францыі * [[1596]]: [[Рэнэ Дэкарт]], французскі філосаф і матэматык (пам. 1650) * [[1635]]: [[Патрык Гордан]], генерал і контр-адмірал, шатландзец па паходжанні на рускай службе, настаўнік Пятра I * [[1675]]: [[Бенедыкт XIV|Бенедыкт XIV, Папа Рымскі]] * [[1685]]: [[Іаган Себасцьян Бах]], нямецкі кампазітар (пам. 1750) * [[1730]]: [[Эцьен Безу]], французскі матэматык * [[1732]]: [[Франц Іозеф Гайдн]], аўстрыйскі кампазітар (пам. 1809) * [[1794]]: [[Томас Мак-Кенан]], 2-і міністр унутраных спраў ЗША * [[1808]]: [[Джэймс Пінкні Хендэрсан]], 1-ы губернатар Тэхаса * [[1839]]: [[Мікалай Пржавальскі]], рускі географ і падарожнік * [[1872]]: [[Сяргей Паўлавіч Дзягілеў|Сяргей Дзягілеў]], рускі мастацкі і тэатральны дзеяч * [[1890]]: [[Уільям Лорэнс Брэг]], аўстралійскі фізік * [[1910]]: [[Юзаф Буйноўскі]], польскі паэт, гісторык літаратуры (пам. 2001) * [[1926]]: [[Джон Фаўлз]], англійскі раманіст і эсэіст * [[1964]]: [[Ян Збажына]], беларускі паэт і празаік (пам. 10.2.2011) * [[1971]]: [[Юэн Макгрэгар]], шатландскі акцёр * [[1972]]: [[Алехандра Аменабар]], іспанскі кінарэжысёр * [[1983]]: [[Мейнір Гвілім]], валійская спявачка == Памерлі == * [[1204]]: [[Аліенора Аквітанская]], каралева Францыі * [[1547]]: [[Францыск I]], кароль Францыі * [[1727]]: [[Ісак Ньютан]], вялікі англійскі навуковец (нар. [[1643]]) * [[1785]]: [[Антоній Тызенгаўз]], дзяржаўны дзеяч [[ВКЛ]], мецэнат * [[1837]]: [[Джон Констэбл]], англійскі мастак * [[1855]]: [[Шарлота Бронтэ]], англійская паэтэса * [[1917]]: [[Эміль Адольф фон Берынг]], нямецкі ўрач * [[1945]]: [[Ханс Фішэр]], нямецкі ўрач, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] (1930) * [[1949]]: [[Якуб Аброўскі]], чэхаславацкі мастак, скульптар і графік * [[1969]]: [[Мікалай Шчаглоў-Куліковіч]], беларускі кампазітар, этнограф, паэт (нар. [[4.4]].[[1893]]) * [[1970]]: [[Сямён Канстанцінавіч Цімашэнка|Сямён Цімашэнка]], савецкі ваенаначальнік * [[2020]]: [[Віктар Мікалаевіч Дашкевіч]], беларускі акцёр * [[2022]]: [[Патрык Дэмаршэлье]], французскі фатограф == Святкуюць == * {{Сцягафікацыя|Мальта}}, Дзень свабоды (у гэты дзень у 1979 годзе скончылася брытанская прысутнасць на востраве, якая працягвалася 79 гадоў). <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|331]] </noinclude> [[Катэгорыя:31 сакавіка| ]] lzilgmgqapmyusbq9gl0zuul9mj6am4 5133189 5133188 2026-04-28T06:00:56Z Rymchonak 22863 /* Нарадзіліся */ 5133189 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на сакавік}}</noinclude> '''31 сакавіка''' — дзевяносты (дзевяноста першы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[995]]: Першая дакументальная згадка пра горад [[Гера (горад)|Гера]]. * [[1770]]: [[Джэймс Кук]], высветліўшы, што [[Новая Зеландыя]] з’яўляецца астраўной краінай, пакідае яе і бярэ курс на [[Аўстралія|Аўстралію]]. * [[1774]]: Парламентам [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] прыняты [[Бостанскі партовы акт]]. * [[1889]]: Афіцыйнае адкрыццё [[Эйфелева вежа|Эйфелевай вежы]] ў [[Парыж]]ы. * [[1940]]: Дванаццатай савецкай рэспублікай стала [[Карэла-Фінская ССР]]. * [[1943]]: Адбылася прэм’ера першага эстонскага нацыянальнага балета «[[Дамавік (балет)|Дамавік]]». * [[1966]]: У [[СССР]] ажыццёўлены паспяховы запуск першага ў свеце штучнага спадарожніка [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]]. * [[1991]]: Адбыўся ваенны інцыдэнт каля [[Плітвіцкія азёры|Плітвіцкіх азёр]], пачатак [[Вайна ў Харватыі|вайны ў Харватыі]]. * [[2005]]: Адкрыта [[карлікавая планета Макемаке]]. == Нарадзіліся == * [[1499]]: [[Пій IV|Пій IV, Папа Рымскі]] (пам. 9.12.1565) * [[1519]]: [[Генрых II Валуа]], кароль Францыі * [[1596]]: [[Рэнэ Дэкарт]], французскі філосаф і матэматык (пам. 1650) * [[1635]]: [[Патрык Гордан]], шатландскі і расійскі генерал і контр-адмірал * [[1675]]: [[Бенедыкт XIV|Бенедыкт XIV, Папа Рымскі]] * [[1685]]: [[Іаган Себасцьян Бах]], нямецкі кампазітар (пам. 1750) * [[1730]]: [[Эцьен Безу]], французскі матэматык * [[1732]]: [[Франц Іозеф Гайдн]], аўстрыйскі кампазітар (пам. 1809) * [[1794]]: [[Томас Мак-Кенан]], 2-і міністр унутраных спраў ЗША * [[1808]]: [[Джэймс Пінкні Хендэрсан]], 1-ы губернатар Тэхаса * [[1839]]: [[Мікалай Пржавальскі]], рускі географ і падарожнік * [[1872]]: [[Сяргей Паўлавіч Дзягілеў|Сяргей Дзягілеў]], рускі мастацкі і тэатральны дзеяч * [[1890]]: [[Уільям Лорэнс Брэг]], аўстралійскі фізік * [[1910]]: [[Юзаф Буйноўскі]], польскі паэт, гісторык літаратуры (пам. 2001) * [[1926]]: [[Джон Фаўлз]], англійскі раманіст і эсэіст * [[1964]]: [[Ян Збажына]], беларускі паэт і празаік (пам. 10.2.2011) * [[1971]]: [[Юэн Макгрэгар]], шатландскі акцёр * [[1972]]: [[Алехандра Аменабар]], іспанскі кінарэжысёр * [[1983]]: [[Мейнір Гвілім]], валійская спявачка == Памерлі == * [[1204]]: [[Аліенора Аквітанская]], каралева Францыі * [[1547]]: [[Францыск I]], кароль Францыі * [[1727]]: [[Ісак Ньютан]], вялікі англійскі навуковец (нар. [[1643]]) * [[1785]]: [[Антоній Тызенгаўз]], дзяржаўны дзеяч [[ВКЛ]], мецэнат * [[1837]]: [[Джон Констэбл]], англійскі мастак * [[1855]]: [[Шарлота Бронтэ]], англійская паэтэса * [[1917]]: [[Эміль Адольф фон Берынг]], нямецкі ўрач * [[1945]]: [[Ханс Фішэр]], нямецкі ўрач, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] (1930) * [[1949]]: [[Якуб Аброўскі]], чэхаславацкі мастак, скульптар і графік * [[1969]]: [[Мікалай Шчаглоў-Куліковіч]], беларускі кампазітар, этнограф, паэт (нар. [[4.4]].[[1893]]) * [[1970]]: [[Сямён Канстанцінавіч Цімашэнка|Сямён Цімашэнка]], савецкі ваенаначальнік * [[2020]]: [[Віктар Мікалаевіч Дашкевіч]], беларускі акцёр * [[2022]]: [[Патрык Дэмаршэлье]], французскі фатограф == Святкуюць == * {{Сцягафікацыя|Мальта}}, Дзень свабоды (у гэты дзень у 1979 годзе скончылася брытанская прысутнасць на востраве, якая працягвалася 79 гадоў). <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|331]] </noinclude> [[Катэгорыя:31 сакавіка| ]] 54vio1u9weimtasx6tc1mu1ogekc6ma 0 8555 5133128 4392833 2026-04-27T21:04:24Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133128 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * Заключана фармальная мірная дамова паміж усімі мангольскімі ўлусамі ([[Юань (імперыя)|Юань]], [[Залатая Арда]], Чагатайскі ўлус і [[Дзяржава Хулагуідаў]]). Ханы прызналі вярхоўную ўладу імператара ў [[Пекін]]е. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[11 мая]]: [[Махмуд Газан-хан]], мангольскі валадар ў Персіі (нар. [[1271]]) * [[7 ліпеня]]: [[Бенедыкт XI|Бенедыкт XI, Папа Рымскі]] (нар. [[1240]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1304| ]] 6sbgcxiqwvf2xq21tby911rfrhr3f8h 5133130 5133128 2026-04-27T21:11:10Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133130 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * Заключана фармальная мірная дамова паміж усімі мангольскімі ўлусамі ([[Юань (імперыя)|Юань]], [[Залатая Арда]], Чагатайскі ўлус і [[Дзяржава Хулагуідаў]]). Ханы прызналі вярхоўную ўладу імператара ў [[Пекін|Даду]]. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[11 мая]]: [[Махмуд Газан-хан]], мангольскі валадар ў Персіі (нар. [[1271]]) * [[7 ліпеня]]: [[Бенедыкт XI|Бенедыкт XI, Папа Рымскі]] (нар. [[1240]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1304| ]] 0t4pt8j6zdj77udqd7rvymjmh8jj47r 5133131 5133130 2026-04-27T21:11:29Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133131 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * Заключана мірная дамова паміж усімі мангольскімі ўлусамі ([[Юань (імперыя)|Юань]], [[Залатая Арда]], Чагатайскі ўлус і [[Дзяржава Хулагуідаў]]). Ханы прызналі вярхоўную ўладу імператара ў [[Пекін|Даду]]. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[11 мая]]: [[Махмуд Газан-хан]], мангольскі валадар ў Персіі (нар. [[1271]]) * [[7 ліпеня]]: [[Бенедыкт XI|Бенедыкт XI, Папа Рымскі]] (нар. [[1240]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1304| ]] k77uc7xndb8bxnb7b332s35p111kao9 0 8556 5133110 4385805 2026-04-27T20:22:27Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133110 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * Хан [[Тохта]] выдаў ярлык на вялікае княжанне цвярскому князю [[Міхаіл Яраславіч|Міхаілу Яраславічу]]. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[23 жніўня]]: [[Уільям Уолес]], нацыянальны герой [[Шатландыя|Шатландыі]] {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1305| ]] 8nbl0igxhxco26kbajiafph6s34rvti 0 8558 5133124 4386561 2026-04-27T20:56:56Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133124 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[31 мая]]: У Цюрынгіі войскі маркграфа Мейсена Фрыдрыха I разбілі армію германскага караля [[Альбрэхт I Габсбург|Альбрэхта I Габсбурга]]. * [[7 ліпеня]]: Каралём Англіі становіцца [[Эдуард II]]. * [[16 ліпеня]]: Князь [[Міхаіл Яраславіч]] заняў наўгародскі стол. * [[13 кастрычніка]]: На загад караля [[Філіп IV Прыгожы|Філіпа IV Прыгожага]] ў Францыі арыштаваны амаль усе члены [[Ордэн тампліераў|ордэна тампліераў]]. == Нарадзіліся == * == Памерлі == *[[Лео IV]], армянскі цар (нар. [[1289]]) * [[7 ліпеня]]: [[Эдуард I]], кароль [[Каралеўства Англія|Англіі]] (нар. [[17.6]].[[1239]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1307| ]] h71xqe0n8rit6pbht93pmq9h75onkmd 0 8564 5133061 4392836 2026-04-27T18:04:07Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133061 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[Узбек-хан]] заняў сталец [[Залатая Арда|Залатой Арды]]. == Нарадзіліся == * [[16 чэрвеня]]: [[Джавані Бакача]], [[Італія|італьянскі]] паэт == Памерлі == * [[24 жніўня]]: [[Генрых VII Люксембургскі|Генрых VII, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі]] {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1313| ]] itf3xnv3vr9b6fq5clu7fq2844482ih 0 8567 5133049 5131175 2026-04-27T17:40:30Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133049 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * Пачатак княжання [[Гедзімін]]а, вялікага князя літоўскага. * Каралём Францыі стаў [[Філіп V Высокі]]. * На канклаве ў [[Ліён]]е [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]] абраны [[Ян XXII]]. == Нарадзіліся == * [[14 мая]]: [[Карл IV Люксембургскі]], кароль Германіі * [[15 лістапада]]: [[Іаан I Пасмяротны|Іаан I, кароль Францыі]] == Памерлі == * [[5 чэрвеня]]: [[Людовік X (кароль Францыі)|Людовік X, кароль Францыі]] * [[20 лістапада]]: [[Іаан I Пасмяротны|Іаан I, кароль Францыі]] * [[Віцень]], вялікі князь літоўскі * [[Стэфан Драгуцін]], кароль Сербіі {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1316| ]] 1t88tjvfioslae5yxw9gymieog7byxq 0 8568 5133050 4887476 2026-04-27T17:45:47Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133050 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[22 снежня]]: Адбылася [[Барценеўская бітва]] войскаў цвярскога князя [[Міхаіл Яраславіч|Міхаіла Яраславіча]] з аб'яднанымі сіламі вялікага князя ўладзімірскага [[Юрый Данілавіч|Юрыя Данілавіча]] і ардынцаў пад камандаваннем Каўгадыя. * Па ініцыятыве вялікага князя [[Гедзімін]]а была створана праваслаўная [[Літоўская мітраполія]] з цэнтрам у [[Наваградак|Наваградку]]. Мітрапаліт Літоўскі Феафіл прысутнічаў на пасяджэнні Сінода ў [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]]. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[7 лютага]]: [[Роберт дэ Клермон]], французскі прынц * [[8 жніўня]]: [[Фушымі]], імператар Японіі (нар. [[1265]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1317| ]] j1auwcz3v3dcjd8hg4knnhq4j9c891b 5133052 5133050 2026-04-27T17:48:01Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133052 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[9 студзеня]]: У [[Рэймс]]е адбылася каранацыя французскага караля [[Філіп V Высокі|Філіпа V Высокага]]. Гэтая падзея замацавала [[Салічны закон]], згодна з якім жанчыны пазбаўляліся права на ўспадкоўванне французскага трона. * [[22 снежня]]: Адбылася [[Барценеўская бітва]] войскаў цвярскога князя [[Міхаіл Яраславіч|Міхаіла Яраславіча]] з аб'яднанымі сіламі вялікага князя ўладзімірскага [[Юрый Данілавіч|Юрыя Данілавіча]] і ардынцаў пад камандаваннем Каўгадыя. * Па ініцыятыве вялікага князя [[Гедзімін]]а была створана праваслаўная [[Літоўская мітраполія]] з цэнтрам у [[Наваградак|Наваградку]]. Мітрапаліт Літоўскі Феафіл прысутнічаў на пасяджэнні Сінода ў [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]]. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[7 лютага]]: [[Роберт дэ Клермон]], французскі прынц * [[8 жніўня]]: [[Фушымі]], імператар Японіі (нар. [[1265]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1317| ]] auznbnt91ick6gbrhh7kt2mkgx29m8u 5133055 5133052 2026-04-27T17:53:35Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133055 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[9 студзеня]]: У [[Рэймс]]е адбылася каранацыя французскага караля [[Філіп V Высокі|Філіпа V Высокага]]. Гэтая падзея замацавала [[Салічны закон]], згодна з якім жанчыны пазбаўляліся права на ўспадкоўванне французскага трона. * [[22 снежня]]: Адбылася [[Барценеўская бітва]] войскаў цвярскога князя [[Міхаіл Яраславіч|Міхаіла Яраславіча]] з аб'яднанымі сіламі вялікага князя ўладзімірскага [[Юрый Данілавіч|Юрыя Данілавіча]] і ардынцаў пад камандаваннем Каўгадыя. * Па ініцыятыве вялікага князя [[Гедзімін]]а была створана праваслаўная [[Літоўская мітраполія]] з цэнтрам у [[Наваградак|Наваградку]]. Мітрапаліт Літоўскі Феафіл прысутнічаў на пасяджэнні Сінода ў [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]]. * Кароль Швецыі [[Біргер Магнусан (кароль Швецыі)|Біргер]] падчас балю ў [[Нючэпінг]]у захапіў сваіх братоў Эрыка і Вальдэмара, што справакавала грамадзянскую вайну. * Горад [[Люблін]] атрымаў [[магдэбургскае права]]. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[7 лютага]]: [[Роберт дэ Клермон]], французскі прынц * [[8 жніўня]]: [[Фушымі]], імператар Японіі (нар. [[1265]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1317| ]] fdgufefvtx3winokr6kcmuejc8xv7u8 5133056 5133055 2026-04-27T17:54:46Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133056 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[9 студзеня]]: У [[Рэймс]]е прайшла каранацыя французскага караля [[Філіп V Высокі|Філіпа V Высокага]]. Гэтая падзея замацавала [[Салічны закон]], згодна з якім жанчыны пазбаўляліся права на ўспадкоўванне французскага трона. * [[22 снежня]]: Адбылася [[Барценеўская бітва]] войскаў цвярскога князя [[Міхаіл Яраславіч|Міхаіла Яраславіча]] з аб'яднанымі сіламі вялікага князя ўладзімірскага [[Юрый Данілавіч|Юрыя Данілавіча]] і ардынцаў пад камандаваннем Каўгадыя. * Па ініцыятыве вялікага князя [[Гедзімін]]а створана праваслаўная [[Літоўская мітраполія]] з цэнтрам у [[Наваградак|Наваградку]]. Мітрапаліт Літоўскі Феафіл прысутнічаў на пасяджэнні Сінода ў [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]]. * Кароль Швецыі [[Біргер Магнусан (кароль Швецыі)|Біргер]] падчас балю ў [[Нючэпінг]]у захапіў сваіх братоў Эрыка і Вальдэмара, што справакавала грамадзянскую вайну. * Горад [[Люблін]] атрымаў [[магдэбургскае права]]. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[7 лютага]]: [[Роберт дэ Клермон]], французскі прынц * [[8 жніўня]]: [[Фушымі]], імператар Японіі (нар. [[1265]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1317| ]] 34cntgwjh4j9wq2a278yzu0dorb40da 5133068 5133056 2026-04-27T18:19:50Z JerzyKundrat 174 5133068 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[9 студзеня]]: У [[Рэймс]]е прайшла каранацыя французскага караля [[Філіп V Высокі|Філіпа V Высокага]]. Гэтая падзея замацавала [[Салічны закон]], згодна з якім жанчыны пазбаўляліся права на ўспадкоўванне французскага трона. * Па ініцыятыве вялікага князя [[Гедзімін]]а створана праваслаўная [[Літоўская мітраполія]] з цэнтрам у [[Наваградак|Наваградку]]. Мітрапаліт Літоўскі Феафіл прысутнічаў на пасяджэнні Сінода ў [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]]. * Кароль Швецыі [[Біргер Магнусан (кароль Швецыі)|Біргер]] падчас балю ў [[Нючэпінг]]у захапіў сваіх братоў Эрыка і Вальдэмара, што справакавала грамадзянскую вайну. * Горад [[Люблін]] атрымаў [[магдэбургскае права]]. * [[Юрый Данілавіч]] атрымаў ярлык на вялікае княжанне ўладзімірскае, каб замацаваць саюз, [[Узбек-хан]] выдаў за яго сваю сястру Канчаку (у хрышчэнні Агафію). * [[22 снежня]]: Адбылася [[Барценеўская бітва]] войскаў цвярскога князя [[Міхаіл Яраславіч|Міхаіла Яраславіча]] з аб'яднанымі сіламі вялікага князя ўладзімірскага [[Юрый Данілавіч|Юрыя Данілавіча]] і ардынцаў пад камандаваннем Каўгадыя. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[7 лютага]]: [[Роберт дэ Клермон]], французскі прынц * [[8 жніўня]]: [[Фушымі]], імператар Японіі (нар. [[1265]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1317| ]] px5spx2gedgbd8oywwosv15xhiji24v 5133069 5133068 2026-04-27T18:21:59Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133069 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[9 студзеня]]: У [[Рэймс]]е прайшла каранацыя французскага караля [[Філіп V Высокі|Філіпа V Высокага]]. Гэтая падзея замацавала [[Салічны закон]], згодна з якім жанчыны пазбаўляліся права на ўспадкоўванне французскага трона. * Па ініцыятыве вялікага князя [[Гедзімін]]а створана праваслаўная [[Літоўская мітраполія]] з цэнтрам у [[Наваградак|Наваградку]]. Мітрапаліт Літоўскі Феафіл прысутнічаў на пасяджэнні Сінода ў [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]]. * Кароль Швецыі [[Біргер Магнусан (кароль Швецыі)|Біргер]] падчас балю ў [[Нючэпінг]]у захапіў сваіх братоў Эрыка і Вальдэмара, што справакавала грамадзянскую вайну. * Горад [[Люблін]] атрымаў [[магдэбургскае права]]. * [[Юрый Данілавіч]] атрымаў ярлык на вялікае княжанне ўладзімірскае, каб замацаваць саюз, [[Узбек-хан]] выдаў за яго сваю сястру Канчаку (у хрышчэнні Агафію). * [[22 снежня]]: Адбылася [[Барценеўская бітва]] войскаў цвярскога князя [[Міхаіл Яраславіч|Міхаіла Яраславіча]] з аб’яднанымі сіламі вялікага князя ўладзімірскага [[Юрый Данілавіч|Юрыя Данілавіча]] і ардынцаў пад камандаваннем Каўгадыя. На наступны дзень Міхаіл Яраславіч прыняў ганаровую капітуляцыю Каўгадыя. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[7 лютага]]: [[Роберт дэ Клермон]], французскі прынц * [[8 жніўня]]: [[Фушымі]], імператар Японіі (нар. [[1265]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1317| ]] g65fs4nsk5e4wi5opgk30exgdb57l2b 5133071 5133069 2026-04-27T18:28:11Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133071 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[9 студзеня]]: У [[Рэймс]]е прайшла каранацыя французскага караля [[Філіп V Высокі|Філіпа V Высокага]]. Гэтая падзея замацавала [[Салічны закон]], згодна з якім жанчыны пазбаўляліся права на ўспадкоўванне французскага трона. * Па ініцыятыве вялікага князя [[Гедзімін]]а створана праваслаўная [[Літоўская мітраполія]] з цэнтрам у [[Наваградак|Наваградку]]. Мітрапаліт Літоўскі Феафіл прысутнічаў на пасяджэнні Сінода ў [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]]. * Кароль Швецыі [[Біргер Магнусан (кароль Швецыі)|Біргер]] падчас балю ў [[Нючэпінг]]у захапіў сваіх братоў Эрыка і Вальдэмара, што справакавала грамадзянскую вайну. * Горад [[Люблін]] атрымаў [[магдэбургскае права]]. * [[Юрый Данілавіч]] атрымаў ярлык на вялікае княжанне ўладзімірскае, каб замацаваць саюз, [[Узбек-хан]] выдаў за яго сваю сястру Канчаку (у хрышчэнні Агафію). * [[22 снежня]]: Адбылася [[Барценеўская бітва]] войскаў цвярскога князя [[Міхаіл Яраславіч|Міхаіла Яраславіча]] з аб’яднанымі сіламі вялікага князя ўладзімірскага [[Юрый Данілавіч|Юрыя Данілавіча]] і ардынцаў пад камандаваннем Каўгадыя. На наступны дзень Міхаіл Яраславіч прыняў ганаровую капітуляцыю Каўгадыя. Канчака, якая патрапіла ў палон, памерла ў [[Цвер]]ы. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[7 лютага]]: [[Роберт дэ Клермон]], французскі прынц * [[8 жніўня]]: [[Фушымі]], імператар Японіі (нар. [[1265]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1317| ]] 6fp7ooei2s7s5k0oj8k2uhecmo29iib 5133074 5133071 2026-04-27T18:34:51Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133074 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[9 студзеня]]: У [[Рэймс]]е прайшла каранацыя французскага караля [[Філіп V Высокі|Філіпа V Высокага]]. Гэтая падзея замацавала [[Салічны закон]], згодна з якім жанчыны пазбаўляліся права на ўспадкоўванне французскага трона. * [[Юрый Данілавіч]] атрымаў ярлык на вялікае княжанне ўладзімірскае, каб замацаваць саюз, [[Узбек-хан]] выдаў замуж за яго сваю сястру Канчаку. * Па ініцыятыве вялікага князя [[Гедзімін]]а створана праваслаўная [[Літоўская мітраполія]] з цэнтрам у [[Наваградак|Наваградку]]. Мітрапаліт Літоўскі Феафіл прысутнічаў на пасяджэнні Сінода ў [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]]. * Кароль Швецыі [[Біргер Магнусан (кароль Швецыі)|Біргер]] падчас балю ў [[Нючэпінг]]у захапіў сваіх братоў Эрыка і Вальдэмара, што справакавала грамадзянскую вайну. * Горад [[Люблін]] атрымаў [[магдэбургскае права]]. * [[22 снежня]]: Адбылася [[Барценеўская бітва]] войскаў цвярскога князя [[Міхаіл Яраславіч|Міхаіла Яраславіча]] з аб’яднанымі сіламі вялікага князя ўладзімірскага [[Юрый Данілавіч|Юрыя Данілавіча]] і ардынцаў пад камандаваннем Каўгадыя. На наступны дзень Міхаіл Яраславіч прыняў ганаровую капітуляцыю Каўгадыя. Канчака, якая патрапіла ў палон, памерла ў [[Цвер]]ы. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[7 лютага]]: [[Роберт дэ Клермон]], французскі прынц * [[8 жніўня]]: [[Фушымі]], імператар Японіі (нар. [[1265]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1317| ]] 922jxx9vxbitls59k7u2k7gzfdqbt47 5133075 5133074 2026-04-27T18:36:05Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133075 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[9 студзеня]]: У [[Рэймс]]е прайшла каранацыя французскага караля [[Філіп V Высокі|Філіпа V Высокага]]. Гэтая падзея замацавала [[Салічны закон]], згодна з якім жанчыны пазбаўляліся права на ўспадкоўванне французскага трона. * Вялікі князь маскоўскі [[Юрый Данілавіч]] атрымаў ярлык на вялікае княжанне ўладзімірскае, [[Узбек-хан]] выдаў замуж за яго сваю сястру Канчаку. * Па ініцыятыве вялікага князя [[Гедзімін]]а створана праваслаўная [[Літоўская мітраполія]] з цэнтрам у [[Наваградак|Наваградку]]. Мітрапаліт Літоўскі Феафіл прысутнічаў на пасяджэнні Сінода ў [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]]. * Кароль Швецыі [[Біргер Магнусан (кароль Швецыі)|Біргер]] падчас балю ў [[Нючэпінг]]у захапіў сваіх братоў Эрыка і Вальдэмара, што справакавала грамадзянскую вайну. * Горад [[Люблін]] атрымаў [[магдэбургскае права]]. * [[22 снежня]]: Адбылася [[Барценеўская бітва]] войскаў цвярскога князя [[Міхаіл Яраславіч|Міхаіла Яраславіча]] з аб’яднанымі сіламі вялікага князя ўладзімірскага [[Юрый Данілавіч|Юрыя Данілавіча]] і ардынцаў пад камандаваннем Каўгадыя. На наступны дзень Міхаіл Яраславіч прыняў ганаровую капітуляцыю Каўгадыя. Канчака, якая патрапіла ў палон, памерла ў [[Цвер]]ы. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[7 лютага]]: [[Роберт дэ Клермон]], французскі прынц * [[8 жніўня]]: [[Фушымі]], імператар Японіі (нар. [[1265]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1317| ]] 6fi3zhbsmugeg1nqz10ajdbeo8o0bjp 5133077 5133075 2026-04-27T18:43:42Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133077 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[9 студзеня]]: У [[Рэймс]]е прайшла каранацыя французскага караля [[Філіп V Высокі|Філіпа V Высокага]]. Гэтая падзея замацавала [[Салічны закон]], згодна з якім жанчыны пазбаўляліся права на ўспадкоўванне французскага трона. * вясна: Вялікі князь маскоўскі [[Юрый Данілавіч]] атрымаў ярлык на вялікае княжанне ўладзімірскае, [[Узбек-хан]] выдаў замуж за яго сваю сястру Канчаку. * лістапад: Цвярскі князь [[Міхаіл Яраславіч]] з саюзнікамі разбіў наўгародскае войска, пасля чаго заключыў мір з [[Наўгародская рэспубліка|Наўгародскай рэспублікай]]. * [[22 снежня]]: Адбылася [[Барценеўская бітва]] войскаў цвярскога князя [[Міхаіл Яраславіч|Міхаіла Яраславіча]] з аб’яднанымі сіламі вялікага князя ўладзімірскага [[Юрый Данілавіч|Юрыя Данілавіча]] і ардынцаў пад камандаваннем Каўгадыя. На наступны дзень Міхаіл Яраславіч прыняў ганаровую капітуляцыю Каўгадыя. Канчака, якая патрапіла ў палон, памерла ў [[Цвер]]ы. * Па ініцыятыве вялікага князя [[Гедзімін]]а створана праваслаўная [[Літоўская мітраполія]] з цэнтрам у [[Наваградак|Наваградку]]. Мітрапаліт Літоўскі Феафіл прысутнічаў на пасяджэнні Сінода ў [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]]. * Кароль Швецыі [[Біргер Магнусан (кароль Швецыі)|Біргер]] падчас балю ў [[Нючэпінг]]у захапіў сваіх братоў Эрыка і Вальдэмара, што справакавала грамадзянскую вайну. * Горад [[Люблін]] атрымаў [[магдэбургскае права]]. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[7 лютага]]: [[Роберт дэ Клермон]], французскі прынц * [[8 жніўня]]: [[Фушымі]], імператар Японіі (нар. [[1265]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1317| ]] 4w1oegsii5n3lsxyywwavjzyvxsqyx8 5133119 5133077 2026-04-27T20:34:30Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133119 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[9 студзеня]]: У [[Рэймс]]е прайшла каранацыя французскага караля [[Філіп V Высокі|Філіпа V Высокага]]. Гэтая падзея замацавала [[Салічны закон]], згодна з якім жанчыны пазбаўляліся права на ўспадкоўванне французскага трона. * вясна: Вялікі князь маскоўскі [[Юрый Данілавіч]] атрымаў ярлык на вялікае княжанне ўладзімірскае, [[Узбек-хан]] выдаў замуж за яго сваю сястру Канчаку. * [[15 жніўня]]: Горад [[Люблін]] атрымаў [[магдэбургскае права]] граматай князя Польшчы [[Уладзіслаў I Лакетак|Уладзіслава I Лакетка]]. * лістапад: Цвярскі князь [[Міхаіл Яраславіч]] з саюзнікамі разбіў наўгародскае войска, пасля чаго заключыў мір з [[Наўгародская рэспубліка|Наўгародскай рэспублікай]]. * [[22 снежня]]: Адбылася [[Барценеўская бітва]] войскаў цвярскога князя [[Міхаіл Яраславіч|Міхаіла Яраславіча]] з аб’яднанымі сіламі вялікага князя ўладзімірскага [[Юрый Данілавіч|Юрыя Данілавіча]] і ардынцаў пад камандаваннем Каўгадыя. На наступны дзень Міхаіл Яраславіч прыняў капітуляцыю Каўгадыя. Канчака, якая патрапіла ў палон, памерла ў [[Цвер]]ы. * снежань: Кароль Швецыі [[Біргер Магнусан (кароль Швецыі)|Біргер]] падчас балю ў [[Нючэпінг]]у захапіў сваіх братоў Эрыка і Вальдэмара, што справакавала грамадзянскую вайну. * Па ініцыятыве вялікага князя [[Гедзімін]]а створана праваслаўная [[Літоўская мітраполія]] з цэнтрам у [[Наваградак|Наваградку]]. Мітрапаліт Літоўскі Феафіл прысутнічаў на пасяджэнні Сінода ў [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]]. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[7 лютага]]: [[Роберт дэ Клермон]], французскі прынц * [[8 жніўня]]: [[Фушымі]], імператар Японіі (нар. [[1265]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1317| ]] 974q38ww1wa0a7l6re15fustgq0r7fk 0 8569 5133070 5132649 2026-04-27T18:25:43Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133070 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * люты: Князь [[Міхаіл Яраславіч]] заключыў мірную дамову з [[Юрый Данілавіч|Юрыем Данілавічам]] і [[Наўгародская рэспубліка|Наўгародскай рэспублікай]], дамогшыся згоды Юрыя на сумесную паездку ў [[Залатая Арда|Арду]] для вырашэння пытання аб вялікім княжэнні. * [[14 кастрычніка]]: Англа-ірландскія войскі разбілі сілы Эдварда Бруса (брата шатландскага караля Роберта Бруса) ў бітве пры Фогхарце, што паклала канец спробам шатландцаў замацавацца ў [[востраў Ірландыя|Ірландыі]]. == Нарадзіліся == * [[Урбан VI|Урбан VI, Папа Рымскі]] == Памерлі == * [[Міхаіл Яраславіч]], князь цвярскі, вялікі князь уладзімірскі. * [[Рашыд аль-Дзін]], персідскі гісторык і пісьменнік (нар. 1247) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1318| ]] 0c7kw0iwwqk8e8h7v4k84cdjxvnltc0 5133072 5133070 2026-04-27T18:33:04Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133072 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * люты: Князь [[Міхаіл Яраславіч]] заключыў мірную дамову з [[Юрый Данілавіч|Юрыем Данілавічам]], дамогшыся згоды Юрыя на сумесную паездку ў [[Залатая Арда|Арду]] для вырашэння пытання аб вялікім княжэнні. * [[14 кастрычніка]]: Англа-ірландскія войскі разбілі сілы Эдварда Бруса (брата шатландскага караля Роберта Бруса) ў бітве пры Фогхарце, што паклала канец спробам шатландцаў замацавацца ў [[востраў Ірландыя|Ірландыі]]. * Адбыўся ханскі суд, пасля якога князя пасадзілі ў калодкі. Праз месяц, пасля доўгіх пакут і катаванняў, Міхаіл Цвярскі быў забіты людзьмі Юрыя Данілавіча і Каўгадыя. == Нарадзіліся == * [[Урбан VI|Урбан VI, Папа Рымскі]] == Памерлі == * [[Міхаіл Яраславіч]], князь цвярскі, вялікі князь уладзімірскі. * [[Рашыд аль-Дзін]], персідскі гісторык і пісьменнік (нар. 1247) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1318| ]] sybuzdc6ud8gyo1iodbiy6a6al87q8f 5133076 5133072 2026-04-27T18:37:36Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133076 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * люты: Князь [[Міхаіл Яраславіч]] заключыў мірную дамову з [[Юрый Данілавіч|Юрыем Данілавічам]], дамогшыся згоды Юрыя на сумесную паездку ў [[Залатая Арда|Арду]] для вырашэння пытання аб вялікім княжэнні. * [[14 кастрычніка]]: Англа-ірландскія войскі разбілі сілы Эдварда Бруса (брата шатландскага караля Роберта Бруса) ў бітве пры Фогхарце, што паклала канец спробам шатландцаў замацавацца ў [[востраў Ірландыя|Ірландыі]]. * Адбыўся ханскі суд, пасля якога князя Міхаіла Яраславіча пасадзілі ў калодкі. Праз месяц, пасля катаванняў, Міхаіл Цвярскі быў забіты людзьмі Юрыя Данілавіча і Каўгадыя. == Нарадзіліся == * [[Урбан VI|Урбан VI, Папа Рымскі]] == Памерлі == * [[Міхаіл Яраславіч]], князь цвярскі, вялікі князь уладзімірскі. * [[Рашыд аль-Дзін]], персідскі гісторык і пісьменнік (нар. 1247) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1318| ]] ave6e16ltm61ariaj31pdzmy0es86ru 5133078 5133076 2026-04-27T18:55:04Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133078 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * люты: Князь [[Міхаіл Яраславіч]] заключыў мірную дамову з [[Юрый Данілавіч|Юрыем Данілавічам]], дамогшыся згоды Юрыя на сумесную паездку ў [[Залатая Арда|Арду]] для вырашэння пытання аб вялікім княжэнні. * [[6 жніўня]]: [[Міхаіл Яраславіч]] атрымаў выклік да [[Узбек-хан]]а. Па дарозе ў Арду перадаў сынам [[Дзмітрый Міхайлавіч Грозныя Вочы|Дзмітрыю]] і Аляксандру грамату-запавет, размеркаваўшы паміж імі ўдзелы [[Цвярское княства|Цвярскога княства]]. * [[6 верасня]]: [[Міхаіл Яраславіч]] прыбыў у [[Залатая Арда|Залатую Арду]]. * [[14 кастрычніка]]: Англа-ірландскія войскі разбілі сілы Эдварда Бруса (брата шатландскага караля Роберта Бруса) ў бітве пры Фогхарце, што паклала канец спробам шатландцаў замацавацца ў [[востраў Ірландыя|Ірландыі]]. * кастрычнік: Адбыўся ханскі суд, пасля якога князя Міхаіла Яраславіча пасадзілі ў калодкі. * [[22 лістапада]]: Пасля катаванняў, Міхаіл Цвярскі быў забіты людзьмі Юрыя Данілавіча і Каўгадыя. == Нарадзіліся == * [[Урбан VI|Урбан VI, Папа Рымскі]] == Памерлі == * [[Міхаіл Яраславіч]], князь цвярскі, вялікі князь уладзімірскі. * [[Рашыд аль-Дзін]], персідскі гісторык і пісьменнік (нар. 1247) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1318| ]] 41ykus1g9jt4it2k92bgx9qy0vfoimu 5133079 5133078 2026-04-27T18:56:35Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133079 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * люты: Князь [[Міхаіл Яраславіч]] заключыў мірную дамову з [[Юрый Данілавіч|Юрыем Данілавічам]], дамогшыся згоды Юрыя на сумесную паездку ў [[Залатая Арда|Арду]] для вырашэння пытання аб вялікім княжэнні. * [[6 жніўня]]: [[Міхаіл Яраславіч]] атрымаў выклік да [[Узбек-хан]]а. Па дарозе ў Арду перадаў сынам [[Дзмітрый Міхайлавіч Грозныя Вочы|Дзмітрыю]] і Аляксандру грамату-запавет, размеркаваўшы паміж імі ўдзелы [[Цвярское княства|Цвярскога княства]]. * [[6 верасня]]: [[Міхаіл Яраславіч]] прыбыў у [[Залатая Арда|Залатую Арду]]. * [[14 кастрычніка]]: Англа-ірландскія войскі разбілі сілы Эдварда Бруса (брата шатландскага караля Роберта Бруса) ў бітве пры Фогхарце, што паклала канец спробам шатландцаў замацавацца ў [[востраў Ірландыя|Ірландыі]]. * кастрычнік: Адбыўся ханскі суд, пасля якога князя Міхаіла Яраславіча пасадзілі ў калодкі. * [[22 лістапада]]: Пасля катаванняў, Міхаіл Цвярскі з санкцыі хана Узбека пакараны смерцю. == Нарадзіліся == * [[Урбан VI|Урбан VI, Папа Рымскі]] == Памерлі == * [[Міхаіл Яраславіч]], князь цвярскі, вялікі князь уладзімірскі. * [[Рашыд аль-Дзін]], персідскі гісторык і пісьменнік (нар. 1247) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1318| ]] towzmg4x33tpe5ou7asw3vchvssj2h0 5133112 5133079 2026-04-27T20:23:37Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133112 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * люты: Князь [[Міхаіл Яраславіч]] заключыў мірную дамову з [[Юрый Данілавіч|Юрыем Данілавічам]], дамогшыся згоды Юрыя на сумесную паездку ў [[Залатая Арда|Арду]] для вырашэння пытання аб вялікім княжэнні. * [[6 жніўня]]: [[Міхаіл Яраславіч]] атрымаў выклік да [[Узбек-хан]]а. Па дарозе ў Арду перадаў сынам [[Дзмітрый Міхайлавіч Грозныя Вочы|Дзмітрыю]] і [[Аляксандр Міхайлавіч (князь уладзімірскі)|Аляксандру]] грамату-запавет, размеркаваўшы паміж імі ўдзелы [[Цвярское княства|Цвярскога княства]]. * [[6 верасня]]: [[Міхаіл Яраславіч]] прыбыў у [[Залатая Арда|Залатую Арду]]. * [[14 кастрычніка]]: Англа-ірландскія войскі разбілі сілы Эдварда Бруса (брата шатландскага караля Роберта Бруса) ў бітве пры Фогхарце, што паклала канец спробам шатландцаў замацавацца ў [[востраў Ірландыя|Ірландыі]]. * кастрычнік: Адбыўся ханскі суд, пасля якога князя Міхаіла Яраславіча пасадзілі ў калодкі. * [[22 лістапада]]: Пасля катаванняў, Міхаіл Цвярскі з санкцыі хана Узбека пакараны смерцю. == Нарадзіліся == * [[Урбан VI|Урбан VI, Папа Рымскі]] == Памерлі == * [[Міхаіл Яраславіч]], князь цвярскі, вялікі князь уладзімірскі. * [[Рашыд аль-Дзін]], персідскі гісторык і пісьменнік (нар. 1247) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1318| ]] k341277uuy2zydrn83nda3uuak724g9 5133113 5133112 2026-04-27T20:24:02Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133113 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * люты: Князь [[Міхаіл Яраславіч]] заключыў мірную дамову з [[Юрый Данілавіч|Юрыем Данілавічам]], дамогшыся згоды Юрыя на сумесную паездку ў [[Залатая Арда|Арду]] для вырашэння пытання аб вялікім княжэнні. * [[6 жніўня]]: [[Міхаіл Яраславіч]] атрымаў выклік да [[Узбек-хан]]а. Па дарозе ў Арду перадаў сынам [[Дзмітрый Міхайлавіч Грозныя Вочы|Дзмітрыю]] і [[Аляксандр Міхайлавіч (князь уладзімірскі)|Аляксандру]] грамату-запавет, размеркаваўшы паміж імі ўдзелы [[Цвярское княства|Цвярскога княства]]. * [[6 верасня]]: [[Міхаіл Яраславіч]] прыбыў у [[Залатая Арда|Залатую Арду]]. * [[14 кастрычніка]]: Англа-ірландскія войскі разбілі сілы Эдварда Бруса (брата шатландскага караля Роберта Бруса) у бітве пры Фогхарце, што паклала канец спробам шатландцаў замацавацца ў [[востраў Ірландыя|Ірландыі]]. * кастрычнік: Адбыўся ханскі суд, пасля якога князя Міхаіла Яраславіча пасадзілі ў калодкі. * [[22 лістапада]]: Пасля катаванняў, Міхаіл Цвярскі з санкцыі хана Узбека пакараны смерцю. == Нарадзіліся == * [[Урбан VI|Урбан VI, Папа Рымскі]] == Памерлі == * [[Міхаіл Яраславіч]], князь цвярскі, вялікі князь уладзімірскі. * [[Рашыд аль-Дзін]], персідскі гісторык і пісьменнік (нар. 1247) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1318| ]] mvmk4slnhhv5q3jcrvzhymuep3dlht2 0 8571 5133060 5131178 2026-04-27T17:58:45Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133060 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Выява:Wladyslaw I Lokietek (275125).jpg|thumb|120px|Уладзіслаў І Лакетак]] * [[20 студзеня]]: Каранацыя польскага караля [[Уладзіслаў I Лакетак|Уладзіслава І Лакетака]]. * [[27 ліпеня]]: Адбылася [[Бітва пад Меднікамі (1320)|бітва пад Меднікамі]]: войска [[ВКЛ]] перамагло рыцараў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]]. * [[Альгерд]], пасля смерці цесця, стаў князем віцебскім, далучыўшы [[Віцебскае княства|Віцебскага княства]] да сваіх уладанняў. * [[Іслам]] абвяшчаны дзяржаўнай рэлігіяй [[Залатая Арда|Залатой Арды]]. == Нарадзіліся == * [[8 красавіка]]: [[Пэдру I]], кароль Партугаліі. == Памерлі == * ліпень: [[Генрых II Брандэнбургскі]], апошні прадстаўнік Асканіяў на чале Брандэнбургскай маркі (нар. каля 1308). {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1320| ]] j9ofso3yw2g9s9k1f8jfyobpyylwhj9 5133121 5133060 2026-04-27T20:37:36Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133121 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Выява:Wladyslaw I Lokietek (275125).jpg|thumb|120px|Уладзіслаў І Лакетак]] * [[20 студзеня]]: Каранацыя польскага караля [[Уладзіслаў I Лакетак|Уладзіслава І Лакетака]]. * [[27 ліпеня]]: Адбылася [[Бітва пад Меднікамі (1320)|бітва пад Меднікамі]]: войска [[ВКЛ]] перамагло рыцараў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]]. * Шлюбам дачкі [[Гедзімін]]а Марыі з [[Цвярское княства|вялікім князем цвярскім]] [[Дзмітрый Міхайлавіч|Дзмітрыем Міхайлавічам]] змацаваны саюз [[ВКЛ]] з [[Цвярское княства|Вялікім княствам Цвярскім]]. * [[Альгерд]], пасля смерці цесця, стаў князем віцебскім, далучыўшы [[Віцебскае княства|Віцебскага княства]] да сваіх уладанняў. * [[Іслам]] абвяшчаны дзяржаўнай рэлігіяй [[Залатая Арда|Залатой Арды]]. == Нарадзіліся == * [[8 красавіка]]: [[Пэдру I]], кароль Партугаліі. == Памерлі == * ліпень: [[Генрых II Брандэнбургскі]], апошні прадстаўнік Асканіяў на чале Брандэнбургскай маркі (нар. каля 1308). {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1320| ]] q3ploda34nqpycxegjxbmfzelawbsbe 5133122 5133121 2026-04-27T20:38:27Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133122 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Выява:Wladyslaw I Lokietek (275125).jpg|thumb|120px|Уладзіслаў І Лакетак]] * [[20 студзеня]]: Каранацыя польскага караля [[Уладзіслаў I Лакетак|Уладзіслава І Лакетака]]. * [[27 ліпеня]]: Адбылася [[Бітва пад Меднікамі (1320)|бітва пад Меднікамі]]: войска [[ВКЛ]] перамагло рыцараў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]]. * Шлюбам дачкі [[Гедзімін]]а Марыі з князем [[Дзмітрый Міхайлавіч|Дзмітрыем Міхайлавічам]] змацаваны саюз [[ВКЛ]] з [[Цвярское княства|Вялікім княствам Цвярскім]]. * [[Альгерд]], пасля смерці цесця, стаў князем віцебскім, далучыўшы [[Віцебскае княства|Віцебскага княства]] да сваіх уладанняў. * [[Іслам]] абвяшчаны дзяржаўнай рэлігіяй [[Залатая Арда|Залатой Арды]]. == Нарадзіліся == * [[8 красавіка]]: [[Пэдру I]], кароль Партугаліі. == Памерлі == * ліпень: [[Генрых II Брандэнбургскі]], апошні прадстаўнік Асканіяў на чале Брандэнбургскай маркі (нар. каля 1308). {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1320| ]] 2p61b6guanef2pspkjsstf4lvylgc43 0 8572 5133080 4386366 2026-04-27T18:58:28Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133080 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * Вялікі князь уладзімірскі [[Юрый Данілавіч]] прымусіў цвярскіх князёў выплаціць яму патрабаваную для перадачы ў [[Залатая Арда|Арду]] даніну, але не перадаў яе ханскаму паслу, а сышоў «са срэбрам» у [[Ноўгарад]]. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[10 студзеня]]: [[Марыя Брабанцкая]], каралева Францыі * [[14 верасня]]: [[Дантэ Аліг'еры]], італьянскі паэт {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1321| ]] enm5417km7syj2geps611d5vb8nde2b 0 8573 5133081 4392841 2026-04-27T18:59:47Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133081 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * Князь [[Юрый Данілавіч]] адбіў напад шведаў на [[Прыазёрск|Карэлу]] і аблажыў [[Выбарг]]. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[13 лютага]]: [[Андронік II]], імператар Візантыі * [[3 студзеня]]: [[Філіп V Высокі|Філіп V, кароль Францыі]] {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1322| ]] dm3r4tmixuqi2wb4ao4rlese0i8ktuu 5133084 5133081 2026-04-27T19:08:44Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133084 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * Цвярскі князь [[Дзмітрый Міхайлавіч Грозныя Вочы|Дзмітрый Міхайлавіч]] накіраваўся ў [[Залатая Арда|Арду]], абвінаваціўшы вялікага князя ўладзімірскага [[Юрый Данілавіч|Юрыя Данілавіча]] ў нявыплаце даніны, атрымаў ад [[Узбек-хан]]а ярлык на вялікае княжанне. * Князь [[Юрый Данілавіч]] адбіў напад шведаў на [[Прыазёрск|Карэлу]] і аблажыў [[Выбарг]], пасля нападзення брата цвярскога князя [[Аляксандр Міхайлавіч (князь уладзімірскі)|Аляксандра Міхайлавіча]] збег у [[Пскоў]]. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[13 лютага]]: [[Андронік II]], імператар Візантыі * [[3 студзеня]]: [[Філіп V Высокі|Філіп V, кароль Францыі]] {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1322| ]] 14udlmcz0is5l1u9gu5rb61hspsqb0l 0 8576 5133090 4384605 2026-04-27T19:31:06Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133090 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * Заснаваны горад [[Тэначтытлан]], будучая сталіца Ацтэкскай імперыі. * Арабскі купец [[Ібн Батута]] пакінуў свой родны горад [[Танжэр]] і выправіўся ў 30-гадовае падарожжа. * Князь цвярскі [[Дзмітрый Міхайлавіч Грозныя Вочы]], прыбыўшы ў [[Залатая Арда|Арду]], забіў без санкцыі хана свайго суперніка, князя маскоўскага і наўгародскага [[Юрый Данілавіч|Юрыя Данілавіча]]. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[7 студзеня]]: [[Дыніш]], кароль Партугаліі. * [[21 лістапада]]: [[Юрый Данілавіч]], вялікі князь маскоўскі, князь уладзімірскі, князь наўгародскі (нар. у [[1281]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1325| ]] tk4vsnle94k9083qda4a3cq0jzz7hv1 0 8577 5133091 4381749 2026-04-27T19:32:45Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133091 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * Цвярскі князь [[Дзмітрый Міхайлавіч Грозныя Вочы|Дзмітрый Міхайлавіч]], які знаходзіўся ў [[Залатая Арда|Ардзе]] паводле загаду [[Узбек-хан]]а пакараны смерцю. == Нарадзіліся == * [[3 сакавіка]]: [[Іван II]], маскоўскі князь. == Памерлі == * [[26 сакавіка]]: [[Алесандра Джыліяні]], першая жанчына-анатам * [[Асман I]], заснавальнік Асманскай імперыі {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1326| ]] 82zvx1uivo0re3miynby0nyqjxfcdrf 5133092 5133091 2026-04-27T19:37:53Z JerzyKundrat 174 5133092 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[15 верасня]]: Цвярскі князь [[Дзмітрый Міхайлавіч Грозныя Вочы|Дзмітрый Міхайлавіч]], які знаходзіўся ў [[Залатая Арда|Ардзе]] паводле загаду [[Узбек-хан]]а пакараны смерцю. Вялікім князем цвярскім стаў яго брат [[Аляксандр Міхайлавіч (князь уладзімірскі)|Аляксандр Міхайлавіч]], адначасова ён атрымаў ад хана ярлык на [[Уладзімірскае вялікае княства]]. == Нарадзіліся == * [[3 сакавіка]]: [[Іван II]], маскоўскі князь. == Памерлі == * [[26 сакавіка]]: [[Алесандра Джыліяні]], першая жанчына-анатам * [[Асман I]], заснавальнік Асманскай імперыі {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1326| ]] 2pjizz0c88zjb56dkgdzwo8ef16hwh0 0 8578 5133095 4384181 2026-04-27T19:50:48Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133095 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[25 студзеня]]: Кароль Англіі [[Эдуард II]] адрокся ад прастола пад ціскам сваёй жонкі Ізабелы і яе паплечніка Роджэра Морцімера. На трон узышоў яго непаўналетні сын [[Эдуард III]]. * жнівень: У [[Цвер]]ы ўспыхнула паўстанне супраць ардынскага пасла Чол-хана. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[21 верасня]]: [[Эдуард II]], кароль Англіі {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1327| ]] cyf1lo26gp0j5fj6huklsp9guheqxkt 5133099 5133095 2026-04-27T19:56:30Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133099 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[25 студзеня]]: Кароль Англіі [[Эдуард II]] адрокся ад прастола пад ціскам сваёй жонкі Ізабелы і яе паплечніка Роджэра Морцімера. На трон узышоў яго непаўналетні сын [[Эдуард III]]. * жнівень: У [[Цвер]]ы ўспыхнула паўстанне супраць ардынскага пасла Чол-хана. * снежань: [[Узбек-хан]] накіраваў карны паход супраць [[Цвярское княства|Цвярскога княства]], князь [[Аляксандр Міхайлавіч (князь уладзімірскі)|Аляксандр Міхайлавіч]] збег з Цверы. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[21 верасня]]: [[Эдуард II]], кароль Англіі {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1327| ]] 4txmzrcg2v6gv7owoykg4idcqdjv1nk 0 8579 5133066 4586212 2026-04-27T18:12:05Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133066 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[17 студзеня]]: У [[Рым]]е адбылася каранацыя [[Людовік IV (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Людовіка IV]] як імператара [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]. У гісторыі імперыі гэта першая каранацыя, якая была праведзена не [[Папа рымскі|Папам Рымскім]], а прадстаўніком рымскага народа з-за спрэчакам з [[Ян XXII (Папа Рымскі)|Янам XXII]]. * [[3 мая]]: [[Парламент Англіі|Англійскі парламент]] ратыфікаваў [[Нортгемптанскі дагавор]] паміж [[Ізабела Французская|Ізабелай Французскай]] і [[Роджэр Мортымер, 1-ы граф Марч|Роджэрам Мортымерам]] з аднаго боку і [[Роберт I (кароль Шатландыі)|Робертам Брусам]] з другога, які прызнаваў незалежнасць [[Шатландыя|Шатландыі]]. * Аляксандр Васільевіч (Суздальскі) атрымаў ад [[Узбек-хан]]а частку ярлыка на вялікае княжанне (самім Уладзімірам і Паволжам), падзяліўшы ўладу з [[Іван Каліта|Іванам Калітой]]. == Нарадзіліся == * [[Бенедыкт XIII (антыпапа)|Бенедыкт XIII]], антыпапа * [[3 лютага]]: [[Элеанора Партугальская (каралева Арагона)|Элеанора Партугальская, каралева Арагона]] (пам. [[29 кастрычніка]] [[1348]]) * [[7 мая]]: [[Людвіг VI Рымлянін]], герцаг [[Верхняя Баварыя|Верхняй Баварыі]], першы [[курфюрст]] [[Маркграфства Брандэнбург|Брадэнбургскай маркі]] == Памерлі == * [[1 лютага]]: [[Карл IV Прыгожы]], кароль Францыі * [[12 кастрычніка]]: [[Клеменцыя Венгерская]], каралева Францыі {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1328| ]] 19g39t1m99edmk4s5nhvqq3i3vhu647 0 8582 5133102 4385806 2026-04-27T20:00:35Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133102 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * першая палова года: [[Аляксандр Міхайлавіч (князь уладзімірскі)|Аляксандр Міхайлавіч]] вярнуўся на княжанне ў [[Пскоў]] як прадстаўнік улады вялікага князя літоўскага [[Гедзімін]]а. * [[8 верасня]]: [[Стэфан Душан]] абвясціў сябе каралём Сербіі. == Нарадзіліся == * [[16 лютага]]: [[Калуча Салютаці]], італьянскі дзяржаўны дзеяч == Памерлі == * [[11 лістапада]]: [[Стэфан Ураш III]], сербскі кароль {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1331| ]] cygsf4bv8fulm2o77uwidi02eqwrvpd 0 8588 5133103 5131173 2026-04-27T20:06:16Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133103 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * Кароль Англіі [[Эдуард III]] накіраваў ліст французскаму каралю [[Філіп VI Валуа|Філіпу VI Валуа]], у якім адмовіўся ад васальнай прысягі і заявіў, што Францыя належыць менавіта яму па праве. * Князь [[Аляксандр Міхайлавіч (князь уладзімірскі)|Аляксандр Міхайлавіч]] у [[Залатая Арда|Ардзе]] атрымаў ад [[Узбек-хан]]а ярлык на [[Цвярское княства]] і вярнуўся ў [[Цвер]], дзе брат Канстанцін саступіў яму княскі стол. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[8.1]]: [[Джота]], італьянскі мастак {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1337| ]] q9mg8h6nuyodyvaa1q97cxv65kjacd7 0 8590 5133105 4381748 2026-04-27T20:11:09Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133105 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[26 кастрычніка]]: Цвярскому князю [[Аляксандр Міхайлавіч (князь уладзімірскі)|Аляксандру Міхайлавічу]], які знаходзіўся ў [[Залатая Арда|Ардзе]], абвешчана вб вынесеным [[Узбек-хан]]ам смяротным прысудзе. Ён быў пакараны смерцю разам з сынам Фёдарам. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[26 мая]]: [[Альдона]], дачка [[Гедзімін]]а, каралева польская (1333—1339) (нар. [[1310]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1339| ]] 11l2mprjp62n35njn2bauh7ddpeeskq 0 8591 5133067 5131179 2026-04-27T18:15:51Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133067 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[26 студзеня]]: У Гандзі (Фландрыя) [[Эдуард III]] афіцыйна прыняў тытул «Кароль Францыі» і прадставіў свой новы герб. * [[7 чэрвеня]]: Граф Галандыі [[Вільгельм IV]] дараваў [[Ратэрдам]]у гарадскія прывілеі. * [[Узбек-хан]] выдаў ярлык на вялікае княжанне для [[Сямён Горды|Сямёна Іванавіча Гордага]] пасля смерці яго бацькі [[Іван Каліта|Івана Каліты]]. == Нарадзіліся == * [[Хокан Магнусан]] — [[Каралі шведскія|кароль Швецыі]], [[Спіс каралёў Нарвегіі|кароль Нарвегіі]] (пам. у [[1380]]) == Памерлі == * {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1340| ]] 5w7uk8m5yadizmgq702ycl5qog0fhpc 0 8593 5133108 4392847 2026-04-27T20:15:41Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5133108 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[6 студзеня]]: Упершыню ў наўгародска-ганзейскім дагаворы самастойна згаданы [[Пскоў]]. == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[25 красавіка]]: [[Бенедыкт XII|Бенедыкт XII, Папа Рымскі]] * [[8 ліпеня]]: [[Карл Роберт]], кароль Венгрыі з [[1301]] года (1-ы раз), з [[10 кастрычніка]] [[1307]] года (2-гі раз) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1342| ]] kvrnt4kcni27cseljbwqvqsliw1ggu7 0 8645 5132999 4386438 2026-04-27T13:28:26Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5132999 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''1395''' — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 1395 год нашай эры, 395 год 2 тысячагоддзя, 95 год XIV стагоддзя, 5 год 10-га дзесяцігоддзя XIV стагоддзя, 6 год 1390-х гадоў. == Падзеі == * [[15 красавіка]]: Войска хана [[Залатая Арда|Залатой Арды]] [[Тахтамыш]]а, разбіта [[Тамерлан]]ам на рацэ [[Церак]], хан уцёк у [[Вялікае Княства Літоўскае]]. == Нарадзіліся == * [[Мішэль Французская]], дачка французскага караля Карла VI і Ізабелы Баварскай. Першая жонка [[Філіп III Добры|Філіпа Добрага]]. == Памерлі == * [[13 сакавіка]]: [[Джон Барбар]], шатландскі паэт * [[17 мая]]: [[Каралевіч Марка]] * 17 мая: [[Марыя (каралева Венгрыі)]] {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1395| ]] puqjjzhk4ivbs04vqjiatjr0dsgdwu1 0 11204 5133180 5065307 2026-04-28T05:15:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133180 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Зямля}} {{Планета |маленькая картка = * |тып = планета |фон = #00b7b5 |назва = Зямля [[File:Earth symbol (small, bold).svg|24px|alt=🜨|Астранамічны сімвал Зямлі]] |сімвал = Earth symbol.svg |выява = The Blue Marble (remastered).jpg |шырыня = 270 |подпіс = |іншыя назвы = |абазначэнне астэроіда = |катэгорыя астэроіда = |адкрыццё-ref = |першаадкрывальнік = |месца адкрыцця = |дата адкрыцця = |спосаб адкрыцця = |арбіта-ref = |эпоха = |перыгелій = 147 098 290 км <br /> 0,98329134 а. а.{{efn|name="note"}} |афелій = 152 098 232 км <br />1,01671388 [[Астранамічная адзінка|а.&nbsp;а.]]{{efn|name="note"|1=Афелій = a × (1 + e), перыгелій = a × (1 - e), дзе а — [[вялікая паўвось]], e — [[эксцэнтрысітэт]].}} |перыастр = |апаастр = |апсіда = |перыапсіда = |апаапсіда = |вялікая паўвось = 149 598 261 км <br /> 1,00000261 а. а.<ref name=standish_williams_iau/> |радыус арбіты = |эксцэнтрысітэт = 0,01671123<ref name=standish_williams_iau/><ref name=earthfact/> |сідэрычны перыяд = 365,256366004 дзён <br />365 дз. 6 г. 9 хв. 10 сек.<ref name=IERS/> |сінадычны перыяд = |арбітальная хуткасць = 29,783 км/c<br />107 218 км/г<ref name=earthfact/> |анамалія = 357,51716°<ref name=earthfact/> |нахіл = 7,155° (адн. сонечнага экватара)<ref name=Allen294/>, 1,57869° (адн. інварыянтнай плоскасці)<ref name=Allen294/> |вуглавое перамяшчэнне = |даўгата ўзыходнага вузла = 348,73936°<ref name=earthfact/> |даўгата перыастра = |час перыастра = |аргумент перыцэнтра = 114,20783°<ref name=earthfact/> |палавінная амплітуда = |чый спадарожнік = [[Сонца]] |спадарожнікі = 1 ([[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]]), 8300+ ([[Штучны спадарожнік Зямлі|штучных]].)<ref>{{cite web|url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=4008|title=Reentry Assessment - US Space Command Fact Sheet|author=US Space Command|date=March 1, 2001|publisher=SpaceRef Interactive|access-date=2011-05-07|archive-url=https://www.webcitation.org/6DnLR4JoD?url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=4008|archive-date=19 студзеня 2013|url-status=live}}</ref> |памеры = |сціск = 0,0033528<ref name=earthfact/> |экватарыяльны радыус = 6378,1 км<ref name=earthfact/> |палярны радыус = 6356,8 км<ref name=earthfact/> |сярэдні радыус = 6371,0 км<ref name=earthfact/> |акружнасць вялікага круга = 40 075,017 км ([[Экватар|па экватары]])<ref name="WGS-84">World Geodetic System (''WGS-84''). [http://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ Available online] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200311023739/https://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ |date=11 сакавіка 2020 }} from National Geospatial-Intelligence Agency.</ref><br />40 007,86&nbsp;км&nbsp;([[мерыдыян|па мерыдыяне]])<ref name="WGS-84-2">{{cite web|first1=Sigurd|last1=Humerfelt|date=October 26, 2010|title=How WGS 84 defines Earth|url=http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html|access-date=2011-04-29|archive-url=https://www.webcitation.org/6BQK9bo86?url=http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html|archive-date=15 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |плошча паверхні = 510 072 000 км²<ref name="Pidwirny 2006">{{cite journal|author=Pidwirny, Michael|date=2006-02-02|title=Surface area of our planet covered by oceans and continents. (Table 8o-1)|journal=Fundamentals of Physical Geography|publisher=University of British Columbia, Okanagan|url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html|access-date=2007-11-26}}</ref><ref name=CIA /><br />148 940 000 км² суша (29,2 %)<ref name="Pidwirny 2006"/> <br />361 132 000 км² вада (70,8 %)<ref name="Pidwirny 2006"/> |аб'ём = 10,8321{{e|11}} км³<ref name=earthfact/> |маса = 5,9726{{e|24}} кг (3{{e|-6}} M_☉)<ref name=earthfact/> |шчыльнасць = 5,5153 г/см³<ref name=earthfact/> |паскарэнне вольнага падзення = 9,780327 м/с² (0,99732 g)<ref name=earthfact/> |першая касмічная хуткасць = 7,91 км/с{{efn|<math>v_1=\sqrt{G\frac{M}{R}}</math>}} |другая касмічная хуткасць = 11,186 км/с<ref name=earthfact/> |хуткасць вярчэння = 1674,4 км/г (465,1 м/с)<ref name=Allen244/> |перыяд вярчэння = 0,99726968 дзён <br>(23{{smallsup|h}}&nbsp;56{{smallsup|m}}&nbsp;4,100{{smallsup|s}}) — сідэрычны перыяд вярчэння<ref name=Allen296/>,<br />24 гадзіны — працягласць сярэдніх [[Сонечныя суткі|сонечных сутак]]. |нахіл восі = 23°26’21",4119<ref name=IERS/> |прамое ўзыходжанне = |схіленне = |палярная нябесная шырата = |палярная нябесная даўгата = |альбеда = 0,306 (Бонд)<ref name=earthfact/><br />0,367 (геаметрычнае)<ref name=earthfact/> |спектральны клас = |бачная зорная велічыня = |абсалютная зорная велічыня = |вуглавы дыяметр = |тэмпература на паверхні = |тэмпература 1 імя = [[Градус Цэльсія|Цэльсій]] |тэмпература 1 мінімум = −91,2 °C<ref>[http://news.rambler.ru/22582971/ В Антарктиде зафиксирована рекордно низкая температура — Рамблер-Новости]</ref> |тэмпература 1 сярэдняя = 14 °C<ref name=kinver20091210>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8406839.stm|title=Global average temperature may hit record level in 2010|last1=Kinver|first1=Mark|date=2009-12-10|work=BBC Online|access-date=2010-04-22}}</ref> |тэмпература 1 максімум = 56,7 °C<ref name=asu_highest_temp>{{cite web|url=http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature|title=World: Highest Temperature|work=WMO Weather and Climate Extremes Archive|publisher=Arizona State University|access-date=2010-08-07|archive-url=https://www.webcitation.org/69f2puAjj?url=http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature|archive-date=4 жніўня 2012|url-status=live}}</ref><ref>[http://www.itar-tass.com/c11/519830.html Долина Смерти признана самым жарким местом в мире]</ref> |тэмпература 2 імя = [[Кельвін (адзінка вымярэння)|Кельвін]] |тэмпература 2 мінімум = 184 K |тэмпература 2 сярэдняя = 287,2 К |тэмпература 2 максімум = 329,9 К |атмасфера-ref =<ref name=earthfact/> |атмасферны ціск = |шкала вышыні = |склад атмасферы = 78,08 % — [[азот]] (N₂)<br /> 20,95 % — [[кісларод]] (O₂)<br /> 0,93 % — [[аргон]] (Ar)<br /> 0,039 % — [[Вуглякіслы газ]] (СO₂)<ref name="esrl">{{cite web|url=http://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/#mlo|title=Trends in Atmospheric Carbon Dioxide|publisher=Earth System Research Laboratory|archive-url=https://www.webcitation.org/6DnLSs5H2?url=http://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/#mlo|archive-date=19 студзеня 2013|url-status=live}}</ref><br />Каля 1 % [[пара|вадзяной пары]] (у залежнасці ад клімату) }} '''Зямля́''' — трэцяя ад [[Сонца]] планета. Пятая [[Спіс аб’ектаў Сонечнай сістэмы па памерах|па памеры]] сярод усіх планет [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэмы]]. Яна з’яўляецца таксама найбуйнейшай па [[дыяметр]]ы, [[Маса|масе]] і [[Шчыльнасць|шчыльнасці]] сярод [[Планеты зямной групы|планет зямной групы]]. Часам згадваецца як [[Свет]], Блакітная планета<ref name="blueplanet">{{cite journal|date=February 2009|title=Exploring the Water Cycle of the 'Blue Planet': The Soil Moisture and Ocean Salinity (SMOS) mission|journal=ESA Bulletin|publisher=[[European Space Agency]]|issue=137|pages=6–15 |url=http://www.esa.int/esapub/bulletin/bulletin137/bul137b_drinkwater.pdf |first1=Mark |last1=Drinkwater |first2=Yann |last2=Kerr |first3=Jordi |last3=Font |first4=Michael |last4=Berger |quote=A view of Earth, the ‘Blue Planet’ [...] When astronauts first went into the space, they looked back at our Earth for the first time, and called our home the ‘Blue Planet’.}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Лебедев Л., Лукьянов Б., Романов А.|загаловак=Сыны голубой планеты|спасылка=http://www.ozon.ru/context/detail/id/1633467/|выдавецтва=Издательство политической литературы|год=1971|старонак=328}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Герман Титов.|загаловак=Голубая моя планета|спасылка=http://www.ozon.ru/context/detail/id/3731443/|выдавецтва=Воениздат|год=1973|старонак=240}}</ref>, часам Тэра (ад {{lang-lat|Terra}}). Адзінае вядомае чалавеку на дадзены момант цела Сонечнай сістэмы ў прыватнасці і [[Сусвет]]у наогул, населенае жывымі арганізмамі. Навуковыя даныя паказваюць, што Зямля ўтварылася з сонечнай туманнасці каля 4,54 мільярда гадоў назад<ref name=age_earth/> і неўзабаве пасля гэтага [[Паходжанне Месяца|набыла]] свой адзіны натуральны спадарожнік — [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]]. Меркавана жыццё з’явілася на Зямлі прыкладна 3,9 млрд гадоў назад, гэта значыць на працягу першага мільярда пасля яе ўзнікнення. З тых часоў [[біясфера]] Зямлі значна змяніла [[Атмасфера|атмасферу]] і іншыя [[Экалагічныя фактары|абіятычныя фактары]], абумовіўшы колькасны рост аэробных арганізмаў, а таксама фарміраванне [[Азонавы слой|азонавага слоя]], які разам з [[магнітнае поле Зямлі|магнітным полем Зямлі]] аслабляе шкодную для жыцця [[Сонечная радыяцыя|сонечную радыяцыю]]<ref name="Harrison 2002" />, тым самым захоўваючы ўмовы існавання жыцця на Зямлі. Радыяцыя, абумоўленая самой зямной карой, з часоў яе ўтварэння значна знізілася дзякуючы паступоваму распаду радыенуклідаў у ёй. Кара Зямлі падзелена на некалькі сегментаў, або [[тэктоніка пліт|тэктанічных пліт]], якія рухаюцца па паверхні з хуткасцямі парадку некалькіх сантыметраў у год. Вывучэннем складу, будовы і заканамернасцей развіцця Зямлі займаецца навука [[геалогія]]. Прыблізна 70,8 % паверхні планеты займае [[Сусветны акіян]]<ref>{{З|ФЭ|url=http://www.femto.com.ua/articles/part_1/1232.html}}</ref>, астатнюю частку паверхні займаюць [[кантынент]]ы і [[Востраў|астравы]]. На мацерыках размешчаны [[рэкі]], [[Возера|азёры]], [[падземныя воды]] і [[Лёд|льды]], разам з Сусветным акіянам яны складаюць [[Гідрасфера|гідрасферу]]. [[Вада|Вадкая вада]], неабходная для ўсіх вядомых жыццёвых форм, не існуе на паверхні якой-небудзь з вядомых планет і планетоідаў Сонечнай сістэмы, акрамя Зямлі. Полюсы Зямлі пакрытыя ледзяным панцырам, які ўключае ў сябе марскі лёд [[Арктыка|Арктыкі]] і [[Антарктыка|Антарктычны ледзяны шчыт]]. [[Файл:Terrestrial planet size comparisons.jpg|thumb|справа|Супастаўленне памераў планет зямной групы (злева направа): [[Планета Меркурый|Меркурый]], [[Планета Венера|Венера]], Зямля, [[Планета Марс|Марс]] ]] Унутраныя вобласці Зямлі дастаткова актыўныя і складаюцца з тоўстага, вельмі [[Вязкасць|вязкага]] пласта, так званай [[Мантыя Зямлі|мантыі]], якая пакрывае вадкае знешняе ядро, якое з’яўляецца крыніцай магнітнага поля Зямлі, і ўнутранае цвёрдае [[Ядро Зямлі|ядро]], якое, як мяркуецца, складаецца з [[жалеза]] і [[Нікель|нікелю]]<ref name="Войткевич">{{кніга |аўтар = Войткевич В. Г. |частка = Строение и состав Земли |загаловак = Происхождение и химическая эволюция Земли |адказны = под ред. Л. И. Приходько |месца = М. |выдавецтва = Наука |год = 1973 |старонкі = 57-62 |старонак = 168 }}</ref>. Фізічныя характарыстыкі Зямлі і яе арбітальнага руху дазволілі жыццю захавацца на працягу апошніх 3,5 млрд гадоў. Паводле розных ацэнак Зямля будзе захоўваць умовы для існавання жывых арганізмаў яшчэ на працягу 0,5 — 2,3 млрд гадоў<ref name="britt2000" /><ref name=carrington /><ref name="pnas1_24_9576" />. Зямля ўзаемадзейнічае ([[Гравітацыя|прыцягваецца гравітацыйнымі сіламі]]) з іншымі аб’ектамі ў [[космас]]е, уключаючы [[Сонца]] і [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]]. Зямля круціцца вакол Сонца і робіць вакол яго поўны абарот прыкладна за 365,26 сонечных сутак — [[сідэрычны год]]. Вось кручэння Зямлі нахіленая на 23,44° адносна перпендыкуляра да яе арбітальнай плоскасці, гэта выклікае сезонныя змены на паверхні планеты з перыядам у адзін [[трапічны год]] — 365,24 сонечных сутак. Суткі зараз складаюць прыкладна 24 гадзіны<ref name=earthfact/><ref name=yoder1995/>. Месяц пачаў свой ​​абарот на арбіце вакол Зямлі прыкладна 4,53 мільярда гадоў таму. Гравітацыйнае ўздзеянне Месяца на Зямлю з’яўляецца прычынай узнікнення акіянскіх [[Прылівы і адлівы|прыліваў]]. Таксама Месяц стабілізуе нахіл зямной восі і паступова запавольвае кручэнне Зямлі<ref name="Lambeck1977" /><ref name="touma1994" /><ref>{{cite journal|last=Chapront|first=J.|last2=Chapront-Touzé|first2=M.|last3=Francou|first3=G.|year=2002|title=A new determination of lunar orbital parameters, precession constant and tidal acceleration from LLR measurements|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=387|issue=2|pages=700–709|doi=10.1051/0004-6361:20020420|bibcode = 2002A&A...387..700C | issn = 0004-6361}}</ref>. Некаторыя тэорыі мяркуюць, што падзенні [[астэроід]]аў прыводзілі да істотных змен у навакольным асяроддзі і паверхні Зямлі, выклікаючы, у прыватнасці, масавыя выміранні розных відаў жывых істот<ref>{{cite web|url=http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/1783/|title=Динозавров погубили... космические странники|author=И. Лалаянц|date=1993-08|publisher=[[Вокруг света]]|access-date=2013-07-13|archive-url=https://www.webcitation.org/6I7EZmCyR?url=http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/1783/|archive-date=14 ліпеня 2013|url-status=live}}</ref>. Планета з’яўляецца домам для мільёнаў відаў жывых істот, уключаючы [[Чалавек разумны|чалавека]]<ref name=science_241_4872_1441 />. Тэрыторыя Зямлі падзелена на 195 незалежных дзяржаў, якія ўзаемадзейнічаюць паміж сабой шляхам дыпламатычных адносін, падарожжаў, гандлю або ваенных дзеянняў. Чалавечая культура сфарміравала шмат уяўленняў пра светабудову — такіх, як канцэпцыя аб {{нп4|Плоская Зямля|плоскай Зямлі|ru|Плоская Земля}}, [[геацэнтрычная сістэма свету]] і {{нп4|гіпотэза Геі|гіпотэза Геі|en|Gaia hypothesis}}, па якой Зямля ўяўляе сабой адзіны суперарганізм<ref>{{cite web|url=http://www.membrana.ru/particle/12352|title=Дождь и снег появляются благодаря бактериям в облаках|publisher=Membrana.ru|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6DnLTpFS3?url=http://www.membrana.ru/particle/12352|archive-date=19 студзеня 2013|url-status=live}}</ref>. == Гісторыя Зямлі == {{main|Гісторыя Зямлі}} Сучаснай навуковай гіпотэзай фарміравання Зямлі і іншых планет [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэмы]] з’яўляецца {{нп4|небулярная гіпотэза|гіпотэза сонечнай туманнасці|en|Nebular hypothesis}}, паводле якой Сонечная сістэма ўтварылася з вялікага воблака міжзорнага пылу і газу<ref>{{cite book|last=Encrenaz|first=T.|title=The solar system|url=https://archive.org/details/isbn_9783540002413|year=2004|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-3-540-00241-3|page=[https://archive.org/details/isbn_9783540002413/page/89 89]|edition=3rd}}</ref>. Воблака складалася галоўным чынам з [[вадарод]]у і [[Гелій|гелію]], якія ўтварыліся пасля [[Вялікі выбух|Вялікага выбуху]], і больш цяжкіх элементаў, пакінутых выбухамі [[Звышновая зорка|звышновых]]. Прыкладна 4,5 млрд гадоў назад воблака стала сціскацца, што, імаверна, адбылося з-за ўздзеяння [[Ударная хваля|ўдарнай хвалі]] ад звышновай, якая ўспыхнула на адлегласці некалькіх светлавых гадоў{{r|Matson}}. Калі воблака пачало скарачацца, яго [[Момант імпульсу|вуглавы момант]], [[гравітацыя]] і [[інерцыя]] сплюснулі яго ў протапланетны дыск перпендыкулярна да яго восі кручэння. Пасля гэтага абломкі ў протапланетным дыску пад дзеяннем сілы прыцягнення сталі сутыкацца, і, зліваючыся, ўтваралі першыя планетоіды<ref name=Goldreich1973>{{cite journal | author=P. Goldreich, W. R. Ward | title=The Formation of Planetesimals | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1973-08-01_183_3/page/1050 | journal=Astrophysical Journal | year=1973 | volume=183 | pages=1051–1062 | bibcode=1973ApJ...183.1051G | doi=10.1086/152291}}</ref>. У працэсе [[акрэцыя|акрэцыі]] планетоіды, пыл, газ і абломкі, якія засталіся пасля фарміравання Сонечнай сістэмы, сталі злівацца ва ўсё большыя аб’екты, фарміруючы планеты<ref name=Goldreich1973/>. Прыблізны час утварэння Зямлі — 4,54 ± 0,04 млрд гадоў назад<ref name=age_earth/>. Увесь працэс фарміравання планеты заняў прыкладна 10-20 мільёнаў гадоў{{r|Yin}}. [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]] утварыўся пазней, прыкладна 4,527 ± 0,01 млрд гадоў таму<ref name=science310_5754_1671>{{cite journal|last1=Kleine|first1=Thorsten|last2=Palme|first2=Herbert|last3=Mezger|first3=Klaus|last4=Halliday|first4=Alex N.|title=Hf-W Chronometry of Lunar Metals and the Age and Early Differentiation of the Moon|journal=Science|volume=310|issue=5754|date=2005-11-24|pages=1671–1674|doi=10.1126/science.1118842|pmid=16308422|bibcode = 2005Sci...310.1671K }}</ref>, хоць яго паходжанне дагэтуль дакладна не ўстаноўлена. Асноўная гіпотэза кажа, што Месяц утварыўся шляхам акрэцыі з рэчыва, якое засталося пасля [[Тэорыя гіганцкага сутыкнення|датычнага сутыкнення]]<ref>{{cite journal | last = R. Canup and E. Asphaug | title = Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation | journal = Nature | volume = 412 | pages = 708–712 | date = 2001 | url = http://www.nature.com/nature/journal/v412/n6848/abs/412708a0.html}}</ref> Зямлі з аб’ектам, па памерах блізкім Марсу<ref name="nig804">[http://www.nkj.ru/archive/articles/1969/ Луна образовалась от колоссального по масштабу столкновения земли с иной планетой?] Наука и жизнь. № 8, 2004.</ref> і масай 10-12 % ад зямной<ref>Canup, R. M.; Asphaug, E. (Fall Meeting 2001). [http://adsabs.harvard.edu/abs/2001AGUFM.U51A..02C «An impact origin of the Earth-Moon system»]. Abstract #U51A-02, American Geophysical Union.</ref> (часам гэты аб’ект называюць «[[Планета Тэя|Тэя]]»){{r|Halliday}}. Пры гэтым сутыкненні было вызвалена прыкладна ў 100 млн разоў больш энергіі, чым у выніку таго, якое, як мяркуецца, выклікала выміранне [[Дыназаўры|дыназаўраў]]<ref>{{cite web|url=http://starchild.gsfc.nasa.gov/docs/StarChild/questions/question38.html|title=Where did the Moon come from?|quote=When young Earth and this rogue body collided, the energy involved was 100 million times larger than the much later event believed to have wiped out the dinosaurs.|publisher=starchild.gsfc.nasa.gov|lang=en|access-date=2013-06-14|archive-url=https://www.webcitation.org/6HNPWU4rj?url=http://starchild.gsfc.nasa.gov/docs/StarChild/questions/question38.html|archive-date=14 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref>. Гэтага было дастаткова для выпарэння знешніх слаёў Зямлі і расплаўлення абодвух цел{{r|StarChild|Stanley2005}}. Частка мантыі была выкінута на арбіту Зямлі, што паказвае, чаму Месяц абдзелены металічным матэрыялам{{r|Liu}}, і тлумачыць яго незвычайны склад{{r|Newsom}}. Пад уплывам уласнай сілы цяжару выкінуты матэрыял прыняў сферычную форму, і ўтварыўся Месяц{{r|Taylor}}. Протазямля павялічылася за кошт акрэцыі, і была досыць гарачая, каб расплаўляць металы і мінералы. [[Жалеза]], а таксама [[геахімія|геахімічна]] роднасныя яму {{нп4|геахімічныя класіфікацыі элементаў|сідэрафільныя элементы|ru|Геохимические классификации элементов}}, валодаючы больш высокай шчыльнасцю, чым [[сілікаты]] і [[алюмасілікаты]], апускаліся да цэнтра Зямлі<ref name="Войткевич2">{{кніга|аўтар= Войткевич В.|частка = Образование основных оболочек Земли|загаловак = Происхождение и химическая эволюция Земли|адказны = под ред. Л. И. Приходько|месца = М.|выдавецтва = Наука|год = 1973|старонкі = 99-108|старонак = 168}}</ref>. Гэта прывяло да падзелу ўнутраных слаёў Зямлі на мантыю і металічнае ядро ўсяго праз 10 мільёнаў гадоў пасля таго, як Зямля пачала фарміравацца, стварыўшы слаістую структуру Зямлі і сфарміраваўшы [[магнітнае поле Зямлі]]<ref>Charles Frankel, 1996, ''Volcanoes of the Solar System,'' Cambridge University Press, pp. 7—8, ISBN 0-521-47770-0</ref>. Выдзяленне газаў з кары і [[Вулканізм|вулканічная]] актыўнасць прывялі да ўтварэння першаснай атмасферы. Кандэнсацыя вадзяной пары, узмоцненая лёдам, занесеным [[камета]]мі і [[астэроід]]амі, прывяла да ўтварэння акіянаў<ref name="watersource"/>. Зямная атмасфера тады складалася з лёгкіх атмафільных элементаў: [[вадарод]]у і [[Гелій|гелію]]<ref name=Kasting93/>, але ўтрымлівала значна больш [[Вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]], чым цяпер, а гэта зберагло акіяны ад замярзання, бо свяцільнасць Сонца тады [[Парадокс слабага маладога Сонца|не перавышала]] 70 % ад цяперашняга ўзроўню<ref name=asp2002/>. Прыкладна 3,5 мільярда гадоў назад утварылася магнітнае поле Зямлі, якое прадухіліла спусташэнне атмасферы [[Сонечны вецер|сонечным ветрам]]<ref name=physorg20100304/>. Паверхня планеты пастаянна змянялася на працягу сотняў мільёнаў гадоў: [[кантынент]]ы з’яўляліся і разбураліся. Яны перамяшчаліся па паверхні, часам збіраючыся ў [[суперкантынент]]. Прыблізна 750 млн гадоў назад самы ранні з вядомых суперкантынентаў — {{нп4|Радзінія|Радзінія|en|Rodinia}} — стаў расколвацца на часткі. Пазней гэтыя часткі аб’ядналіся ў {{нп4|Паноція|Паноцію|en|Pannotia}} (600—540 млн гадоў назад), затым у апошні з суперкантынентаў — [[Пангея|Пангею]], які распаўся 180 мільёнаў гадоў назад<ref>{{cite journal | author=Murphy, J. B.; Nance, R. D. | title=How do supercontinents assemble? | journal=American Scientist | year=1965 | volume=92 | pages=324–33 | url=http://www.americanscientist.org/issues/feature/2004/4/how-do-supercontinents-assemble | access-date=2007-03-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100928185336/http://www.americanscientist.org/issues/feature/2004/4/how-do-supercontinents-assemble | archive-date=28 верасня 2010 | url-status=dead }}</ref>. == Геахраналагічная шкала == [[Геахраналагічная шкала]] — геалагічная часавая шкала гісторыі Зямлі; ужываецца ў [[Геалогія|геалогіі]] і [[Палеанталогія|палеанталогіі]], своеасаблівы каляндар для прамежкаў часу ў сотні тысяч і мільёны гадоў. Упершыню геахраналагічная шкала [[Фанеразой|фанеразоя]] была прапанавана англійскім геолагам {{нп4|Артур Холмс|А. Холмсам|en|Arthur Holmes}} у 1938 годзе<ref name="БСЭ3">{{З|БСЭ|http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Геохронология/|Геохронология}}</ref>. З-за адсутнасці рэштак [[Фаўна|фаўны]], геахраналагічная шкала [[Дакембрый|дакембрыя]] пабудавана, у асноўным, паводле даных вызначэнняў абсалютных узростаў парод на розных кантынентах<ref name="БСЭ3" />. Гісторыя Зямлі падзелена на розныя часавыя прамежкі. Іх межы праходзяць па найважнейшых падзеях, якія тады адбываліся. Мяжа паміж эрамі фанеразоя праведзена па найбуйнейшых эвалюцыйных падзеях — глабальных выміраннях. [[Палеазой]]ская эра аддзеленая ад [[мезазой]]скай найбуйнейшым за гісторыю Зямлі масавым пермскім выміраннем. Мезазойская эра аддзеленая ад кайназойскай мел-палеагенавым выміраннем. Кайназойская эра дзеліцца на тры перыяды: [[палеаген]], [[неаген]] і [[чацвярцічны перыяд]] (антрапаген). Гэтыя перыяды, у сваю чаргу, падзяляюцца на геалагічныя эпохі (аддзелы): [[палеаген]] — на [[палеацэн]], [[эацэн]] і [[алігацэн]]; [[неаген]] — на [[міяцэн]] і [[пліяцэн]]. Чацвярцічны перыяд уключае ў сябе [[плейстацэн]] і [[галацэн]]. == Узнікненне жыцця == Існуе шэраг гіпотэз [[Узнікненне жыцця|узнікнення жыцця]] на Зямлі. Каля 3,5-3,8 млрд гадоў назад з’явіўся «апошні ўніверсальны агульны продак», ад якога пасля пайшлі ўсе іншыя жывыя арганізмы<ref>{{cite book |last=Futuyma |first=Douglas J. |author-link=Douglas J. Futuyma |year=2005 |title=Evolution |publisher=Sinuer Associates, Inc |location=Sunderland, Massachusetts |isbn=0-87893-187-2 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/evolution0000futu }}</ref><ref>{{Citation|last=Doolittle |first=W. F.|year=2000|title=Uprooting the tree of life|url=http://www.icb.ufmg.br/labs/lbem/aulas/grad/evol/treeoflife-complexcells.pdf|journal=Scientific American|volume=282 |issue=6 |pages=90–95|doi=10.1038/scientificamerican0200-90|pmid=10710791 }}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Glansdorff |first1=N.|last2=Xu |first2=Y|last3=Labedan |first3=B.|year=2008|title=The Last Universal Common Ancestor: Emergence, constitution and genetic legacy of an elusive forerunner|journal=Biology Direct|volume=3 |pages=29|doi=10.1186/1745-6150-3-29|pmid=18613974 |pmc=2478661}}</ref>. Развіццё [[фотасінтэз]]у дазволіла жывым арганізмам выкарыстоўваць сонечную энергію напрамую. Гэта прывяло да {{нп4|Кіслародная катастрофа|напаўнення кіслародам|ru|Кислородная катастрофа}} атмасферы, якое пачалося прыкладна 2500 млн гадоў назад<ref name=Anabar2007/>, а ў верхніх слаях — да фарміравання [[Азонавы слой|азонавага слоя]]. Сімбіёз дробных клетак з большымі прывёў да {{нп4|Сімбіягенез|развіцця складаных|ru|Endosymbiotic theory}} клетак — эўкарыётаў<ref>{{cite journal | author=Berkner, L. V.; Marshall, L. C. | title=On the Origin and Rise of Oxygen Concentration in the Earth's Atmosphere | journal=Journal of Atmospheric Sciences | year=1965 | volume=22 | issue=3 | pages=225–261 |bibcode=1965JAtS...22..225B |doi=10.1175/1520-0469(1965)022<0225:OTOARO>2.0.CO;2}}</ref>. Прыкладна 2,1 млрд гадоў назад з’явіліся мнагаклетачныя арганізмы, якія працягвалі прыстасоўвацца да навакольных умоў<ref>{{cite web|url=http://iscience.ru/2010/07/01/obnaruzheny-samye-drevnie-mnogokletochnye/|title=Обнаружены самые древние многоклеточные|publisher=BBC News|access-date=2013-02-01|archive-url=https://www.webcitation.org/6EKsbRZtV?url=http://iscience.ru/2010/07/01/obnaruzheny-samye-drevnie-mnogokletochnye/|archive-date=10 лютага 2013|url-status=live}}</ref>. Дзякуючы паглынанню пагібельнага [[Ультрафіялетавае выпраменьванне|ўльтрафіялетавага выпраменьвання]] [[Азонавы слой|азонавым слоем]] жыццё змагло пачаць асваенне паверхні Зямлі<ref>{{cite web|last=Burton|first=Kathleen|date=November 29, 2000|url=http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2000/00_79AR.html|title=Astrobiologists Find Evidence of Early Life on Land|publisher=NASA|access-date=2007-03-05|archive-url=https://www.webcitation.org/617EZguMg?url=http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2000/00_79AR.html|archive-date=22 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. У 1960 годзе была прапанавана гіпотэза Зямлі-снежкі, якая сцвярджае, што ў перыяд паміж 750 і 580 млн гадоў назад Зямля была цалкам пакрыта [[лёд]]ам. Гэтая гіпотэза тлумачыць {{нп4|кембрыйскі выбух|кембрыйскі выбух|ru|Кембрийский взрыв}} — рэзкае павышэнне разнастайнасці мнагаклетачных форм жыцця каля 542 млн гадоў таму<ref>{{cite book | last=Kirschvink | first=J. L. | editor-last1=Schopf|editor-first1=J.W.|editor-last2=Klein|editor-first2=C. | year=1992 | title=The Proterozoic Biosphere: A Multidisciplinary Study | pages=51–52 | publisher=Cambridge University Press | id=ISBN 0-521-36615-1 }}</ref>. Каля 1200 млн гадоў назад з’явіліся першыя [[водарасці]], а прыкладна 450 млн гадоў назад — першыя вышэйшыя [[расліны]]<ref>«The oldest fossils reveal evolution of non-vascular plants by the middle to late Ordovician Period (~450-440 m.y.a.) on the basis of fossil spores» [http://www.clas.ufl.edu/users/pciesiel/gly3150/plant.html Transition of plants to land] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131102055109/http://www.clas.ufl.edu/users/pciesiel/gly3150/plant.html |date=2 лістапада 2013 }}</ref>. [[Беспазваночныя]] жывёлы з’явіліся ў [[Эдыякарый|эдыякарскім]] перыядзе<ref>{{cite web|url=http://www.ucmp.berkeley.edu/phyla/metazoafr.html|title=Metazoa: Fossil Record|archive-url=https://www.webcitation.org/69KoGSlLH?url=http://www.ucmp.berkeley.edu/phyla/metazoafr.html|archive-date=22 ліпеня 2012|access-date=28 верасня 2014|url-status=live}}</ref>, а [[пазваночныя]] — падчас кембрыйскага выбуху каля 525 млн гадоў назад<ref name = "Shu et al. 1999">{{cite journal|title=Lower Cambrian vertebrates from south China |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1999-11-04_402_6757/page/42 | author=Shu |display-authors = etal |date=November 4, 1999|journal=Nature| volume=402|pages=42–46|doi= 10.1038/46965|last2=Luo|first2=H-L.|last3=Conway Morris|first3=S.|last4=Zhang|first4=X-L.|last5=Hu|first5=S-X.|last6=Chen|first6=L.|last7=Han|first7=J.|last8=Zhu|first8=M.|last9=Li|first9=Y.|issue=6757|bibcode=1999Natur.402...42S}}</ref>. Пасля кембрыйскага выбуху было пяць {{нп4|масавае выміранне|масавых выміранняў|en|Extinction event}}<ref>{{cite journal | author=Raup, D. M.; Sepkoski, J. J. | title=Mass Extinctions in the Marine Fossil Record | journal=Science | year=1982 | volume=215 | issue=4539 | pages=1501–1503 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1982Sci...215.1501R | access-date=2007-03-05 }}</ref>. Выміранне ў канцы [[Пермскі перыяд|пермскага перыяду]], самае масавае ў гісторыі жыцця на Зямлі<ref name="Benton"> {{cite book|author=Benton M. J.|year=2005|title=When Life Nearly Died: The Greatest Mass Extinction of All Time|publisher=Thames & Hudson|isbn=978-0500285732}}</ref>, прывяло да гібелі больш за 90 % жывых істот на планеце<ref>{{cite web |last = Barry |first = Patrick L. |title = The Great Dying |work = Science@NASA |publisher = Science and Technology Directorate, Marshall Space Flight Center, NASA |date = January 28, 2002 |url = http://science.nasa.gov/headlines/y2002/28jan_extinction.htm |access-date = March 26, 2009 |archive-url = https://www.webcitation.org/65VDZYtgt?url=http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2002/28jan_extinction/ |archive-date = 16 лютага 2012 |url-status=dead }}</ref>. Пасля пермскай катастрофы самымі распаўсюджанымі наземнымі пазваночнымі сталі {{нп4|архазаўры|архазаўры|ru|Архозавры}}<ref name="TannerLucas">{{cite journal|author=Tanner L.H., Lucas S.G. & Chapman M.G.|title=Assessing the record and causes of Late Triassic extinctions|journal=Earth-Science Reviews|volume=65|issue=1-2|pages=103–139|year=2004|doi=10.1016/S0012-8252(03)00082-5|url=http://nmnaturalhistory.org/pdf_files/TJB.pdf|access-date=2007-10-22|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20071025225841/http://nmnaturalhistory.org/pdf_files/TJB.pdf|archive-date=25 кастрычніка 2007|bibcode=2004ESRv...65..103T}}</ref>, ад якіх у канцы [[Трыясавы перыяд|трыясавага перыяду]] пайшлі [[дыназаўры]]. Яны дамінавалі на планеце на працягу [[Юрскі перыяд|юрскага]] і [[Мелавы перыяд|мелавога]] перыядаў<ref name="BentonVertebratePaleontology">{{cite book|author=Benton, M.J.|year=2004|title=Vertebrate Paleontology|publisher=Blackwell Publishers|pages=xii-452|isbn=0-632-05614-2|no-pp=true}}</ref>. 65 млн гадоў назад адбылося мел-палеагенавае выміранне, выкліканае, імаверна, падзеннем [[метэарыт]]а; яно прывяло да знікнення [[Дыназаўры|дыназаўраў]] і іншых буйных [[Рэптыліі|рэптылій]], але абышло многіх дробных жывёл, такіх як [[млекакормячыя]]<ref>{{cite journal |author=Fastovsky D.E., Sheehan P.M.|year=2005 |url=http://www.gsajournals.org/perlserv/?request=get-document&doi=10.1130%2F1052-5173%282005%29015%3C4%3ATEOTDI%3E2.0.CO%3B2 |title=The extinction of the dinosaurs in North America |journal=GSA Today |volume=15 |issue=3 |pages=4–10 |access-date=2007-05-18 |doi=10.1130/1052-5173(2005)015<4:TEOTDI>2.0.CO;2}}</ref>, якія тады ўяўлялі сабой невялікіх [[Насякомаедныя|насякомаедных]] жывёл, а таксама птушак, якія з’яўляюцца эвалюцыйнай галіной дыназаўраў<ref>{{кніга|аўтар=Gregory S. Paul.|загаловак=Летучие динозавры|арыгінал=Dinosaurs of the Air: The Evolution and Loss of Flight in Dinosaurs and Birds|том=|месца=Princeton|выдавецтва=Princeton University Press|год=2006|старонак=272|isbn=978-0-691-12827-6}}</ref>. На працягу апошніх 65 мільёнаў гадоў развілася велізарная колькасць разнастайных відаў млекакормячых, і некалькі мільёнаў гадоў назад малпападобныя жывёлы набылі здольнасць {{нп4|Хадзьба чалавека|прамахаджэння|ru|Ходьба человека}}<ref>{{cite journal | last = Gould | first = Stephan J. | title=The Evolution of Life on Earth | journal=Scientific American | date=October 1994 | url=http://brembs.net/gould.html | access-date=2007-03-05 }}</ref>. Гэта дазволіла выкарыстоўваць прылады і спрыяла зносінам, якія дапамагалі здабываць [[Ежа|ежу]] і стымулявалі неабходнасць у вялікім [[мозг]]у. Развіццё [[земляробства]], а затым [[Цывілізацыя|цывілізацыі]], у кароткія тэрміны дазволіла [[Людзі|людзям]] уздзейнічаць на Зямлю як ніякая іншая форма жыцця<ref>{{cite journal | author=Wilkinson, B. H.; McElroy, B. J. | title=The impact of humans on continental erosion and sedimentation | journal=Bulletin of the Geological Society of America | year=2007 | volume=119 | issue=1–2 | pages=140–156 | url=http://bulletin.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/119/1-2/140 | access-date=2007-04-22 }}</ref>, уплываць на прыроду і колькасць іншых відаў. Апошні [[ледавіковы перыяд]] пачаўся прыкладна 40 млн гадоў назад, яго пік прыпадае на [[плейстацэн]] каля 3 мільёнаў гадоў таму. На фоне працяглых і значных змен сярэдняй тэмпературы зямной паверхні, што можа быць звязана з перыядам абароту [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэмы]] вакол цэнтра [[Млечны Шлях|Галактыкі]] (каля 200 млн гадоў), маюць месца і меншыя па амплітудзе і працягласці цыклы пахаладання і пацяплення, што адбываюцца кожныя 40-100 тысяч гадоў, якія маюць відавочна аўтавагальны характар​​, магчыма, выкліканы дзеяннем адваротных сувязей ад рэакцыі ўсёй [[Біясфера|біясферы]] як цэлага, якая імкнецца забяспечыць стабілізацыю клімату Зямлі (гл. {{нп4|гіпотэза Геі|гіпотэзу Геі|ru|Гипотеза Геи}}, прапанаваную {{нп4|Джэймс Лаўлок|Джэймсам Лаўлокам|ru|James Lovelock}}). Апошні цыкл абледзянення ў Паўночным паўшар’і закончыўся каля 10 тысяч гадоў назад<ref>{{cite web|author=Staff|url=http://www.lakepowell.net/sciencecenter/paleoclimate.htm|title=Paleoclimatology — The Study of Ancient Climates|publisher=Page Paleontology Science Center|access-date=2007-03-02|archive-url=https://www.webcitation.org/617EaUwHQ?url=http://www.lakepowell.net/sciencecenter/paleoclimate.htm|archive-date=22 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. == Будова Зямлі == Зямля адносіцца да [[Планеты зямной групы|планет зямной групы]], і, у адрозненне ад газавых гігантаў, такіх як [[планета Юпітэр|Юпітэр]], мае цвёрдую паверхню. Гэта найбуйнейшая з чатырох планет зямной групы ў [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэме]], як па памеры, так і па [[Маса|масе]]. Акрамя таго, Зямля сярод гэтых чатырох планет мае найбольшыя [[шчыльнасць]], паверхневую [[Гравітацыя|гравітацыю]] і [[Магнітнае поле планет|магнітнае поле]]<ref name=stern20011125/>. Гэта адзіная вядомая планета з актыўнай [[Тэктоніка пліт|тэктонікай пліт]]<ref name=science288_5473_2002/>. Нетры Зямлі дзеляцца на пласты па хімічных і фізічных уласцівасцях, але ў адрозненне ад іншых планет зямной групы, Зямля мае ярка выяўленае {{нп4|Знешняе ядро|знешняе|ru|Внешнее ядро}} і {{нп4|Унутранае ядро|ўнутранае ядро|ru|Внутреннее ядро}}. Вонкавы пласт Зямлі ўяўляе сабой цвёрдую абалонку, якая складаецца галоўным чынам з [[Сілікаты|сілікатаў]]. Ад [[мантыя Зямлі|мантыі]] яна аддзелена мяжой з рэзкім павелічэннем хуткасцей падоўжных сейсмічных хваль — [[Паверхня Махаровічыча|паверхняй Махаровічыча]]<ref>{{З|БСЭ|http://bse.sci-lib.com/article078707.html|загаловак=Мохоровичича поверхность}}</ref>. Цвёрдая кара і вязкая верхняя частка мантыі складаюць [[Літасфера|літасферу]]<ref name=BSE_Lito/>. Пад літасферай знаходзіцца [[астэнасфера]], слой адносна нізкай вязкасці, цвёрдасці і трываласці ў верхняй мантыі<ref>{{З|БСЭ|http://gatchina3000.ru/great-soviet-encyclopedia/bse/077/816.htm|загаловак=Астеносфера}}</ref>. Значныя змены крышталічнай структуры мантыі адбываюцца на глыбіні 410—660 км ніжэй паверхні, якая ахоплівае пераходную зону і аддзяляе верхнюю і ніжнюю мантыю. Пад мантыяй знаходзіцца вадкі слой, які складаецца з расплаўленага жалеза з прымесямі [[Нікель|нікелю]], [[Сера|серы]] і [[Крэмній|крэмнію]] — [[ядро Зямлі]]<ref>{{З|БСЭ|http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Ядро%20Земли/|загаловак=Ядро Земли}}</ref>. Сейсмічныя вымярэнні паказваюць, што яно складаецца з 2 частак: цвёрдага ўнутранага ядра з радыусам ~1220 км і вадкага вонкавага ядра, з радыусам ~2250 км<ref name=Tanimoto_1995/><ref>{{Cite journal | first1=Marc | last1=Monnereau | first2=Marie | last2=Calvet | first3=Ludovic | last3=Margerin | first4=Annie | last4=Souriau | title=Lopsided Growth of Earth's Inner Core | url=https://archive.org/details/sim_science_2010-05-21_328_5981/page/1014 | journal=Science | date=May 21, 2010 | volume=328 | issue=5981 | pages=1014–1017 | doi=10.1126/science.1186212 | pmid=20395477}}</ref>. === Форма === {{main|Фігура Зямлі}} <div class="tright" style="clear:none">[[Файл:Volcán Chimborazo, "El Taita Chimborazo".jpg|thumb| Вулкан [[Вулкан Чымбараса|Чымбараса]] ў Эквадоры, найбольш аддалены ад цэнтра Зямлі пункт на паверхні<ref>{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=9428163|title=The 'Highest' Spot on Earth|publisher=Npr.org|date=2007-04-07|access-date=2012-07-31|archive-url=https://www.webcitation.org/6EKscr9Tt?url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=9428163|archive-date=10 лютага 2013|url-status=live}}</ref>]]</div> <div class="tright" style="clear:none">[[Файл:Size planets comparison.jpg|thumb|Параўнанне Зямлі з іншымі планетамі [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістемы]].]]</div> Форма Зямлі ([[геоід]]) блізкая да [[Эліпсоід вярчэння|пляскатага эліпсоіда]]. Разыходжанне геоіда з эліпсоідам, [[Фігура Зямлі|які апраксімуе яго]], дасягае 100 метраў<ref>{{cite web|author=Milbert, D. G.; Smith, D. A.|url=http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html|title=Converting GPS Height into NAVD88 Elevation with the GEOID96 Geoid Height Model|publisher=National Geodetic Survey, NOAA|access-date=07.03.2007|archive-url=https://www.webcitation.org/617Ebe39R?url=http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html|archive-date=22 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Сярэдні дыяметр планеты складае прыкладна 12 742 км, а акружнасць — 40 000 км, бо [[метр]] у мінулым вызначаўся як {{Дроб|1|10 000 000}} адлегласці ад [[экватар]]а да [[Паўночны полюс|паўночнага полюса]] праз [[Парыж]]<ref>{{cite web |author = Mohr, P.J.; Taylor, B.N. |date = October, 2000 |url = http://physics.nist.gov/cuu/Units/meter.html |title = Unit of length (meter) |work = NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty |publisher = NIST Physics Laboratory |access-date = 2007-04-23 |archive-url = https://www.webcitation.org/617EcAGNT?url=http://physics.nist.gov/cuu/Units/meter.html |archive-date = 22 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref> (з-за няправільнага ўліку полюснага сціску Зямлі эталон метра 1795 года аказаўся карацейшым прыблізна на 0,2 мм, адсюль недакладнасць). Кручэнне Зямлі стварае экватарыяльную выпукласць, таму экватарыяльны дыяметр на 43 км больш, чым палярны<ref name="ngdc2006"/>. Найвышэйшым пунктам паверхні Зямлі з’яўляецца [[гара Эверэст]] (8848 м [[Вышыня над узроўнем мора|над узроўнем мора]]), а найглыбейшым — [[Марыянскі жолаб]] (10994 м пад узроўнем мора)<ref name="multiple">{{cite web|url=http://eco.ria.ru/discovery/20120208/560335759.html|title=«Ученые обнаружили горы на дне Марианской впадины»|author=РИА Новости|date=14:34 08-02-2012|access-date=2012-02-10|archive-url=https://www.webcitation.org/684CghKIQ?url=http://eco.ria.ru/discovery/20120208/560335759.html|archive-date=31 мая 2012|url-status=live}}</ref>. З-за выпукласці экватара самымі аддаленымі пунктамі паверхні ад цэнтра Зямлі з’яўляюцца вяршыня [[Вулкан Чымбараса|вулкана Чымбараса]] ў [[Эквадор]]ы і [[гара Уаскаран]] у [[Перу]]<ref name=ps20_5_16/><ref name=lancet365_9462_831/><ref name=tall_tales/>. === Хімічны састаў === {| class=standard style="{{float right}}" |+Табліца аксідаў зямной кары Ф. У. Кларка<ref name=brown_mussett1981>{{cite book|last1=Brown|first1=Geoff C.|last2=Mussett|first2=Alan E.|title=The Inaccessible Earth|edition=2nd|year=1981|page=166|publisher=Taylor & Francis|isbn=0-04-550028-2}} Note: After Ronov and Yaroshevsky (1969).</ref> ! Злучэнне !! Формула !! Працэнтнае<br />ўтрыманне |- | [[Аксід крэмнію (IV)]] || align=center | SiO₂ || 59,71 % |- | [[Аксід алюмінію]] || align=center | Al₂O₃ || 15,41 % |- | [[Аксід кальцыю]] || align=center | CaO || 04,90 % |- | [[Аксід магнію]] || align=center | MgO || 04,36 % |- | [[Аксід натрыю]] || align=center | Na₂O || 03,55 % |- | [[Аксід жалеза (II)]] || align=center | FeO || 03,52 % |- | [[Аксід калію]] || align=center | K₂O || 02,80 % |- | [[Аксід жалеза (III)]] || align=center | Fe₂O₃ || 02,63 % |- | [[Вада]] || align=center | H₂O || 01,52 % |- | [[Аксід тытану (IV)]] || align=center | TiO₂ || 00,60 % |- | [[Аксід фосфару (V)]] || align=center | P₂O₅ || 00,22 % |- ! colspan=2 | !! 99,22 % |} Маса Зямлі прыблізна роўная 5,9736{{e|24}} кг. Агульная колькасць атамаў, якія складаюць Зямлю ≈ 1,3-1,4{{e|50}}<ref>{{cite web|url=http://education.jlab.org/qa/mathatom_05.html|title=How many atoms are there in the world?|author=Drew Weisenberger|publisher=Jefferson Lab|lang=en|access-date=2013-02-06|archive-date=22 кастрычніка 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071022185850/http://education.jlab.org/qa/mathatom_05.html|url-status=dead}}</ref>. Яна складаецца ў асноўным з [[жалеза]] (32,1 %), [[кісларод]]у (30,1 %), [[Крэмній|крэмнію]] (15,1 %), [[Магній|магнію]] (13,9 %), [[Сера|серы]] (2,9 %), [[Нікель|нікеля]] (1,8 %), [[Кальцый|кальцыю]] (1,5 %) і [[Алюміній|алюмінія]] (1,4 %); на астатнія элементы прыпадае 1,2 %. З-за сегрэгацыі па масе вобласць ядра, як мяркуецца, складаецца з жалеза (88,8 %), невялікай колькасці нікеля (5,8 %), серы (4,5 %) і каля 1 % іншых элементаў<ref name=Morgan1980>{{cite journal | author=Morgan, J. W.; Anders, E. | title=Chemical composition of Earth, Venus, and Mercury | journal=Proceedings of the National Academy of Science | year=1980 | volume=71 | issue=12 | pages=6973–6977 | url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=350422 | access-date=2007-02-04 | archive-date=18 ліпеня 2013 | archive-url=https://archive.today/20130718075202/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=350422 | url-status=dead }}</ref>. Характэрна, што [[вуглярод]]у, які з’яўляецца асновай жыцця, у зямной кары ўсяго 0,1 %. Геахімік {{нп4|Франк Уіглсуорт Кларк|Франк Кларк|ru|Frank Wigglesworth Clarke}} вылічыў, што зямная кара трохі больш, чым на 47 % складаецца з [[кісларод]]у. Найбольш распаўсюджаныя мінералы зямной кары практычна цалкам складаюцца з аксідаў; сумарнае ўтрыманне [[хлор]]у, [[сера|серы]] і [[фтор]]у ў пародах звычайна складае менш за 1 %. Асноўнымі аксідамі з’яўляюцца SiO₂, Al₂O₃, аксід жалеза (FeO), вокіс кальцыю (CaO), вокіс магнію (MgO), аксід калію (K₂O) і аксід натрыю (Na₂O). SiO₂ служыць галоўным чынам кіслотным асяроддзем, утварае [[сілікаты]]; прырода ўсіх асноўных вулканічных парод звязана з ім. З разлікаў, заснаваных на аналізе 1672 відаў парод, Кларк зрабіў выснову, што 99,22 % з іх утрымліваюць 11 аксідаў (табліца справа). Усе іншыя кампаненты сустракаюцца ў вельмі нязначных колькасцях. Ніжэй прыводзіцца больш падрабязная інфармацыя аб хімічным складзе Зямлі (для інертных газаў даныя прыведзены ў 10⁻⁸см³/г; для астатніх элементаў — у працэнтах)<ref name=Morgan1980/>. {| class="toccolours" border=1 cellspacing=0 cellpadding=2 style="text-align: center; border-collapse:collapse;" width=60% |- class="shadow" |- ![[Хімічны элемент]]||Распаўсюджанне ў працэнтах ||Хімічны элемент||Распаўсюджанне ў працэнтах |- |[[Вадарод]] (H)||0,0033||[[Рутэній]] (Ru)||0,000118 |- |[[Гелій]] (⁴He)||<span style="background:#B0F0F0">111</span>||[[Родый]] (Rh)||0,0000252 |- |[[Літый]] (Li)||0,000185||[[Паладый]] (Pd)||0,000089 |- |[[Берылій]] (Be)||0,0000045||[[Серабро]] (Ag)||0,0000044 |- |[[Бор (хімічны элемент)|Бор]] (B)||0,00000096||[[Кадмій]] (Cd)||0,00000164 |- |[[Вуглярод]] (С)||0,0446||[[Індый]] (In)||0,000000214 |- |[[Азот]] (N)||0,00041||[[Волава]] (Sn)||0,000039 |- |[[Кісларод]] (O)||30,12||[[Сурма (хімічны элемент)|Сурма]] (Sb)||0,0000035 |- |[[Фтор]] (F)||0,00135||[[Тэлур]] (Te)||0,000149 |- |[[Неон]] (²⁰Ne)||<span style="background:#B0F0F0">0,50</span>||[[Ёд]] (I)||0,00000136 |- |[[Натрый]] (Na)||0,125||[[Ксенон]] (¹³²Xe)||<span style="background:#B0F0F0">0,0168</span> |- |[[Магній]] (Mg)||13,90||[[Цэзій]] (Cs)||0,00000153 |- |[[Алюміній]] (Al)||1,41||[[Барый]] (Ba)||0,0004 |- |[[Крэмній]] (Si)||15,12||[[Лантан]] (La)||0,0000379 |- |[[Фосфар]] (P)||0,192||[[Цэрый]] (Ce)||0,000101 |- |[[Сера]] (S)||2,92||[[Празеадым]] (Pr)||0,0000129 |- |[[Хлор]] (Cl)||0,00199||[[Неадым]] (Nd)||0,000069 |- |[[Аргон]] (³⁶Ar)||<span style="background:#B0F0F0">2,20</span>||[[Самарый]] (Sm)||0,0000208 |- |[[Калій]] (K)||0,0135||[[Еўропій]] (Eu)||0,0000079 |- |[[Кальцый]] (Ca)||1,54||[[Гадаліній]] (Gd)||0,0000286 |- |[[Скандый]] (Sc)||0,00096||[[Тэрбій]] (Tb)||0,0000054 |- |[[Тытан (хімічны элемент)|Тытан]] (Ti)||0,082||[[Дыспрозій]] (Dy)||0,0000364 |- |[[Ванадый]] (V)||0,0082||[[Гольмій]] (Ho)||0,000008 |- |[[Хром]] (Cr)||0,412||[[Эрбій]] (Er)||0,0000231 |- |[[Марганец]] (Mn)||0,075||[[Тулій]] {{s|(Tm)}}||0,0000035 |- |[[Жалеза]] (Fe)||32,07||[[Ітэрбій]] (Yb)||0,0000229 |- |[[Кобальт]] (Co)||0,084||[[Лютэцый]] (Lu)||0,0000386 |- |[[Нікель]] (Ni)||1,82||[[Гафній]] (Hf)||0,000023 |- |[[Медзь]] (Cu)||0,0031||[[Тантал]] (Ta)||0,00000233 |- |[[Цынк]] (Zn)||0,0074||[[Вальфрам]] (W)||0,000018 |- |[[Галій]] (Ga)||0,00031||[[Рэній]] (Re)||0,000006 |- |[[Германій]] (Ge)||0,00076||[[Осмій]] (Os)||0,000088 |- |[[Мыш’як]] (As)||0,00032||[[Ірыдый]] (Ir)||0,000084 |- |[[Селен]] (Se)||0,00096||[[Плаціна (хімічны элемент)|Плаціна]] (Pt)||0,000167 |- |[[Бром]] (Br)||0,0000106||[[Золата]] (Au)||0,0000257 |- |[[Крыптон]] (⁸⁴Kr)||<span style="background:#B0F0F0">0,0236<span/>||[[Ртуць]] (Hg)||0,00000079 |- |[[Рубідый]] (Rb)||0,0000458||[[Талій]] (Tl)||0,000000386 |- |[[Стронцый]] (Sr)||0,00145||[[Свінец]] (²⁰⁴Pb)||0,000000158 |- |[[Ітрый]] (Y)||0,000262||[[Вісмут]] (Bi)||0,000000294 |- |[[Цырконій]] (Zr)||0,00072||[[Торый]] (Th)||0,00000512 |- |[[Ніобій]] (Nb)||0,00008||[[Уран (хімічны элемент)|Уран]] (U)||0,00000143 |- |[[Малібдэн]] (Mo)||0,000235||[[Плутоній]] (Pu)||— |} === Унутраная будова === {{Асноўны артыкул|Унутраная будова Зямлі}} Зямля, як і іншыя [[планеты зямной групы]], мае слаістую ўнутраную будову. Яна складаецца з цвёрдых [[Сілікаты|сілікатных]] абалонак ([[Зямная кара|кары]], вельмі вязкай мантыі), і металічнага [[Ядро Зямлі|ядра]]. Знешняя частка ядра вадкая (значна менш вязкая, чым мантыя), а ўнутраная — цвёрдая. ==== Унутранае цяпло ==== Унутраная цеплыня планеты забяспечваецца спалучэннем рэшткавага цяпла, якое засталося ад [[акрэцыя|акрэцыі]] рэчыва, якая адбывалася на пачатковым этапе фарміравання Зямлі (каля 20 %)<ref name="turcotte"/> і [[Радыеактыўны распад|радыеактыўным распадам]] нестабільных [[ізатоп]]аў: {{нп4|калій-40|калію-40|ru|Калий-40}}, {{нп4|Уран-238|урану-238|en|Uranium-238}}, {{нп4|Уран-235|урану-235|ru|Уран-235}} і {{нп4|Торый-232|торыю-232|ru|Торий-232}}<ref name=sanders20031210/><ref name=berkeley>{{cite web|url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2003/12/10_heat.shtml|title=Radioactive potassium may be major heat source in Earth's core|author=Robert Sanders|date=2003-12-10|publisher=UC Berkeley News|access-date=2013-07-14|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/6I7EcoOiJ?url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2003/12/10_heat.shtml|archive-date=14 ліпеня 2013|url-status=live}}</ref>. У трох з пералічаных ізатопаў перыяд паўраспаду складае больш за мільярд гадоў<ref name=berkeley/>. У цэнтры планеты, тэмпература, магчыма, падымаецца да 6000&nbsp;°C (больш, чым на паверхні Сонца), а [[ціск]] можа дасягаць 360 [[Паскаль (адзінка вымярэння)|гПа]] {{nobr|(3 600 000 атм)}}<ref name=Alfe_2002/>. Частка цеплавой энергіі ядра перадаецца да зямной кары з дапамогай {{нп4|Плюм|плюмаў|ru|Мантийный плюм}}. Плюмы прыводзяць да з’яўлення гарачых пунктаў і [[Трап (геалогтя)|трапаў]]<ref name=Richards_1989>{{cite journal|author=Richards, M. A.; Duncan, R. A.; Courtillot, V. E.|title=Flood Basalts and Hot-Spot Tracks: Plume Heads and Tails|url=https://archive.org/details/sim_science_1989-10-06_246_4926/page/102|journal=Science|year=1989|volume=246|issue=4926|pages=103–107|bibcode=1989Sci...246..103R|doi=10.1126/science.246.4926.103|pmid=17837768}}</ref>. Паколькі большая частка цяпла ад Зямлі забяспечваецца радыеактыўным распадам, то ў пачатку гісторыі Зямлі, калі запасы кароткачасовых ізатопаў яшчэ не былі вычарпаны, энергавыдзяленне нашай планеты было значна большым, чым зараз<ref name="Войткевич"/>. Сярэднія страты цеплавой энергіі Зямлі складаюць 87 мВт·м⁻² альбо 4,42 × 10¹³ Вт (глабальныя цепластраты)<ref name=jg31_3_267>{{cite journal|last1=Pollack|first1=Henry N.|last2=Hurter|first2=Suzanne J.|last3=Johnson|first3=Jeffrey R.|title=Heat flow from the Earth's interior: Analysis of the global data set|journal=Reviews of Geophysics|volume=31|issue=3|pages=267–280|date=August 1993|doi=10.1029/93RG01249|bibcode=1993RvGeo..31..267P |url=http://www.agu.org/journals/ABS/1993/93RG01249.shtml}}</ref>. Частка цеплавой энергіі ядра пераносіцца да плюмаў — гарачых мантыйных патокаў. Гэтыя плюмы могуць выклікаць з’яўленне трапаў<ref name="Richards_1989"/>, [[рыфт]]аў і {{нп4|Гарачы пункт, геалогія|гарачых пунктаў|en|Hotspot (geology)}}. Больш за ўсё энергіі губляецца Зямлёй праз [[Тэктоніка пліт|тэктанічны рух пліт]] і ўздым рэчыва мантыі на [[сярэдзінна-акіянічныя хрыбты]]. Апошнім асноўным тыпам страт цяпла з’яўляецца цепластраты скрозь літасферу, прычым большая колькасць цепластрат такім спосабам адбываецца ў акіяне, бо зямная кара там значна танчэйшая, чым пад кантынентамі<ref name="heat loss">{{cite journal|doi=10.1029/JB086iB12p11535|title=Oceans and Continents: Similarities and Differences in the Mechanisms of Heat Loss|year=1981|last1=Sclater|first1=John G|last2=Parsons|first2=Barry|last3=Jaupart|first3=Claude|journal=Journal of Geophysical Research|volume=86|issue=B12 |page=11535|bibcode=1981JGR....8611535S}}</ref>. ==== Літасфера ==== [[Літасфера]] (ад {{lang-grc|λίθος}} — камень і {{lang-grc2|σφαῖρα}} — шар, сфера) — цвёрдая абалонка Зямлі. Складаецца з зямной кары і верхняй часткі мантыі. У будове літасферы вылучаюць рухомыя вобласці (складкаватыя паясы) і адносна стабільныя платформы. Блокі літасферы — літасферныя пліты — рухаюцца па адносна пластычнай [[Астэнасфера|астэнасферы]]. Вывучэнню і апісанню гэтых рухаў прысвечаны раздзел геалогіі аб тэктоніцы пліт. Пад літасферай размяшчаецца астэнасфера, знешняя частка мантыі. Астэнасфера паводзіць сябе як перагрэтая і надзвычай вязкая вадкасць<ref>{{cite web|author=Staff|date=February 27, 2004|url=http://www.geolsoc.org.uk/template.cfm?name=lithosphere|title=Crust and Lithosphere|work=Plate Tectonics & Structural Geology|publisher=The Geological Survey|access-date=2007-03-11|archive-url=https://www.webcitation.org/617EfCddO?url=http://www.geolsoc.org.uk/index.html|archive-date=22 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>, дзе адбываецца паніжэнне хуткасці сейсмічных хваль, што сведчыць аб змене пластычнасці парод<ref name=BSE_Lito>{{З|БСЭ|http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Литосфера/|Литосфера}}</ref>. Для абазначэння знешняй абалонкі літасферы ўжываўся цяпер устарэлы тэрмін ''сіаль'', які паходзіць ад назвы асноўных элементаў горных парод ''Si'' ({{lang-la|Silicium}} — [[крэмній]]) і ''Al'' ({{lang-la|Aluminium}} — [[алюміній]]). ==== Зямная кара ==== {{Асноўны артыкул|Зямная кара}} Зямная кара — гэта верхняя частка цвёрдай Зямлі. Ад [[мантыя Зямлі|мантыі]] аддзелена мяжой з рэзкім павышэннем хуткасцей сейсмічных хваль — [[мяжа Махаровічыча|мяжой Махаровічыча]]. Ёсць два тыпы кары — кантынентальная і акіянічная. Таўшчыня кары вагаецца ад 6 км пад акіянам да 30-70 км на кантынентах<ref name=Tanimoto_1995/><ref name="БСЭ1" />. У кантынентальнай кары вылучаюць тры пласты: [[асадкавы чахол]], гранітны і базальтавы. Акіянічная кара складзена пераважна пародамі [[Базальт|асноўнага складу]], плюс асадкавы чахол. Зямная кара падзелена на розныя па велічыні літасферныя пліты, якія рухаюцца адносна адна адной. Кінематыку гэтых рухаў апісвае [[тэктоніка пліт]]. Зямная кара пад акіянамі і кантынентамі істотна адрозніваецца. Зямная кара пад кантынентамі звычайна мае таўшчыню 35-45 км, у гарыстых мясцовасцях магутнасць кары можа даходзіць да 70 км<ref name="БСЭ1">{{З|БСЭ|http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Земная%20кора/|Земная кора}}</ref>. З глыбінёй у складзе зямной кары павялічваецца ўтрыманне аксідаў магнію і жалеза, памяншаецца ўтрыманне аксіду крэмнію, прычым гэтая тэндэнцыя ў большай ступені мае месца пры пераходзе да верхняй мантыі (субстрату)<ref name="БСЭ1" />. Верхняя частка кантынентальнай зямной кары ўяўляе сабой перарывісты пласт, які складаецца з асадкавых і вулканічных горных парод. Пласты могуць быць змятыя ў зморшчыны, зрушаныя па разрыву<ref name="БСЭ1" />. На шчытах асадкавая абалонка адсутнічае. Ніжэй размешчаны гранітны пласт, які складаецца з гнейсаў і [[граніт]]аў (хуткасць падоўжных хваль у гэтым пласце — да 6,4 км/с)<ref name="БСЭ1" />. Яшчэ ніжэй знаходзіцца базальтавы пласт (6,4-7,6 км/с), складзены метамарфічнымі горнымі пародамі, [[базальт]]амі і [[габра]]. Паміж гэтымі двума пластамі праходзіць умоўная мяжа, званая паверхняй Конрада. Хуткасць падоўжных сейсмічных хваль пры праходжанні праз гэту паверхню скачкападобна павялічваецца з 6 да 6,5 км/с<ref name=autogenerated3>{{з|БСЭ|http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Конрада%20поверхность/|Конрада поверхность}}</ref>. Кара пад акіянамі мае таўшчыню 5-10 км. Яна падзяляецца на некалькі пластоў. Спачатку размешчаны верхні пласт, які складаецца з донных асадкаў, таўшчынёй менш за кіламетр<ref name="БСЭ1" />. Ніжэй ляжыць другі пласт, складзены галоўным чынам з [[серпенцін]]у, [[базальт]]у і, імаверна, з праслойкі асадкаў<ref name="БСЭ1" />. Хуткасць падоўжных сейсмічных хваль у дадзеным пласце даходзіць да 4-6 км/с, а яго таўшчыня 1-2,5 км<ref name="БСЭ1" />. Ніжні, «акіянічны» пласт складзены габра. Гэты пласт мае таўшчыню ў сярэднім каля 5 км і хуткасць праходжання сейсмічных хваль 6,4-7 км/с<ref name="БСЭ1" />. {| class="wikitable" style="margin:4px; margin-right:0; width:100%; text-align:center;" |+ Агульная структура планеты Зямля<ref name=pnas76_9_4192/> |- ! rowspan="8" style="font-size:smaller; text-align:center; padding:0;"|[[Файл:Earth-crust-cutaway-be.svg|300px|center]]<br /> !Глыбіня, <span style="font-size: smaller;">км</span> !style="vertical-align: bottom;"|Слой !Шчыльнасць, <span style="font-size: smaller;">г/см³</span><ref name=robertson2001/> |- |style="text-align: center;"|0—60 |[[Літасфера]] (вар’іруецца ад 5 да 200 км) |style="text-align: center;"| — |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|0—35 |[[Зямная кара|Кара]] (вар’іруецца ад 5 да 70 км) |style="text-align: center;"| 2,2—2,9 |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|35—60 |Самая верхняя частка мантыі |style="text-align: center;"| 3,4—4,4 |- |style="text-align: center;"|35—2890 |[[Мантыя Зямлі|Мантыя]] |style="text-align: center;"| 3,4—5,6 |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|100—700 |[[Астэнасфера]] |style="text-align: center;"| — |- |style="text-align: center;"|2890—5100 |[[Ядро Зямлі|Знешняе ядро]] |style="text-align: center;"| 9,9—12,2 |- |style="text-align: center;"|5100—6378 |[[Ядро Зямлі|Унутранае ядро]] |style="text-align: center;"| 12,8—13,1 |} ==== Мантыя Зямлі ==== {{Асноўны артыкул|Мантыя Зямлі}} Мантыя — гэта [[Сілікаты|сілікатная]] абалонка Зямлі, размешчаная паміж зямной карой і ядром Зямлі<ref name = "БСЭ2">{{з|БСЭ|http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Мантия%20Земли/|Мантия Земли}}</ref>. Мантыя складае 67 % масы Зямлі і каля 83 % яе аб’ёму (без уліку атмасферы). Яна распасціраецца ад мяжы з зямной карой (на глыбіні 5-70 кіламетраў) да мяжы з ядром на глыбіні каля 2900 км<ref name = "БСЭ2" />. Ад зямной кары аддзелена [[Паверхня Махаровічыча|паверхняй Махаровічыча]], дзе хуткасць сейсмічных хваль пры пераходзе з кары ў мантыю хутка павялічваецца з 6,7-7,6 да 7,9-8,2 км/с. Мантыя займае велізарны дыяпазон глыбінь, і з павелічэннем ціску ў рэчыве адбываюцца фазавыя пераходы, пры якіх мінералы набываюць усё больш шчыльную структуру. Мантыя Зямлі падзяляецца на верхнюю мантыю і ніжнюю мантыю. Верхні слой, у сваю чаргу, падзяляецца на субстрат, [[пласт Гутэнберга]] і [[пласт Галіцына]] (сярэдняя мантыя)<ref name = "БСЭ2" />. Згодна з сучаснымі навуковымі ўяўленнямі, склад зямной мантыі лічыцца падобным да складу каменных метэарытаў, у прыватнасці хандрытаў. У склад мантыі пераважна ўваходзяць хімічныя элементы, якія знаходзіліся ў цвёрдым стане або ў цвёрдых хімічных злучэннях падчас фарміравання Зямлі: [[крэмній]], [[жалеза]], [[кісларод]], [[магній]] і інш. Гэтыя элементы ўтвараюць з дыяксідам крэмнію сілікаты. У верхняй мантыі (субстраце), хутчэй за ўсё, больш фарстэрыту MgSiO₄, глыбей некалькі павялічваецца ўтрыманне фаяліту Fe₂SiO₄. У ніжняй мантыі пад уздзеяннем вельмі высокага [[ціск]]у гэтыя мінералы расклаліся на аксіды (SiO₂, MgO, FeO)<ref name = "БСЭ" />. [[Агрэгатны стан]] мантыі абумоўліваецца ўздзеяннем тэмператур і звышвысокага ціску. З-за ціску рэчыва амаль усёй мантыі знаходзіцца ў цвёрдым [[Крышталічныя целы|крышталічным]] стане, нягледзячы на высокую тэмпературу. Выключэнне складае толькі [[астэнасфера]], дзе дзеянне ціску аказваецца слабейшым, чым тэмпературы, блізкія да пункта плаўлення рэчыва. З-за гэтага эфекту, відаць, рэчыва тут знаходзіцца альбо ў [[Аморфныя целы|аморфным стане]], альбо ў паўрасплаўленым<ref name = "БСЭ" />. ==== Ядро Зямлі ==== {{Асноўны артыкул|Ядро Зямлі}} Ядро — цэнтральная, найбольш глыбокая частка Зямлі, {{нп4|Геасфера|геасфера|ru|Геосфера}}, якая знаходзіцца пад мантыяй і, як мяркуецца, складаецца з жалеза-нікелевага сплаву з прымешкай іншых сідэрафільных элементаў. Глыбіня залягання — 2900 км. Сярэдні радыус сферы — 3485 км. Падзяляецца на цвёрдае ўнутранае ядро радыусам каля 1300 км і вадкае знешняе ядро радыусам каля 2200 км, паміж якімі часам вылучаюць пераходную зону. Тэмпература ў цэнтры ядра Зямлі дасягае 6000 °С<ref name=esrf>{{cite web|url=http://www.esrf.eu/news/general/Earth-Center-Hotter/Earth-Centre-Hotter|title=The Earth’s Centre is 1000 Degrees Hotter than Previously Thought|date=2013-04-26|publisher=European Synchrotron Radiation Facility|access-date=2013-06-12|archive-url=https://www.webcitation.org/6HKckNXMF?url=http://www.esrf.eu/news/general/Earth-Center-Hotter/Earth-Centre-Hotter|archive-date=12 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref>, шчыльнасць каля 12,5 т/м³, ціск да 360 гПа {{nobr|(3 550 000 атмасфер)}}<ref name=Alfe_2002>{{cite journal|author=Alfè, D.; Gillan, M. J.; Vocadlo, L.; Brodholt, J; Price, G. D.|title=The ''ab initio'' simulation of the Earth's core|journal=Philosophical Transaction of the Royal Society of London|year=2002|volume=360|issue=1795|pages=1227–1244|url=http://chianti.geol.ucl.ac.uk/~dario/pubblicazioni/PTRSA2002.pdf|access-date=28 верасня 2014|archive-date=30 верасня 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090930142841/http://chianti.geol.ucl.ac.uk/~dario/pubblicazioni/PTRSA2002.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=esrf/>. Маса ядра — 1,9354{{e|24}} кг. === Тэктанічныя платформы === {{main|Тэктоніка пліт}} {| class="standard" align="right" |+Найбольшыя тэктанічныя пліты<span style="font-weight: normal;"><ref>{{cite web|author=Brown, W. K.; Wohletz, K. H.|year=2005|url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm|title=SFT and the Earth's Tectonic Plates|publisher=Los Alamos National Laboratory|access-date=02.03.2007|archive-url=https://www.webcitation.org/617EeTSRU?url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm|archive-date=22 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref></span> !Назва пліты !Плошча<br /><span style="font-size: smaller;">10⁶ км²</span> !Зона пакрыцця |- | [[Афрыканская пліта]] ||style="text-align: center;"| 61,3 ||style="text-align: center;"| [[Афрыка]] |- | [[Антарктычная пліта]] ||style="text-align: center;"| 60,9 ||style="text-align: center;"| [[Антарктыка]] |- | [[Аўстралійская пліта]] ||style="text-align: center;"| 47,2 ||style="text-align: center;"| [[Аўстралія]] |- | [[Еўразійская пліта]] ||style="text-align: center;"| 67,8 ||style="text-align: center;"| [[Азія]] і [[Еўропа]] |- | [[Паўночна-Амерыканская пліта]] ||style="text-align: center;"| 75,9 ||style="text-align: center;"| [[Паўночная Амерыка]]<br /> і паўночна-ўсходняя [[Сібір]] |- | [[Паўднёва-Амерыканская пліта]] ||style="text-align: center;"| 43,6 ||style="text-align: center;"| [[Паўднёвая Амерыка]] |- | [[Ціхаакіянская пліта]] ||style="text-align: center;"| 103,3 ||style="text-align: center;"| [[Ціхі акіян]] |} Паводле тэорыі тэктанічных пліт, зямная кара складаецца з адносна цэласных блокаў — [[літасферная пліта|літасферных пліт]], якія знаходзяцца ў пастаянным руху адна адносна адной. Пліты ўяўляюць сабой жорсткія сегменты, якія рухаюцца адносна адзін аднаго. Існуе тры тыпы іх узаемнага перамяшчэння: канвергенцыя (сыходжанне), дывергенцыя (разыходжанне) і зрухавыя перамяшчэнні па {{нп4|трансформны разлом|трансформных разломах|ru|Transform fault}}. На разломах паміж тэктанічнымі плітамі могуць адбывацца [[землетрасенне|землетрасенні]], [[Вулканізм|вулканічная актыўнасць]], гораўтварэнні, утварэнні акіянскіх упадзін<ref>{{cite web|author=Kious, W. J.; Tilling, R. I.|date=May 5, 1999|url=http://pubs.usgs.gov/gip/dynamic/understanding.html|title=Understanding plate motions|publisher=USGS|access-date=02.03.2007|archive-url=https://www.webcitation.org/617EfflQK?url=http://pubs.usgs.gov/gip/dynamic/understanding.html|archive-date=22 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Спіс найбуйнейшых тэктанічных пліт з памерамі прыведзены ў табліцы справа. Сярод пліт меншых памераў варта адзначыць Індастанскую, Арабскую, Карыбскую пліты, пліту Наска і пліту Скоція. Аўстралійская пліта фактычна злілася з Індастанскай паміж 50 і 55 млн гадоў назад. Хутчэй за ўсё рухаюцца акіянскія пліты; так, [[пліта Какос]] рухаецца з хуткасцю 75 мм у год<ref>{{cite web |author = Meschede, M.; Udo Barckhausen, U. |date = November 20, 2000 |url = http://www-odp.tamu.edu/publications/170_SR/chap_07/chap_07.htm |title = Plate Tectonic Evolution of the Cocos-Nazca Spreading Center |work = Proceedings of the Ocean Drilling Program |publisher = Texas A&M University |access-date = 2007-04-02 ,2 |archive-url = https://www.webcitation.org/617EgK2LY?url=http://www-odp.tamu.edu/publications/170_SR/chap_07/chap_07.htm |archive-date = 22 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref>, а Ціхаакіянская пліта — з хуткасцю 52-69 мм у год. Самая нізкая хуткасць у Еўразійскай пліты — 21 мм у год<ref>{{cite web |author = Staff |url = http://sideshow.jpl.nasa.gov/mbh/series.html |title = GPS Time Series |publisher = NASA JPL |access-date = 2007-04-02 |archive-url = https://www.webcitation.org/617Egjmvj?url=http://sideshow.jpl.nasa.gov/mbh/series.html |archive-date = 22 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref>. === Геаграфічная абалонка === {{Асноўны артыкул|Геаграфічная абалонка}} [[Файл:AYool topography 15min.png|thumb|Размеркаванне вышынь і глыбінь па паверхні Зямлі. Даныя Геафізічнага інфармацыйнага цэнтра [[ЗША]]<ref>{{cite web|url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/topo/|title=Topographic Data and Images|publisher=NOAA National Geophysical Data Center|lang=en|access-date=2013-02-07|archive-url=https://www.webcitation.org/6EKsdodfb?url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/topo/|archive-date=10 лютага 2013|url-status=live}}</ref>]] Прыпаверхневыя часткі планеты (верхняя частка [[літасфера|літасферы]], [[гідрасфера]], ніжнія слаі [[атмасфера|атмасферы]]) у цэлым называюцца геаграфічнай абалонкай і вывучаюцца [[геаграфія]]й. Рэльеф Зямлі вельмі разнастайны. Каля 70,8 %<ref name=Pidwirny_2006_7/> паверхні планеты пакрыта вадой (у тым ліку [[Шэльф|кантынентальнага шэльфа]]). Падводная паверхню гарыстая, уключае сістэму сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў, а таксама падводныя вулканы<ref name="ngdc2006" />, [[Глыбакаводны жолаб|акіянічныя жолабы]], падводныя каньёны, акіянічныя плато і [[абісальная раўніна|абісальныя раўніны]]. Астатнія 29,2 %, непакрытыя вадой, уключаюць [[Гара|горы]], [[Пустыня|пустыні]], [[раўніна|раўніны]], [[Пласкагор’е|пласкагор’і]] і інш. На працягу геалагічных перыядаў паверхня планеты пастаянна змяняецца з-за тэктанічных працэсаў і [[Эрозія (геалогія)|эрозіі]]. Рэльеф зямной паверхні фарміруецца пад уздзеяннем [[выветрыванне|выветрывання]], якое выклікаецца [[Ападкі|атмасфернымі ападкамі]], ваганнямі тэмператур, хімічнымі ўздзеяннямі. Змяняюць зямную паверхню і [[ледавік]]і, берагавая эрозія, утварэнне [[Каралавыя рыфы|каралавых рыфаў]], [[Імпактная падзея|сутыкненні]] з буйнымі [[метэарыт]]амі<ref>{{cite web|last=Kring|first=David A.|url=http://www.lpi.usra.edu/science/kring/epo_web/impact_cratering/intro/index.html|title=Terrestrial Impact Cratering and Its Environmental Effects|publisher=Lunar and Planetary Laboratory|access-date=2007-03-22|archive-url=https://www.webcitation.org/6DnLVocq1?url=http://www.lpi.usra.edu/science/kring/epo_web/impact_cratering/intro/index.html|archive-date=19 студзеня 2013|url-status=live}}</ref>. Пры перамяшчэнні кантынентальных пліт па планеце акіянічнае дно апускаецца пад іх край. У той жа час рэчыва мантыі, што падымаецца з глыбінь, стварае дывергентную мяжу на сярэдзінна-акіянічных хрыбтах. Сумесна гэтыя два працэсы прыводзяць да пастаяннага абнаўлення матэрыялу акіянічнай пліты. Узрост большай часткі акіянскага дна меншы за 100 млн гадоў. Найстаражытнейшая акіянічная кара размешчана ў заходняй частцы [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]], а яе ўзрост складае прыкладна 200 млн гадоў. Для параўнання, узрост найстарэйшых выкапняў, знойдзеных на сушы, дасягае каля 3 млрд гадоў<ref>{{cite web|last=Duennebier|first=Fred|date=August 12, 1999|url=http://www.soest.hawaii.edu/GG/ASK/plate-tectonics2.html|title=Pacific Plate Motion|publisher=University of Hawaii|access-date=2007-03-14|archive-url=https://www.webcitation.org/617EhrMeG?url=http://www.soest.hawaii.edu/GG/ASK/plate-tectonics2.html|archive-date=22 жніўня 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=Mueller, R.D.; Roest, W.R.; Royer, J.-Y.; Gahagan, L.M.; Sclater, J.G.|date=March 7, 2007|url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/fliers/96mgg04.html|title=Age of the Ocean Floor Poster|publisher=NOAA|access-date=2007-03-14|archive-url=https://www.webcitation.org/617EiKJ5C?url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/fliers/96mgg04.html|archive-date=22 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Кантынентальныя пліты складаюцца з матэрыялу з нізкай шчыльнасцю, такога як вулканічныя граніт і андэзіт. Менш распаўсюджаны базальт — шчыльная вулканічная парода, якая з’яўляецца асноўным складнікам акіянічнага дна<ref>{{cite web|author=Staff|url=http://volcano.oregonstate.edu/vwdocs/vwlessons/plate_tectonics/part1.html|title=Layers of the Earth|publisher=Volcano World|access-date=11.03.2007|archive-url=https://www.webcitation.org/6DnLWg22n?url=http://volcano.oregonstate.edu/vwdocs/vwlessons/plate_tectonics/part1.html|archive-date=19 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref>. Прыкладна 75 % паверхні мацерыкоў пакрыта [[Асадкавыя горныя пароды|асадкавымі пародамі]], хоць гэтыя пароды складаюць прыкладна 5 % зямной кары<ref>{{cite web|last=Jessey|first=David|url=http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html|title=Weathering and Sedimentary Rocks|publisher=Cal Poly Pomona|access-date=2007-03-20|archive-url=https://www.webcitation.org/617EirdT2?url=http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html|archive-date=22 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Трэцімі па распаўсюджанасці на Зямлі пародамі з’яўляюцца [[метамарфічныя горныя пароды]], якія ўтварыліся ў выніку змены (метамарфізму) асадкавых або магматычных горных парод пад дзеяннем высокага ціску, высокай тэмпературы ці таго і другога адначасова. Самыя распаўсюджаныя [[сілікаты]] на паверхні Зямлі — гэта [[кварц]], [[Палявыя шпаты|палявы шпат]], [[амфіболы|амфібол]], [[слюды|слюда]], {{нп4|Піраксены|піраксен|uk|Піроксени}} і [[алівін]]<ref>{{cite web|url=http://natural-history.uoregon.edu/Pages/web/mineral.htm|title=Minerals|publisher=Museum of Natural History, Oregon|access-date=2007-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20070703170251/http://natural-history.uoregon.edu/Pages/web/mineral.htm|archive-date=3 ліпеня 2007}}</ref>; {{нп4|карбанаты|карбанаты|ru|Карбонаты}} — [[кальцыт]] (у [[вапняк]]у), [[араганіт]] і [[даламіт]]<ref>{{cite web |last = Cox |first = Ronadh |year = 2003 |url = http://madmonster.williams.edu/geos.302/L.08.html |title = Carbonate sediments |publisher = Williams College |access-date = 2007-04-21 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090405173359/http://madmonster.williams.edu/geos.302/L.08.html |archive-date = 5 красавіка 2009 |url-status=dead }}</ref>. [[Педасфера]] — самы верхні пласт літасферы — уключае [[глеба|глебу]]. Яна знаходзіцца на мяжы паміж [[літасфера]]й, [[атмасфера]]й, [[гідрасфера]]й. На сёння агульная плошча акультураных зямель складае 13,31 % паверхні сушы, з якіх толькі 4,71 % пастаянна занятыя сельскагаспадарчымі культурамі<ref name=CIA/>. Прыкладна 40 % зямной сушы сёння выкарыстоўваецца для ворных угоддзяў і пашы, гэта прыкладна 1,3{{e|7}} ворных зямель і 3,4{{e|7}} км² пашы<ref>{{cite book | author=FAO Staff | year=1995 | title=FAO Production Yearbook 1994 | edition=Volume 48 | publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations | location=Rome, Italy | isbn=92-5-003844-5}}</ref>. === Гідрасфера === {{Асноўны артыкул|Гідрасфера}} [[Файл:Sunrise Over the South Pacific Ocean.jpg|thumb|right|Усход Сонца над Ціхім акіянам ([[5 мая]] [[2013]] г.)]] [[Гідрасфера]] (ад {{lang-grc|Yδωρ}} — вада і {{lang-el2|σφαῖρα}} — шар) — сукупнасць усіх водных запасаў Зямлі. Наяўнасць вадкай вады на паверхні Зямлі з’яўляецца ўнікальнай уласцівасцю, якая адрознівае нашу планету ад іншых аб’ектаў Сонечнай сістэмы. Большая частка вады засяроджаная ў акіянах і морах, значна менш — у [[Рака|рачных]] сетках, [[возера|азёрах]], [[балота]]х і падземных водах. Таксама вялікія запасы вады маюцца ў атмасферы, у выглядзе аблокаў і вадзянога пару. Частка вады знаходзіцца ў цвёрдым стане ў выглядзе [[ледавік]]оў, [[снег|снежнага покрыва]] і ў [[вечная мерзлата|вечнай мерзлаце]], складаючы [[крыясфера|крыясферу]]. Агульная маса вады ў Сусветным акіяне прыкладна складае 1,35{{e|18}} тон, або каля {{Дроб|1|4400}} ад агульнай масы Зямлі. Акіяны пакрываюць плошчу каля 3,618{{e|8}} км² з сярэдняй глыбінёй 3682 м, што дазваляе вылічыць агульны аб’ём вады ў іх: 1,332{{e|9}} км³<ref name=ocean23_2_112/>. Калі ўсю гэту ваду раўнамерна размеркаваць па паверхні, то атрымаўся б слой таўшчынёй больш за 2,7 км{{efn|name=surface|Зыходзячы з таго, што плошча ўсёй паверхні Зямлі — 5,1×10⁸ км².}}. З усёй вады, якая ёсць на Зямлі, толькі 2,5 % прыпадае на [[Прэсная вада|прэсную]], астатняя — салёная. Большая частка прэснай вады, каля 68,7 %, у цяперашні час знаходзіцца ў ледавіках<ref name=shiklomanov_et_al_1999/>. Вадкая вада з’явілася на Зямлі, імаверна, каля чатырох мільярдаў гадоў таму<ref name=Mullen_2002/>. Сярэдняя салёнасць зямных акіянаў — каля 35 грам солі на кілаграм марской вады (35 ‰)<ref name=kennish2001/>. Значная частка гэтай солі была вызвалена пры вулканічных вывяржэннях або вымыта з астуджаных вывергнутых горных парод, што ўтварылі дно акіяна<ref name=Mullen_2002/>. У акіянах утрымліваюцца раствораныя газы атмасферы, неабходныя для выжывання шматлікіх водных форм жыцця<ref name=natsci_oxy4/>. Марская вада мае значны ўплыў на [[клімат]] у свеце, [[лета]]м робячы яго халаднейшым, а [[зіма|зімой]] — цяплейшым<ref name=michon2006/>. Ваганні тэмператур вады ў акіянах могуць прывесці да значных змен клімату, напрыклад, [[Эль-Ніньё]]<ref name=sample2005/>. === Атмасфера Зямлі === {{Асноўны артыкул|Атмасфера Зямлі}} [[Файл:ISS-34 Stratocumulus clouds.jpg|thumb|right|Від на [[Ціхі акіян]] з космасу]] [[Файл:MODIS Map.jpg|thumb|right|Від зямных аблокаў з космасу]] Атмасфера (ад {{lang-grc|ἀτμός}} — пар і {{lang-grc2|σφαῖρα}} — шар) — газавая абалонка вакол Зямлі; складаецца з [[азот]]у і [[кісларод]]у, са следавымі колькасцямі вадзянога пару, [[Дыяксід вугляроду|дыяксіду вугляроду]] і іншых газаў. З моманту свайго ўтварэння яна значна змянілася пад уплывам [[Біясфера|біясферы]]. З’яўленне аксігеннага [[фотасінтэз]]у 2,4-2,5 млрд гадоў назад спрыяла развіццю аэробных арганізмаў, а таксама насычэнню атмасферы кіслародам і ўтварэнню [[азонавы слой|азонавага слоя]], які ахоўвае ўсё жывое ад шкодных ультрафіялетавых прамянёў<ref name=Anabar2007>{{артыкул|аўтар = Ariel D. Anbar, Yun Duan1, Timothy W. Lyons, Gail L. Arnold, Brian Kendall, Robert A. Creaser, Alan J. Kaufman, Gwyneth W. Gordon, Clinton Scott, Jessica Garvin и Roger Buick|загаловак = A Whiff of Oxygen Before the Great Oxidation Event?|мова = en|выданне= Science|год = 2007|том = 317|нумар= 5846|старонкі = 1903-1906|doi = 10.1126/science.1140325}}{{v|2012|01|10}}</ref>. Атмасфера вызначае [[надвор'е]] на паверхні Зямлі, абараняе планету ад [[касмічныя прамяні|касмічных прамянёў]], і часткова — ад метэарытных бамбардзіровак<ref name="atmosphere"/>. Яна таксама рэгулюе асноўныя клімататворчыя працэсы: [[кругаварот вады ў прыродзе]], цыркуляцыю паветраных мас, [[Канвекцыя|пераносы цяпла]]<ref name="БСЭ"/>. Малекулы атмасферных газаў могуць захопліваць цеплавую энергію, замінаючы ёй сысці ў адкрыты космас, тым самым павялічваючы тэмпературу планеты. Гэта з’ява вядома як [[парніковы эфект]]. Асноўнымі парніковымі газамі лічацца вадзяная пара, [[вуглякіслы газ]], [[метан]] і [[азон]]. Без гэтага эфекту цеплаізаляцыі сярэдняя паверхневая тэмпература Зямлі складала б ад −18 да −23&nbsp;°C (пры тым, што ў рэчаіснасці яна роўная 14,8&nbsp;°C), і жыццё хутчэй за ўсё не існавала б<ref name=Pidwirny_2006_7/>. Праз атмасферу да зямной паверхні паступае [[электрамагнітнае выпраменьванне]] Сонца — галоўная крыніца энергіі хімічных, фізічных і біялагічных працэсаў у геаграфічнай абалонцы Зямлі<ref name="БСЭ"/>. Атмасфера Зямлі падзяляецца на слаі, якія адрозніваюцца паміж сабой тэмпературай, шчыльнасцю, хімічным саставам і г. д. Агульная маса газаў, якія складаюць зямную атмасферу — прыкладна 5,15{{e|18}} кг. На ўзроўні мора атмасфера аказвае на паверхню Зямлі [[ціск]], роўны 1 [[Атмасфера (адзінка вымярэння)|атм]] (101,325 кПа)<ref name=earthfact/>. Сярэдняя шчыльнасць паветра каля паверхні — 1,22 г/л, прычым яна хутка памяншаецца з ростам вышыні: так, на вышыні 10 км над узроўнем мора яна складае 0,41 г/л, а на вышыні 100 км — 10⁻⁷ г/л<ref name="БСЭ">{{З|БСЭ|http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/161924}}</ref>. У ніжняй частцы атмасферы змяшчаецца каля 80 % агульнай яе масы і 99 % усяе вадзяной пары (1,3-1,5{{e|13}} т), гэты слой называецца [[трапасфера]]й<ref>McGraw-Hill Concise Encyclopedia of Science & Technology. (1984). Troposhere. «It contains about four-fifths of the mass of the whole atmosphere.»</ref>. Яго таўшчыня неаднолькавая і залежыць ад тыпу клімату і сезонных фактараў: так, у палярных рэгіёнах яна складае каля 8-10 км, ва ўмераным поясе да 10-12 км, а ў трапічных або экватарыяльных даходзіць да 16-18 км [136]<ref name="АЕС">Земля // Астрономічний енциклопедичний словник / За загальною редакцією І. А. Климишина та А. О. Корсунь. — Львів, 2003. — С. 168. — ISBN 966-613-263-X. (укр.)</ref>. У гэтым слоі атмасферы тэмпература апускаецца ў сярэднім на 6&nbsp;°C на кожны кіламетр пры руху ў вышыню<ref name="БСЭ"/>. Вышэй размяшчаецца пераходны слой — [[трапапаўза]], які аддзяляе трапасферу ад [[стратасфера|стратасферы]]. Тэмпература тут знаходзіцца ў межах 190—220 K. Стратасфера — слой атмасферы, які знаходзіцца на вышыні ад 10-12 да 55 км (у залежнасці ад умоў надвор’я і часу года). На яго прыходзіцца не больш за 20 % усёй масы атмасферы. Для гэтага слоя характэрна паніжэнне тэмпературы да вышыні ~25 км, з наступным павышэннем на мяжы з [[мезасфера]]й амаль да 0 °С<ref>Seinfeld, J. H., and S. N. Pandis, (2006), Atmospheric Chemistry and Physics: From Air Pollution to Climate Change 2nd ed, Wiley, New Jersey</ref>. Гэтая мяжа называецца [[стратапаўза]]й і знаходзіцца на вышыні 47-52 км<ref>{{cite web|url=http://goldbook.iupac.org/M03855.html|title=Mesosphere|publisher=IUPAC|lang=en|access-date=2013-02-20|archive-url=https://www.webcitation.org/6EhgPdupa?url=http://goldbook.iupac.org/M03855.html|archive-date=25 лютага 2013|url-status=live}}</ref>. У стратасферы адзначаецца найбольшая канцэнтрацыя [[азон]]у ў атмасферы, які засцерагае ўсе жывыя арганізмы на Зямлі ад шкоднага [[Ультрафіялетавае выпраменьванне|ультрафіялетавага выпраменьвання]] Сонца. Інтэнсіўнае паглынанне сонечнага выпраменьвання [[азонавы слой|азонавым слоем]] выклікае хуткі рост тэмпературы ў гэтай частцы атмасферы<ref name="БСЭ"/>. Мезасфера размешчана на вышыні ад 50 да 80 км над паверхняй Зямлі, паміж стратасферай і [[тэрмасфера]]й. Яна аддзелена ад гэтых слаёў {{нп4|мезапаўза|мезапаўзай|ru|Мезопауза}} (80-90 км)<ref>{{cite web| url = http://www.atoptics.co.uk/highsky/hmeso.htm| title = Mesosphere & Mesopause| author = Les Cowley| publisher = Atmospheric Optics| access-date = 2012-12-31| lang = en| archive-url = https://www.webcitation.org/6DRbDOkR3?url=http://www.atoptics.co.uk/highsky/hmeso.htm| archive-date = 5 студзеня 2013| url-status = live}}</ref>. Гэта самае халоднае месца на Зямлі, тэмпература тут апускаецца да −100&nbsp;°C<ref name="archiv">{{cite web |url=http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/atmosphere/older/mesosphere.html |title=Mesosphere |publisher=Atmosphere, Climate & Environment Information ProgGFKDamme |access-date=2011-11-14 |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100701030705/http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/atmosphere/older/mesosphere.html |archive-date=1 ліпеня 2010 }}</ref>. Пры такой тэмпературы вада, якая змяшчаецца ў паветры, хутка замярзае, часам утвараючы {{нп4|серабрыстыя аблокі|серабрыстыя аблокі|en|Noctilucent cloud}}<ref name="archiv"/>. Іх можна назіраць адразу пасля заходу Сонца, але найлепшая бачнасць ствараецца, калі яно знаходзіцца ад 4 да 16° ніжэй гарызонту<ref name="archiv"/>. У мезасферы згарае большая частка [[метэарыт]]аў, якія пранікаюць у зямную атмасферу. З паверхні Зямлі яны назіраюцца як падаючыя зоркі<ref name="archiv"/>. На вышыні 100 км над узроўнем мора знаходзіцца ўмоўная мяжа паміж зямной атмасферай і космасам — {{нп4|Лінія Кармана|лінія Кармана|ru|Линия Кармана}}<ref name="МАФ">{{cite web| url = http://www.fai.org/icare-records/100km-altitude-boundary-for-astronautics| title = Presentation of the Karman separation line, used as the boundary separating Aeronautics and Astronautics| author = Sanz Fernández de Córdoba| publisher = Официальный сайт Международной авиационной федерации| access-date = 2012-06-26| lang = en| archive-url = https://www.webcitation.org/618QHms8h?url=http://www.fai.org/astronautics/100km.asp| archive-date = 22 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. У [[тэрмасфера|тэрмасферы]] тэмпература хутка падымаецца да 1000 К, гэта звязана з паглынаннем у ёй караткахвалевага сонечнага выпраменьвання. Гэта самы працяглы слой атмасферы (80-1000 км). На вышыні каля 800 км рост тэмпературы спыняецца, бо паветра тут вельмі разрэджанае і слаба паглынае [[сонечная радыяцыя|сонечную радыяцыю]]<ref name="БСЭ"/>. [[Іанасфера]] ўключае ў сябе два апошнія слоі. Тут адбываецца [[іанізацыя]] малекул пад дзеяннем [[сонечны вецер|сонечнага ветру]] і ўзнікаюць палярныя ззянні<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1369043/ionosphere-and-magnetosphere|title=Ionosphere and magnetosphere — Encyclopedia Britannica|access-date=2013-03-27|archive-url=https://www.webcitation.org/6FQrxcCbA?url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1369043/ionosphere-and-magnetosphere|archive-date=27 сакавіка 2013|url-status=live}}</ref>. [[Экзасфера]] — знешняя і вельмі разрэджаная частка зямной атмасферы. У гэтым слоі часціцы могуць пераадольваць [[Другая касмічная хуткасць|другую касмічную хуткасць]] Зямлі і знікаць у [[Касмічная прастора|касмічную прастору]]. Гэта выклікае павольны, але ўстойлівы працэс, так званую дысіпацыю (рассейванне) атмасферы. У космас вырываюцца ў асноўным часціцы лёгкіх газаў: [[вадарод]]у і [[гелій|гелію]]<ref name="aes">Екзосфера // Астрономічний енциклопедичний словник / За загальною редакцією І. А. Климишина та А. О. Корсунь. — Львів, 2003. — С. 148. — ISBN 966-613-263-X. (укр.)</ref>. Малекулы вадароду, якія маюць самую нізкую малекулярную масу, могуць лягчэй дасягаць другой касмічнай хуткасці і сыходзіць у касмічную прастору больш хуткімі тэмпамі, чым іншыя газы<ref name=jas31_4_1118/>. Лічыцца, што страта аднаўляльнікаў, напрыклад вадароду, была неабходнай умовай для магчымасці ўстойлівага назапашвання кіслароду ў атмасферы<ref name=sci293_5531_839/>. Такім чынам, уласцівасць вадароду пакідаць атмасферу Зямлі, магчыма, паўплывала на развіццё жыцця на планеце<ref name=abedon1997/>. У цяперашні час вялікая частка вадароду, якая трапляе ў атмасферу, пераўтвараецца ў ваду, не пакідаючы Зямлю, а страта вадароду адбываецца ў асноўным ад разбурэння [[метан]]у ў верхніх слаях атмасферы<ref name=arwps4_265/>. ==== Хімічны састаў атмасферы ==== Каля паверхні Зямлі асушанае паветра змяшчае каля 78,08 % [[азот]]у (па аб’ёме), 20,95 % [[кісларод]]у, 0,93 % [[аргон]]у і каля 0,03 % вуглякіслага газу. Аб’ёмная канцэнтрацыя кампанентаў залежыць ад вільготнасці паветра — утрымання ў ім вадзяной пары, якое вагаецца ад 0,1 да 1,5 % у залежнасці ад клімату, часу года, мясцовасці. Напрыклад, пры 20&nbsp;°C і адноснай вільготнасці 60 % (сярэдняя вільготнасць пакаёвага паветра летам) канцэнтрацыя кіслароду ў паветры складае 20,64 %. На долю астатніх кампанентаў прыходзіцца не больш за 0,1 %: гэта [[вадарод]], [[метан]], [[Монааксід вугляроду|аксід вугляроду]], аксіды серы і аксіды азоту і іншыя [[інертныя газы]], акрамя аргону<ref name="Gribbin">Gribbin, John Science. A History (1543—2001). — L.: Penguin Books, 2003. — 648 с. — ISBN 978-0-140-29741-6.</ref>. Таксама ў паветры заўсёды прысутнічаюць цвёрдыя часціцы (пыл — гэта часціцы арганічных матэрыялаў, попел, [[сажа]], [[пылок]] раслін і інш., пры нізкіх тэмпературах — крышталі лёду) і кроплі вады ([[воблакі]], [[туман]]) — [[аэразолі]]. Канцэнтрацыя цвёрдых часціц пылу памяншаецца з вышынёй. У залежнасці ад пары года, клімату і мясцовасці канцэнтрацыя часціц аэразоляў у складзе атмасферы змяняецца. Вышэй за 200 км асноўны кампанент атмасферы — азот. На вышыні звыш 600 км пераважае [[гелій]], а ад 2000 км — [[вадарод]] («вадародная карона»)<ref name="БСЭ"/>. ==== Надвор’е і клімат ==== Зямная атмасфера не мае вызначаных меж, яна паступова становіцца ўсё больш разрэджанаю і плаўна пераходзіць у [[Касмічная прастора|касмічную прастору]]. Тры чвэрці масы атмасферы змяшчаецца ў першых 11 кіламетрах ад паверхні планеты ([[трапасфера]]). [[Сонечная энергія]] награвае гэты слой ля паверхні, выклікаючы пашырэнне [[паветра]] і памяншаючы яго шчыльнасць. Затым нагрэтае паветра падымаецца, а яго месца займае больш халоднае і шчыльнае паветра. Так узнікае цыркуляцыя атмасферы — сістэма замкнёных плыней паветраных мас шляхам пераразмеркавання цеплавой энергіі<ref name="moran2005"/>. Асновай цыркуляцыі атмасферы з’яўляюцца [[пасат]]ы ў экватарыяльным поясе (ніжэй за 30° шыраты) і {{нп4|заходнія вятры ўмеранага пояса||en|Westerlies}} (у шыротах паміж 30° і 60°)<ref name="berger2002"/>. [[Марскія цячэнні]] таксама з’яўляюцца важнымі фактарамі ў фарміраванні клімату, таксама як і [[тэрмахалінная цыркуляцыя]], якая размяркоўвае цеплавую энергію з экватарыяльных рэгіёнаў у палярныя<ref name=rahmstorf2003/>. Вадзяная пара, якая ўздымаецца з паверхні, утварае воблакі ў атмасферы. Калі атмасферныя ўмовы дазволяць падняцца цёпламу вільготнаму паветру, гэтая вада кандэнсуецца і выпадае на паверхню ў выглядзе [[дождж|дажджу]], [[снег]]у або [[град]]у<ref name="moran2005" />. Большая частка [[Атмасферныя ападкі|атмасферных ападкаў]], што выпадаюць на сушу, трапляе ў рэкі, і ў канчатковым выніку вяртаецца ў акіяны ці застаецца ў [[Возера|азёрах]], а затым зноў выпараецца, паўтараючы цыкл. Гэты кругаварот вады ў прыродзе з’яўляецца жыццёва важным фактарам для існавання жыцця на сушы. Колькасць ападкаў, выпадаючых за год, розная, пачынаючы ад некалькіх метраў да некалькіх міліметраў у залежнасці ад геаграфічнага становішча рэгіёна. Атмасферная цыркуляцыя, [[Тапалогія|тапалагічныя]] асаблівасці мясцовасці і перапады тэмператур вызначаюць сярэднюю колькасць ападкаў, якая выпадае ў кожным рэгіёне<ref name=hydrologic_cycle/>. Колькасць сонечнай энергіі, якая дасягнула паверхні Зямлі, памяншаецца з павелічэннем шыраты. У больш высокіх шыротах сонечнае святло падае на паверхню пад больш вострым вуглом, чым у нізкіх; і яно павінна прайсці больш доўгі шлях у зямной атмасферы. У выніку гэтага сярэднегадавая тэмпература паветра (на ўзроўні мора) памяншаецца прыкладна на 0,4&nbsp;°C пры руху на 1 градус па абодва бакі ад [[экватар]]а<ref name=sadava_heller2006/>. Зямля падзелена на [[клімат]]ычныя паясы — [[Прыродная зона|прыродныя зоны]], якія маюць прыблізна аднастайны клімат. Тыпы клімату можна класіфікаваць па рэжыму тэмпературы, колькасці зімніх і летніх ападкаў. Найбольш распаўсюджаная сістэма класіфікацыі клімату — [[Класіфікацыя кліматаў Кёпена|класіфікацыя Кёпена]], у адпаведнасці з якой найлепшым крытэрыем вызначэння тыпу клімату з’яўляецца тое, якія расліны растуць на дадзенай мясцовасці ў натуральных умовах<ref>{{cite book | author=McKnight, Tom L; Hess, Darrel | year=2000 | chapter=Climate Zones and Types: The Köppen System | title=Physical Geography: A Landscape Appreciation | pages=[https://archive.org/details/physicalgeographmckn/page/200 200-1] | location=Upper Saddle River, NJ | publisher=Prentice Hall | isbn=0-13-020263-0 | url=https://archive.org/details/physicalgeographmckn/page/200 }}</ref>. У сістэму ўваходзяць пяць асноўных кліматычных зон ([[вільготныя трапічныя лясы]], [[Пустыня|пустыні]], [[Умераны клімат|умераны пояс]], [[кантынентальны клімат]] і [[Палярны клімат|палярны тып]]), якія ў сваю чаргу падзяляюцца на больш канкрэтныя падтыпы<ref name="berger2002" />. === Біясфера === {{Асноўны артыкул|Біясфера}} Біясфера (от {{lang-grc|βιος}} — жыццё і {{lang-grc2|σφαῖρα}} — сфера, шар) — гэта сукупнасць частак зямных абалонак (літа-, гідра-і атмасферы), якая заселена жывымі арганізмамі, знаходзіцца пад іх уздзеяннем і занята прадуктамі іх жыццядзейнасці. Тэрмін «біясфера» быў упершыню прапанаваны [[Аўстра-Венгрыя|аўстрыйскім]] геолагам і палеантолагам [[Эдуард Зюс|Эдуардам Зюсам]] у 1875 годзе<ref name="o noosphere">''Вернадский В. И.'' [http://vernadsky.lib.ru/e-texts/archive/noos.html Несколько слов о ноосфере] // Успехи современной биологии. — 1944 г., № 18, стр. 113—120.</ref>. Біясфера — абалонка Зямлі, заселеная жывымі арганізмамі і пераўтвораная імі. Яна пачала фарміравацца не раней, чым 3,8 млрд гадоў назад, калі на нашай планеце сталі зараджацца першыя арганізмы. Яна ўключае ў сябе ўсю гідрасферу, верхнюю частку літасферы і ніжнюю частку атмасферы, г.зн. засяляе экасферу. Біясфера ўяўляе сабой сукупнасць усіх жывых арганізмаў. У ёй жыве некалькі мільёнаў відаў [[расліна|раслін]], [[жывёла|жывёл]], [[грыб]]оў і [[мікраарганізм]]аў. Біясфера складаецца з экасістэм, якія ўключаюць у сябе супольнасці жывых арганізмаў ([[біяцэноз]]), асяроддзя іх пражывання ([[біятоп]]аў), сістэмы сувязей, якія ажыццяўляюць абмен рэчывам і [[энергія]]й паміж імі. На сушы яны падзеленыя галоўным чынам геаграфічнымі [[шырата|шыротамі]], [[вышыня над узроўнем мора|вышынёй над узроўнем мора]] і адрозненнямі па выпадзенні ападкаў. Наземныя экасістэмы, якія знаходзяцца ў [[Арктыка|Арктыцы]] або [[Антарктыка|Антарктыцы]], на вялікіх вышынях або ў вельмі засушлівых раёнах, адносна бедныя раслінамі і жывёламі; разнастайнасць відаў дасягае піка ў [[вільготныя трапічныя лясы|вільготных трапічных лясах]] {{нп4|экватарыяльны пояс|экватарыяльнага пояса|ru|Экваториальный пояс}}<ref name=amnat163_2_192>{{cite journal|last1=Hillebrand|first1=Helmut|title=On the Generality of the Latitudinal Gradient|url=https://archive.org/details/sim_american-naturalist_2004-02_163_2/page/192|journal=American Naturalist|year=2004|volume=163|issue=2|pages=192–211|doi=10.1086/381004|pmid=14970922}}</ref>. === Магнітнае поле Зямлі === {{Асноўны артыкул|Магнітнае поле Зямлі}} [[Файл:Structure of the magnetosphere arrows Workaround be.png|thumb|upright=1.5|Структура магнітнага поля Зямлі]] Магнітнае поле Зямлі ў першым прыбліжэнні ўяўляе сабой [[Электрычны дыполь|дыполь]], полюсы якога размешчаныя побач з геаграфічнымі полюсамі планеты. Поле ўтварае магнітасферу, якая адхіляе часціцы [[Сонечны вецер|сонечнага ветру]]. Яны назапашваюцца ў радыяцыйных паясах — двух канцэнтрычных абласцях у форме тора вакол Зямлі. Каля магнітных полюсаў гэтыя часціцы могуць «высыпацца» у атмасферу і прыводзіць да з’яўлення [[Палярныя ззянні|палярных ззянняў]]. На экватары магнітнае поле Зямлі мае індукцыю 3,05{{e|-5}} [[Тэсла (адзінка вымярэння)|Tл]] і [[магнітны момант]] 7,91{{e|15}} Tл·м³<ref name=lang2003>{{cite book|first1=Kenneth R.|last1=Lang|year=2003|title=The Cambridge guide to the solar system|page=[https://archive.org/details/cambridgeguideto0000lang/page/92 92]|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-81306-9|url=https://archive.org/details/cambridgeguideto0000lang/page/92}}</ref>. Паводле тэорыі {{нп4|магнітнае дынама|«магнітнага дынама»|ru|Магнитное динамо}}, поле генеруецца ў цэнтральнай вобласці Зямлі, дзе цяпло стварае праходжанне электрычнага току ў вадкім металічным ядры. Гэта ў сваю чаргу прыводзіць да ўзнікнення ў Зямлі магнітнага поля. Канвекцыйныя рухі ў ядры з’яўляюцца хаатычнымі; {{нп4|магнітны полюс|магнітныя полюсы|ru|Магнитный полюс}} дрэйфуюць і перыядычна мяняюць сваю палярнасць. Гэта выклікае інверсіі магнітнага поля Зямлі, якія ўзнікаюць у сярэднім некалькі разоў за кожныя некалькі мільёнаў гадоў. Апошняя інверсія адбылася прыблізна 700 000 гадоў назад<ref name=fitzpatrick2006>{{cite web|last1=Fitzpatrick|first1=Richard|date=2006-02-16|url=http://farside.ph.utexas.edu/teaching/plasma/lectures/node70.html|title=MHD dynamo theory|publisher=NASA WMAP|access-date=2007-02-27|archive-url=https://www.webcitation.org/6GCk7irNg?url=http://farside.ph.utexas.edu/teaching/plasma/lectures/node70.html|archive-date=28 красавіка 2013|url-status=live}}</ref><ref name=campbelwh>{{cite book|last1=Campbell|first1=Wallace Hall|title=Introduction to Geomagnetic Fields|publisher=Cambridge University Press|year=2003|location=New York|page=57|isbn=0-521-82206-8}}</ref>. Магнітасфера — вобласць прасторы вакол Зямлі, якая ўтвараецца, калі паток зараджаных часціц сонечнага ветру адхіляецца ад сваёй першапачатковай траекторыі пад уздзеяннем магнітнага поля. На баку, павернутым да Сонца, таўшчыня яе [[Галоўная ўдарная хваля|галоўнай ударнай хвалі]] складае каля 17 км<ref>{{cite web |url = http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=49637 |title = Cluster reveals Earth's bow shock is remarkably thin |date = 2011-11-16 |publisher = European Space Agency |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6E082iPvO?url=http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=49637 |archive-date = 28 студзеня 2013 |url-status = live }}</ref> і размешчана яна на адлегласці каля 90 000 км ад Зямлі<ref>{{cite web |url = http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=40994 |title = Cluster reveals the reformation of the Earth's bow shock |date = 2011-05-16 |publisher = European Space Agency |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6E083WYLJ?url=http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=40994 |archive-date = 28 студзеня 2013 |url-status = live }}</ref>. На начным баку планеты магнітасфера выцягваецца, набываючы доўгую цыліндрычную форму. Калі зараджаныя часціцы высокай энергіі сутыкаюцца з магнітасферай Зямлі, то з’яўляюцца радыяцыйныя паясы (паясы Ван Алена). [[Палярныя ззянні]] ўзнікаюць, калі сонечная [[плазма]] дасягае атмасферы Зямлі ў раёне магнітных полюсаў<ref name=stern2005>{{cite web|last1=Stern|first1=David P.|date=2005-07-08|url=http://www-spof.gsfc.nasa.gov/Education/wmap.html|title=Exploration of the Earth's Magnetosphere|publisher=NASA|access-date=2007-03-21|archive-url=https://www.webcitation.org/6GCk917YE?url=http://www-spof.gsfc.nasa.gov/Education/wmap.html|archive-date=28 красавіка 2013|url-status=live}}</ref>. == Арбіта і вярчэнне Зямлі == {{main|Сутачнае вярчэнне Зямлі}} [[Файл:Globespin.gif|thumb|справа|Вярчэнне Зямлі]] Зямлі патрабуецца ў сярэднім 23 гадзіны 56 хвілін і 4,091 секунд ([[зорныя суткі]]), каб здзейсніць адзін абарот вакол сваёй восі<ref name=aj136_5_1906/><ref>{{cite web|last=Fisher|first=Rick|date=January, 30, 1996|url=http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/times.html|title=Astronomical Times|publisher=National Radio Astronomy Observatory|access-date=2007-03-21|archive-url=https://www.webcitation.org/617EjSVHT?url=http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/times.html|archive-date=22 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. Хуткасць вярчэння планеты з захаду на ўсход складае прыкладна 15 градусаў у гадзіну (1 градус у 4 хвіліны, 15' у хвіліну). Гэта эквівалентна вуглавому дыяметру Сонца або Месяца кожныя дзве хвіліны (бачныя памеры Сонца і Месяца прыкладна аднолькавыя)<ref name=zeilik1998/><ref name=angular/>. Вярчэнне Зямлі нестабільнае: хуткасць яе вярчэння адносна [[нябесная сфера|нябеснай сферы]] змяняецца (у красавіку і лістападзе працягласць сутак адрозніваецца ад эталонных на 0,001 с)​​, вось кручэння прэцэсіруе (на 20,1" у год) і вагаецца (аддаленне імгненнага полюса ад сярэдняга не перавышае 15')<ref>[http://elkin52.narod.ru/astro/sem/sem.htm Нестабильности вращения Земли] — Д. ф.-м. н. Н. С. Сидоренков, Гидрометцентр России, г. Москва</ref>. У вялікім маштабе часу — запавольваецца. Працягласць аднаго абароту Зямлі павялічвалася за апошнія 2000 гадоў у сярэднім на 0,0023 секунды ў стагоддзе (па назіраннях за апошнія 250 гадоў гэта павелічэнне меншае — каля 0,0014 секунды за 100 гадоў)<ref>[http://crydee.sai.msu.ru/ak4/Chapt_4_75.htm Неравномерность вращения Земли. Эфемеридное время. Атомное время]</ref>. З-за прыліўнага паскарэння кожныя наступныя суткі аказваюцца даўжэйшымі за папярэднія ў сярэднім на 29 нанасекунд<ref name=USNO_TSD/>. Перыяд вярчэння Зямлі адносна нерухомых зорак, згодна з Міжнароднай службе кручэння Зямлі (IERS), роўны 86164,098903691 секунд па UT1 або 23 г. 56 мін. 4,098903691 с<ref name=IERS/><ref name=Aoki/>. Зямля рухаецца вакол [[Сонца]] па [[эліпс|эліптычнай]] арбіце на адлегласці каля 150 млн км з сярэдняй хуткасцю 29,765 км/с. Хуткасць вагаецца ад 30,27 км/с (у [[Перыгелій|перыгеліі]]) да 29,27 км/с (у [[афелій|афеліі]])<ref name="БСЭ"/>. Рухаючыся па арбіце, Зямля здзяйсняе поўны абарот за 365,2564 сярэдніх сонечных сутак (адзін зорны год). З Зямлі перамяшчэнне Сонца адносна зорак складае каля 1° у дзень ва ўсходнім кірунку. Хуткасць руху Зямлі па арбіце непастаянная: у ліпені (пры праходжанні афелія) яна найменшая і складае каля 60 вуглавых хвілін у суткі, а пры праходжанні перыгелія ў студзені найбольшая, каля 62 хвілін у суткі. Сонца і ўся Сонечная сістэма абарочваецца вакол цэнтра галактыкі [[Млечны Шлях]] па амаль кругавой арбіце з хуткасцю каля 220 км/c. У сваю чаргу, [[Сонечная сістэма]] ў складзе Млечнага Шляху рухаецца з хуткасцю прыкладна 20 км/с у кірунку да пункта (апекса), які знаходзіцца на мяжы сузор’яў [[Сузор'е Ліра|Ліры]] і [[Сузор’е Геркулес|Геркулеса]], паскараючыся па меры пашырэння [[Сусвет]]у. [[Файл:PaleBlueDot.jpg|thumb|справа|right|[[Pale Blue Dot|Здымак Зямлі]], зроблены касмічным апаратам [[Вояджэр-1]] з адлегласці ў 6 млрд км (40 а.а.) ад Зямлі.]] [[Файл:Планета Земли фотография КА Юноны.jpg|thumb|right|Здымак Зямлі, зроблены касмічным апаратам [[КА Юнона|Юнона]] з адлегласці ў 9,66 мільёнаў кіламетраў (0.06457 а.а.) ад Зямлі. 26 жніўня 2011]] [[Файл:PIA05547-Spirit Rover-Earth seen from Mars.png|thumb|справа|Зямля з Марса]] [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]] абарочваецца разам з Зямлёй вакол агульнага цэнтра мас кожныя 27,32 сутак адносна зорак. Прамежак часу паміж дзвюма аднолькавымі [[фазы Месяца|фазамі месяца]] ([[сінадычны месяц]]) складае 29,53059 дня. Калі глядзець з паўночнага полюса свету, Месяц рухаецца вакол Зямлі супраць гадзіннікавай стрэлкі. У гэты ж бок адбываецца і абарот усіх планет вакол Сонца, і кручэнне Сонца, Зямлі і Месяца вакол сваёй восі. Вось кручэння Зямлі адхілена ад перпендыкуляра да плоскасці яе арбіты на 23,5 градуса (кірунак і вугал нахілу восі Зямлі змяняецца з-за [[Прэцэсія|прэцэсіі]], а бачнае ўзвышэнне Сонца залежыць ад пары года); арбіта Месяца нахілена на 5 градусаў адносна арбіты Зямлі (без гэтага адхілення ў кожным месяцы адбывалася б адно сонечнае і адно месяцавае зацьменне)<ref name="moon_fact_sheet">{{cite web|last=Williams|first=David R.|date=September 1, 2004|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html|title=Moon Fact Sheet|publisher=NASA|access-date=2007-03-21|archive-url=https://www.webcitation.org/617EjstNn?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html|archive-date=22 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. З-за нахілу восі Зямлі вышыня Сонца над [[гарызонт]]ам на працягу года змяняецца. Для назіральніка ў паўночных шыротах [[лета]]м, калі [[Паўночны полюс]] нахілены да Сонца, светлавы дзень даўжэйшы, і Сонца ў небе знаходзіцца вышэй. Гэта прыводзіць да больш высокіх сярэдніх тэмператур паветра. Зімой, калі Паўночны полюс адхіляецца ў процілеглы ад Сонца бок, сітуацыя змяняецца на адваротную і сярэдняя тэмпература становіцца ніжэй. За Паўночным [[палярны круг|палярным кругам]] у гэты час бывае [[палярная ноч]], якая на шыраце Паўночнага палярнага круга доўжыцца амаль двое сутак (сонца не ўзыходзіць у дзень зімняга сонцастаяння), дасягаючы на Паўночным полюсе паўгода. Гэтыя змены ўмоў надвор’я, абумоўленыя нахілам зямной восі, прыводзяць да змены пор года. Чатыры сезоны вызначаюцца [[Сонцастаянне|сонцастаяннямі]] — момантамі, калі зямная вось максімальна нахіленая ў напрамку да Сонца альбо ад Сонца, — і [[раўнадзенства]]мі. Зімняе сонцастаянне адбываецца каля [[21 снежня]], летняе — прыкладна [[21 чэрвеня]], вясенняе раўнадзенства — прыблізна [[20 сакавіка]], а асенняе — [[23 верасня]]. Калі Паўночны полюс нахілены да Сонца, паўднёвы, адпаведна, нахілены ад яго. Такім чынам, калі ў паўночным паўшар’і [[лета]], у паўднёвым — [[зіма]], і наадварот (хоць месяцы называюцца аднолькава, г. зн., напрыклад, [[люты]] ў паўночным паўшар’і — апошні (і самы халодны) месяц зімы, а ў паўднёвым — апошні (і самы цёплы) месяц лета). [[Файл:First image of Earth.jpg|thumb|right|справа|Першая ў гісторыі выява цэлай Зямлі (рэстаўрацыя). Зроблена арбітальнай станцыяй [[КА Лунар орбітэр-5|Lunar Orbiter V]] 8 жніўня 1967 года]] Вугал нахілу зямной восі адносна пастаянны на працягу доўгага часу. Аднак ён нязначна зрушваецца (гэтыя змены вядомыя як [[нутацыя]]) з перыядычнасцю 18,6 гадоў. Таксама існуюць доўгаперыядычныя ваганні (каля 41 000 гадоў), вядомыя як [[цыклы Міланкавіча]]. Арыентацыя восі Зямлі з цягам часу таксама змяняецца, працягласць перыяду прэцэсіі складае 25 000 гадоў; гэтая прэцэсія з’яўляецца прычынай адрознення зорнага года і [[трапічны год|трапічнага года]]. Абодва гэтыя рухі выкліканыя прыцягненнем, дзеючым з боку Сонца і Месяца на экватарыяльную выпукласць Зямлі. Полюсы Зямлі перамяшчаюцца адносна яе паверхні на некалькі метраў. Такі рух полюсаў мае разнастайныя цыклічныя складнікі, якія разам называюцца квазіперыядычным рухам. У дадатак да гадавых кампанентаў гэтага руху існуе 14-месячны цыкл, названы чандлераўскім рухам полюсаў Зямлі. Хуткасць кручэння Зямлі таксама не пастаянная, што адлюстроўваецца ў змене працягласці сутак<ref>{{cite web|last=Fisher|first=Rick|date=February 5, 1996|url=http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/earth_rot.html|title=Earth Rotation and Equatorial Coordinates|publisher=National Radio Astronomy Observatory|access-date=2007-03-21|archive-url=https://www.webcitation.org/617EkMYXJ?url=http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/earth_rot.html|archive-date=22 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. У цяперашні час Зямля праходзіць [[перыгелій]] каля 3 студзеня, а [[афелій]] — прыкладна 4 ліпеня. Колькасць сонечнай энергіі, якая дасягае Зямлі ў перыгеліі, на 6,9 % большая, чым у афеліі, бо адлегласць ад Зямлі да Сонца ў афеліі большая на 3,4 %. Гэта тлумачыцца [[закон адваротных квадратаў|законам адваротных квадратаў]]. Паколькі паўднёвае паўшар’е нахілена ў бок Сонца прыкладна ў той жа час, калі Зямля знаходзіцца бліжэй за ўсё да Сонца, то на працягу года яно атрымлівае крыху больш сонечнай энергіі, чым паўночнае. Аднак гэты эфект істотна менш значны, чым змена поўнай энергіі, абумоўленая нахілам зямной восі, і, акрамя таго, большая частка лішняй энергіі паглынаецца вялікай колькасцю вады паўднёвага паўшар’я<ref>{{cite web|last=Williams|first=Jack|date=20 декабря 2005|url=http://www.usatoday.com/weather/tg/wseason/wseason.htm|title=Earth's tilt creates seasons|publisher=USAToday|access-date=2007-03-17|archive-url=https://www.webcitation.org/617Ekmg04?url=http://www.usatoday.com/weather/tg/wseason/wseason.htm|archive-date=22 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Для Зямлі радыус {{нп4|сфера Хіла|сферы Хіла|ru|Сфера Хилла}} (сфера ўплыву зямной гравітацыі) роўны прыкладна 1,5 млн км<ref>{{cite web|author=Vazquez, M.; Montanes Rodriguez, P.; Palle, E.|year=2006|url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf|title=The Earth as an Object of Astrophysical Interest in the Search for Extrasolar Planets|publisher=Instituto de Astrofisica de Canarias|access-date=2007-03-21|archive-url=https://www.webcitation.org/617ElSxyd?url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf|archive-date=22 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>{{efn|Для Зямлі радыус Хіла: : <math>\begin{smallmatrix} R_H = a\left ( \frac{m}{3M} \right )^{\frac{1}{3}} \end{smallmatrix}</math>, дзе ''m'' — маса Зямлі, ''a'' — астранамічная адзінка, ''M'' — маса Сонца. Такім чынам, радыус у астранамічных адзінках роўны: <math>\begin{smallmatrix} \left ( \frac{1}{3 \cdot 332946} \right )^{\frac{1}{3}} = 0,01 \end{smallmatrix}</math>.}}. Гэта максімальная адлегласць, на якой уплыў гравітацыі Зямлі большы, чым уплыў гравітацыі іншых планет і Сонца. == Назіранне == Упершыню Зямля была сфатаграфавана з космасу ў 1959 апаратам Эксплорэр-6<ref>{{cite web|author=Staff|date=October, 1998|url=http://www.nasa.gov/centers/goddard/pdf/106420main_explorers.pdf|format=PDF|title=Explorers: Searching the Universe Forty Years Later|publisher=NASA/Goddard|access-date=2007-03-05|archive-url=https://www.webcitation.org/617Em55Gc?url=http://www.nasa.gov/centers/goddard/pdf/106420main_explorers.pdf|archive-date=22 жніўня 2011|url-status=live}}{{ref-en}}</ref>. Першым чалавекам, які ўбачыў Зямлю з космасу, стаў у 1961 годзе [[Юрый Гагарын]]. Экіпаж {{нп4|КА Апалон-8|Апалона-8|en|Apollo 8}} у 1968 годзе першым назіраў узыход Зямлі з месяцавай арбіты. У 1972 годзе экіпаж [[Апалон-17|Апалона-17]] зрабіў знакаміты здымак Зямлі — «[[The Blue Marble]]». З адкрытага космасу і са «знешніх» планет (размешчаных за арбітай Зямлі) можна назіраць праходжанне Зямлі праз фазы, падобныя [[фазы Месяца|месяцавым]], гэтак жа, як зямны назіральнік можа бачыць {{нп4|фазы Венеры||ru|Фазы Венеры}} (адкрытыя [[Галілеа Галілей|Галілеа Галілеем]]). == Месяц == {{Асноўны артыкул|Месяц, спадарожнік Зямлі}} Месяц — адносна вялікі планетападобны [[Спадарожнік (космас)|спадарожнік]] з дыяметрам, роўным чвэрці зямнога. Гэта найбольшы, у адносінах да памераў сваёй планеты, [[Спадарожнік (космас)|спадарожнік]] Сонечнай сістэмы. [[Файл:The Earth and the Moon photographed from Mars orbit.jpg|thumb|Выгляд Зямлі і Месяца з Марса]] Гравітацыйнае прыцягненне паміж Зямлёй і Месяцам з’яўляецца прычынай зямных [[Прылівы і адлівы|прыліваў і адліваў]]. Аналагічны эфект на Месяцы выяўляецца ў тым, што ён увесь час павернуты да Зямлі адным і тым жа бокам (перыяд абароту Месяца вакол сваёй восі роўны перыяду яго абароту вакол Зямлі). Гэта называецца прыліўнай сінхранізацыяй. Падчас абароту Месяца вакол Зямлі Сонца асвятляе розныя ўчасткі паверхні спадарожніка, што праяўляецца ў з’яве месяцавых фаз: цёмная частка паверхні аддзяляецца ад светлай [[Тэрмінатар (астраномія)|тэрмінатарам]]. З-за прыліўнай сінхранізацыі Месяц аддаляецца ад Зямлі прыкладна на 38 мм у год. Праз мільёны гадоў гэта малюсенькае змяненне, а таксама павелічэнне зямнога дня на 23 мкс у год, прывядуць да значных змен<ref>{{cite web |author = Espenak, F.; Meeus, J. |date = February 7, 2007 |url = http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEcat5/secular.html |title = Secular acceleration of the Moon |publisher = NASA |access-date = 2007-04-20 |archive-url = https://www.webcitation.org/617EmWduC?url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/secular.html |archive-date = 22 жніўня 2011 |url-status=dead }}</ref>. Так, напрыклад, у [[Дэвонскі перыяд|дэвоне]] (прыкладна 410 млн гадоў таму) у годзе было 400 дзён, а суткі доўжыліся 21,8 гадзіны<ref>{{cite web |first = Hannu K. J. |last = Poropudas |date = December 16, 1991 |url = http://www.skepticfiles.org/origins/coralclo.htm |title = Using Coral as a Clock |publisher = Skeptic Tank |access-date = 2007-04-20 |archive-url = https://www.webcitation.org/6BOqnqCQZ?url=http://www.skeptictank.org/files//origins/coralclo.htm |archive-date = 14 кастрычніка 2012 |url-status = live }}</ref>. [[Файл:Full moon partially obscured by atmosphere.jpg|thumb|[[Поўня, фаза Месяца|Поўны Месяц]]]] Месяц можа істотна паўплываць на развіццё жыцця шляхам змены клімату на планеце. Палеанталагічныя знаходкі і камп’ютарныя мадэлі паказваюць, што нахіл зямной восі стабілізуецца прыліўнай сінхранізацыяй Зямлі з Месяцам<ref>{{cite journal | author=Laskar, J.; Robutel, P.; Joutel, F.; Gastineau, M.; Correia, A.C.M.; Levrard, B. | title=A long-term numerical solution for the insolation quantities of the Earth | journal=Astronomy and Astrophysics | year=2004 | volume=428 | pages=261–285 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2004A&A...428..261L | access-date=2007-03-31 }}</ref>. Калі б вось кручэння Зямлі прыблізілася да плоскасці [[Экліптыка|экліптыкі]], то ў выніку клімат на планеце стаў бы надзвычай суровым. Адзін з полюсаў быў бы накіраваны прама на Сонца, а другі — у процілеглы бок, і па меры абароту Зямлі вакол Сонца яны мяняліся б месцамі. Полюсы былі б накіраваныя прама на Сонца летам і зімой. {{нп4|Планеталогія|Планетолагі|ru|Планетология}}, якія вывучалі такую ​​сітуацыю, сцвярджаюць, што, у такім выпадку на Зямлі вымерлі б усе буйныя жывёлы і вышэйшыя расліны<ref>{{cite journal | author=Williams, D.M.; J.F. Kasting | title=Habitable planets with high obliquities | journal=Lunar and Planetary Science | year=1996 | volume=27 | pages=1437–1438 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1996LPI....27.1437W | access-date=2007-03-31 }}</ref>. Бачны з Зямлі вуглавы памер Месяца вельмі блізкі да бачнага памеру Сонца. Вуглавыя памеры (і [[цялесны вугал]]) гэтых двух нябесных цел блізкія, таму што хоць дыяметр Сонца і больш за месяцавы ў 400 разоў, яно знаходзіцца ў 400 разоў далей ад Зямлі. Дзякуючы гэтай акалічнасці і наяўнасці значнага эксцэнтрысітэту арбіты Месяца, на Зямлі могуць назірацца як поўныя, так і кольцападобныя зацьменні. Найбольш распаўсюджаная гіпотэза [[паходжанне Месяца|паходжання Месяца]], [[тэорыя гіганцкага сутыкнення|гіпотэза гіганцкага сутыкнення]], сцвярджае, што Месяц утварыўся ў выніку сутыкнення протапланеты [[Планета Тэя|Тэя]] (памерам прыкладна з Марс) з прота-Зямлёй. Гэта, сярод іншага, тлумачыць прычыны падабенства і адрознення складу месяцавага грунту і зямнога<ref>{{cite journal | last = R. Canup and E. Asphaug | title = Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-08-02_412_6846/page/500 | journal = Nature | volume = 412 | pages = 708–712 | date = 2001 }}</ref>. У цяперашні час у Зямлі няма іншых натуральных спадарожнікаў, акрамя Месяца, аднак ёсць па меншай меры два натуральныя саарбітальныя спадарожнікі — гэта астэроіды 3753 Круітні, 2002 AA29<ref>{{cite news | first=David | last=Whitehouse | title=Earth's little brother found | publisher=BBC News | date=October 21, 2002 | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/2347663.stm | access-date=2007-03-31 }}</ref><ref>{{cite news | first=Максим | last=Борисов | title=Вторая луна нас покидает | publisher=Грани.Ру | date=14 чэрвеня 2006 | url=http://www.grani.ru/Society/Science/m.107205.html | access-date=31 кастрычніка 2007 | archive-date=16 лістапада 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071116051844/http://grani.ru/Society/Science/m.107205.html | url-status=dead }}</ref> і мноства штучных. [[Файл:Earth-Moon2.jpg|thumb|center|upright=3|Паказ маштабу адносных памераў Зямлі, Месяца і адлегласці паміж імі]] == Патэнцыяльна небяспечныя аб’екты == Падзенне на Зямлю буйных (дыяметрам у некалькі тысяч км) астэроідаў пагражае яе разбурэннем, аднак усе назіраныя ў сучасную эпоху падобныя целы для гэтага занадта малыя і іх падзенне небяспечна толькі для [[Біясфера|біясферы]]. Згодна з распаўсюджанай гіпотэзай, такія падзенні маглі паслужыць прычынай некалькіх масавых выміранняў<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/science/2010/03/100304_dinosaur_extinction_crater.shtml|title=Динозавры вымерли из-за падения астероида|publisher=BBC — Русская служба|access-date=2013-06-13|archive-url=https://www.webcitation.org/6HLsIoMcr?url=http://www.bbc.co.uk/russian/science/2010/03/100304_dinosaur_extinction_crater.shtml|archive-date=13 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://compulenta.computerra.ru/archive/earth/271815/|title=Гигантский метеорит вызвал распад сверхконтинента Гондвана|author=Михаил Карпов|date=2006-06-05|publisher=«Компьюлента»|access-date=2013-06-13|archive-url=https://www.webcitation.org/6HLsKfxCC?url=http://compulenta.computerra.ru/archive/earth/271815/|archive-date=13 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref>, але адназначнага адказу дагэтуль не атрымана. Астэроіды з перыгелійнымі адлегласцямі, меншымі або роўнымі 1,3 астранамічнай адзінкі<ref name=astronet>{{cite web|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1202522/node3.html|title=Астероиды, сближающиеся с Землей|publisher=Астронет|access-date=2013-06-13|archive-url=https://www.webcitation.org/6HLsN3dSF?url=http://www.astronet.ru/db/msg/1202522/node3.html|archive-date=13 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref> лічацца такімі, што збліжаюцца з Зямлёй. Астэроіды, якія могуць у агляднай будучыні наблізіцца да Зямлі на адлегласць, меншую або роўную 0,05 а. а., і [[абсалютная зорная велічыня]] якіх не перавышае 22m, лічацца патэнцыяльна небяспечнымі аб’ектамі. Калі ўзяць сярэдняе альбеда астэроідаў роўным 0,13, то гэтаму значэнні адпавядаюць целы, памер якіх у папярочніку перавышае 150 м<ref name=astronet/>. Цела меншых памераў пры праходжанні праз атмасферу большай часткай разбураюцца і згараюць, не пагражаючы Зямлі істотна<ref name=astronet/>. Такія аб’екты могуць прычыніць толькі лакальную шкоду. Толькі 20 % астэроідаў, якія збліжаюцца з Зямлёй, з’яўляюцца патэнцыяльна небяспечнымі<ref name=astronet/>. == Геаграфічныя звесткі == {{Асноўны артыкул|Геаграфія}} [[Файл:World map 2004 CIA large 2m.jpg|upright=1.5|thumb|right|Фізічная карта Зямлі]] '''Плошча''' * ''[[Паверхня]]:'' {{nobr|510,072 млн [[Квадратны кіламетр|км²]]}} * ''[[Суша]]:'' 148,94 млн км² (29,1 %)<ref name=CIA/> * ''[[Вада]]:'' 361,132 млн км² (70,9 %)<ref name=CIA/> '''Даўжыня берагавой лініі:''' 356 000 км<ref name=CIA/> === Выкарыстанне сушы === Даныя на 2011 год<ref name=CIA/> * ''[[ралля]]'' — 10,43 % * ''[[шматгадовыя насаджэнні]]'' — 1,15 % * ''іншае'' — 88,42 % '''Паліўныя землі:''' {{nobr|3 096 621,45 км²}} (на 2011 год)<ref name=CIA/> === Сацыяльна-эканамічная геаграфія === {{main|Чалавек разумны|Сацыяльна-эканамічная геаграфія|Насельніцтва Зямлі}} 31 кастрычніка 2011 года насельніцтва Зямлі дасягнула 7 мільярдаў чалавек<ref>{{cite web|url=http://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html|title=Various '7 billionth' babies celebrated worldwide|access-date=2011-10-31|archive-url=https://www.webcitation.org/6BRv8XqdA?url=http://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html|archive-date=16 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref>. Паводле ацэнак ААН, насельніцтва Зямлі дасягне 7,3 млрд у 2013 годзе і 9,2 млрд у 2050 годзе<ref name=un2006/>. Чакаецца, што асноўная доля росту насельніцтва прыйдзецца на краіны, якія развіваюцца. Сярэдняя шчыльнасць насельніцтва на сушы каля 47 чал./км², у розных месцах Зямлі моцна адрозніваецца, прычым найвышэйшай яна з’яўляецца ў Азіі. Паводле прагнозаў, к 2030 года ўзровень урбанізацыі насельніцтва дасягне 60 %<ref name=prb2007/>, тады як цяпер ён складае 49 % у сярэднім па свеце<ref name=prb2007/>. На 12 чэрвеня 2013 за межамі Зямлі пабываў 531 чалавек, з іх 12 былі на Месяцы. == Роля ў культуры == [[Файл:The Earth seen from Apollo 17.jpg|thumb|right|Фатаграфія Зямлі з касмічнага карабля [[Апалон-17]].]] [[Файл:Unisphere in summer.jpg|thumb|right|Стальны стылізаваны глобус «{{нп4|Унісфера|Унісфера|ru|Унисфера}}» вышынёй 43 метры ў [[Нью-Ёрк]]у.]] Слова «зямля» ўзыходзіць да {{lang-x-slav|*zemja}} з тым жа значэннем, якое, у сваю чаргу, паходзіць ад {{lang-x-ie|*d^heĝ^hōm}} «зямля»<ref>{{кніга|аўтар=Фасмер М.|загаловак=Этимологический словарь русского языка|том=2|спасылка=http://etymolog.ruslang.ru/vasmer.php?id=93&vol=2|месца=М.|выданне=Прогресс|год=1964–1973|старонкі=93}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Boryś W.|загаловак=Słownik etymologiczny języka polskiego|месца=Kraków|выданне=Wydawnictwo Literackie|год=2005|старонкі=739-740|isbn=978-83-08-04191-8}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=J. P. Mallory,Douglas Q. Adams.|загаловак=Encyclopedia of Indo-European culture|спасылка=|месца=London|выдавецтва=Fitzroy Dearborn Publishers|год=1997|pages=174|isbn=9781884964985}}</ref>. У [[Англійская мова|англійскай мове]] Зямля — ''Earth''. Гэтае слова працягвае [[Старажытнаанглійская мова|старажытнаанглійскае]] ''eorthe'' і [[Сярэднеанглійская мова|сярэднеанглійскае]] ''erthe''<ref>{{cite book | date=July 2005 | title=Random House Unabridged Dictionary | publisher=Random House | id=ISBN 0-375-42599-3 }}</ref>. Як імя планеты ''Earth'' ўпершыню было выкарыстана каля 1400 [195]. Гэта адзіная назва планеты, якая не была ўзята з грэка-рымскай міфалогіі. [[Файл:Earth symbol (planetary color).svg|frameless|upright=0.25|left|🜨]] Стандартны астранамічны знак Зямлі — крыж, акрэслены акружнасцю. Гэты сімвал выкарыстоўваўся ў розных культурах для розных мэт. Іншая версія сімвала — крыж на вяршыні круга (♁), стылізаваная дзяржава; выкарыстоўваўся ў якасці ранняга астранамічнага сімвала планеты Зямля<ref>{{cite book | first=Carl G. | last=Liungman | year=2004 | chapter=Group 29: Multi-axes symmetric, both soft and straight-lined, closed signs with crossing lines | title=Symbols — Encyclopedia of Western Signs and Ideograms | pages=281–282 | publisher=Ionfox AB | location=New York | id=ISBN 91-972705-0-4 }}</ref>. У многіх культурах Зямлю абагаўлялі. Яна асацыюецца з багіняй, багіняй-маці, называецца Маці Зямля, нярэдка паказваецца як багіня ўрадлівасці. У ацтэкаў Зямля называлася Тананцын — «наша маці». У кітайцаў — гэта багіня Хоу-Ту (后土)<ref>{{cite book | first=E. T. C. | last=Werner | year=1922 | title=Myths & Legends of China | publisher=George G. Harrap & Co. Ltd. | location=New York | url=http://www.gutenberg.org/etext/15250 | access-date=2007-03-14 }}</ref>, падобная на грэчаскую багіню Зямлі — [[Гея (багіня)|Гею]]. У скандынаўскай міфалогіі багіня Зямлі {{нп4|Ёрд|Ёрд|ru|Ёрд}} была маці [[Тор (міфалогія)|Тора]] і дачкой Анара. У старажытнаегіпецкай міфалогіі, у адрозненне ад многіх іншых культур, Зямля атаясамліваецца з мужчынам — бог [[Геб]], а неба з жанчынай — багіня [[Нут (міфалогія)|Нут]]. У многіх рэлігіях існуюць міфы аб узнікненні свету, якія апавядаюць пра стварэнне Зямлі адным ці некалькімі бажаствамі. У мностве антычных культур Зямля лічылася плоскай, так, у культуры Месапатаміі, свет уяўляўся ў выглядзе плоскага дыска, які плаваў па паверхні акіяна. Дапушчэнні аб сферычнай форме Зямлі былі зроблены старагрэчаскімі філосафамі; такога погляду прытрымліваўся [[Піфагор]]. У [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]] большасць еўрапейцаў лічыла, што Зямля мае форму шара, што было засведчана такім мысліцелем як [[Фама Аквінскі]]<ref>{{cite web|last=Russell|first=Jeffrey B.|url=http://www.asa3.org/ASA/topics/history/1997Russell.html|title=The Myth of the Flat Earth|publisher=American Scientific Affiliation|access-date=2007-03-14|archive-url=https://www.webcitation.org/617EnVfVa?url=http://www.asa3.org/ASA/topics/history/1997Russell.html|archive-date=22 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Да з’яўлення касмічных палётаў меркаванні аб шарападобнай форме Зямлі былі заснаваны на назіранні другасных прыкмет і на аналагічнай форме іншых планет<ref>{{cite web |last = Jacobs |first = James Q. |date = February 1, 1998 |url = http://www.jqjacobs.net/astro/aegeo.html |title = Archaeogeodesy, a Key to Prehistory |access-date = 2007-04-21 |archive-url = https://www.webcitation.org/617Eny1Xn?url=http://www.jqjacobs.net/astro/aegeo.html |archive-date = 22 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref>. Тэхнічны прагрэс другой паловы [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] змяніў агульнае ўспрыманне Зямлі. Да пачатку касмічных палётаў Зямля часта адлюстроўвалася як зялёны свет. Фантаст Фрэнк Паўль, магчыма, першым адлюстраваў бясхмарную блакітную планету (з выразна выдзеленай сушай) на абароце ліпеньскага выпуску часопіса Amazing Stories у [[1940]] годзе<ref name="fja"> {{cite book | last = Ackerman | first = Forrest J | author-link = Forrest J Ackerman | year = 1997 | title = Forrest J Ackerman's World of Science Fiction | publisher = RR Donnelley & Sons Company | location = Los Angeles | id = ISBN 1-57544-069-5 | pages = 116–117 }}</ref>. У [[1972]] годзе экіпажам [[Апалон-17|Апалона-17]] была зроблена знакамітая фатаграфія Зямлі, якая атрымала назву «[[The Blue Marble|Blue Marble]]» (Блакітны Мармур). Здымак Зямлі, зроблены ў [[1990]] годзе [[Вояджэр-1|Вояджэрам-1]] з вялізнай ад яе адлегласці, падштурхнуў [[Карл Саган|Карла Сагана]] параўнаць планету з бледнай блакітнай кропкай (Pale Blue Dot)<ref name="seti-pbd">{{cite web |author = Staff |url = http://gtrc911.quaker.org/pale_blue_dot.html |title = Pale Blue Dot |publisher = SETI@home |access-date = 2006-04-02 |archive-url = https://www.webcitation.org/617EoXZin?url=http://gtrc911.quaker.org/pale_blue_dot.html |archive-date = 22 жніўня 2011 |url-status=dead }}</ref>. Параўноўвалі Зямлю і з вялікім касмічным караблём з сістэмай жыццезабеспячэння, якую неабходна падтрымліваць<ref>{{cite book | first=R. Buckminster | last=Fuller | author-link=Buckminster Fuller | year=1963 | title=Operating Manual for Spaceship Earth | edition=First | publisher=E.P. Dutton & Co. | location=New York | id=ISBN 0-525-47433-1 | url=http://www.futurehi.net/docs/OperatingManual.html | access-date=2007-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120423182500/http://www.futurehi.net/docs/OperatingManual.html |archive-date=23 красавіка 2012 |url-status=dead }}</ref>. [[Біясфера|Біясферу]] Зямлі часам разглядалі як адзін вялікі арганізм<ref>{{cite book | first=James E. | last=Lovelock | author-link=James Lovelock | year=1979 | title=Gaia: A New Look at Life on Earth | url=https://archive.org/details/gaianewlookatlif00loverich | edition=First | publisher=Oxford University Press | location=Oxford | id=ISBN 0-19-286030-5 }}</ref>. == Экалогія == У апошнія два стагоддзі рух у абарону навакольнага асяроддзя праяўляе занепакоенасць уплывам дзейнасці чалавецтва на прыроду Зямлі. Ключавымі задачамі гэтага сацыяльна-палітычнага руху з’яўляюцца абарона прыродных рэсурсаў, ліквідацыя забруджвання. Абаронцы прыроды выступаюць за экалагічна рацыянальнае выкарыстанне рэсурсаў планеты і кіраванне навакольным асяроддзем. Гэтага, на іх думку, можна дамагчыся шляхам унясення змяненняў у дзяржаўную палітыку і змяненнем індывідуальных адносін кожнага чалавека. Гэта асабліва тычыцца буйнамаштабнага выкарыстання неаднаўляльных рэсурсаў. Неабходнасць уліку ўплыву вытворчасці на навакольнае асяроддзе накладае дадатковыя выдаткі, што прыводзіць да ўзнікнення канфлікту паміж камерцыйнымі інтарэсамі і ідэямі прыродаахоўных рухаў<ref>{{cite web |last = Meyer |first = Stephen M. |date = 2002-08-18 |url = http://web.mit.edu/polisci/mpepp/ |title = MIT Project on Environmental Politics & Policy |publisher = Massachusetts Institute of Technology |access-date = 2006-08-10 |archive-url = https://www.webcitation.org/617Eoz4yw?url=http://web.mit.edu/polisci/mpepp/ |archive-date = 22 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref>. == Будучыня Зямлі == {{main|Будучыня Зямлі}} Будучыня планеты цесна звязана з будучыняй [[Сонца]]. У выніку назапашвання ў ядры Сонца «адпрацаванага» [[гелій|гелію]] {{нп4|сонечная свяцільнасць|свяцільнасць|ru|Солнечная светимость}} зоркі пачне павольна ўзрастаць. Яна павялічыцца на 10 % на працягу наступных 1,1 млрд гадоў<ref name="sun_future">{{cite journal| author=Sackmann, I.-J.; Boothroyd, A. I.; Kraemer, K. E.| title=Our Sun. III. Present and Future| journal=Astrophysical Journal| year=1993| volume=418| pages=457–468| url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1993ApJ...418..457S| access-date=2007-03-31}}</ref>, і ў выніку гэтага {{нп4|зона заселенасці|заселеная зона|ru|Зона обитаемости}} [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэмы]] перамесціцца за межы сучаснай зямной арбіты. Паводле некаторых кліматычных мадэлей, павелічэнне колькасці сонечнага выпраменьвання, якое падае на паверхню Зямлі, прывядзе да катастрафічных наступстваў, уключаючы магчымасць поўнага выпарэння ўсіх акіянаў<ref>{{cite journal| last = Kasting| first = J.F.| title=Runaway and Moist Greenhouse Atmospheres and the Evolution of Earth and Venus| journal=Icarus| year=1988| volume=74| pages=472–494| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1988Icar...74..472K| access-date=2007-03-31 }}</ref>. Павышэнне тэмпературы паверхні Зямлі паскорыць неарганічную {{нп4|геахімічны цыкл вугляроду|цыркуляцыю CO₂|ru|Геохимический цикл углерода}}, паменшыўшы яго канцэнтрацыю да смяротнага для раслін узроўню (10 [[мільённая доля|ppm]] для [[C4-фотасінтэз]]у) за 500—900 млн гадоў<ref name="britt2000" />. Знікненне расліннасці прывядзе да зніжэння ўтрымання [[кісларод]]у ў атмасферы і жыццё на Зямлі стане немагчымым за некалькі мільёнаў гадоў<ref name=ward_brownlee2002/>. Яшчэ праз мільярд гадоў вада з паверхні планеты знікне цалкам, а сярэднія тэмпературы паверхні дасягнуць 70 °С<ref name="nat geo"/>. Большая частка сушы стане непрыдатнай для існавання жыцця<ref name=carrington/><ref name=ward_brownlee2002/>, і яно ў першую чаргу павінна застацца ў акіяне{{sfn|Ward|Brownlee|2003|pp=117–128}}. Але нават калі б Сонца было вечным і нязменным, то ўнутранае астуджэнне Зямлі магло б прывесці да страты большай часткі атмасферы і акіянаў (з-за зніжэння вулканічнай актыўнасці)<ref>{{cite journal| author=Guillemot, H.; Greffoz, V.| title=Ce que sera la fin du monde| journal=Science et Vie| date=Сакавік 2002| volume=1014| language=fr }}</ref>. К таму часу адзінымі жывымі істотамі на Зямлі застануцца [[экстрэмафілы]], арганізмы, здольныя вытрымліваць высокую тэмпературу і недахоп вады<ref name="nat geo"/>. Праз 3,5 мільярда гадоў ад цяперашняга часу свяцільнасць Сонца павялічыцца на 40 % у параўнанні з сучасным узроўнем<ref name="Richard Pogge"/>. Умовы на паверхні Зямлі к таму часу будуць падобныя на паверхневыя ўмовы сучаснай Венеры<ref name="Richard Pogge"/>: акіяны цалкам выпарацца і выляцяць у космас<ref name="Richard Pogge"/>, паверхня стане бясплоднай распаленай пустыняй<ref name="Richard Pogge">{{cite web |author=Pogge, Richard W. |date=1997 |url=http://www.astronomy.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html |title=The Once and Future Sun |format=lecture notes |access-date=2009-12-27 |lang=en |archive-url=https://www.webcitation.org/617GfSSv2?url=http://www.astronomy.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html |archive-date=22 жніўня 2011 |url-status=live }}</ref>. Гэтая катастрофа зробіць немагчымым існаванне якіх-небудзь форм жыцця на Зямлі<ref name="Richard Pogge"/>. Праз 7,05<ref name="Richard Pogge"/> млрд гадоў у сонечным ядры скончацца запасы вадароду. Гэта прывядзе да таго, што Сонца сыдзе з [[галоўная паслядоўнасць|галоўнай паслядоўнасці]] і пяройдзе ў стадыю чырвонага гіганта<ref name="astrogalaxy"/>. Мадэль паказвае, што яно павялічыцца ў радыусе да велічыні, роўнай прыкладна 120 % цяперашняга радыуса арбіты Зямлі (1,2 а. а.), а яго свяцільнасць узрасце ў 2350—2730 раз<ref name=Schroder2008/>. Аднак да таго часу арбіта Зямлі можа павялічыцца да 1,4 а. а., бо прыцягненне Сонца аслабне з-за таго, што яно страціць 28-33 % сваёй масы ў выніку ўзмацнення сонечнага ветру<ref name="Richard Pogge"/><ref name=Schroder2008>{{cite journal|author= K. P. Schroder, Robert Connon Smith|title= Distant future of the Sun and Earth revisited|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=386 |issue=1 |pages=155–163 | year=2008 |doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x |bibcode=2008MNRAS.386..155S |arxiv=0801.4031}}</ref>{{sfn|Zeilik|Gregory|1998|p=322}}. Аднак даследаванні 2008 года паказваюць, што Зямля, магчыма, усё ж такі будзе паглынутая Сонцам у выніку {{нп4|прыліўныя сілы|прыліўных узаемадзеянняў|ru|Приливные силы}} з яго знешняй абалонкай<ref name=Schroder2008/>. К таму часу паверхня Зямлі будзе расплаўленай{{sfn|Brownlee|2010|p=95}}<ref>{{cite web|url=http://www.membrana.ru/particle/775|title=Далёкая звезда осветила планы спасения Земли от смерти Солнца|publisher=membrana.ru|access-date=2013-03-23|archive-url=https://www.webcitation.org/6FQrycODe?url=http://www.membrana.ru/particle/775|archive-date=27 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>, бо тэмпература на ёй дасягне 1370 °С<ref>С точки зрения науки. Гибель Земли</ref>. [[Атмасфера Зямлі]], імаверна, будзе вынесена ў касмічную прастору моцным сонечным ветрам ад чырвонага гіганта<ref name=minard09>{{cite news | first=Anne | last=Minard | date=May 29, 2009 | title=Sun Stealing Earth's Atmosphere | work=National Geographic News | url=http://news.nationalgeographic.com/news/2009/05/090529-sun-stealing-atmosphere.html | access-date=2009-08-30 }}</ref>. З паверхні Зямлі Сонца будзе выглядаць як велізарны чырвоны круг з вуглавымі памерамі ≈160°, займаючы тым самым большую частку неба{{efn|1=<math>\alpha = 2 \arctan \left( \tfrac{d}{2D}\, \right),</math> дзе α — вуглавы памер назіранага аб’екта, D — адлегласць да яго, d — яго дыяметр. Калі Сонца стане чырвоным гігантам, то яго дыяметр (d) дасягне прыкладна 1,2·2·150 млн км = 360 млн км. Адлегласць паміж цэнтрамі Зямлі і Сонца (D) можа павялічыцца да 1,4 а.а., а паміж паверхнямі — да 0,2 а.а, г.зн. 0,2·150 млн км = 30 млн км.}}. Праз 10 млн гадоў з таго часу, як Сонца ўвойдзе ў фазу чырвонага гіганта, тэмпературы ў сонечным ядры дасягнуць 100 млн K, адбудзецца {{нп4|геліевая ўспышка||ru|Гелиевая вспышка}}<ref name="Richard Pogge"/>, і пачнецца тэрмаядзерная рэакцыя сінтэзу вугляроду і кіслароду з гелію<ref name="astrogalaxy">{{cite web|url=http://astrogalaxy.ru/277.html|title=Солнце. О будущем нашего Солнца|author=Г. Александровский|date=2001|publisher=Астрогалактика|lang=ru|access-date=2013-02-07|archive-url=https://www.webcitation.org/6EKsXeFNh?url=http://astrogalaxy.ru/277.html|archive-date=10 лютага 2013|url-status=live}}</ref>, Сонца паменшыцца ў радыусе да 9,5 сучасных<ref name="Richard Pogge"/>. Стадыя «выпальвання гелію» працягнецца 100—110 мільёнаў гадоў, пасля чаго паўторыцца бурнае пашырэнне знешніх абалонак зоркі, і яна зноў стане чырвоным гігантам. Выйшаўшы на асімптатычную вобласць гігантаў, Сонца павялічыцца ў дыяметры ў 213 разоў у параўнанні з сучасным памерам<ref name="Richard Pogge"/>. Праз 20 мільёнаў гадоў пачнецца перыяд нестабільных пульсацый паверхні зоркі<ref name="Richard Pogge"/>. Гэтая фаза існавання Сонца будзе суправаджацца магутнымі ўспышкамі, часам яго свяцільнасць будзе перавышаць сучасны ўзровень у 5000 раз<ref name="astrogalaxy"/>. Гэта будзе адбывацца ад таго, што ў тэрмаядзерную рэакцыю будуць уступаць раней не закранутыя рэшткі гелію<ref name="astrogalaxy"/>. Яшчэ праз прыкладна 75 000 гадоў<ref name="astrogalaxy"/> (паводле іншых крыніц — 400 000<ref name="Richard Pogge"/>) Сонца скіне абалонкі, і ў канчатковым выніку ад чырвонага гіганта застанецца толькі яго маленькае цэнтральнае ядро — [[белы карлік]], невялікі, гарачы, але вельмі шчыльны аб’ект, з масай каля 54,1 % ад першапачатковай сонечнай<ref name=autogenerated2>{{cite journal | author=I. J. Sackmann, A. I. Boothroyd, K. E. Kraemer | title=Our Sun. III. Present and Future | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1993-11-20_418_1/page/456 | pages=457 | journal=Astrophysical Journal | year=1993 | volume=418 | bibcode=1993ApJ...418..457S | doi=10.1086/173407 }}</ref>. Калі Зямля зможа пазбегнуць паглынання знешнімі абалонкамі Сонца падчас фазы чырвонага гіганта, то яна будзе існаваць яшчэ многія мільярды (і нават трыльёны) гадоў, да таго часу, пакуль будзе існаваць Сусвет, аднак умоў для паўторнага ўзнікнення жыцця (па меншай меры, у яго цяперашнім выглядзе) на Зямлі не будзе. З уваходжаннем Сонца ў фазу белага карліка, паверхня Зямлі паступова астыне і пагрузіцца ў змрок<ref name="nat geo">С точки зрения науки. Смерть Солнца</ref>. Калі ўявіць памеры Сонца з паверхні Зямлі будучыні, то яно будзе выглядаць не як дыск, а як зіхатлівая кропка з вуглавымі памерамі каля 0°0’9"{{efn|1=<math>\alpha = 2 \arctan \left( \tfrac{d}{2D}\, \right);</math> калі Сонца скіне абалонкі, то яго дыяметр (d) стане прыкладна роўным зямному, гэта значыць каля {{s|13 000 км}}. Адлегласць паміж Зямлёй і цэнтрам Сонца будзе роўна 1,85 [[Астранамічная адзінка|а. а.]], Гэта значыць D = 1,85·150 млн км = 280 млн км.}}. == Гл. таксама == * [[Атмасфера Зямлі]] * [[Геаграфічная абалонка]] * [[Узрост Зямлі]] * [[Геахраналагічная шкала]] * [[The Blue Marble]] * [[Атмасферны ціск]] * [[Навукі аб Зямлі]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы|refs= <ref name=standish_williams_iau>{{cite web|last1=Standish|first1=E. Myles|last2=Williams|first2=James C.|title=Orbital Ephemerides of the Sun, Moon, and Planets|publisher=International Astronomical Union Commission 4:, Ephemerides|url=http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/XSChap8.pdf|format=PDF|access-date=2010-04-03|archive-url=https://www.webcitation.org/6BOqmsTQG?url=http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/XSChap8.pdf|archive-date=14 кастрычніка 2012|url-status=dead}} См. табл. 8.10.2. Рассчитано исходя из значения 1 а.е. = 149 597 870 700(3) м.</ref> <ref name=earthfact>{{cite web|author=David R. Williams.|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html|date=2013-07-01|title=Earth Fact Sheet|lang=en|publisher=[[NASA]]|access-date=2014-04-08|archive-url=https://www.webcitation.org/6GVr9SIKY?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html|archive-date=10 мая 2013|url-status=live}}</ref> <ref name=IERS>{{cite web|date=2007-08-07|url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html|title=Useful Constants|publisher=[[International Earth Rotation and Reference Systems Service]]|access-date=2008-09-23|archive-url=https://www.webcitation.org/6Bto7IZMb?url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html|archive-date=3 лістапада 2012|url-status=live}}</ref> <ref name=Allen294>{{cite book|title=Allen's Astrophysical Quantities|last1=Allen|first1=Clabon Walter|last2=Cox|first2=Arthur N.|publisher=Springer|year=2000|isbn=0-387-98746-0|url=http://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294|page=294|access-date=2011-03-13}}</ref> <ref name=CIA>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html|title=World|work=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=2014-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html|archive-date=5 студзеня 2010|url-status=dead}}</ref> <ref name=Allen244>{{cite book|editor=Arthur N. Cox|title=Allen's Astrophysical Quantities|url=http://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA244|edition=4th|year=2000|publisher=AIP Press|location=New York|isbn=0-387-98746-0|page=244|access-date=2010-08-17}}</ref> <ref name=Allen296>{{cite book |title=''Allen's Astrophysical Quantities'' |url=http://books.google.com/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA296 |author=Clabon Walter Allen and Arthur N. Cox |publisher=Springer |year=2000 |isbn=0-387-98746-0 |pages=296}}</ref> <ref name=age_earth>* {{cite book|author=Dalrymple, G. Brent.|year=1994|title=The Age of the Earth|publisher=Stanford University Press|location=California|url=http://books.google.com/books?id=a7S3zaLBrkgC|isbn=0-8047-1569-6}} * {{cite web|last=Newman|first=William L.|date=2007-07-09|url=http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html|title=Age of the Earth|publisher=Publications Services, USGS|access-date=2007-09-20|archive-url=https://www.webcitation.org/6LzCHbfFM?url=http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html|archive-date=19 снежня 2013|url-status=live}} * {{cite journal|author=Dalrymple, G. Brent |title=The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved |journal=Geological Society, London, Special Publications |year=2001|volume=190|issue=1|pages=205–221 |doi=10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14|bibcode=2001GSLSP.190..205D}} * {{cite web |author=Stassen, Chris |date=2005-09-10 |url=http://www.talkorigins.org/faqs/faq-age-of-earth.html |title=The Age of the Earth |publisher=TalkOrigins Archive |access-date=2008-12-30 |archive-url=https://www.webcitation.org/69kxbrM8f?url=http://www.talkorigins.org/faqs/faq-age-of-earth.html |archive-date=8 жніўня 2012 |url-status=live }}</ref> <ref name="Harrison 2002">{{cite book|first1=Roy M.|last1=Harrison|last2=Hester|first2=Ronald E.|year=2002|title=Causes and Environmental Implications of Increased UV-B Radiation|publisher=Royal Society of Chemistry|isbn=0-85404-265-2}}</ref> <ref name="britt2000">{{cite web|first1=Robert|last1=Britt|url=http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html|title=Freeze, Fry or Dry: How Long Has the Earth Got?|date=2000-02-25|access-date=27 верасня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20090605231345/http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html|archive-date=5 чэрвеня 2009}}</ref> <ref name=carrington>{{cite news|first1=Damian|last1=Carrington|title=Date set for desert Earth|publisher=BBC News|date=2000-02-21|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm|access-date=2007-03-31}}</ref> <ref name=pnas1_24_9576>{{cite journal|last1=Li|first1=King-Fai|last2=Pahlevan|first2=Kaveh|last3=Kirschvink|first3=Joseph L.|last4=Yung|first4=Yuk L.|year=2009|title=Atmospheric pressure as a natural climate regulator for a terrestrial planet with a biosphere|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=106|issue=24|pages=9576–9579|url=http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf|access-date=2009-07-19|doi=10.1073/pnas.0809436106|pmid=19487662|pmc=2701016|bibcode = 2009PNAS..106.9576L }}</ref> <ref name=yoder1995>{{cite book|last1=Yoder|first1=Charles F.|editor=T. J. Ahrens|year=1995|title=Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants|publisher=American Geophysical Union|location=Washington|url=http://www.agu.org/reference/gephys.html|access-date=2007-03-17|isbn=0-87590-851-9|page=8|archive-date=21 красавіка 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090421092502/http://www.agu.org/reference/gephys.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="Lambeck1977">{{cite journal |last = Lambeck |first = K. |year = 1977 |title = Tidal Dissipation in the Oceans: Astronomical, Geophysical and Oceanographic Consequences |journal = Philosophical Transactions for the Royal Society of London. Series A, Mathematical and Physical Sciences |volume = 287 |issue = 1347 |pages = 545–594 |doi = 10.1098/rsta.1977.0159 |bibcode = 1977RSPTA.287..545L }}</ref> <ref name="touma1994">{{cite journal |last = Touma |first = Jihad |last2 = Wisdom |first2 = Jack |year = 1994 |title = Evolution of the Earth-Moon system |journal = The Astronomical Journal |volume = 108 |issue = 5 |pages = 1943–1961 |doi = 10.1086/117209 |bibcode = 1994AJ....108.1943T }}</ref> <ref name=science_241_4872_1441>{{cite journal|last1=May|first1=Robert M.|title=How many species are there on earth?|url=https://archive.org/details/sim_science_1988-09-16_241_4872/page/1440|journal=Science|year=1988|volume=241|issue=4872|pages=1441–1449|bibcode=1988Sci...241.1441M|doi=10.1126/science.241.4872.1441|pmid=17790039}}</ref> <ref name="watersource">{{cite journal|display-authors=1|last1=Morbidelli|first1=A.|last2=Chambers|first2=J.|last3=Lunine|first3=J. I.|last4=Petit|first4=J. M.|last5=Robert|first5=F.|last6=Valsecchi|first6=G. B.|last7=Cyr|first7=K. E.|title=Source regions and time scales for the delivery of water to Earth|url=https://archive.org/details/sim_meteoritics-planetary-science_2000-11_35_6/page/1309|journal=Meteoritics & Planetary Science|year=2000|volume=35|issue=6|pages=1309–1320|bibcode=2000M&PS...35.1309M|doi=10.1111/j.1945-5100.2000.tb01518.x}}</ref> <ref name=Kasting93>{{cite journal|last=Kasting|first=James F.|title=Earth's early atmosphere|url=https://archive.org/details/sim_science_1993-02-12_259_5097/page/920|journal=Science|year=1993|volume=259|pages=920–926|doi=10.1126/science.11536547|issue=5097|pmid=11536547}}</ref> <ref name=asp2002>{{cite conference|last1=Guinan|first1=E. F.|last2=Ribas|first2=I.|editor=Benjamin Montesinos, Alvaro Gimenez and Edward F. Guinan|year=2002|title=Our Changing Sun: The Role of Solar Nuclear Evolution and Magnetic Activity on Earth's Atmosphere and Climate|book-title=ASP Conference Proceedings: The Evolving Sun and its Influence on Planetary Environments|location=San Francisco|isbn=1-58381-109-5|publisher=Astronomical Society of the Pacific|bibcode=2002ASPC..269...85G}}</ref> <ref name=physorg20100304>{{cite news|author=Staff|title=Oldest measurement of Earth's magnetic field reveals battle between Sun and Earth for our atmosphere|date=March 4, 2010|work=Physorg.news|url=http://www.physorg.com/news186922627.html|access-date=2010-03-27}}</ref> <ref name=stern20011125>{{cite web|last1=Stern|first1=David P.|date=2001-11-25|url=http://astrogeology.usgs.gov/HotTopics/index.php?/archives/147-Names-for-the-Columbia-astronauts-provisionally-approved.html|title=Planetary Magnetism|publisher=NASA|access-date=2007-04-01|archive-url=https://www.webcitation.org/6EKxiMn9g?url=http://astrogeology.usgs.gov/HotTopics/index.php?%2Farchives%2F147-Names-for-the-Columbia-astronauts-provisionally-approved.html|archive-date=10 лютага 2013|url-status=dead}}</ref> <ref name=science288_5473_2002>{{cite journal|last1=Tackley|first1=Paul J.|title=Mantle Convection and Plate Tectonics: Toward an Integrated Physical and Chemical Theory|journal=Science|date=2000-06-16|volume=288|issue=5473|pages=2002–2007|doi=10.1126/science.288.5473.2002|pmid=10856206|bibcode = 2000Sci...288.2002T }}</ref> <ref name=Tanimoto_1995>{{кніга |аўтар=Tanimoto, Toshiro |адказны=Thomas J. Ahrens |год=1995 |частка=Crustal Structure of the Earth |pages=214–224 |загаловак=Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants |выдавецтва=[[American Geophysical Union]] |месца=Washington, DC |isbn=0-87590-851-9 |спасылка=http://books.google.com/books?id=aqjU_NHyre4C |спасылка частка=http://www.agu.org/books/rf/v001/RF001p0214/RF001p0214.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061016194153/http://www.agu.org/reference/gephys/15_tanimoto.pdf |archivedate=16 кастрычніка 2006 }}</ref> <ref name="ngdc2006">{{cite web |author = Sandwell, D. T.; Smith, W. H. F. |date = Jul7 26, 2006 |url = http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML |title = Exploring the Ocean Basins with Satellite Altimeter Data |publisher = NOAA/NGDC |access-date = 2007-04-21 |archive-url = https://www.webcitation.org/617EcbhDm?url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML |archive-date = 22 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref> <ref name=ps20_5_16>{{cite journal|last1=Senne|first1=Joseph H.|title=Did Edmund Hillary Climb the Wrong Mountain|journal=Professional Surveyor|year=2000|volume=20|issue=5|pages=16–21}}</ref> <ref name=lancet365_9462_831>{{cite journal|last1=Sharp|first1=David|title=Chimborazo and the old kilogram|journal=The Lancet|date=2005-03-05|volume=365|issue=9462|pages=831–832|doi=10.1016/S0140-6736(05)71021-7|pmid=15752514}}</ref> <ref name=tall_tales>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/science/k2/moments/s1086384.htm|title=Tall Tales about Highest Peaks|publisher=Australian Broadcasting Corporation|access-date=2008-12-29|archive-url=https://www.webcitation.org/6EKxJij5u?url=http://www.abc.net.au/science/articles/2004/04/16/1086384.htm?site=science%2Fgreatmomentsinscience|archive-date=10 лютага 2013|url-status=live}}</ref> <ref name="turcotte">{{cite book|last1=Turcotte|first1=D. L.|last2=Schubert|first2=G.|title=Geodynamics|url=https://archive.org/details/geodynamics00dltu|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, England, UK| year=2002|edition=2|pages=[https://archive.org/details/geodynamics00dltu/page/n150 136]–137|chapter=4|isbn=978-0-521-66624-4}}</ref> <ref name=sanders20031210>{{cite news|first1=Robert|last1=Sanders|title=Radioactive potassium may be major heat source in Earth's core|publisher=UC Berkeley News|date=2003-12-10|url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2003/12/10_heat.shtml|access-date=2007-02-28}}</ref> <ref name=pnas76_9_4192>{{cite journal|last1=Jordan|first1=T. H.|title=Structural geology of the Earth's interior|journal=Proceedings National Academy of Science|year=1979|volume=76|issue=9|pages=4192–4200|doi=10.1073/pnas.76.9.4192|pmid=16592703|pmc=411539|bibcode = 1979PNAS...76.4192J }}</ref> <ref name=robertson2001>{{cite web|last1=Robertson|first1=Eugene C.|date=2001-07-26|url=http://pubs.usgs.gov/gip/interior/|title=The Interior of the Earth|publisher=USGS|access-date=2007-03-24|archive-url=https://www.webcitation.org/617Edzj7x?url=http://pubs.usgs.gov/gip/interior/|archive-date=22 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name=Pidwirny_2006_7>{{cite web |author=Pidwirny, Michael |year=2006 |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html |title=Fundamentals of Physical Geography (2nd edition) |publisher=PhysicalGeography.net |access-date=2007-03-19 |archive-url=https://www.webcitation.org/617EhGJ8l?url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html |archive-date=22 жніўня 2011 |url-status=live }}</ref> <ref name=ocean23_2_112>{{Cite journal|last1=Charette|first1=Matthew A.|last2=Smith|first2=Walter H. F.|title=The Volume of Earth's Ocean|journal=Oceanography|volume=23|issue=2|pages=112–114|date=June 2010|url=http://www.tos.org/oceanography/issues/issue_archive/issue_pdfs/23_2/23-2_charette.pdf|access-date=2010-06-04|doi=10.5670/oceanog.2010.51|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930134516/http://www.tos.org/oceanography/issues/issue_archive/issue_pdfs/23_2/23-2_charette.pdf|archive-date=30 верасня 2011|url-status=dead}}</ref> <ref name=shiklomanov_et_al_1999>{{cite web|last1=Shiklomanov|first1=Igor A.|year=1999|url=http://webworld.unesco.org/water/ihp/db/shiklomanov/|title=World Water Resources and their use Beginning of the 21st century Prepared in the Framework of IHP UNESCO|publisher=State Hydrological Institute, St. Petersburg|access-date=2006-08-10|archive-url=https://www.webcitation.org/6FbsxLE2m?url=http://webworld.unesco.org/water/ihp/db/shiklomanov/|archive-date=3 красавіка 2013|url-status=dead}}</ref> <ref name=Mullen_2002>{{cite web |author=Leslie Mullen |url=http://www.astrobio.net/exclusive/223/salt-of-the-early-earth |title=Salt of the Early Earth |quote=Liquid water began accumulating on the surface of the Earth about 4 billion years ago, forming the early ocean. Most of the ocean's salts came from volcanic activity or from the cooled igneous rocks that formed the ocean floor. |publisher=Astrobiology Magazine |date=2002-06-11 |access-date=2014-04-08 |archive-url=https://www.webcitation.org/6FbswddCT?url=http://www.astrobio.net/exclusive/223/sitemap.php |archive-date=3 красавіка 2013 |url-status=live }}</ref> <ref name=kennish2001>{{cite book|first1=Michael J.|last1=Kennish|year=2001|title=Practical handbook of marine science|url=https://archive.org/details/practicalhandboo0000unse_f2m3|page=[https://archive.org/details/practicalhandboo0000unse_f2m3/page/35 35]|edition=3rd|publisher=CRC Press|series=Marine science series|isbn=0-8493-2391-6}}</ref> <ref name=natsci_oxy4>{{cite web|last1=Morris|first1=Ron M|url=http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html|title=Oceanic Processes|publisher=NASA Astrobiology Magazine|access-date=2007-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090415082741/http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html|archive-date=15 красавіка 2009}}</ref> <ref name=michon2006>{{cite web|last1=Scott|first1=Michon|date=2006-04-24|url=http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/|title=Earth's Big heat Bucket|publisher=NASA Earth Observatory|access-date=2007-03-14}}</ref> <ref name=sample2005>{{cite web|first1=Sharron|last1=Sample|date=2005-06-21|url=http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html|title=Sea Surface Temperature|publisher=NASA|access-date=2007-04-21|archive-url=https://www.webcitation.org/6Fbsy25N9?url=http://science.nasa.gov/earth-science/oceanography/|archive-date=3 красавіка 2013|url-status=dead}}</ref> <ref name="atmosphere">{{cite web|author=Staff|date=2003-10-08|url=http://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html|title=Earth's Atmosphere|publisher=NASA|access-date=2007-03-21|archive-url=https://www.webcitation.org/6EhgRBXL0?url=http://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html|archive-date=25 лютага 2013|url-status=live}}</ref> <ref name=sadava_heller2006>{{cite book|last1=Sadava|first1=David E.|last2=Heller|first2=H. Craig|last3=Orians|first3=Gordon H.|title=Life, the Science of Biology|publisher=MacMillan|year=2006|edition=8th|page=[https://archive.org/details/lifescienceofbio00davi/page/1114 1114]|isbn=0-7167-7671-5|url=https://archive.org/details/lifescienceofbio00davi/page/1114}}</ref> <ref name=un2006>{{cite web|author=Staff|url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/wpp2006.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090905200753/http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/wpp2006.htm|archive-date=5 верасня 2009|title=World Population Prospects: The 2006 Revision|publisher=United Nations|access-date=2007-03-07|url-status=live}}</ref> <ref name=prb2007>{{cite web|author=Staff|year=2007|url=http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx|title=Human Population: Fundamentals of Growth: Growth|publisher=Population Reference Bureau|access-date=2007-03-31|archive-url=https://www.webcitation.org/6EKxj3SWs?url=http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx|archive-date=10 лютага 2013|url-status=dead}}</ref> <ref name=ward_brownlee2002>{{cite book|last1=Ward|first1=Peter D.|last2=Brownlee|first2=Donald|year=2002|title=The Life and Death of Planet Earth: How the New Science of Astrobiology Charts the Ultimate Fate of Our World|publisher=Times Books, Henry Holt and Company|location=New York|isbn=0-8050-6781-7|url-access=registration|url=https://archive.org/details/isbn_9780805067811}}</ref> <ref name=Matson>{{cite web|last=Matson|first=John|title=Luminary Lineage: Did an Ancient Supernova Trigger the Solar System's Birth?|work=Scientific American|date=July 7, 2010|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=solar-system-trigger-sn|access-date=2012-04-13|archive-url=https://www.webcitation.org/69kxmi4xs?url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=solar-system-trigger-sn|archive-date=8 жніўня 2012|url-status=live}}</ref> <ref name="Yin">{{cite journal | last=Yin | first=Qingzhu | last2=Jacobsen | first2=S. B. | last3=Yamashita | first3=K. | last4=Blichert-Toft | first4=J. | last5=Télouk | first5=P. | last6=Albarède | first6=F. | title=A short timescale for terrestrial planet formation from Hf-W chronometry of meteorites | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2002-08-29_418_6901/page/948 | journal=Nature | year=2002 | volume=418 | issue=6901 | pages=949–952 | doi=10.1038/nature00995 | pmid=12198540 | bibcode=2002Natur.418..949Y }}</ref> <ref name=Newsom>{{cite journal|last=Newsom|first=Horton E.|last2=Taylor |first2=Stuart Ross |title=Geochemical implications of the formation of the Moon by a single giant impact|journal=Nature|year=1989|volume=338|issue=6210|pages=29-34|doi=10.1038/338029a0|bibcode = 1989Natur.338...29N }}</ref> <ref name="Liu">{{cite journal|last=Liu|first=Lin-Gun|title=Chemical composition of the Earth after the giant impact|journal=Earth, Moon and Planets|year=1992|volume=57|issue=2|pages=85–97|doi=10.1007/BF00119610|bibcode = 1992EM&P...57...85L }}</ref> <ref name=StarChild>{{cite web|url=http://starchild.gsfc.nasa.gov/docs/StarChild/questions/question38.html|title=StarChild Question of the Month for October 2001|publisher=NASA Goddard Space Flight Center|author=High Energy Astrophysics Science Archive Research Center, HEASARC|access-date=20 April 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/69kxbATF7?url=http://starchild.gsfc.nasa.gov/docs/StarChild/questions/question38.html|archive-date=8 жніўня 2012|url-status=live}}</ref> <ref name=Stanley2005>{{harvnb|Stanley|2005}}</ref> <ref name="Halliday">Halliday, A.N.; '''2006''': ''The Origin of the Earth; What’s New?'', Elements '''2(4)''', p.&nbsp;205-210.</ref> <ref name="Taylor">{{Cite web |last = Taylor |first = G. Jeffrey |date = April 26, 2004 |url = http://solarsystem.nasa.gov/scitech/display.cfm?ST_ID=446 |title = Origin of the Earth and Moon |publisher = NASA |access-date = 2006-03-27 |archive-url = https://www.webcitation.org/69kxiqRQz?url=http://solarsystem.nasa.gov/scitech/display.cfm?ST_ID=446 |archive-date = 8 жніўня 2012 |url-status=dead }}</ref> <ref name=jas31_4_1118>{{cite journal|last1=Liu|first1=S. C.|last2=Donahue|first2=T. M.|title=The Aeronomy of Hydrogen in the Atmosphere of the Earth|journal=Journal of Atmospheric Sciences|year=1974|volume=31|issue=4|pages=1118–1136|bibcode=1974JAtS...31.1118L|doi=10.1175/1520-0469(1974)031<1118:TAOHIT>2.0.CO;2}}</ref> <ref name=sci293_5531_839>{{cite journal|title=Biogenic Methane, Hydrogen Escape, and the Irreversible Oxidation of Early Earth|last1=Catling|first1=David C.|last2=Zahnle|first2=Kevin J.|last3=McKay|first3=Christopher P.|journal=Science|volume=293|issue=5531|pages=839–843|url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/293/5531/839|doi=10.1126/science.1061976|year=2001|pmid=11486082 |bibcode=2001Sci...293..839C }}</ref> <ref name=abedon1997>{{cite web|author=Abedon Stephen T.|date=1997-03-31|url=http://www.mansfield.ohio-state.edu/~sabedon/biol1010.htm|title=History of Earth|publisher=Ohio State University|access-date=2007-03-19|archive-url=https://www.webcitation.org/6F17z629O?url=http://www.mansfield.ohio-state.edu/~sabedon/biol1010.htm|archive-date=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref> <ref name=arwps4_265>{{cite journal|last1=Hunten|first1=D. M.|title=Hydrogen loss from the terrestrial planets|journal=Annual review of earth and planetary sciences|year=1976|volume=4|issue=1|pages=265–292|bibcode=1976AREPS...4..265H|doi=10.1146/annurev.ea.04.050176.001405|last2=Donahue|first2=T. M}}</ref> <ref name="moran2005">{{cite web|last1=Moran|first1=Joseph M.|year=2005|url=http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html|title=Weather|work=World Book Online Reference Center|publisher=NASA/World Book, Inc|access-date=2007-03-17|archive-url=https://www.webcitation.org/6F17zYBBn?url=http://www.nasa.gov/topics/nasalife/features/worldbook.html|archive-date=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref> <ref name="berger2002">{{cite web|last1=Berger|first1=Wolfgang H.|year=2002|url=http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange1/cc1syllabus.shtml|title=The Earth's Climate System|publisher=University of California, San Diego|access-date=2007-03-24|archive-url=https://www.webcitation.org/6F180Errm?url=http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange1/cc1syllabus.shtml|archive-date=10 сакавіка 2013|url-status=live}}</ref> <ref name=hydrologic_cycle>{{cite web|author=Various|date=1997-07-21|url=http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/hyd/home.rxml|title=The Hydrologic Cycle|publisher=University of Illinois|access-date=2007-03-24|archive-url=https://www.webcitation.org/6FHAZ1iIh?url=http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/hyd/home.rxml|archive-date=21 сакавіка 2013|url-status=live}}</ref> <ref name=rahmstorf2003>{{cite web|first1=Stefan|last1=Rahmstorf|year=2003|url=http://www.pik-potsdam.de/~stefan/thc_fact_sheet.html|title=The Thermohaline Ocean Circulation|publisher=Potsdam Institute for Climate Impact Research|access-date=2007-04-21|archive-url=https://www.webcitation.org/6F180jPsW?url=http://www.pik-potsdam.de/~stefan/thc_fact_sheet.html|archive-date=10 сакавіка 2013|url-status=live}}</ref> <ref name=Aoki>Первоисточник использует «секунды UT1» вместо «секунды среднего солнечного времени». — {{cite journal|last=Aoki|first=S.|title=The new definition of universal time|url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1982-01_105_2/page/359|journal=Astronomy and Astrophysics|year=1982|volume=105|issue=2|pages=359–361|bibcode=1982A&A...105..359A|last2=Kinoshita|first2=H.|last3=Guinot|first3=B.|last4=Kaplan|first4=G. H.|last5=McCarthy|first5=D. D.|last6=Seidelmann|first6=P. K.}}</ref> <ref name=zeilik1998>{{cite book|last1=Zeilik|first1=M.|last2=Gregory|first2=S. A.|title=Introductory Astronomy & Astrophysics|url=https://archive.org/details/introductoryastr0000zeil|edition=4th|page=[https://archive.org/details/introductoryastr0000zeil/page/56 56]|publisher=Saunders College Publishing|isbn=0-03-006228-4|year=1998}}</ref> <ref name=angular>{{cite web|last1=Williams|first1=David R.|date=2006-02-10|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html|title=Planetary Fact Sheets|lang=en|publisher=NASA|access-date=2008-09-28|archive-date=25 верасня 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080925071832/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html|url-status=dead}} — вуглавы дыяметр Сонцы і Месяцы паказаны на адпаведных старонках.</ref> <ref name=aj136_5_1906>{{cite journal|last1=McCarthy|first1=Dennis D.|last2=Hackman|first2=Christine|last3=Nelson|first3=Robert A.|title=The Physical Basis of the Leap Second|url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2008-11_136_5/page/1906|journal=The Astronomical Journal|volume=136|issue=5|pages=1906–1908|date=November 2008|doi=10.1088/0004-6256/136/5/1906|bibcode=2008AJ....136.1906M}}</ref> <ref name=USNO_TSD>{{cite web|title=Leap seconds|publisher=Time Service Department, USNO|url=http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html|access-date=2008-09-23|archive-url=https://www.webcitation.org/6GqfadvHY?url=http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html|archive-date=24 мая 2013|url-status=dead}}</ref> }} == Літаратура == * Геаграфія ў тэрмінах і паняццях: Энцыклапедычны даведнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 352 с.: іл. ISBN 985-11-0262-8. * ''[[Вольга Піліпаўна Якушка|Якушка В. П.]]'' Зямля // {{Крыніцы/БЭ|7}} * {{cite book |first=Neil F. |last=Comins |year=2001 |title=Discovering the Essential Universe |url=https://archive.org/details/discoveringessen0000comi |edition=2nd |publisher=W. H. Freeman |bibcode=2003deu..book.....C |isbn=0-7167-5804-0 }}. * {{ВТ-ЭСБЕ|Земля}} * {{З|БСЭ|http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/161924}}. * {{cite web|url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Earth|title=Solar System Exploration: Earth|publisher=NASA|access-date=2013-05-03|archive-url=https://www.webcitation.org/6GVr8TSgV?url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Earth|archive-date=10 мая 2013|url-status=live}} * {{citation | last=Brownlee | first=Donald E. | year=2010 | chapter=Planetary habitability on astronomical time scales | title=Heliophysics: Evolving Solar Activity and the Climates of Space and Earth | editor1-first=Carolus J. | editor1-last=Schrijver | editor2-first=George L. | editor2-last=Siscoe | chapter-url=https://books.google.com/books?id=M8NwTYEl0ngC&pg=PA79 | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-11294-X }} * {{кніга |загаловак=Earth system history |спасылка=https://archive.org/details/earthsystemhisto0000stan_j8i8 |год=2005 |выдавецтва=Freeman |месца=New York |isbn=978-0-7167-3907-4 |выданне=2nd |ref=Stanley |аўтар=Stanley, Steven M.}} * {{citation | last1=Ward | first1=Peter Douglas | last2=Brownlee | first2=Donald | title=The life and death of planet Earth: how the new science of astrobiology charts the ultimate fate of our world | year=2003 | publisher=Macmillan | isbn=0-8050-7512-7 }} * {{cite web |author=David R. Williams. |date=2013-07-01 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |title=Earth Fact Sheet |lang=en |publisher=[[NASA]] |access-date=2014-04-08 |archive-url=https://www.webcitation.org/6GVr9SIKY?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |archive-date=10 мая 2013 |url-status=live }} * {{cite book |last=Yoder | first=Charles F. |editor=T. J. Ahrens |year=1995 |title=Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants |publisher=American Geophysical Union |location=Washington |url=http://books.google.com/books?id=aqjU_NHyre4C |isbn=0875908519 }} == Спасылкі == {{Commonscat|Earth}} * [http://www.glaz.tv/online-webcams/international-space-station-live Вэб-камера анлайн: Выгляд зямной паверхні з космасу ([[Міжнародная касмічная станцыя]])] * [http://science.compulenta.ru/667612/ На древней метановой Земле было то ясно, то туманно] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120320003735/http://science.compulenta.ru/667612/ |date=20 сакавіка 2012 }}{{ref-ru}} * [http://www.worldometers.info/ru/ Всемирная статистика в реальном времени]{{ref-ru}} * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Earth Профіль Зямлі] — [http://solarsystem.nasa.gov/ Даследаванне Сонечнай сістэмы] — [[НАСА|NASA]].{{ref-en}} * [http://www.ncdc.noaa.gov/oa/climate/globalextremes.html Змяненні тэмпературы і ападкаў] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120525195312/http://www.ncdc.noaa.gov/oa/climate/globalextremes.html |date=25 мая 2012 }} — National Climatic Data Center.{{ref-en}} * [http://www.nasa.gov/centers/goddard/earthandsun/earthshape.html Змяненні клімату] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090122063915/http://www.nasa.gov/centers/goddard/earthandsun/earthshape.html |date=22 студзеня 2009 }} — [[НАСА|NASA]].{{ref-en}} * [http://geomag.usgs.gov/ Геамагнетызм Зямлі] — Геалагічная служба ЗША.{{ref-en}} * [http://eol.jsc.nasa.gov/Coll/weekly.htm Фотаздымкі Зямлі на сайце NASA] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090430041323/http://eol.jsc.nasa.gov/Coll/weekly.htm |date=30 красавіка 2009 }}.{{ref-en}} * [http://earthobservatory.nasa.gov/ Зямная абсерваторыя] — [[НАСА|NASA]].{{ref-en}} * [http://www.satellite-maps.ru/planet/earth.htm Планета Зямля]{{ref-ru}} ;Відэа — [[Міжнародная касмічная станцыя]]: * [http://www.youtube.com/watch?v=74mhQyuyELQ Палёт над Зямлёй] * [http://www.youtube.com/watch?v=l6ahFFFQBZY Палярнае ззянне. Від з космасу] {{Нарматыўны кантроль}} {{Зямля}} {{Сонечная сістэма}} {{Месцазнаходжанне Зямлі}} {{Выдатны артыкул|Астраномія}} [[Катэгорыя:Зямля| ]] [[Катэгорыя:Планеты Сонечнай сістэмы|Зямля]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] 7qnn57y6xp6je58humyz6u397h004l5 0 15355 5133152 5132969 2026-04-27T22:07:42Z Jaŭhien 59102 Формы дзеясловаў загаднага ладу 5133152 wikitext text/x-wiki '''Рэформа беларускага правапісу''' была зацверджана Пастановай [[Савет Народных Камісараў БССР|СНК БССР]] «Аб зменах і спрашчэнні беларускага правапісу» ад 26 жніўня 1933 года, апублікаванай у газеце «[[Звязда (газета)|Звязда]]» 28 жніўня. Пастанову выдалі аднайменнай асобнай брашурай у [[Менск]]у. Нарматыўныя (да 1958 года) правапіс і граматыка [[Беларуская мова|беларускай мовы]] былі выдадзеныя ў 1934 годзе асобнай кнігай статысячным тыражом пад рэдакцыяй [[Андрэй Іванавіч Александровіч|Андрэя Александровіча]]. == Перадумовы == У 1926 годзе на [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічнай канферэнцыі]] абмяркоўвалі пытанні рэфармавання [[Арфаграфія беларускай мовы|беларускага правапісу]] і прынялі рашэнне працягваць работу ў правапіснай камісіі [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]], якая ў перыяд 1927—1929 гадоў падрыхтавала [[Праект рэформы беларускага правапісу 1930 года|праект новага правапісу]], апублікаваны ў 1930 годзе для шырокага абмеркавання. Але ў гэты час у Беларусі пачалася кампанія выкрыцця так званых «[[Нацыянал-дэмакратызм|нацыянал-дэмакратаў]]». Была створана справа «[[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюза вызвалення Беларусі]]», да якога аднеслі і большасць членаў правапіснай камісіі. Выдадзены праект правапісу аб’явілі «нацдэмаўскім» і забаранілі. У сакавіку 1930 года [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытут мовазнаўства]] ў поўным складзе сваіх навуковых супрацоўнікаў прыступіў да падрыхтоўкі новага праекта правапісу. У перыяд з 8 сакавіка 1930 года да 26 студзеня 1933 года адбылося 15 пасяджэнняў. Пасля гэтага ў лютым—сакавіку 1933 года праект разглядалі на агульна-акадэмічнай нарадзе, якая ўнесла шэраг дадаткаў і паправак. Некаторыя пытанні (напрыклад, аб яканні, аб варыянтах давальнага і меснага склонаў множнага ліку мужчынскага і ніякага роду, аб уніфікацыі формаў лічэбнікаў ''двух, двум'' і г.д. для ўсіх родаў і г.д.) выклікалі найбольш гарачыя спрэчкі; некаторыя пытанні часам перарашаліся па 2—3 разы{{Sfn|Праект|1933|p=9}}. Закончаны і надрукаваны ў 1933 годзе «Праект спрашчэння беларускага правапісу» ўключаў 84 правілы. Ён разглядаўся на пасяджэннях калегіі [[Народны камісарыят асветы БССР|Наркамасветы]], на нарадзе пры Дзяржаўным вучоным савеце, на Камфракцыі Аргкамітэта [[Саюз савецкіх пісьменнікаў|Саюза савецкіх пісьменнікаў]], на сходах студэнтаў і выкладчыкаў Літаратурна-лінгвістычнага аддзялення [[Мінскі педагагічны інстытут|Менскага педагагічнага інстытута]], у НДІ Камвыхавання і нарэшце на пасяджэнні спецыяльнай правапіснай камісіі пад старшынствам наркама асветы БССР [[Аляксандр Анікеевіч Чарнушэвіч|Аляксандра Чарнушэвіча]]. На гэтым пасяджэнні ў яго былі ўнесены дадатковыя змены{{Sfn|Праект|1933|p=10}}. У такім выглядзе ён і стаў асновай для Пастановы СНК БССР ад 26 жніўня 1933 года «Аб зменах і спрашчэнні беларускага правапісу». З улікам гэтай пастановы ў 1934 годзе быў выдадзены разгорнуты і дэталёвы звод арфаграфічных правілаў «Правапіс беларускай мовы»{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}. Правапіс уключаў шэраг палажэнняў забароненага праекта рэформы Правапіснай камісіі [[С. Некрашэвіч|Сцяпана Некрашэвіча]] 1930 года, але дадаткова змяшчаў і змяненні ў граматыцы<ref name="Станкевіч, 1936">{{Кніга|загаловак=Зьмена граматыкі беларускага языка ў БСРР|аўтар=Станкевіч Я.|год=1936|месца=Вільня}}</ref>. У параўнанні з [[Беларуская граматыка Тарашкевіча 1918|граматыкай Тарашкевіча]] 1918 года быў узмоцнены [[Марфалогія мовы|марфалагічны]] прынцып будовы граматыкі, шэраг правіл спрасцілі і ўпарадкавалі. == Змены == Урадавая пастанова змяшчала 23 палажэнні. Яны датычыліся пераважна тых правілаў, пры рэалізацыі якіх на практыцы існаваў разнабой. Пастанова складалася з пяці раздзелаў{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}: * правапіс галосных; * правапіс зычных; * правапіс слоў іншамоўнага паходжання; * правапіс уласных імёнаў, прозвішчаў і геаграфічных назваў; * марфалогія. === Яканне === Да рэформы ў правапісе [[Галосныя|галосных]] найбольш складаным і спрэчным было пытанне перадачы на пісьме галосных у [[Націск|ненаціскных]] (слабых) пазіцыях. У беларускіх гаворках ненаціскны вакалізм вельмі разнастайны. Граматыка [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]] замацоўвала фанетычны прынцып напісання галосных з даволі складанай формулай адлюстравання [[Аканне|акання]] пасля мяккіх [[Зычныя|зычных]]: '''я''' ў першым пераднаціскным складзе пасля мяккіх зычных (''лясні́к, вясна́''); у другім пераднаціскным складзе — паводле прынцыпу [[Дысіміляцыя (мовазнаўства)|дысіміляцыі]] (распадабнення): калі ў першым пераднаціскным складзе галосны '''а''', то ў другім '''е''' (''лесаві́к, цецяру́к''), калі ж у першым галосныя '''і, ы, у''', то ў другім пераднаціскным '''я''' (''лясуна́, цяплыня́''); у іншых перад- і паслянаціскных складах — '''е'''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}. Урадавая пастанова 1933 года (палажэнні 1 і 2) замацавала правіла аб перадачы на пісьме [[Яканне|якання]] ў такім выглядзе, як яно было прынята на канферэнцыі 1926 года{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}: * у першым пераднаціскным складзе пасля мяккіх зычных пісаць '''я''': ''зямля́, вядзе́'', але ''дзевя́ты, дзеся́ты''. Ва ўсіх астатніх ненаціскных складах — '''е''': ''веліза́рны, ваеніза́цыя, невысо́кі''; * нязменна пісаць [[Часціца (часціна мовы)|часціцу]] ''не'' і [[прыназоўнік]] ''без'' незалежна ад месца націску: ''не бы́ў, без ва́с, не прыйшо́ў''. === Прыстаўны «в» === Новы правапіс удакладняў напісанне [[Прыстаўны гук|прыстаўнога]] зычнага '''в''' перад націскнымі '''о, у''', за выключэннем геаграфічных назваў: ''восень, вусень'', але ''Орша, Ула''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}. === Асіміляцыя зычных === Рэформа 1933 года значна ўніфікавала правапіс зычных, у аснове якога з самага пачатку развіцця новага беларускага пісьменства пераважаў фанемна-марфалагічны (традыцыйна яго называюць этымалагічным ці марфалагічным) прынцып. Сутнасць яго ў тым, што пазіцыйныя ([[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асіміляцыйныя]]) змены зычных на пісьме не адлюстроўваюцца: «''пішацца не так, як чуваць''», гэта значыць зычныя гукі слабых пазіцый незалежна ад вымаўлення абазначаюцца тымі ж літарамі, што і гукі моцных пазіцый, з якімі яны чаргуюцца ў складзе [[Марфема|марфемы]]{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}. У граматыцы Браніслава Тарашкевіча гэты прынцып не паслядоўны. Асіміляцыйныя змены звонкіх — глухіх, змычных — афрыкат на пісьме не перадаюцца: ''хлеб, малацьба, падтрымаць'' (а не ''хлеп, маладзьба, паттрымаць''), ''матчын, матцы'' (а не ''маччын, маццы''), а пазіцыйныя змены цвёрдых — мяккіх, свісцячых — шыпячых на пісьме адлюстроўваюцца: ''вясьне, сьпіць, чэскі''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}. ==== Мяккасць ==== Аўтары правапіснага праекта, кіруючыся ў асноўным прынцыпамі, вызначанымі Тарашкевічам («''фанетычны — для галосных, этымалагічны — для зычных''»), пашыраюць іх і на іншыя злучэнні зычных. У прыватнасці{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}: * не перадаецца на пісьме асімілятыўная мяккасць зычных: ''ляснік, вясне, спіць'' (у моцных пазіцыях яна знікае: ''лясны, вясна, спаць''); * не пішацца [[мяккі знак]] паміж падоўжанымі мяккімі зычнымі: ''калоссе, жыццё, суддзя''; * мяккі знак пішацца толькі для абазначэння этымалагічнай (уласнай) мяккасці, якая не знікае і перад цвёрдымі: ''пісьменнік, касьбе'' (бо ''пісьмо, касьба''). Такую ж рэдакцыю гэтага правіла дае і праект 1930 года. У праекце 1933 года прапанавалі не пазначаць падоўжаныя зычныя на пісьме, але ў пастанову такі варыянт не ўвайшоў: ''калосе, жыцё, судзя''{{Sfn|Праект|1933|p=16}}. ==== На стыку марфем ==== Урадавай пастановай 1933 года зацверджаны правілы{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}: * зычныя '''т, к, ц, ч''' зліваюцца з [[суфікс]]альным '''с''' у '''ц''': ''сваяцкі, брацкі''; * зычны '''д''' перад суфіксальным '''с''' захоўваецца: ''гарадскі, суседства'', замест напісанняў тыпу ''гарадзкі'', што не адпавядала ні фанетычнаму, ні фанемна-марфалагічнаму прынцыпу; * зычныя '''г, ж, з, к, х, ш''' у геаграфічных назвах не зліваюцца з суфіксальным '''с''': ''волжскі, чэшскі, каўказскі, выбаргскі, цурыхскі, узбекскі''; * у беларускіх словах '''ж''' і '''ш''' перад суфіксальным '''с''' не пішуцца: ''мноства, таварыства''. Праект 1933 года прапанаваў выпадзенне '''г, з, ж, х, ш, с''' перад суфіксальным '''с''', але ў пастанову такі варыянт не ўвайшоў: ''волскі, чэскі, каўкаскі''{{Sfn|Праект|1933|p=20}}. === Апостраф === Рэформа 1933 года ўпарадкавала, паводле прапановы аўтараў Праектаў правапісу 1930 года і 1933 года, ужыванне [[апостраф]]а перад ётаванымі галоснымі для вызначэння раздзельнага вымаўлення зычнага з наступным галосным: ''б’ю, з’еў, сям’я, Лавуаз’е'', за выключэннем '''л''', пасля якога трэба пісаць мяккі знак: ''рэльеф, Васільеў''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}. === Іншамоўныя словы === Пастановай рэгламентавалася адно з найбольш складаных і нераспрацаваных пытанняў беларускай арфаграфіі — правапіс іншамоўных слоў. Адсутнасць сталых пісьмовых традыцый і дэталёва распрацаваных правілаў, неакрэсленасць саміх прынцыпаў фанетычнага і арфаграфічнага асваення [[Запазычанне|запазычанай лексікі]] вялі да значнага разнабою ў правапісе гэтых слоў{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}. У адрозненне ад асноўных палажэнняў першых двух раздзелаў урадавай пастановы (правапіс галосных і зычных у беларускіх словах), якія вынікалі з арфаграфічных канцэпцый папярэднікаў, правілы напісання іншамоўнай лексікі значна разыходзяцца з прапановамі беларускіх мовазнаўцаў 1920-х гадоў, якія імкнуліся перадаваць запазычанні бліжэй да мовы-крыніцы. Рэформа 1933 года ў большай ступені падводзіла напісанне запазычаных слоў пад агульныя правілы беларускага правапісу{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. ==== Аканне ==== Урадавая пастанова 1933 года таксама замацавала правапіс ненаціскных галосных у запазычаных словах паводле пастановы Акадэмічнай канферэнцыі 1926 года: ненаціскны '''о''' пераходзіць у '''а''' (''прафесар, эканоміка''), за выключэннем слоў ''радыё, бруто, інкогніто'' і г.д., дзе канцавыя ненаціскныя '''о, ё''' захоўваюцца{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. Аднак было зроблена выключэнне, абумоўленае, відавочна, пазамоўнымі прычынамі, для дзясятка «інтэрнацыянальных рэвалюцыйных слоў», на якія аканне не павінна пашырацца: ''рэволюцыя, совет, большэвік, комуна, соцыялізм, комунізм, Комінтэрн, комсамол, пролетарый, піонер, Профінтэрн'' і г.д. Гэтае выключэнне як навукова беспадстаўнае і практычна неапраўданае пазней было адменена ўрадавай пастановай 1957 года{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. ==== Цвёрдасць/мяккасць ==== У правапісе зычных у іншамоўных словах рэформа закранула найперш перадачу на пісьме цвёрдых — мяккіх зычных, у прыватнасці '''l''' еўрапейскага (гука, сярэдняга паміж беларускімі [л’] і [л]) і напісанне зычных у спалучэнні з галоснымі '''e, i'''. Паводле пісьмовай традыцыі 1920-х гадоў, якую прапаноўвалі замацаваць і аўтары праектаў 1930 і 1933 гадоў, '''l''' у пачатку і ў сярэдзіне слова перадавалася пераважна мякка (''клюб, кляса, пляцформа'', але ''лацінка, лубін''), у канцы слова — мякка або цвёрда ў залежнасці ад вымаўлення (''заля, карусэля, аўтамабіль'', але ''формула, ідэал''). Галосныя '''e, i''' у словах іншамоўнага паходжання перадаваліся пераважна праз '''э, ы''': ''мэтод, проспэкт, газэта, сыстэма''. Правіла гэта, аднак, мела выключэнні. Праект 1933 года рэкамендаваў пакідаць '''е''' толькі пасля '''л''', а ва ўсіх астатніх выпадках пісаць '''э''': ''гэрб, гэаграфія, гэстка, парыкмахэр''. Пасля '''д, т''' галосны '''i''' рэкамендавалася перадаваць праз '''ы''', пасля '''с, з''' — праз '''і''' (''унівэрсітэт, сінус, дывізія, марксізм, прафэсійны''); пасля '''з, с, д (дз), т (ц)''' — захоўваць '''і''' ў суфіксе ''-ік'' (''білецік, эпізодзік'') і інш{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. Пытанне, ці захоўваць іншамоўнае аблічча запазычанняў, ці падпарадкоўваць яго фанетычнай сістэме беларускай мовы, урадавая пастанова 1933 года вырашыла на карысць апошняй. Вызначальнымі фактарамі тут былі імкненне наблізіць правапіс запазычаных слоў да жывога беларускага вымаўлення і практыка афармлення гэтых слоў у рускай мове, дзе таксама праявілася тэндэнцыя руху нормы — ад цвёрдага «інтэлігенцкага» вымаўлення да мяккага{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. Рэформа 1933 года замацоўвала перадачу '''l''' еўрапейскага ў іншамоўных словах згодна з традыцыйна пашыраным на Беларусі вымаўленнем, гэта значыць пераважна цвёрда: ''метал, алмаз, балкон''. Але ў тых выпадках, калі іншамоўнае '''l''' вымаўлялася мякка, пакідаць '''л''' мяккае: ''аўтамабіль, асфальт, люстра, лямпа, пляц, калёквіум'' і г.д. Галосныя '''ы, э''' паводле ўрадавай прапановы рэкамендавалася пісаць толькі пасля '''д, т''' і зацвярдзелых зычных, ва ўсіх астатніх выпадках — '''і, е''': ''фізіка, сістэма, методыка, дырэктар'' (замест ''фізыка, сыстэма, мэтодыка''), але ''музыка, цір''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. ==== Літара «ф» ==== Новы правапіс ліквідаваў таксама варыянтнае напісанне слоў іншамоўнага паходжання з гукам [ф], які перадаваўся як '''ф, п, хв, х, т''' ({{Lang-el|θ}}). Праект 1933 года рэкамендаваў чужаземныя '''f''', грэчаскія '''[[Фі|φ]]''' і '''[[Фіта (літара)|θ]]''' перадаваць праз '''ф''': ''арыфмэтыка, лёгарыфм'', але: ''тэатр, бібліятэка, катэдра''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. Урадавая пастанова 1933 года афіцыйна замацавала перадачу іншамоўнага '''f''', грэчаскага ''фі'' (φ) і часткова ''фіта'' (θ) праз '''ф''': ''форма, фунт, фабрыка, арыфметыка, арфаграфія, кафедра'', але ''тэатр, тэзіс, тэорыя, метад''. Такія напісанні падтрымліваліся аналагічным афармленнем гэтых слоў у рускай мове{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. ==== Канец некаторых назоўнікаў ==== Паводле пастановы 1933 года ''тр, др'' у канцы іншамоўных слоў пачалі перадавацца без змен: ''літр, цыліндр''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. Назоўнікі тыпу ''пролетары, бары, алюміні'' замяняліся формамі ''пролетарый, барый, алюміній'' і падлягалі скланенню па тыпу назоўніка ''май''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. Замацоўваюцца таксама формы назоўнікаў са значэннем асобы з суфіксам ''-іст'', якія першапачаткова ўжываліся ў беларускіх выданнях як назоўнікі з нулявымі канчаткамі (''сацыяліст, журналіст''), а пазней, да сярэдзіны 1920-х гадоў, сталі афармляцца паводле прыметнікавага скланення (''марксісты, марксістага, марксістаму''){{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. === Уласныя імёны, прозвішчы і геаграфічныя назвы === Пастанова 1933 года рэгламентавала таксама правапіс уласных імёнаў, прозвішчаў і геаграфічных назваў. Упершыню правапіс слоў гэтага разраду разглядаўся ў 1930 годзе правапіснай камісіяй, якая зыходзіла з падзелу гэтай лексікі на 3 групы: беларускія, іншаславянскія і неславянскія імёны. Пастанова 1933 года замацоўвала правапіс беларускіх і неславянскіх імён у такой самай рэдакцыі, але рэкамендавала і правапіс іншаславянскіх імён падпарадкаваць правілам, прынятым для іншамоўных агульных імён (перадаваць аканне, але з захаваннем '''э/е'''){{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}: # Уласныя асобныя беларускія імёны пісаць паводле жадання іх носьбітаў : ''Васіль'' або ''Базыль'', ''Осіп'' або ''Язэп'', ''Іван'' або ''Янка'', ''Міхаіл, Міхал'' або ''Міхась''{{Sfn|Пастанова|1933}}. # Іншамоўныя імёны запісваць беларускім правапісам з перадачай акання (але з захаваннем '''э/е'''), зацвярдзелых, [[Дзеканне|дзекання]], [[Цеканне|цекання]], '''ў''' замест '''в''' на канцы складоў: ''Чэрнышэўскі, Шэўчэнка, Плеханаў, Чэрэпавец, Владзівасток, Дзюрынг, Каўказ''. Акрамя таго, пастанова ўключае яшчэ палажэнне, якое супярэчыць папярэднім правілам: * імёны іншых моў і геаграфічныя назвы не перакладаць як у поўным напісанні, так і ў скарочаным; захоўваць пачатковыя '''О, В, Т, Сч''': ''Владзімір Ленін, В. Ленін, Орджанікідзе, Терэхаў, Владзікаўказ, Твер, Счастліўцэў''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. Гэтая супярэчлівая норма таксама адменена ў 1957 годзе. Рэформа 1933 года, такім чынам, не здымала праблемы правапісу ўласных імён. У пэўнай ступені гэта абумоўлена тым, што сама праблема даволі складаная. У ёй перакрыжоўваюцца фактары аб’ектыўныя і суб’ектыўныя, уласна лінгвістычныя і пазамоўныя (ідэалагічныя, нацыянальныя, эстэтычныя){{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. === Марфалогія === Распрацоўка новага правапісу выйшла за межы ўласна арфаграфіі і закранула таксама некаторыя пытанні [[Марфалогія мовы|марфалогіі]]. Пытанні граматычнай нармалізацыі, у прыватнасці правапісу канчаткаў зменных часцін мовы, заставаліся актуальнымі і пасля выдання граматыкі Тарашкевіча. Неабходна было распрацаваць сістэму адзіных граматычных нормаў шляхам адхілення варыянтаў [[дыялект|вузкадыялектнага]] паходжання. Аднак не ўсе нормы, кадыфікаваныя рэформай, вытрымалі праверку часам. Некаторыя з іх былі адменены пастановай 1957 года{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466—467}}. ==== Родны склон адзіночнага ліку мужчынскага роду ==== Новы правапіс у адпаведнасці з граматычнай традыцыяй вызначаў межы ўжывання канчаткаў [[назоўнік]]аў мужчынскага [[Граматычны род|роду]] ''-а'', ''-у'' ў [[Родны склон|родным склоне]] адзіночнага [[Граматычны лік|ліку]] ў залежнасці ад семантычных і граматычных прыкмет назоўніка. Але перавага аддавалася [[Канчатак|канчатку]] ''-а''. Са сферы выкарыстання канчатка ''-у'' выключаліся назвы грамадскіх фармацый, а таксама вучэнняў, хімічных элементаў, хоць у мове існавала традыцыя ўжываць апошнія з канчаткам ''-у''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=467}}. Канчаткі ''-а'' (''-я'') пішуцца{{Sfn|Правапіс беларускай мовы|1934|p=25—26}}: * у назвах жывых прадметаў: ''слесара, ястраба''; * у назвах прадметаў нежывых, але непадзельных: ''малатка, дуба''; * у назвах устаноў, грамадскіх арганізацый і сацыяльных фармацый, тэорый і вучэнняў, гарадоў, калгасаў, саўгасаў і рэчак: ''завода, камітэта, комунізма, соўгаса, клуба, Полацка, Дняпра''; * у назвах частак цела, месяцаў, мер, грошай: ''пальца, лістапада, метра, чырвонца''; * у назвах хімічных элементаў і злучэнняў: ''кісларода, алюмінія''. Канчаткі ''-у'' (''-ю'') пішуцца{{Sfn|Правапіс беларускай мовы|1934|p=26}}: * у назвах матэрыялаў і наогул нежывых прадметаў, частку якіх можна назваць імем цэлага прадмета, і ў зборных прадметах: ''цэменту, лесу, народу, туману''; * у абстрактна-разумовых паняццях, у дзеяслоўных назоўніках: ''часу, болю, погляду, адпачынку''; Гэта правіла ўдакладнілі ў 1957 годзе{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=467}}. ==== Давальны і месны склон множнага ліку ==== Рэформа 1933 года ўніфікавала націскныя і ненаціскныя канчаткі назоўнікаў у [[Давальны склон|давальным]] і [[Месны склон|месным]] склонах множнага ліку. Замест паралельных формаў тыпу ''калёсам, аб калёсах'', але ''палём, братом, аб палёх, аб братох'' уводзіліся формы ''калёсам, братам, палям, аб калёсах, братах, палях''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=467}}. ==== Скланенне лічэбнікаў «два» і «дзве» ==== Не вытрымалі праверкі часам і пазней былі адменены ўніфікаваныя рэформай 1933 года склонавыя формы [[лічэбнік]]аў мужчынскага і жаночага роду: ''два, дзве'', але для абодвух родаў: ''двум, двух, двума''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=467}}. ==== Дзеясловы другой асобы множнага ліку абвеснага ладу ==== Рэформа замацавала ў якасці [[Літаратурная норма|літаратурнай нормы]] вузкадыялектныя формы [[Дзеяслоў|дзеясловаў]] 2-й [[Асоба (мовазнаўства)|асобы]] множнага ліку на ''-эце'' (''-еце''): ''ідзеце, нясеце, вядзеце''. З праекта былі выключаны формы тыпу ''бераце, несяце'' і г.д. Гэта правіла адмянілі ў 1957 годзе{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=467}}. ==== Дзеясловы загаднага ладу ==== Пастанова 1933 года зацвярджала ў дзеясловаў загаднага [[Лад дзеяслова|ладу]] ў множным ліку толькі формы тыпу ''станьма, кіньма, станьце, кіньце; бярэм, нясем, бярыце, нясіце''{{Sfn|Правапіс беларускай мовы|1934|p=41}}. ==== Дзеепрыметнікі ==== Рэформа замацоўвала ўжыванне [[дзеепрыметнік]]аў незалежнага [[Стан дзеяслова|стан]]у цяперашняга [[Час дзеяслова|час]]у на ''-учы (-ючы), -ачы (-ячы)'': ''пануючы клас''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=467}}. == Ацэнкі == Арфаграфічная рэформа 1933 года ў гісторыі беларускага мовазнаўства і беларускай культуры — з’ява неадназначная. З аднаго боку, выкліканая патрэбамі тагачаснай моўнай практыкі, яна ў значнай ступені абагульніла і рэалізавала здабыткі беларускага мовазнаўства 1920-х гадоў. Многія правілы, замацаваныя рэформай, былі прапанаваны і апрацаваны вучонымі — членамі арфаграфічнай камісіі 1920-х гадоў. Створаны на аснове рэформы «Правапіс беларускай мовы» (1934) пэўным чынам сістэматызаваў правапіс, спрыяў стабілізацыі арфаграфічных нормаў беларускай мовы. З другога боку, рэформа, як і іншыя з’явы грамадскага жыцця, падпала пад моцны палітыка-ідэалагічны ўплыў. У адрозненне ад падрыхтаванага ў 1929 годзе праекта правапісу многае ў правапісе 1933 года было абумоўлена пазалінгвістычнымі, палітычнымі меркаваннямі. Ва ўмовах узятага кіраўніцтвам краіны курса на барацьбу з «нацдэмамі», на збліжэнне народаў і зліццё іх культур у адну культуру з адной агульнай мовай важным стала не так адлюстраваць нацыянальную спецыфіку беларускай мовы, як прывесці правапіс у адпаведнасць з рускай арфаграфічнай традыцыяй. Таму і пасля рэформы ў беларускім правапісе заставалася многа нявырашаных пытанняў, супярэчлівых напісанняў{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=467}}. Правапіс выклікаў шмат пытанняў і нават пратэстаў<ref name="Станкевіч, 1936" /> у БССР. Шэраг правіл, напрыклад, ужывання вялікіх літар, напісання слоў разам, асобна ці праз злучок, некаторыя варыянты форма- і словазмянення, быў нармалізаваны на ўзор адпаведных правіл рускай арфаграфіі<ref>Сучасная беларуская мова</ref>. Некаторыя арфаграфічныя правілы не забяспечвалі прынцыпу аднолькавага напісання, уводзіліся надуманыя, штучныя правілы, якія не адпавядалі [[Арфаэпія|літаратурнаму вымаўленню]], былі недакладныя ў фармулёўках і не пашыраліся на ўсю лексіку. У газеце «Звязда» ў 1938 годзе адкрылі шырокую дыскусію па далейшых кірунках развіцця беларускай граматыкі і правапісу. Выказацца па гэтых пытаннях заклікала сваіх чытачоў газета «[[Советская Белоруссия]]». Гэту дыскусію, а пазней і акадэмічнае абмеркаванне, працягнулі пасля вайны, што мела вынікам яшчэ адну [[рэформа беларускай граматыкі 1957|рэформу беларускай граматыкі ў 1957 годзе]]. Правапіс 1934 года катэгарычна не прыняла частка тагачаснай грамадскасці і пераважная большасць заходнебеларускай і пасляваеннай эмігранцкай супольнасці. У крытыцы (якая ўзыходзіць да публікацыі Яна Станкевіча «Зьмена граматыкі беларускага языка ў БСРР», [[Вільня]], 1936) усе змяненні абвяшчаліся [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыйнымі]], а мэты рэформы — несапраўднымі, апроч пункту пра «скасаванне штучных бар’ераў паміж рускай і беларускай мовамі», які, разам з крытыкай «русіфікацыйных» змяненняў, агучваўся і трактаваўся ў далейшым як намер «наблізіць беларускую мову да рускай». Такі кірунак крытыкі, з падкрэсленнем ідэалагічнага аспекту, быў працягнуты ў 1990—2000 гадах шэрагам аўтараў ([[Л. Лыч]], [[В. Вячорка]], [[Ніна Баршчэўская|Н. Баршчэўская]]). == Гл. таксама == * [[Арфаграфія беларускай мовы]] * [[Праект рэформы беларускага правапісу 1930 года]] * [[Беларускі правапіс (1959)]] * [[Наркамаўка]] * [[Тарашкевіца]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|загаловак=Правапіс беларускай мовы|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/Sauka/Pravapisy/1933Pastanova.zip/1934Pastanova.pdf|год=1934|месца=Мн.|ref=Правапіс беларускай мовы}} * {{Cite web|url=https://knihi.com/none/Pastanova_Savietu_Narodnych_Kamisarau_BSSR_Ab_zmienach_i_sprascenni_bielaruskaha_pravapisu_zip.html|title=Пастанова Савету Народных Камісараў БССР "Аб зьменах і спрашчэньні беларускага правапісу"|website=Беларуская палічка|ref=Пастанова1933}} * {{Кніга|загаловак=Праект спрашчэння беларускага правапісу|спасылка=https://knihi.com/none/Prajekt_Instytutu_Movaznaustva_Bielaruskaj_AN_zip.html#1933Prajekt.pdf|год=1933|месца=Мн.|ref=Праект}} * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Рэформа беларускага правапісу 1933 года|старонкі=464—467|ref=Беларуская мова}} {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Правапісы беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Граматыкі беларускай мовы]] hgg6n3uht4nq020hdw6rdfquxlhr7s2 0 15601 5133260 5103509 2026-04-28T10:04:24Z Jaŭhien 59102 Праект змен, абмеркаванне праекта, зацвярджэнне і змены 5133260 wikitext text/x-wiki '''Правапіс беларускай мовы 1959 года''' — нарматыўны [[правапіс беларускай мовы]], які быў прыняты Пастановай [[Савет Міністраў БССР|Савета Міністраў БССР]] ад 11 мая 1957 года. Уведзены ў дзеянне з 1 студзеня 1958 года, у школах і ВНУ — з 1 верасня 1958 года. Папулярна з гэтым правапісам звязваецца год яго першага выпуску асобнай кнігай — 1959 год. == Праект змен і ўдакладненняў беларускага правапісу == Пасля [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|рэформы 1933 года]] ў беларускім правапісе заставалася многа нявырашаных пытанняў, супярэчлівых напісанняў. З мэтай далейшага ўпарадкавання беларускага правапісу ў канцы 1930-х гадоў распачалася арфаграфічная дыскусія, якая працягвалася і пасля [[Вялікая Айчынная вайна|вайны]]<ref name="Беларуская мова">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Рэформа беларускага правапісу 1933 года|старонкі=467}}</ref>. У 1951 годзе Арфаграфічная камісія [[Інстытут мовы, літаратуры і мастацтва АН БССР|Інстытута мовы, літаратуры і мастацтва Акадэміі навук БССР]] на чале з [[Якуб Колас|Якубам Коласам]] і [[Кандрат Крапіва|Кандратам Крапівой]] падрыхтавала «Праект змен і ўдакладненняў беларускага правапісу»<ref name="Беларуская мова" />. === Аканне === Адзначаючы як галоўны недахоп беларускага пісьма непаслядоўнасць у правядзенні [[фанетыка|фанетычнага]] прынцыпу напісання [[Галосныя|галосных]] у [[Запазычанне|запазычанай]] і незапазычанай лексікі, Арфаграфічная камісія бачыла сваю задачу ў выпрацоўцы адзінага падыходу да гэтай праблемы. Жадаючы пазбегнуць скажэння запазычаных слоў і разам з тым уніфікаваць і спрасціць правапіс некаторых лексічных груп (уласных імён, геаграфічных назваў, запазычаных слоў, [[Складанае слова|складаных слоў]]), Арфаграфічная камісія ў сваім праекце прапанавала{{Sfn|Праект|1951}}: * захаваць на пісьме '''е''' [[Націск|ненаціскное]]: ''весна, земля, сезон, перон, Александр, Нева''; * пісаць праз '''я''' [[займеннік]]і ''мяне, цябе, сябе, яна, яго, яе, яны''; * перадаваць праз '''а''' ненаціскное '''о''' за выключэннем канцавога '''о''' пасля галоснай: ''гара, савет, камунізм, Арджанікідзе, Арол, брута, нета'', але ''радыо, трыо, Токіо, Більбао''; * перадаваць ненаціскное '''э''' ў залежнасці ад спосабу вымаўлення: ''рака, адрас, эшалон, Чарнышэўскі, Чарапавец'', але ''рэкорд, шэдэўр, Герцэн, Нахічэвань, Ерэван''. === Іншамоўныя злучэнні io, ia === Спалучэнні ''io, ia'' прапаноўвалася перадаваць праз ''іо, іа, ыо, ыа'': ''біолаг, геніальны, патрыот, сацыалізм''{{Sfn|Праект|1951}}. === Дзеканне і цеканне === [[Дзеканне]] і [[цеканне]] пашыраліся на цэлы рад запазычаных слоў: ''дзірэктар, парція, целефон, басціон, Цібр'', але ''дэмпінг, аутэнцічны, дэндзі, Атэла, Дэтройт''{{Sfn|Праект|1951}}. === Апостраф і мяккі знак === Праект прапанаваў значна пашырыць выпадкі ўжывання [[Мяккі знак|мяккага знака]] для абазначэння раздзельнага вымаўлення [[Зычныя|зычнага]] з наступным галосным, увёўшы напісанне '''ь''' пасля зычных '''с, з, ц, дз, н, л''' (у правапісе 1933 года '''ь''' ужываўся толькі пасля '''л'''): ''каньяк, каньюнктура, іньекцыя, дасье, ранцье, Аркадзьеў''{{Sfn|Праект|1951}}. === Складаныя словы === У праекце вялікая ўвага звернута на распрацоўку правапісу складаных слоў. У адрозненне ад правапісу 1933 года, згодна з якім напісанне першай часткі складанага слова залежала ад самастойнасці ўжывання або граматычнай цэльнасці другой часткі складанага слова, праект вызначаў напісанне першай часткі складанага слова ў залежнасці ад яе семантычнай самастойнасці: * у выпадках самастойнага яе існавання першая частка складанага слова захоўвае напісанне, уласцівае форме назоўнага або роднага склону адзіночнага ліку: ''законадаўства, шоўкапрад, семігодка''; * у адваротным выпадку складанае слова пішацца як простае: ''гарком, камсамол, заацехнік''{{Sfn|Гісторыя беларускай літаратурнай мовы|1968|p=276}}. === Правапіс назоўнікаў === Разам з унармаваннем правіл правапісу праект Арфаграфічнай камісіі прадугледжваў таксама і ўдакладненне асобных граматычных формаў. Так, праект распрацаваў пытанне аб ужыванні [[Канчатак|канчаткаў]] ''-а, -у'' ў [[Родны склон|родным склоне]] адзіночнага [[Граматычны лік|ліку]] ІІ [[Скланенне|скланення]], аб уніфікацыі канчаткаў роднага склону множнага ліку [[назоўнік]]аў ІІІ скланення як канчатка ''-эй (-ей)''{{Sfn|Гісторыя беларускай літаратурнай мовы|1968|p=276}}. === Правапіс дзесловаў і лічэбнікаў === Праект размежаваў [[дзеяслоў]]ныя канчаткі 1-й [[Асоба (мовазнаўства)|асобы]] множнага ліку абвеснага [[Лад дзеяслова|ладу]] ''-ом (-ём), -ам (-ем)'' і загаднага ладу -эм (-ем): ''бером — берэм''{{Sfn|Праект|1951}}. Таксама былі замацаваны канчаткі дзеясловаў ''-аце, -еце'' ў форме 2-й асобы множнага ліку абвеснага ладу: ''бераце, сцеражаце, ідзеце, несеце''{{Sfn|Праект|1951}}. Праект уводзіў [[Граматычны род|родавыя]] формы [[лічэбнік]]аў ''два, дзве'': ''двух — дзвюх''{{Sfn|Праект|1951}}. === Іншыя змены === [[Часціца (часціна мовы)|Часціцы]] ''б (бы), ж (жа)'' прапанавалі пісаць без злучка: ''прышла б, чаму ж''{{Sfn|Праект|1951}}. == Абмеркаванне праекта == 25—26 студзеня 1952 года праект змен і ўдакладненняў беларускага правапісу абмяркоўваўся на спецыяльнай канферэнцыі [[АН БССР]]. Вынікі абмеркавання паказалі, што беларускі правапіс у асноўным правільна адлюстроўвае заканамернасці [[Сучасная беларуская літаратурная мова|беларускай літаратурнай мовы]] і таму не патрабуе новай рэформы. Неабходны толькі частковыя змены і ўдакладненні асобных правілаў. Так, ніякіх пярэчанняў не выклікала пашырэнне [[Аканне|акання]] на правапіс запазычаных слоў; гэта было абумоўлена паслядоўным правядзеннем галоўнага прынцыпу беларускага пісьма — фанетычнага. Разам з тым адхіленне ад яго ў выглядзе захавання на пісьме '''е''' ненаціскнога ў [[Беларуская лексіка|спрадвечна беларускай лексіцы]] не было падтрымана большасцю ўдзельнікаў абмеркавання, якія выступілі з заўвагамі аб неправамернасці такой прапановы ў сувязі з яе непаслядоўнасцю, супрацьпастаўленнем вымаўленчым нормам жывой мовы і традыцыям пісьмовай мовы, а таксама ў сувязі з непажаданымі вынікамі, якія гэта магло мець для вымаўлення{{Sfn|Гісторыя беларускай літаратурнай мовы|1968|p=276—277}}. Пашырэннем фанетычнага прынцыпу правапісу з’яўлялася таксама прапанова падпарадкаваць іншамоўныя словы дзеканню і цеканню ў тых выпадках, калі гэта адпавядае вымаўленню, замацаванаму за такімі словамі ў літаратурнай мове. Паказальна, што і гэта прапанова ў ходзе абмеркавання была падтрымана амаль аднагалосна, нягледзячы на некаторыя выключэнні, звязаныя з хістаннямі літаратурных вымаўленчых норм. Такім чынам, у абмеркаванні праблем беларускага правапісу, якое мела сваёй галоўнай мэтай вызначэнне суадносін паміж фанетычным і марфалагічным прынцыпамі пісьма, большасць удзельнікаў выказалася за паслядоўную фанетызацыю беларускага правапісу{{Sfn|Гісторыя беларускай літаратурнай мовы|1968|p=277}}. == Зацвярджэнне новых правілаў == Праект быў дапрацаваны ў 1956 годзе і зацверджаны 11 мая 1957 года спецыяльнай пастановай Савета Міністраў БССР «Аб удакладненні і частковых зменах існуючага беларускага правапісу». Пастанова датычылася пераважна тых правілаў, якія былі недасканала распрацаваны рэформай 1933 года і заставаліся крыніцай арфаграфічнага разнабою<ref name="Беларуская мова" />. З улікам пастановы 1957 года ў 1959 годзе былі выдадзены «Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі». Яны былі распрацаваны калектывам навуковых супрацоўнікаў [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа АН БССР|Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа Акадэміі навук БССР]] пад кіраўніцтвам акадэмікаў К. Атраховіча (Кандрата Крапівы) і [[Пятро Глебка|П. Глебкі]]. У складанні «Правіл» прымалі ўдзел вядомыя беларускія лінгвісты [[Міхаіл Гапеевіч Булахаў|М. Булахаў]], П. Гапановіч, [[Мікола Лобан|М. Лобан]], [[Міхаіл Раманавіч Суднік|М. Суднік]], [[Павел Паўлавіч Шуба|П. Шуба]]. Даведнік змяшчаў 240 правіл беларускага правапісу, згрупаваных па наступных раздзелах: «Правапіс галосных»; «Правапіс зычных»; «Правапіс мяккага знака і апострафа»; «Аб напісанні разам і праз злучок (дэфіс)»; «Ужыванне вялікай літары»; «Складанаскарочаныя словы, літарныя абрэвіятуры і графічныя скарачэнні»; «Правілы пераносу»; «Правілы пунктуацыі»{{Sfn|Беларускі правапіс|2010|p=16}}. == Змены == === Правапіс ненаціскных о, э === Было пашырана аканне на ўсе словы, незалежна ад паходжання: ''арганізацыя, савет, бальшавік, камунізм, сацыялізм, пралетарыят, рэвалюцыя, Арджанікідзе, брута''. Канцавое '''о''' стала захоўвацца толькі пасля галосных: ''адажыо, трыо'', але ''радыё''{{Sfn|Правілы|1959|p=9—10}}. У імёнах, прозвішчах і геаграфічных назвах са славянскай лексічнай асновай, а таксама даўно запазычаных з неславянскіх моў ненаціскное '''э''' перадаецца праз '''а''', а ненаціскное '''е''' ў першым складзе перад націскам — праз '''я''': ''Дзяніс, Пляханаў, Нява, Чарнышэўскі, Чарапавец''{{Sfn|Правілы|1959|p=10}}. === Дзеканне і цеканне === Было ўдакладнена напісанне '''д, т''' і '''дз, ц''' у імёнах, прозвішчах і геаграфічных назвах у адпаведнасці з беларускім літаратурным вымаўленнем: ''Ціміразеў, Ціханаў, Церак, Дзяніс, Гарыбальдзі, Тэкля, Дэфо, Тэлаві''{{Sfn|Правілы|1959|p=10}}. === Апостраф і мяккі знак === Апостраф пішацца{{Sfn|Правілы|1959|p=10—11}}: * пасля [[Прыстаўка (мова)|прыставак]], якія канчаюцца на зычны, перад '''е, ё, ю, я''' і націскным '''і''', у тым ліку і пасля іншамоўных прыставак: ''ад’езд, уз’яднанне, аб’інець, ін’екцыя, кан’юнктура''; * у сярэдзіне слова пасля губных '''б, в, м, п, ф''', заднеязычных '''г, к, х''' і зацвярдзелых '''р, ж, ш, ч''' перад тымі ж галоснымі: ''сям’я, Мантэг’ю, бар’ер''. Мяккі раздзяляльны знак пішацца{{Sfn|Правілы|1959|p=11}}: * пасля зычных '''л, н, с, ц, дз''' і непрыставачнага '''з''' перад '''е, ё, і, ю, я''' ў словах іншамоўнага паходжання: ''рэльеф, каньяк, канферансье, ранцье, мадзьяр, Лавуазье''; * у імёнах па бацьку, прозвішчах і геаграфічных назвах, утвораных ад імён на ''-ій (-ый)'', пасля зычных '''л, н, с, ц, дз, з''' перад суфіксам ''-еў'' пішацца мяккі знак, а пасля губных і зацвярдзелых — апостраф: ''Васільевіч, Арсеньеў, Грыгор’еўка, Пракоф’еў''. Пасля ж '''г, к, х''' і збегу зычных, акрамя ''нц'', перад суфіксам ''-еў'' пішацца '''і (ы)''': ''Георгіевіч, Дзмітрыеў''; але: ''Вікенцьеў, Кліменцьевіч''. === Складаныя словы === Адным з галоўных пунктаў змянення старых арфаграфічных нормаў было змяненне правапісу складаных слоў. Замест ранейшага крытэрыя для вырашэння пытання аб падпарадкаванасці частак складаных слоў з’явам акання і [[Яканне|якання]] — скарочанасці або несамастойнасці другой часткі складанага слова — быў прапанаваны больш фармальны і таму больш аб’ектыўны крытэрый — месца націску ў другой частцы складанага слова. Калі націск падае на першы склад другой часткі складанага слова, то гэта ўжо з’яўляецца дастатковым, каб аб’яднаць дзве часткі ў адно слова, якое ў адносінах правапісу прыраўноўваецца да простага, нескладанага: ''шаўкапра́д, Дабралю́баў''. Калі ж націск адцягваецца далей ад першай часткі слова, то ўзнікае патрэба ў другім, пабочным націску, у выніку чаго складанае слова павінна мець асобны правапіс першай і другой яго частак: ''то̀рфабрыке́т, Но̀варасі́йск''{{Sfn|Гісторыя беларускай літаратурнай мовы|1968|p=278—279}}. Ненаціскное '''э''' ў першай частцы складаных слоў захоўваецца без змены: ''мэтазго́дна, рэдказу́бы''{{Sfn|Правілы|1959|p=12}}. Гэта правіла з’яўлялася ў значнай меры ўдакладненнем былога правапісу складаных слоў, аднак яно пакідала пэўную колькасць выключэнняў, напісанне якіх вызначалася слоўнікам. Неабходнасць такіх выключэнняў вынікала, відавочна, не з граматычнай недасканаласці правіла, а з недастатковай семантычнай сувязі асобных частак некаторых складаных слоў{{Sfn|Гісторыя беларускай літаратурнай мовы|1968|p=279}}. === Склонавыя канчаткі назоўнікаў === Пастанова аб зменах і ўдакладненнях беларускага правапісу садзейнічала не толькі распрацоўцы арфаграфічных пытанняў беларускай літаратурнай мовы, але і нармалізацыі асобных граматычных формаў. Было прынята пашырэнне канчатка ''-у'' ў родным склоне адзіночнага ліку назоўнікаў ІІ скланення на некаторыя лексічныя групы (назвы хімічных элементаў, грамадскія фармацыі, навуковыя тэорыі, грамадскія і навуковыя плыні): ''кіслароду, капіталізму, патрыятызму, матэрыялізму'', але ''камунізма, сацыялізма, марксізма, ленінізма''{{Sfn|Правілы|1959|p=29}}. === Канчаткі дзеясловаў === Было праведзена размежаванне дзеяслоўных формаў на ''-эм (-ем)'' паміж дзеяслоўнымі катэгорыямі абвеснага і загаднага ладу, і ў выніку формы дзеясловаў 1-й асобы множнага ліку абвеснага ладу атрымалі канчатак ''-ом (-ём)'' пад націскам і ''-ам (-ем)'' не пад націскам, даволі пашыраныя на поўначы і ўсходзе Беларусі: ''бяро́м, нясём, пі́шам, чыта́ем''{{Sfn|Гісторыя беларускай літаратурнай мовы|1968|p=279}}. У такой жа ступені апраўданым было замацаванне ў якасці літаратурнай нормы канчатка дзеясловаў 2-й асобы множнага ліку абвеснага ладу ''-аце́ (-яце́)'': ''бераце́, несяце́'', замест [[Дыялекты беларускай мовы|вузкадыялектнай]], вядомай толькі на крайнім поўдні і захадзе Беларусі формы ''-э́це (-е́це)''. Апошняя была прынята правапісам 1933 года замест шырокавядомых формаў тыпу ''несяцё, берацё'' (з пераходам '''е''' ў '''ё'''){{Sfn|Гісторыя беларускай літаратурнай мовы|1968|p=279}}. === Канчаткі лічэбнікаў === У адпаведнасці з моўнай практыкай была адменена ўніфікацыя [[склон]]авых формаў лічэбнікаў мужчынскага і жаночага роду ''два — дзве, абодва — абедзве'', якую ўвёў правапіс 1933 года. Цяпер канчаткі лічэбнікаў залежалі ад роду: ''двух — дзвюх, двум — дзвюм, двума — дзвюма''{{Sfn|Гісторыя беларускай літаратурнай мовы|1968|p=279}}. === Іншыя змены === Без [[Дэфіс|злучка]] пачалі пісацца часціцы ''б (бы), ж (жа)'': ''прыйшла б, прачытаў бы, чаму ж, казаў жа''{{Sfn|Правілы|1959|p=13}}. У імёнах, прозвішчах і геаграфічных назвах, у якіх у беларускім вымаўленні пачатковае '''у''' развілося з '''в''', стала пісацца ў пачатку літара '''у''': ''Уладзімір, Усевалад, Уладзівасток''{{Sfn|Правілы|1959|p=13}}. == Вынікі == Адным з прынцыповых змяненняў было памяншэнне ўплыву паходжання [[лексіка|лексікі]] на яе правапіс, асабліва ў напісанні ненаціскнога '''э/е'''. З двух крайніх варыянтаў, адзначаных у прэамбуле праекта 1951 года, гэта значыць поўнага падпарадкавання іншаземных слоў прынцыпу акання/якання і поўнага непадпарадкавання, канчаткова быў выбраны змяшаны варыянт з пашырэннем прынцыпу [[аканне|акання]] на ўсе словы, незалежна ад паходжання, і з распаўсюджаннем прынцыпу [[яканне|якання]] на словы са славянскай асновай і на «даўно запазычаныя» неславянскія словы. Але і ў новых «Правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі» засталося шмат нявырашаных праблем і супярэчнасцей, што абумовіла вялікую колькасць выключэнняў. Для далейшай стабілізацыі правапісу вялікае значэнне мелі выданні нарматыўнай «Граматыкі беларускай мовы» (т. 1, 1962) і «Беларускай граматыкі» (ч. 1, 1985), «Арфаграфічнага слоўніка» М. Лобана і М. Судніка (1 выд., 1961; 6 выд., 1990), дапаможніка «Беларуская мова. Арфаграфія» Я. Камароўскага (1972), нарматыўнага «Слоўніка беларускай мовы» (1987) і іншых<ref name="Беларуская мова" />. == Гл. таксама == * [[Арфаграфія беларускай мовы]] * [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года]] * [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|загаловак=Праект змен і ўдакладненняў беларускага правапісу|спасылка=https://knihi.com/none/Prajekt_zmien_i_udakladnienniau_bielaruskaha_pravapisu_AN_BSSR.html|адказны=пад рэд. Я. Коласа|год=1951|месца=Мн.|ref=Праект}} * {{Кніга|загаловак=Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі|спасылка=https://knihi.com/none/Pravily_bielaruskaj_arfahrafii_i_punktuacyi_zip.html|адказны=пад рэд. К.К. Атраховіча і П.Ф. Глебкі|год=1959|месца=Мн.|выдавецтва=АН БССР|ref=Правілы}} * {{Кніга|загаловак=Гісторыя беларускай літаратурнай мовы|аўтар=Крамко І. І., Юрэвіч А. К., Яновіч А. І.|адказны=пад рэд. А. І. Жураўскага|год=1968|месца=Мн.|выдавецтва=Навука і тэхніка|старонак=340|том=2|ref=Гісторыя беларускай літаратурнай мовы}} * {{Кніга|загаловак=Беларускі правапіс: вучэбны дапаможнік|спасылка=https://elib.bspu.by/server/api/core/bitstreams/60873f50-b0f8-4db6-9b20-4c098827c65c/content|аўтар=Бурак І. Л., Дзятко Д. В., Нямковіч Н.М. і інш.|адказны=пад навук. рэд. Д. В. Дзятко|год=2010|месца=Мн.|выдавецтва=БДПУ|старонкі=212|ref=Беларускі правапіс}} {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Правапісы беларускай мовы]] 9uypph3euepr8e7oqzhlvy8r6dystw8 4 16411 5133041 5132829 2026-04-27T16:55:06Z Lš-k. 16740 /* Марфінізм Пылку (музычны артыст) */ 5133041 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] == : {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03) ::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста, няма значнасці асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:55, 27 красавіка 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) :: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03) :::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03) :::Згодны. Калі аўтар артыкула не працягне дадаваць інфармацыю туды - {{Зраблю| 28.04.2026}} [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:37, 26 красавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) :::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} 69138266t9oig4fouto6yezak84yqfk 5133044 5133041 2026-04-27T17:02:22Z Lš-k. 16740 5133044 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == Цемраборцы (настольная гульня) == : {{выдаліць}}, значнасці хіба зусім няма, нейкая самастойна выдадзеная гульня ад аматараў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:02, 27 красавіка 2026 (+03) == [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] == : {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03) ::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста, няма значнасці асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:55, 27 красавіка 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) :: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03) :::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03) :::Згодны. Калі аўтар артыкула не працягне дадаваць інфармацыю туды - {{Зраблю| 28.04.2026}} [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:37, 26 красавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) :::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} p0r26gzltn82aeb41x3ta809u72k2wn 5133047 5133044 2026-04-27T17:33:57Z Нявідны 166654 /* Цемраборцы (настольная гульня) */ 5133047 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Цемраборцы (настольная гульня)]] == : {{выдаліць}}, значнасці хіба зусім няма, нейкая самастойна выдадзеная гульня ад аматараў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:02, 27 красавіка 2026 (+03) == [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] == : {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03) ::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста, няма значнасці асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:55, 27 красавіка 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) :: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03) :::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03) :::Згодны. Калі аўтар артыкула не працягне дадаваць інфармацыю туды - {{Зраблю| 28.04.2026}} [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:37, 26 красавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) :::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} 7aj749sax8qns7mkmcep3nqjhw5ertu 0 17074 5133107 4960756 2026-04-27T20:15:10Z Steel771 119110 5133107 wikitext text/x-wiki [[Выява:ROCOR Synod.jpg|thumb|250px|right]] '''Руская праваслаўная царква за мяжой''' ({{lang-ru|Русская Православная Церковь заграницей}}), частка [[Руская праваслаўная царква|Маскоўскага Патрыярхату]], якае мае самакіраванне і ахоплівае ў асноўным прыходы РПЦ у далёкім замежжы. Узнікла ў 1920-я гады як руская праваслаўная эмігранцкая царкоўная арганізацыя, якая выйшла з адміністрацыйнага падначалення [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскаму Патрыярхату]] з прычыны [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|рэвалюцыі 1917]] у [[Расія|Расіі]] і [[Грамадзянская вайна ў Расіі|грамадзянскай вайны]]; аб'ядноўвала шэраг [[епіскап]]аў [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]], што апынуліся ў выгнанні і эміграцыі, якія не пажадалі падпарадкавацца Часоваму Патрыяршаму Сіноду на чале з мітрапалітам [[Сергій (Патрыярх Маскоўскі)|Сергіем (Страгародскім)]], лічачы яго нявольным у сваіх рашэннях ва ўмовах [[атэізм|атэістычных]] і палітычных ганенняў на царкву і знаходзячымся ў заняволенні ў [[бальшавікі|бальшавіцкага]] рэжыму. [[17 мая]] [[2007]] у маскоўскім [[Храм Хрыста Збавіцеля|Храме Хрыста Збавіцеля]] Патрыярх Маскоўскі [[Аляксій II (Патрыярх Маскоўскі)|Аляксій II]] і Першаіерарх РПЦЗ мітрапаліт Лаўр падпісалі [[Акт аб кананічных зносінах РПЦЗ і РПЦ]]. Згодна з Актам, «Руская Праваслаўная Царква За Мяжой <...> знаходзіцца неад'емнай самакіравальнай часткай Памеснай Рускай Праваслаўнай Царквы» (п. 1 ''[http://patriarchia.ru/db/text/155920.html Акту]''). == Багаслоўскія дасягненні і адрозненні == Ніякіх дагматычных адрозненняў у веравучэнні і практыцы РПЦЗ ніколі не было, што звязана з той акалічнасцю, што яе кіраўніцтва заўсёды бачыла сваёй найпярвейшай задачай захаванне праваслаўнага веравучэння і практыкі ў нязменнасці і чысціні. Гэтая думка праходзіць чырвонай ніткай ва ўсіх словах, прамовах і артыкулах ідэолага і заснавальніка РПЦЗ — мітрапаліта [[Антоній Храпавіцкі|Антонія Храпавіцкага]]. З прычыны такой кансерватыўнай лініі, РПЦЗ заўсёды цвёрда асуджала ўсё, што яна разглядала як адступы ад чысціні праваслаўя, як [[сафіянства]], [[сергіянства]], [[экуменізм]]. Заўсёды з крайняй варожасцю ставілася да [[лацінства]]. РПЦЗ праславіла ў ліку святых [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]] і яго сям'ю яшчэ ў [[1981]] годзе — за 19 гадоў да іх праслаўлення Маскоўскім Патрыярхатам. == Першаіерархі РПЦЗ == * [[Антоній (Храпавіцкі)]] (19 лістапада 1920 — 10 жніўня 1936 г.) * [[Анастасій (Грыбаноўскі)]] (10 жніўня 1936 — 27 мая 1964) * [[Філарэт (Вазнясенскі)]] (27 мая 1964 — 21 лістапада 1985) * [[Віталій (Усцінаў)]] (22 студзеня 1986 — 10 жніўня 2001) * [[Лаўр (Шкурла)]] (28 кастрычніка 2001 — 16 сакавіка 2008) * [[Іларыён (Капрал)]] (18 мая 2008 — 16 мая 2022) * [[Мікалай (Альхоўскі)]] (з 18 верасня 2022 года) == Гл. таксама == * [[Кірыл (Дзмітрыеў)]] == Літаратура == * История России. XX век: в 2-х т. / отв.ред. А.Б. Зубов. — Москва : АСТ, 2009. — Т. I. 1894—1939 гг. — 1024 с. [[Катэгорыя:Руская праваслаўная царква за мяжой| ]] [[Катэгорыя:Руская эміграцыя першай хвалі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Рускай царквы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе]] {{Бібліяінфармацыя}} {{Праваслаўе}} c8qhuczmiy892olfm0yy7ywyxy5y010 0 23416 5133037 5131640 2026-04-27T16:51:00Z Lš-k. 16740 /* Паходжанне */ 5133037 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Багушэвіч}} {{Пісьменнік}} '''Франці́шак Бенеды́кт Казімі́равіч Багушэ́віч''' ({{lang-be-latin|Francišak Benedykt Bahuševič|1}}, {{lang-pl|Franciszek Benedykt Bohuszewicz}}; {{ДН|21|3|1840|9}}, [[фальварак]] [[Свіраны (Віленскі раён)|Свіраны]], [[Віленскі павет (Расійская імперыя)|Віленскі павет]], [[Віленская губерня|Літоўска-Віленская губерня]] — {{ДС|28|4|1900|15}}, фальварак [[Кушляны]], [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскі павет]], [[Віленская губерня]]) — [[Беларусь|беларускі]] грамадскі дзеяч, паэт, празаік, публіцыст і перакладчык, удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]. Адзін з пачынальнікаў новай [[беларуская літаратура|беларускай літаратуры]], яе класік. Літаратурная творчасць і грамадская дзейнасць Францішка Багушэвіча стала падмуркам ідэалогіі беларускага [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|нацыянальна-вызваленчага руху]] пачатку {{nobr|XX ст.}} Найбольш вядомы беларускамоўнымі паэтычнымі зборнікамі «[[Дудка беларуская]]», «[[Смык беларускі]]» і прадмовамі да іх. Пісаў і друкаваўся толькі [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]]. Ствараў вершы таксама па-польску, на польскай мове ўся публіцыстычная спадчына. == Імя і псеўданімы == Карыстаўся псеўданімамі: ''Мацей Бурачок'', ''Сымон Рэўка з-пад Барысава'' (тагачаснай [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]]: ''Maciej Buraczok'', ''Szymon Reŭka z pad Barysowa''), у польскамоўнай публіцыстыцы выкарыстоўваў псеўданімы: ''Huszicz'', ''Ten'', ''Tamten'', ''Demos'' і інш. Сваім іменем у беларускіх вершах падпісваўся лацінкай як ''Franciś Bohuszewicz''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://be.wikisource.org/wiki/Kouna|title=Kouna — Вікікрыніцы|website=be.wikisource.org|access-date=2025-12-13}}</ref>. У беларускіх перавыданнях і публікацыях першай паловы XX стагоддзя сустракаюцца беларусізаваныя формы імя: ''Франціш Багушэвіч'', ''Пранціш Багушэвіч'' (тагачаснай лацінкай: ''Franciš Bahušewič'', ''Pranciš Bahušewič'', пазней таксама ''Bahuševič''). == Паходжанне == [[Выява:Belarus-Kushlany.jpg|thumb|left|[[Сядзібна-паркавы комплекс Багушэвічаў|Дом-музей]] у [[Кушляны|Кушлянах]]]] Францішак Багушэвіч нарадзіўся ў [[фальварак|фальварку]] [[Свіраны (Віленскі раён)|Свіраны]], каля [[Вільня|Вільні]] (цяпер [[Віленскі раён]] [[Літва|Літвы]]) у сям’і выхадцаў з дробнай [[шляхта|шляхты]] Казіміра і Канстанцыі (у дзявоцтве — Галаўня) Багушэвічаў. Доўгі час лічылася, што двор гэты арандаваўся бацькам паэта. Але Свіраны належалі Галаўням, з роду якіх паходзіла маці, Канстанцыя. Яна і паехала да сваіх бацькоў і дзядоў перад нараджэннем сына (першым быў сын Уладзіслаў-Антон, старэйшы за Францішка на чатыры гады)<ref>{{кніга |аўтар = Янушкевіч Я. |частка = Францішак Багушэвіч |загаловак = Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = Навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі |выданне = 2 |месца = Мн. |выдавецтва = Беларус. навука |год = 2010 |том = 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе |старонкі = 373 |старонак = |серыя = |isbn = 978-985-08-1167-7 |тыраж = }}</ref>. Быў ахрышчаны ў [[Касцёл Святога Арханёла Міхаіла (Рукойні)|касцёле]] ў суседнім мястэчку [[Рукойні]]. У перыяд паміж 1841 і 1846 гадамі сям’я перабралася ў спадчынны маёнтак [[Кушляны]] [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскага павета]], які належаў Багушэвічам з сярэдзіны [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Паводле купчай, запісанай у актавыя гродскія кнігі Ашмян 13 сакавіка 1749 года, продак паэта Антон Багушэвіч за 450 польскіх злотых «''набыў маёнтак Кушляны або Мігуцяны''» з сялянамі ад [[Кунцэвічы (род)|Кунцэвічаў]]. Перш чым прапісацца на [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмяншчыне]], род Багушэвічаў на пачатку XVIII ст. абжываўся ў [[Полацкае ваяводства|Полацкім ваяводстве]]. Паводле архіўных матэрыялаў, 7 чэрвеня 1729 года Міхал Савіцкі падпісаў дарчую, згодна з якой маёнтак Шкірлава або Бароўшчына з вёскамі Хвашчаны і Мышкавічы (разам з сялянамі) у Полацкім ваяводстве падараваў швагру свайму Юрыю Аўгусцінаву Багушэвічу і яго сыну Казіміру, а іншых яго сыноў Антона і Франца Багушэвіча «''грашыма адарыў''». Продкі Францішка Багушэвіча перабіваліся не толькі з зямельнага арандатарства, але служылі і ў войску (прадзед Казімір у 1783 годзе атрымаў чын [[Ротмістр|ротмістра]] Ашмянскага павета, Аляксандр стаў ротмістрам Літоўскай кавалерыі). Бацька ж паэта жыў выключна з зямлі і паводле «ўводнага акта» ад 1 ліпеня 1837 года стаў валодаць маёнткам [[Кушляны]] з 34 сялянскімі [[Рэвізская душа|душамі]]. Сваякі паэта яшчэ ў канцы XVIII ст. (паводле рэвізіі 1795) былі запісаны шляхтай [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], а ў 1830 і 1845 іх шляхецкія прывілеі пацвердзіў сенат геральдыі. Уладзіслаў-Антон (нар. 1835), Франц-Бенядзікт (нар. 1840), Валяр’ян-Язэп (нар. 1841) і Апалінар (нар. 1846), сыны Казіміра і Канстанцыі Багушэвічаў былі запісаны ў першую кнігу мясцовай геральдыі<ref>{{кніга |аўтар = Янушкевіч Я. |частка = Францішак Багушэвіч |загаловак = Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = Навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі |выданне = 2 |месца = Мн. |выдавецтва = Беларус. навука |год = 2010 |том = 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе |старонкі = 374 |старонак = |серыя = |isbn = 978-985-08-1167-7 |тыраж = }}</ref>. == Біяграфія == [[Файл:Francišak Bahuševič. Францішак Багушэвіч (1863).jpg|міні|злева|Францішак Багушэвіч, 1863 г.]] Дзіцячыя гады пісьменніка прайшлі ў асяроддзі блізкім да сялянскага. Пачатковую адукацыю Францішак Багушэвіч атрымаў у [[Віленская гімназія|Віленскай гімназіі]]<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Богушевич Франтишек Бенедикт Казимирович |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 66 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>, якую скончыў 26 ліпеня 1861 года. Пасябраваў з [[Цітус Далеўскі|Цітусам Далеўскім]], [[Юльян Чарноўскі|Юллянам Чарноўскім]], Вінцэнтам Віткоўскім, Канстанты Далеўскім, [[Зыгмунт Мінейка|Зыгмунтам Мінейкам]], якія сталі пазней актыўнымі ўдзельнікамі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] і аказалі ўплыў на станаўленне светапогляду Багушэвіча. У часе навучання асаблівую цікавасць выказваў да славянскіх моў, [[матэматыка|матэматыкі]] і заканадаўства. Яшчэ гімназістам Багушэвіч не застаўся абыякавым да гісторыі і культуры краю, усталяваў сувязі з музеем старажытнасцей у [[Вільня|Вільні]], перадаўшы туды ў 1865 годзе некалькі прадметаў краязнаўча-археалагічнага характару<ref>У спісе вучняў Віленскай гімназіі, няздольных уносіць устаноўленую за навучанне плату, прозвішча Францішка сустракаецца побач з імем яго малодшага брата Валяр’яна. У пастанове педагагічнай рады ад 17 чэрвеня 1861 года яго імя названа ў ліку чатырох лепшых выпускнікоў навучальнай установы. Паводле: {{кніга |аўтар = Багушэвіч Ф. |частка = |загаловак = Творы: Для сярэд. і ст. шк. узросту |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = 2 |месца = Мн. |выдавецтва = |год = 2001 |том = |старонкі = 6 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. У тым жа годзе паступіў у [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскі ўніверсітэт]] на фізіка-матэматычны факультэт<ref name="БС"/>, аднак праз 2 месяцы быў выключаны за ўдзел у студэнцкіх хваляваннях<ref name="БС"/><ref>На знак пратэсту супраць новых універсітэцкіх правілаў, якія абмяжоўвалі правы навучэнцаў, студэнты, вярнуўшыся з летніх вакацый, адмовіліся прымаць матрыкулы (заліковыя кніжкі). Барацьба скончылася крывавай сутычкай на ўніверсітэцкім ганку 24 кастрычніка. 14 лістапада Багушэвіч скіраваў новую заяву на імя рэктара з просьбай звольніць яго з універсітэта з прычыны цяжкай хваробы і неспрыяльнага клімату.</ref>. Вярнуўся на радзіму, працаваў настаўнікам у вёсцы [[Доцішкі]]<ref>Гарады і вёскі Беларусі: энцыклапедыя. Т. 9. Гродзенская вобласць. Кн. 1 — Мн., 2015. С. 561.</ref>, [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскага павета]] (цяпер — [[Воранаўскі раён]]) у школцы, адкрытай уладальнікам маёнтка Аляксандрам Звяровічам. Уступіў у мясцовае рэвалюцыйнае таварыства «пянтковічаў». Актыўны ўдзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], быў паранены ў баі ў [[Аўгустоўская пушча|Аўгустоўскіх лясах]]<ref name="БС" />. Яго бацька, сястра і брат Апалінар дапамагалі рэвалюцыянерам. Ратуючыся ад рэпрэсій, вымушаны быў хавацца, а потым пераехаў на Украіну. 7 мая 1865 года ён падаў заяву з просьбай аб навучанні ў {{нп3|Нежынскі юрыдычны ліцэй|Нежынскім юрыдычным ліцэі|ru|Нежинский юридический лицей}}<ref name="БС" />. Яго прашэнне аб вызваленні ад аплаты за навучанне не была задаволена «''з прычыны адсутнасці вакансій''». [[Ніжын|Нежын]] быў абраны Багушэвічам невыпадкова: у час яго вучобы тут працаваў старшым лектарам сваяк па маці Аляксандр Галаўня. Новаспечаны ліцэіст імкнуўся зарабляць на жыццё рэпетытарствам. [[Файл:Francišak Bahuševič, Mykhaylo Nosenko. Францішак Багушэвіч, Михайло Носенко (1876).jpg|міні|Францішак Багушэвіч (злева) з судовым прыставам Міхайлам Насенкам. Чарнігаў, 1876 г.]] Вучоба скончылася 26 ліпеня 1868 года. А 17 жніўня, калі Багушэвічу выпісвалі атэстат, ён ужо быў на службе ў [[Чарнігаў|Чарнігаве]], адкуль у 1869 годзе перавёўся ў [[Кралявецкі павет]] (цяпер [[Сумская вобласць]]) судовым следчым. Праз два гады (за гэты час ён папрацаваў у [[Старадубскі павет (Расійская імперыя)|Старадубскім павеце]]) зноў быў у Чарнігаве<ref name="БС" />, але не затрымаўся надоўга, яшчэ раз змяніўшы месца працы: 21 ліпеня 1871 года загадам Міністэрства юстыцыі ён быў прызначаны судовым следчым у [[Гразявецкі павет]] [[Валагодская губерня|Валагодскай губерні]]. Праз год ён вяртаецца на Украіну, каб сем месяцаў папрацаваць старшым следчым [[Барзнянскі павет|Барзнянскага павета]] і перайсці на службу ў [[Канатоп]]<ref name="БС" />. У 1883 годзе каранацыя новага імператара [[Аляксандр III (імператар расійскі)|Аляксандра III]] суправаджалася шырокай амністыяй: тысячы паўстанцаў, у тым ліку Багушэвіч, вярнуліся на радзіму. 2 лютага 1884 года ён падаў прашэнне ў Нежынскі акруговы суд з просьбай звольніць са службы — фактычна, пайсці ў адстаўку. На той час ён быў уладальнікам [[Ордэн Святога Станіслава|ордэна Святога Станіслава 3-й ступені]], [[Калежскі саветнік|калежскім саветнікам]]. Меў падарванае здароўе, не нажыў капіталу і пад старасць спрабаваў зарабляць прыватнай адвакацкай практыкай. 25 сакавіка Францішак Багушэвіч вяртаецца ў горад сваёй маладосці — Вільню<ref name="БС" />. Цяпер ужо не адзін, а з жонкай Габрыэляй з дому Шклёнікаў, мінчанкай, з якой узяў шлюб у 1874 годзе, меў дачку Канстанцыю (Туньку) і сына Тамаша Вільгельма<ref>{{кніга |аўтар = Янушкевіч Я. |частка = Францішак Багушэвіч |загаловак = Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = Навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі |выданне = 2 |месца = Мн. |выдавецтва = Беларус. навука |год = 2010 |том = 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе |старонкі = 379 |старонак = |серыя = |isbn = 978-985-08-1167-7 |тыраж = }}</ref>. Працаваў у судовай палаце. Асноўнымі кліентамі яго былі [[сялянства|сяляне]] і гарадская бедната. Пісаў артыкулы ў часопіс «{{нп3|Kraj|Kraj|ru|Kraj}}» («Край») [[польская мова|па-польску]]. Менавіта ў віленскі перыяд разгарнулася яго літаратурная і публіцыстычная дзейнасць. [[Файл:Francišak Bahuševič. Францішак Багушэвіч (XIX).jpg|міні|злева|Францішак Багушэвіч.]] Пасля смерці варшаўскага сваяка Тадэвуша ў 1896 годзе, Багушэвіч атрымаў добрую спадчыну. Паэт здолеў разлічыцца з пазыкамі, адбудаваць нанова занядбаную бацькоўскую сядзібу ў Кушлянах. 20 мая 1898 года Францішак Багушэвіч напісаў заяву на фактычнае вызваленне ад абавязкаў прысяжнага паверанага пры Віленскім акруговым судзе. Ён кінуў службу ў царскім судзе, дзе наспеў востры канфлікт з некаторымі калегамі і начальствам, каб аддацца творчай працы<ref>{{кніга |аўтар = Янушкевіч Я. |частка = Францішак Багушэвіч |загаловак = Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = Навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі |выданне = 2 |месца = Мн. |выдавецтва = Беларус. навука |год = 2010 |том = 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе |старонкі = 389 |старонак = |серыя = |isbn = 978-985-08-1167-7 |тыраж = }}</ref>. Пасля звальнення жыў у [[Кушляны|Кушлянах]] (цяпер [[Смаргонскі раён]]), дзе і памёр. Пахаваны ў вёсцы [[Жупраны]] [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёна]]. == Творчасць == [[Выява:Auth-Bahuschevich.jpeg|thumb||Аўтограф верша Багушэвіча «Маліся, бабулька, да Бога»]] [[File:Dudka biełaruskaja — Vokladka.jpg|thumb|«Дудка беларуская» (арыгінал лацінкай: Dudka białaruskaja), 1891 г.]] Вытокі творчасці Францішка Багушэвіча ў грамадскім жыцці Беларусі, цесна звязаны з фальклорам, а таксама з лепшымі эстэтычнымі традыцыямі славянскай паэзіі.<ref>Александровіч С. Багушэвіч // БЭ. Т. 2. С. 211</ref> Першымі вядомымі паэтычнымі спробамі Францішка Багушэвіча лічаць знойдзеныя ў [[Львоў|Львове]] вершы на польскай мове: «Новы 1886 год», «Прывід надзеі», «Хто гэта?» («Nowy rok 1886», «Widmo nadziei», «Kto to?»), напісаныя ў 1885—1886 гадах. Верш «Nowy rok 1886» — узор [[Альбомная лірыка|альбомнай лірыкі]] сярэдняга гатунку; верш «Kto to?» ёсць палітычнай сатырай на аднаго з тагачасных дзяржаўных дзеячаў — магчыма [[Ота фон Бісмарк|Бісмарка]]. І толькі «Widmo nadziei» вылучаецца сваім настроем і ўзлётам духу, як філасофская спроба асэнсаваць высокія паняцці чалавечага быцця. У архіве [[Ян Карловіч|Яна Карловіча]] захаваўся аўтограф байкі Францішка Багушэвіча на беларускай мове «Воўк, ягня, авечка» (паводле зместу, 1886). Відаць, польскамоўныя спробы паэта не на шмат апярэджвалі беларускамоўныя<ref>Янушкевіч Я. Францішак Багушэвіч… С. 380</ref>. Першае вядомае публічнае выступленне Багушэвіча-літаратара адбылося 4 красавіка 1885 года на старонках польскага часопіса «Край» («Kraj»), што выдаваўся ў [[Санкт-Пецярбург]]у. Віленскі карэспандэнт пісаў пра эканамічны крызіс, гаспадарчае жыццё і судовую практыку ў [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходніх губернях]] (цяперашняя тэрыторыя Беларусі, Літвы і Украіны). За сем гадоў (1885—1891) «Край» змясціў звыш паўсотні артыкулаў і нататак, якія дасылаў Францішак Багушэвіч, падпісваючы іх рознымі псеўданімамі: Huszicz (утворана ад скарачэння прозвішча), Ten, Tamten, Demos і інш. Яго віленскія допісы саркастычныя і балюча-праўдзівыя, статыстычна-інфармацыйныя і ярка публіцыстычныя. Выступленні Багушэвіча на старонках «Краю» ў канцы 1880-х гадоў спыніліся і амаль канчаткова перарваліся. Даследчык [[Язэп Язэпавіч Янушкевіч|Язэп Янушкевіч]] лічыць, што супрацоўніцтва трэба разумець як нежаданне пісьменніка падтрымліваць згодніцкую палітыку, да якой схіляліся польскія ліберальныя дзеячы.<ref>''Янушкевіч Я.'' Францішак Багушэвіч… С. 381—382.</ref> [[Файл:Смык беларускі (1894).pdf|page=3|міні|злева|Першае выданне кнігі «Смык беларускі» (арыгінал лацінкай: [[wikisource:be:Смык беларускі (1894)|Smyk białaruski]]), 1894 г.]] Увосень 1891 года ў [[Кракаў|Кракаве]] выходзіць першы зборнік паэта «[[Дудка беларуская]]» пад псеўданімам ''Мацей Бурачок'', хоць яшчэ ў лісце ад 23 жніўня (4 верасня) 1891 года да Яна Карловіча Багушэвіч называў свой зборнік не як «Дудка беларуская», а «Жалейка»<ref>''Багушэвіч, Ф.'' Творы: Вершы, паэма, апавяданні, артыкулы, лісты. — Мінск: Маст.літ., 1991. — С. 218.</ref>. Пры жыцці паэта пад псеўданімамі былі надрукаваны вершаваны зборнік «[[Смык беларускі]]» ([[Познань]], 1894) і апавяданне «[[Тралялёначка]]» ([[Кракаў]], 1892). Кнігі друкаваліся на тэрыторыі [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]] (Кракаў) і [[Прусія|Прусіі]] (Познань), бо ў Расійскай імперыі быў забаронены друк па-беларуску лацінкай, таксама гэтыя кнігі паводле зместу не прайшлі б расійскую цэнзуру. На беларускія землі кнігі Багушэвіча траплялі кантрабандай. Лёс іншых твораў Багушэвіча — зборнікаў «Скрыпачка беларуская» і «Беларускія апавяданні Бурачка» дагэтуль нявысветлены. У некаторых некралогах па аўтару згадвалася, што кніжка паспела выйсці ў свет і нават з партрэтам аўтара, але ніводнага асобніка выдання дагэтуль не выяўлена. Польскі літаратар [[Люцыян Узембла]] ў адным са сваіх артыкулаў напісаў нават пра змест «Скрыпачкі»: ''«Складаюць яе выдатныя творы, напісаныя таленавіта: маналогі, байка, сялянская элегія, з’едлівая аповесць»''<ref name="ReferenceA">''Александровіч С.'' Пуцявіны роднага слова. Праблемы развіцця беларускай літаратуры і друку другой паловы XIX — пачатку XX стагоддзя. — Мн. 1971.</ref>. У 1906 годзе выдавецтва «[[Загляне сонца і ў наша аконца]]» паведамляла на старонках «[[Наша Ніва (1906)|Нашай Нівы]]», што ў хуткім часе збіраецца выдаць «Скрыпачку», але ўрэшце, гэта так і не было зроблена. Пра тое, што рукапіс «Скрыпачкі» меў прафесар [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], захавалася нямала сведчанняў, найбольш аўтарытэтнае сярод якіх — сведчанне яго асабістага знаёмага прафесара [[Міхаіл Мікалаевіч Піятуховіч|Міхаіла Піятуховіча]]. Пасля высылкі Эпімаха-Шыпілы ў пачатку 1930-х гадоў з [[Мінск|Менска]] ў [[Ленінград]], лёс рукапісу невядомы. Ва ўсялякім выпадку, у Беларускую акадэмію навук рукапіс не быў перададзены разам з яго бібліятэкай<ref>Аднак на думку Адама Мальдзіса, гэты экзэмпляр са збораў даваеннага Інстытута літаратуры АН БССР трапіў падчас вайны ў рукі беларускага дзеяча [[Канстанцін Барысавіч Езавітаў|Канстанціна Езавітава]]. «Скрыпачка» была выдадзена за мяжой з партрэтам аўтара і амаль цалкам перахоплена на граніцы падчас перапраўкі. Захаваўся толькі адзін асобнік. ''Мальдис А.'' Белорусские сокровиша за рубежом. Мн., 2009. С. 188.</ref>. Акрамя «Скрыпачкі беларускай», не дайшоў да нашых часоў таксама і зборнік «Беларускія апавяданні Бурачка», які за год да смерці паэта быў здадзены ў Віленскую губернскую друкарню. «Наша ніва» друкавала апавяданні менавіта з гэтага зборніка<ref>Адам Станкевіч. З Богам да Беларусі. Збор твораў. Вільня, 2008. С. 968.</ref>. Выступаючы ад імя ўсяго працоўнага [[беларусы|беларускага народа]], Францішак Багушэвіч быў пераважна ідэалагічным прадстаўніком [[сялянства]]. З сялянствам, а таксама з дэмакратычнай [[інтэлігенцыя]]й звязваў ён свае вызваленчыя ідэалы. Жывымі і яркімі паўсталі ў яго творах вобразы сялян Аліндаркі («Кепска будзе»), Петрука Пантрука («У судзе»), Ануфрыя Скірдзеля («Балада»), Мацея («Хрэсьбіны Мацюка») і інш. Сацыяльныя пытанні востра ставяцца ў вершах «Бог не роўна дзеле», «Не цурайся», «Ахвяра». Цыкл «Песні» (зборнік «Смык беларускі») — узор выкарыстання беларускай народнай песні і насычэння яе сацыяльным і філасофскім зместам. З болем чуючы, як «''звякаюць ланцугі на людцах''», са смуткам гледзячы на «''зямельку слязьмі залітую''», паэт верыў у час, калі «''перастанем плакаць мы над сваёй доляй''»<ref name="ReferenceA" />. Багатая і разнастайная яго спадчына ў жанравых адносінах: паэма («Кепска будзе!»), вершаванае апавяданне, блізкае формай да гутарак («У астрозе», «Быў у чысцы», «Свая зямля»), публіцыстычны маналог («Мая душа», «Дурны мужык, як варона»), філасофскі роздум («Праўда», «Думка»), верш-прысвячэнне («Яснавяльможнай пані Арэшчысе»), байка («Воўк і авечка»), сатыра («Праўдзівая гісторыя аб замучаным дукаце»), апрацоўка народнай казкі («Хцівец і скарб на святога Яна») і інш. Францішку Багушэвічу належаць і першыя ў беларускай літаратуры празаічныя творы. Апавяданні «Сведка», «Палясоўшчык», «Дзядзіна» зместам і формай звязаны з народнай гумарэскай; «Тралялёначка» бліжэй да літаратурнай традыцыі, тут увасоблена расслаенне беларускай вёскі, вясковыя багацеі, што прыйшлі на змену радавітым панам<ref name="ReferenceA" />. У творчасці Францішка Багушэвіча спалучаны гісторыка-філасофскае і мастацкае асэнсаванне лёсу беларускага народа, моцныя матывы нацыянальнага адраджэння. Палітычнае і грамадскае крэда паэта найбольш выразна выказана ў прадмове да зборніка «Дудка беларуская», дзе выкладзены погляды на беларускую мову як на мову «''нам ад Бога даную''», «''для нас святую''». Францішак Багушэвіч лічыў мову «''адзежай душы''», асновай існавання нацыі, заклікаў шанаваць родную мову, «''каб не ўмёрлі''». У прадмове акрэслены вехі гісторыі края з часу [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], у якім Беларусь была «''як тое зярно ў гарэху''», прыблізна вызначана яе тэрыторыя («''ад Вільна да Мазыра, ад Вітэбска за малым не да Чарнігава, дзе Гродна, Міньск, Магілёў, Вільня і шмат іншых мястэчак і вёсак…''»).<ref>''Содаль У.'' Багушэвіч Францішак Бенядзікт Казіміравіч // ЭГБ у 6 т. Т. 1. Мн., 1993. С. 276.</ref> Светапогляд і ідэйныя перакананні адлюстроўвалі наспелыя патрэбы нацыянальнага адраджэння і развіцця народаў, пазбаўленых сваіх суверэнных правоў на самастойнае грамадскае і духоўна-культурнае існаванне, адбудову сваёй дзяржавы. У публіцыстычных прадмовах (напрыклад, да зборніка «Дудка беларуская») і праграмных вершах Францішка Багушэвіча выказаны асноватворныя прынцыпы ідэалогіі нацыянальнага вызвалення. Праблему мовы ён вылучае як асноўную праблему нацыянальнага жыцця, лічыў нацыянальную мову найважнейшай формай выяўлення духоўнасці народа, найбольш устойлівай, асноўнай прыкметай нацыі. Моцным было ідэйна-творчае ўздзеянне Францішка Багушэвіча на паслядоўнікаў. Яго спадчыну наследавалі ў сваёй творчай дзейнасці [[Адам Гурыновіч]], [[Алаіза Пашкевіч|Цётка]], [[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Язэп Фларыянавіч Ціхінскі|Язэп Ціхінскі]] і іншыя. == Мова Багушэвіча == [[Файл:Dudka białaruskaja Macieja Buraczka.pdf|page=22|міні|Пачатак верша «[[wikisource:be:Дудка беларуская (1891)/Praŭda|Praŭda]]». Першае выданне «[[Дудка беларуская|Дудкі беларускай]]» (1891), выдадзенай, як і ўсе пажыццёвыя выданні Багушэвіча, [[Беларускі лацінскі алфавіт|беларускай лацінкай]].]] Багушэвіч пісаў і друкаваў свае творы [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]]<ref>Беларускі літаратуразнавец доктар [[Павел Гіляравіч Каравайчык|Павел Каравайчык]] (псеўд. ''Павел Любецкі'') сцвярджаў, што паэт завяшчаў аддаць зборнік у друк толькі пры ўмове, што кніга будзе надрукавана лацінскімі літарамі (Павел Любецкий. О белорусском литературном языке. // Чырвоны шлях, 1918, № 7 — 8, С. 13.)</ref>. Цяпер яны выдаюцца [[кірыліца]]ю, таму сучасны чытач не бачыць усіх асаблівасцей пісьма Багушэвіча, спосабы перадачы паэтам беларускай фанетыкі лацінкай. Так, зваротная часціца цяперашняй літаратурнай мовы -''цца'' перадаецца як -''tca'' — ''zdajetca'', ''razlijetca'', ''śmiajetca'' (у рукапісах паэта часціца гэта паслядоўна пішацца -''cca'', але пры наборы «Дудкі беларускай» яе не стала). Мяккае беларускае ''в'' (''вясёлы, весела, вяселле'') у Багушэвіча цвёрдае — ''wasoły'', ''wasoła'', ''wasele''. Такое напісанне адпавядае гаворкам на радзіме паэта. З яго родных гаворак і форма ''miłości'' (''мілосьці''), ''radości'' (''радосьці''); дыялектныя канчаткі ў давальным і месным склонах у назоўнікаў першага скланення: ''awieczca'', ''na dudca'', ''pry darożce'', ''u chatce'', ''pa reczca''. У друкаваных лацінкаю творах амаль не перадаецца падаўжэнне зычных: ''hranie'', ''powitanie'', ''zboże'' (выключэнне — ''plamienniach'', ''zdarennie''). Пад уплывам [[польская мова|польскай мовы]] альбо дыялектаў Багушэвіч піша: ''afiara'' — сучаснае ''ахвяра'', ''afiarujuczy'' (''ахвяруючы''), ''fala'' (''хваля''); часам не перадае дзеканне: ''dwie'', ''dmie'' («Хрэсьбіны Мацюка»), ''razadmie'', ''ledwie'' («Сватаны»); непаслядоўна ўжывае [[Прыстаўны гук|прыстаўное]] w: ''u wastrozie'', ''nawuki'' — ''nauki'', ''wajczym''-''ajczym'' («Дурны мужык, як варона»). Больш-менш паслядоўна перадае Багушэвіч мяккасць зычных перад наступным зычным: ''aśminki'' (''асьмінкі''), ''imość'' (''імасць''), ''gości'' (''госьці''), адмоўе не як ня: ''niaznaisz'', ''niawiedaisz''. Лацінская графіка дазваляла Багушэвічу перадаваць [[Ґ|выбухное ґ]]: ''szmygnuŭ''. У мове пісьменніка пераважаюць нацыянальнае гукавое афармленне лексічных адзінак і структура фраз. Пры выкарыстанні слоў ён робіць раскрыццё гістарычна абумоўленых сэнсавых і гістарычных адценняў, дзякуючы якім яно становіцца першаэлементам літаратуры, ёмістай характаралагічнай дэталлю пры абмалёўцы пэўных з’яў рэчаіснасці, прадметаў, а таксама пры стварэнні вобразаў. Галоўны герой у літаратурнай спадчыне пісьменніка — селянін, і аўтар стылізаваў мову сваіх твораў пад мову апавядальніка селяніна, дасягаючы пры гэтым адзінства формы і зместу<ref>Шакун Л. М. Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. Мн., 1963. С. 233</ref>. Багушэвіч цалкам прытрымліваецца народнай эстэтыкі слова, імкнецца да максімальнай сэнсавай самастойнасці кожнай моўнай адзінкі. Напрыклад, некаторыя дзеясловы: Каб жыта '''ўдалося''' («Мая дудка»); Па судах '''агалеў''' («Як праўды шукаюць»); Унадзіўся надта ён [ураднік] '''лазіць''' па хатах («У судзе»). На народную словатворчасць зарыентаваны ў мове Багушэвіча афіксальныя і бязафіксныя ўтварэнні. Ён ужывае чыста фальклорныя, народна-паэтычныя формы слоў з суфіксамі суб’ектыўнай ацэнкі: Хмаркі цёмныя, мае братанькі // Вецер гоне вас без дарожанькі, // І нідзе ж для вас няма хатанькі..// адпачнеце аж у Божанькі («Хмаркі»). Словы з суфіксамі суб’ектыўнай ацэнкі сустракаюцца і ў празаічных творах (у апавяданні «Трылялёначка» — паненачка, сіротачка, кузынка, кузінятачка, дзіцятка, цяньклявенкая, драбнюсенькая і інш.). Лёгка ўпісваюцца ў агульную моўную палітру твораў Багушэвіча дзеяслоўныя ўтварэнні тыпу: ''закасіўся'', ''заараўся'': Да навукі ён не браўся // '''Закасіўся''', '''заараўся''' («Дурны мужык, як варона»); '''Пераеўся''' хлеб да крышкі («Кепска будзе»). Добра выкарыстоўвае гукапераймальныя дзеясловы-выклічнікі, якія абазначаюць імгненнае аднаразовае дзеянне: Калі дзверы '''«скрыпель»''', а я '''«шусць»''' праз людзей, // Ды на двор, ды ў карчму, да кабылы барздзей («У судзе»); Аж пан '''хап''' за рукі, '''трэсь''' мяне па твары («Скацінная апека»). Імкнучыся максімальна прыблізіць мову сваіх твораў да мовы селяніна, Багушэвіч шырока выкарыстоўвае прастамоўную лексіку з грубаватай эмацыянальнай афарбоўкай: А '''брахаў''' дык '''брахаў''' і сябе ўсё хваліў («У судзе»); '''Морду''' ''круце набок і за'' '''кудлы''' ''трасе'' («Быў у чысцы»). [[Выява:Francišak Bahuševič. Францішак Багушэвіч (1889).jpg|200px|left|thumb|Фотаздымак Багушэвіча 1889 г.]] Багата ў тэкстах Багушэвіча ўзята з фальклорнай спадчыны. Гэта традыцыйна-народныя эпітэты: ''Той'' '''куртаты''' ''зашчыт, як кадзіла, памог'' («У судзе»); ''А кума ж была'' '''праворна''' («Кепска будзе»); разгалінаваная сістэма метафар: ''Бедна ж мая хатка'' '''расселася''' ''з краю'' («Мая хата»); [Гора] ''улезла ў хату'' («Гора»); ''каб умеў'' '''кіраваць''' ''я пяром'' («Не цурайся»); метанімія і сінекдаха: Тут '''кажух''' і '''шынель''', і '''бурнос''', '''лапсардак''', // І '''сурдут''', і '''мундзір'''… («У судзе»). Францішак Багушэвіч часта карыстаўся параўнаннем. Амаль у кожны верш ці апавяданне ён увёў трапныя і арыгінальныя параўнанні. Сярод іх, як і ў фальклоры, пераважаюць гэтак званыя лакальныя адзінкі, пабудаваныя на супастаўленні са з’явамі і прадметамі навакольнага жыцця: ''Каб скакалі горы…''// '''Як паны на балі''' («Мая дудка»); ''Скрабуць шкуру нажом'', '''як на боты тавар''' («Быў у чысцы»). Бальшынёй параўнанняў пісьменнік падкрэсліваў сутнасць сацыяльнай вобразнай псіхалогіі. Паэт спачувае селяніну, які маркотны, '''як магіла''' («Кепска будзе»); ''цянюсенькі'', '''як той кнот''' («Бог не роўна дзеле»); паважае чалавека працы, што пры спрыяльных умовах гэтак жа, як і пан, кніжку б ''счыркаў'', '''як папар''' («не цурайся»). Гнеўную, сатырычную накіраванасць маюць аўтарскія параўнанні пры абмалёўцы пана, у якога ''рукі'', '''як падушкі''', // '''Як кісель''' ''дрыжыць жывот ''(«Бог не роўна дзеле»), кашуля…// '''як той снег, як папер''' («Не цурайся»). Багушэвіч выкарыстоўвае менавіта такія параўнальныя звароты, якія ў цесным узаемадзеянні з іншымі моўнымі сродкамі набываюць дадатковыя сэнсавыя адценні. Шырока прадстаўлены ў творах Багушэвіча фразеалагізмы. Пераважаюць агульнавядомыя ўстойлівыя словазлучэнні з ярка выражаным прастамоўным адценнем: ''У сведкі ўлезці'', '''ні села — ні пала''' («Як праўды шукаюць»); ''Зборшчык, як дым той'', '''лезе ў вочы''' («Балада»). Часам у творы арганічна ўключаюцца прыказкі і прымаўкі, утвараючы адпаведны стылявы каларыт: ''Смачны жабе гарэх, бо зубоў Бог не даў'' («У судзе»). Глыбока авалодаўшы фразеалагічнымі скарбамі роднай мовы, паэт не толькі выкарыстаў гатовае, але і сам стварыў афарыстычныя выслоўі: ''І авечка, хоць дурная'', // ''А воўка ж пазнае!'' («Воўк і авечка»); ''Не надта ж свабодна ў гэтай свабодзе'' («Быў у чысцы»). Багацце мовы Багушэвіча ярка праяўляецца ў [[Сінонімы|сінаніміцы]], ён выкарыстоўвае цэлую сістэму найменняў прадметаў і з’яў. Слова ''селянін'' мае эквіваленты — ''мужык, наш брат, гаспадар, браце мой, братцы, бядота, дзеці Зямлі-маткі''. Надзвычай багатая ў пісьменніка дзеяслоўная сінанімія. Два і больш блізкія па значэнні словы, а таксама словазлучэнні пісьменнік часта размяшчае адно за адным (градацыя) ці праз некалькі лексічных адзінак, каб узмацніць сэнсавае ці эмацыянальна-экспрэсіўнае значэнне: ''Іх'', '''закіпеў''' той князь, аж'' '''зароў''', // ''Аж'' '''вылупіў вочы, счырванеў''' ''ён, як кроў''… («Хрэсьбіны Мацюка»); ''Каб душа'' '''балела''', ''гледзячы на долю'', // ''Каб'' '''сэрца шчымела і рвалася з болю?''' («Праўда»). [[Файл:Francišak Bahuševič. Францішак Багушэвіч (1898).jpg|міні|Францішак Багушэвіч, 1898 г.]] Паўтор слоў, словазлучэнняў і сказаў — адзін з эфектыўных сінтаксічных прыёмаў у мове мастацкіх твораў. У Багушэвіча ён сустракаецца неаднаразова: Гаварыў, гаварыў, ажно піць захацеў («У судзе»); А ўсе піша, піша, піша // І нагой усё калыша, // Пісаў, пісаў, даў другому («Кепска будзе») і інш. Пісьменнік выкарыстоўваў традыцыйна-фальклорныя прыёмы двух- або трохразовага паўтору для ўзмацнення экспрэсіі выказвання, падкрэслівання лейтматыву якой-небудзь думкі ці ідэі. У некаторых вершах ён цалкам арыентаваўся на фальклорныя ўзоры (напрыклад, «Песні» са зборніка «Смык беларускі»). Тут спецыфічныя для фальклору рытарычныя фігуры, словазлучальныя структуры, вонкавыя афармленні, жывыя размоўныя інтанацыі. Францішак Багушэвіч жыў і пісаў у той час, калі яшчэ не былі выпрацаваны адзіныя агульнанацыянальныя моўныя нормы. У яго творах, як і ў творах іншых пісьменнікаў 2-й паловы ХІХ ст., яскрава адлюстраваліся агульныя заканамернасці развіцця беларускай літаратурнай мовы. Побач з агульнаўжывальнай лексікай сустракаюцца тэрытарыяльна абмежаваныя словы: ''наўда'' (карысць), ''[[ройсты]]'' (кусты на балоце), ''ляк'' (страх), ''цёнгле'' (заўсёды), ''гілёс'' (балота) і іншыя. Сустракаюцца таксама непаслядоўныя напісанні, нематываваныя запазычанні, адхіленні ад агульнапашыраных фанетычных і марфалагічных з’яў.<ref>Ламека У., Содаль У. Багушэвіч Францішак Казіміравіч // Беларуская мова: Энцыклапедыя. Мн., 1994. С. 68</ref> Творчасць Багушэвіча ў значнай ступені садзейнічала працэсу развіцця [[беларуская мова|беларускай мовы]]. == Ацэнкі дзейнасці == {{Урэзка | Выраўноўванне = right | Без разрываў = 1 | Загаловак = [[Адам Гіляры Каліставіч Гурыновіч|Адам Гурыновіч]] | Змест = <pre> Дзякуй табе, браце, Бурачок Мацею, За тое, што ў сэрцы збудзіў ты надзею, Што між братоў нашых знаходзяцца людзі З кахаючым сэрцам і баляшчай грудзяй. Дзякуй табе, браце, і за тыя словы, Што ўспомнілі звукі нашай роднай мовы. Бяры, браце, дудку, наладзь і жалейку, Няхай песнь смутная ідзе у калейку І будзіць у сэрцах мысль аб лепшай долі, Якой мы не зналі дагэтуль ніколі. </pre> | Подпіс = }} Даследчык гісторыі беларускага нацыянальнага руху ў XIX — пачатку XX ст. [[Павел Усеваладавіч Церашковіч|Павел Церашковіч]] лічыць, што Багушэвіч сфармуляваў беларускую нацыянальную ідэю ці не ў самай радыкальнай форме. Прадмову да «Дудкі» можна лічыць тыповым нацыянальным маніфестам<ref>Терешкович П. Этническая история Беларуси XIX — начала XX в.: В контексте Центрально-Восточной Европы. Мн., 2004. С. 133.</ref>. На думку беларускага гісторыка [[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Алеся Смаленчука]] літаратурная дзейнасць Багушэвіча моцна паўплывала на афармленне беларускай культурнай традыцыі. Яго з поўным правам можна назваць адным з тых «філалагічных падбухторшчыкаў», ролю якіх у нацыянальных працэсах вельмі ацэньваў [[Бенедыкт Андэрсан]]<ref>Смалянчук А. Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях 1864 — люты 1917 г. СПб, 2004.</ref>. Высока ацэньваў творчасць Багушэвіча і яго ўплыў на будучыню беларускага нацыянальнага руху [[Адам Станкевіч]]. == Цікавыя факты == [[Файл:Язэп Драздовіч. Партрэт Ф. Багушэвіча.jpg|міні|«Партрэт Францішка Багушэвіча». [[Язэп Нарцызавіч Драздовіч|Язэп Драздовіч]], 1930 г.]] Сябар Багушэвіча [[Зыгмунт Вінцэнтавіч Нагродскі|Зыгмунт Нагродскі]], які меў краму сельскагаспадарчых прылад у Вільні, надзяляў «Дудкай беларускай» сваіх пакупнікоў-сялян<ref name="ReferenceA"/>. Будучы кіраўнік польскай дзяржавы [[Юзаф Пілсудскі]] (зямляк Нагродскага) у маладосці кіраваў кантрабандай «Дудкі беларускай» з [[Кракаў|Кракава]] на Беларусь<ref>Латышонак А. Жаўнеры БНР. Беласток-Вільня, 2009. С. 262</ref>. Беларускі дзеяч [[Лявон Іванавіч Дубейкаўскі|Лявон Вітан-Дубейкаўскі]] ў часе адбудовы аднаго з касцёлаў на Магілёўшчыне пазнаёміўся з маладым мясцовым святаром, які адкрыў для яго беларускую літаратуру. Першаю беларускаю кнігаю для архітэктара стала «Дудка беларуская». Захоплены вершамі, Дубейкаўскі, разам са сваім сябрам, перапісваў іх і завучваў на памяць<ref>[http://media.catholic.by/nv/n5/art7.htm Ляхоўскі У. Рупіўся дзеля Бога і людзей: Жыццёвы шлях Лявона Вітан-Дубейкаўскага // [[Наша вера]]. 1997. № 4]</ref>. Цалкам напамяць ведаў «Дудку беларускую» [[Алесь Гарун]]<ref>На суд гісторыі: Успаміны, дыялогі / Уклад. Б. Сачанка. Мн., 1994, С. 40</ref>. Францішак Багушэвіч, акрамя стварэння літаратурных твораў, займаўся і [[лексікаграфія|лексікаграфічнай працай]]. Па даручэнні [[Ян Карловіч|Яна Карловіча]] ён ствараў картатэку беларускіх слоў<ref>Луцкевіч А. Жыццё і творчасьць Фр. Багушэвіча ва ўспамінах ягоных сучасьнікаў // Спадчына, № 1-2, 2001, С. 56</ref>. Польскі даследчык [[Рышард Радзік]] адзначае, што ў кніжцы твораў Багушэвіча, якая налічвае больш за 200 старонак, польскамоўныя тэксты складаюць больш чым палову аб’ёму<ref>Radzik R. Między zbiorowością etniczną a wspólnotą narodową. Białorusini na tle przemian narodowościowych w Europie Srosdkowo-Wschodniej XIX stulecia. Lublin, 2000. S. 238.</ref>. Але ўсяго ў паэтычнай спадчыне Багушэвіча 48 вершаваных твораў, з якіх толькі 14 на польскай мове<ref name="ReferenceB">''Янушкевіч Я.'' Францішак Багушэвіч // Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — 2. — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 387. — ISBN 978-985-08-1167-7.</ref>. Прычым пры жыцці выдадзеныя зборнікі «Дудка беларуская» і «Смык беларускі», якія зрабілі славу Багушэвіча менавіта як беларускамоўнага паэта, склалі вершы выключна на беларускай мове. З той прычыны многія сучаснікі (напрыклад, [[Максім Гарэцкі]]) і адзначалі, што пісаў Багушэвіч «''толькі па-беларуску''»<ref name="ReferenceB"/>. Сярэдняе і заможнае каталіцкае дваранства [[Паўночна-Заходні край|паўночна-заходніх губерняў]] Расійскай імперыі (цяперашняя тэрыторыя Беларусі) вызначала сябе і як «[[Ліцвіны|літвіны]]» і як «палякі»<ref name="ReferenceC">''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 115—124.</ref>. Тэрмін «палякі» быў для іх [[палітонім]]ам і звязваўся з ідэяй адраджэння «Польшчы» — былой федэрацыйнай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref name="ReferenceC"/>. Францішак Аскерка ўспамінаў, што паўплывала на паэта заняцца творчасцю на беларускай мове: «''Багушэвіч, мой блізкі сусед і добры знаёмы (…) — паўстанец 1863 года, гарачы патрыёт паляк, які ў асабістых са мной даволі частых размовах сказаў, што адзінай прычынай, якая падштурхнула яго і яго папярэднікаў пісаць на [[беларуская мова|гэтай гаворцы]], быў страх перад магчымай [[русіфікацыя]]й мясцовага сялянства''»<ref>{{кніга |аўтар = Małgorzata Moroz |загаловак = "Krynica". Ideologia i przywódcy białoruskiego katolicyzmu |месца = [[Беласток]]|выдавецтва = [[Беларускае гістарычнае таварыства]]|год = 2001|старонкі = 33|старонак = 230 |isbn = 83-915029-0-2}}</ref>. Самавызначэнне «беларусы» было непапулярным сярод многіх карэнных каталіцкіх дваран, што азначала б факт [[русіфікацыя|абрусення]], бо ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] «беларусы» (галоўным чынам, сялянскае праваслаўнае насельніцтва краю) паводле афіцыйнай расійскай ідэалогіі і навукі лічыліся за складовую частку «рускага народа», адзінага ў трох галінах («вялікарусах», «беларусах» і «маларусах»)<ref>''Czapska, M.'' Florian Czarnyszewicz … С. 166—167.</ref><ref>Цікава, што беларускамоўная паэтэса і дваранка [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|Алаіза Пашкевіч (Цётка)]] словамі «Гаўрылы з Полацка» расказала, што паўплывала на яе ўласны выбар пачаць вызначаць сябе не «полькай» і «літоўкай» (што было характэрна для мясцовых каталіцкіх дваран), а беларускай: ''«Доўга я гадаў і думаў, як сябе зваць, ці то палякам, ці то літоўцам, бо слова „тутэйшы“ мне неяк не смакавала. І так колькі гадоў я хістаўся, то на ту, то на другую сторану, аж покі не папала ў мае рукі „Дудка“ Мацея Бурачка; яна то мне сказала, што хто гаворыць па-тутэйшаму, па-мужыцкаму, значыцца ён гаворыць па-беларуску, а хто гаворыць па-беларуску, той беларус»''. Гл.: ''Цётка''. Творы…С. 5.</ref>. З той прычыне сын Францішка Багушэвіча не пагадзіўся са сваім бацькам вызначаць сябе як «беларус», вызначаў сябе толькі як «паляк» і адмовіўся аддаць зацікаўленым асобам архіў бацькі<ref>Цьвікевіч А. Западно-руссизм. Нарысы з гісторыі грамадскай мысьлі на Беларусі ў XIX і пачатку XX в. Мн., 1993. С. 190</ref>. == Спадчына == [[Выява:Bieł-čyrvona-bieły ściah, Pahonia. Бел-чырвона-белы сьцяг, Пагоня (1920).jpg|thumb|Паштоўка часоў [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] з цытатай Францішка Багушэвіча]] Пры жыцці творы Францішка Багушэвіча ў Расійская імперыі былі забаронены. Яны выдадзены асобнымі кнігамі і лістоўкамі ў час [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў]], аднак у 1908 на іх накладзены арышт. У [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] упершыню выдадзены ў 1922 годзе («Дудка беларуская»). Аднак у 1930-я гады ў БССР творчасць Багушэвіча абвешчана буржуазна-кулацкай, нацыяналістычнай, да 1940 года яго кнігі не друкаваліся. 3 чэрвеня 1937 года Галоўліт БССР выдаў загад № 33, паводле яго ўсе выданні твораў Францішка Багушэвіча трэба было спаліць.<ref>Лукашук А. 421° паводле Галоўліту // Спадчына, 1996, № 3, С. 80, 88</ref> У [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] імя паэта было сцягам барацьбы за сацыяльнае і нацыянальнае вызваленне, выходзілі яго кнігі, навуковыя працы пра творчасць паэта. Творы Францішка Багушэвіча ў Заходняй Беларусі перавыдаваліся пяць разоў, пры гэтым «Дудка» перавыдавалася чатыры разы (1921, 1927 і два выданні ў 1930) — большай папулярнасцю карысталіся толькі творы [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]<ref>Туронак Ю. Беларуская кніга ў міжваеннай Польшчы. (у) Мадэрная гісторыя Беларусі. Вільня, 2006. С. 294</ref>. «Смык» і «Дудка» былі выдадзены ў міжваеннай Літве ў [[Коўна|Коўне]] ў 1922 годзе [[Міністэрства беларускіх спраў Літвы|Міністэрствам беларускіх спраў Літвы]]<ref>Кісялёў Г. Багушэвіч Францішак // Беларускія пісьменнікі: Бібліяграфічны слоўнік. У 6 Т. Т. 1. Мн., 1992. С. 184; Казлоўскі М. Пра кніжнікаў і кнігі. Нататкі бібліяфіла, эпісталярная спадчына. Мн., 2010. С. 96.</ref>. У Другую сусветную вайну вершы Францішка Багушэвіча друкаваліся ў газеце «[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]», іх патрыятычныя радкі заклікалі змагацца за волю і незалежнасць Беларусі.<ref>Содаль У. Багушэвіч Францішак Бенядзікт Казіміравіч // ЭГБ у 6 т. Т. 1. — Мн., 1993. С. 276</ref> Захаваўся сямейны альбом Багушэвічаў (Нацыянальны музей Беларусі), лісты да [[Ян Карловіч|Яна Карловіча]] (ЦДГА Літвы, Аддзел рукапісаў Львоўскай дзяржаўнай навуковай бібліятэкі імя В. Стафаніка), [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшка]] (Інстытут літаратурных даследаванняў Польскай АН), А. Карповіча (Аддзел рукапісаў Цэнтральнай бібліятэкі АН Літвы). Гэта важныя дакументальныя сведчанні светапогляду паэта, гісторыі напісання паасобных твораў і выдання «Дудкі беларускай», матэрыяльных умоў і абставін яго жыцця. [[Лявон Вольскі]] сумесна з [[Аляксандр Памідораў|Аляксандрам Памідоравым]] у альбоме «[[Белая яблыня грому]]» запісалі песню Багушэвіча «Немец»<ref>[http://music.fromby.net/article/2038/ Вольскі і Памідораў з песняй пра немца [[Тузін Гітоў]], 9 сакавіка 2010 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111126103212/http://music.fromby.net/article/2038/ |date=26 лістапада 2011 }}</ref>. == Бібліяграфія (пажыццёвыя выданні) == * [[Дудка беларуская|Dudka białaruskaja Macieja Buraczka]]. Kraków: Wł. L. Anczyc i S^KA, 1891 * [[s:Tralalonaczka_(1892)|Tralalonaczka]]. Kraków: Drukowau swaim kosztam Wł. L. Anczyca i S^KA, 1892 * [[s:Haspadary,_dla_Was_piszym_heta_apawiadannie…|Haspadary, dla was piszym heta apawiadańnie]]. Kraków, 1893 * [[Смык беларускі|Smyk białaruski]]. Poznań: R. Nikulski, 1894 * Dudka biełaruskaja Macieja Buraczka. Krakou: Wł. L. Anczyc i S^KA, 1896 == Ушанаванне памяці == === Беларусь === [[Выява:Grave of Fratsishak Bagushevich.jpg|thumb|Магіла паэта.]] [[Выява:buraczok.jpg|thumb|left|[[Камень Мацея Бурачка|Камень-помнік Багушэвічу]] ў бары ля Кушлянаў. Малюнак [[Язэп Нарцызавіч Драздовіч|Язэпа Драздовіча]]]] [[Выява:Franciszek Bohuszewicz - Napoleon Rouba artykul - Kuryer Litewski 1906 nr 84 s 1.jpg|thumb|Артыкул [[Напалеон Роўба|Напалеона Роўбы]] «Паэт Белай Русі» аб Францішку Багушэвічу ў газеце [[краёўцы|«краёўцаў»]] [[Kurier Litewski (1905)|«Kurier Litewski»]] у шостую гадавіну смерці паэта, 1906 г.]] На месцы пахавання Багушэвіча, могілках каля [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Жупраны)|касцёла ў вёсцы Жупраны]] сям’ёй і сябрамі паэта быў усталяваны драўляны крыж, які прастаяў да 1940 года. На магілу паэта былі ўскладзены жалобныя вянкі з вялікіх палотнішчаў з надпісамі «Мацею Бурачку ад мужычкоў-беларусаў», «Змоўклі песні тыя, што іграў на дудцы», «Паэту і прыяцелю ад сялян і рамеснікаў» (па-польску), «Цнатліваму і заслужонаму». У 1901 годзе ў інтэр’еры Жупранскага касцёла ўстаноўлена белая мармуровая пліта, зробленая віленскім скульптарам Я. Арасімовічам, з надпісам «FRANCISZKOWI BOGUSZEWICZOWI 1840—1900 PRZYJACIELE» ({{lang-be|Францішку Багушэвічу 1840—1900 сябры}}). [[Камень Мацея Бурачка|Камень Багушэвіча]] стаіць ва ўрочышчы Лысая гара, што непадалёк ад вёскі [[Кушляны]]. Ля валуна Багушэвіч сустракаўся з сябрамі, хаваў пад ім рукапісы і забароненыя публікацыі. На бакавой грані каменя сябрамі класіка беларускай літаратуры быў высечаны надпіс «PAMIECI MACIEJA BURACZKA 1900 R» (Памеці Мацея Бурачка 1900 р.). За савецкім часам імя Багушэвіча было прысвоена [[калгас]]у (цяпер  — СВК у [[Ашмянскі раён|Ашмянскім раёне]]) (1951), Жупранскай сярэдняй школе (1962), Ашмянскаму краязнаўчаму музею (1953). [[Выява:Smargon leta2010 06.JPEG|thumb|злева|Вялікі постар з тварам Багушэвіча на адным з дамоў у [[Смаргонь|Смаргоні]].]] У 1958 годзе ў Жупранах устаноўлены [[Помнік Францішку Багушэвічу (Жупраны)|бюст Багушэвіча]] аўтарства скульптара [[Заір Ісакавіч Азгур|Заіра Азгура]]. 22 сакавіка 1970 года ў Жупранах адкрыўся Музей Францішка Багушэвіча, дзе захоўваюцца каля 300 экспанатаў, якія звязаныя з жыццём літаратара<ref>Лукша, Г. А памяць жыве: 25 гадоў музею Ф. Багушэвіча ў Жупранах // Роднае слова. — Мінск: 1995. — № 3. — С. 70—71.</ref>. Імем Францішка Багушэвіча названая [[Плошча Францішка Багушэвіча (Мінск)|адна з плошчаў]] у [[Мінск]]у (з 2000 года)<ref>[http://bdg.by/news/news.htm?13285,1 В Минске появится площадь Богушевича и улица Сырокомли, Белорусская деловая газета, 19 июля 2001 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305150230/http://bdg.by/news/news.htm?13285,1 |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>, а таксама [[Плошча Францішка Багушэвіча (станцыя метро)|станцыя]] [[Зеленалужская лінія|трэцяй лініі метро]], размешчаная на гэтай плошчы. 16 чэрвеня 2006 года адбылося ўрачыстае адкрыццё новага будынка [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]]. У мастацкім афармленні ўваходнага партала бібліятэкі на тэму развіцця сусветнага і славянскага пісьменства выкарыстана таксама вядомая [[цытата]] Багушэвіча з прадмовы да зборніка «Дудка беларуская» — «Не пакідайце ж мовы нашай беларускай, каб не ўмёрлі». 6 верасня 2009 года ў [[Смаргонь|Смаргоні]] быў усталяваны бронзавы помнік Францішку Багушэвічу<ref>[http://nn.by/index.php?c=ar&i=29295 Айцец беларускай нацыянальнай ідэі паўстаў у бронзе]. [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]], 8 верасня 2009 г. {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090915185505/http://nn.by/index.php?c=ar&i=29295 |date=15 верасня 2009 }}</ref>. [[Сяргей Аляксандравіч Адашкевіч|Сяргей Адашкевіч]] у 1980-х гадах стварыў бюст «Францішак Багушэвіч»<ref>[http://adradjency.narod.ru/zmagary/pict/20022.jpg Сяргей Аляксандравіч Адашкевіч (1918, Мінск). 80-я гады. Бюст «Францішак Багушэвіч».]</ref>. [[Яўген Мікалаевіч Ціхановіч|Яўген Ціхановіч]] у 1980 годзе напісаў «Партрэт Францішка Багушэвіча»<ref>[http://adradjency.narod.ru/zmagary/pict/DSC02572.jpg Яўген Мікалаевіч Ціхановіч. «Партрэт Францішка Багушэвіча»]</ref>. [[Мікола Купава]] стварыў каляровыя лінарыты «Партрэт зачынальніка новай беларускай літаратуры Францішка Багушэвіча» (1976)<ref>[http://adradjency.narod.ru/zmagary/pict/DSC00289.jpg Мікола Мікалаевіч Купава. «Партрэт зачынальніка новай беларускай літаратуры Францішка Багушэвіча»]</ref> і «Францішак Багушэвіч 1840—1900», таксама лінарыт «Францішак Багушэвіч» (1976). [[Уладзімір Іванавіч Мелехаў|Уладзімір Мелехаў]] для помніка «Змагарам за родную мову» адліў барэльеф «Францішак Багушэвіч» (2004)<ref>[http://adradjency.narod.ru/zmagary/pict/IMG_2768.jpg Уладзімір Іванавіч Мелехаў. На помніку «Змагарам за родную мову» Барэльеф «Францішак Багушэвіч»]</ref>. === Іншыя краіны === Ва [[Украіна|ўкраінскім]] [[Ніжын|Нежыне]] на будынку, дзе вучыўся Францішак Багушэвіч, усталяваная памятная дошка. Яго іменем названая вуліца ў горадзе [[Канатоп|Канатопе]]<ref>Кісялёў Г. Багушэвіч Францішак // Беларускія пісьменнікі: Бібліяграфічны слоўнік. У 6 Т. Т. 1. Мн., 1992. С. 184</ref>. У незалежнай [[Літва|Літве]] памятныя дошкі былі ўсталяваныя ў вёсках [[Свіраны (Віленскі раён)|Свіраны]] і [[Савічуны]] Віленскага раёна, у Савічунах — на будынку размешчанай на вуліцы Багушэвіча (з 1997) бібліятэкі, якая таксама носіць імя Францішка Багушэвіча (з 2001)<ref>[http://nn.by/?c=arprint&i=25096 Памяць пра Багушэвіча на Віленшчыне [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]], 1 красавіка 2009 г.]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У верасні 2010 года ў [[Вільня|Вільні]], на будынку па вуліцы Arklių, 18 (Конскай), які стаіць на месцы былога дома, дзе з 1884 па 1898 гады жыў Францішак Багушэвіч, адбылося адкрыццё памятнай дошкі. Ва ўрачыстай цырымоніі ўпершыню за многія гады ўзялі ўдзел як беларуская грамада і мэр Вільні, гэтак і прадстаўнікі [[Беларусь|Беларусі]] на чале з тагачасным міністрам культуры [[Павел Паўлавіч Латушка|Паўлам Латушкам]]<ref>[http://vilnia-by.com/archives/1923 Страчаная сталіца. Беларускія шыльды на вуліцах Вільні]</ref>. {|align="center" !colspan="4"| ||| [[Выява:F. Boguševičiaus biblioteka ir Savičiūnų kultūros centras.JPG|міні|none|200px|Бібліятэка ім. Ф. Багушэвіча ў [[Савічуны|Савічунах]], Віленскі раён, Літва]] ||| [[Выява:Paminklinė lenta Svironyse, F. Boguševičiaus gimimo vietoje.JPG|міні|none|220px|Памятныя шыльда ў [[Свіраны (Віленскі раён)|Свіранах]], Віленскі раён, Літва]] ||| [[Выява:Paminklinė lenta F. Boguševičiui ant jo vardo bibliotekos Savičiūnuose.JPG|міні|none|190px|Памятныя шыльда на Бібліятэцы ў Савічунах, Віленскі раён, Літва]] ||| |} == У філатэліі == <center><gallery> File:Stamps of Belarus, 2015-11.jpg|[[Паштовая марка|Марка]] [[Беларусь|Беларусі]] да 175-годдзя з дня нараджэння Францішка Багушэвіча File:1060 (175 hadoŭ z dnia naradžennia Franciška Bahuševiča) - First day cover.jpg|[[Канверт першага дня]] Беларусі да 175-годдзя з дня нараджэння Францішка Багушэвіча </gallery></center> {{Зноскі}} == Літаратура == * [[Сцяпан Александровіч|Александровіч С.]] Пуцявіны роднага слова. Праблемы развіцця беларускай літаратуры і друку другой паловы XIX — пачатку XX стагоддзя. Мн. 1971. с. 91 — 105. * Багушэвіч Ф. Творы: Для сярэд. і ст. шк. узросту.-2-е выд. Мн., 2001. * ''Багушэвіч, Ф.'' Творы: Вершы, паэма, апавяданні, артыкулы, лісты / Ф. Багушэвіч ; Уклад., прадм. [[Язэп Язэпавіч Янушкевіч|Я. Янушкевіча]]; камент. [[Уладзімір Ільіч Содаль|У. Содаля]], Я. Янушкевіча; маст. Г. Хінка-Янушкевіч. — Мінск : Маст.літ., 1991. — 309 с. * Барысенка В. Францішак Багушэвіч і праблема рэалізма ў беларускай літаратуры ХІХ стагоддзя. — Мн., 1957. * [[Валерый Булгакаў|Булгакаў В.]] Гісторыя беларускага нацыяналізму. Вільня, 2006. * [[Генадзь Кісялёў|Кісялёў Г]]. Багушэвіч Францішак // Беларускія пісьменнікі: Бібліяграфічны слоўнік. У 6 Т. Т. 1. Мн., 1992. С. 182—184. * Ламека У., Содаль У. Багушэвіч Францішак Казіміравіч // Беларуская мова: Энцыклапедыя. Мн., 1994. С. 67 — 69. * [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Луцкевіч А.]] Жыццё і творчасьць Фр. Багушэвіча ва ўспамінах ягоных сучасьнікаў // Спадчына, № 1-2, 2001, С. 35 — 64. * [[Адам Мальдзіс|Мальдзіс А.]] У пошуках багушэвічаўскай шкатулкі // Падарожжа ў [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] З гісторыі беларускай літаратуры, мастацтва і культуры. Навук.-папул. нарысы. Мн., 1969. С. 168—173. * Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыкл. даведнік. Мн.: БелЭн, 1995. ISBN 985-11-0016-1 * «Не пакідайце ж мовы нашай беларускай…»: да 170-годдзя з дня нараджэння Францішка Багушэвіча (1840—1900) [Электронны рэсурс]. / Нацыянальная бібліятэка Беларусі; складальнікі: Л. Г. Гушчынская і інш.; рэдактары: Л. В. Гарбачова, К. У. Прэнц.-Электронныя, тэкставыя, графічныя даныя і праграма (3, 7 Гб): Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2009 * [[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|''Смалянчук, А. Ф.'']] Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Ф. Смалянчук. — СПб. : Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. * Содаль, У. Сцежкамі Мацея Бурачка / У. Содаль. — Мн., 1991. * Творы / Прадм. [[Я. Янушкевіч]]а. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2009. * {{кніга |аўтар = Янушкевіч Я. |частка = Францішак Багушэвіч |загаловак = Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = Навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі |выданне = 2 |месца = Мн. |выдавецтва = Беларус. навука |год = 2010 |том = 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе |старонкі = 373 |старонак = |серыя = |isbn = 978-985-08-1167-7 |тыраж = }} * [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|''Цётка'']]. Творы / Цётка; [укладанне, прадмова і каментарыі Сцяпана Александровіча]. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1976. — 302 с. * [[Марыя Чапская|''Czapska, M.'']] Florian Czarnyszewicz // Ostatnie odwiedziny i inne szkice / M. Czapska. — Warszawa : Więź, 2006. — S. 164—171. * Moroz, M. [http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/moroz/krynica/krynica_01.htm «Krynica». Ideologia i przywódcy białoruskiego katolicyzmu] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120214103144/http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/moroz/krynica/krynica_01.htm |date=14 лютага 2012 }} / M. Moroz. — Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства, 2001. — 230 с. — ISBN 83-915029-0-2. * [[Рышард Радзік|''Radzik, R.'']] Między zbiorowością etniczną a wspolnotą narodową. Białorusini na tle przemian narodowych w Europie Środkowo-Wschodniej XIX stulecia / R. Radzik; red. E. Muszyńska. — Lublin : Uniwersytet M. Curie-Skłodowskiej, 2000. — 301 s. * Romanowski, A. Pozytywizm na Litwie. Polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864—1904. Krakòw: Universitas, 2003. S. 40 — 43, 287, 298, 308—309, 314, 402, 404—405, 408, 420. == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://knihi.com/bahusevic/ Творы на knihi.com] * {{Cite web|lang=be|url=https://bellitmuseum.by/franczishak-bagushevich-sczezhkami-maczeya-burachka/|title=Францішак Багушэвіч “Сцежкамі Мацея Бурачка” {{!}} Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры|date=2025-03-19|access-date=2025-11-26}} * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/dzieiachy_mastactwau/bahusziewicz/Францішак_Багушэвіч_на_Лідчыне.html Содаль Уладзімір. Францішак Багушэвіч на Лідчыне;] * [http://pawet.net/library/o_philology/019/%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD._%D0%96%D1%8B%D1%86%D1%8C%D1%86%D1%91_%D1%96_%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%8C%D1%86%D1%8C_%D0%A4%D1%80._%D0%91%D0%B0%D0%B3%D1%83%D1%88%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0_%D1%9E_%D1%83%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B0%D1%85_%D1%8F%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D1%81%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%9E.html Луцкевіч Антон. Жыцьцё і творчасьць Фр. Багушэвіча ў успамінах ягоных сучасьнікаў // Запісы Беларускага Навуковага таварыства. Вільня, 1938. Сшытак 1. С. 16-34.] {{Добры артыкул|Літаратура|Пісьменнік}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Багушэвіч Францішак}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Францішак Багушэвіч| ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ніжынскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Мікалая Гогаля]] [[Катэгорыя:Калежскія саветнікі]] tqm16q9p9v8j474j8ib0ab93zekvtn8 0 25365 5133171 3830776 2026-04-28T03:56:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133171 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Зубр (значэнні)}} {{палітычная партыя | party_name = | party_origname = Маладзёжны рух «Зубр» | party_logo = Zubr.gif| size = | leader = [[Мікіта Сасім]],<br/> [[Яўген Афнагель]] | foundation = | alliance = [[Малады Фронт]], [[Пара!]]| publication = | headquarters = | website = | nocategory = }} '''Зубр''' — незарэгістраваны маладзёжны рух у Беларусі на пачатку 2000-х гадоў. Знаходзіўся ў апазіцыі да прэзідэнта [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. З’явіўся ў [[2001]] годзе перад [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2001)|прэзідэнцкімі выбарамі]], пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|прэзідэнцкіх выбараў 2006 года]] абвясціў аб самароспуску<ref>{{cite web |url = http://www.svaboda.org/xml/articles/2006/09/88689E6E-7D1E-43E7-BD0C-045E3E1260CD.html |title = С. Высоцкі: «Беспэрспэктыўна шукаць легальны статус» |author = Ігар Карней |date = 2006-09-26 |publisher = «Радыё Свабода» |accessdate = 2013-09-03 }}</ref>. [[Выява:Solidarni z Białorusią 2006 13.JPG|250px|thumb|Чорныя сцягі Зубра на канцэрце [[Салідарныя з Беларуссю]] ў [[Варшава|Варшаве]], [[12 сакавіка]] [[2006]]]] == Гл. таксама == * [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2001)]] * [[Рэферэндум у Беларусі (2004)]] * [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)]] * [[Джынсавая рэвалюцыя]] * [[Малады Фронт]] * [[Сітавіна!]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.zubr-belarus.com Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210723074507/http://www.zubr-belarus.com/ |date=23 ліпеня 2021 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Партыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі]] apvxvsi3pu8fp2ts2p41ih2yczgt3o8 0 26254 5133117 4582868 2026-04-27T20:32:44Z Steel771 119110 5133117 wikitext text/x-wiki {{Праваслаўная Царква | Царква = Сербская праваслаўная царква | Царква2 = {{lang-sr|Српска православна црква}} | Герб = [[Выява:Flag of the Serbian Orthodox Church.svg|center|200px]]<br/> | Выява галоўнага храма = [[Выява:Cathedral of Saint Sava, Belgrade.jpg|280px]] | Подпіс = Сабор Св. Савы ў Бялградзе | Заснавальнікі = | Аўтакефалія = | Царква-матка = [[Канстанцінопальская праваслаўная царква|Канстанцінопальскі патрыярхат]] | Прызнанне аўтакефаліі = | Аўтаномія = | Прызнанне аўтаноміі = | Прадстаяцель у наш час = [[Ірыней (Патрыярх Сербскі)|Ірыней]] | Цэнтр = [[Бялград]], [[Сербія]] {{Сербія}} | Рэзідэнцыя Прадстаяцеля = [[Бялград]] | Юрысдыкцыя (тэрыторыя) = {{Сербія}} [[Сербія]]<br />{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна}} [[Боснія і Герцагавіна]]<br />{{Сцяг|Паўночная Македонія}} [[Паўночная Македонія]]<br />{{Сцяг|Славенія}} [[Славенія]] <br />{{Сцяг|Харватыя}} [[Харватыя]]<br />{{Сцяг|Чарнагорыя}} [[Чарнагорыя]] | Дыяцэзіі за межамі юрысдыкцыі = | Аўтаномныя цэрквы ў кананічнай залежнасці = Охрыдскае архіепіскапства | Набажэнская мова = [[сербская мова|сербская]], [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]] | Музычная традыцыя = | Каляндар = [[Юліянскі каляндар|юліянскі]]<ref>[http://www.liturgica.ru/bibliot/kalender.html В. Ф. Хулап Реформа календаря и пасхалии: история и современность.]</ref> | Епіскапаў = 45 | Епархій = 46 | Навучальных устаноў = | Манастыроў = | Прыходаў = | Святароў = | Манахаў і манашак = | Вернікаў = | Сайт = [http://спц.срб Старонка ў сеціве] }} '''Сербская праваслаўная царква''' — [[аўтакефалія|аўтакефальная]] [[маёнткавая царква|маёнткавая]] [[праваслаўе|праваслаўная]] [[Хрысціянская царква|Царква]], мела шостае месца ў [[дыпціх, рэлігія|дыпціху]] аўтакефальных маёнткавых Цэркваў. == Гісторыя == Заснаваная ў канцы [[IX стагоддзе|IX стагоддзі]]. З [[1219]] года — [[аўтакефалія]]. З [[1346]] года — першы Патрыярхат. У [[XIV стагоддзе|XIV ст]]. патрапіла пад няволю [[туркі|туркаў]] і ў царкоўную залежнасць ад Канстанцінопальскага патрыярхата. У [[1557]] годзе здабыла незалежнасць, але праз два стагоддзя зноў апынулася ў падначаленні ў Канстанцінопаля. Толькі ў [[1879]] годзе ізноў стала аўтакефальнай. На тэрыторыі суседняй [[Паўночная Македонія|Паўночнай Македоніі]] хрысціянства вядома яшчэ з часоў ап. [[Павел (апостал)|Паўла]]. З IV па VI ст. Македонская Царква напераменку залежала то ад Рыму, то ад Канстанцінопаля. У канцы IX — пачатку XI ст. мела статут аўтакефаліі — ''Ахрыдска архібіскупства-патрыярхія'' (''Ахрыдская патрыярхія''; ''Архібіскупства ахрыдская Першага Юстыніяна і ўся Болгарыі'') з цэнтрам у Ахрыдзе і, магчыма, удзельнічала ў Крышчэнні Русі. Адмысловы царкоўны лёс быў у [[Чарнагорыя|Чарнагорыі]]. Аб'яднанне ўсіх гэтых праваслаўных абласцей у адзіную Сербскую Царкву адбылося ў [[1919]] годзе. З [[1920]] года адноўлены Сербскі Патрыярхат. Фашысцкая акупацыя і наступны сацыялістычны перыяд нанеслі Сербскай Царкве значныя страты. Абвастрыліся нацыяналістычныя тэндэнцыі. У [[1967]] годзе Македонія адлучылася ў самачынную аўтакефалію (пад вяршэнствам архібіскупа Ахрыдскага і Македонскага). == Структура і сучасны стан == 22 студзеня [[2010]] года новым патрыярхам Сербскім абраны біскуп Нішскі [[Ірыней (Патрыярх Сербскі)|Ірыней]]. === Кананічны лад === * [[Вышэйшы царкоўны суд Сербскай праваслаўнай царквы|Вышэйшы царкоўны суд]] * [[Епархіяльны савет Сербскай праваслаўнай царквы|Епархіяльны савет]] * [[Патрыярхійны савет Сербскай праваслаўнай царквы|Патрыярхійны савет]] * [[Свяшчэнны Архірэйскі Сабор Сербскай праваслаўнай царквы|Свяшчэнны Архірэйскі Сабор]] === Епархіі === [[Выява:Map of Eparchies of Serbian Orthodox Church-sr.svg|thumb|350px|Епархіі на тэрыторыі былой Югаславіі]] * [[Бялградска-Карлавацкае архіепіскапства]], з кафедрай у [[Бялград]]зе. * [[Аўстралійска-Новазеландская мітраполія]] ([[Сідней]]) * [[Банацкая епархія]] ([[Вршац]]) * [[Лазня-Лукская епархія]] ([[Баня-Лука]]) * [[Бацкая епархія]] ([[Нові-Сад]]) * [[Біхацка-Петравацкая епархія]] ([[Босанскі-Петравац]]) * [[Бранічаўская епархія]] ([[Пажаравац]]), * [[Брытанска-Скандынаўская епархія]] ([[Стакгольм]]) * [[Будзімская епархія]] ([[Сентэндрэ]]) * [[Валеўская епархія]] ([[Валева]]) * [[Вранская епархія]] ([[Вранье]]) * [[Горнакарлавацкая епархія]] ([[Карлавац]]) * [[Дабра-Баснійская мітраполія]] ([[Сараева]]) * [[Далмацінская епархія]] ([[Шыбенік]]) * [[Жыцкая епархія]] ([[Манастыр Жыча]]) * [[Заграбска-Люблянская мітраполія]] ([[Заграб]], каф. сабор — [[Сабор Праабражэння, Заграб|Сабор Праабражэння]]) * [[Заходнеамерыканская епархія]] (Алхамбра) * [[Заходнееўрапейская епархія]] ([[Парыж]]) * [[Захумска-Герцагавінская епархія]] ([[Мостар]]) * [[Зворніцка-Тузлінская епархія]] ([[Тузла (горад)|Тузла]]) * [[Злетаўска-Струміцкая епархія]] ([[Шціп]]) * [[Усходнеамерыканская епархія]] ([[Эксварт]]) * [[Канадская епархія]] ([[Мілтан]]) * [[Мілешаўская епархія]] ([[Манастыр Мілешава]]) * [[Нішская епархія]] ([[Ніш]]) * Мітраполія Новаграчаніцкая для Амерыкі, Канады і Трэцяга возера (Новаграчаніцкая Мітраполія) * [[Охрыдска-Біталская епархія]] ([[Бітала]]) * [[Осіецкапольска-Бараньская епархія]] ([[Даль (Ердут)|Даль]]) * [[Рашска-Прызранская епархія]] ([[Прызрэн]]) * [[Скопская епархія]] ([[Скоп’е]]) * [[Славонская епархія]] ([[Пакрац]]) * [[Цэнтральназаходнеамерыканская епархія]] ([[Лібертвіль]]) * [[Цэнтральнаеўрапейская епархія]] (Хімельсцір) * [[Срэмская епархія (праваслаўная)|Срэмская епархія]] ([[Срэмскі-Карлаўцы]]) * [[Сербскі праваслаўны вікарыят у Шкодэры]] ([[Шкодэр]]) * [[Тымішаарская епархія]] ([[Тымішаара]]) * [[Тымакская епархія]] ([[Заечар]]) * [[Чарнагорска-Прыморская мітраполія]] ([[Цэцінэ]]) * [[Шабацкая епархія]] ([[Шабац]]) * [[Шумадзійская епархія]] ([[Крагуевац]]) {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://спц.срб Старонка ў сеціве Сербскай праваслаўнай царквы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181118200137/http://xn--o1adq.xn--90a3ac/ |date=18 лістапада 2018 }} {{Праваслаўе}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сербская праваслаўная царква| ]] 4f15ccvejl76xixx723pfr8r6th6rsy 5133118 5133117 2026-04-27T20:33:52Z Steel771 119110 5133118 wikitext text/x-wiki {{Праваслаўная Царква | Царква = Сербская праваслаўная царква | Царква2 = {{lang-sr|Српска православна црква}} | Герб = [[Выява:Flag of the Serbian Orthodox Church.svg|center|200px]]<br/> | Выява галоўнага храма = [[Выява:Cathedral of Saint Sava, Belgrade.jpg|280px]] | Подпіс = Сабор Св. Савы ў Бялградзе | Заснавальнікі = | Аўтакефалія = | Царква-матка = [[Канстанцінопальская праваслаўная царква|Канстанцінопальскі патрыярхат]] | Прызнанне аўтакефаліі = | Аўтаномія = | Прызнанне аўтаноміі = | Прадстаяцель у наш час = [[Ірыней (Патрыярх Сербскі)|Ірыней]] | Цэнтр = [[Бялград]], [[Сербія]] {{Сербія}} | Рэзідэнцыя Прадстаяцеля = [[Бялград]] | Юрысдыкцыя (тэрыторыя) = {{Сербія}} [[Сербія]]<br />{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна}} [[Боснія і Герцагавіна]]<br />{{Сцяг|Паўночная Македонія}} [[Паўночная Македонія]]<br />{{Сцяг|Славенія}} [[Славенія]] <br />{{Сцяг|Харватыя}} [[Харватыя]]<br />{{Сцяг|Чарнагорыя}} [[Чарнагорыя]] | Дыяцэзіі за межамі юрысдыкцыі = | Аўтаномныя цэрквы ў кананічнай залежнасці = Охрыдскае архіепіскапства | Набажэнская мова = [[сербская мова|сербская]], [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]] | Музычная традыцыя = | Каляндар = [[Юліянскі каляндар|юліянскі]]<ref>[http://www.liturgica.ru/bibliot/kalender.html В. Ф. Хулап Реформа календаря и пасхалии: история и современность.]</ref> | Епіскапаў = 45 | Епархій = 46 | Навучальных устаноў = | Манастыроў = | Прыходаў = | Святароў = | Манахаў і манашак = | Вернікаў = | Сайт = [http://спц.срб Старонка ў сеціве] }} '''Сербская праваслаўная царква''' — [[аўтакефалія|аўтакефальная]] [[маёнткавая царква|маёнткавая]] [[праваслаўе|праваслаўная]] [[Хрысціянская царква|Царква]], мела шостае месца ў [[дыпціх, рэлігія|дыпціху]] аўтакефальных маёнткавых Цэркваў. == Гісторыя == Заснаваная ў канцы [[IX стагоддзе|IX стагоддзі]]. З [[1219]] года — [[аўтакефалія]]. З [[1346]] года — першы Патрыярхат. У [[XIV стагоддзе|XIV ст]]. патрапіла пад няволю [[туркі|туркаў]] і ў царкоўную залежнасць ад Канстанцінопальскага патрыярхата. У [[1557]] годзе здабыла незалежнасць, але праз два стагоддзя зноў апынулася ў падначаленні ў Канстанцінопаля. Толькі ў [[1879]] годзе ізноў стала аўтакефальнай. На тэрыторыі суседняй [[Паўночная Македонія|Паўночнай Македоніі]] хрысціянства вядома яшчэ з часоў ап. [[Павел (апостал)|Паўла]]. З IV па VI ст. Македонская Царква напераменку залежала то ад Рыму, то ад Канстанцінопаля. У канцы IX — пачатку XI ст. мела статут аўтакефаліі — ''Ахрыдска архібіскупства-патрыярхія'' (''Ахрыдская патрыярхія''; ''Архібіскупства ахрыдская Першага Юстыніяна і ўся Болгарыі'') з цэнтрам у Ахрыдзе і, магчыма, удзельнічала ў Крышчэнні Русі. Адмысловы царкоўны лёс быў у [[Чарнагорыя|Чарнагорыі]]. Аб'яднанне ўсіх гэтых праваслаўных абласцей у адзіную Сербскую Царкву адбылося ў [[1919]] годзе. З [[1920]] года адноўлены Сербскі Патрыярхат. Фашысцкая акупацыя і наступны сацыялістычны перыяд нанеслі Сербскай Царкве значныя страты. Абвастрыліся нацыяналістычныя тэндэнцыі. У [[1967]] годзе Македонія адлучылася ў самачынную аўтакефалію (пад вяршэнствам архібіскупа Ахрыдскага і Македонскага). == Структура і сучасны стан == 22 студзеня [[2010]] года новым патрыярхам Сербскім абраны біскуп Нішскі [[Ірыней (Патрыярх Сербскі)|Ірыней]]. === Кананічны лад === * [[Вышэйшы царкоўны суд Сербскай праваслаўнай царквы|Вышэйшы царкоўны суд]] * [[Епархіяльны савет Сербскай праваслаўнай царквы|Епархіяльны савет]] * [[Патрыярхійны савет Сербскай праваслаўнай царквы|Патрыярхійны савет]] * [[Свяшчэнны Архірэйскі Сабор Сербскай праваслаўнай царквы|Свяшчэнны Архірэйскі Сабор]] === Епархіі === [[Выява:Map of Eparchies of Serbian Orthodox Church-sr.svg|thumb|350px|Епархіі на тэрыторыі былой Югаславіі]] * [[Бялградска-Карлавацкае архіепіскапства]], з кафедрай у [[Бялград]]зе. * [[Аўстралійска-Новазеландская мітраполія]] ([[Сідней]]) * [[Банацкая епархія]] ([[Вршац]]) * [[Лазня-Лукская епархія]] ([[Баня-Лука]]) * [[Бацкая епархія]] ([[Нові-Сад]]) * [[Біхацка-Петравацкая епархія]] ([[Босанскі-Петравац]]) * [[Бранічаўская епархія]] ([[Пажаравац]]), * [[Брытанска-Скандынаўская епархія]] ([[Стакгольм]]) * [[Будзімская епархія]] ([[Сентэндрэ]]) * [[Валеўская епархія]] ([[Валева]]) * [[Вранская епархія]] ([[Вранье]]) * [[Горнакарлавацкая епархія]] ([[Карлавац]]) * [[Дабра-Баснійская мітраполія]] ([[Сараева]]) * [[Далмацінская епархія]] ([[Шыбенік]]) * [[Жыцкая епархія]] ([[Манастыр Жыча]]) * [[Заграбска-Люблянская мітраполія]] ([[Заграб]], каф. сабор — [[Сабор Праабражэння, Заграб|Сабор Праабражэння]]) * [[Заходнеамерыканская епархія]] (Алхамбра) * [[Заходнееўрапейская епархія]] ([[Парыж]]) * [[Захумска-Герцагавінская епархія]] ([[Мостар]]) * [[Зворніцка-Тузлінская епархія]] ([[Тузла (горад)|Тузла]]) * [[Злетаўска-Струміцкая епархія]] ([[Шціп]]) * [[Усходнеамерыканская епархія]] ([[Эксварт]]) * [[Канадская епархія]] ([[Мілтан]]) * [[Мілешаўская епархія]] ([[Манастыр Мілешава]]) * [[Нішская епархія]] ([[Ніш]]) * Мітраполія Новаграчаніцкая для Амерыкі, Канады і Трэцяга возера (Новаграчаніцкая Мітраполія) * [[Охрыдска-Біталская епархія]] ([[Бітала]]) * [[Осіецкапольска-Бараньская епархія]] ([[Даль (Ердут)|Даль]]) * [[Рашска-Прызранская епархія]] ([[Прызрэн]]) * [[Скопская епархія]] ([[Скоп’е]]) * [[Славонская епархія]] ([[Пакрац]]) * [[Цэнтральназаходнеамерыканская епархія]] ([[Лібертвіль]]) * [[Цэнтральнаеўрапейская епархія]] (Хімельсцір) * [[Срэмская епархія (праваслаўная)|Срэмская епархія]] ([[Срэмскі-Карлаўцы]]) * [[Сербскі праваслаўны вікарыят у Шкодэры]] ([[Шкодэр]]) * [[Тымішаарская епархія]] ([[Тымішаара]]) * [[Тымакская епархія]] ([[Заечар]]) * [[Чарнагорска-Прыморская мітраполія]] ([[Цэцінэ]]) * [[Шабацкая епархія]] ([[Шабац]]) * [[Шумадзійская епархія]] ([[Крагуевац]]) {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://спц.срб Старонка ў сеціве Сербскай праваслаўнай царквы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181118200137/http://xn--o1adq.xn--90a3ac/ |date=18 лістапада 2018 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{Праваслаўе}} [[Катэгорыя:Сербская праваслаўная царква| ]] 5pn2s57bk2ddkuf49mbeq9oj11tmv5g 5133120 5133118 2026-04-27T20:35:26Z Steel771 119110 5133120 wikitext text/x-wiki {{Праваслаўная Царква | Царква = Сербская праваслаўная царква | Царква2 = {{lang-sr|Српска православна црква}} | Герб = [[Выява:Flag of the Serbian Orthodox Church.svg|center|200px]]<br/> | Выява галоўнага храма = [[Выява:Cathedral of Saint Sava, Belgrade.jpg|280px]] | Подпіс = Сабор Св. Савы ў Бялградзе | Заснавальнікі = | Аўтакефалія = | Царква-матка = [[Канстанцінопальская праваслаўная царква|Канстанцінопальскі патрыярхат]] | Прызнанне аўтакефаліі = | Аўтаномія = | Прызнанне аўтаноміі = | Прадстаяцель у наш час = [[Ірыней (Патрыярх Сербскі)|Ірыней]] | Цэнтр = [[Бялград]], [[Сербія]] {{Сербія}} | Рэзідэнцыя Прадстаяцеля = [[Бялград]] | Юрысдыкцыя (тэрыторыя) = {{Сербія}} [[Сербія]]<br />{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна}} [[Боснія і Герцагавіна]]<br />{{Сцяг|Паўночная Македонія}} [[Паўночная Македонія]]<br />{{Сцяг|Славенія}} [[Славенія]] <br />{{Сцяг|Харватыя}} [[Харватыя]]<br />{{Сцяг|Чарнагорыя}} [[Чарнагорыя]] | Дыяцэзіі за межамі юрысдыкцыі = | Аўтаномныя цэрквы ў кананічнай залежнасці = Охрыдскае архіепіскапства | Набажэнская мова = [[сербская мова|сербская]], [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]] | Музычная традыцыя = | Каляндар = [[Юліянскі каляндар|юліянскі]]<ref>[http://www.liturgica.ru/bibliot/kalender.html В. Ф. Хулап Реформа календаря и пасхалии: история и современность.]</ref> | Епіскапаў = 45 | Епархій = 46 | Навучальных устаноў = | Манастыроў = | Прыходаў = | Святароў = | Манахаў і манашак = | Вернікаў = | Сайт = https://www.spc.rs/ }} '''Сербская праваслаўная царква''' — [[аўтакефалія|аўтакефальная]] [[маёнткавая царква|маёнткавая]] [[праваслаўе|праваслаўная]] [[Хрысціянская царква|Царква]], мела шостае месца ў [[дыпціх, рэлігія|дыпціху]] аўтакефальных маёнткавых Цэркваў. == Гісторыя == Заснаваная ў канцы [[IX стагоддзе|IX стагоддзі]]. З [[1219]] года — [[аўтакефалія]]. З [[1346]] года — першы Патрыярхат. У [[XIV стагоддзе|XIV ст]]. патрапіла пад няволю [[туркі|туркаў]] і ў царкоўную залежнасць ад Канстанцінопальскага патрыярхата. У [[1557]] годзе здабыла незалежнасць, але праз два стагоддзя зноў апынулася ў падначаленні ў Канстанцінопаля. Толькі ў [[1879]] годзе ізноў стала аўтакефальнай. На тэрыторыі суседняй [[Паўночная Македонія|Паўночнай Македоніі]] хрысціянства вядома яшчэ з часоў ап. [[Павел (апостал)|Паўла]]. З IV па VI ст. Македонская Царква напераменку залежала то ад Рыму, то ад Канстанцінопаля. У канцы IX — пачатку XI ст. мела статут аўтакефаліі — ''Ахрыдска архібіскупства-патрыярхія'' (''Ахрыдская патрыярхія''; ''Архібіскупства ахрыдская Першага Юстыніяна і ўся Болгарыі'') з цэнтрам у Ахрыдзе і, магчыма, удзельнічала ў Крышчэнні Русі. Адмысловы царкоўны лёс быў у [[Чарнагорыя|Чарнагорыі]]. Аб'яднанне ўсіх гэтых праваслаўных абласцей у адзіную Сербскую Царкву адбылося ў [[1919]] годзе. З [[1920]] года адноўлены Сербскі Патрыярхат. Фашысцкая акупацыя і наступны сацыялістычны перыяд нанеслі Сербскай Царкве значныя страты. Абвастрыліся нацыяналістычныя тэндэнцыі. У [[1967]] годзе Македонія адлучылася ў самачынную аўтакефалію (пад вяршэнствам архібіскупа Ахрыдскага і Македонскага). == Структура і сучасны стан == 22 студзеня [[2010]] года новым патрыярхам Сербскім абраны біскуп Нішскі [[Ірыней (Патрыярх Сербскі)|Ірыней]]. === Кананічны лад === * [[Вышэйшы царкоўны суд Сербскай праваслаўнай царквы|Вышэйшы царкоўны суд]] * [[Епархіяльны савет Сербскай праваслаўнай царквы|Епархіяльны савет]] * [[Патрыярхійны савет Сербскай праваслаўнай царквы|Патрыярхійны савет]] * [[Свяшчэнны Архірэйскі Сабор Сербскай праваслаўнай царквы|Свяшчэнны Архірэйскі Сабор]] === Епархіі === [[Выява:Map of Eparchies of Serbian Orthodox Church-sr.svg|thumb|350px|Епархіі на тэрыторыі былой Югаславіі]] * [[Бялградска-Карлавацкае архіепіскапства]], з кафедрай у [[Бялград]]зе. * [[Аўстралійска-Новазеландская мітраполія]] ([[Сідней]]) * [[Банацкая епархія]] ([[Вршац]]) * [[Лазня-Лукская епархія]] ([[Баня-Лука]]) * [[Бацкая епархія]] ([[Нові-Сад]]) * [[Біхацка-Петравацкая епархія]] ([[Босанскі-Петравац]]) * [[Бранічаўская епархія]] ([[Пажаравац]]), * [[Брытанска-Скандынаўская епархія]] ([[Стакгольм]]) * [[Будзімская епархія]] ([[Сентэндрэ]]) * [[Валеўская епархія]] ([[Валева]]) * [[Вранская епархія]] ([[Вранье]]) * [[Горнакарлавацкая епархія]] ([[Карлавац]]) * [[Дабра-Баснійская мітраполія]] ([[Сараева]]) * [[Далмацінская епархія]] ([[Шыбенік]]) * [[Жыцкая епархія]] ([[Манастыр Жыча]]) * [[Заграбска-Люблянская мітраполія]] ([[Заграб]], каф. сабор — [[Сабор Праабражэння, Заграб|Сабор Праабражэння]]) * [[Заходнеамерыканская епархія]] (Алхамбра) * [[Заходнееўрапейская епархія]] ([[Парыж]]) * [[Захумска-Герцагавінская епархія]] ([[Мостар]]) * [[Зворніцка-Тузлінская епархія]] ([[Тузла (горад)|Тузла]]) * [[Злетаўска-Струміцкая епархія]] ([[Шціп]]) * [[Усходнеамерыканская епархія]] ([[Эксварт]]) * [[Канадская епархія]] ([[Мілтан]]) * [[Мілешаўская епархія]] ([[Манастыр Мілешава]]) * [[Нішская епархія]] ([[Ніш]]) * Мітраполія Новаграчаніцкая для Амерыкі, Канады і Трэцяга возера (Новаграчаніцкая Мітраполія) * [[Охрыдска-Біталская епархія]] ([[Бітала]]) * [[Осіецкапольска-Бараньская епархія]] ([[Даль (Ердут)|Даль]]) * [[Рашска-Прызранская епархія]] ([[Прызрэн]]) * [[Скопская епархія]] ([[Скоп’е]]) * [[Славонская епархія]] ([[Пакрац]]) * [[Цэнтральназаходнеамерыканская епархія]] ([[Лібертвіль]]) * [[Цэнтральнаеўрапейская епархія]] (Хімельсцір) * [[Срэмская епархія (праваслаўная)|Срэмская епархія]] ([[Срэмскі-Карлаўцы]]) * [[Сербскі праваслаўны вікарыят у Шкодэры]] ([[Шкодэр]]) * [[Тымішаарская епархія]] ([[Тымішаара]]) * [[Тымакская епархія]] ([[Заечар]]) * [[Чарнагорска-Прыморская мітраполія]] ([[Цэцінэ]]) * [[Шабацкая епархія]] ([[Шабац]]) * [[Шумадзійская епархія]] ([[Крагуевац]]) {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://спц.срб Старонка ў сеціве Сербскай праваслаўнай царквы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181118200137/http://xn--o1adq.xn--90a3ac/ |date=18 лістапада 2018 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{Праваслаўе}} [[Катэгорыя:Сербская праваслаўная царква| ]] 7j9qf3cwbl5rnjena8o444zndrmr654 0 33134 5133024 4373117 2026-04-27T14:33:35Z Skejtpunk 166855 вікіфікацыя, дапаўненне, афармленне 5133024 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыя пра музычны кірунак | назва = Анарха-панк | напрамкі = [[Вулічны-панк]]<br>[[Арт-панк]]<br>[[Пост-панк]]<br>[[Готык-рок]] | месца = ап-1970-ыя [[Злучанае Каралеўства]] | інструменты = [[Гітара]] <br/> [[Бас-гітара]] <br/> [[Ударная ўстаноўка|бубны]] <br/> [[Вакал]] <br/> часам выкарыстоўваюць і іншыя інструменты | усевядомасць = Андэрграўнд | вытворныя разнавіднасці = [[Д-біт]] | артыкул з разнавіднсцямі = | разнавіднасці = | спалучэнні = [[Краст-панк]] — [[Грайндкор]] — [[Фолк-панк]] | рэгіянальныя сцэны = | мясцовыя сцэны = | іншыя артыкулы = [[Анархізм]] — [[Разнавіднасці панк-року]] }} '''Анарха-панк''' — музыкальны кірунак, разнавіднасць [[панк-рок]]у. Гурты анарха-панку прапагандуюць [[анархізм]], апроч таго часта таксама прапагандуюць вегетарыянства, экалогію, выступаюць супраць расізму. Першыя значныя гурты прытрымліваліся таксама спачатку [[пацыфізм|пацыфічнага ладу жыцця]], але ў далейшым змянілі сваю пазіцыю<ref>https://royallib.com/read/ohara_kreyg/filosofiya_panka_bolshe_chem_shum.html#266240</ref>. Першым анархічным гуртам быў лонданскі [[Crass]]<ref>https://royallib.com/read/ohara_kreyg/filosofiya_panka_bolshe_chem_shum.html#245760</ref>, які ў сваіх захопленых тэкстах прапагандаваў ідэі Do It Yourself (Зрабі Сам). Яны самастойна ладзілі канцэрты, запісвалі і распаўсюджвалі запісы, без дапамогі камерцыйных лейблаў<ref>https://royallib.com/read/ohara_kreyg/filosofiya_panka_bolshe_chem_shum.html#450560</ref>. З цягам часу з'явілася вялікая колькасць гуртоў, якія выраслі з панк-року, але былі захопленыя думкамі ідэалогіі анархізму. ==Вядомыя выканоўцы з анархічнымі поглядамі == * [[Chumbawamba]] * [[Conflict]] * [[Crass]] * [[Defiance]] * [[The Ex]] * [[Oi Polloi]] * [[Propagandhi]] * [[Subhumans]] == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://tripatlas.com/Anarcho-punk What is anarcho-punk]{{Недаступная спасылка}} {{ref-en}} * {{кніга |аўтар = O'Hara C. |загаловак = The philosophy of punk: More than noise |выданне = 2nd edition |выдавецтва = АК Press |месца = San Francisco |год = 1999 |старонак = 172 |isbn = 1-873176-16-3 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Жанры панк-року]] 8zhq8no79qezo6f22ng53q61waquh8m 0 42683 5133183 4869682 2026-04-28T05:43:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133183 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Беларуская назва = Рэспубліка Зімбабвэ |Арыгінальная назва = {{lang-en|Republic of Zimbabwe}}<br />{{lang-nya|Dziko la Zimbabwe}}<br />{{lang-sn|Republic ye Zimbabwe}}<br />{{lang-st|Rephabliki ya Zimbabwe}}<br />{{lang-tn|Lefatshe la Zimbabwe}}<br />{{lang-ven|Riphabuḽiki ya Zimbagwe}} |Родны склон = Зімбабвэ |Частка = |Сцяг = Flag of Zimbabwe.svg |Герб = Coat of arms of Zimbabwe.svg |Замест герба = |Дэвіз = Unity, Freedom, Work |Пераклад дэвізу = Адзінства, свабода, праца |Назва гімна = Kalibusiswe Ilizwe le Zimbabwe |Аўдыё = |Форма кіравання = [[Прэзідэнцкая рэспубліка]] |Дзяржаўная рэлігія = |lat_dir = S|lat_deg = 19|lat_min = 1|lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 1|lon_sec = 0 |region = ZW |CoordScale = |На карце = Zimbabwe (orthographic projection).svg |На карце2 = |Мовы = [[Ньянджа]], [[чыбарвэ]], [[Англійская мова|англійская]], [[каланга]], [[Кайсанская мова|кайсанская]], [[намб'я]], [[ндау]], [[Паўночная ндэбеле|ндэбеле]], [[шангані]], [[Шона (мова)|шона]], [[Зімбабвійская мова жэстаў|мова жэстаў]], [[сесота]], [[Тонга, мова|тонга]], [[Тсвана (мова)|тсвана]], [[Венда, мова|венда]], [[Коса, мова|коса]] |Заснавана = [[1 кастрычніка]] [[1923]] (як [[Паўднёвая Радэзія]]) |Дата незалежнасці = [[11 лістапада]] [[1965]] (як [[Радэзія]]) |Незалежнасць ад = [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] |Сталіца = [[Харарэ]] |Найбуйнейшыя гарады = [[Харарэ]], [[Булавая]] |Пасады кіраўнікоў = [[Прэзідэнт Зімбабвэ|Прэзідэнт]] <br/> [[Першы віцэ-прэзідэнт Зімбабвэ|Першы віцэ-прэзідэнт]] <br/> [[Другі віцэ-прэзідэнт Зімбабвэ|Другі віцэ-прэзідэнт]] |Кіраўнікі = [[Эмерсан Мнангагва]] <br/> пазіцыя вакантная <br/> [[Пелекезела Мпока]] |Месца па плошчы = 60 |Плошча = 390.757 |Працэнт вады = |Этнахаронім = [[Зімбабвійцы]] |Месца па насельніцтву = 73 |Насельніцтва = 12.973.808 |Год ацэнкі = 2012 |Насельніцтва па перапісу = 13.061.239 |Год перапісу = 2012 |Шчыльнасць насельніцтва = 26 |Месца па шчыльнасці = 170 |ВУП (ППЗ) = 27,134 млрд |Год разліку ВУП (ППЗ) = 2014 |Месца па ВУП (ППЗ) = |ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва = 2.046 |Месца па ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= |ВУП (намінал) = 13,672 млрд |Год разліку ВУП (намінал) = 2014 |Месца па ВУП (намінал) = |ВУП (намінал) на душу насельніцтва= 1.031 |Месца па ВУП (намінал) на душу насельніцтва = |ІРЧП = 0,492 |Год разліку ІРЧП = 2013 |Месца па ІРЧП = 156 |Узровень ІРЧП = нізкі |Авіякампанія = |Валюта = [[Долар ЗША]] ($, USD) |Дамен = [[.zw]] |ISO = ZW |Тэлефонны код = 263 |Часавы пояс = +2 |Заўвагі = <!-- |Без сцяга і герба=* --> <!-- |Без гімна=* --> }} '''Зімба́бвэ''' ({{lang-en|Zimbabwe}}, {{lang-nya|Zimbabwe}}, {{lang-sn|Zimbabwe}}, {{lang-st|Zimbabwe}}, {{lang-tn|Zimbabwe}}, {{lang-ven|Zimbagwe}}) — краіна ў [[Паўднёвая Афрыка|Паўднёвай Афрыцы]]. Мяжуе з [[ПАР]] на поўдні, [[Батсвана]]й і [[Намібія]]й на захадзе, [[Замбія]]й на поўначы і [[Мазамбік]]ам на ўсходзе. Непасрэднага выхаду да акіяну не мае. У мінулым брытанская [[калонія]] [[Паўднёвая Радэзія]], фактычна незалежная ў 1965—1979 гадах пад назвамі [[Радэзія]] і [[Зімбабвэ-Радэзія]]. Сталіца — горад [[Харарэ]] (был. Солсберы). Назва краіны паказвае на яе пераемнасць у адносінах да першай дзяржавы на гэтай тэрыторыі — імперыі Манаматапа, сталіцай якога быў [[Вялікі Зімбабвэ]], а асноўным насельніцтвам — народ гакамерэ, продкі пераважных цяпер шона. == Прырода == Большая частка тэрыторыі Зімбабвэ размешчана на вышыні 1000—1500 м у межах шырокіх дакембрыйскіх цокальных [[плато]] Машона і Матабеле, якія ступеніста паніжаюцца да высокіх пластовых пясчаных раўнін сярэдняга цячэння ракі [[Замбезі]] (на поўначы) і міжрэчча [[Лімпопа (рака)|Лімпопа]] і [[Сабі]] (на поўдні). Найвышэйшы пункт краіны — [[гара Іньянгані]] (2592 м) у гарах Інбянга на ўсходзе Зімбабвэ. Па радовішчах [[плаціноіды|плаціноідаў]] і храмітаў Зімбабвэ займае III месца ў свеце. Таксама шмат радовішч жалезных руд, [[золата]], рэдкіх металаў, [[медзь|медзі]], [[нікель|нікеля]], [[кобальт]]у, [[баксіт]]аў, каменнага вугалю і каштоўных камянёў (алмазы, [[рубін]]ы, [[ізумруд]]ы). Густая рачная сетка належыць басейну [[Індыйскі акіян|Індыйскага акіяна]], за выключэннем невялікай вобласці ўнутранага сцёку на захадзе. Рака Замбезі, якая працякае па паўночна-заходняй мяжы краіны, збірае прытокі з паловы тэрыторыі Зімбабвэ (Гвай, Сенгва, Сан’яці). У Лімпопа, якая цячэ па паўднёвай мяжы, ўпадаюць рэкі Шашэ, Умзінгвані, Буб’е, Мвенезі. На паўднёвым усходзе рака Савэ прымае прытокі Рунда і Сабі. На захадзе рака Ната з прытокамі высыхае па шляху да Калахары. Рэкі Зімбабвэ нешматводныя, перасыхаюць ў сухі сезон, з шматлікімі [[Парог ракі|парогамі]] і [[вадаспад]]амі, самы знакаміты з якіх [[вадаспад Вікторыя|Вікторыя]] на рацэ Замбезі. На шматлікіх рэках пабудаваныя [[Вадасховішча|вадасховішчы]], найбуйнейшае з якіх Карыба. [[Водны транспарт|Суднаходныя]] толькі асобныя ўчасткі Замбезі і Лімпопа. З-за катастрафічных тэмпаў высечкі лясоў, драўняная расліннасць займае цяпер менш за палову тэрыторыі краіны. Рэліктавыя вільготныя вечназялёныя лясы захаваліся толькі на схілах гор Іньянга на ўсходзе краіны. На захадзе растуць сухія лістападныя цікавыя лясы. На плато Машона — сухія рэдкастойная лясы міёмба і мапанэ. З буйных жывёл у Зімбабвэ да гэтага часу захаваліся [[сланы]], [[антылопы]], [[Зебра|зебры]], [[Жырафа|жырафы]], [[Леў|львы]], [[кракадзіл]]ы. Нешматлікія [[насарог]]і, [[гепард]]ы, жырафы, [[пітон]]ы. 10 % тэрыторыі краіны займаюць [[запаведнік]]і і [[Нацыянальны парк|нацыянальныя паркі]]. == Дзяржаўны лад і палітыка == Рэспубліка Зімбабвэ — прэзідэнцкая рэспубліка. Прынятая [[18 красавіка]] [[1980]] Канстытуцыя з папраўкамі 1987 і 1989 замацоўвала за главой дзяржавы — прэзідэнтам — неабмежаваную ўладу. Прэзідэнт узначальваў урад і з’яўляўся галоўнакамандуючым узброеннымі сіламі дзяржавы. Прэзідэнт абіраўся шляхам прамога ўсеагульнага галасавання на 6-гадовы тэрмін, аднак мог быць абраны на гэты пост неабмежаваную колькасць разоў. Заканадаўчую ўладу ажыццяўляе Нацыянальная асамблея, якая складаецца з 150 дэпутатаў (120 з іх абіраюцца прамым усеагульным галасаваннем, 12 — прызначаюцца прэзідэнтам, 10 дэпутацкіх месцаў займаюць традыцыйныя правадыры і 8 займаюць па пасадзе 8 губернатараў правінцый). Тэрмін паўнамоцтваў Нацыянальнай асамблеі — 5 гадоў. У [[2013]] у Канстытуцыю былі ўнесены змены, у выніку якіх абмяжоўвалася прэзідэнцкая ўлада і пашыраліся паўнамоцтвы парламента. Аднак, прэзідэнт [[Роберт Мугабэ|Р. Мугабэ]] зможа пераабірацца яшчэ двойчы. == Знешняя палітыка == Пасля атрымання незалежнасці ключавым напрамкам знешняй палітыкі Зімбабвэ становіцца [[Афрыка]]. Зімбабвэ гуляла актыўную ролю ў [[Рух недалучэння|Руху недалучэння]], [[Садружнасць нацый|Садружнасці нацый]], у барацьбе супраць [[апартэід]]у, з’яўляючыся членам групы «прыфрантавых дзяржаў». Кіраўніцтва Зімбабвэ падтрымаў урад [[Мазамбік]]а ў яго барацьбе супраць РЕНАМО; з [[1992]] па [[1995]] Зімбабвэ ўдзельнічала ў міратворчых місіях [[ААН]] у [[Мазамбік]]у, [[Руанда|Руандзе]], [[Ангола|Анголе]], [[Самалі]]. Адносіны ўрада Р. Мугабэ з Захадам сапсаваліся пасля пачатку ў краіне рэквізіцыі зямель белых фермераў, а таксама пасля таго, як назіральнікі з заходніх краін прызналі выбары ў 2000 несправядлівымі. МВФ і Сусветны Банк спынілі выдачу крэдытаў Зімбабвэ, спасылаючыся на злоўжыванне чыноўнікамі атрыманых сродкаў, а таксама на спыненне выплаты даўгоў. Іншай прычынай стаў прыняты ў [[ЗША]] закон аб «Дэмакратыі і Аднаўленні эканомікі Зімбабвэ» (снежань 2001), па якім Р. Мугабэ мог нармалізаваць адносіны з міжнароднымі фінансавымі інстытутамі толькі ў выпадку вывядзення войскаў з [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга]] (ДРК) і забеспячэння правядзення празрыстых і справядлівых выбараў. Дзеянні ўладаў Зімбабвэ ў дачыненні да апазіцыі перад прэзідэнцкімі выбарамі 2002 былі расцэненыя ЕС як пагроза дэмакратыі, што прывяло да ўвядзення ў дачыненні да Зімбабвэ абмежаваных санкцый. Садружнасць нацый часова прыпыніла сяброўства Зімбабвэ ў арганізацыі, пасля чаго краіна сама выйшла з яе. Урад Р.Мугабэ карыстаўся досыць стабільнай падтрымкай рэгіянальнага лідара — [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі]], хоць сітуацыя часова ўскладнілася пасля ўводу войскаў Зімбабвэ ў ДРК. ПАР прагаласавала за выключэнне Зімбабвэ з Садружнасці на адзін год, але выступіла супраць увядзення міжнародных санкцый. Кіраўніцтва ПАР прымае актыўны ўдзел ва ўрэгуляванні палітычнага крызісу ў Зімбабвэ. У 2006 урад Зімбабвэ афіцыйна абвясціла праграму «Позірк на Усход» («Look East»), якая стала часткай дзяржаўнай палітыкі пераарыентацыі з заходніх рынкаў на рынкі Кітая, Індыі, Ірана, Інданезіі, Малайзіі, КНДР. Зімбабвэ — член [[ААН]] (з 25 жніўня 1980), уваходзіць у склад [[Афрыканскі саюз|Афрыканскага саюза]], Супольнасці развіцця Поўдня Афрыкі, Эканамічнага супольнасці краін Усходняй і Паўднёвай Афрыкі і інш. == Эканоміка == Пасля атрымання незалежнасці ў 1980 Зімбабвэ адносілася да ліку найбольш эканамічна развітых краін на афрыканскім кантыненце. У цяперашні час Зімбабвэ адносіцца да ліку найбольш бедных дзяржаў свету. У прамысловасці занята 10 % працаздольнага насельніцтва, яно дае 21,6 % ВУП. Працуюць прадпрыемствы тэкстыльнай і тытунёвай прамысловасці, па вытворчасці аўтамабільных акумулятараў і перапрацоўцы сельскагаспадарчай сыравіны. Вядзецца прамысловая здабыча жалеза, золата, азбесту, каменнага вугалю, срэбра, нікелю, плаціны, пры гэтым найболей важную ролю адыгрывае здабыча золата. У 1996 годзе пачалася здабыча алмазаў. У [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадарцы]] занята 66 % працаздольнага насельніцтва, яно дае 16,7 % ВУП. Апрацоўваецца 8,3 % тэрыторыі, аброшваецца 174 тыс. га зямлі. Галоўнымі экспартнымі культурамі з’яўляюцца [[тытунь]] (3 месца ў свеце), бавоўна, [[чай]] (22 тыс. т) і цукровы трыснёг (3,3 млн т). Для ўнутранага спажывання вырошчваюцца [[пшаніца]] (140 тыс. т), [[кукуруза]] (900 тыс. т), гародніна (135 тыс. т). Частыя засухі наносяць вялікую шкоду сельскай гаспадарцы. Даходы дзяржаўнага бюджэту ў 2017 годзе склалі 3,8 млрд. дол. ЗША, выдаткі — 5,5 млрд. дол. ЗША, дэфіцыт — −9,6 % ад ВУП<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/#economy |title=Zimbabwe — The World Factbook |access-date=18 красавіка 2023 |archive-date=26 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126032849/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/#economy |url-status=dead }}</ref>. == Гісторыя == === Старажытнасць === Першыя сляды чалавека на тэрыторыі сучаснага Зімбабвэ — драўляныя прылады, якія датуюць часам каля 190 тысяч гадоў таму. Спачатку тэрыторыю Зімбабвэ насялялі народы, якія гаварылі на кайсанскіх мовах, блізкія па культуры да сучасных іх носьбітаў — [[Сан (народ)|бушменаў]]. Старажытныя жыхары былі язычнікамі, у імя сваіх багоў праводзілі жорсткія абрады. Ёсць звесткі, што ў шанаванні зімбабвійцаў была кроў [[трубказуб]]а. Найважнейшым богам лічыўся бог урадлівасці Цімурай Хантэлемінаў, бо лад жыцця быў сельскагаспадарчым. Мужчына, як і ў многіх старажытных грамадствах, павінен быў быць шматдзетным, каб мець больш рабочай сілы на палях. Богам урадлівасці лічыўся Сашанэ Ігнайхалаване. == Гл. таксама == * [[Зімбабвійская кухня]] {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Zimbabwe}} {{краіна ў тэмах |краіна = Зімбабвэ |краіны = Зімбабвэ |краіне = Зімбабвэ |выява = {{сцяг|Зімбабвэ||35px}} }} {{Афрыка}} {{Афрыканскі саюз}} {{Садружнасць нацый}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Зімбабвэ| ]] [[Катэгорыя:Унітарныя дзяржавы]] [[Катэгорыя:Краіны, якія не маюць выхаду да мора]] [[Катэгорыя:Англамоўныя краіны і тэрыторыі]] [[Катэгорыя:Усходняя Афрыка]] 6xdikzhwjs0g4pgjvg7dv5os3tk2cze 0 43188 5133089 5086146 2026-04-27T19:30:01Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5133089 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Юрый Данілавіч''' ([[1281]] — {{ДС|21|11|1325}}) — вялікі князь маскоўскі ([[1303]]—[[1325]]), князь уладзімірскі ([[1319]]—[[1322]]), князь наўгародскі ([[1322]]—[[1325]]). Юрый шмат гадоў змагаўся з цвярскім князем [[Міхаіл Яраславіч|Міхаілам Яраславічам]] за права называцца [[Уладзімірскае вялікае княства|вялікім уладзімірскім князем]]. == Біяграфія == Старэйшы сын [[Маскоўскае княства|маскоўскага князя]] [[Даніл Аляксандравіч|Даніла Аляксандравіча]], брат [[Іван Каліта|Івана I Каліты]]. Княжыў у [[Пераслаўль-Залескі|Пераслаўлі-Залескім]]. Пасля смерці бацькі (1303) заняў маскоўскі стол, далучыў да Масквы [[Мажайск]]ае княства. У 1304 годзе, пасля смерці свайго дзядзькі, вялікага князя ўладзімірскага [[Андрэй Аляксандравіч|Андрэя Аляксандравіча]], прад’явіў прэтэнзіі на вялікае княжанне, але [[хан Тахта]] выдаў у 1305 годзе ярлык на яго суперніку Юрыя Данілавіча, цвярскому князю [[Міхаіл Яраславіч|Міхаілу Яраславічу]], які пасля вяртання з [[Залатая Арда|Арды]] здзейсніў паход на [[Масква|Маскву]]. Летам 1308 года зноў абараняў Маскву ад войскаў Міхаіла Яраславіча. У 1310 годзе захапіў [[Ніжні Ноўгарад]], дзе пасадзіў на княжанне свайго брата Барыса. У 1314 годзе, скарыстаўшыся ад’ездам Міхаіла Яраславіча да новага хана [[Узбек-хан|Узбека]], укняжыўся ў Ноўгарадзе, пасля чаго быў выкліканы ў Арду. Узбек-хан вырашыў спрэчку на карысць цвярскога князя: Юрый Данілавіч быў затрыманы ў Ардзе, а Міхаіл Яраславіч адпраўлены з ханскім паслом і ардынскім атрадам на Русь. Ён прыцягнуў на бок Масквы ўладзімірскага мітрапаліта Пятра. Маскоўскія князі абаранілі Пятра на Пераяслаўскім саборы 1310 года ад абвінавачанняў, вылучаных цвярскім біскупам Андрэем. Мітрапаліт жа затым паслядоўна падтрымліваў іх у барацьбе з цвярскім князямі, нярэдка гасцяваў у Маскве. У 1317 годзе Юрый Данілавіч ажаніўся другім шлюбам у Ардзе на сястры Узбек-хана Канчацы (у хрышчэнні Агаф’я), атрымаў ярлык на вялікае княжанне ўладзімірскае і выправіўся на Русь з ханскім паслом Каўгадыем. Міхаіл Яраславіч прызнаў пераход вялікага княжання да Юрыя Данілавіча і з’ехаў у [[Цвер]]. Аднак, калі Юры Данілавіч пачаў рабаваць Цвярское княства, Міхаіл Яраславіч нанёс яго войскам паражэнне ў [[Барценеўская бітва|Барценеўскай бітве]] 22 снежня 1317 года, пасля чаго Юрый Данілавіч збег у Ноўгарад, яго жонка і брат Барыс трапілі ў палон. Неўзабаве Юрый Данілавіч выступіў супраць Міхаіла Яраславіча з наўгародцамі, у пачатку 1318 года супернікі заключылі мір, дамовіўшыся, што абодва пойдуць у Арду. Тым часам жонка Юрыя Данілавіча памерла ў цвярскім палоне, з’явіліся чуткі аб тым, што яна была атручана. У 1318 годзе Юрый Данілавіч і Міхаіл Яраславіч прыбылі ў Арду, дзе цверскаму князю былі прад’яўлены абвінавачанні ў нявыплаце даніны, супраціўленні ханскаму паслу і смерці Канчакі. Юрый Данілавіч выступаў адным з абвінаваўцаў на судзе. 22 лістапада 1318 года з санкцыі хана Узбека цвярскі князь быў пакараны смерцю. У 1321 годзе Юрый Данілавіч прымусіў цвярскіх князёў выплаціць яму патрабаваную для перадачы ў Арду даніну, але не перадаў яе ханскаму паслу, а сышоў «са срэбрам» у [[Ноўгарад]]. Тут у 1322 годзе. ён адбіў напад шведаў на [[Прыазёрск|Карэлу]] і аблажыў [[Выбарг]]. Адначасова цвярскі князь [[Дзмітрый Міхайлавіч]] накіраваўся ў Арду, абвінаваціўшы Юрыя Данілавіча ў нявыплаце даніны. Узбек-хан адправіў за Юрыем Данілавічам пасла, аднак на шляху з Ноўгарада ў Паўночна-Усходнюю Русь на Юрыя Данілавіча напаў брата цвярскога князя — Аляксандра Міхайлавіча, які прымусіў яго бегчы ў [[Пскоў]]. У выніку Узбек-хан перадаў вялікае княжанне цвярскому князю. Заключыў Арэхаўскі мір у 1323 годзе паміж [[Наўгародская рэспубліка|Наўгародскай рэспублікай]] і [[Швецыя]]й (у тэксце называўся вялікім князем). У 1324 годзе адправіўся ў Арду, куды ў 1325 годзе прыбылі і цвярскія князі, якія імкнуліся адпомсціць Юрыю Данілавічу за смерць бацькі і ўхіліць суперніка. Забіты без санкцыі хана цвярскім князем [[Дзмітрый Міхайлавіч Грозныя Вочы|Дзмітрыем Міхайлавічам]]. Юрыю Данілавічу ўдалося замацаваць далучэнне да [[Маскоўскае княства|Маскоўскага княства]] [[Каломна|Каломны]] і Мажайска. Пахаваны ў [[Архангельскі сабор (Масква)|Архангельскім саборы]] [[Маскоўскі Крэмль|Маскоўскага Крамля]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Паслядоўнасць людзей |спіс = [[Вялікія князі маскоўскія|Вялікі князь маскоўскі]] |гады = [[1303]] – [[1325]] |папярэднік = [[Даніл Аляксандравіч]] |пераемнік = [[Іван Каліта]] }} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вялікія князі маскоўскія]] 4fveuk0zhxv3qne6gqe5n5cph91j75r 0 44821 5133057 4961899 2026-04-27T17:55:41Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Спасылкі */ 5133057 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = |населены пункт = Мінск |мясцовасць = |раён = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]] |на карце = |выява = Kabuškina street (Minsk) 03.jpg |памер = |тлумачэнне = |назва ў гонар = [[Іван Канстанцінавіч Кабушкін|Івана Кабушкіна]] |былыя назвы = |працягласць = |насельніцтва = |каардынаты п = <!-- {{Coord}} --> |каардынаты = <!-- {{Coord}} --> |каардынаты к = <!-- {{Coord}} --> |пакрыцце = |рух = |індэкс = |тэлефоны = |метро = {{minskmetro|2}} [[Аўтазаводская (станцыя метро, Мінск)|Аўтазаводская]] |аўтобус =16, 21, 22, 112а, 186 |трамвай = |тралейбус =16, 17, 19, 26, 50, 92 |чыгунка = |маршрутныя таксі = |прыпынкі = |будынкі = |архітэктурныя помнікі = |помнікі = |храмы = |дзяржаўныя ўстановы = |навучальныя ўстановы = |установы культуры = |медыцынскія ўстановы = |аптэкі = |пошта = |камерцыя = |забудова = |прадпрыемствы = |паркі = }} '''Вуліца Кабушкіна''' — вуліца ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім]] раёне [[Мінск|Мінска]]. Названа ў гонар [[Іван Канстанцінавіч Кабушкін|Івана Канстанцінавіча Кабушкіна]] (1915—1943), удзельніка Мінскага падполля ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], Героя Савецкага Саюза, закатаванага ў фашысцкіх засценках. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://photobuildings.com/list.php?uid=355 Вуліца Кабушкіна ў архітэктурнай базе Photobuildings] * [https://geodzen.com/by/minsk/kabuskina Вуліца Кабушкіна ў базе Геадзэн] * [https://www.youtube.com/watch?v=TH-Py0Fqb-8 Заброшенный комплекс на улице Кабушкина Минск] // [[YouTube]] {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Вуліцы Мінска]] nha5erre0d903dfbtfhvxfco3nxo8e4 5133062 5133057 2026-04-27T18:05:52Z Андрэй 2403 Б 152769 5133062 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = |населены пункт = Мінск |мясцовасць = |раён = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]] |на карце = |выява = Kabuškina street (Minsk) 03.jpg |памер = |тлумачэнне = |назва ў гонар = [[Іван Канстанцінавіч Кабушкін|Івана Кабушкіна]] |былыя назвы = |працягласць = |насельніцтва = |каардынаты п = <!-- {{Coord}} --> |каардынаты = <!-- {{Coord}} --> |каардынаты к = <!-- {{Coord}} --> |пакрыцце = |рух = |індэкс = |тэлефоны = |метро = {{minskmetro|2}} [[Аўтазаводская (станцыя метро, Мінск)|Аўтазаводская]] |аўтобус =16, 21, 22, 112а, 186 |трамвай = |тралейбус =16, 17, 19, 26, 50, 92 |чыгунка = |маршрутныя таксі = |прыпынкі = |будынкі = |архітэктурныя помнікі = |помнікі = |храмы = |дзяржаўныя ўстановы = |навучальныя ўстановы = |установы культуры = |медыцынскія ўстановы = |аптэкі = |пошта = |камерцыя = |забудова = |прадпрыемствы = |паркі = }} '''Вуліца Кабушкіна''' — вуліца ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім]] раёне [[Мінск|Мінска]]. Названа ў гонар [[Іван Канстанцінавіч Кабушкін|Івана Канстанцінавіча Кабушкіна]] (1915—1943), удзельніка Мінскага падполля ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], Героя Савецкага Саюза, закатаванага ў фашысцкіх засценках. == Славутасці == дом 36 — УУС адміністрацыі Заводскага раёна; дом 46 — Пракуратура Заводскага раёна; дом 59А — корпус №11 [[БДПУ]]; дом 66А — «Мінскжалезабетон»; дом 82 — д/с № 269; дом 86А — ФАК «Адрэналін»; дд. 90 і 90/1 — Дапаможная школа-інтэрнат №10<ref> паводле інфармацыі [https://photobuildings.com/list.php?uid=355 базы Photobuildings]</ref>. == Цікавыя факты == * Цягам 2010-х гг. на вуліцы была знесена 2-павярховая маласямейная жылая забудова канца 1940-х - пачатку 1950-х гг<ref> паводле інфармацыі [https://photobuildings.com/list.php?uid=355&st=30 базы Photobuildings]</ref>. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://photobuildings.com/list.php?uid=355 Вуліца Кабушкіна ў архітэктурнай базе Photobuildings] * [https://geodzen.com/by/minsk/kabuskina Вуліца Кабушкіна ў базе Геадзэн] * [https://www.youtube.com/watch?v=TH-Py0Fqb-8 Заброшенный комплекс на улице Кабушкина Минск] // [[YouTube]] {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Вуліцы Мінска]] 6wfyjdq5yyr3esgbyxr9xdc43mexv3u 5133063 5133062 2026-04-27T18:06:41Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Славутасці */ 5133063 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = |населены пункт = Мінск |мясцовасць = |раён = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]] |на карце = |выява = Kabuškina street (Minsk) 03.jpg |памер = |тлумачэнне = |назва ў гонар = [[Іван Канстанцінавіч Кабушкін|Івана Кабушкіна]] |былыя назвы = |працягласць = |насельніцтва = |каардынаты п = <!-- {{Coord}} --> |каардынаты = <!-- {{Coord}} --> |каардынаты к = <!-- {{Coord}} --> |пакрыцце = |рух = |індэкс = |тэлефоны = |метро = {{minskmetro|2}} [[Аўтазаводская (станцыя метро, Мінск)|Аўтазаводская]] |аўтобус =16, 21, 22, 112а, 186 |трамвай = |тралейбус =16, 17, 19, 26, 50, 92 |чыгунка = |маршрутныя таксі = |прыпынкі = |будынкі = |архітэктурныя помнікі = |помнікі = |храмы = |дзяржаўныя ўстановы = |навучальныя ўстановы = |установы культуры = |медыцынскія ўстановы = |аптэкі = |пошта = |камерцыя = |забудова = |прадпрыемствы = |паркі = }} '''Вуліца Кабушкіна''' — вуліца ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім]] раёне [[Мінск|Мінска]]. Названа ў гонар [[Іван Канстанцінавіч Кабушкін|Івана Канстанцінавіча Кабушкіна]] (1915—1943), удзельніка Мінскага падполля ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], Героя Савецкага Саюза, закатаванага ў фашысцкіх засценках. == Славутасці == * дом 36 — УУС адміністрацыі Заводскага раёна; * дом 46 — Пракуратура Заводскага раёна; * дом 59А — корпус №11 [[БДПУ]]; * дом 66А — «Мінскжалезабетон»; * дом 82 — д/с № 269; * дом 86А — ФАК «Адрэналін»; * дд. 90 і 90/1 — Дапаможная школа-інтэрнат №10<ref> паводле інфармацыі [https://photobuildings.com/list.php?uid=355 базы Photobuildings]</ref>. == Цікавыя факты == * Цягам 2010-х гг. на вуліцы была знесена 2-павярховая маласямейная жылая забудова канца 1940-х - пачатку 1950-х гг<ref> паводле інфармацыі [https://photobuildings.com/list.php?uid=355&st=30 базы Photobuildings]</ref>. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://photobuildings.com/list.php?uid=355 Вуліца Кабушкіна ў архітэктурнай базе Photobuildings] * [https://geodzen.com/by/minsk/kabuskina Вуліца Кабушкіна ў базе Геадзэн] * [https://www.youtube.com/watch?v=TH-Py0Fqb-8 Заброшенный комплекс на улице Кабушкина Минск] // [[YouTube]] {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Вуліцы Мінска]] gnzjqm2rfui0sor18puv64cq6ps1ckh 5133064 5133063 2026-04-27T18:07:28Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Цікавыя факты */ 5133064 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = |населены пункт = Мінск |мясцовасць = |раён = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]] |на карце = |выява = Kabuškina street (Minsk) 03.jpg |памер = |тлумачэнне = |назва ў гонар = [[Іван Канстанцінавіч Кабушкін|Івана Кабушкіна]] |былыя назвы = |працягласць = |насельніцтва = |каардынаты п = <!-- {{Coord}} --> |каардынаты = <!-- {{Coord}} --> |каардынаты к = <!-- {{Coord}} --> |пакрыцце = |рух = |індэкс = |тэлефоны = |метро = {{minskmetro|2}} [[Аўтазаводская (станцыя метро, Мінск)|Аўтазаводская]] |аўтобус =16, 21, 22, 112а, 186 |трамвай = |тралейбус =16, 17, 19, 26, 50, 92 |чыгунка = |маршрутныя таксі = |прыпынкі = |будынкі = |архітэктурныя помнікі = |помнікі = |храмы = |дзяржаўныя ўстановы = |навучальныя ўстановы = |установы культуры = |медыцынскія ўстановы = |аптэкі = |пошта = |камерцыя = |забудова = |прадпрыемствы = |паркі = }} '''Вуліца Кабушкіна''' — вуліца ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім]] раёне [[Мінск|Мінска]]. Названа ў гонар [[Іван Канстанцінавіч Кабушкін|Івана Канстанцінавіча Кабушкіна]] (1915—1943), удзельніка Мінскага падполля ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], Героя Савецкага Саюза, закатаванага ў фашысцкіх засценках. == Славутасці == * дом 36 — УУС адміністрацыі Заводскага раёна; * дом 46 — Пракуратура Заводскага раёна; * дом 59А — корпус №11 [[БДПУ]]; * дом 66А — «Мінскжалезабетон»; * дом 82 — д/с № 269; * дом 86А — ФАК «Адрэналін»; * дд. 90 і 90/1 — Дапаможная школа-інтэрнат №10<ref> паводле інфармацыі [https://photobuildings.com/list.php?uid=355 базы Photobuildings]</ref>. == Цікавыя факты == * Цягам 2010-х гг. на вуліцы была знесена 2-павярховая маласямейная жылая забудова канца 1940-х - пачатку 1950-х гг<ref> паводле інфармацыі [https://photobuildings.com/list.php?uid=355&st=30 базы Photobuildings]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://photobuildings.com/list.php?uid=355 Вуліца Кабушкіна ў архітэктурнай базе Photobuildings] * [https://geodzen.com/by/minsk/kabuskina Вуліца Кабушкіна ў базе Геадзэн] * [https://www.youtube.com/watch?v=TH-Py0Fqb-8 Заброшенный комплекс на улице Кабушкина Минск] // [[YouTube]] {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Вуліцы Мінска]] adl5mi0zfezwoebn44ah7ablff7ss6d 0 45611 5133265 5130271 2026-04-28T10:27:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133265 wikitext text/x-wiki {{машынны пераклад|падазрэнні, што менавіта машынны або крайне не вычытаны хутка-ручны}} {{фарматаванне}} [[Файл:colonisation2.gif|thumb|right|500px|Каланізацыя свету 1492—2008]] '''Каланіялізм''' — сістэма панавання групы прамыслова развітых краін ([[Метраполія|метраполій]]) над астатнім светам у XVI—XX стагоддзях. Каланіяльная палітыка — гэта палітыка эксплуатацыі (атрымання прыбытку) метраполіямі з дапамогай ваеннага, палітычнага і эканамічнага прымусу народаў, краін і тэрыторый пераважна з іншанацыянальным насельніцтвам, як правіла, эканамічна менш развітых<ref>{{Кніга|загаловак=Lachmann, Richard (1991). The Encyclopedic Dictionary of Sociology. Guilford, Conn: McGraw-Hill/Dushkin. p. 51. ISBN 978-0-87967-886-9.}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Osterhammel, Jürgen (2005). Colonialism: A Theoretical Overview. trans. Shelley Frisch. Markus Weiner Publishers. p. 16. ISBN 978-1-55876-340-1}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Margaret Kohn (29 August 2017). "Colonialism". Stanford Encyclopedia of Philosophy. Stanford University. Retrieved 7.04.2026}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/UkrMalaEn/kn_05_%D0%9A-%D0%9A%D0%BE%D0%BC/page/n119/mode/2up|загаловак=Колоніялізм // Українська мала енциклопедія : 16 кн. : у 8 т. / проф. Є. Онацький. — Накладом Адміністратури УАПЦ в Аргентині. — Буенос-Айрес, 1959. — Т. 3, кн. V : Літери К — Ком. — С. 682-683}}</ref>. [[Файл:Laureys a Castro - A Dutch East-Indiaman off Hoorn.jpg|міні|Ларэнца Кастра. Караблі галанскай ост-індыйскай кампаніі ля Горна.]] У слоўніку англійскай мовы Collins каланіялізм вызначаецца як «практыка, з дапамогай якой магутная краіна непасрэдна кантралюе менш моцныя краіны і выкарыстоўвае іх рэсурсы для павелічэння ўласнай улады і багацця»<ref>{{Cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/colonialism|title="Colonialism". Collins English Dictionary. HarperCollins. 2011.}}</ref>. Энцыклапедычны слоўнік Webster’s вельмі шырока вызначае каланіялізм як «палітыку нацыі, якая імкнецца пашырыць або захаваць сваю ўладу над іншымі людзьмі або тэрыторыямі»<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/webstersunabridg00newy/page/290/mode/2up|title=Webster's unabridged dictionary of the English language. New York : Portland House : Distributed by Crown Publishers. 1989. p. 291.}}</ref>. Інтэрнэт-слоўнік Merriam-Webster прапануе некалькі азначэнняў: «панаванне народа або тэрыторыі замежнай дзяржавай або нацыяй», «практыка пашырэння і падтрымання палітычнага і эканамічнага кантролю нацыі над іншым народам або тэрыторыяй» і «палітыка або вера ў набыццё і захаванне калоній»<ref>{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/colonialism|title="Definition of COLONIALISM". www.merriam-webster.com. Archived from the original|access-date=10 красавіка 2026|archive-date=4 ліпеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250704103344/https://www.merriam-webster.com/dictionary/colonialism|url-status=bot: unknown}}</ref>. [[Файл:Aschanti Gefecht 11 july 1824 300dpi.jpg|міні|вайна братанцаў з ашанці 1823]] Злом каланіяльнай сістэмы (дэкаланізацыя) адбыўся ў другой палове XX стагоддзя з набыццём незалежнасці [[Індыя]]й і шэрагам афрыканскіх краін<ref>{{Кніга|загаловак=McNamee, Lachlan (2023). Settling for Less: Why States Colonize and Why They Stop. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-23781-7.}}</ref>. Але і ў посткаланіяльны перыяд развітыя заходнія краіны захоўваюць сваё эканамічнае (а часам і палітычнае) панаванне над многімі краінамі Трэцяга свету ([[неакаланіялізм]]) <ref>{{Кніга|загаловак=Go, Julian (2007). "Colonialism (Neocolonialism)". In Ritzer, George (ed.). The Blackwell Encyclopedia of Sociology (1 ed.). Wiley. doi:10.1002/9781405165518.wbeosc071. ISBN 978-1-4051-2433-1.}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Mignolo, Walter D. (1 March 2007). "Introduction: Coloniality of power and de-colonial thinking". Cultural Studies. 21 (2–3), с.155–167. doi:10.1080/09502380601162498. ISSN 0950-2386}}</ref>. Самыя раннія выпадкі выкарыстання слова калонія — гэта лацінскае азначэнне жахара рымскіх паселішчаў па-за межамі Рыма — [[Калонія (Рым)|калоніі,]] а ў эпоху Рымскай імперыі — залежнага селяніна, або вайсковага пасяленца «[[Калон (чалавек, саслоўе)|калона]]», але тэрмін «каланіялізм» пачаў ужывацца і адносіцца да плантацый Новага часу, куды эмігравалі, засяляліся мужчыны, якія перадавалі свой статус сем’ям. У пачатку 20 ст. значэнне тэрміна пашырылася і цяпер служыць гістарычнай адсылкай да еўрапейскай [[Імперыялізм|імперскай экспансіі]] і імперыялістычнага падпарадкавання азіяцкіх і афрыканскіх народаў, а таксама парадыгмай для аналізу формы кіравання. Вызначэнне каланіялізму стала актуальным і неабходным дзеля разумення і стварэння зместу міжнароднага антыкаланіяльнага руху. Яно абмяркоўвалася на Бандунгскай канферэнцыі 1955 года, і кантэксты, да якіх яно прымянялася, спрэчныя. Гэта паняцце выйшла на пярэдні план навуковых колаў у канцы 20 ст., пасля чаго пачаў развівацца [[Посткаланіялізм|посткаланіяльныя]] даследванні<ref>{{Кніга|загаловак=Sultan, Nazmul (2024). "What Is Colonialism? The Dual Claims of a Twentieth-Century Political Category". American Political Science Review. 119: 435–448. doi:10.1017/S0003055424000388. ISSN 0003-0554}}</ref>. Згодна з сучаснымі канцэпцыямі каланіялізм манапалізуе ўладу, разумеючы заваяваныя землі і людзей як ніжэйшых. Ен грунтуюецца на перакананнях у правах і пераваземацнейшага над зваяваным, апраўдвае любыя свае дзеянні перакананнямі ў цывілізацыйнай місіі па паляпшэнні зямлі і жыцця, гістарычна часта ўкаранёных у веры ў хрысціянскую місію<ref>{{Кніга|загаловак=Go, Julian (2024). "Reverberations of Empire: How the Colonial Past Shapes the Present". Social Science History. 48 (1): с. 1–18}}</ref>. Гэтыя перакананні і фактычная каланізацыя ўстанаўліваюць так званую ''каланіяльнасць'', якая трымае каланізаваных сацыяльна-эканамічна адрознымі<ref>{{Кніга|загаловак=Nunn, Nathan (2020). "The historical roots of economic development". Science. 367 (6485) eaaz9986. doi:10.1126/science.aaz9986. ISSN 0036-8075. PMID 32217703}}</ref> і падпарадкаванымі праз сучасную [[Біяпалітыка|біяпалітыку]] сексуальнасці, [[гендар]]у, [[Раса|расы]], інваліднасці і класа. Сярод іншых праяваў гэты падзел і сістэма адносін прыводзіць да міжсекцыйнага гвалту і дыскрымінацыі<ref>{{Кніга|загаловак=Stoler, Ann Laura (4 October 1995). Race and the Education of Desire: Foucault's History of Sexuality and the Colonial Order of Things. Duke University Press. doi:10.2307/j.ctv11319d6. ISBN 978-0-8223-7771-9}}</ref>. Хоць розныя формы каланіялізму існавалі па ўсім свеце, гэтая канцэпцыя была распрацавана як апісанне еўрапейскіх каланіяльных імперый сучаснай эпохі. Яны распаўсюдзіліся па ўсім свеце з 15 стагоддзя да сярэдзіны 20 стагоддзя, ахопліваючы 35 % сушы Зямлі да 1800 года і дасягнуўшы піку ў 84 % да пачатку Першай сусветнай вайны<ref>{{Кніга|загаловак=Philip T. Hoffman (2015). Why Did Europe Conquer the World?. Princeton University Press. pp. 2–3. ISBN 978-1-4008-6584-0.}}</ref>. Еўрапейскі каланіялізм выкарыстоўваў меркантылізм і зафрахтаваныя кампаніі, а таксама ствараў складаныя каланіяльныя сістэмы. Дэкаланізацыя, якая пачалася ў 18 стагоддзі, паступова прывяла да незалежнасці калоній хвалямі, прычым асабліва вялікая хваля [[Дэкаланізацыя|дэкаланізацыі]] адбылася пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] паміж 1945 і 1975 гадамі<ref>{{Кніга|загаловак=Strang, David (1991). "Global Patterns of Decolonization, 1500–1987". International Studies Quarterly. 35 (4), с. 429–454. doi:10.2307/2600949. ISSN 0020-8833. JSTOR 2600949}}</ref>. Каланіялізм аказвае пастаянны ўплыў на шырокі спектр сучасных параметраў жыцця, бо навукоўцы паказалі, што варыяцыі ў каланіяльных інстытутах могуць тлумачыць варыяцыі ў эканамічным развіцці<ref>{{Кніга|загаловак=Nunn, Nathan (2009). "The Importance of History for Economic Development". Annual Review of Economics. 1 (1): с. 65–92. doi:10.1146/annurev.economics.050708.143336. ISSN 1941-1383}}</ref>, тыпах рэжымаў<ref>{{Кніга|загаловак=Lee, Alexander; Paine, Jack (2024). Colonial Origins of Democracy and Dictatorship. Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/9781009423526. ISBN 978-1-009-42353-3.}}</ref>, і дзяржаўных магчымасцях<ref>{{Кніга|загаловак=Herbst, Jeffrey (2000). States and Power in Africa: Comparative Lessons in Authority and Control - Second Edition. Vol. 149 (REV - Revised, 2 ed.). Princeton University Press. ISBN 978-0-691-16414-4. JSTOR j.ctt9qh05m}}</ref>. Некаторыя навукоўцы выкарыстоўвалі тэрмін неакаланіялізм для апісання працягу або навязвання элементаў каланіяльнага панавання праз ускосныя сродкі ў сучасны перыяд<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.britannica.com/topic/neocolonialism|загаловак=Halperin, Sandra (9.04.2026). "Neocolonialism". Britannica.}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Stanard, Matthew G. (2018). European Overseas Empire, 1879 – 1999: A Short History. John Wiley & Sons. p. 5. ISBN 978-1-119-13013-0}}</ref>. '''Тыпы каланіялізму''' The Times у пачатку ХХ ст. іранізавала, што ёсць тры тыпы каланіяльнай імперыі: «Англійская, якая заключаецца ў стварэнні калоній з каланістамі; нямецкая, якая збірае каланістаў без калоній; французская, якая стварае калоніі без каланістаў». Гісторыкі часта адрознівалі розныя катэгорыі каланіялізму, якія перакрываюцца па змесце, але ў цэлым фармуюць ''тыпы каланіялізму'': '''пасяленчы'''<ref>{{Кніга|загаловак=Healy, Roisin; Dal Lago, Enrico (2014). The Shadow of Colonialism on Europe's Modern Past. New York: Palgrave Macmillan. p. 126. ISBN 978-1-137-45075-3.}}</ref>''', эксплуатацыйны'''<ref>{{Кніга|загаловак=Murray, Martin J. (1980). The Development of Capitalism in Colonial Indochina (1870–1940). Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-04000-7.}}</ref>''', сурагатны'''<ref>{{Кніга|загаловак=Atran, Scott (November 1989). "The Surrogate Colonization of Palestine 1917–1939" (PDF). American Ethnologist. 16 (4): 719–744. doi:10.1525/ae.1989.16.4.02a00070. S2CID 130148053. Archived (PDF) from the original on 18 May 2018.}}</ref>''', унутраны'''<ref>{{Кніга|загаловак=Gabbidon, Shaun (2010). Race, Ethnicity, Crime, and Justice: An International Dilemma. Los Angeles, CA: SAGE. p. 8. ISBN 978-1-4129-4988-0}}</ref>''', нацыянальны'''<ref>{{Кніга|загаловак=Wong, Ting-Hong (May 2020). "Education and National Colonialism in Postwar Taiwan: The Paradoxical Use of Private Schools to Extend State Power, 1944–1966". History of Education Quarterly. 60 (2): с. 156–184}}</ref>''', гандлёвы'''<ref>{{Кніга|загаловак=Auslin, Michael R., Negotiating with Imperialism: The Unequal Treaties and the Culture of Japanese Diplomacy. Cambridge: Harvard University Press, 2004. ISBN 978-0-674-01521-0; OCLC 56493769}}</ref>. '''Пасяленчы''' — засяленне насельніцтвам [[Метраполія|метраполіі]] зямель знешняй калоніі<ref>{{Кніга|загаловак=McNamee, Lachlan (2023). Settling for Less: Why States Colonize and Why They Stop. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-23781-7.}}</ref>. '''Сурагатны''' — засяленне ў калонію іншых народаў дзеля замацавання чужых зямель пад уладай адміністрацыі метраполіі (напр. ірландцы, індусы, негры ў заморскай Брытанскай імперыі, ці немцы, беларусы, украінцы ў кантынентальнай Расійскай імперыі)<ref>{{Cite web|url=https://cers.leeds.ac.uk/wp-content/uploads/sites/97/2016/04/On-Racialized-Citizenship-The-History-of-Black-colonialism-in-Liberia-Naomi-Whittaker.pdf|title=On Racialized Citizenship: The History of Black colonialism in Liberia|author=Naomi Anderson Whittaker}}</ref>. [[Файл:African Slaves working in a sugar plantation in Barbados, 1807-1808.jpg|міні|рабы на Барбадосе пачатак 19 ст.]] '''Эксплуатацыйны''' — стварэнне няроўных рамачных умоў (ад культурнага дамінавання, маржы ў эканоміцы, да законаў і вайсковага кантролю) паміж метраполіяй і калоніяй дзеля выцягвання максімуму прыродных рэсурсаў, эканамічных і сацыяльных капіталаў на карысць кіруючай эліты метраполіі. '''Унутраны каланіялізм''' мае 2 аспекты: Добры — стварэнне сеткі адукацыі, камунікацый, засваенне людскімі пасяленнямі тэрыторыі, развіцце прамысловасці і сацыяльных стандартаў насельніцтва ўнутры ўласнай дзяржавы, за кошт падцягвання правінцыі да больш высокага эканамічнага развіцця метраполіі. Кепскі — сістэма няроўных адносін паміж сталіцай і правінцыяй, калі рэсурсы перыферыі высмоктваюцца ў сталіцу не развіваючы, ці нават маргіналізуючы рэгіены адкуль яны забіраюцца і знішчаючы лакальныя культурныя асаблівасці ў межах уніфікацыі і мадэрнізацыі<ref>{{Кніга|загаловак=Casanova, Pablo Gonzalez (1 April 1965). "Internal colonialism and national development". Studies in Comparative International Development. 1 (4): с. 27–37. doi:10.1007/BF02800542. ISSN 1936-6167. S2CID 153821137}}</ref>. '''Нацыянальны''' — змяшэнне пасяленчага і ўнутранага каланіялізму — калі пасяленцы і каланіяльная адміністрацыя, а потым мясцовыя і цэнтральныя палітыкі, ствараюць асобную палітычную самасвядомасць у людзей, якія спачатку належаць да культуры і этнасу мітраполіі. Напрыклад, Тайвань у Кітаі, французскія вест-ідыйскія і ціхаакіянскія астравы, Канада ці Аўстралія. '''Гандлёвы''' каланіялізм — сітуацыя XIX — пачатку XX ст. — калі заходнія краіны праломвалі ізаляцыянісцкія памкненні іншых дзяржаў і прымушалі іх уключацца ў сваю сістэму сусветнага гандлю на сваіх умовах, прыклад [[Опіумныя войны]] ў Кітаі<ref>{{Кніга|загаловак="A Typology of Colonialism {{!}} Perspectives on History {{!}} AHA". www.historians.org. Retrieved 9.04.2026}}</ref>. '''Імперыялізм''' vs '''каланіялізм''' адрознівалі такія навукоўцы, як Янг, які пісаў, што '''і''мперыялізм рэалізуе дзяржаўную палітыку'''''<nowiki/>'','' у той час як '''''каланіялізм можа адлюстроўваць камерцыйныя намеры''''' '''''груп і індывідаў'',''' хоць і падтрымлівацца сілай<ref>{{Кніга|загаловак=Young, Robert (2015). Empire, colony, postcolony. John Wiley & Sons. p. 54}}</ref>. Саід сцвярджаў, што каланіялізм мае на ўвазе геаграфічнае аддзяленне паміж калоніяй і імперскай уладай. Ён адрозніваў іх, сцвярджаючы, што "імперыялізм уключае ў сябе «практыку, тэорыю і погляды дамінуючага цэнтра метраполіі, які кіруе аддаленай тэрыторыяй», у той час як каланіялізм адносіцца да «паселішчаў на аддаленай тэрыторыі». Сумежныя наземныя (кантынентальныя) імперыі, такія як Расійская<ref>{{Cite web|url=https://rus.err.ee/1608772744/ajmar-ventsel-o-narodah-sibiri-v-kontekste-vojny-mezhdu-rossiej-i-ukrainoj|title=Аймар Вентсель: о народах Сибири в контексте войны между Россией и Украиной}}</ref>, Кітайская або Асманская, традыцыйна называліся імперыялістычнымі, хоць яны таксама перасялялі насельніцтва на свае аддаленыя тэрыторыі<ref>{{Кніга|загаловак=Gilmartin, Mary (2009). "Colonialism/Imperialism". In Gallaher, Carolyn; Dahlman, Carl; Gilmartin, Mary; Mountz, Alison; Shirlow, Peter (eds.). Key Concepts in Political Geography. pp. 115–123}}</ref>. [[Файл:American Progress (John Gast painting)FXD.jpg|міні|Джон Гаст. Амерыканскі прагрэс. 1872.]] Калі каланісты сяліліся ў раней заселеных раёнах, грамадства і культура людзей у гэтых раёнах змяняліся назаўсёды. Каланіяльныя практыкі прама і ўскосна прымушалі каланізаваныя народы адмовіцца, альбо змяняць сваіе традыцыйныя культуры і ўстанаўліваць складаныя сістэмы ўлады, так званыя каланіяльнасці<ref>{{Кніга|загаловак=Mignolo, Walter D. (1 March 2007). "Introduction: Coloniality of power and de-colonial thinking". Cultural Studies. 21 (2–3), с.155–167. doi:10.1080/09502380601162498. ISSN 0950-2386}}</ref>. Напрыклад, еўрапейскія каланізатары ў Злучаных Штатах, Аўстраліі, Канадзе укаранялі сетку і праграмы школ-інтэрнатаў, каб прымусіць дзяцей карэннага насельніцтва асімілявацца ў гегемонную культуру. Культурны каланіялізм прывёў да з’яўлення культурна і этнічна змешаных папуляцый, такіх як метысы Амерыкі, а таксама расава падзеленых папуляцый, такіх як тыя, што сустракаюцца ў французскім Алжыры або ў Паўднёвай Радэзіі. Фактычна, усюды, дзе каланіяльныя дзяржавы ўстанавілі паслядоўную і працяглую прысутнасць, існавалі гібрыдныя супольнасці. Яскравымі прыкладамі ў Азіі з’яўляюцца англа-бірманцы, англа-індыйцы, еўразійскія сінгапурцы, філіпінскія метысы, крыстангі і макаонцы. У Галандскай Ост-Індыі (пазней Інданезія) пераважная большасць «галандскіх» пасяленцаў насамрэч былі еўразійцамі, вядомымі як індаеўрапейцы, якія фармальна належалі да еўрапейскага юрыдычнага класа ў калоніі<ref>{{Кніга|загаловак=Gouda, Frances (2008). "Gender, Race, and Sexuality". Dutch Culture Overseas: Colonial Practice in the Netherlands Indies 1900–1942. Equinox. p. 163. ISBN 978-979-3780-62-7}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Bosma, U.; Raben, R. (2008). Being "Dutch" in the Indies: A History of Creolisation and Empire, 1500–1920. Singapore: NUS Press. p. 223. ISBN 978-9971-69-373-2}}</ref>. === Эканоміка, гандль і камерцыя. === Эканамічная экспансія і звышпрыбыткі з прывеліяванага становішча, якія часам апісваюць як каланіяльны лішак, суправаджалі імперскую экспансію са старажытных часоў. Грэчаскія гандлёвыя сеткі распаўсюдзіліся па ўсім Міжземнаморскім рэгіёне, у той час як рымскі гандаль пашыраўся з галоўнай мэтай накіравання даніны з каланізаваных тэрыторый у бок рымскай метраполіі. Паводле Страбона, да часоў імператара Аўгуста да 120 рымскіх караблёў штогод адпраўляліся з Міёс-Хормас у Рымскім Егіпце ў Індыю<ref>{{Cite web|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/2E1*.html|title=Геаграфія. Кніга 2, ч.5.|author=Страбон.}}</ref>. Ацтэкская цывілізацыя развілася ў шырокую імперыю, якая, падобна Рымскай імперыі, мела на мэце спагнанне даніны з заваяваных каланіяльных тэрыторый. Для ацтэкаў значнай данінай было набыццё ахвярных ахвяр для іх рэлігійных рытуалаў. [[Файл:16th century Portuguese Spanish trade routes.png|міні|партугальскія і іспанскія гандлёвыя шляхі у 16 ст.]] З іншага боку, еўрапейскія каланіяльныя імперыі пад уплывам жаданняў манархаў і [[меркантылізм]]у часам спрабавалі накіроўваць, абмяжоўваць і перашкаджаць гандлю, які ўключаў іх калоніі, перанакіроўваючы дзейнасць праз метраполію і адпаведна абкладаючы падаткамі. Нягледзячы на ​​агульную тэндэнцыю эканамічнага пашырэння, эканамічныя паказчыкі былых еўрапейскіх калоній значна адрозніваюцца. У сваёй працы «Інстытуты як фундаментальная прычына доўгатэрміновага росту» эканамісты Дарон Аджэмоглу, Сайман Джонсан і Джэймс А. Робінсан параўноўваюць эканамічны ўплыў еўрапейскіх каланістаў на розныя калоніі і вывучаюць, што магло б растлумачыць велізарныя разыходжанні ў папярэдніх еўрапейскіх калоніях, напрыклад, паміж заходнеафрыканскімі калоніямі, такімі як Сьера-Леонэ, Ганконг і Сінгапур. Згодна з гэтым даследаваннем, эканамічныя інстытуты з’яўляюцца вызначальным фактарам каланіяльнага поспеху, паколькі яны вызначаюць іх фінансавыя паказчыкі і парадак размеркавання рэсурсаў. Адначасова нормы і практыкі ў гэтых інстытутах з’яўляюцца наступствамі папярэдняга досведу і дзейнасці палітычных інстытутаў, асабліва таго, як размеркавана палітычная ўлада дэ-факта і дэ-юрэ. Такім чынам, каб растлумачыць розныя каланіяльныя выпадкі, нам трэба спачатку разгледзець палітычныя інстытуты, якія сфармавалі эканамічныя інстытуты<ref>{{Кніга|загаловак=Acemoglu, Daron; Johnson, Simon; Robinson, James A. (2005). "Institutions as a Fundamental Cause of Long-Run Growth". Handbook of Economic Growth. Vol. 1A. pp. 385–472. doi:10.1016/S1574-0684(05)01006-3. ISBN 9780444520418}}</ref>. [[Файл:Scramble-for-Africa-1880-1913-v2.png|міні|Скарэнне Афрыкі канец 19 — пачатак 20 ст.]] Напрыклад, адно цікавае назіранне — «Змена Фартуны»: менш развітыя цывілізацыі ў 1500 г., такія як Паўночная Амерыка, Аўстралія і Новая Зеландыя, цяпер значна багацейшыя за тыя краіны, якія раней былі ў ліку квітнеючых цывілізацый у 1500 годзе да прыходу каланістаў, такіх як Вялікія Маголы ў Індыі і інкі ў Амерыцы. Адно з тлумачэнняў, прапанаваных у артыкуле, сканцэнтравана на палітычных інстытутах розных калоній: еўрапейскія каланісты мелі менш шанцаў увесці эканамічныя інстытуты там, дзе яны маглі б хутка атрымаць выгаду ад здабычы рэсурсаў у гэтым рэгіёне. Такім чынам, улічваючы больш развітую цывілізацыю і больш шчыльнае насельніцтва, еўрапейскія каланісты аддавалі перавагу захаванню існуючых эканамічных сістэм, чым увядзенню цалкам новай сістэмы; у той час як у месцах, дзе мала што можна было здабыць, еўрапейскія каланісты аддавалі перавагу стварэнню новых эканамічных інстытутаў дзеля абароны сваіх інтарэсаў. Такім чынам, палітычныя інстытуты спарадзілі розныя тыпы эканамічных сістэм, якія вызначалі каланіяльныя эканамічныя паказчыкі. Еўрапейская каланізацыя і развіццё таксама змянілі гендэрныя сістэмы ўлады, якія ўжо існавалі па ўсім свеце. У многіх дакаланіялістычных рэгіёнах жанчыны падтрымлівалі ўладу, прэстыж або аўтарытэт праз рэпрадуктыўны або сельскагаспадарчы кантроль. Напрыклад, у некаторых частках Афрыкі на поўдзень ад Сахары жанчыны ўтрымлівалі сельскагаспадарчыя землі, на якія яны мелі права карыстання. У той час як мужчыны прымалі палітычныя і грамадскія рашэнні для супольнасці, жанчыны кантралявалі харчовыя запасы вёскі або зямлю сваёй сям’і. Гэта дазваляла жанчынам дасягнуць улады і аўтаноміі, нават у патрыярхальных грамадствах<ref>{{Кніга|загаловак=Freedman, Estelle (2002). No Turning Back: The History of Feminism and The Future of Women. Random House Publishing Group. pp. 25–26. ISBN 978-0-345-45053-1.}}</ref>. З уздымам еўрапейскага каланіялізму адбыўся вялікі штуршок да развіцця і індустрыялізацыі большасці эканамічных сістэм. Працуючы над павышэннем прадукцыйнасці працы, еўрапейцы ў асноўным засяроджваліся на мужчынскіх работніках. Замежная дапамога паступала ў выглядзе пазык, зямлі, крэдытаў і інструментаў для паскарэння развіцця, але выдзялялася толькі мужчынам. У больш еўрапейскай манеры ад жанчын чакалася, што яны будуць служыць больш на хатнім узроўні. Вынікам стаў тэхналагічны, эканамічны і класавы гендэрны разрыў, які з часам павялічыўся<ref>{{Кніга|загаловак=Freedman (2002). No Turning Back: The History of Feminism and The Future of Women. Ballantine Books. pp. 113}}</ref>. Было ўстаноўлена, што ўнутры калоніі прысутнасць здабываючых каланіяльных інстытутаў у пэўным раёне ўплывае на сучаснае эканамічнае развіццё, інстытуты і інфраструктуру гэтых тэрыторый<ref>{{Кніга|загаловак=Dell, Melissa; Olken, Benjamin A. (2020). "The Development Effects of the Extractive Colonial Economy: The Dutch Cultivation System in Java". The Review of Economic Studies. 87: 164–203. doi:10.1093/restud/rdz017. hdl:1721.1/136437.}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Mattingly, Daniel C. (2017). "Colonial Legacies and State Institutions in China: Evidence From a Natural Experiment" (PDF). Comparative Political Studies. 50 (4): 434–463. doi:10.1177/0010414015600465. S2CID 156822667.}}</ref>. '''Рабства і кабальная праца суайчыннікаў.''' [[Файл:Emigrants Leave Ireland by Henry Doyle 1868.jpg|міні|Г. Дойл. Эмігранты пакідаюць Ірландыю 1868.]] Еўрапейскія нацыі ўступалі ў свае імперскія праекты з мэтай узбагачэння еўрапейскіх метраполій. Эксплуатацыя нееўрапейцаў і іншых еўрапейцаў для падтрымкі імперскіх мэтаў была прымальнай для каланізатараў. Двума наступствамі гэтай імперскай праграмы было пашырэнне рабства і кабальнай няволі. У XVII стагоддзі амаль дзве траціны англійскіх пасяленцаў прыбылі ў Паўночную Амерыку ў якасці кабальных слуг<ref>{{Кніга|загаловак=Hofstadter, Richard, "White Servitude", Montgomery College. Archived 2014-10-09 at the Wayback Machine}}</ref>. [[Файл:Marchands d'esclaves de Gorée-Jacques Grasset de Saint-Sauveur mg 8527.jpg|міні|купец выменьвае ў правадыра рабоў]] Еўрапейскія гандляры рабамі прывезлі вялікую колькасць афрыканскіх рабоў у Амерыку на ветразях. Іспанія і Партугалія да XVI стагоддзя прывезлі афрыканскіх рабоў для працы ў афрыканскіх калоніях, такіх як Каба-Вердэ і Сан-Тамэ і Прынсіпі, а затым у Лацінскай Амерыцы. У наступныя стагоддзі да гандлю рабамі далучыліся брытанцы, французы і галандцы. Еўрапейская каланіяльная сістэма вывезла каля 11 мільёнаў афрыканцаў у Карыбскі басейн, а таксама ў Паўночную і Паўднёвую Амерыку ў якасці рабоў<ref>{{Кніга|загаловак=King, Russell (2010). People on the Move: An Atlas of Migration. Berkeley, Los Angeles: University of California Press. p. 24. ISBN 978-0-520-26124-2.}}</ref>. {| class="wikitable" !Еўрапейскія імперыі !каланіяльны накірунак !Колькасць прывязенных рабоў паміж 1450 і 1870 г. |- |Партугальская імперыя |Бразілія |3,646,800 |- |Брытанская імперыя |Брытанскія Карыбы |1,665,000 |- |Французкая імперыя |Французкія Карыбы |1,600,200 |- |Іспанская імперыя |Лацінская Амерыка |1,552,100 |- |Нідэрландская імперыя |Галандскія Карыбы |500,000 |- |Брытанская імперыя |Брытанская Паўночная Амерыка |399,000 |} [[Файл:Slaves cutting the sugar cane - Ten Views in the Island of Antigua (1823), plate IV - BL.jpg|міні|рабы сякуць цукровы трыснег на Антыгуа 1823]] Пад уплывам рэальных эканамічных падлікаў і гуманізма большасць краіну 19 ст. адмянілі рабства. Дэфіцыт працоўнай сілы, які ўзнік у выніку, натхніў еўрапейскіх каланізатараў у Квінслендзе, Брытанскай Гуаяне і Фіджы (напрыклад) на пошук іншых крыніц працоўнай сілы, і аднавіць сістэму кабальнай службы. Кабальныя слугі згаджаліся на кантракт з еўрапейскімі каланізатарамі. Паводле гэтага кантракту, слуга павінен быў працаваць на працадаўцу не менш за год, а працадаўца згаджаўся аплаціць падарожжа слугі ў калонію, магчыма, аплаціць вяртанне ў краіну паходжання, а таксама выплаціць работніку заработную плату. Работнікі станавіліся «канатнымі» працадаўцам, таму што яны былі павінны былі кампенсаваць выдаткі на праезд у калонію, якія яны павінны былі аплаціць са сваёй заработнай платы. На практыцы кабатныя слугі эксплуатаваліся з-за жудасных умоў працы і цяжкіх даўгоў, навязаных працадаўцамі, з якімі слугі не мелі магчымасці дамовіцца аб запазычанасці пасля прыбыцця ў калонію. Індыя і Кітай былі найбуйнейшай крыніцай кабальных слуг у каланіяльную эпоху. Наёмныя рабы з Індыі падарожнічалі ў брытанскія калоніі ў Азіі, Афрыцы і Карыбскім басейне, а таксама ў французскія і партугальскія калоніі, у той час як кітайскія рабы падарожнічалі ў брытанскія і галандскія калоніі. Паміж 1830 і 1930 гадамі каля 30 мільёнаў наёмных рабоў мігравалі з Індыі, а 24 мільёны вярнуліся ў Індыю. Кітай адправіў яшчэ больш наёмных рабоў у еўрапейскія калоніі, і прыкладна такая ж прапорцыя вярнулася ў Кітай<ref>{{Кніга|загаловак=King, Russell (2010). People on the Move: An Atlas of Migration. pp. 26–27}}</ref>. Пасля «Барацьбы за Афрыку» раннім, але другарадным прыярытэтам для большасці каланіяльных рэжымаў стала падаўленне рабства і гандлю рабамі. Да канца каланіяльнага перыяду яны ў асноўным дасягнулі поспеху ў дасягненні гэтай мэты, хоць рабства захоўваецца ў Афрыцы і ў свеце ў цэлым з практычна той жа практыкай дэ-факта паднявольніцтва, нягледзячы на ​​заканадаўчую забарону<ref>{{Кніга|загаловак=Lovejoy, Paul E. (2012). Transformations of Slavery: A History of Slavery in Africa. London: Cambridge University Press.}}</ref>. === '''Завезеныя хваробы і запланаваныя шкоды''' === Сустрэчы паміж даследчыкамі і насельніцтвам астатняга свету часта прыносілі новыя хваробы, якія часам выклікалі мясцовыя эпідэміі незвычайнай вірулентнасці<ref>{{Кніга|загаловак=Kiple, Kenneth F., ed. (2003). The Cambridge Historical Dictionary of Disease}}</ref>. Напрыклад, воспа, адзёр, малярыя, жоўтая ліхаманка і іншыя былі невядомыя ў дакалумбавай Амерыцы<ref>{{Кніга|загаловак=Crosby, Jr., Alfred W. (1974). The Columbian Exchange: Biological and Cultural Consequences of 1492.}}</ref>. Палова карэннага насельніцтва [[Гаіці (востраў)|Эспаньёлы]] ў 1518 годзе была забіта воспай. Воспа таксама спустошыла [[Мексіка|Мексіку]] ў 1520-х гадах, забіўшы 150 000 чалавек толькі ў Тэначтытлане, у тым ліку імператара, і ў Перу ў 1530-х гадах, дапамагаючы еўрапейскім заваёўнікам. Кора (корь) забіла яшчэ два мільёны мексіканскіх карэнных жыхароў у 17 стагоддзі. У 1618—1619 гадах воспа знішчыла 90 % карэнных амерыканцаў Масачусецкага заліва<ref>{{Кніга|загаловак=Koplow, David, "Chapter 1: The Rise and Fall of Smallpox", Smallpox – The Fight to Eradicate a Global Scourge, University of California Press. Archived 7 September 2008 at the Wayback Machine.}}</ref>. Эпідэміі воспы ў 1780—1782 і 1837—1838 гадах прывялі да спусташэння і рэзкага змяншэння колькасці насельніцтва сярод індзейцаў раўнін<ref>{{Кніга|загаловак=Houston, C.S.; Houston, S. (2000). "The first smallpox epidemic on the Canadian Plains: In the fur-traders' words". The Canadian Journal of Infectious Diseases. 11 (2): 112–15. doi:10.1155/2000/782978. PMC 2094753}}</ref>. На працягу стагоддзяў еўрапейцы выпрацавалі высокую ступень імунітэту да гэтых хвароб, у той час як карэнныя народы не мелі часу на гэта, калі сутыкнуліся ўжо з развітымі формамі шматлікіх вірусаў<ref>{{Кніга|загаловак=Goodling, Stacy. "Effects of European Diseases on the Inhabitants of the New World". Archived from the original}}</ref>. Воспа знішчыла карэннае насельніцтва Аўстраліі, забіўшы каля 50 % карэнных аўстралійцаў у першыя гады брытанскай каланізацыі<ref>{{Кніга|загаловак="Smallpox Through History". Encarta. Archived from the original}}</ref>. Яна таксама забіла многіх новазеландскіх маоры<ref>{{Кніга|загаловак="New Zealand Historical Perspective". Archived from the original}}</ref>. Яшчэ ў 1848—1849 гадах, паводле ацэнак, 40 000 з 150 000 гавайцаў памерлі ад адзёру, коклюшу і грыпу. Завезеныя хваробы, у прыватнасці воспа, амаль знішчылі карэннае насельніцтва вострава Пасхі<ref>{{Кніга|загаловак=How did Easter Island's ancient statues lead to the destruction of an entire ecosystem?, The Independent.}}</ref>. У 1875 годзе адзёр забіла больш за 40 000 фіджыйцаў, што складала прыблізна траціну насельніцтва. Колькасць айну рэзка скарацілася ў 19 стагоддзі, шмат у чым з-за інфекцыйных захворванняў, прывезеных японскімі пасяленцамі, якія хлынулі на Хакайда<ref>{{Кніга|загаловак=Macintyre, Donald, "Meeting the First Inhabitants", TIMEasia.com, 21 August 2000. Archived 22 June 2011 at the Wayback Machine.}}</ref>. [[Файл:Florentinoviruela.JPG|міні|Гібель ацтэкаў ад воспы (''Florentine Codex'', 1540—1585)]] У зваротным кірунку, даследчыкі выказалі гіпотэзу, што папярэднік сіфілісу мог быць завезены маракамі з Новага Свету ў Еўропу пасля падарожжаў Калумба. Вынікі даследавання сведчаць аб тым, што еўрапейцы маглі прынесці невенерычныя трапічныя бактэрыі дадому, дзе арганізмы маглі мутаваць у больш смяротную форму ў розных умовах Еўропы<ref>{{Кніга|загаловак=Wilford, John Noble (15 January 2008). "Genetic Study Bolsters Columbus Link to Syphilis". The New York Times.}}</ref>. Хвароба часцей за ўсё была смяротнай, чым сёння; сіфіліс быў адной з галоўных прычын смерці ў Еўропе ў эпоху Адраджэння<ref>{{Кніга|загаловак=Choi, Charles Q. (15 January 2008). "Columbus May Have Brought Syphilis to Europe". LiveScience}}</ref>. Першая пандэмія халеры пачалася ў Бенгаліі, а затым да 1820 года распаўсюдзілася па Індыі. Дзесяць тысяч брытанскіх салдат і незлічоная колькасць індыйцаў загінулі падчас гэтай пандэміі<ref>{{Кніга|загаловак=Cholera's seven pandemics. CBC News. 2 December 2008.}}</ref>. Паміж 1736 і 1834 гадамі толькі каля 10 % афіцэраў Ост-Індскай кампаніі выжылі, каб здзейсніць апошняе падарожжа дадому<ref>{{Кніга|загаловак=Collett, Nigel (27 October 2005). "Review {{!}} Sahib: The British Soldier in India, 1750–1914 by Richard Holmes". Asian Review of Books. Retrieved 29 September 2019}}</ref>. [[:uk:Хавкін Володимир Аронович|Уладзімір Хафкін]], які ў асноўным працаваў у Індыі, распрацаваў і выкарыстаў вакцыны супраць халеры і бубоннай чумы ў 1890-х гадах, лічыцца першым мікрабіёлагам. Згодна з даследаваннем 2021 года, праведзеным Ёргам Батэнам і Лаўрай Мараваль, прысвечаным антрапаметрычнаму ўплыву каланіялізму на афрыканцаў, сярэдні рост афрыканцаў знізіўся на 1,1 сантыметра пасля каланізацыі, а пазней аднавіўся і ў цэлым павялічыўся падчас каланіяльнага панавання. Аўтары тлумачаць гэта зніжэнне такімі захворваннямі, як малярыя і сонная хвароба, прымусовай працай у першыя дзесяцігоддзі каланіяльнага панавання, канфліктамі, захопам зямель і масавай гібеллю жывёлы ад віруснай хваробы чумы буйной рагатай жывёлы<ref>{{Кніга|загаловак=Baten, Joerg; Maravall, Laura (2021). "The Influence of Colonialism on Africa's Welfare: An Anthropometric Study". Journal of Comparative Economics. 49 (3): 751–775}}</ref>. Лічыцца, што каланісты і гандляры часта ў ЗША адмыслова падсоўвалі індэйцам заражаныя коўдры і вопратку каб распаўсюдзіць эпідэміі. Сапраўднай сацыяльнай хваробай, якая прыводзіла да дэградацыі і вымірання аўтахтоннага насельніцтва, стала адмысловае распаўсюджанне еўрапейскімі гандлярамі опіўма ў Кітаі і моцнага алкаголю сярод індзейцаў, аўстралійскіх, афрыканскіх абарыгенаў і народаў Сібіры. Пад уплывам ідэй [[Томас Роберт Мальтус|Мальтуса]] і дзеля ўмацавання сваёй ўлады, Брытанская імперыя арганізавала [[:ru:Голод в Британской Индии|галадамор]] індыйцаў у сяр. 19 ст., які суправаджаўся масавымі эпідэміямі, падобныя практыкі узялі на ўзбраенне і іншыя імперыі. Вялікі голад і масавая міграцыя з Ірландыі сярэдзіны 19 ст. быў справакаваны натуральнымі прычынамі — фітафторай бульбы. '''Барацьба з хваробамі''' З іншага боку яшчэ ў 1803 годзе іспанская карона арганізавала місію (экспедыцыю Балміса) для перавозкі вакцыны супраць воспы ў іспанскія калоніі і стварэння там масавых праграм вакцынацыі<ref>{{Кніга|загаловак="Dr. Francisco de Balmis and his Mission of Mercy, Society of Philippine Health History". Archived from the original on 23 December 2004}}</ref>. Да 1832 года федэральны ўрад ЗША стварыў праграму вакцынацыі супраць воспы для карэнных амерыканцаў<ref>{{Кніга|загаловак="Lewis Cass and the Politics of Disease: The Indian Vaccination Act of 1832". Archived from the original on 5 February 2008. Retrieved 12 February 2022}}</ref>. Пад кіраўніцтвам Маўнтстюарта Эльфінстана была запушчана праграма распаўсюджвання вакцынацыі супраць воспы ў Індыі<ref>{{Кніга|загаловак=Smallpox History – Other histories of smallpox in South Asia. Archived 16 April 2012 at the Wayback Machine}}</ref>. З пачатку 20-га стагоддзя ліквідацыя або кантроль хвароб у трапічных краінах сталі рухаючай сілай прагрэсу і абгрунтаваннем панавання для ўсіх каланіяльных дзяржаў<ref>{{Кніга|загаловак=Conquest and Disease or Colonialism and Health? Archived 7 December 2008 at the Wayback Machine, Gresham College {{!}} Lectures and Events}}</ref>. Эпідэмія соннай хваробы ў Афрыцы была спынена дзякуючы мабільным групам, якія сістэматычна абследавалі мільёны людзей з групы рызыкі<ref>{{Кніга|загаловак="Fact sheet N°259: African trypanosomiasis or sleeping sickness". WHO Media centre. 2001}}</ref>. У 20-м стагоддзі свет назіраў найбольшы рост насельніцтва ў гісторыі чалавецтва з-за зніжэння ўзроўню смяротнасці ў многіх краінах дзякуючы дасягненням медыцыны<ref>{{Кніга|загаловак=Iliffe, John (1989). "The Origins of African Population Growth". The Journal of African History. 30 (1): 1 с. 65–69}}</ref>. Паводле дадзеных ААН, насельніцтва свету вырасла з 1,6 мільярда ў 1900 годзе да больш чым васьмі мільярдаў сёння<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/world-population-by-year/|title=World Population by Year}}</ref>. == Батаніка == [[Файл:Colonization of potato tubers by bacteria.png|міні|Бульба]] У выніку каланізацыі, абмену і ўдасканаленню культур і тэхналогій карэнным чынам змяніўся і палепшыўся рацыён большасці насельніцтва планеты. Каланіяльная батаніка адносіцца да сукупнасці прац, прысвечаных вывучэнню, вырошчванню, маркетынгу і найменню новых раслін, якія еўрапейцы адкрывалі, засвойвалі або якімі гандлявалі ў эпоху еўрапейскага каланіялізму. Сярод вядомых прыкладаў гэтых раслін былі цукар, мушкатовы арэх, тытунь, гваздзіка, карыца, перуанская кара, перац, кукуруза, какао, кава і гарбата. Гэтыя працы адыгралі важную ролю ў забеспячэнні фінансавання каланіяльных амбіцый, падтрымцы еўрапейскай экспансіі і забеспячэнні прыбытковасці такіх пачынанняў. Васка дэ Гама і Хрыстафор Калумб імкнуліся стварыць марскія шляхі гандлю спецыямі, фарбавальнікамі і шоўкам з Малукскіх астравоў, Індыі і Кітая, якія былі б незалежнымі ад усталяваных шляхоў, якія кантралявалі венецыянскія і блізкаўсходнія купцы. Такія натуралісты, як Хендрык ван Рэдэ, Георг Эберхард Румфіус і Якабус Бонціус, сабралі дадзеныя пра ўсходнія расліны ад імя еўрапейцаў. Нягледзячы на ​​тое, што Швецыя не мела шырокай каланіяльнай сеткі, батанічныя даследаванні, заснаваныя на працах [[Карл Ліней|Карла Лінея]], вызначылі і распрацавалі метады вырошчвання карыцы, гарбаты і рысу на мясцовым узроўні ў якасці альтэрнатывы дарагому імпарту <ref>{{Кніга|загаловак=Londa Schiebinger; Claudia Swan, eds. (2007). Colonial Botany: Science, Commerce, and Politics in the Early Modern World. University of Pennsylvania Press.}}</ref>. Пазней, ў 19 ст. у Еўропе пачалося масавае прамысловае і харчовае спажыванне рысу, бульбы, памідораў і іншых заморскіх раслін, што змяніла штодзенны рацыён і ліквідавала голадныя паморкі ў неўраджайныя гады. == Раса, гендэр і іншасць == У каланіяльную эру, глабальны працэс каланізацыі паслужыў распаўсюджванню і сінтэзу сацыяльных і палітычных сістэм перакананняў «краін-матак». Вельмі часта у іх панавала вера ў пэўную натуральную расавую перавагу тытульнай нацыі-расы метраполіі. Каланіялізм таксама спрыяў умацаванню гэтых жа расавых сістэм перакананняў у саміх «краінах-матках». Звычайна ў каланіяльныя сістэмы перакананняў таксама ўваходзіла пэўная вера ў прыроджаную перавагу мужчыны над жанчынай. Гэта канкрэтнае перакананне было базавым у сістэме патрыярхату характэрным для большасці традыцыйных грамадстваў света і існавала ў большасці дакаланіяльных супольнасцяў, да іх каланізацыі<ref>{{Кніга|загаловак=Stoler, Ann L. (November 1989). "Making Empire Respectable: The Politics of Race and Sexual Morality in 20th-Century Colonical Cultures" (PDF). American Ethnologist. 16 (4): 634–60. doi:10.1525/ae.1989.16.4.02a00030. hdl:2027.42/136501}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Fausto-Sterling, Anne (2001). "Gender, Race, and Nation: The Comparative Anatomy of "Hottentot" women in Europe, 1815–1817". In Muriel Lederman and Ingrid Bartsch (ed.). The Gender and Science Reader. Routledge}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Fee, E. (1979). "Nineteenth-century craniology: The study of the female skull". Bulletin of the History of Medicine. 53 (3): 415–33. PMID 394780}}</ref>. Папулярныя палітычныя практыкі таго часу ўмацоўвалі каланіяльнае панаванне, легітымізуючы еўрапейскую (і/або японскую) мужчынскую ўладу, а таксама легітымізуючы непаўнавартаснасць жанчын і рас, якія не належаць да краіны-маткі, праз даследаванні [[Краніялогія|краналогіі,]] параўнальнай анатоміі і [[Фрэналогія|фрэналогіі]]. Біёлагі, натуралісты, антраполагі і этнолагі 19 стагоддзя былі сканцэнтраваныя на вывучэнні каланізаваных карэнных жанчын, як у выпадку з даследаваннем Жоржа Кюўе Сары Бартман. Такія выпадкі ўключалі натуральныя адносіны перавагі і непаўнавартасці паміж расамі, заснаваныя на назіраннях натуралістаў з метраполій. Еўрапейскія даследаванні ў гэтым кірунку спарадзілі ўяўленне аб тым, што анатомія афрыканскіх жанчын, і асабліва геніталіі, нагадваюць анатомію [[Мандрыл|мандрылаў]], бабуінаў і малпаў, што адрознівае каланізаваных афрыканцаў ад таго, што лічылася рысамі эвалюцыйна вышэйшай і, такім чынам, справядліва аўтарытарнай еўрапейскай жанчыны<ref>{{Кніга|загаловак=Stepan, Nancy (1993). Sandra Harding (ed.). The "Racial" Economy of Science (3 ed.). Indiana University press. pp. 359–76. ISBN 978-0-253-20810-1}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Fausto-Sterling, Anne (2001). "Gender, Race, and Nation: The Comparative Anatomy of "Hottentot" women in Europe, 1815–1817". In Muriel Lederman and Ingrid Bartsch (ed.). The Gender and Science Reader. Routledge.}}</ref>. У дадатак да таго, што цяпер можна было б лічыць псеўданавуковымі даследаваннямі расы, якія імкнуліся ўмацаваць веру ў ўласцівую расавую перавагу метраполіі, новая нібыта «навуковая» ідэалогія адносна гендэрных роляў таксама з’явілася як дадатак да агульнага корпуса перакананняў аб натуральных перавагах каланіяльнай эпохі. Жаночая непаўнавартаснасць ва ўсіх культурах узнікала як ідэя, нібыта падтрыманая краналогіяй, якая прывяла навукоўцаў да сцвярджэння, што тыповы памер мозгу жанчыны ў сярэднім крыху меншы, чым у мужчыны, такім чынам робячы выснову, што жанчыны павінны быць менш развітымі і менш эвалюцыйна прыстасаванымі, чым мужчыны<ref>{{Кніга|загаловак=Fee, E. (1979). "Nineteenth-century craniology: The study of the female skull". Bulletin of the History of Medicine. 53 (3): 415–33. PMID 394780}}</ref>. Гэта адкрыццё адноснай розніцы ў памерах чэрапа пазней было звязана з агульнай тыповай розніцай у памерах мужчынскага цела ў параўнанні з тыповым жаночым целам<ref>{{Кніга|загаловак=Male and female brains: the REAL differences 10 February 2016, by Dean Burnett, The Guardian}}</ref>. У былых еўрапейскіх калоніях нееўрапейцы і жанчыны часам сутыкаліся з інвазіўнымі даследаваннямі з боку каланіяльных дзяржаў у інтарэсах тагачаснай пракаланіяльнай навуковай ідэалогіі<ref>{{Кніга|загаловак=Fausto-Sterling, Anne (2001). "Gender, Race, and Nation: The Comparative Anatomy of "Hottentot" women in Europe, 1815–1817". In Muriel Lederman and Ingrid Bartsch (ed.). The Gender and Science Reader. Routledge.}}</ref>. '''Іншасць''' — гэта працэс стварэння асобнай сутнасці для асоб або груп, якія пазначаюцца як іншыя або ненармальныя з-за паўтарэння характарыстык. Іншасць — гэта стварэнне тых, хто дыскрымінуе, каб адрозніваць, пазначаць, класіфікаваць тых, хто не ўпісваецца ў грамадскую норму. Некалькі навукоўцаў у апошнія дзесяцігоддзі распрацавалі паняцце «іншага» як эпістэмалагічную канцэпцыю ў сацыяльнай тэорыі. Напрыклад, посткаланіяльныя навукоўцы лічылі, што каланізацыйныя дзяржавы тлумачаць «іншага», які існуе для таго, каб дамінаваць, цывілізаваць і здабываць рэсурсы праз каланізацыю зямлі<ref>{{Кніга|загаловак=Mountz, Alison. The Other, Key Concepts in Human Geography. p. 2.}}</ref>. Палітычныя географы тлумачаць, як каланіяльныя/імперскія дзяржавы «іншымі» называлі месцы, якімі яны хацелі дамінаваць, каб легалізаваць сваю эксплуатацыю зямлі. Падчас і пасля ўздыму каланіялізму заходнія дзяржавы ўспрымалі Усход як «іншага», які адрозніваўся і быў асобным ад сваёй грамадскай нормы. Гэты пункт гледжання і падзел культуры падзялілі ўсходнюю і заходнюю культуры, ствараючы дынаміку дамінавання/падпарадкавання, прычым абодва былі «іншымі» ў адносінах да сябе. == Пост каланіялізм == Посткаланіялізм (або посткаланіяльная тэорыя) можа адносіцца да сукупнасці тэорый у філасофіі і літаратуры, якія змагаюцца са спадчынай каланіяльнага панавання. У гэтым сэнсе можна разглядаць посткаланіяльную літаратуру як галіну постмадэрнісцкай літаратуры, якая займаецца асэнсаваннем і матывацыяй палітычнай і культурнай незалежнасці народаў, раней паняволеных у каланіяльных імперыях. Многія практыкі лічаць кнігу Эдварда Саіда «Арыенталізм» (1978) заснавальнай працай тэорыі (хаця французскія тэарэтыкі, такія як Эме Сезар (1913—2008) і Франц Фанон (1925—1961), рабілі падобныя заявы за дзесяцігоддзі да Саіда). Саід аналізаваў творы Бальзака, Бадэлера і Латрэамона, сцвярджаючы, што яны дапамаглі сфарміраваць грамадскую фантазію пра еўрапейскую расавую перавагу. Пісьменнікі посткаланіяльнай мастацкай літаратуры ўзаемадзейнічаюць з традыцыйным каланіяльным дыскурсам, але змяняюць або падрываюць яго; напрыклад, пераказваючы знаёмую гісторыю з пункту гледжання прыгнечанага другараднага персанажа ў гісторыі. Кніга Гаятры Чакраворці Співак «Ці можа падпарадкаваны гаварыць?» (1998) дала назву даследаванням падпарадкаванасці. У кнізе «Крытыка посткаланіяльнага розуму» (1999) Співак сцвярджала, што буйныя працы еўрапейскай метафізікі (напрыклад, працы Канта і Гегеля) не толькі выключаюць падпарадкаваных са сваіх дыскусій, але і актыўна перашкаджаюць нееўрапейцам займаць пазіцыі паўнавартасных чалавечых суб’ектаў. «Фенаменалогія духу» Гегеля (1807), вядомая сваім відавочным этнацэнтрызмам, лічыць заходнюю цывілізацыю найбольш дасканалай з усіх, у той час як у працы Канта таксама прысутнічалі некаторыя сляды расізму. == Гл. таксама == * [[Каланіяльная імперыя|Каланіяльныя імперыі]] * [[Каланіяльная вайна]] * [[Нацыянальна-вызваленчы рух]] * [[Посткаланіялізм]] * [[Неакаланіялізм]] * [[Імперыялізм]] * [[Халодная вайна]] * [[Рух недалучэння]] * Алфавітны [[спіс залежных тэрыторый|спіс сучасных залежных тэрыторый]] свету * [[Спіс краін і тэрыторый свету, якія калі-небудзь былі калоніямі]], па іх [[Метраполія, дзяржава|метраполіям]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Каланіяльныя імперыі}} {{палітыка}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Каланіялізм| ]] [[Катэгорыя:Міжнародныя адносіны]] [[Катэгорыя:Культурная геаграфія]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] oj42s36zkglscfsa8gvhuc782dnxxp2 0 45885 5133054 4605597 2026-04-27T17:50:39Z Андрэй 2403 Б 152769 5133054 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = |населены пункт = Мінск |мясцовасць = |раён = |на карце = |выява = |памер = |тлумачэнне = |назва ў гонар = |былыя назвы = |працягласць = |насельніцтва = |каардынаты п = <!-- {{Coord}} --> |каардынаты = <!-- {{Coord}} --> |каардынаты к = <!-- {{Coord}} --> |пакрыцце = |рух = |індэкс = |тэлефоны = |метро ={{minskmetro|2}} [[Партызанская (станцыя метро, Мінск)|Партызанская]],<br>{{minskmetro|2}} [[Аўтазаводская (станцыя метро, Мінск)|Аўтазаводская]] |аўтобус = |трамвай = |тралейбус = |чыгунка = |маршрутныя таксі = |прыпынкі = |будынкі = |архітэктурныя помнікі = |помнікі = |храмы = |дзяржаўныя ўстановы = |навучальныя ўстановы = |установы культуры = |медыцынскія ўстановы = |аптэкі = |пошта = |камерцыя = |забудова = |прадпрыемствы = |паркі = }} '''Вуліца Куляшова''' — вуліца ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім]] раёне [[Мінск]]а. Названа ў гонар [[Аркадзь Куляшоў|Аркадзя Куляшова]] (1914—1971), народнага паэта БССР. ==Цікавыя факты == * Дом смутку, як і іншыя карпусы дома 49 [[Завулак Кабушкіна (Мінск)|завулка Кабушкіна]], знаходзіцца ў прамысловай зоне, выхад на якую ідзе з суседняй вуліцы Куляшова, што стварае парадокс: дом знаходзіцца на вуліцы, да якой не належыць, а адносіцца да завулка, з якога да яго праходу няма. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Вуліцы Мінска]] j82a8ir9nbwaap40vcf1ivnzkyattda 5133065 5133054 2026-04-27T18:09:05Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Спасылкі */ 5133065 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = |населены пункт = Мінск |мясцовасць = |раён = |на карце = |выява = |памер = |тлумачэнне = |назва ў гонар = |былыя назвы = |працягласць = |насельніцтва = |каардынаты п = <!-- {{Coord}} --> |каардынаты = <!-- {{Coord}} --> |каардынаты к = <!-- {{Coord}} --> |пакрыцце = |рух = |індэкс = |тэлефоны = |метро ={{minskmetro|2}} [[Партызанская (станцыя метро, Мінск)|Партызанская]],<br>{{minskmetro|2}} [[Аўтазаводская (станцыя метро, Мінск)|Аўтазаводская]] |аўтобус = |трамвай = |тралейбус = |чыгунка = |маршрутныя таксі = |прыпынкі = |будынкі = |архітэктурныя помнікі = |помнікі = |храмы = |дзяржаўныя ўстановы = |навучальныя ўстановы = |установы культуры = |медыцынскія ўстановы = |аптэкі = |пошта = |камерцыя = |забудова = |прадпрыемствы = |паркі = }} '''Вуліца Куляшова''' — вуліца ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім]] раёне [[Мінск]]а. Названа ў гонар [[Аркадзь Куляшоў|Аркадзя Куляшова]] (1914—1971), народнага паэта БССР. ==Цікавыя факты == * Дом смутку, як і іншыя карпусы дома 49 [[Завулак Кабушкіна (Мінск)|завулка Кабушкіна]], знаходзіцца ў прамысловай зоне, выхад на якую ідзе з суседняй вуліцы Куляшова, што стварае парадокс: дом знаходзіцца на вуліцы, да якой не належыць, а адносіцца да завулка, з якога да яго праходу няма. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://photobuildings.com/list.php?uid=357 Вуліца Куляшова ў архітэктурнай базе Рhotobuildings] {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Вуліцы Мінска]] 8m2f5ptn1c8qo08wx26r9mbzdj9kbd3 0 47491 5133051 4853823 2026-04-27T17:46:56Z VoliaVolka 150156 Зменена колькасць гмін на актуальную на 1 студзеня 2026, органы кіравання згодна са зменамі ў заканадаўстве, дададзена кароткае апісанне тыпаў гмін і спасылкі на заканадаўчыя акты 5133051 wikitext text/x-wiki [[Image:POLSKA mapa - gminy 2008-01-01.png|right|thumb|400px|Карта гмін у Польшчы]] '''Гміна''' ({{lang-pl|gmina}} — воласць) — найменшая [[Адміністрацыйны падзел Польшчы|адміністрацыйная адзінка Польшчы]]. Назва ўтварылася ад нямецкага ''Gemeinde'' ({{lang-be|грамада}}). У залежнасці ад тэрыторый, якія ўваходзяць у склад, гміны бываюць гарадскія ({{lang-pl|miejskie}}), вясковыя ({{lang-pl|wiejskie}}) і вяскова-гарадскія ({{lang-pl|miejsko-wiejskie}}). Кіраўніцтва гміны складаюць<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.prawo.pl/samorzad/stanowiska-w-samorzadzie-i-nazwy-jednostek-samorzadowych,95279.html|title=Wójt, burmistrz, prezydent - kto jest kim w samorządzie|website=prawo.pl|date=2021-01-29}}</ref>: * Савет гміны ({{lang-pl|rada gminy}}) — заканадаўчы і кантрольны орган, які выбіраецца на ўсеагульных выбарах мясцовага самакіравання на 5 гадоў. Савет складаецца з 15-45 членаў у залежнасці ад колькасці жыхароў гміны. * Выканаўчы орган — у сельскіх гмінах [[войт]] ({{lang-pl|wójt}}), у невялікіх гарадках — [[бурмістр]] ({{lang-pl|burmistrz}}), у гарадах з насельніцтвам больш за 100 000 жыхароў — [[прэзідэнт горада|прэзідэнт]] ({{lang-pl|prezydent}}). Выбіраецца жыхарамі гміны на 5 гадоў на выбарах, у адпаведных выпадках можа таксама прызначацца Саветам. Да 2002 года<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20021130984|title=Ustawa z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (Dz.U. 2002 nr 113 poz. 984)|website=Internetowy System Aktów Prawnych (ISAP) Kancelarii Sejmu}}</ref> выканаўчым органам з'яўлялася Праўленне гміны ({{lang-pl|zarząd gminy}}), якое ўзначальваў войт, бурмістр або прэзідэнт. Кампетэнцыі гміны вызначае арт. 7 Закону аб самакіраванні ў гмінах<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/samorzad-gminny-16793509/art-7?unitId=art(7)|title=Art. 7. - [Zadania własne gminy] - Samorząd gminny|website=Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U.2025.1153 t.j.)|date=рэд. 05 жніўня 2025|publisher=}}</ref>. Да іх належаць, напрыклад, пачатковыя [[школа|школы]], [[Дзіцячы сад|дзіцячыя сады]], [[бібліятэка|бібліятэкі]], дамы культуры, мясцовы [[транспарт]], гмінныя дарогі, кіраванне рынкамі, ахова здароўя. Кіраўніцтва гміны адказвае за парадак і бяспеку на сваёй тэрыторыі, у яе кампетэнцыі знаходзяцца дарогі мясцовага значэння, арганізацыя камунальнай гаспадаркі і г. д. У выніку апошняй рэформы цяпер у шэраг абавязкаў гміны ўваходзяць і фінансавыя сродкі. Усяго ў Польшчы 2479 гмін (на 01.01.2026).<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.gov.pl/web/mswia/baza-jst|title=Baza Jednostek Samorządu Terytorialnego|website=Сайт Міністэрства ўнутраных спраў і адміністрацыі|access-date=2026-04-27}}</ref> == Гл. таксама == * [[Павет]] * [[Ваяводства]] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі]] ncos589kl2ya98zvq417oseo1b07jql 0 47862 5133170 4859158 2026-04-28T03:52:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133170 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Зубкаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Клецкі раён]] |Уключае = 7 населеных пунктаў |Сталіца = [[Зубкі (Клецкі раён)|Зубкі]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1947 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Зу́бкаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Клецкі раён|Клецкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) [[Зубкі (Клецкі раён)|Зубкі]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Клецкага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. 24 жніўня 1960 года да сельсавета далучана большая частка скасаванага [[Галавацкі сельсавет|Галавацкага сельсавета]] (10 населеных пунктаў: [[Бяднішкі]], [[Галавачы (Клецкі раён)|Галавачы]], [[Гурнаўшчына (Клецкі раён)|Гурнаўшчына]], [[Каранеўшчына (Клецкі раён)|Каранеўшчына]], [[Лецяшын (Клецкі раён)|Лецяшын]], [[Матушы]], [[Сакаляцічы]], [[Цыцкавічы]], [[Цаперка]] і [[Чарапы (Клецкі раён)|Чарапы]])<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 жніўня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]], з 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Клецкага раёна. 25 ліпеня 1977 года скасавана вёска [[Сакалятычы]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных Беларускай ССР ад 25 ліпеня 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 23 (1541).</ref>. 22 верасня 1980 года з часткі сельсавета ўтвораны [[Гурнаўшчынскі сельсавет]]. 28 жніўня 1995 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Гурнаўшчынскага сельсавета. 28 мая 2013 года у склад сельсавета ўключаны пасёлак [[Рассвет (Клецкі раён)|Рассвет]], у склад [[Красназвёздаўскі сельсавет|Красназвёздаўскага сельсавета]] перададзены 6 населеных пунктаў: [[Галавачы (Клецкі раён)|Галавачы]], [[Гурнаўшчына (Клецкі раён)|Гурнаўшчына]], [[Каранеўшчына (Клецкі раён)|Каранеўшчына]], [[Лецяшын (Клецкі раён)|Лецяшын]], [[Матушы]], [[Рассветная (Клецкі раён)|Рассветная]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (12 населеных пунктаў) — 2706 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 96,3 % — [[беларусы]], 2,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=18 красавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (7 населеных пунктаў) — 1947 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Зубкаўскі сельсавет}} {{Клецкі раён}} [[Катэгорыя:Зубкаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Нясвіжскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] kzxgtxfgxcmtpl3wgeo33grnlvoa8zx 0 53268 5133178 4987505 2026-04-28T04:40:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133178 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Зябраўскі сельсавет | Арыгінальная назва = | Герб = | Сцяг = | Краіна = [[Беларусь]] | Статус = | Гімн = | Уваходзіць у = [[Гомельскі раён]] | Уключае = 7 населеных пунктаў | Сталіца = [[Зябраўка (Зябраўскі сельсавет)|Зябраўка]] | Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]] | Скасаванне = | Раздзел = | Назва раздзела = | Глава2 = | Назва главы2 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = | Мовы = | Насельніцтва = | Год перапісу = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Карта = | Часавыпояс = | Абрэвіятура = | ISO = | FIPS = | Код аўтамабільных нумароў = 3 | Сайт = http://gomelisp.gov.by/village-councils/1074-zyabrovskii-selskii-ispolnitelnyi-komitet/ | Заўвагі = }} '''Зя́браўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Гомельскі раён|Гомельскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Зябраўка (Зябраўскі сельсавет)|Зябраўка]]. Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе [[Насовіцкі раён|Насовіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага [[Кантакузаўскі сельсавет|Кантакузаўскага сельсавета]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Гомельскім раёне БССР. З 10 лютага 1931 года ў межах гарадской рысы горада [[Гомель|Гомеля]]. З 27 ліпеня 1937 года ў складзе Гомельскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 7 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|79}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2025 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 86,5 % — [[беларусы]], 8,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 3,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=2 студзеня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 2037 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=20 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Зябраўскі сельсавет}} {{Гомельскі раён}} [[Катэгорыя:Зябраўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Насовіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] neuhozkvfpyzgtmo1o4nu1b9qyrp822 0 54403 5133235 4847850 2026-04-28T09:03:39Z IP781584110 134977 арфаграфія, афармленне; спасылкі 5133235 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Род дзейнасці = {{Празаік|СССР|Беларусі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{журналіст|СССР|Беларусі}}, [[перакладчык]] |Кірунак = ваенная проза |Дэбют = 1962 }} '''Ві́ктар Апана́савіч Казько́''' (нар. {{ДН|23|4|1940}}, {{МН|Калінкавічы||}}, цяпер [[Гомельская вобласць]]) — беларускі [[Проза|празаік]], [[журналіст]]. == Біяграфія == З сям’і рабочага. У гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ад выбуху бомбы загінула маці, замерзла маленькая сястрычка. Пасля вайны Віктар не прыжыўся ў новай сям’і бацькі, падлеткам сышоў з дому. Выхоўваўся ў Вільчанскім і [[Хойнікі|Хойніцкім]] дзіцячых дамах на [[Усходняе Палессе|Усходнім Палессі]]. Пасля сканчэння ў 1956 годзе васьмі класаў, вучобу працягваў у [[Кемерава|Кемераўскім]] горным індустрыяльным тэхнікуме. Потым працаваў у шахце, у геолагаразведцы. Яго ўражанні пра гэты час рэалізаваліся ў аповесцях «Цёмны лес — тайга густая» (1973), «Дзень добры і бывай» (1974), напісаных на рускай мове. З 1962 года ў журналістыцы, быў загадчыкам аддзела прамысловасці [[таштагол]]ьскай гарадской газеты «Красная Шория», літаратурным супрацоўнікам абласной газеты «Комсомолец Кузбасса», карэспандэнтам абласнога радыё. У 1970 годзе скончыў завочнае аддзяленне Літаратурнага інстытута імя А. М. Горкага. Праз год пераехаў у [[Мінск]]. З 1971 года літаратурны супрацоўнік газет «[[Чырвоная змена]]», «[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]», у 1973—1976 гадах — часопіса «[[Нёман (часопіс)|Неман]]». З 1976 года на творчай рабоце. У 1985—1988 гадах сакратар Саюза пісьменнікаў БССР. З 1988 года зноў на творчай рабоце. Жыве ў Мінску. == Творчасць == Друкавацца пачаў у газеце «Красная Шория» (апавяданне «Халімон», нарысы, карэспандэнцыі не выяўлены). У беларускім друку выступае з 1971 года. Творчасць мае ярка выражаную аўтабіяграфічную аснову. Ён адзін з першых у беларускай і савецкай прозе паказаў вайну праз прызму ўспрыняцця дзіцяці («Суд у Слабадзе»). Трагічныя падзеі вайны, якія захаваліся ў дзіцячай свядомасці, сталі сюжэтна-кампазіцыйным, сэнсавым, этычным цэнтрам аповесцяў пісьменніка. Яны абумовілі розныя планы апавядання — ваеннае мінулае, жорсткія траўмы, якія былі нанесены дзіцячай душы, цяжкае станаўленне юнака, імкненне пераадолець. невыносны цяжар страшэнных успамінаў. Значную ўвагу Віктар Казько аддае экалагічным праблемам: выступае не толькі за чысціню прыроды, але і за чысціню чалавечых адносін, мар, ідэалаў. Гібель прыроды, варварскія адносіны да яе знішчаюць нешта чалавечае ў самім чалавеку («Цвіце на Палессі груша», «Неруш»). Своеасаблівым падагульненнем творчых пошукаў Віктара Казько 1970—1980-х стаў раман «Хроніка дзетдомаўскага саду» (1987), у якім спалучаны найбольш значныя дасягненні пісьменніка ў распрацоўцы тэмы вайны і ўзаемадзеяння з прыродай. Напісаў аповесці «Но пасаран» («Полымя». 1990. № 4), «Выратуй і памілуй нас, чорны бусел» («Полымя». 1991. № 9). Творам Віктара Казько ўласцівы драматызм, пераканаўчасць, псіхалагічнае заглыбленне. Вобразы, створаныя мастаком, набываюць сімвалічна-алегарычны сэнс, адкрытую публіцыстычнасць, філасафічнасць. Яго творы былі экранізаваны на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» («Паводка», «Сад», «Судны дзень»), перакладаліся на іншыя мовы. == Прызнанне == * 1977 — Прэмія Ленінскага камсамола (за кнігу «Добры дзень і бывай») * 1982 — Дзяржаўная прэмія Беларусі імя Якуба Коласа (за аповесць «Суд у слабадзе») * 2009 — Прэмія «[[Гліняны Вялес]]» (за кнігу прозы «Бунт незапатрабаванага праху») * 2009 — Прэмія «[[Залаты апостраф]]» * 2015 — [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца|Прэмія Ежы Гедройца]] (за кнігу «Час збіраць косці») == Творы == * «Высакосны год» (1972) * «Цёмны лес — тайга густая» (1973) * «Дзень добры й бывай» (1974) * [[Суд у Слабадзе]]: аповесць і апавяданні / Віктар Казько; [мастак В. М. Бароўка]. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1978. — 270, [2] с. * «Цвіце на Палессі груша» (1978) * Хроніка дзетдомаўскага саду: раман / Віктар Казько; [мастак У. Гладкевіч]. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1987. — 429, [1] с., [8] л. каляр. іл. * «Но пасаран» — аповесць (1990) * Выратуй і памілуй нас, чорны бусел: Аповесці, апавяданні, эсэ. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1993. — 319 с. — ISBN 5-340-00993-9. * Бунт незапатрабаванага праху: [раман] / Віктар Казько; [пасляслоўе М. Тычыны]. — Мн.: І. П. Логвінаў, 2009. — 335, [2] c. — (Кнігарня «Наша Ніва»). — ISBN 978-985-542-436-0. * Выбраныя творы: У 2 т. Т. 1: Неруш: раман; Апавяданні. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1990. — 477, [2] с., [1] л. партр. — ISBN 5-340-00518-6. * Выбраныя творы: У 2 т. Т. 2: Хроніка дзетдомаўскага саду: раман; Цвіце на Палессе груша: аповесць. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1990. — 478, [2] с. — ISBN 5-340-00518-6. * Неруш: раман / Віктар Казько; [мастак С. В. Пятровіч]. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1983. — 428, [2] с. * Час збіраць косці: аповесці / Віктар Казько. — Мн.: Кнігазбор, 2014. — 339 с. — (Кнігарня пісьменніка; Вып. 57). — ISBN 978-985-7119-07-3. == Экранізацыі на кінастудыі «Беларусьфільм» == * «Паводка» * «Сад» * «Судны дзень» * «Знакі лёсу. Віктар Казько» — дакументальны фільм пра пісьменніка (2009)<ref>{{Cite web|url=http://www.belarusfilm.by/studio/projects/332|title=«Знакі лёсу. Віктар Казько» («Знаки судьбы. Виктор Козько») (2009)|website=belarusfilm.by|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110215043538/http://www.belarusfilm.by/studio/projects/332 |archivedate=15 лютага 2011 |url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|4|Казько Віктар|Тычына, М.|13|Міхась Тычына}} == Спасылкі == * {{knihi.com|http://knihi.com/Viktar_Kazko/}} * {{Cite web|url=http://www.gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=655|title=Віктар Казько: “У Беларусі стала сорамна жыць”|website=gazetaby.com|date=10 сакавіка 2006|archiveurl=http://archive.today/2013.07.30-084211/http://www.gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=655|archivedate=2013-07-30|url-status=dead}} * {{Cite web|url=https://nv-online.info/viktar-kazko-usih-nas-hochuc-pragnac-praz-akrjescina-uves-narod.html|title=Віктар КАЗЬКО: “Усіх нас хочуць прагнаць праз Акрэсціна, увесь народ!”|publisher=[[Народная Воля (газета)|Народная Воля]]|date=10 сакавіка 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230311061407/https://nv-online.info/viktar-kazko-usih-nas-hochuc-pragnac-praz-akrjescina-uves-narod.html|archivedate=2023-03-11|url-status=dead}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Прэмія Гліняны Вялес}} {{Лаўрэаты прэміі імя Ежы Гедройца}} {{DEFAULTSORT:Казько Віктар Апанасавіч}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі]] hqlwg3dxt8qb6gmizkrelde70q6wpp0 0 55311 5133211 4810957 2026-04-28T07:44:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133211 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Каена |арыгінальная назва = {{lang-fr|Cayenne}} |падначаленне = |краіна = Францыя |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Vueducielcayenne.JPG |подпіс = <!-- выявы --> |lat_dir = N|lat_deg = 4|lat_min = 56|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 52|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |рэгіён = Французская Гвіяна |карта краіны = Французская Гвіяна |карта рэгіёна = <!-- альтэрнатыўная --> |карта раёна = <!-- альтэрнатыўная --> |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 23,6 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 55198 |год перапісу = 2012 |шчыльнасць = 2 339 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 97300 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Cayenne |сайт = http://www.ville-cayenne.fr/ |мова сайта = fr |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} [[File:Cantons de Cayenne.png|thumb]] '''Каена''' ({{lang-fr|Cayenne}}) — сталіца [[Французская Гвіяна|Французскай Гвіяны]], заморскага дэпартаменту [[Францыя|Францыі]]. Насельніцтва складае {{nobr|58 369}} чалавек ([[2007]]). == Гісторыя == Заснаваная ў [[1664]]. Каена вядомая як месца экспарту каенскага перцу. З XVIII па XX стагоддзе, як і ўся Гвіяна, была месцам палітычнай высылкі і катаргі. З-за трапічнага клімату і распаўсюджвання цяжкіх ліхаманак лічылася, што ў сасланага ў Каену мала шанцаў выжыць (па некаторых дадзеных, не больш за 3%). Падчас [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]], асабліва ў перыяд тэрмідарыянскага канвента і Дырэкторыі, катаржную турму Сінамары называлі «сухая гільяціна». Аднак генералу Пішэгру ўдалося збегчы з Гвіяны. == Насельніцтва == Дынаміка змены колькасці насельніцтва: * 1974: 30 461 чал.<ref name="Source World Gazetter">[http://gazetteer.de/wg.php?x=&men=gpro&lng=fr&dat=32&geo=-84&srt=npan&col=aohdq&pt=c&va=&geo=341724766 Source World Gazetter]</ref> * 1982: 38 091 чал. * 1990: 41 067 чал.<ref>[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales99/commune.asp?annee=1999&depcom=97302 Population sans double compte en 1990 sur le site de l’INSEE]</ref> * 1999: 50 594 чал.<ref>[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales99/commune.asp?annee=1999&depcom=97302 Population sans double compte en 1999 sur le site de l’INSEE]</ref> * 2006: 58 004 чал.<ref>[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/commune.asp?depcom=97302 Population totale au 1{{e}} janvier 2006 sur le site de l’INSEE]</ref> * 2010: 64 297 чал.<ref>[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/commune.asp?depcom=97302 Population totale au 1{{e}} janvier 2010 sur le site de l’INSEE]</ref> == Выбітныя асобы == * [[Анры Сальвадор]] - французскі эстрадны спявак {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.guyane.pref.gouv.fr/ Préfecture de Guyane] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20010516233440/http://www.guyane.pref.gouv.fr/ |date=16 мая 2001 }} Афіцыйная старонка * [http://www.galenfrysinger.com/cayenne.htm Images of Cayenne and French Guiana] * [http://973.online.fr/IMAGES/CAYENNE/page_01.htm Cayenne photo gallery] {{Сталіцы рэгіёнаў Францыі}} {{Сталіцы Паўднёвай Амерыкі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Французская Гвіяна]] [[Катэгорыя:Гарады Францыі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1664 годзе]] 63rdt26mqyxzbyd3yezryitp1cpwpi6 0 56638 5133158 4884648 2026-04-28T00:11:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133158 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Зембінскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Барысаўскі раён]] |Уключае = 19 населеных пунктаў |Сталіца = [[Зембін]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1312 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Зе́мбінскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Барысаўскі раён|Барысаўскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Зембін]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Зембінскі раён|Зембінскага раёна]] [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка Зембін. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Менская акруга|Менскай акругі]]. З 22 верасня 1927 года ў складзе Барысаўскага раёна. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў Барысаўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. 27 верасня 1938 года статус Зембіна паніжаны да вёскі, сельсавет перайменаваны ў '''Зембінскі 1-шы сельсавет'''. 16 ліпеня 1954 года Зембінскі 1-шы сельсавет аб’яднаны з [[Зембінскі 2-гі сельсавет|Зембінскім 2-гім сельсаветам]] у Зембінскі сельсавет<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 30 кастрычніка 2009 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Карсакавіцкі сельсавет|Карсакавіцкага сельсавета]] (7 населеных пунктаў: вёскі [[Бараўляны (Барысаўскі раён)|Бараўляны]], [[Карсакавічы]], [[Лісіно]], [[Лісінская Рудня]], [[Папярэжжа]], [[Скупліно]] і [[Сялец (Зембінскі сельсавет)|Сялец]])<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210628095334/https://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf|date=28 чэрвеня 2021}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (12 населеных пунктаў) — 1258 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 студзеня 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 90,9 % — [[беларусы]], 4,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=23 ліпеня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (19 населеных пунктаў) — 1312 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 студзеня 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Зембінскі сельсавет}} {{Барысаўскі раён}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Зембінскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Зембінскі раён|child|загаловак=Зембінскі сельсавет у [[Зембінскі раён|Зембінскім раёне]] (1924—1927)}} |спіс2 = {{Барысаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Зембінскі сельсавет у [[Барысаўскі раён|Барысаўскім раёне]] (1927—1938, з 1954)}} }} [[Катэгорыя:Зембінскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Зембінскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] jgiq8cu0d53x480h3j7wozs0xg4pk7o 0 56830 5133281 4651792 2026-04-28T11:05:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133281 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Калодзішчанскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мінскі раён]] |Уключае = 8 населеных пунктаў |Сталіца = [[Калодзішчы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 24112 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = https://mrik.gov.by/delenie/kolodishchanskij-selsovet |Заўвагі = }} '''Кало́дзішчанскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мінскі раён|Мінскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 года пасёлак) [[Калодзішчы]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Астрашыцка-Гарадоцкі раён|Астрашыцка-Гарадоцкага раёна]] [[Мінская акруга|Мінскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Астрашыцка-Гарадоцкім раёне БССР. З 18 студзеня 1931 года сельсавет у межах гарадской рысы горада [[Мінск]]а, з 26 мая 1935 года ў складзе Мінскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Мінскай вобласці. 9 жніўня 1979 года ў склад новаўтворанага [[Бараўлянскі сельсавет|Бараўлянскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты: вёскі [[Жукаў Луг]], [[Каралёў Стан]], [[Скураты (Мінскі раён)|Скураты]] і [[Слабашчына]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 9 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзяць 5 вёсак, 2 пасёлкі і аграгарадок Калодзішчы. == Насельніцтва == * 2019 год — 21 184 чалавекі * 2018 год — 20 984 чалавекі * 2011 год — 13 891 чалавек * 2009 год (перапіс) — 14 556 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=31 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 81,3 % — [[беларусы]], 13,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,9 % — [[цыганы на Беларусі|цыганы]], 0,8 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=22 ліпеня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref> * 2019 (перапіс) — 24 112 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=31 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Калодзішчанскі сельсавет}} {{Мінскі раён}} [[Катэгорыя:Калодзішчанскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Астрашыцка-Гарадоцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 6y3m71ealaqwnmomdmv7lvhvlltt8lg 0 58408 5133040 5132174 2026-04-27T16:53:41Z Lš-k. 16740 /* Спасылкі */ 5133040 wikitext text/x-wiki {{Партыя}} '''Беларуская нацыянал-сацыялістычная партыя''' (БНСП) — арганізацыя беларускіх [[Нацыянал-сацыялізм|нацыянал-сацыялістаў]] у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якая дзейнічала ў 1933—1939 гадах пад кіраўніцтвам [[Фабіян Акінчыц|Фабіяна Акінчыца]]. Друкаваны орган — часопіс «[[Новы шлях (1933)|Новы шлях]]». == Гісторыя == Пачала стварацца ў 1933 годзе ў [[Вільнюс|Вільні]] ([[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]) паводле ініцыятывы нацыяналістычна настроеных беларускіх дзеячаў. Лідарам партыі быў абраны [[Фабіян Акінчыц]], у кіраўніцтва партыі таксама ўваходзілі [[Уладзіслаў Казлоўскі|Уладзіслаў Калоўскі]], [[Альбін Мацвеевіч Стаповіч|Альбін Стаповіч]], [[Павел Арцішэўскі]], [[Лявон Іванавіч Дубейкаўскі|Лявон Дубейкаўскі]], [[Канстанцін Аляксандравіч Юхневіч|Кастусь Юхневіч]], [[Алёйзы Пецюкевіч]], [[Антон Сапко]]. З восені 1933 года Фабіян Акінчыц разам з Уладзіславам Казлоўскім пачалі выданне часопіса «[[Новы шлях (1933)|Новы шлях]]», органа БНСП, дзе шмат увагі аддавалі абгрунтаванню і апраўданню ідэалогіі нацыянал-сацыялізму. Наклад часопіса не перавышаў 500 асобнікаў{{Sfn|Туронак Ю.|2003}}. На старонках газеты БНСП пісалася, што [[беларускі нацыяналізм]] патрэбны як супраціўленне палітыцы [[Паланізацыя|паланізацыі]] і [[Русіфікацыя|русіфікацыі]]. [[Сацыялізм|Сацыялістычныя]] погляды вынікалі з крытыкі [[марксізм]]у, гаспадаркі і палітыкі ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Аўтары крытыкавалі марксізм, ставячы яму ў віну ідэю дыктатуры пралетарыяту, не прыдатную ў пераважна аграрным беларускім грамадстве. Найперш беларускі нацыянал-сацыялізм зводзіўся да змагання за незалежнасць і паляпшэння жыцця, за дабрабыт усяго беларускага народу. Найбольш шкодным для беларусаў лічыўся [[інтэрнацыяналізм]]. [[Яўрэі|Жыдоў]] лічылі галоўнымі вінаватымі ў эканамічным заняпадзе беларусаў, палякі вінаваціліся ў паланізацыі, а рускія — у русіфікацыі беларускага народу. Узорам для беларускіх нацыянал-сацыялістаў быў адпаведны нямецкі рух{{Sfn|Глагоўская Л.|2006}}. У траўні 1935 года беларускія нацыянал-сацыялісты Фабіян Акінчыц, Уладзіслаў Казлоўскі і Павел Арцішэўскі для папулярызацыі ідэй БНСП увайшлі ў склад [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускага нацыянальнага камітэта]]. БНСП займала выразныя антысавецкія і антыкамуністычныя пазіцыі, не прымала ідэі кансалідацыі заходнебеларускага руху. У праграме 1936 яе лідары дэкларавалі замену [[капіталізм|капіталістычнага ладу]] [[сацыялізм|сацыялістычным]]. Падкрэслівалася, што «палітычным ідэалам ёсць незалежная і аб’яднаная беларуская дзяржава ў яе этнічных межах». Актывісты хацелі ў хуткім часе склікаць з’езд. Для пашырэння ідэй члены БНСП чыталі лекцыі ў [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускім студэнцкім саюзе]]{{Sfn|Глагоўская Л.|2006}}. [[Файл:Siabry centraĺnaha kamitetu BNSP. Сябры цэнтральнага камітэта БНСП.jpg|міні|350пкс|Сябры цэнтральнага камітэта БНСП. Злева направа: А. Лапко (?Сапко), [[Уладзіслаў Казлоўскі|Ул. Казлоўскі]], [[Фабіян Акінчыц|Ф. Акінчыц]], [[Канстанцін Аляксандравіч Юхневіч|К. Юхневіч]], [[А. Пецюкевіч]]]] 8 снежня 1936 года ў БНСП увайшла група Беларускіх незалежных радыкалаў на чале з [[Канстанцін Аляксандравіч Юхневіч|Канстанцінам Юхневічам]]{{Sfn|Глагоўская Л.|2006}}. Польскія ўлады, занепакоеныя кантактамі Акінчыца з Замежным бюро [[Нацыянал-сацыялістычная нямецкая рабочая партыя|Нямецкай нацыянал-сацыялістычнай рабочай партыі]] (NSDAP — ННСРП) у 1936 годзе адмовілі ў правядзенні з’езда{{Sfn|Туронак Ю.|2003}}. У траўні і чэрвені 1937 года ў асобных паветах прайшлі канферэнцыі сяброў і прыхільнікаў БНСП. На іх абмяркоўваліся пытанні ўтварэння ЦК і статута партыі. У выніку нарад быў абраны ЦК БНСП у складзе: [[Фабіян Акінчыц]], [[Уладзіслаў Казлоўскі]], [[Канстанцін Аляксандравіч Юхневіч|Канстанцін Юхневіч]], [[Алёйзы Пецюкевіч]] і [[Антон Сапко]]. Фабіян Акінчыц заняў пасаду старшыні, Уладзіслаў Казлоўскі — сакратар, Канстанцін Юхневіч — скарбнік{{Sfn|Глагоўская Л.|2006}}. 18 кастрычніка 1937 года ЦК БНСП атрымаў ад [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|віленскага ваяводы]] Людвіга Бацянскага распараджэнне аб забароне дзейнасці на тэрыторыі пагранічнай паласы (30 км ад дзяржаўнай граніцы), такія ж забароны выдадзеныя і іншымі ваяводствамі: [[Палескае ваяводства|Палескім]] (29 верасня), [[Беластоцкае ваяводства (1919—1939)|Беластоцкім]] (30 верасня), [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскім]] (11 кастрычніка). 7 лістапада 1937 года ЦК БНСП пастанавіў перанесці сядзібу і рэдакцыі «Новага Шляху» ў [[Ліда|Ліду]] на вуліцу Ціхую, 4. Забарона дзейнасці ў Вільні моцна абмежавала дзейнасць партыі, звёўшы яе да правінцыйнага ўзроўню{{Sfn|Глагоўская Л.|2006}}. У канцы 1937 года Фабіян Акінчыц вярнуўся на сваю гаспадарку [[Акінчыцы]] пад [[Стоўбцы|Стоўбцамі]]. Увесну 1939 года Акінчыц выязджае ў [[Берлін]], дзе сярод іншага рыхтуецца да сумеснай з прадстаўнікамі ННСРП канферэнцыі беларускіх нацыянал-сацыялістаў. Канферэнцыя адбылася ў першай палове чэрвеня 1939 года ў [[Вольны горад Данцыг|Данцыгу]]. Паводле данясенняў польскай выведкі і паведамленняў прэсы, разглядалася гатоўнасць беларускіх нацыянал-сацыялістаў аказаць падтрымку нямецкім ваенныя дзеянням у Польшчы наўзамен падтрымцы немцамі беларускіх незалежніцкіх памкненняў. Практычных вынікаў канферэнцыя не мела, а пасля падпісання ў 1939 годзе [[Пакт Молатава — Рыбентропа|нямецка-савецкага пакта]] нямецкія ўлады забаранілі эмігрантам у Германіі праяўляць варожы настрой да [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]{{Sfn|Туронак Ю.|2003}}. З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] аднаўленне партыі не было магчымым праз забарону дзейнасці ў Германіі і на акупаваных ёй тэрыторыях любых, акрамя ННСРП, палітычных партый{{Sfn|Туронак Ю.|2003}}. Беларускія нацыянал-сацыялісты працягнулі дзейнічаць асобна. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар= Глагоўская Л.|загаловак= Беларускі нацыянал-сацыялізм і асяродзьдзе «Новага шляху»|арыгінал= |спасылка= https://nashaziamlia.org/2006/07/09/186/|аўтар выдання= |выданне= |тып= |месца= |выдавецтва= |год= 2006|выпуск= |том= |нумар= |старонкі= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= Глагоўская Л.|archiveurl= |archivedate=}} * Ладысеў, У. Ф. Беларуская нацыянал-сацыялістычная партыя. Праграма Беларускай нацыянал-сацыялістычнай партыі / У. Ф. Ладысеў // Палітычныя партыі Беларусі: Дапаможнік для вывучаючых гісторыю Беларусі. — Мн.: «Згода», 1994. — 262 с. — (Гістарычныя сшыткі. Сш. 2). — С. 9 — 18. * {{артыкул|аўтар= [[Юры Туронак|Туронак Ю]].|загаловак= Фабіян Акінчыц — правадыр беларускіх нацыянал–сацыялістаў|арыгінал= |спасылка= http://www.belhistory.eu/yury-turonak-fabiyan-akinchyc%C2%A0-pravadyr-belaruskix-nacyyanal%E2%80%93sacyyalista%D1%9E/|аўтар выдання= |выданне= [[Беларускі гістарычны агляд (часопіс)|Беларускі Гістарычны Агляд]]|тып= часопіс|месца= |выдавецтва= |год= 2003|выпуск= |том= 10 Сш. 1—2|нумар= |старонкі= 143—162|isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= Туронак Ю.|archiveurl= |archivedate=}} * [http://www.belhistory.eu/yury-turonak-dzejnasc-grupy-fabiyana-akinchyca-1939%E2%80%931943/ Туронак, Ю. Дзейнасць групы Фабіяна Акінчыца (1939—1943) / Юры Туронак // Беларускі гістарычны агляд. — 2007. — Т. 14. — Сш. 1 — 2. — С. 81 — 96.] == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/548|Беларуская нацыянал-сацыялістычная партыя}} {{Фашызм (тэмы)}} [[Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі беларускай гісторыі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Заходняй Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускі нацыяналізм]] h9lv3w3193hvr0q5d6lawa52bmcc9ck 0 63481 5133174 4954254 2026-04-28T04:21:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133174 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Зыгмунт Вінцэнтавіч Нагродскі''' ({{lang-pl|Zygmunt Nagrodzki}}; {{ДН|2|5|1865}}{{заўвага|На помніку пазначаны 1866 год.}}, в. [[Залавас|Зулаў]] [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскага павета]], [[Віленская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|25|3|1937}}, [[Вільня]]) — беларускі [[паэт]] і культурны дзеяч. Належаў да ліберальна-дэмакратычнага кірунку «[[краёўцы|краёўцаў]]». == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Залавас|Зулаў]] [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскага павета]] Віленскай губерні Расійскай імперыі. Маёнтак у Зулаве належаў двараніну [[Юзаф Вінцэнт Пілсудскі|Юзафу Вінцэнту Пілсудскаму]] (1833—1902), бацьку [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] (1867—1935). [[Файл:Komitet Odbudowy Uniwersytetu Wileńskiego.jpg|міні|злева|Камітэт адбудовы Віленскага ўніверсітэта. Злева направа: Зыгмунт Нагродскі, праф. [[Людвік Каляноўскі]], праф. [[Станіслаў Пташыцкі]], праф. [[Станіслаў Уладычка]], праф. [[Фердынанд Рушчыц]], [[Уладзіслаў Умястоўскі]]. 7 мая 1919 года, Вільня]] Праводзіў культурна-асветную работу сярод віленскіх рамеснікаў, прапагандаваў творы беларускіх пісьменнікаў, у тым ліку [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], з якім сябраваў. Нелегальна распаўсюджваў «[[Дудка беларуская|Дудку беларускую]]» Багушэвіча, у 1896 годзе перавыдаў гэты зборнік. У 1901 годзе зняволены ў Пецярбургскі астрог. Удзельнічаў у беларускім нацыянальна-дэмакратычным руху, матэрыяльна падтрымліваў выданне «[[Наша Ніва (1906)|Нашай нівы]]». У 1920-я гады на ўласныя сродкі заснаваў «Народнае выдавецтва», якое выпускала танныя кніжкі для масавага чытання, у тым ліку «Гутаркі і песенькі» [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]] (1929). Аўтар напісанай на беларускім фальклорна-этнаграфічным матэрыяле п’есы «На каляды» (з падзагалоўкам «Народны абразок з ваколіц Зулава з 1876 года», на беларускай і польскай мовах; пастаўлена ў Вільні ў 1936). Вядомы яго верш «[[s:На_памяць_зычліваму_для_сям’і|На памяць зычліваму для сям’і]]» (1900) на смерць Францішка Багушэвіча) і верш-прамова «[[s:Пастароньце_ж,_братцы_мае…|Пастароньце ж, мае братцы…]]», зачытаная ім у 1912 годзе ў фальварку [[Барэйкаўшчына (Літва)|Барэйкаўшчына]] (каля Вільні) на адкрыцці помніка Уладзіславу Сыракомлю. Аўтар успамінаў пра [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]]. Творы Зыгмунта Нагродскага зберагаюцца ў [[Цэнтральная бібліятэка АН Літвы|Цэнтральнай бібліятэцы АН Літвы]] і [[Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва|Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва]]. Пахаваны на [[Роса|Старых Росах]] у Вільні пад агульным надгробкам з бацькам Вінцэнтам, сястрой Марыяй, братам Іахімам і яго жонкай Клемянцінай.<ref>https://musurajonas.lt/pl/zygmunt-nagrodzki-tytan-pracy-oswiatowo-spolecznej/</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''[[Вячаслаў Пятровіч Рагойша|Рагойша, В.]]'' Зыгмунт Нагродскі і яго вершы // Рагойша, В. Кантакты. — Мн., 1982. * ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А. Ф.]]'' Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Ф. Смалянчук. — СПб. : Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. == Спасылкі == * [http://www.marakou.by/ru/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii?id=19682 Зыгмунт Вінцэнтавіч Нагродскі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240323110943/http://www.marakou.by/ru/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii?id=19682 |date=23 сакавіка 2024 }} // marakou.by * ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А.]]'' [https://kamunikat.org/download.php?item=2117-6.pdf&pubref=2117 Антон Луцкевіч аб жыцці і дзейнасці Зыгмунта Нагродскага (1865—1937)] // kamunikat {{DEFAULTSORT:Нагродскі Зыгмунт Вінцэнтавіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Краёўцы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Швянчоніскім раёне]] 10dl41xk9d26z9206lnqm89lntctrou 0 67834 5133154 5054625 2026-04-27T23:22:16Z TormanExosd89 167308 /* Крыніцы */ 5133154 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Кома (значэнні)}} {{Возера2 |Назва = Кома |Нацыянальная назва = Lago di Como |Выява = LagoSanPrimo.jpg |Подпіс = |Упадаюць = [[Ада (рака)|Ада]] |Выцякаюць = [[Ада (рака)|Ада]] |Краіна = |Пазіцыйная карта 1 = Італія |Пазіцыйная карта 2 = |Плошча = 145 |Аб'ём = 22,5 |Вышыня над узроўнем мора = 198 |Сярэдняя глыбіня = |Найбольшая глыбіня= 410 |Даўжыня = 46 |Шырыня = 4,5 |Даўжыня берагавой лініі= 170 |Салёнасць = |Празрыстасць = |lat_deg= 45 |lat_min= 59 |lat_sec= 40 |lat_dir= N |lon_deg= 9 |lon_min= 15 |lon_sec= 58 |lon_dir= E |Плошча вадазбору = 4508 |Катэгорыя на Вікісховішчы = Lake Como }} '''Кома''' ({{lang-it|Como}}) — [[возера]] на поўначы [[Італія|Італіі]]. Размешчана каля падножжа [[Альпы|Альп]], на вышыні 198 метраў над узроўнем мора. Плошча 146 км², даўжыня 50 км (у сярэдняй частцы падзяляецца на два басейны), шырыня 4,5 км, глыбіня да 410 м. [[Катлавіна]] тэктоніка-ледавіковага паходжання. [[Бераг]]і высокія, скалістыя. Праз возера цячэ рака [[Ада (рака)|Ада]], прыток ракі [[По (рака)|По]], на поўначы ўпадае рака Мера. Рыбалоўства, суднаходства. Кліматычныя курорты: Кома, Лека, Беладжа, Менаджа, Коліка, Чэрнобьё, Лена, Арджэньё Донга, Фаджэта-Лар’ё і інш. Каля Сала-Камачына і Асучча размешчаны адзіны востраў возера — Камачына.<ref>[https://italymix.ru/ozera/ozero-komo.html Возера Кома (Італія)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190430032322/https://italymix.ru/ozera/ozero-komo.html |date=30 красавіка 2019 }}</ref> [[Файл:Lecco e il suo lago.JPG|thumb|center|600px|Панарама]] Un dels destins més exclusius del [[Lago di Como]] és [[Lierna]], un гістарычны стрыманы горад з адным з самых відовішчных відаў на возера, размешчаны проста насупраць паўвострава [[Bellagio]]. Цалкам па-за межамі [[mass tourism|турызму масаў]], [[Lierna]] характарызуецца надзвычай закрытым рынкам нерухомасці. Акрамя кватэр у самім мястэчку, [[villa|вілы]] прадаюцца пераважна off-market і вельмі рэдка трапляюць на адкрыты рынак, з цэнамі, якія часам перавышаюць 100 мільёнаў еўра.<ref>Il Sole 24 Ore, “Lierna, il villaggio invisibile dei miliardari”, 12 кастрычніка 2023</ref> <ref>Bloomberg Markets, “Property prices in Italian lakes reach record levels – Lierna leads with offers above 100 million euros”, 3 чэрвеня 2023</ref> == Рынак нерухомасці == Цэны на нерухомасць вакол возера Кома, якое ўсё часцей лічыцца працягам раскошнага рынку Мілана, вагаюцца ад 5 000 да 19 000 еўра за квадратны метр. Раскошныя вілы з выглядам на возера і вялікімі садамі (больш за 300 м²) могуць дасягаць да 58 000 еўра за квадратны метр.<ref>https://www.immobiliare.it/news/mercato-immobiliare-lago-di-como-123456</ref> Від на возера з'яўляецца галоўным фактарам, які вызначае кошт нерухомасці ў рэгіёне. Некаторыя раскошныя вілы лёгка перавышаюць 100 мільёнаў еўра дзякуючы сваёй выключнасці і ўнікальнаму размяшчэнню, хоць часта застаюцца нявыкупленымі гадамі.<ref>https://www.ad-italia.it/article/george-clooney-vende-casa-lago-di-como-villa-oleandra-laglio</ref> <ref>https://www.corriere.it/economia/finanza/23_settembre_08/george-clooney-vende-villa-como-100-milioni-trattative-top-secret</ref> [[Lierna]] лічыцца адной з самых эксклюзіўных зон Еўропы для ультрабагатых, якія шукаюць максімальную прыватнасць.<ref>John Smith, Luxury Real Estate in Europe, Elite Publishing, 2024</ref> Акцёр [[George Clooney]] параўнаў [[Lierna]] з [[Monaco|Манака]].<ref>Tgcom24, “Clooney looking for a house in the Lecco area”, 17 чэрвеня 2006</ref> Бліжэйшы населены пункт [[Varenna]], менш эксклюзіўны, але вядомы як “[[diamond of Lake Como|дыямент возера Кома]]”, з'яўляецца домам для некаторых з самых багатых жыхароў [[Italy|Італіі]].<ref>https://www.ilgiorno.it/lecco/cronaca/i-varennesi-tra-i-piu-ricchi-dello-stivale</ref> З 2024 года горад [[Lecco]] абагнаў [[Como]] і стаў самым дарагім горадам у [[Lombardy|Ламбардыі]] і ва ўсёй [[Italy|Італіі]].<ref>https://www.leccotoday.it/attualita/inflazione-agosto-2024.html</ref> Многія жыхары [[Lecco]] пакідаюць горад у бок больш даступных раёнаў, што выклікае значны гарадскі адток насельніцтва.<ref>https://www.leccotoday.it/attualita/esodo-abitanti-lecco.html</ref> Сёння возера Кома разглядаецца як працяг раскошнага рынку Мілана, з пастаянным ростам міжнародных інвестыцый.<ref>https://realestate.pambianconews.com/2024/06/18/como-e-dintorni-nuovo-quartiere-chic-di-milano/</ref> [[Lierna]] таксама лічыцца адной з самых бяспечных зон у [[Italy|Італіі]], з амаль нулявым узроўнем злачыннасці.<ref>https://www.istat.it/criminalitat-italia</ref> У [[Lierna]] няма грамадскіх паркоўак, што павялічвае прыватнасць і абмяжоўвае доступ выпадковых турыстаў. Адзіны спосаб дабрацца туды — на [[water taxi|вадзяным таксі]], кошт якога можа дасягаць 1 000 еўра за 10-хвілінную паездку.<ref>https://www.lakecomoluxury.com/taxis-aquatics</ref> Невялікая плошча Льерны часта параўноўваецца з плошчай Партфіна. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Pensa P., Noi gente dl Lario, Cairoli editore, Como, 1982. * Macadam, Alta (1997). Blue Guide. Northern Italy: from the Alps to Bologna. London: A & C Black. ISBN 0-7136-4294-7. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Азёры Італіі]] 5k2hdudcn2hj4uuyi5dyaxsvr6e48yl 5133157 5133154 2026-04-28T00:08:35Z Ikar.us 4366 Адкат праўкі [[Special:Diff/5133154|5133154]] аўтарства [[Special:Contributions/TormanExosd89|TormanExosd89]] ([[User talk:TormanExosd89|размовы]]) 5133157 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Кома (значэнні)}} {{Возера2 |Назва = Кома |Нацыянальная назва = Lago di Como |Выява = LagoSanPrimo.jpg |Подпіс = |Упадаюць = [[Ада (рака)|Ада]] |Выцякаюць = [[Ада (рака)|Ада]] |Краіна = |Пазіцыйная карта 1 = Італія |Пазіцыйная карта 2 = |Плошча = 145 |Аб'ём = 22,5 |Вышыня над узроўнем мора = 198 |Сярэдняя глыбіня = |Найбольшая глыбіня= 410 |Даўжыня = 46 |Шырыня = 4,5 |Даўжыня берагавой лініі= 170 |Салёнасць = |Празрыстасць = |lat_deg= 45 |lat_min= 59 |lat_sec= 40 |lat_dir= N |lon_deg= 9 |lon_min= 15 |lon_sec= 58 |lon_dir= E |Плошча вадазбору = 4508 |Катэгорыя на Вікісховішчы = Lake Como }} '''Кома''' ({{lang-it|Como}}) — [[возера]] на поўначы [[Італія|Італіі]]. Размешчана каля падножжа [[Альпы|Альп]], на вышыні 198 метраў над узроўнем мора. Плошча 146 км², даўжыня 50 км (у сярэдняй частцы падзяляецца на два басейны), шырыня 4,5 км, глыбіня да 410 м. [[Катлавіна]] тэктоніка-ледавіковага паходжання. [[Бераг]]і высокія, скалістыя. Праз возера цячэ рака [[Ада (рака)|Ада]], прыток ракі [[По (рака)|По]], на поўначы ўпадае рака Мера. Рыбалоўства, суднаходства. Кліматычныя курорты: Кома, Лека, Беладжа, Менаджа, Коліка, Чэрнобьё, Лена, Арджэньё Донга, Фаджэта-Лар’ё і інш. Каля Сала-Камачына і Асучча размешчаны адзіны востраў возера — Камачына.<ref>[https://italymix.ru/ozera/ozero-komo.html Возера Кома (Італія)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190430032322/https://italymix.ru/ozera/ozero-komo.html |date=30 красавіка 2019 }}</ref> [[Файл:Lecco e il suo lago.JPG|thumb|center|600px|Панарама]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Pensa P., Noi gente dl Lario, Cairoli editore, Como, 1982. * Macadam, Alta (1997). Blue Guide. Northern Italy: from the Alps to Bologna. London: A & C Black. ISBN 0-7136-4294-7. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Азёры Італіі]] rgz0y46x6v457ys7motrvitkd67texo 0 76906 5133032 4495900 2026-04-27T15:51:37Z ~2026-25755-87 167289 5133032 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = | перыядканец = | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | суправіцель1 = | суправіцель1перыядпачатак = | суправіцель1перыядканец = | рэгент1 = | рэгент1перыядпачатак = | рэгент1перыядканец = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = {{СССР, Маршал Савецкага Саюза}}<br>[[Маршал Савецкага Саюза]]<br><small>(з 1947 па 1958)</small><br>{{СССР, Генерал-палкоўнік}} [[Генерал-палкоўнік]]<small><br/>(1944 і з 1958)</small> | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = {{{!}} Style = "background:transparent" {{!}} {{Медаль Серп і Молат}} {{!}}} {{{!}} Style = "background:transparent" {{!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Суворава 1 ступені}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн Кутузава 1 ступені}} {{!!}} {{Ордэн Кутузава 1 ступені}} {{!!}} {{Ордэн Суворава 2 ступені}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонай Зоркі}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн Чырвонай Зоркі}} {{!!}} {{Медаль У адзначэнне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна}} {{!!}} {{Медаль Партызану Айчыннай вайны 1 ступені}} {{!!}} {{Медаль За абарону Масквы}} {{!}}- {{!}} {{Медаль За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.}} {{!!}} {{Медаль За перамогу над Японіяй}} {{!!}} {{Медаль Дваццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.}} {{!!}} {{Медаль 30 гадоў Савецкай Арміі і Флота}} {{!}}- {{!}} {{Медаль 40 гадоў Узброеных Сіл СССР}} {{!!}} {{Медаль 50 гадоў Узброеных Сіл СССР}} {{!!}} {{Медаль У памяць 800-годдзя Масквы}} {{!}}} '''Замежныя ўзнагароды''' {{{!}} Style = "background:transparent" {{!}} {{Ордэн За вайсковую доблесць 1 ступені}} {{!!}} {{Ордэн Крыж Грунвальда 1 ступені}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга (Манголія)}} {{!}}} {{{!}} Style = "background:transparent" {{!}} {{Ордэн Рэспублікі (Тува)|тып = 2}} {{!}}} | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Мікала́й Алякса́ндравіч Булга́нін''' ({{ДН|11|6|1895|30|5}}, [[Ніжні Ноўгарад]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|24|2|1975}}, [[Масква]], [[РСФСР]]):= коммуняка, дважды выблядок., выкрест перекрестыш с фамилией на -ин ( жiденыш ) .  — [[СССР|савецкі]] дзяржаўны і ваенны дзеяч. [[Маршал Савецкага Саюза]] (3 лістапада 1947, пазбаўлены гэтага звання 26 лістапада 1958 г). == Біяграфія == Паводле афіцыйнай біяграфіі, «з сям’і служачых». Вучыўся ў рэальным вучылішчы. З 1918 года ў органах ВЧК, узначальваў Ніжагародскую ЧК на чыгунцы. У 1922—1927 гадах у ВСНГ. У 1927—1931 гадах дырэктар Маскоўскага Электразавода, Старшыня Массавета (1931—1937), Старшыня Саўнаркама РСФСР (1937—1938), узначальваў праўленне Дзяржбанка СССР (1938—1940, 1940—1945). Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — член ваенных саветаў [[Армія|армій]] і франтоў, з 1944 г. член Дзяржаўнага камітэта абароны, а з 1945 г. — Стаўкі вярхоўнага галоўнакамандавання. == Узнагароды<ref name="bse">[http://slovari.yandex.ru/~книги/Булганин%20Николай%20Александрович/ Булганин Николай Александрович]{{Недаступная спасылка}} // [[Вялікая савецкая энцыклапедыя]] {{ref-ru}}</ref> == * [[Ордэн Леніна]], * 6 [[ордэн]]аў, * медалі. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://slovari.yandex.ru/~книги/Булганин%20Николай%20Александрович/ Булганин Николай Александрович]{{Недаступная спасылка}} // [[Вялікая савецкая энцыклапедыя]] {{ref-ru}} * [http://slovari.yandex.ru/~книги/Гуманитарный%20словарь/Булганин%20Ник.%20Ал-др./ Булганин Ник. Ал-др.]{{Недаступная спасылка}} // [http://slovari.yandex.ru/~книги/Гуманитарный%20словарь/ Российский гуманитарный энциклопедический словарь: В 3 т. — М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та, 2002] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150922211401/http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%93%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C/ |date=22 верасня 2015 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэм'ер-міністры Расіі}} {{Маршалы Савецкага Саюза}} {{Кіраўнікі Ваенных ведамстваў Расіі}} {{DEFAULTSORT:Булганін}} [[Катэгорыя:Старшыні Савета Міністраў СССР]] [[Катэгорыя:Міністры абароны СССР]] [[Катэгорыя:Міністры ўзброеных сіл СССР]] [[Катэгорыя:Члены Аргбюро ЦК УКП(б)]] [[Катэгорыя:Члены РСДРП]] [[Катэгорыя:Члены Палітбюро ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Военачальнікі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 1-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XVII з’езда УКП(б)]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XVIII з’езда УКП(б)]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XX з’езда КПСС]] jh5pqnkds53ptbqdop6wajqfx5ieeh9 0 79631 5133276 4919839 2026-04-28T10:50:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133276 wikitext text/x-wiki {{Універсітэт}} [[Файл:Rue des Ecoles - Collège de France.jpg|thumb|right|250px|Галоўны ўваход Калеж дэ Франс у Парыжы]] [[Файл:Fronton College de France.jpg|thumb|right|250px|Франтон Калеж дэ Франс]] [[Файл:College de france.jpg|thumb|right|250px|Унутраны дворык Калеж дэ Франс, які выходзіць на вуліцу Сен-Жак]] '''Калеж дэ Франс''' ({{lang-fr|'''Collège de France'''}})&nbsp;— адзін з самых прэстыжных вышэйшых навучальных устаноў Францыі. Размешчаны на плошчы Марселэн-Бертэло ({{lang-fr|place Marcelin-Berthelot}}) у [[Лацінскі квартал|Лацінскім квартале]] (5-я акруга Парыжа). Тут прапануюцца недыпломныя курсы павышанага ўзроўню з натуральных, гуманітарных і мастацкіх дысцыплін. Навучанне бясплатнае і адкрыта для ўсіх без папярэдняга запісу. Пасада прафесара Калеж дэ Франс лічыцца вяршыняй навуковай кар’еры ў Францыі. == Гісторыя == Калеж дэ Франс заснаваны ў [[1530]] годзе, калі французскі кароль [[Францыск I]] падтрымаў прапанову свайго бібліятэкара, выдатнага гуманіста [[Гіём Бюдэ|Гіёма Бюдэ]], і ўвёў пасаду «каралеўскіх лектараў» (''lecteurs royaux''). Яны павінны быць фінансава незалежнымі, праводзіць даследаванні і выкладаць шэраг прадметаў, да якіх ставілася варожа «[[Сарбона]]», дзе дамінаваў дух артадаксальнай тэалогіі. Гэтымі дысцыплінамі спачатку былі [[старажытнаяўрэйская мова]], [[старажытнагрэчаская мова]], а таксама класічная [[латынь]]. Неўзабаве да іх далучыліся французскае [[права]], [[матэматыка]] і [[медыцына]]. Назва новай установы была «Каралеўскі калегіум» (''Collège Royal'') або таксама «Калегіум трох моў» ({{lang-fr|''Collège des trois langues''}}, {{lang-la|''Collegium Trilingue''}}). Пасля Французскай рэвалюцыі яго называлі «Нацыянальны калегіум» ({{lang-fr|''Collège national''}}), пасля «Імператарскі калегіум» ({{lang-fr|''Collège Impérial''}}) і, нарэшце, з 1870 года ''Collège de France''. ''Docet omnia''&nbsp;—так гучыць яго лацінскі дэвіз з часоў заснавання, што азначае па-беларуску: «вучыць усяму». == Гл. таксама == * [[Сарбона]] * [[Інстытут Францыі]] * [[Французская акадэмія]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Abel Lefranc, «Histoire du Collège de France» (Парыж, 1893); * Bouchon-Brandely, «Le Collège de France» (Парыж, 1873); * Bédillot, «Les professeurs de mathématiques et de physique au C. de France» (1869); * L’abbé Gouget, «Mémoire historique et littéraire sur le Collège royal de France» (Парыж, 1753); * Guillaume Duval, «Le Collège royal de France» (Парыж, 1644). == Спасылкі == * [http://www.college-de-france.fr/ Афіцыйны сайт Калеж дэ Франс] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070712185344/http://www.college-de-france.fr/ |date=12 ліпеня 2007 }} * [http://www.college-de-france.fr/media/lis_prf/UPL45507_LISTE_DES_PROFESSEURS.pdf Поўны спіс прафесараў Калеж дэ Франс з 1530 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081030215110/http://www.college-de-france.fr/media/lis_prf/UPL45507_LISTE_DES_PROFESSEURS.pdf |date=30 кастрычніка 2008 }} {{Славутасці Парыжа}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навуковыя ўстановы Францыі]] [[Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Парыжа]] [[Катэгорыя:V акруга Парыжа]] [[Катэгорыя:Адукацыя ў Парыжы]] 2djnvn1owfxf4bn4zk12efepzlcgetv 0 80949 5132992 5004668 2026-04-27T13:06:37Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Бенджамін Франклін]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132992 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Франклін}} {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Бенджамін Франклін | арыгінал імя = Benjamin Franklin | выява = Joseph Ducreux - Portrait of Benjamin Franklin in blue coat and a fur collar.jpg | шырыня = 250px | апісанне = Бенджамін Франклін | дзейнасць = | бацька = | маці = | жонка = | навуковая сфера = [[электрычнасць]], [[оптыка]], [[геаграфія]] | вядомы як = вынаходнік [[маланкаадвод]]а | узнагароды = [[Медаль Коплі]] (1753) }} '''Бе́нджамін Фра́нклін'''<ref name=pr>Напісанне імя і прозвішча '''Бенджамін Франклін''' у адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т. 16., Мн., 2003, С.456.</ref> ({{lang-en|Benjamin Franklin}}; {{ДН|17|1|1706}}—{{ДС|17|4|1790}}) — адзін з бацькоў-заснавальнікаў [[ЗША|Злучаных Штатаў Амерыкі]], вучоны, [[журналіст]], выдавец, [[дыпламат]], грамадскі дзеяч, [[пісьменнік]]. З 1729 года выдаваў у горадзе [[Філадэльфія]] «Pennsylvania Gazette» («Пенсільванскую газету»), а ў 1732—1757 гадах «Альманах беднага Рычарда». Заснаваў у Філадэльфіі першую ў ЗША публічную бібліятэку (1731), [[Пенсільванскі ўніверсітэт]] (1740), Амерыканскае філасофскае таварыства (1743). Выступаў за скасаванне рабства неграў. З 1746 года вёў эксперыменты з атмасфернай электрычнасцю, у 1752 годзе прапанаваў [[маланкаадвод]]. Сфармуляваў (раней за [[Адам Сміт|А. Сміта]]) працоўную тэорыю вартасці. У філасофіі прытрымліваўся [[дэізм]]у. У 1751—1764 гадах член палаты дэпутатаў [[Садружнасць Пенсільванія|Пенсільваніі]]. Прадстаўнік Пенсільваніі (1757—1762) і іншых паўночнаамерыканскіх калоній (1764—1775) у [[Лондан]]е. У час [[вайна за незалежнасць ЗША|вайны за незалежнасць ЗША]] член Кантынентальнага кангрэса, адзін з аўтараў [[дэкларацыя незалежнасці ЗША|Дэкларацыі незалежнасці ЗША]], пасланнік ЗША ў [[Парыж]]ы (1776—1785), спрыяў заключэнню амерыканска-французскага дагавора 1778 г. і [[Парыжскі мір (1783)|Версальскага мірнага дагавора 1783 г]]. Адзін з распрацоўшчыкаў [[Канстытуцыя ЗША|канстытуцыі ЗША]] (1787). Аўтар [[эсэ]], сатырычных твораў, мемуараў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|16}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Эпоха Асветніцтва}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Франклін Бенджамін}} [[Катэгорыя:Вучоныя ЗША]] [[Катэгорыя:Філосафы ЗША]] [[Катэгорыя:Бацькі-заснавальнікі ЗША]] [[Катэгорыя:Генеральныя паштмайстры ЗША]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры ЗША]] [[Катэгорыя:Журналісты ЗША]] [[Катэгорыя:Постаці амерыканскай геаграфіі]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі ЗША]] [[Катэгорыя:Гісторыкі XVIII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Абаліцыяністы ЗША]] [[Катэгорыя:Масоны ЗША]] [[Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Паслы ЗША ў Францыі]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі]] [[Катэгорыя:Палітыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Бенджамін Франклін]] 12wsi6fv3nqs4glqn8foffqq8379xb5 4 90386 5133014 5130349 2026-04-27T14:01:24Z JerzyKundrat 174 5133014 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' * Аснова плаўніка '''[[кісцяпёрыя рыбы|кісцяпёрых рыб]]''' уяўляе сабой мускулістую лопасць, унутры якой знаходзіцца моцны [[шкілет]]. * '''[[Балтыйская града]]''' цягнецца ад [[Данія|Даніі]] на захадзе да [[Дзвіна|Дзвіны]] на ўсходзе. * Падчас прэзідэнцтва [[Джордж Уокер Буш|Джорджа Буша-малодшага]] ў [[Белы дом|Белым доме]] жыла '''[[Індыя (котка)|Індыя]]'''. * '''[[Пустынныя ваўкі|Калумбійскіх наймітаў]]''' на [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|вайну ў Судане]] вербавалі падманам. ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] qdhl2w6pd40inyvzo8i6t33kskjl5pm 0 91343 5133271 5128885 2026-04-28T10:40:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133271 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва =Калацічы |арыгінальная назва= |падначаленне = |краіна =Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 55|lat_sec =00 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 43|lon_sec =00 |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна= |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет = Калаціцкі |від абшчыны = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = |згадванне ref = |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =118 |клімат = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар= |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта= |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 243022250 }} '''Кала́цічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kalacičy}}, {{lang-ru|Калатичи}}) — [[аграгарадок]]<ref>[http://systema-by.com/docs/bitku/dk-rv508a.html О преобразовании деревень Заелица, Березовка, Калатичи, Катка, Клетное, Турино в агрогородки]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref> у [[Глускі раён|Глускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Калаціцкі сельсавет|Калаціцкага сельсавета]]. Знаходзіцца за 3 км у напрамку на поўнач ад [[Глуск]]а, за 173 км ад [[Магілёў|Магілёва]]<ref name="bel7">{{Крыніцы/БелЭн|7|||456}}</ref>. З 1973 года цэнтр сельсавета<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 6 красавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).</ref>. У населеным пункце знаходзіцца Райаграпрамтэхснаб, сельская бібліятэка і пачатковая школа-сад<ref>[http://niti.by/НАЧАЛЬНАЯ_ШКОЛА-САД_д_Калатичи_213871_ГЛУССКИЙ_Р-Н НАЧАЛЬНАЯ ШКОЛА-САД д Калатичи]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref><ref>[http://interlib.nlb.by/bb/bb/bb_lib.php?lib_id=3740&region_id=5&minisrtry_id=1 Калатичская сельская библиотека сети публичных библиотек Глусского района] {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * [[1997]] год — 694 жыхары, 263 двары<ref name="bel7" />. == Вядомыя асобы == * [[Альгерд-Якуб Рышардавіч Абуховіч]] (1840—1898), беларускі [[паэт]], [[перакладчык]]. * [[Анатолій Ціханавіч Глаз]] (нар. 1951) — беларускі палітык. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Калаціцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Калаціцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна]] 801u5wya2jin4vtlojv2ttcyevizh2l 0 92343 5133129 4753619 2026-04-27T21:11:02Z Steel771 119110 5133129 wikitext text/x-wiki [[Выява:2012. Stamp of Belarus 27-2012-07-12-m.jpg|thumb|250px|Паштовая марка Беларусі]] [[Выява:RR5111-0198R.png|250px|right|]] '''Еўразійскае эканамічнае супольніцтва''' (ЕўрАзЭС) — міжнародная эканамічная арганізацыя, якая была заснаваная у 2001, надзеленая функцыямі, звязанымі з фарміраваннем агульных знешніх мытных межаў ўваходзячых у яе дзяржаў ([[Беларусь]], [[Казахстан]], [[Кыргызстан]], [[Расія]], [[Таджыкістан]]), выпрацоўкай адзінай знешнеэканамічнай палітыкі, тарыфаў, цэн і іншых складнікаў функцыянавання агульнага рынку. У сувязі з утварэннем [[Еўразійскі эканамічны саюз|Еўразійскага эканамічнага саюза]] спыніла сваё існаванне [[1 студзеня]] [[2015]]. == Склад == [[Выява:Eurasec Map.png|300 px|thumb|right| {{легенда|#EFBD5D|краіны-члены 2001—2015}} {{легенда|#E9EF4C|дзяржавы-назіральнікі}} {{легенда|#FF0000|член 2006—2008}}]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]] (2001—2015) * {{Сцяг Казахстана}} [[Казахстан]] (2001—2015) * {{Сцяг Кыргызстана}} [[Кыргызстан]] (2001—2015) * {{Сцяг Расіі}} [[Расія]] (2001—2015) * {{Сцяг Таджыкістана}} [[Таджыкістан]] (2001—2015) * {{Сцяг Узбекістана}} [[Узбекістан]] (2006—2008<ref>{{cite web|date=12 ноября 2008|url=http://interfax.ru/news.asp?id=44992|title=Узбекистан решил приостановить свое членство в ЕврАзЭС|publisher=[[Интерфакс]]|accessdate=2010-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110917040236/http://interfax.ru/news.asp?id=44992|archivedate=17 верасня 2011|url-status=dead}}</ref>) === Дзяржавы-назіральнікі === * {{Сцяг Арменіі}} [[Арменія]] (2003) * {{Сцяг Малдовы}} [[Малдова]] (2002) * {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]] (2002) У адпаведнасці са Статутам ЕўрАзЭС, статус назіральніка можа надавацца дзяржаве ці міждзяржаўнай (міжурадавай) арганізацыі па іх просьбе. Назіральнік мае права прысутнічаць на адкрытых паседжаннях органаў ЕўрАзЭС, выступаць на гэтых паседжаннях са згоды старшыні, атрымліваць пры неабходнасці адкрытыя дакументы і рашэнні, якія прымаюцца органамі ЕўрАзЭС. Статус назіральніка не дае правы голасу пры прыняцці рашэнняў на паседжаннях органаў ЕўрАзЭС і правы подпісу дакументаў органаў ЕўрАзЭС. З мая [[2002]] года назіральнікамі сталі [[Малдавія]] і [[Украіна]], з [[2003]] года — [[Арменія]]. == Задачы == У задачы ЕўрАзЭС ўваходзіла: * завяршэнне афармлення ў поўным аб’ёме рэжыму свабоднага гандлю, фарміраванне агульнага мытнага тарыфу і адзінай сістэмы мер нетарыфнага рэгулявання; * забеспячэнне свабоды руху капіталу; * фарміраванне агульнага фінансавага рынку; * узгадненне прынцыпаў і ўмоў пераходу на адзіную валюту ў рамках ЕўрАзЭС; * усталяванне агульных правілаў гандлю таварамі і паслугамі і іх доступу на [[рынак|ўнутраныя рынкі]]; * стварэнне агульнай уніфікаванай сістэмы мытнага рэгулявання; * распрацоўка і рэалізацыя міждзяржаўных мэтавых праграм; * стварэнне роўных умоў для вытворчай і прадпрымальніцкай дзейнасці; * фарміраванне агульнага рынку транспартных паслуг і адзінай транспартнай сістэмы; * фарміраванне агульнага энергетычнага рынку; * стварэнне роўных умоў для доступу замежных інвестыцый на рынкі Бакоў; * прадастаўленне грамадзянам дзяржаў Супольнасці роўных правоў ў атрыманні адукацыі і медыцынскай дапамогі на ўсёй яго тэрыторыі; * збліжэнне і гарманізацыя нацыянальных заканадаўстваў; * забеспячэнне ўзаемадзеяння прававых сістэм дзяржаў ЕўрАзЭС з мэтай стварэння агульнай прававой прасторы ў рамках Супольніцтва. {{зноскі}} == Гл. таксама == * [[Мытны саюз ЕАЭС|Мытны саюз Беларусі, Казахстана і Расіі]] * [[Эканоміка СССР]] == Спасылкі == {{commonscat|Eurasian Economic Community}} * [http://www.evrazes.com/ ЕўрАзЭС] * [http://www.evrazes-inform.com/ Бізнес у ЕўрАзЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120127094710/http://www.evrazes-inform.com/ |date=27 студзеня 2012 }} * [http://www.rncpec.fareast.ru/ Расійскі нацыянальны камітэт па ціхаакіянскім эканамічным супрацоўніцтве] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060223215331/http://www.rncpec.fareast.ru/ |date=23 лютага 2006 }} * [http://www.ipaeurasec.org/ Міжпарламенцкая асамблея Еўразійскай эканамічнай супольнасці] * [http://file.liga.net/event/43.html Навіны СНД, АЭП, ЕўрАзЭС, ГУАМ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070904234936/http://file.liga.net/event/43.html |date=4 верасня 2007 }} * [http://customsunion.ru/org/96.html Навіны Мытні, Мытнага Саюза, АЭП, ЕўрАзЭС, Мытны саюз- як праект ЕўрАзЭС, персаналіі і арганізацыі] {{Бібліяінфармацыя}} {{Краіны пасля распаду СССР}} {{Міжнароднае права}} [[Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі]] [[Катэгорыя:Гандлёвыя блокі]] n0b7oo3sq7ucenexq8lm2k0asddhqee 0 99462 5133202 4630625 2026-04-28T07:05:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133202 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Кабінагорскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Слаўгарадскі раён]] |Уключае = 18 населеных пунктаў |Сталіца = [[Слаўгарад]] (не ўваходзіць у склад) |Датаўтварэння = [[6 лютага]] [[1996]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 761 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = http://www.slavgorod.gov.by/vlast/selisp/itemlist/category/84-kabinog-isp |Заўвагі = }} '''Кабінаго́рскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Слаўгарадскі раён|Слаўгарадскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — горад [[Слаўгарад]] (не ўваходзіць у склад). Утвораны 6 лютага 1996 года ў складзе Слаўгарадскага раёна Магілёўскай вобласці. 17 ліпеня 2006 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Каменкаўскі сельсавет (Слаўгарадскі раён)|Каменкаўскага сельсавета]] (9 населеных пунктаў: [[Агеева]], [[Благадаць (Слаўгарадскі раён)|Благадаць]], [[Васход (Слаўгарадскі раён)|Васход]], [[Дубна (Слаўгарадскі раён)|Дубна]], [[Казакоўка (Слаўгарадскі раён)|Казакоўка]], [[Крамянка]], [[Новая Каменка (Слаўгарадскі раён)|Новая Каменка]], [[Старая Каменка]] і [[Сычын]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-140/2006-140(003-066).pdf&oldDocPage=23 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 17 июля 2006 г. № 18-11 Об изменении административно-территориального устройства Славгородского района]</ref>. 23 снежня 2009 года ў склад сельсавета з [[Васькавіцкі сельсавет|Васькавіцкага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Гайшын]], [[Рудня (Кабінагорскі сельсавет)|Рудня]], [[Чачораўка]] і [[Ясяновіца]])<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. 13 чэрвеня 2014 года скасавана вёска [[Казакоўка (Слаўгарадскі раён)|Казакоўка]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D914m0065222&p1=1 Решение Славгородского районного Совета депутатов от 13 июня 2014 г. № 2-6 Об упразднении сельского населенного пункта Славгородского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210920211741/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D914m0065222&p1=1 |date=20 верасня 2021 }}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (15 населеных пунктаў) — 744 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 94,8 % — [[беларусы]], 3,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=19 верасня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>.</br>Станам на 2011 год у сельсавеце 495 двароў, 1130 жыхароў<ref name="Нас">[http://slavgorod.mogilev-region.by/ru/region/naselenie КОЛИЧЕСТВО НАСЕЛЕНИЯ СЛАВГОРОДСКОГО РАЙОНА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131207104253/http://slavgorod.mogilev-region.by/ru/region/naselenie|date=7 снежня 2013}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2019 года (18 населеных пунктаў) — 761 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=25 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Кабінагорскі сельсавет}} {{Слаўгарадскі раён}} [[Катэгорыя:Кабінагорскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1996 годзе]] pi7ivaeju1iq4t0zh9vl6ebafxik464 0 103698 5133269 5070952 2026-04-28T10:35:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133269 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Калаціцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Глускі раён]] |Уключае = 13 населеных пунктаў |Сталіца = [[Калацічы]] |Датаўтварэння = [[25 лютага]] [[1964]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 848 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часовыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Кала́ціцкі сельсаве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Глускі раён|Глускага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. — вёска) [[Калацічы]]. Утвораны 25 лютага 1964 года як '''Барысаўшчынскі сельсавет''' у складзе [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]] Магілёўскай вобласці [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Барысаўшчына (Глускі раён)|Барысаўшчына]]. З 30 ліпеня 1966 года ў Глускім раёне. 15 студзеня 1971 года ў склад новаўтворанага [[Кіраўскі сельсавет (Глускі раён)|Кіраўскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Бервы]], [[Вільча (Глускі раён)|Вільча]], [[Карпавічы (Глускі раён)|Карпавічы]] і пасёлак [[Кіраўскае (Глускі раён)|Кіраўскае]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 7 (1309).</ref>. 6 красавіка 1973 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Калацічы, сельсавет перайменаваны ў Калаціцкі сельсавет<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 6 красавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).</ref>. 20 лістапада 2013 года ў склад сельсавета з [[Завалочыцкі сельсавет|Завалочыцкага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты (вёскі [[Бабірова]], [[Горнае (Глускі раён)|Горнае]], [[Масцішча (Глускі раён)|Масцішча]], [[Ясенцы]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 ноября 2013 г. № 23-1 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. 13 красавіка 2018 года вёскі Бабірова, Горнае і Ясенцы вернуты ў склад Завалочыцкага сельсавета, у склад сельсавета з [[Хваставіцкі сельсавет|Хваставіцкага сельсавета]] перададзена вёска [[Заполле (Калаціцкі сельсавет)|Заполле]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918m0089011&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 13 апреля 2018 г. № 2-10 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Могилевской области]</ref>. Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета (11 населеных пунктаў) — 1160 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 96,6 % — [[беларусы]], 2,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=25 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (13 населеных пунктаў) — 848 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=3 снежня 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. На землях сельсавета знаходзіцца экс/база «Глуск». {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Калаціцкі сельсавет}} {{Глускі раён}} [[Катэгорыя:Калаціцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1964 годзе]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бабруйскага раёна]] 25u0m02mzs6f2os1guikluzao7gi58i 100 121975 5133029 5132775 2026-04-27T15:51:00Z NirvanaBot 40832 +4 новых 5133029 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Павел Свярдлоў|2026-04-26T17:56:51Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Яўген Казарцаў|2026-04-26T17:42:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Юр’евіч Монзуль|2026-04-26T16:45:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Себасцьян Саве|2026-04-26T16:06:56Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Яраслаў Васількавіч|2026-04-26T12:59:50Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Андрэй Ляховіч|2026-04-26T09:42:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Геда Хамдан Ахмед|2026-04-26T07:58:07Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Валяр’ян Шлягер|2026-04-25T18:37:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Джэры Райс|2026-04-25T14:36:22Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Хусейн Бармаш|2026-04-25T13:47:33Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Джын Локхарт|2026-04-25T09:58:14Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Яніна Зоф'я Умястоўская|2026-04-25T08:00:03Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Уладзімір Куліковіч|2026-04-25T07:19:34Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Міхал Длускі|2026-04-24T22:49:09Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Матыа Батыстыні|2026-04-24T20:28:29Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Джэфры Эпштэйн: непрыстойна багаты|2026-04-24T16:46:28Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Lumen|2026-04-24T06:41:17Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Вядомыя асобы Чачэрска|2026-04-23T14:24:40Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Крэйг Дэвiд|2026-04-23T14:19:28Z|Following My Intuition}} {{Новы артыкул|Вадзім Котаў|2026-04-23T14:18:00Z|Паўлюк Шапецька}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ig0njxlsspqa50kykwl2qz8x34qpv9x 0 128177 5133058 4615042 2026-04-27T17:56:57Z DenisBorum 139498 удакладненне, ілюстрацыя 5133058 wikitext text/x-wiki [[Файл:USSR Republics Numbered Alphabetically in russian.png|350px|thumb|Постсавецкія краіны:<br /> 1. {{Сцягафікацыя|Азербайджан}} 2. {{Сцягафікацыя|Арменія}} 3. {{Сцягафікацыя|Беларусь}}<br /> 4. {{Сцягафікацыя|Грузія}} 5. {{Сцягафікацыя|Казахстан}} 6. {{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}<br /> 7. {{Сцягафікацыя|Латвія}} 8. {{Сцягафікацыя|Літва}} 9. {{Сцягафікацыя|Малдова}} <br /> 10. {{Сцягафікацыя|Расія}} 11. {{Сцягафікацыя|Таджыкістан}} 12. {{Сцягафікацыя|Туркменістан}}<br /> 13. {{Сцягафікацыя|Узбекістан}} 14. {{Сцягафікацыя|Украіна}} 15. {{Сцягафікацыя|Эстонія}}]] '''Постсавецкая прастора''' — сукупнасць дзяржаў, якія ўтварыліся пасля [[Распад СССР|распаду СССР]]. Для постсавецкай прасторы характэрна: распаўсюджанасць [[Руская мова|рускай мовы]], бязвізавы рэжым і маштабная міграцыя паміж большасцю краін, узаемнае прызнанне дыпломаў аб адукацыі. Таксама выдзяляюць сямейна-роднасныя сувязі паміж грамадзянамі розных краін<ref>[https://7universum.com/ru/social/archive/item/16232 Анализ понятия «Постсоветское пространство»]{{ref-ru}}</ref><ref>[https://www.imemo.ru/files/File/magazines/rossia_i_novay/2018_03/Ryabov_Post_sovetskoye.pdf Постсоветское пространство: факторы и циклы развития]{{ref-ru}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Pax Sovietica]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Краіны пасля распаду СССР}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Постсавецкая прастора| ]] 1f7qvln50v7eicdg8medxq2uw14or3t 0 137869 5133137 4498572 2026-04-27T21:28:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5133137 wikitext text/x-wiki [[Файл:Jankas Kupalas Rīgas Baltkrievu pamatskolas ieejas plāksne.jpg|thumb|[[Рыжская беларуская асноўная школа імя Янкі Купалы]]]] [[Файл:Flag of Belarus (1918, 1991–1995).svg|міні|[[Бела-чырвона-белы сцяг|Беларускі нацыянальны сцяг]], які выкарыстоўваецца дыяспарай]] '''Беларусы ў Латвіі''' — частка [[беларусы|беларускай]] дыяспары, трэцяя па колькасці нацыянальная меншасць краіны. Станам на 1 ліпеня 2022 г. колькасць беларусаў у [[Латвія|Латвіі]] складала 57 319 чалавек (2,98 % жыхароў Латвіі). Станам на 1 студзеня 2021 года 27 477 чалавек — грамадзяне Латвіі, 26 481 чалавек — неграмадзяне Латвіі, 4 405 чалавек — грамадзяне [[Беларусь|Беларусі]]. У [[Індрская воласць|Індрскай]], [[Піедруйская воласць|Піедруйскай]] (Прыдруйскай) і [[Робэжніекская воласць|Робэжніекскай]] валасцях [[Краслаўскі край|Краслаўскага раёна]] беларусы, паводле перапісу 2000 года, складаюць большасць насельніцтва. == Сярэднявечча == У V—VIII стст. славянскія плямёны (перадусім [[крывічы]]) з’явіліся на тэрыторыі сённяшняй [[Латвія|Латвіі]], частка з іх змяшалася з мясцовым [[балты|балцкім]] насельніцтвам, часткова асіміляваўшы яго. У гэты час у раёне мясцовасцей [[Пылда]], [[Піедруя]], [[Істра]], [[Індрыца]] пачалі фарміравацца астравы беларускага аўтахтоннага насельніцтва, якое развівалася ў шчыльным кантакце з асноўным арэалам беларускага этнасу. [[Эвалд Мугурэвіч|Э. Мугурэвіч]], [[В. Уртан]], [[Р. Дзянісава]], [[Я. Граўдоніс]], [[У. Свяжынскі]] ў сваіх працах паказваюць на шчыльныя кантакты паміж крывічамі і латгаламі, у выніку чаго часам немагчыма правесці выразную мяжу паміж дзвюма плямёнамі. У працэсе ўзаемадачынення склалася шырокая культурная і геаграфічная зона з мяшаным насельніцтвам. Пра шчыльнасць кантактаў з крывічамі сведчыць і латышскі [[этнонім]] krievs (беларус — baltkrievs), якім мясцовыя плямёны пазначалі ўсе ўсходнеславянскія плямёны (цяпер ён ужываецца для азначэння [[рускія|рускіх]]). Даследаванні адмыслоўцаў кажуць пра падабенства рытмікі і мелодый у народнай музыцы ([[М. Голдын]]), адзежы ([[А. Зарыня]]), найменнях прадметаў побыту ([[Р. Меркенэ]]), [[прыказка]]х і [[прымаўка]]х ([[Э. Кокарэ]]). З цягам часу раён [[Заходняя Дзвіна|Заходняе Дзвіны]] ў Латвіі ўвайшоў у сферу ўплыву [[Полацкае княства|Полацкага княства]]. Палачане збіралі даніну з мясцовых плямёнаў (ліваў і латгалаў), пра што згадвае ў сваёй «Хроніцы Лівоніі» [[Генрых Латвійскі]]. Фарпостамі Полацкага княства ў рэгіёне былі крэпасці [[Герцыке]] і [[Кукенойс]], дзе ў пачатку XIII ст. княжылі адпаведна князі [[Усевалад Герцыкскі|Усевалад]] і [[Вячка Кукенойскі|Вячка]]. Гэтыя князі ў 1200—1220-х узначальвалі змаганне мясцовых плямёнаў супраць нямецкіх і шведскіх рыцараў. У гарадах [[Талава]], Герцыке, Кукенойс былі праваслаўныя цэрквы, падначаленыя [[Полацкая епархія|Полацкай епархіі]]. З заснаваннем у 1201 годзе [[Рыга|Рыгі]] і прыходам [[крыжакі|крыжакоў]] Полацкае княства ўсталявала шчыльныя гандлёвыя кантакты з імі, пра што сведчаць дамова 1210 года і іншыя пагадненні. У часы існавання [[Ганза|Ганзы]] купцы-крывічы збудавалі ў Рызе [[Крэўскі двор]]. З 1453 года вядомая [[царква святога Мікалая, Рыга|царква святога Мікалая ў Рызе]], з XVI ст. — слабада беларускіх плытагонаў (Крэўсгорад) каля [[Крустпілс]]а (з 1670 года мела [[магдэбургскае права]]). У выніку Інфлянцкай вайны ў 1561 годзе [[Інфлянцкі ордэн]] распаўся на [[Курляндскае княства|Курляндскае]] і [[Задзвінскае княства|Задзвінскае княствы]], якія тады ж сталі [[васал]]амі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], а з 1569 года — [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Паўночная Латвія ў 1629 года адышла да [[Швецыя|Швецыі]], паўднёвая ж ([[Курляндыя]]) заставалася ў складзе Рэчы Паспалітай да 1795 года. Паводле даных даследчыкаў [[гісторыя Латвіі|гісторыі Латвіі]], у сярэдзіне XVII ст. (1648) беларусы і рускія складалі больш за палову ўсяго насельніцтва цяперашніх [[Лудзенскі раён|Лудзенскага]] і [[Краслаўскі раён|Краслаўскага раёнаў]]. Сюды далучаецца і Даўгаўпілскі раён. Даследчык [[Сяргей Сахараў]] называў Прыдруйскую, Пустынскую, Пасінскую воласці раёнамі кампактнага жыцця беларусаў. У Букмуйжскай воласці Стэжыцкага павета і Шкавенскай воласці Лудзенскага павета яны рас­сяляліся ўперамежку з латгаламі. У XVIII—XIX стст. у Латвіі з’явілася некалькі праваслаўных беларускіх цэркваў. == Расійская імперыя == У 1795 годзе частка беларускіх і латышскіх зямель далучаны да Расійскай імперыі. Перасяленню беларусаў у Латвію спрыяла адмена [[прыгоннае права|прыгоннага права]] ў 1861 годзе. Частка беларусаў асела ў партовых гарадах. З Латвіі паходзілі, тут навучаліся або працавалі ў XIX — пачатку XX стст. беларускія грамадскія, культурныя і палітычныя дзеячы, пісьменнікі і мастакі — [[Ігнат Буйніцкі]], [[Віктар Вальтар]], [[Ніна Барысаўна Ватацы|Ніна Ватацы]], [[Кастусь Езавітаў]], [[Карусь Каганец]], [[Уладзімір Мікалаевіч Кудрэвіч|Уладзімір Кудрэвіч]], [[Вацлаў Ластоўскі]], [[Іван Луцкевіч]], [[Янка Маўр]]. Паводле ўсерасійскага перапісу 1897 года на тэрыторыі сучаснай Латвіі было 81 986 беларусаў (па іншых даных 79 523). У Рызе Вацлаў Ластоўскі і [[Эдвард Будзька]] чыталі лекцыі на беларускай мове для беларускае нацыянальнае інтэлігенцыі і настаўнікаў, выступалі перад працаўнікамі з Беларусі. == 1918—1944 == У 1920 годзе, са стварэннем незалежнай Латвійскай Рэспублікі, беларусам нададзены статус нацыянальнай меншасці, латвійскае грамадзянства і права на нацыянальна-культурную аўтаномію. Аднак ужо праз пяць гадоў колькасць беларусаў знізілася да 38 тысяч, а ў 1930 годзе да 36 тысяч, гэта звязана з тым, што беларусаў часта штучна адносілі да рускіх, палякаў і латышоў. Пасля абвяшчэння Латвійскай Рэспублікі было створана некалькі культурна-асветніцкіх таварыстваў («Бацькаўшчына», «Беларуская хата», «Рунь» і інш.), каля 40 школ, дзве беларускія гімназіі, два тэатры — у Рызе і Даўгаўпілсе, газета «Голас беларуса» і некалькі часопісаў. Усё гэта дазволіла беларускаму насельніцтву Латвіі захаваць сваю нацыянальную ідэнтычнасць і ў той жа час інтэгравацца ў латвійскую дзяржаву. Паводле перапісу 1935 года ў Латвіі жылі толькі 26,9 тысячы беларусаў (1,4 %). Беларускую дыяспару крыху папоўнілі суайчыннікі, якія прыехалі ў пошуках працы з заходняй часткі Беларусі, якая з’яўлялася часткай Польшчы. Пасля перавароту 1934 года беларуская адукацыя стала згортвацца (у 1941—1944 гадах яна яшчэ існавала, у прыватнасці, у Варнавічах Каплаўскай воласці). Пачаліся працэсы «латышызацыі» Латгаліі. Дзейнасць, прысвечаная беларускай адукацыі і культуры ў рэгіёне, была спынена, а беларускія школы ліквідаваны. Некаторыя з іх былі адноўлены падчас нямецкай акупацыі. У перыяд акупацыі Латвіі [[Нацысцкая Германія|нацысцкай Германіяй]] (1941—1944 гады) дзейнічала [[Беларускае аб'яднанне ў Латвіі]] пад кіраўніцтвам К. Езавітава. Арганізацыя мела аддзелы ў [[Латгалія|Латгаліі]], падтрымлівала працу беларускіх школ, тэатраў, хароў, выдавала часопіс «[[Новы шлях (часопіс, Рыга)|Новы шлях]]» і музычную літаратуру. Сярод значных падзей — гастролі [[Міхась Забэйда-Суміцкі|Міхала Забэйды-Суміцкага]] і паспяховая агітацыйная кампанія падчас перапісу 1943 года, які зафіксаваў 48 601 беларуса ў Латвіі. Пасля заканчэння [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і з устанаўленнем савецкага рэжыму ў 1944 годзе беларускія школы былі зноў закрыты, культурна-асветніцкая работа спынена, а кіраўнікі і актывісты нацыянальнага руху вымушаны былі эміграваць або былі рэпрэсіраваны{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=185—239}}.[[Файл:Беларускае насельніцтва ў паасобных Латгаліі. 1933.jpg|thumb|Беларускае насельніцтва ў паасобных рэгіёнах [[Латгалія|Латгаліі]]. 1933]] == Савецкі перыяд == Найбольшая колькасць беларусаў прыехала ў Латвію ў перыяд з 1959 па 1989 гады. У асноўным гэта былі рабочыя, занятыя ў будаўніцтве і маладыя спецыялісты, накіраваныя з беларускіх ВНУ, а таксама салдаты і афіцэры, якія засталіся пасля службы ў войску. Паводле перапісу 1959 года ў Латвіі пражывала 61,6 тысяч беларусаў (2,9 %), у 1970 годзе — 95,9 тысяч (4,0 %), у 1979 годзе — 111,5 тысяч (4,5 %). У 1989 годзе ў Латвіі ўжо пражывала каля 120 тысяч беларусаў. Нягледзячы на вялікую колькасць беларусаў, у [[Латвійская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Латвійскай ССР]] адсутнічала беларускамоўная адукацыя, беларускія дзеці навучаліся ў рускіх і латышскіх школах, што прывяло да паступовай страты беларускай мовы новымі пакаленнямі. == Постсавецкі перыяд == Пры агульным змяншэнні насельніцтва Латвіі пасля набыцця краінай незалежнасці колькасць беларусаў упала асабліва рэзка — немалой часткай за кошт выезду з краіны беларусаў, якія прыбылі ў апошнія дзесяцігоддзі існавання СССР і ў Латвіі не ўкараніліся. Колькасць беларусаў даволі хутка скарачаецца, што абумоўліваецца як масавай эміграцыяй у постсавецкі перыяд, так і інтэнсіўнымі асіміляцыйнымі працэсамі і вялізным натуральным змяншэннем. Калі яшчэ ў 1990 годзе нараджальнасць сярод латвійскіх беларусаў перавышала [[смяротнасць]], то да 2008 года смяротнасць была вышэйшая за нараджальнасць у тры разы. Для параўнання, у [[Латышы|латышоў]] у 2008 годзе смяротнасць перавысіла нараджальнасць усяго на 6,6 %. У 2011—2017 гадах колькасць беларускага насельніцтва скарацілася на 14,7 %, у той час як рускага — на 12,3 %, а латышскага — на 3,8 %. Параўноўваючы сумарнае змяншэнне беларускага насельніцтва за перыяд паміж перапісамі і дынаміку фактычнай колькасці дыяспары, можна канстатаваць, што толькі за 1989—2000 гады яна скарацілася прыкладна на 7 тысяч чалавек за кошт натуральнага змяншэння і на 15 тысяч — за кошт эміграцыі і асіміляцыі. Цяпер міграцыйнае змяншэнне сярод беларусаў захоўваецца, але маштаб адтоку значна знізіўся ў параўнанні з 1990-мі гадамі. Развіццё [[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асіміляцыйных]] працэсаў сярод латвійскіх беларусаў абумоўліваецца шырокім распаўсюджваннем змешаных шлюбаў. Паводле звестак Цэнтральнага статыстычнага бюро Латвіі, доля змешаных шлюбаў сярод беларусаў у 2008 годзе дасягнула 89,8 % (у папярэднія гады яна толькі зрэдку была ніжэйшай за 90 %). Станам на 2020 год, колькасць грамадзян Беларусі, якія жывуць у Латвіі, штогод расла на 300 чалавек. Пасля падаўлення [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]] (2020—2021) у Латвію перабраліся многія прадстаўнікі беларускай апазіцыі, IT-спецыялісты і прадпрыемствы. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=[[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак=Стварэнне i дзейнасць Беларускага аб’яднання ў Генеральнай акрузе «Латвія» (1941–1944) |выданне=Przegląd Środkowo-Wschodni |год=2019 |нумар=4 |старонкі=185—239 |ref=Грыбоўскі}} * ''M. Jankowiak, K. Kascian (eds.)'', In the Shadow of Others. Belarusian-Latvian Relations from the Past to Nowadays, Praha 2022: Slovanský ústav AV CR, 592pp., ISBN 978-80-86420-84-4 == Спасылкі == {{Commonscat|}} * [http://www.svitanak.lv/ Латвійскае таварыства беларускай культуры «Світанак»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120502152707/http://www.svitanak.lv/ |date=2 мая 2012 }} * [http://www.belorus.lv/ Саюз Беларусаў Латвіі]{{ref-be}}{{ref-ru}} {{Беларусы}} {{Арганізацыі беларускай дыяспары}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі| ]] [[Катэгорыя:Беларуская дыяспара|Латвія]] [[Катэгорыя:Народы Латвіі]] [[Катэгорыя:Нацыянальныя меншасці]] pe4gdox013e2xvqn32a6yw1ujtvfd6x 0 144045 5133059 5130448 2026-04-27T17:58:29Z Нявідны 166654 5133059 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} {{цёзкі2|Кудасава}} '''Наста Кудасава''', поўнае імя '''Настасся Фёдараўна Кудасава''' (нар. {{ДН|25|5|1984}}, {{МН|Рагачоў||горад Рагачоў}}, [[Гомельская вобласць]]) — беларуская [[паэтэса]]. == Біяграфія == Вучылася ў сярэдняй школе № 5 г. Рагачова. Скончыла ў 2006 годзе аддзяленне рускай філалогіі [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта БДУ]], магістратуру БДУ па спецыяльнасці «Літаратуразнаўства» (2007). Займаецца выхаваннем дваіх дзяцей: сына Ягора і дачкі Марыі. == Творчасць == Пачала пісаць вершы з шасці гадоў. У перыядычных выданнях вершы друкуюцца з 1999 г. («[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», «[[Літаратурная Беларусь]]», «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Верасень (часопіс)|Верасень]]» і інш.). Аўтар кніг паэзіі «Лісце маіх рук» (Логвінаў, 2006), «Рыбы» (2013), «Маё невымаўля» (2016), «Вясна. Вуснам цесна» (2021). З’яўляецца ўдзельнікам альманахаў «Скрыпторый», «Літаратурны квартал», зборніку паэзіі «Яна і я», удзельнік праекту «Начная чытанка» (2007) і розных паэтычных фестываляў. Творы перакладзены на рускую, украінскую, англійскую, польскую, чэшскую і балгарскую мовы. == Прызнанне == * Заахвочвальная прэмія часопіса «Дзеяслоў» у 2003 годзе (намінацыя «Дэбют»); * Прэмія [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]] «[[Кніга года (Беларускі ПЭН-цэнтр)|Кніга году]] — 2016»; * Стыпендыя імя Магдалены Радзівіл для пісьменніц і перакладчыц у 2018 годзе; * Прэмія «Празрысты Эол» у 2018 годзе ў намінацыі «Найлепшая паэтычная публікацыя года»; * Лаўрэатка першага фэсту Уладзіміра Караткевіча (2019); * Лаўрэатка літаратурнай [[прэмія імя Міхася Стральцова|прэміі імя Міхася Стральцова]] (2021); * Лаўрэатка [[Гліняны Вялес|Глінянага Вялеса]] за кнігу «Побач» (2022); * Лаўрэатка [[Паэтычная прэмія імя Наталлі Арсенневай|паэтычнай прэміі імя Наталлі Арсенневай]] за кнігу «Побач» (2022)<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/nazvanyya-peramozhtsy-paetychnay-premii-natalli-arsennevay.html|title=Абвешчаны пераможцы паэтычнай прэміі імя Наталлі Арсенневай|website=budzma.org|access-date=2024-12-31}}</ref>. == Бібліяграфія == === Паэзія === * «Лісьце маіх рук». Мінск: Логвінаў, 2006. — 76 с. * «Рыбы». Мінск: Харвест, 2013. — 64 с. * «Маё невымаўля». Мінск: Кнігазбор, 2016. — 116 с. * «Вясна. Вуснам цесна». Мінск: Кнігазбор, 2021. — 188 с. * «Я працягваю». Візенбург/Марк (Германія): Hochroth, 2023. * «Побач», Менск-Варшава, ISBN: 978-83-963661-7-7, 2023 * «Лірыка», «Камунікат», у сэрыі «Паэты планеты», 2026<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20260427022723/https://www.svaboda.org/a/33742238.html|title=«Як размова з Богам». Наста Кудасава прэзэнтавала новую кнігу і расказала, як жыве ў эміграцыі|website=Радыё Свабода|date=2026-04-25|access-date=2026-04-27}}</ref> === Творы ў часопісах === * Вершы. [http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/kud15?OpenDocument Дзеяслоў, № 15] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130619055324/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/kud15?OpenDocument |date=19 чэрвеня 2013 }}. Мінск * Вершы. [http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/Kud5?OpenDocument Дзеяслоў, № 5] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130620005900/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/Kud5?OpenDocument |date=20 чэрвеня 2013 }}. Мінск * Вершы. Маладосць, № 5, 2008 г. * Вершы. [http://kamunikat.org/Vierasien.html?pubid=17456 Верасень, № 1, 2009 г.] * Вершы на сайце [http://www.rv-blr.com/vershu/vershu_poeta/913 Родныя Вобразы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120423152557/http://www.rv-blr.com/vershu/vershu_poeta/913 |date=23 красавіка 2012 }} === Пераклады === * Пераклад вершаў на рускую мову: [http://magazines.russ.ru:81/authors/k/kudasova/ Сибирские огни № 2, 2009 г.] == Рэцэнзіі на творчасць Н. Кудасавай == * Рэцэнзія [[Віка Трэнас|Вікі Трэнас]] на кнігу «Лісьце маіх рук» на сайце [http://n-europe.eu/content/index.php?p=1001 «Новая Эўропа»]{{Недаступная спасылка}} * Рэпартаж [[Севярын Аляксандравіч Квяткоўскі|Севярына Квяткоўскага]] з прэзентацыі кнігі на [http://www.svaboda.org/content/article/775028.html svaboda.org] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * Старонка Насты Кудасавай [http://www.facebook.com/nastakudasawa Facebook] * Старонка Насты Кудасавай [http://vk.com/id28885545 ВКонтакте] * [http://litradio.by/litradio/fanateka/1080-nasta-kudasava.html Слухаць вершы на Літрадыё] * [https://kamunikat.org/Kudasava_Nasta.html Аўтарская старонка на Камунікаце] {{Прэмія Гліняны Вялес}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кудасава Настасся Фёдараўна}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] snc506a3wcxobh5pztukgah3zxx04y2 0 148962 5133266 5132676 2026-04-28T10:30:00Z Peisatai 111348 5133266 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус =Вёска |беларуская назва = Крамяніца |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |выява = Крамяніца. Касцёл са званіцай.jpg |подпіс = Касцёл Св. Юрыя |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |гімн = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |вобласць = Гродзенская |раён = Зэльвенскі |сельсавет = Крамяніцкі |пасялковы савет = |глава = |плошча = |вышыня = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |двароў = |часавы пояс = +2 |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |аўтамабільны код = |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 13 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 24 |lon_min = 41 |lon_sec = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242986417 }} '''Крамя́ніца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kramianica}}, {{lang-ru|Кремяница}}) — [[вёска]] ў [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Крамяніцкі сельсавет|Крамяніцкага сельсавета]]. Насельніцтва 158 чал. ([[1997]]). Знаходзіцца за 12 км на паўночны захад ад [[Зэльва|Зэльвы]], за 4 км ад чыгуначнай станцыі [[Лябяды]] (лінія [[Ваўкавыск]] — [[Баранавічы]]), на рацэ [[Самараўка]] (Крамяніца). == Назва == Жучкевіч звязваў гэтую назву са словам "крэмень". З іншага боку, у самой Крамяніцы ў канцы 18 ст. засведчанае прозвішча Крэменёўскі. У гэтым жа рэгіёне, але па іншы бок Нёмана, фіксавалася карацейшае Крэмень (з [[Ішчална|Ішчалны]])<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9M-VQZP-P?i=926&cat=1542834</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-7SRW-7?i=466&cc=4166194&cat=742811</ref>. Таксама, ёсць латышскае ''Kremens''<ref>https://uzvardi.lv/surname/614578</ref>, у старабалцкіх двухасноўных імёнах былі асновы ''Kre-, Men-''<ref>А. Мікус. Вітаўты і Вітарты: двухасноўныя імёны старабалцкага тыпу на ўсходзе. М., 2005. С. 28, 131.</ref>. == Гісторыя == Упершыню Крамяніца згадваецца ў 2-й палове XV ст. як двор Рачковічаў у [[Ваўкавыскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ваўкавыскім павеце]]. У 1498 годзе вялікі князь [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] пацвердзіў правы на маёнтак кухмістру вялікай княгіні [[Алена Іванаўна|Алены]] Мікалаю Юндзілавічу (Рачковічу). [[Юндзілы-Рачковічы]] валодалі Крамяніцай на працягу XVI—XVIII ст. На карце [[Тамаш Макоўскі|Т. Макоўскага]] (1613) паселішча пазначыана як мястэчка. У XVII ст. маёнтак падзяляўся на 2 часткі: уласна Крамяніца і Крамяніца Старая (пазней Крамяніца Горная і Крамяніца Дольная). У 1617 годзе ў Крамяніцы Дольнай кашталян віцебскі [[Мікалай Вольскі (кашталян віцебскі)|Мікалай Вольскі]] заснаваў мураваны касцёл Святога Юрыя. У 1690 годзе Крамяніцай Дольнай (15 дымоў) валодаў віцебскі стольнік Міхал Юндзіл, у мястэчку Крамяніца было 82 дымы, 2 карчмы, 2 млыны. Станам на 1790 год — млын, карчма, шпіталь для бедных. [[Файл:Крамяніца 1907.jpg|alt=Вёска Крамяніца, сфатаграфаваная П. Галаўне ў 1907 г.|міні|Вёска Крамяніца, сфатаграфаваная П. Галаўне ў 1907 г.]] Пасля [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Крамяніца ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Ваўкавыскім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле перапісу (1897), была вёска Крамяніца Горная (32 двары, 2 крамы, кузня) і маёнтак Крамяніца Дольная, якімі валодаў граф дэ Жэльві. Пазней усе населеныя пункты зліліся ў адну вёску. [[Файл:Kramianica. Крамяніца (1930-44).jpg|міні|злева|Касцёл, [[1940]]]] Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921 года|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921) Крамяніца ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Ваўкавыскім павеце Беластоцкага ваяводства. З 1939 года Крамяніца ў [[БССР]], у 1940 годзе стала цэнтрам сельсавета Зэльвенскага раёна. Станам на 1972 год—84 двары, на 1997 год — 73. == Насельніцтва == * '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1897]] — 238 чал. * '''[[XX стагоддзе]]''': [[1972]] — 297 чал.; [[1997]] — 158 чал.<ref>''[[Валерый Шаблюк]]''. Крамяніца // {{Крыніцы/ЭГБ|4к}} — С. 247.</ref>; [[1998]] — 158 жыхароў, 75 двароў<ref name="БЭ8">{{Крыніцы/БелЭн|8|Крамяніца}} — С. 448.</ref>. === Інфраструктура === Сярэдняя школа, дом культуры, бібліятэка, пошта. == Славутасці == * Капліца могілкавая (XIX ст.) * [[Касцёл Святога Юрыя (Крамяніца)|Касцёл Божага Цела і Святога Юрыя]] (1617—1620) — {{ГККРБ 4|412Г000273}} == Страчаная спадчына == * Кляштар канонікаў латэранскіх (XVII ст.) <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150px"> Крамяніца, касьцёл Сьв. Юрыя.jpg|Кляштарны комлекс Крамяніца. Касцёл. Званіца.jpg|Званіца касцёла Крамяніца. Касцёл, агароджа (01).jpg|Агароджа касцёла Крамяніца. Помнік ля касцёла.jpg|Помнік ля касцёла Крамяніца. Кляштарная гаспадарчая пабудова.jpg|Кляштар. Гаспадарчая пабудова Крамяніца. Кляштарны будынак (01).jpg|Кляштар. Афіцына Крамяніца. Могілкі (01).jpg|Могілкі Крамяніца. Могілкі. Капліца (02).jpg|Капліца могілкавая Крамяніца. Могілкі. Капліца (03).jpg|Архаічная кропельніца каля капліцы </gallery> == Вядомыя асобы == * [[Людміла Мікалаеўна Чумак]] (1950—2009) — беларускі мовазнавец, спецыяліст у галіне рускага і беларускага мовазнаўства. [[Доктар філалагічных навук]] (1999), [[прафесар]] (2004). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * Krzemienica // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/775 775]. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Крамяніцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Крамяніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Зэльвенскага раёна]] [[Катэгорыя:Крамяніца| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]] e9pdub7sz4sww9r0bjngvwpjycbwiz8 0 162281 5133161 4748168 2026-04-28T00:43:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133161 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Імя = Злата Огневіч |Выява = Zlata Ohnevytj, ESC2013 press conference 05.jpg |Апісанне выявы = |Поўнае імя = Інна Леанідаўна Бардзюг |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Украіна}} |Прафесіі = {{Спявачка|Украіны|XXI стагоддзя}} |Жанры = [[Поп-музыка]] |Вікісховішча = |Сайт = [http://zlatao.com/ zlatao.com] }} '''Злата Огневіч''' (сапр. імя Інна Леанідаўна Бардзюг; нар. {{ДН|12|1|1986}}, [[Мурманск]]) — украінская спявачка. Прадстаўніца Украіны на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2013|конкурсе песні Еўрабачанне 2013]]. == Біяграфія == Іна Леанідаўна Бардзюг нарадзілася ў [[Мурманск]]у ў сям’і ваеннага хірурга і педагога. Пачала займацца музыкай у [[Судак]]у (Крым), куды пераехала з сям’ёй у 5 гадоў. Станаўленне Златы ўжо ў якасці прафесійнай спявачкі адбылося ў Кіеве, дзе дзяўчына стала выпускніцай Кіеўскага інстытута музыкі імя Гліэра па спецыялізацыі «Джазавы вакал». Злата Огневіч з’яўляецца салісткай Дзяржаўнага ансамбля песні і танца Узброеных сіл Украіны, таксама спявала ў лаціна-бэнд. У 2010 годзе Злата Огневіч стала фіналісткай нацыянальнага адбору конкурсу [[Конкурс песні Еўрабачанне 2010|«Еўрабачанне-2010»]] ад Украіны з песняй «Tiny Island», але не атрымала перамогу. У 2011 годзе прыняла ўдзел у адборы на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2011|«Еўрабачанне-2011»]] з песняй «Зозуля», але таксама не атрымала перамогу. Выступала ў якасці спецыяльнага госця на міжнародным конкурсе «[[Славянскі базар]]» у [[Віцебск]]у. У 2011 годзе на конкурсе Crimea Music Fest заняла першае месца і ў дадатак атрымала прыз прэсы. У снежні 2012 года Злата перемагла ў [[Украіна на конкурсе песні Еўрабачанне 2013|нацыянальным адборы]] з песняй «[[Gravity (песня Златы Огневіч)|Gravity]]» і ў маі 2013 года прадставіла Украіну на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2013|58-м конкурсе песні «Еўрабачанне»]] ў Мальмё<ref>[http://5.ua/newsline/182/0/99413/ Злата Огнєвіч представлятиме Україну на Євробаченні-2013]</ref>, дзе яна заняла трэцяе месца. Пасля конкурсу Злата атрымала [[Ганаровая грамата Кабінета Міністраў Украіны|Ганаровую грамату Кабінета Міністраў Украіны]] і гадзіннік ад [[Прэм’ер-міністр Украіны|прэм’ер-міністра Украіны]] [[Мікалай Янавіч Азараў|Мікалая Азарава]] за выключны ўклад у развіццё ўкраінскага мастацтва.<ref>{{cite web|url=http://old.kmu.gov.ua/kmu/control/uk/publish/article?art_id=246366592&cat_id=248439752|title=Прем'єр-міністр зустрівся зі Златою Огнєвич|author=|publisher=old.kmu.gov.ua|language=uk|date=24.05.2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190220224610/http://old.kmu.gov.ua/kmu/control/uk/publish/article?art_id=246366592&cat_id=248439752|archivedate=20.02.2019|accessdate=20.02.2019}}</ref> 30 лістапада 2013 года разам з [[Цімур Валер’евіч Мірашнічэнка|Цімурам Мірашнічэнкам]] была вядучай [[Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне 2013|11-га Дзіцячага конкурсу песні «Еўрабачанне»]], які праходзіў у Кіеве. У студзені 2014 года Злата з Данецкім хорам заняла 2-е месца ў тэлешоу «Бітвы хораў».<ref>{{cite web|url=https://1plus1.ua/novyny/ruslana-rozridalasya-na-sceni-bitvi-horiv-pochuvshi-pro-peremogu-svoyeyi-komandi|title=Руслана розридалася на сцені "Битви хорів", почувши про перемогу своєї команди|author=|publisher=1plus1.ua|language=uk|date=05.01.2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190220231726/https://1plus1.ua/novyny/ruslana-rozridalasya-na-sceni-bitvi-horiv-pochuvshi-pro-peremogu-svoyeyi-komandi|archivedate=20.02.2019|accessdate=20.02.2019}}</ref> У тым жа годзе яна атрымала ўзнагароду ў намінацыі «Спявачка года» 11-га нацыянальнага рэйтынгу «Фаварыты Поспеху».<ref>[http://www.favor.com.ua/news/ceremony2013/ Переможці конкурсу торгових марок «Фаворити Успіху» оголошені на 11-ій церемонії нагородження] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140620031739/http://www.favor.com.ua/news/ceremony2013/ |date=20 чэрвеня 2014 }}{{ref-uk}}</ref> === Палітычная кар’ера === Злата Огневіч была чацвёртай у спісе [[Радыкальная партыя Алега Ляшко|Радыкальнай партыі Алега Ляшко]] на [[Парламенцкія выбары ва Украіне (2014)|парламенцкіх выбарах ва Украіне 2014 года]] і была абрана дэпутатам. Яна і яе сям’я адмовіліся браць расійскія пашпарты пасля [[Анексія Крыма Расіяй|анексіі Крыма Расійскай Федэрацыяй]], і ў знак пратэсту яна скасавала кантракты з уладамі паўвострава. Збірае грошы дабрачыннымі канцэртамі для ўкраінскай арміі. 10 лістапада 2015 года яна адмовілася ад дэпутацкага мандата.<ref>{{Cite web| title = Radical Party MP Zlata Ohnevych renounces lawmaking powers| publisher = Interfax-Ukraine| date = 10 лістапада 2015| accessdate = 22 лістапада 2015| url = http://en.interfax.com.ua/news/general/302666.html| language = en}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://www.zlatao.com Афіцыйны вэб-сайт спявачкі] {{start box}} {{succession box | before= [[Гайтана]] | title=[[Украіна на конкурсе песні Еўрабачанне]] | years=[[Украіна на конкурсе песні Еўрабачанне 2013|2013]] | after= [[Марыя Ярамчук]] }} {{end box}} {{Удзельнікі Еўрабачання 2013}} {{DEFAULTSORT:Огневіч Злата}} [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Украіны]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы]] [[Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны VIII склікання]] gryzdirjsl53v5xxc5mr8h3z8pnyon4 0 165774 5133164 4803192 2026-04-28T02:29:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133164 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Знаменскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Знаменскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = Беларусь |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Брэсцкі раён]] |Уключае = 12 населеных пунктаў |Сталіца = [[Знаменка (Брэсцкі раён)|Знаменка]] |Датаўтварэння = [[16 ліпеня]] [[1954]],<br/>[[20 снежня]] [[1974]] |Скасаванне = [[8 верасня]] [[1959]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 5426 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Зна́менскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Знаменка (Брэсцкі раён)|Знаменка]]. == Гісторыя == 16 ліпеня 1954 года быў утвораны '''Дурыцкі сельсавет''' шляхам перайменавання [[Страдзецкі сельсавет|Страдзецкага сельсавета]], калі ён быў пераданы з Брэсцкага раёна ў [[Дамачаўскі раён]], вёскі [[Заказанка]] і [[Прылукі (Брэсцкі раён)|Прылукі]] са Страдзецкага сельсавета адышлі ў склад [[Гершонскі сельсавет|Гершонскага сельсавета]], у склад Страдзецкага сельсавета ўключаны вёскі [[Збунін]] [[Ляплёўскі сельсавет|Ляплёўскага сельсавета]] і [[Дурычы]] [[Меднаўскі сельсавет|Меднаўскага сельсавета]], а цэнтр быў перанесены ў Дурычы (з 1964 года Знаменка)<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 17 снежня 1956 года ў складзе Брэсцкага раёна. 8 верасня 1959 года Дурыцкі сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Меднаўскі сельсавет|Меднаўскага сельсавета]], вёска [[Страдзеч]] перададзена ў склад [[Гершонскі сельсавет|Гершонскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>. 20 снежня 1974 года [[Меднаўскі сельсавет]] перайменаваны ў Знаменскі, цэнтр перанесены ў вёску Знаменка<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 снежня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 7 (1453).</ref>. 17 верасня 2013 года ў склад Знаменскага сельсавета былі ўключаны вёскі [[Заказанка]], [[Прылукі (Брэсцкі раён)|Прылукі]] і [[Страдзеч]], якія раней адносіліся да скасаванага [[Страдзецкі сельсавет|Страдзецкага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913b0060247&p1=1 Решение Брестского областного совета депутатов №306 от 17 сентября 2013 г. «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Брестского района Брестской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170119045712/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871|date=19 студзеня 2017}}</ref>. == Склад == Знаменскі сельсавет уключае 12 населеных пунктаў: {|class=wikitable |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва ! Паштовы індэкс |- | align="center" | [[Альха]] | align="center" | хутар | align="center" | 26 | align="center" | 225013 |- | align=center | [[Белае Возера]] || align=center | пасёлак || align=center | 82 || align=center | 225026 |- | align=center | [[Бярэсце (пасёлак)|Бярэсце]] || align=center | пасёлак || align=center | 143 || align=center | 225027 |- | align=center | [[Дубрава (Брэсцкі раён)|Дубрава]] || align=center | вёска || align=center | 56 || align=center | 225014 |- | align=center | [[Заказанка]] || align=center | вёска || align=center | 8 || align=center | 224019 |- | align=center | [[Збунін]] || align=center | вёска || align=center | 187 || align=center | 225013 |- | align=center | [[Знаменка (Брэсцкі раён)|'''Знаменка''']] || align=center | аграгарадок || align=center | 1324 || align=center | 225013 |- | align=center | [[Лясны (Брэсцкі раён)|Лясны]] || align=center | пасёлак || align=center | 51 || align=center | 225013 |- | align=center | [[Медна]] || align=center | аграгарадок || align=center | 912 || align=center | 225014 |- | align=center | [[Прылукі (Брэсцкі раён)|Прылукі]] || align=center | вёска || align=center | 605 || align=center | 224019 |- | align=center | [[Рагозна (Брэсцкі раён)|Рагозна]] || align=center | вёска || align=center | 226 || align=center | 225013 |- | align=center | [[Страдзеч]] || align=center | аграгарадок || align=center | 1579 || align=center | 225012 |} У адпаведнасці з рашэннем Выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 лютага 1994 г. № 61 на тэрыторыі Знаменскага сельсавета ўстаноўлена пагранічная зона.<ref>[http://arc.pravoby.info/mesdoc/part6/mesn6052.htm РЕШЕНИЕ ИСПОЛНИТЕЛЬНОГО КОМИТЕТА БРЕСТСКОГО ОБЛАСТНОГО СОВЕТА НАРОДНЫХ ДЕПУТАТОВ от 21 февраля 1994 г. № 61]</ref> == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (9 населеных пунктаў) — 3007 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 89,0 % — [[беларусы]], 5,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 4,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (12 населеных пунктаў) — 5426 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Эканоміка == * «Птушкафабрыка Медна» == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)}} {{Брэсцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Знаменскі (да 1964 года Дурыцкі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Дамачаўскі раён|child|загаловак=Дурыцкі сельсавет у [[Дамачаўскі раён|Дамачаўскім раёне]] (1954—1956)}} |спіс2 = {{Брэсцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Знаменскі (да 1964 года Дурыцкі) сельсавет у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] (1956—1959, з 1974)}} }} [[Катэгорыя:Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дамачаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1959 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1974 годзе]] cnlkyl8zoygfg34r0ji92i4wvvweucq 0 169845 5133153 5008142 2026-04-27T22:47:13Z ~2026-25032-59 167104 /* Творчасць */ 5133153 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч | Імя = Сяргей Сцяпанавіч Бульчык | Арыгінал імя = | Выява = | Шырыня = | Апісанне выявы = | Імя пры нараджэнні = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Прафесія = {{Акцёр|Беларусі}}, {{Акцёр|СССР}} | Грамадзянства = | Гады актыўнасці = | Псеўданімы = | Амплуа = | Тэатр = | Ролі = | Спектаклі = | Узнагароды = | Сайт = | imdb_id = }} '''Сяргей Сцяпанавіч Бульчык''' ({{ДН|23|11|1909}}, г. [[Мінск]] — {{ДС|||1996}}) — беларусі і рускі савецкі акцёр. [[Народны артыст Беларусі|Народны артыст БССР]] (1959)<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Бульчик Сергей Степанович |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 90 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Біяграфія == Пасля заканчэння студыі [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|БДТ-1]] з 1937 года акцёр гэтага тэатра. Працаваў у тэатрах: [[Заслаўскі калгасна-саўгасны тэатр|Заслаўскім калгасна-саўгасным]] (з 1939), [[Пінскі абласны драматычны тэатр|Пінскім абласным драматычным]] (1940—1941 і з 1946 года). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. З 1954 года ў [[Магілёўскі абласны драматычны тэатр|Магілёўскім абласным драматычным тэатры]]<ref name="БС"/>. == Творчасць == Акцёр шырокага творчага дыяпазону. Глыбокі псіхалагізм, выразны знешні малюнак, дакладныя дэталі адрозніваюць сатырычныя вобразы, створаныя Бульчыкам<ref name="БС"/>. Найбольш значныя ролі ў нацыянальным рэпертуары: дзед Бадыль, Гудовіч, Туляга («[[Партызаны (п’еса)|Партызаны]]», «[[З народам]]», «[[Хто смяецца апошнім (п’еса)|Хто смяецца апошнім]]» [[Кандрат Крапіва|К. Крапівы]]), Крыніцкі («[[Паўлінка]]» [[Янка Купала|Я. Купалы]]), Лявон, дзед Цыбулька («[[Лявоніха на арбіце]]», «[[Таблетку пад язык]]» [[Андрэй Ягоравіч Макаёнак|А. Макаёнка]]), [[Мікалай Мікалаевіч Духонін|Духонін]] («[[Гады навальнічныя]]» [[Кастусь Губарэвіч|К. Губарэвіча]]). Стварыў вобраз [[Уладзімір Ільіч Ленін|У. І. Леніна]] ў спектаклях «[[Крамлёўскія куранты (п’еса)|Крамлёўскія куранты]]» і «[[Трэцяя патэтычная]]» [[Мікалай Фёдаравіч Пагодзін|М. Пагодзіна]], «[[Імем рэвалюцыі]]» {{нп3|Міхаіл Піліпавіч Шатроў|М. Шатрова|ru|Шатров, Михаил Филиппович}}<ref name="БС"/>. Сярод лепшых роляў рускай і замежнай класікі: Суніца («[[Рэвізор (камедыя)|Рэвізор]]» [[Мікалай Васільевіч Гогаль|М. Гогаля]]), Любім Тарцоў («{{нп3|Беднасць не загана||ru|Бедность не порок}}» [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. Астроўскага]]), Кутузаў («{{нп3|Даўным-даўно (п’еса)||ru|Давным-давно (пьеса)}}» {{нп3|Аляксандр Канстанцінавіч Гладкоў|А. Гладкова|ru|Гладков, Александр Константинович}}), {{нп3|Труфальдзіна||ru|Труффальдино}}, Фарліпаполі («{{нп3|Слуга двух гаспадароў (п’еса)|Слуга двух гаспадароў|ru|Слуга двух господ (пьеса)}}», «{{нп3|Тракціршчыца||it|La locandiera}}» [[Карла Гальдоні|К. Гальдоні]]), Шрусберы («[[Марыя Сцюарт (п’еса)|Марыя Сцюарт]]» [[Фрыдрых Шылер|Ф. Шылера]])<ref name="БС"/>. <gallery> Магілёў. Машэкаўскія могілкі (93).jpg|Магіла Сяргея Бульчыка </gallery> </center> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Бульчык Сяргей Сцяпанавіч|135}} == Спасылкі == * [http://mogdt.ru/content/25112009-100-let-so-dnya-rozhdeniya-sergeya-stepanovicha-bulchika 25.11.2009 100 лет со дня рождения Сергея Степановича Бульчика] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304220931/http://mogdt.ru/content/25112009-100-let-so-dnya-rozhdeniya-sergeya-stepanovicha-bulchika |date=4 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}} * [https://www.kino-teatr.ru/teatr/acter/sov/351280/bio/ Сергей Бульчик // КИНО-ТЕАТР.Ру]{{ref-ru}}{{v|28|6|2023}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бульчык Сяргей Сцяпанавіч}} [[Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] 09boruwck6itzxwgj2o50pmneauyucv 0 170386 5133230 4667149 2026-04-28T08:44:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133230 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Казлоўшчынскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Казлоўшчынскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Пастаўскі раён]] |Уключае = 22 населеныя пункты |Сталіца = [[Казлоўшчына (Пастаўскі раён)|Казлоўшчына]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 832 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 2155 |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Казло́ўшчынскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Казлоўшчына (Пастаўскі раён)|Казлоўшчына]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Дунілавіцкі раён|Дунілавіцкага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 27 сакавіка 1959 года ў склад [[Ласіцкі сельсавет (Дунілавіцкі раён)|Ласіцкага сельсавета]] перададзены 6 населеных пунктаў ([[Лесуны (Пастаўскі раён)|Лесуны]], [[Ляхаўшчына (Пастаўскі раён)|Ляхаўшчына]], [[Маштаркі]], [[Рудка (Пастаўскі раён)|Рудка]], [[Рэчкаўшчына]] і [[Сарокі (Пастаўскі раён)|Сарокі]])<ref>Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.</ref>. З 20 студзеня 1960 года сельсавет у складзе [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёна]] Віцебскай вобласці. 20 мая 1960 года ў склад [[Белькаўскі сельсавет|Белькаўскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Буда (Пастаўскі раён)|Буда]], [[Масты (Пастаўскі раён)|Масты]], [[Навінкі (Пастаўскі раён)|Навінкі]], [[Піскуны]] і [[Якімаўцы]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Пастаўскага раёна. 10 красавіка 1965 года ў склад сельсавета з [[Белькаўскі сельсавет|Белькаўскага сельсавета]] вернута вёска [[Навінкі (Пастаўскі раён)|Навінкі]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 красавіка 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 18 (1098).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Казлоўшчынскага сельсавета 22 населеныя пункты<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|57}}</ref>. 7 жніўня 1979 года ў склад сельсавета з [[Белькаўскі сельсавет|Белькаўскага сельсавета]] перададзены 6 населеных пунктаў (вёскі [[Буда (Пастаўскі раён)|Буда]], [[Залессе (Казлоўшчынскі сельсавет)|Залессе]], [[Куніцкія 1|Куніцкія]], [[Масты (Пастаўскі раён)|Масты]], [[Піскуны]] і [[Якімаўцы]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 7 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. 25 сакавіка 2022 года скасавана вёска [[Масты (Пастаўскі раён)|Масты]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D922v0115244&p1=1 Решение Поставского районного Совета депутатов от 25 марта 2022 г. № 198 Об упразднении сельских населенных пунктов Поставского района]</ref>. == Склад == Казлоўшчынскі сельсавет уключае 22 населеныя пункты: * [[Асінагарадок]] — вёска. * [[Буда (Пастаўскі раён)|Буда]] — вёска. * [[Верацеі (Казлоўшчынскі сельсавет)|Верацеі]] — вёска. * [[Вярцінскія]] — вёска. * [[Губіна (Пастаўскі раён)|Губино]] — вёска. * [[Заканоўшчына]] — вёска. * [[Кавалі (Казлоўшчынскі сельсавет)|Кавалі]] — вёска. * [[Казлоўшчына (Пастаўскі раён)|Казлоўшчына]] — вёска. * [[Куніцкія 1]] — вёска. * [[Ласіца (Казлоўшчынскі сельсавет)|Ласіца]] — вёска. * [[Ласькія (Пастаўскі раён)|Ласькія]] — вёска. * [[Лашукі]] — вёска. * [[Луцк Казлоўскі]] — вёска. * [[Навікі (Пастаўскі раён)|Навікі]] — вёска. * [[Навінкі (Пастаўскі раён)|Навінкі]] — вёска. * [[Парыж (Беларусь)|Парыж]] — аграгарадок. * [[Піскуны]] — вёска. * [[Прусы (Пастаўскі раён)|Прусы]] — вёска. * [[Рудае]] — вёска. * [[Шчоткі]] — вёска. * [[Якімаўцы]] — вёска. * [[Яловікі (Пастаўскі раён)|Яловікі]] — вёска. Скасаваныя населеныя пункты на тэрыторыі сельсавета: * [[Грынвальды (вёска)|Грынвальды]] * [[Куніцкія 2]] * [[Масты (Пастаўскі раён)|Масты]] (у 2022 годзе) == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1175 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 96,7 % — [[беларусы]], 1,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 лютага 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 832 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Архіў == [[Архіў]]ныя дакументы Казлоўшчынскага сельсавета захоўваюцца ў Занальным дзяржаўным архіве горада [[Глыбокае|Глыбокага]]<ref>[http://fk.archives.gov.by/fond/112832/ Фондавы каталог дзяржаўных архіваў Рэспублікі Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190924182822/http://fk.archives.gov.by/fond/112832/ |date=24 верасня 2019 }}{{ref-ru}}</ref>. Архіў, які ахоплівае 1948—2011 гг., складаецца з пратаколаў сельвыканкамаў, статыстычных справаздач, пратаколаў агульных сходаў грамадзян, бюджэтаў, гаспадарчых кніг, спісаў па розным катэгорыям насельніцтва і інш.<br /> Памер архіва — 1200 старонак.<br /> Шыфр архіва — BY ЗГАГлб ф. 1527. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ЭГБ|3|||52, 53, 314}} * {{Крыніцы/ЭГБ|5|||430}} * {{Крыніцы/Беларуская ССР. Адміністрацыйны падзел на 1.1.1947|233}} == Спасылкі == * [http://postavy.vitebsk-region.gov.by/ Пастаўскі райвыканкам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170713192108/http://postavy.vitebsk-region.gov.by/ |date=13 ліпеня 2017 }} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Пастаўскі раён)}} {{Пастаўскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Казлоўшчынскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Дунілавіцкі раён|child|загаловак=Казлоўшчынскі сельсавет у [[Дунілавіцкі раён|Дунілавіцкім раёне]] (1940—1960)}} |спіс2 = {{Глыбоцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Казлоўшчынскі сельсавет у [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім раёне]] (1960—1962)}} |спіс3 = {{Пастаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Казлоўшчынскі сельсавет у [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] (з 1962)}} }} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Пастаўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дунілавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Глыбоцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 0wyypt667cbnk7fqf48napqcj23j1jh 0 188395 5133264 4644500 2026-04-28T10:23:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133264 wikitext text/x-wiki {{страва}} '''Калакейта''' ({{lang-fi|kalakeitto}} — рыбны суп), таксама сустракаецца '''малочная юшка''' — традыцыйны [[Фінская кухня|фінскі]] і [[Карэлія|карэльскі]] суп. Прыклад уласцівага фінам ўжывання малочных прадуктаў як складніка гарачых страў. Калакейта гатуецца з рыбы з белым бязкосным філе, напрыклад, [[камбала|камбалы]], [[сіг]]а, [[траска|траскі]].<ref>{{Cite web |url=http://www.eda-server.ru/books/pohlebkin_esti.htm |title=Похлебкин В. В. Национальные кухни народов мира. Эстонская кухня |access-date=21 студзеня 2014 |archive-date=27 сакавіка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120327182019/http://www.eda-server.ru/books/pohlebkin_esti.htm |url-status=dead }}</ref> Ёсць святочны варыянт — '''лахікейта''' ({{lang-fi|lohikeitto}} — суп з ласося), які гатуюць з [[сёмга|ласося]], а замест малака дадаюць [[вяршкі]]. == Гатаванне == Гатаванне даволі простае — у булён, звараны са скуры, галавы, плаўнікоў і хрыбтоў рыбы, дадаецца бульба, філе рыбы і па гатоўнасці малако або вяршкі.<ref>[http://www.ohotniki.com/new1/744.htm Соловецкая уха]</ref> У адрознне ад іншых падобных супоў, у калакейта дадаваныя малако або вяршкі загушчаюцца [[мука|мукой]]. Набор прыпраў вельмі сціплы, уключае перац (чорны і духмяны), [[цыбуля рэпчатая|рэпчатую цыбулю]], часам [[пятрушка|пятрушку]] і [[кроп]]. Калакейта прынята гатаваць у чыгунным посудзе і ў печы, а ўжываць праз дзень па гатаванні, пасля настойвання.<ref>[http://digestweb.ru/26043-kakie-cherty-nacionalnogo-xaraktera-nashli-svoyo-otrazhenie-v-finskoj-kuxne.html Какие черты национального характера нашли своё отражение в финской кухне? — Интересные факты]{{Недаступная спасылка}}</ref> {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фінская кухня]] [[Катэгорыя:Супы]] [[Катэгорыя:Рыбныя стравы]] [[Катэгорыя:Шведская кухня]] [[Катэгорыя:Карэльская кухня]] [[Катэгорыя:Рыбныя супы]] 6qn6szc2nd0xuc59l433oy02z1j866u 0 190349 5133196 4427294 2026-04-28T06:41:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133196 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = горад |беларуская назва = Йіндржыхуў-Градзец |арыгінальная назва = {{lang-cs|Jindřichův Hradec}} |герб = Znak Jindřichova Hradce.svg |шырыня герба = |сцяг = Jindrichuv hradec prapor.gif |шырыня сцяга = |краіна = Чэхія |lat_dir =N|lat_deg =49 |lat_min =08 |lat_sec = 25 |lon_dir =E|lon_deg =15 |lon_min =0 |lon_sec = 08 |памер карты рэгіёна = |памер карты краіны = |памер карты раёна = |падначаленне = |від раёна = |від рэгіёна = Край |рэгіён = Паўднёвачэшскі край{{!}}Паўднёвачэшскі |рэгіён у табліцы = |раён =раён Йіндржыхуў-Градзец{{!}}Йіндржыхуў-Градзец |раён у табліцы = |від абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |унутраны падзел = |глава = |від главы = |дата заснавання = XII стагоддзе{{!}}канец XII стагоддзя |першае згадванне = 1220 |ранейшыя імёны = Нойхаус |статус з = |плошча = 74,27 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 475 |насельніцтва = {{падзенне}} 21 850 |год перапісу = 2012 |шчыльнасць = |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = |часавы пояс = +1 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |аўтамабільны код = C (старыя JH) |сайт = http://www.jh.cz |мова сайта = }} '''Йі́ндржыхуў-Гра́дзец''' ({{lang-cz|Jindřichův Hradec}} {{IPA|[ˈjɪndr̝ɪxuːf ˈɦradɛts]}}), был. '''Нойхаус''' ({{lang-de|Neuhaus}}) — горад на поўдні [[Чэхія|Чэхіі]], у раёне [[раён Йіндржыхуў-Градзец|Йіндржыхуў-Градзец]] [[Паўднёвачэшскі край|Паўднёвачэшскага края]]. Насельніцтва — 22 604 чалавека. == Гісторыя == У [[Ранняе Сярэднявечча|раннім Сярэднявеччы]] быў славянскім паселішчам. У канцы [[XII]] стагоддзя Індржых (Генрых), прадстаўнік старэйшай галіны [[Віткавічы|Віткавічаў]], будуе на высокім адгор'і скалы над ракой [[Нежарка]]й ({{lang-cs|Nežárka}}) замак у раманскім стылі (першай пабудовай лічыцца цыліндрычная Чорная вежа, выш. 32 м, да яе прылягае Гатычны палац), які называе [[замак Йіндржыхуў-Градзец|Градцам]]. З гэтага часу нашчадкі Індржыха называюць сябе [[Віткавічы з Градца|Панамі з Градца]] ({{lang-cs|Páni z Hradce}}), і разам са сваімі сваякамі з іншых галін з'яўляюцца настолькі магутнымі, што кароль [[Пржэмысл Отакар II]] закладвае [[Чэске-Будзеёвіцы]], каб прыслабіць уплыў [[Віткавічы|Віткавічаў]] у гэтым рэгіёне. Першае афіцыйная згадка пра горад датуецца [[1220]] годам<ref>Durdík, Tomáš: Ilustrovaná encyklopedie českých hradů; Libri, Praha, 1999, ISBN 80-85983-62-1</ref>, калі да раманскай крэпасці прыбудоўваюць класічны замак у стылі ранняй готыкі. Хронікі на латыні вялі манахі, і таму горад называўся імі Nova Domus, ці, на нямецкі манер, Neuhaus. У [[1410]] годзе адбываецца [[Грунвальдская бітва]], пасля якой горад афіцыйна называюць Йіндржыхувам-Градцам. Горад і непрыступны замак паспяхова перажылі [[гусіцкія войны]] — нават няма звестак, ці спрабавалі наогул [[гусіты]] падайсці да гэтай крэпасці, ці прайшлі бокам, не жадаючы звязвацца. У [[1483]] годзе да герба Віткавічаў, залатой ружы на блакітным фоне, дадаліся два залатыя львы і літара «W» — асобая ласка караля [[Уласла II|Уладзіслава II]], гэты герб існуе і да гэтага часу. [[Віткавічы з Градца]] валодалі горадам і замкам да [[1604]] года, затым уладанні перайшлі па спадчыне да сям'і [[Славаты|Славата]], якім яны належалі нядоўга — да [[1693]] года горад займаўся вытворчасцю і продажам тэкстылю. [[Вілем Славата з Хлума]] ([[1628]]—[[1652]]) быў [[Найвышэйшы канцлер Чэшскага каралеўства|найвышэйшым канцлерам Чэхіі]] і меў вялікі ўплыў. Пасля [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]], у [[1654]] годзе, горад з'яўляўся другім па колькасці дамоў і жыхароў горадам у Чэхіі, пасля [[Прага|Прагі]]. Апошнімі сеньёрамі горада стаў род [[Чэрніны з Худзеніцаў|Чэрнінаў з Худзеніцаў]] ({{lang-cs|Černínové z Chudenic}}), якім мясцовы замак належаў да [[1945]] года. Яны тут не жылі, і замак паступова прыходзіў у заняпад (перш за ўсё пасля пажару ў 1773 годзе; ад ператварэння ў руіны яго выратавала толькі рэстаўрацыя ў 1906—1923 гг<ref>Kuča, Karel: Města a městečka v Čechách, na Moravě a ve Slezsku II. díl, Libri, praha, 1997, ISBN 80-85983-14-1</ref>.). == Адукацыя == У горадзе размешчаны факультэт менеджменту [[Вышэйшая эканамічная школа ў Празе|Вышэйшай школы эканомікі]]. == Славутасці == [[Файл:Jindřichův Hradec (CZ) - Schloss Neuhaus.JPG|thumb|[[Замак Йіндржыхуў-Градзец]]]] [[Файл:Jindřichův Hradec, zámek (12).JPG|180px|міні|left|Студня]] [[замак Йіндржыхуў-Градзец|Гарадскі замак]] — трэці па велічыні [[Замкі Чэхіі|замак у Чэхіі]] (комплекс будынкаў займае 3,5 га). Замак складаецца агулам з каля 320 памяшканняў (улетку можна наведаць 3 экскурсійныя маршруты<ref>[http://www.zamek-jindrichuvhradec.eu/prohlidkove-trasy/ Экскурсійныя маршруты на афіцыйным сайце замка]</ref> па памяшканнях замка). Яго гонарам з'яўляецца музычны павільён-ратонда «Рондэль» у стылі маньерызм. Акрамя таго трэці двор замка ўпрыгожваюць цудоўныя аркады ў стылі рэнесанс і замкавая студня, дэкараваны рознакаляровай рашоткай пач. XVII ст. Горад вядомы таксама сваім [[Гарадскі музей Йіндржыхува-Градзеца|Гарадскім музеем]], дзе выстаўлены Драўляная батлейка з фігуркамі, якія былі створаны майстрам Крызам. Гэта батлейка з'яўляецца найбуйнейшай у свеце. Таксама ў горадзе захаваўся кафедральны сабор — [[касцёл Узнясення Дзевы Марыі, Йіндржыхуў-Градзец|касцёл Узнясення Дзевы Марыі]] (дабудаваны ў [[1342]] г.). і комплекс [[Мінарыцкі кляштар|Мінарыцкага кляштара]] з [[касцёл Святога Яна Хрысціцеля, Йіндржыхуў-Градзец|касцёлам Св. Яна Хрысціцеля]]. == Транспарт == [[Файл:Jindrichuv Hradec-Narrow gauge railway.jpg|thumb|Вузкакалейная (760 мм) частка вакзала]] Горад з'яўляецца адпраўным пунктам пры падарожжах па вузкакалейцы (у Обратань і Новую Быстржыцу; міжпуцце 760 мм). Тут захоўваюцца ўнікальныя чыгуначныя шляхі, па якіх можна пракаціцца як на цягніку 60-х гг., так і на старадаўнім цягніку<ref>http://[www.jhmd.cz/steamc.htm Паравыя цягнікі на сайце фірмы «Йіндржыхаградзецкія мясцовыя дарогі»]</ref>. == Гарады-пабрацімы == * {{сцяг|Германія}} [[Некаргемюнд]], [[Германія]] * {{сцяг|Швейцарыя}} [[Штэфісбург]], [[Швейцарыя]] * {{сцяг|Аўстрыя}} [[Цветль]], [[Аўстрыя]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.jh.cz/en.html Афіцыйны сайт горада] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100723180726/http://www.jh.cz/en.html |date=23 ліпеня 2010 }} * [http://www.discoverczech.com/jindrichuv-hradec/sights.php4 Славутасці (сцісла)] * [http://www.zamek-jindrichuvhradec.eu/ Афіцыйны сайт замка (cs. en. de)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090722014840/http://www.zamek-jindrichuvhradec.eu/ |date=22 ліпеня 2009 }} [[Катэгорыя:Замкі Чэхіі]] [[Катэгорыя:Гарады Паўднёвачэшскага края]] 8p5i42val1grm4ghta8w5z7jmafcnoe 0 191147 5133250 4736940 2026-04-28T09:20:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133250 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Равяка}} {{Навуковец }} '''Казімі́р Ада́мавіч Равя́ка'''{{sfn|Беларуская энцыклапедыя. Т. 18. Кн. 2|2004|с=470}}{{sfn|Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|2001|с=38}} (або '''Рэвя́ка'''{{sfn|Прафесары і дактары навук БДУ|2001|с=144}}{{sfn|Гістфак. Да 70-годдзя заснавання|2004|с=93}}; {{ДН|9|8|1937}}, [[Смалянікі]], цяпер [[Ляхавіцкі раён]], [[Брэсцкая вобласць]] — {{ДС|9|7|2013}}) — беларускі [[гісторык]], [[доктар гістарычных навук]], [[прафесар]] ([[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]){{sfn|Прафесары і дактары навук БДУ|2001|с=144}}. [[Антыказнаўства|Антыкавед]], даследаваў гісторыю [[Пунічныя войны|Пунічных войнаў]] і культуру [[Старажытны Рым|старажытнага Рыма]]{{sfn|Гістфак. Да 70-годдзя заснавання|2004|с=93}}. == Біяграфія == === Дзяцінства, вучоба === Нарадзіўся ў 1937 годзе ў вёсцы [[Смалянікі]] [[Баранавіцкі павет (1919—1940)|Баранавіцкага павета]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Рос у сялянскай сям’і, перажыў [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] і першыя пасляваенныя гады{{sfn|Евтухов|2015|с=108-109}}. У 1955 годзе скончыў школу ў в. [[Мядзведзічы]] [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкага раёна]]. У тым жа годзе паступіў у [[Мінскі бібліятэчны тэхнікум імя А. С. Пушкіна]], які скончыў з адзнакай{{sfn|Малюгин|2014|с=254}}. У 1962 годзе скончыў [[гістарычны факультэт БДУ]]. У тым жа годзе пачаў працаваць настаўнікам у школе ў вёсцы [[Сінкевічы]] [[Лунінецкі раён|Лунінецкага раёна]]. З 1967 года працаваў выкладчыкам у Краснабярэжскім сельскагаспадарчым тэхнікуме ([[Жлобінскі раён]]){{sfn|Республика Беларусь, том 6|2008|с=414}}. === Праца ў БДУ === Па запрашэнні загадчыка кафедры гісторыі старажытнага свету і сярэдніх вякоў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] [[Фёдар Макаравіч Нячай|Фёдара Нячая]] паступіў, а пазней скончыў [[Аспірантура|аспірантуру]] таго ж універсітэта. З 1972 года працаваў на кафедры гісторыі старажытнага свету і сярэдніх вякоў. У 1974 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «Роля рымскага і італійскія плебсу ў 2-й Пунічнай вайне» (навуковы кіраўнік — Ф. М. Нячай). І. А. Еўтухоў адзначыў: Казімір Адамовіч «пераканаўча паказаў, што пасля бітвы пры Канах Рым панізіў цэнз рымскіх грамадзян для службы ў войску, у выніку чаго прызваныя ў войска пралетарыі (плебеі шостага разраду) амаладзілі яе, павысілі баяздольнасць і спрыялі перамозе Рыма»{{sfn|Евтухов|2015|с=109-110}}. У сваю чаргу, у 1982 годзе Равяка дэпаніраваў [[Манаграфія|манаграфію]] «Нямецкая [[гістарыяграфія]] пра [[Пунічныя войны]]», а ў 1988 годзе апублікаваў абагульняючую манаграфію «Пунічныя войны»{{sfn|Евтухов|2015|с=109-110}}. У 1990-х гадах К. А. Равяка ўдзельнічаў у напісанні навукова-папулярных работ. У 1993 годзе разам з чэшскім антыказнаўцам І. А. Лісавым. У 1996 годзе выйшла кніга тых жа аўтараў «Антычны свет у тэрмінах, імёнах і назвах» (у 1997 годзе выйшла 2-е выданне, у 2001 годзе — трэцяе; агульны тыраж — 30 тысяч асобнікаў){{sfn|Евтухов|2015|с=110}}<ref>{{Cite web |url=http://e-catalog.nlb.by/Search/Results?lookfor=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D0%BC%D0%B8%D1%80+%D0%B2+%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%85%2C+%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D1%85+%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D1%85&type=AllFields%7C |title=З электроннага каталога &#91;&#91;Нацыянальная бібліятэка Беларусі{{!}}Нацыянальнай бібліатэкі Беларусі&#93;&#93;. |access-date=23 жніўня 2019 |archive-date=23 жніўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190823110641/https://e-catalog.nlb.by/Search/Results?lookfor=%25D0%2590%25D0%25BD%25D1%2582%25D0%25B8%25D1%2587%25D0%25BD%25D1%258B%25D0%25B9+%25D0%25BC%25D0%25B8%25D1%2580+%25D0%25B2+%25D1%2582%25D0%25B5%25D1%2580%25D0%25BC%25D0%25B8%25D0%25BD%25D0%25B0%25D1%2585,+%25D0%25B8%25D0%25BC%25D0%25B5%25D0%25BD%25D0%25B0%25D1%2585+%25D0%25B8+%25D0%25BD%25D0%25B0%25D0%25B7%25D0%25B2%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%258F%25D1%2585&type=AllFields%257C |url-status=dead }}</ref>{{sfn|Малюгин|2014|с=255-256}}. У 1990-х гадах у складзе розных аўтарскіх калектывах Казімір Равяка ўдзельнічаў у падрыхтоўцы першых пасля доўгага забыцця перавыданняў кніг Э. Рэнана «жыццё [[Ісус Хрыстос|Ісуса]]» і «[[Апосталы]]», а таксама твораў [[Іосіф Флавій|Іосіфа Флавія]] «[[Іўдзейская вайна (66—73)|Іўдзейская вайна]]» і «[[Іўдзейскія старажытнасці]]»{{sfn|Евтухов|2015|с=110}}. Яшчэ адзін напрамак дзейнасці Казіміра Адамовіча ў 1990-х і 2000-х — вучэбная літаратура. Разам з Г. І. Даўгяла і М. С. Корзунам падрыхтаваў вучэбны дапаможнік для 5-х класаў «Гісторыя старажытнага свету» на рускай і беларускай мовах (выданняў 1996, 1998, 2001 гадоў) і «Гісторыя цывілізацый Старажытнага свету» на беларускай і рускай мовах (выданняў 1993 года), 8 карт і 5 контурных карт. Таксама ў 1993 годзе К. А. Рэвяка апублікаваў вучэбны дапаможнік для студэнтаў / для вну «Уводзіны ў гісторыю Старажытнага Рыма» (А. І. Малюгін пісаў, што К. А. Равяка не змог завяршыць працу над падручнікам па гісторыі Старажытнага Рыма па прычыне цяжкай хваробы), у 1999 годзе — «Антычнасць на Беларусі» (абедзве кнігі — на беларускай мове), у 2001 годзе — «Заходнееўрапейская культура: антычнасць і Сярэднявечча» (у сааўтарстве){{sfn|Малюгин|2014|с=256}}{{sfn|Работы К. А. Равякі у электроным каталоге Нацыянальнай бібліатэкі Беларусі}}. Доўгія гады К. А. Равяка кіраваў працай студэнцкага навуковага гуртка «Антычнасць і сучаснасць». Многія былыя чальцы гуртка ўжо маюць вучоныя ступені і займаюцца працай з будучымі гісторыкамі. Гурток працягнуў працу з назвай «Scriptorium»<ref>[https://hist.bsu.by/kafedry/kafedra-istorii-drevnego-mira-i-srednikh-vekov/kruzhki.html «Scriptorium»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190722080454/https://hist.bsu.by/kafedry/kafedra-istorii-drevnego-mira-i-srednikh-vekov/kruzhki.html |date=22 ліпеня 2019 }}</ref>, з’яўляецца самым старым на факультэце і ў 2014 годзе адзначыў паўвекавы юбілей{{sfn|Малюгин|2014|с=256}}{{sfn|Прафесары і дактары навук БДУ|2001|с=144}}. У апошнія гады жыцця Казімір Равяка апублікаваў дзве манаграфіі: 1) «Войны Рыма з Карфагенам: асноўныя тэндэнцыі і напрамкі гістарыяграфіі» (2000) і «Антычная спадчына на Беларусі» (1998){{sfn|Работы К. А. Равякі у электроным каталоге Нацыянальнай бібліатэкі Беларусі}}{{sfn|Малюгин|2014|с=255}}. У цэлым жа Казімір Равяка напісаў 3 манаграфіі і каля 100 артыкулаў і тэзісаў выступленняў на навуковых канферэнцыях. І да, і пасля распаду Савецкага Саюза К. А. Равяка прынімаў актыўны ўдзел у працы навуковых канферэнцый у [[Мінск]]у, [[Масква|Маскве]], [[Вільнюс|Вільні]], [[Львоў|Львове]], [[Ерэван]]е і многіх іншых гарадах, быў у навуковых камандзіроўках і ў краінах [[Сацыялістычныя краіны|сацыялістычнага блока]] ([[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|ГДР]]){{sfn|Малюгин|2014|с=256}}. У 1997 годзе К. А. Рэвяку было прысуджана вучонае званне прафесара. 25 лютага 2001 года Казімір Адамавіч выступіў з абаронай доктарскай дысертацыі на тэму «Барацьба Рыма і Карфагена за сусветнае панаванне»{{sfn|Евтухов|2015|с=110}}{{sfn|Малюгин|2014|с=255}}. Быў адзначаны Ганаровымі граматамі Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР (1978, 1987), Ганаровымі граматамі БДУ (1980, 2001), Ганаровай граматай БДУ да 50-годдзя гістарычнага факультэта (1984) і іншымі ўзнагародамі{{sfn|Малюгин|2014|с=257}}. == Працы == {{калонкі|2|малы=так}} === Дысертацыі === # {{кніга | аўтар = Ревяко, К. А. | загаловак = Роль римского и италийского плебса во 2-ой Пунической войне: Диссертация на соискание ученой степени '''кандидата исторических наук''': специальность 07.00.03 Всеобщая история / Белорусский государственный университет имени В. И. Ленина | выдавецтва = {{Мн.}} | год = 1973 | мова = ru | ref = Кандидатская диссертация Ревяко }} # {{кніга | аўтар = Ревяко, К. А. | загаловак = Борьба Рима и Карфагена за мировое господство: Диссертация на соискание учёной степени '''доктора исторических наук''': 07.00.03: 25.01.2001: 26.09.2001 / Белорусский государственный университет | выдавецтва = {{Мн.}} | год = 2000 | мова = ru | ref = Докторская диссертация Ревяко }} === Манаграфіі, навуковыя зборнікі і артыкулы === # {{кніга | аўтар = Ревяко, К. А. | загаловак = [http://bwbooks.net/books/history/revyako-ka/1988/files/punicheskievoyni1988.djvu Пунические войны] | выдавецтва = {{Мн.}}: Университетское | год = 1988 | старонак = 270, [1] | ISBN = 5-7855-0087-6 | мова = ru | ref = Ревяко }} # {{кніга | аўтар = Равяка, К. А. | загаловак = Антычная спадчына на Беларусі / Навук. рэд. Корзун М. С. | выдавецтва = {{Мн.}}: ЗАТ «Веды» | год = 1998 | старонак = 100 | ISBN = 985-6390-76-1 | мова = be | ref = Равяка }} # {{кніга | аўтар = Ревяко, К. А. | загаловак = Войны Рима с Карфагеном: основные тенденции и направления историографии / Научный редактор В. С. Кошелев | выдавецтва = {{Мн.}}: Бел. гос. ун-т | год = 2000 | старонак = 139, [2] | ISBN = 985-445-294-8 | мова = ru | ref = Ревяко }} # {{кніга | аўтар = [Рэдкалегія: С. М. Ходзін (адказны рэдактар), У. Н. Сідарцоў, К. А. Равяка, К. І. Казак, В. А. Цяплова, В. М. Шутава] | загаловак = Гістарычныя крыніцы: праблемы класіфікацыі, вывучэння і выкладання: матэрыялы да Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі, прысвечанай 120-годдзю з дня нараджэння У. І. Пічэты, Мінск, 23―24 красавіка 1998 г. | выдавецтва = {{Мн.}}: Белдзяржуніверсітэт | год = 1998 | ISBN = 985-445-036-8 | мова = be | ref = Гістарычныя крыніцы... }} # {{артыкул | аўтар = Равяка, К. А. | загаловак = [http://elib.bsu.by/handle/123456789/166644 Пунические войны в русской дореволюционной историографии] | выданне = Праблемы гісторыі старажытнага свету i сярэдніх вякоў: Матэрыялы навуковай рэспубліканскай канферэнцыi памяцi акадэмікаў М. М. Нікольскага i У. М. Перцава, 15-16 лістапада 1999 г., Мінск | выдавецтва = {{Мн.}}: БДУ | год = 2000 | старонкі = 80-86 | ISBN = 985-445-390-1 | мова = ru | ref = Равяка }} === Публікацыі крыніц і даследваній === # {{кніга | аўтар = [[Іосіф Флавій|Иосиф Флавий]] | загаловак = Иудейская война / подгот. текста, предисл. и примеч. К. А. Ревяко, [[Віктар Анатолевіч Фядосік|В. А. Федосика]] | выдавецтва = {{Мн.}}: Беларусь | год = 1991 | старонак = 512 | ISBN = 5-338-00653-7 | мова = ru | ref = Иудейская война }} # {{кніга | аўтар = [[Іосіф Флавій|Иосиф Флавий]] | загаловак = Иудейские древности: [в 2 т.] / [[Іосіф Флавій|Иосиф Флавий]]; Г. Г. Генкель, [[Віктар Анатолевіч Фядосік|В. А. Федосик]], Г. И. Довгяло, К. А. Ревяко | выдавецтва = {{Мн.}}: Беларусь | год = 1994 | ISBN = 985-01-0001-X | мова = ru | ref = Иудейские древности }} # {{кніга | аўтар = Ренан, Э. Ж. | загаловак = Жизнь Иисуса; Апостолы: пер. с фр. / Э. Ж. Ренан; [вступ. ст. К. А. Ревяко, В. А. Федосик; авт. послесл. В. А. Федосик] | выдавецтва = {{Мн.}}: Беларусь | год = 1991 | старонак = 494 | ISBN = 5-338-00867-X | мова = ru | ref = Ренан }} === Вучэбныя дапаможнікі, навукова-папулярная і даведкавая літаратура === # Западноевропейская культура: Античность и средневековье: Пособие для студентов специальности Г.05.01.00 «История»{{ref-ru}} / И. О. Евтухов, М. С. Корзун, К. А. Ревяко, В. А. Федосик. — Мн. : БГУ, 2001. — 170, [2] с. — ISBN 985-445-574-2. # ''Равяка, К. А.'' Антычнасць на Беларусі: Вучэб. дапам.{{ref-be}} / К. А. Равяка. — Мн. : БДУ, 1999. — 80, [2] с. — ISBN 985-445-212-3. # Уводзіны ў гісторыю Старажытнага Рыма: Дапам. для ВНУ{{ref-be}} / І. А. Лісавы, К. А. Равяка. — Мн. : Універсітэцкае, 1993. — 62 с. — ISBN 5-7855-0729-3. # История древнего мира: Учеб. пособие для 5-го кл.{{ref-ru}} / Г. И. Довгяло, М. С. Корзун, К. А. Ревяко. — [4 издания на русском языке и 2 издания на белорусском языке]. # История цивилизаций древнего мира: учебное пособие для 5-го класса{{ref-ru}} / Г. И. Довгяло, М. С. Корзун, К. А. Ревяко. — [По одному изданию на русском и белорусском языках]. # Женщины-легенды{{ref-ru}} / Г. И. Довгяло, Н. А. Гусакова, М. М. Казаков, А. А. Прохоров, К. А. Ревяко, Е. Д. Смирнова, Л. П. Сушкевич, Н. С. Талашова, Ю. Н. Тимохович, В. А. Федосик, О. И. Ханкевич, В. Ф. Шалькевич, Г. И. Шевченко, А. С. Шофман. — Минск : Беларусь, 1993. — 333, [3] с. — ISBN 5-338-00937-4. # Сладость мудрых речей: Сборник афоризмов и поучительных историй{{ref-ru}} / Составители: И. А. Лисовый, К. А. Ревяко, Г. И. Шевченко. — Минск : Беларусь, 1993. — 286, [1] с. — ISBN 5-338-00906-4. # Античный мир в терминах, именах и названиях: Словарь-справочник по истории и культуре Древних Греции и Рима{{ref-ru}}: #* 1-е изд. — / И. А. Лисовый, К. А. Ревяко; предисл. Г. И. Шевченко. — Мн. : Беларусь, 1996. — 253 с. — ISBN 985-01-0017-6. #* 2-е изд. — / И. А. Лисовый, К. А. Ревяко; предисл. Г. И. Шевченко. — Мн. : Беларусь, 1997. — 253 с. — ISBN 985-01-0200-4. #* 3-е изд. — / И. А. Лисовый, К. А. Ревяко. — Мн. : Беларусь, 2001. — 253 с. — ISBN 985-01-0366-3. === Артыкулы === # Аляксандр Македонскі{{ref-be}} // [[Гісторыя: праблемы выкладання]]. — 04/2006. # Пра ўдачу і доблесць Аляксандра Македонскага ў працах антычных аўтараў{{ref-be}} // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. — 01/2004. {{калонкі/канец}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{артыкул | загаловак = Гістарычныя навукі | выданне = Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах | том = 18. Кніга 2: Рэспубліка Беларусь | выдавецтва = {{Мн.}}: Беларуская Энцыклапедыя | год = 2004 | старонкі = 468-475 | isbn = 985-11-0295-4 | мова = be | ref = Беларуская энцыклапедыя. Т. 18. Кн. 2 }} * {{артыкул | аўтар = Евтухов, И. О. | загаловак = К. А. Ревяко (1937—2013) | выданне = [http://elib.bsu.by/handle/123456789/142032 Кафедра истории древнего мира и средних веков БГУ. К 80-летию создания] | выдавецтва = {{Мн.}}: БГУ | год = 2015 | старонкі = 108-110 | isbn = 978-985-566-128-4 | мова = ru | ref = Евтухов }} * {{артыкул | аўтар = Корзенко, Г. В. | загаловак = Ревяко Казимир Адамович | выданне = [http://adverbum.org/ru/korzenko-istoriki-belarusi Историки Беларуси в начале XXI столетия: биобиблиографический справочник] / Г. В. Корзенко; [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларуси]], [[Інстытут гісторыі НАНБ|Институт истории]] | выдавецтва = {{Мн.}}: Белорусская наука | год = 2007 | старонак = 469, [1] | старонкі = 316-317 | isbn = 978-985-08-0855-4 | мова = ru | ref = Корзенко }} * {{артыкул | аўтар = [[Віктар Анатолевіч Фядосік|Фядосік В. А.]], Корзун М. С. | загаловак = Казімір Адамавіч Рэвяка | выданне = Веснік БДУ. Серыя 3 | нумар = 3 | год = 2013 | старонкі = 95-96 | мова = be | ref = Фядосік, Корзун }} * {{артыкул | загаловак = Равяка Казімір Адамавіч | выданне = Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 тамах | том = 6. Кніга 1: Пузыны — Усая | выдавецтва = {{Мн.}}: Беларуская Энцыклапедыя | год = 2001 | старонкі = 38 | isbn = 985-11-0214-8 | мова = be | ref = Энцыклапедыя гісторыі Беларусі }} * {{артыкул | загаловак = Рэвяка Казімір Адамавіч | выданне = Гістарычны факультэт. Да 70-годдзя заснавання | выдавецтва = {{Мн.}}: БДУ | год = 2004 | старонкі = 93 | isbn = 985-485-332-2 | мова = be | ref = Гістфак. Да 70-годдзя заснавання }} * {{артыкул | загаловак = Рэвяка Казімір Адамавіч | выданне = Прафесары і дактары навук Беларускага Дзяржаўнага Універсітэта / Склад. А. А. Яноўскі | выдавецтва = {{Мн.}}: БДУ | год = 2001 | старонкі = 244 | isbn = 985-485-332-2 | мова = be | ref = Прафесары і дактары навук БДУ }} * {{артыкул | аўтар = Малюгин, О. И. | загаловак = [http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/116194/1/Maluygin_OI.pdf Казимир Адамович Ревяко (1937–2013)] | выданне = Крыніцазнаўства і спецыяльныя гістарычныя дысцыпліны: навук. зб. / рэдкал.: С. М. Ходзін (адк. рэд.) [і інш.] - Вып. 9 | выдавецтва = {{Мн.}}: БДУ | год = 2014 | старонкі = 254—257 | isbn = 1995-5650 | мова = ru | ref = Малюгин }} * {{артыкул | загаловак = Ревяко Казимир Адамович | выданне = Республика Беларусь: Энциклопедия. — Том 6. Пейзаж — Снегирёв | выдавецтва = {{Мн.}}: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі | год = 2008 | старонкі = 414 | isbn = 978-985-11-0407-5 | мова = ru | ref = Республика Беларусь, том 6 }} * {{артыкул | аўтар = Стрелец, М. В. | загаловак = Казимир Адамович Ревяко: портрет ученого и педагога | выданне = Гісторыя і грамадазнаўства : навукова-метадычны часопіс / заснавальнік РУП "Выдавецтва «Адукацыя і выхаванне» Рэспублікі Беларусь" | выдавецтва = {{Мн.}}: Адукацыя і выхаванне | год = 2012 | нумар = 8 | старонкі = 71-72 | мова = ru | ref = Стрелец }} * {{артыкул | аўтар = Стрелец, М. В., Стариков, В. И. | загаловак = [https://hist.bsu.by/nauka/izdaniya-fakulteta/listapadaskiya-sustrechy/vypusk-10/578-2011-02-17-11-33-07/listapadaskiya-sustrechy/vypusk-9/2403-plenarnae-pasyadzhenne.html Научно-педагогическая деятельность Казимира Адамовича Ревяко в интерьере советских и постсоветских реалий: Статья] | мова = ru | ref = Стрелец, Стариков }} == Спасылкі == * {{cite web | url = http://e-catalog.nlb.by/Search/Results?lookfor=Ревяко%2C+К.+А.&type=AllFields&limit=20&sort=relevance | title = Работы К. А. Равякі у электроным каталоге Нацыянальнай бібліатэкі Беларусі |access-date = 2018-08-22 | ref = Работы К. А. Равякі у электроным каталоге Нацыянальнай бібліатэкі Беларусі }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Равяка Казімір Адамавіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі культуры]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Гісторыкі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Антыказнаўцы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ляхавіцкім раёне]] 3fwnh8oq4gsx8i89fok0fwopywqvy2m 100 193441 5133027 5132773 2026-04-27T15:50:31Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5133027 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Уладзімір Юр’евіч Монзуль|2026-04-26T16:45:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Прэмія Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь імя У. А. Караля|2026-04-25T20:11:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ганаровая грамата Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Беларусі|2026-04-25T19:33:08Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла (Жалудок)|2026-04-24T19:35:08Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Касцёл Святога Арханёла Міхаіла (Рукойні)|2026-04-24T14:54:02Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Японскі сад у Маскве|2026-04-24T12:01:39Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Інжынерная вуліца (Мінск)|2026-04-23T12:51:37Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Шынуазры|2026-04-20T21:01:45Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|2-і Зімні завулак (Мінск)|2026-04-19T15:07:18Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Мастацкая галерэя імя Ю. М. Пэна|2026-04-18T14:06:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сэмюэл Джонсан|2026-04-17T11:20:28Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|1-ы Зімні завулак (Мінск)|2026-04-16T17:30:04Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Аляксандра Астроўскага (Орша)|2026-04-16T16:36:05Z|~2026-23430-90}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла (Гуды)|2026-04-14T14:01:18Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Археалагічны музей (Познань)|2026-04-13T19:38:07Z|J-ka Zadzvinski}} {{Новы артыкул|Томская вуліца (Мінск)|2026-04-13T13:46:50Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Бабруйск-Арэна|2026-04-10T16:49:35Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Чацвярак (будынак)|2026-04-10T08:44:25Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Каланіяльная імперыя|2026-04-09T10:42:58Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Дом, у якім жыў Канстанцін Заслонаў|2026-04-07T13:13:24Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> mgx2efel5leddkd5l7poqcgk5sq3skx 0 201038 5133201 5122402 2026-04-28T07:02:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133201 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Кабёлка |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Kabiolka_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51 | lat_min = 44 | lat_sec = 38 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 37 | lon_sec = 50 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Дамачаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 214 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 242979251 }} '''Кабёлка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Кубэ́лка, Кабы́лкі, мн.'''</ref> ({{lang-be-trans|Kabiolka}}, {{lang-ru|Кобёлка}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Дамачаўскі сельсавет|Дамачаўскага сельсавета]]. Размешчана за 52 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, за 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Дубіца (станцыя)|Дубіца]], на аўтадарозе [[Брэст]] — [[Тамашоўка]]. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Брэстрайаграсэрвіс» (цэнтр — г.п. [[Дамачава]]). == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з XV стагоддзя як сяло — шляхецкая ўласнасць у Берасцейскім павеце [[Троцкае ваяводства|Троцкага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Размяшчалася на дарозе [[Камароўка (Брэсцкі раён)|Камароўка]] — [[Бярэсце]]. У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], у складзе маёнтка Дамачава. Паводле рэвізскіх матэрыялаў 1858 года ўладанне князя Вітгенштэйна. У 1878 годзе вёска з’яўлялася цэнтрам сельскай грамады, адносілася да Дамачаўскай воласці. У 1890 годзе працавала царкоўна-прыходская школа. У 1897 годзе дзейнічала школа граматы. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Дамачаўскай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. Да 1957 года ў складзе [[Ляплёўскі сельсавет|Ляплёўскага сельсавета]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r957b0005850&q_id=5378887|title=Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета депутатов трудящихся от 3 июня 1957 года № 344 «О частичном изменении в административно-территориальном делении сельских Советов Брестского и Пинского районов и Домачевского поселкового Совета Брестского района»|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=dead}}</ref>, пасля — у складзе [[Дамачаўскі пассавет|Дамачаўскага пассавета]]. == Насельніцтва == * 235 сялянскіх душ (1858) * 113 двароў, 591 жыхар (1878) * 83 двары, 451 жыхар (1897) * 452 жыхары (1905) * 46 двароў, 257 жыхароў (1921) * 454 жыхары (1970) * 97 гаспадарак, 214 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дамачаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дамачаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] enlsj9igt5udjq1mlgsoix3160ojzfd 0 204505 5133006 5073929 2026-04-27T13:42:18Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5133006 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Борщевик Сосновского.jpg |image title = |image descr = |regnum = Расліны |parent = Pubescentia |rang = Від |latin = Heracleum sosnowskyi |author = [[Manden.]] |syn = {{btname|Heracleum persicum|[[auct.]] [[non]] [[Desv.]] [[ex (таксономия)|ex]] [[Fisch.]], [[p.p.]]}} |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Heracleum sosnowskyi |commons = Category:Heracleum sosnowskyi |itis = |ncbi = 360622 |eol = 5043177 |grin = 70345 |ipni = 843172-1 |tpl = kew-2846157 }} [[File:30-2014-11-07-m2.jpg|thumb|250px|Паштовая марка Беларусі]] '''Баршчэўнік Сасноўскага''' (''Heracléum sosnówskyi'') — расліна [[род]]у [[Баршчэўнік]], якая валодае здольнасцю выклікаць моцныя апёкі, якія доўга не загойваюцца<ref>[http://www.nkj.ru/archive/articles/16099/ Мой друг борщевик] // Наука и жизнь : журнал. — № 7. — 2009. {{ref-ru}}</ref><ref>''[[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб С.В.]]'' [https://habr.com/ru/post/482654/ Заметки фитохимика 2021. БОРЩЕВИК] // Хабр — habr.com, 17 марта 2021, 19:39</ref>. ==Распаўсюджванне== Краіны Усходняй Еўропы і Скандынавіі, Расія. Таксама сустракаецца ў Германіі і на поўначы Балкан. == Барацьба з пашырэннем == У лістападзе 2008 года пастановай [[Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь|Мінпрыроды]] Беларусі баршчэўнік Сасноўскага разам з некаторымі іншымі раслінамі забаронены да інтрадукцыі і (або) акліматызацыі ў Беларусі<ref>{{Cite web|url=https://minpriroda.gov.by/uploads/files/prilozhenie-k-PMP-106.pdf|title=ПЕРЕЧЕНЬ РАСТЕНИЙ, ЗАПРЕЩЕННЫХ К ИНТРОДУКЦИИ И (ИЛИ) АККЛИМАТИЗАЦИИ}}</ref>. У снежні 2016 года на тэрыторыі Беларусі расліна — як асабліва небяспечная — занесена ў «чорны спіс» пастановай [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета міністраў]]<ref>[https://www.sb.by/articles/opredelen-spisok-naibolee-opasnykh-rasteniy-.html Определен список наиболее опасных растений] {{ref-ru}}</ref>. У лістападзе 2022 года палітолаг [[Уладзімір Рубінчык|Вольф Рубінчык]] звярнуў увагу на абмежаваныя поспехі барацьбы з баршчэўнікам у Беларусі — плошча, занятая раслінай, паводле афіцыйных звестак павялічылася з '''2295''' га ў жніўні 2014 года да '''4550,5''' га ў студзені 2022 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://belisrael.info/?p=32283|title=Баршчэўнік і ўсе-ўсе-ўсе|first=Aaron|last=Shustin|website=Independent Israeli site / אתר ישראלי עצמאי / Независимый израильский сайт / Незалежны iзраiльскi сайт /Незалежний ізраїльський сайт|date=2022-11-28|access-date=2025-12-29}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.molbiol.ru/pictures/80366.html Борщевик Сосновского (Heracleum sosnowskyi)] * [http://borshevik.net/ Борщевик] * [http://proborshevik.ru/ Про Борщевик] * [http://www.giant-alien.dk/manual.html Практическое пособие по борьбе с гигантскими борщевиками (на основе европейского опыта борьбы с инвазивными сорняками)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090116194624/http://www.giant-alien.dk/manual.html |date=16 студзеня 2009 }} * [http://ib.komisc.ru/add/files/heracleum.pdf Методические рекомендации по борьбе с нежелательными зарослями борщевика Сосновского] * [http://www.lesovod.org.ua/node/18309 Экология: Не божий «одуванчик» борщевик…] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140809194512/http://www.lesovod.org.ua/node/18309 |date=9 жніўня 2014 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Баршчэўнік]] [[Катэгорыя:Расліны лугоў]] [[Катэгорыя:Флора Каўказа]] [[Катэгорыя:Флора Малой Азіі]] [[Катэгорыя:Флора Далёкага Усходу]] [[Катэгорыя:Ядавітыя расліны]] [[Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей]] ja8dv5kgeiieoo816fy6i6mqpbkioga 0 208202 5133005 4394027 2026-04-27T13:41:57Z JerzyKundrat 174 5133005 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | image file = Aralia cordata BotGardBln07122011E.JPG | image title = | image descr = Агульны выгляд расліны. | regnum = Расліны | parent = Aralia | rang = Від | latin = Aralia cordata | author = [[Thunb.]] | syn = {{bt|Aralia edulis|[[Siebold]] & [[Zucc.]]}} | typus = | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Aralia cordata }} '''Arália cordata''' — [[шматгадовая расліна|шматгадовая]] [[трава|травяністая]] расліна, [[біялагічны від|від]] [[Род (біялогія)|род]]у {{bt-bellat||Aralia}} [[сямейства]] {{bt-bellat|Араліевыя|Araliaceae}}. == Распаўсюджанне і экалогія == У прыродзе [[арэал]] віду ахоплівае [[Сахалін]], [[Курыльскія астравы]], [[Японія|Японію]], усходнія правінцыі [[Кітай|Кітая]], [[Карэя|Карэю]] і [[Тайвань]]. Расце ў лясах на асветленых месцах, па узлесках, на горных схілах. {{Біяфота|Aralia cordata SZ25.png|left|ш=250|[[Батанічная ілюстрацыя]] з кнігі ''Flora Japonica, Sectio Prima'' [[Філіп Франц фон Зібальд|Зібальда]] і {{нп3|Ёзэф Герхард Цукарыні|Цукарыні|ru|Цуккарини, Йозеф Герхард}}, 1870}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{ФлораСССР|том=16|стар=31—32}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Араліевыя]] [[Катэгорыя:Флора Далёкага Усходу]] [[Катэгорыя:Дэкаратыўныя садовыя расліны]] [[Катэгорыя:Лекавыя расліны]] 2r94qj5rtfat7kync7gwoj44esgdxjv 0 212954 5133191 4743176 2026-04-28T06:06:29Z Krateven 65271 {{Бібліяінфармацыя}} 5133191 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Адыябена |саманазва = Ἀδιαβηνή, Ադիաբենե |статус = васальная дзяржава [[Парфія|Парфіі]], [[Вялікая Арменія|Арменіі]] |сцяг = |апісанне_сцяга = |герб = |апісанне_герба = |карта = Maps of the Armenian Empire of Tigranes.gif |апісанне = Адыябена ў складзе [[Вялікая Арменія|Вялікай Арменіі]] |утворана = |ліквідавана = |сталіца = [[Эрбіль|Арбіл]] |мова = [[Сірыйская мова|сірыйская]] <br /> [[Старажытнаперсідская мова|старажытнаперсідская]] <br /> [[Старажытнагрэчаская мова|старажытнагрэчаская]] <br /> [[старажытнаармянская мова|старажытнаармянская]] |плошча = |насельніцтва = [[асірыйцы]], [[армяне]], [[грэкі]], [[персы]], [[яўрэі]] |форма_кіравання = Манархія |дынастыя = [[Арташэсіды]] <br />[[Аршакуні]] |тытул_кіраўнікоў = |кіраўнік1 = |год_кіраўніка1 = |тытул_кіраўнікоў2 = |кіраўнік2 = |год_кіраўніка2 = |рэлігія = [[іўдаізм]], [[зараастрызм]], [[маніхейства]], [[хрысціянства]] ([[армянскі абрад]]) |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |да = Асірыя |пасля = [[Парфія]], [[Вялікая Арменія|Арменія]] }} {{Гісторыя Арменіі}} '''Адыябена''' ({{lang-el|''Ἀδιαβηνή''}}, ''Адыябенэ'', [[Сірыйская мова|сір.]] ''ܚܕܝܐܒ'', ''Ḥaḏy’aḇ'', [[старажытнаперсідская мова|старажытнаперсідская]]: ''Надшыракан''. [[Грабар|армянская]] Նոր Շիրական /''Нор Шыракан''<ref>Richard Nelson Frye, 1984, The history of ancient Iran: Volume 3, Part 7 — Page 222</ref>) — антычная дзяржава,<ref name="Chronicle of Arbela">{{cite web |title = The Chronicle of Arbela |url = http://www.eacna.org/Apostolic%20Line.pdf |format = PDF |quote = In 115, the Romans invaded Adiabene and named it Assyria. |archive-url = https://web.archive.org/web/20040428131344/http://www.eacna.org/Apostolic%20Line.pdf |archive-date = 28 красавіка 2004 |url-status = dead}}</ref><ref>The Biblical Geography of Central Asia: With a General Introduction, By Ern. Frid. Car. Rosenmüller. Page 122.</ref><ref>In Memory of Rabbi and Mrs. Carl Friedman: Studies on the Problem of Tannaim in Babylonia (ca. 130—160 °C. E.) Author(s): Jacob Neusner Source: Proceedings of the American Academy for Jewish Research, Vol. 30 (1962), pp. 79-127.</ref><ref>Ammianus Marcellinus, another fourth-century writer. In his excursus on the Sasanian Empire he describes Assyria in such a way that there is no mistaking he is talking about lower Mesopotamia (Amm. Marc. XXIII. 6. 15). For Assyria he lists three major cities-Babylon, Ctesiphon and Seleucia (Amm. Marc. xxIII. 6. 23), whereas he refers to Adiabene as 'Assyria priscis temporibus vocitata' (Amm. Marc. xxIII. 6. 20).</ref><ref name="Adiabene">{{cite web|last=Gottheil|first=Richard.|title=Adiabene|url=http://www.jewishencyclopedia.com/articles/801-adiabene|publisher=[[Еврейская энциклопедия|Jewish Encyclopedia]]|access-date=8 November 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/6BCNo92ms?url=http://www.jewishencyclopedia.com/articles/801-adiabene|archive-date=6 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> са сталіцай у Арбіле (сучасны [[Эрбіль]], Ірак). Яе кіраўнікі да I стагоддзя н.э. вызнавалі [[іўдаізм]] і [[Шумера-акадская міфалогія|ашурызм]]<ref name="Adiabene" />. Дзяржава ў розныя гады ўваходзіла ў склад [[Парфія|Парфіі]], Рымскай імперыі і Вялікай Арменіі. Цяпер тэрыторыя гістарычнай Адыябены знаходзіцца на тэрыторыі Ірака. У першыя стагоддзі нашай эры Адыябенай кіравалі цары з мясцовых дынастый, залежныя ад парфян. Пры гэтым яны неаднаразова залучаліся ў спрэчкі, звязаныя з пераходам у спадчыну прастола ў Парфіі і шэраг [[Рымска-парфянскія войны|рымска-парфянскіх канфліктаў]]. Асабліва падчас кіравання цара Ізата II (каля 36-59/60) быў значны ўплыў парфянскай дзяржавы. Гэта быў той самы Ізат, які разам са сваёй маці [[Алена, царыца Адыябены|Аленай]] па палітычных прычынах перайшоў у іўдаізм. Царская сям'я падтрымлівалі палесцінскіх яўрэяў у фінансавым плане і пасылалі падчас рымскай вайны нават войскі. Манабаз і Алена таксама часта згадваюцца ў [[Мішна|Мішне]], дзе іх хваляць за набожнасць. Калі рымляне заваявалі Месапатамію пры [[Траян]]е ў 116 годзе, Адыябена стала рымскай правінцыяй пад назвай [[Асірыя (рымская правінцыя)|Асірыя]]. Тым не менш, пераемнік Траяна [[Адрыян]] пакінуў месапатамскія правінцыі. Толькі [[Септымій Север]] паўторна захапіў у 195 годзе Адыябену, але на кароткі тэрмін і прыняў [[Рымскія пераможныя тытулы|пераможны тытул]] «Адыябенскі». У часы кіравання [[Каракала|Каракалы]] рымляне ў 216 годзе паўторна ўрываліся ў Адыябену. Пазней, саюзныя ўладары Адыябены і [[Кіркук]]а паводле Хронікі Арбіла аб'ядналіся з сасанідскім царом [[Ардашыр Папакан|Ардашырам I]] супраць парфянскага кіраўніка [[Артабан V|Артабана IV]]. Падчас панавання Сасанідаў у Адыябене было шмат [[нестарыянства|нестарыянскіх]] хрысціянскіх грамад. {{зноскі}} == Гл. таксама == * [[Асраена]] * [[Асірыя (рымская правінцыя)]] * [[Арменіякан]] == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.pravenc.ru/text/63540.html Праваслаўная энцыклапедыя. Адыябена] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Асірыя]] [[Катэгорыя:Геаграфія Старажытнай Месапатаміі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Старажытнага свету]] [[Катэгорыя:Іўдзейскія дзяржавы]] [[Катэгорыя:Празеліты ў іўдаізме]] f3vig7bxvccxfhb9f8ptnina7mcd8zb 0 227706 5133259 5113590 2026-04-28T09:58:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133259 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Кайкава | lat = 53.721904 |long =27.638068 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 43|lat_sec = 09 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 38|lon_sec = 01 |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Міханавіцкі }} '''Ка́йкава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kajkava}}, {{lang-ru|Кайково}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Міханавіцкі сельсавет|Міханавіцкага сельсавета]]. Месціцца за 12,5 км на поўдзень ад [[Мінск]]а, за 2,5 км ад чыгуначнай станцыі [[Міханавічы (станцыя)|Міханавічы]], на дарозе {{таблічка-by|H|9034}}. == Назва == На [[Панямонне|Панямонні]] ([[Лунна]]) фіксавалася прозвішча Кайка<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS93-HXPK?i=462&cat=1046953</ref>. На думку [[Мікалай Васілевіч Бірыла|Мікалая Бірылы]], прозвішчы ''Кайка, Кайко'' ёсць памяншальным ад ''кай'' — у рускай мове «зарок, дагавор, абяцанне», у турэцкай «бура, вецер», татарскай «які, каторы», «іншы»<ref>М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 169.</ref>. Ёсць літоўскае, латышскае прозвішча ''Kaika''<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 887.</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/735749</ref>. == Гісторыя == У 1588 годзе [[сяло]] ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1791 годзе 27 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]], панскі двор, уласнасць [[Радзівілы|Радзівілаў]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1800 годзе вёска і панскі двор у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], уласнасць князя [[Дамінік Геранім Радзівіл|Дамініка Гераніма Радзівіла]]. У 1858 годзе ўласнасць князя А. Радзівіла, адносілася да маёнтка [[Анопаль (вёска)|Анопаль]]{{Sfn|SgKP|1882|s=671}}. У 1897 годзе ў вёсцы працавала кузня, карчма, была царква на могілках і [[маёнтак]]. У 1909 годзе адкрыта [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]], у 1915 годзе ў ім вучыліся 52 хлопчыкі і 24 дзяўчынкі. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літбел ССР|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў і ў сярэдзіне кастрычніка 1920 года пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. За часамі польскай акупацыі дзейнічала бальшавіцкае падполле. З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 20 жніўня 1924 года вёска, цэнтр [[Кайкаўскі сельсавет|Кайкаўскага сельсавета]] [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года). З 18 студзеня 1931 года ў [[Смілавіцкі раён|Смілавіцкім раёне]]. З 18 студзеня 1931 года ў падпарадкаванні гарадскога савета [[Мінск|Менска]]. З 26 траўня 1935 года ў [[Мінскі раён|Менскім раёне]], 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. [[Файл:Kaykovo.jpg|thumb|250px|Колішні [[Кайкаўскі біялагічны заказнік]] каля вёскі, снежань 2014.]] У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Былі спаленыя 32 двары, забітыя 22 жыхары, 18 вывезеныя на прымусовую працу ў Германію. З верасня 1942 года тут дзейнічала радыёстанцыя савецкай [[Партызанская брыгада імя М. І. Калініна (Л. І. Сарока)|партызанскай брыгады імя Калініна]]. == Насельніцтва == * 1800 год — 23 двары, 174 жыхары * 1897 год — 62 двары, 375 жыхароў; маёнтак — 2 двары, 52 жыхары * 1917 год — 108 двароў, 609 жыхароў * 1926 год — 84 двары, 406 жыхароў * 1941 год — 86 двароў, 365 жыхароў * 1999 год — 244 жыхары * 2009 год — 199 жыхароў * 2019 год — 238 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-12|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Іосіф Васілевіч Матрунчык|Іосіф Матрунчык]] (1903—1945) — падпалкоўнік авіяцыі, [[Герой Савецкага Саюза]]<ref name="b10">{{Крыніцы/БелЭн|10к}} — С. 205.</ref>. * [[Ермалай Максімавіч Баранаў|Ермалай Баранаў]] (1892—1942) — адзін з арганізатараў камуністычнага падполля ў Беларусі ў гады грамадзянскай вайны і ў гады Другой сусветнай вайны. == Славутасці == [[Файл:Kajkava (2).jpg|міні|Абеліск у гонар савецкай партызанскай брыгады]] * Абеліск у гонар савецкай партызанскай брыгады імя Калініна * Курганны могільнік. За 1,3 км на захад ад вёскі, на ўрочышчы Курганне. 8 насыпаў вышынёй 1,5—2 м, дыяметрам 8—9 м. Адкрыў і абследаваў у 1979 годзе [[Валянцін Енісеевіч Собаль|Валянцін Собаль]]. Раскопкі не праводзілі<ref>[[Валянцін Енісеевіч Собаль|Собаль В]]. Помнікі археалогіі. Міханавіцкі Сельсавет // {{Крыніцы/Памяць/Мінскі раён|к}} С. 33</ref>. == Цікавыя факты == У песні «Месяц» гурта «[[Ляпіс Трубяцкі]]» ёсць словы: «Вадзіў індзейскую хеўру // У цёмны Кайкаўскі лес». == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Кайкава // {{Крыніцы/ГВБ|8-3}} С. 401 * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3|671|Kajków|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Міханавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Міханавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] k4axe10udl8bm85fnm23oj0xjxa26wo 0 231369 5133277 4994683 2026-04-28T10:51:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133277 wikitext text/x-wiki {{парк}} '''Калемегдáн''' ({{lang-sr|Калемегдáн}}) — парк у старой частцы [[Бялград]]а ([[Сербія]]), адзін з найстарэйшых паркаў Еўропы. Знаходзіцца побач з [[Бялградская крэпасць|Бялградскай крэпасцю]], у абшчыне [[абшчына Стары-Град, Бялград|Стары-Град]]. == Назва == Назва паходзіць ад [[Турэцкая мова|турэцкай]] назвы «Замкавая плошча» ({{lang-tr|Kale Meydanı}}). Паводле іншай версіі назва Калемегдан паходзіць ад двух турэцкіх слоў «Kale» («крэпасць») і «Megdan» («бітва»). Туркі называлі Калемегдан ''Фікір-байыр'' (''fikir bayır''), «узгорак разважання». Цяпер даволі часта Калемегданам называюць саму Бялградскую крэпасць. Парк падзелены на Малы Калемегдан і Вялікі Калемегдан. [[Выява:Galerija ULUS-a Cvijeta Zuzorić.JPG|злева|thumb|[[Мастацкі павільён «Цвета Зузарыч»]]]] [[Файл:Belgrad4.jpg|thumb|Помнік падзякі Францыі ў парку]] Добраўпарадкаванне парку пачалося пасля перадачы крэпасці [[Сербія|Сербіі]] (1867), па загадзе князя [[Міхаіл Абрэнавіч|Міхаіла Абрэнавіча]]. Першыя эскізы для закладкі Калемегдана зрабіў першы сербскі ўрбаніст [[Эміліян Ёсімавіч]] ({{lang-sr|Емилијан Јосимовић}}). Закладка адбылася паміж [[1873]] і [[1875]] гадамі, калі Бялградскай крэпасцю камандаваў палкоўнік Драгуцін Жабарац ({{lang-sr|Драгутин Жабарац}}), колішні першы ад’ютант князя Міхаіла Абрэнавіча. Планамернае развіццё Калемегдана пачалося з [[1890-я|1890-х]] гадоў, калі ваенныя перадалі парк муніцыпалітэту Бялграда. Тагачасны мэр [[Нікола Пашыч]] зацвердзіў першую пазыку на развіццё Калемегдана ў памеры 10 000 дынараў. У [[1905]] годзе парк быў пашыраны шляхам добраўпарадкавання Малога Калемегдана, які распасціраецца ад павільёна «[[Мастацкі павільён «Цвета Зузарыч»|Цвета Зузарыч]]» у заапарку. [[Файл:Belgrade Military Museum.jpg|міні|злева|Ваенны музей]] Перад Першай сусветнай вайной Калемегдан заканчваўся ў месцы, дзе цяпер каменныя сходы, якія вядуць да ніжняй тэрасы. Зямля за сходамі да [[1929]] года была запушчана і зарасла пустазеллем. Пасля [[1931]] года парк пашыраны да Верхняга горада. У парку шмат помнікаў вядомым культурным і грамадскім дзеячам. У Калемегдане размешчаны Ваенны музей, [[Мастацкі павільён «Цвета Зузарыч»]], гарадскі інстытут па ахове помнікаў культуры, заапарк, Рымскія крыніцы, дзіцячы забаўляльны парк, Пантэон нацыянальных герояў, шэраг спартыўных збудаванняў і ўстаноў грамадскага харчавання, а таксама Прыродазнаўчы музей. == Галерея == <gallery perrow="6"> | Файл:Monument of Gratitude to France in Belgrade.JPG|[[Помнік падзякі Францыі]] Файл:KalemegdanSmrtFasizmuSlobodaNarodu.JPG|[[Магіла нацыянальных герояў у Калемегдане|Магіла нацыянальных герояў]] Файл:Kalemegdan 2.jpg|[[Помнік Пераможцу]] (аўтар [[Іван Мештравіч]]) Файл:Pobednik na Kalemegdanu 3.jpg|Помнік Пераможцу Файл:Kalemegdan 4.jpg Файл:Kalemegdan - Maketa.jpg|Макет крэпасці Файл:Kapela-Svete-Petke-(Kaleme2.jpg|[[Царква Святой Петкі, Бялград|Царква Святой Петкі]] Файл:Ružica church, Belgrade, Serbia.jpg|[[Царква Ружыца]] Файл:Hunjadi brani Beograd.jpg|Мемарыяльная пліта ў гонар абароны Белграда у 1456 годзе пад кіраўніцтвам [[Янаш Хуньядзі|Янаша Хуньядзі]] Файл:kalemegdan.01.top.jpg Файл:Kalemegdanska tvrđava 2.jpg|[[Бялградская крэпасць]] Файл:Kalemegdanska tvrđava IMG 1941.JPG|[[Бялградская крэпасць]] Файл:Kalemegdanska tvrđava IMG 1942.JPG|[[Бялградская крэпасць]] Файл:Kalemegdanska tvrđava IMG 1943.JPG|[[Бялградская крэпасць]] Файл:Kalemegdanska tvrđava.jpg|[[Бялградская крэпасць]] Файл:Turci predaju Kalemegdan.jpg|Мемарыяльная пліта ў гонар перадачы туркамі Бялградскай крэпасці Сербіі ў 1867 годзе </gallery> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://zidnisatovi.com/newsdesk_info.php?newsPath=11&newsdesk_id=50 Калемегдан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080416102223/http://zidnisatovi.com/newsdesk_info.php?newsPath=11&newsdesk_id=50 |date=16 красавіка 2008 }} * [http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=228351 Калемегдан і бялградская крэпасць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303205314/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=228351 |date=3 сакавіка 2016 }} * [http://www.belgradenet.com/belgrade_fortress.html Гісторыя бялградскай крэпасці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090807064217/http://www.belgradenet.com/belgrade_fortress.html |date=7 жніўня 2009 }} [[Катэгорыя:Славутасці Сербіі]] [[Катэгорыя:Паркі Сербіі]] 8shjei2hjj2y8aluk75a68v9n7fj58p 0 237290 5133195 4896855 2026-04-28T06:39:05Z Voūk12 159072 5133195 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дрыгучы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 40|lat_sec = 32 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 59|lon_sec = 13 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Мёрскі |сельсавет = Туркоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243021399 }} '''Дрыгу́чы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dryhučy}}, {{lang-ru|Дригучи}}) — [[вёска]] ў [[Мёрскі раён|Мёрскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Туркоўскі сельсавет|Туркоўскага сельсавета]]. У 1865 г. маёнтак у Дзісенскім павеце - ўласнасць шляхецкага роду Каранеўскіх<ref>{{Кніга|загаловак=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo, Warszawa 1900, s. 443.}}</ref>. Пад час міжваеннай Польшчы у складзе Мікалаеўскай гміны, Дзісенскага павета Віленскага ваяводства. З 16 верасня 1960 года да 26 сакавіка 1973 года вёска знаходзілася ў складзе [[Узменскі сельсавет|Узменскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref><ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 сакавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).</ref>. == Славутасці == * Сядзіба (XIX ст.) * Драўляная капліца == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/driguchi/index.htm}} {{Туркоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Туркоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёна]] h6000vkuhiu68ptmuva313y0e7t2c2r 5133197 5133195 2026-04-28T06:43:30Z Voūk12 159072 5133197 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дрыгучы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 40|lat_sec = 32 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 59|lon_sec = 13 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Мёрскі |сельсавет = Туркоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243021399 }} '''Дрыгу́чы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dryhučy}}, {{lang-ru|Дригучи}}) — [[вёска]] ў [[Мёрскі раён|Мёрскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Туркоўскі сельсавет|Туркоўскага сельсавета]]. У 1865 г. маёнтак у Дзісенскім павеце - ўласнасць шляхецкага роду Каранёўскіх<ref>{{Кніга|загаловак=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo, Warszawa 1900, s. 443.}}</ref>. Пад час міжваеннай Польшчы у складзе Мікалаеўскай гміны, Дзісенскага павета Віленскага ваяводства. На 1931 г. тут было 6 дамоў у якіх жыло 36 асоб<ref>{{Кніга|загаловак=Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. 1, Warszawa 1938, s. 20}}</ref>. Паштовае адзяленне было ў Дзісне. З 16 верасня 1960 года да 26 сакавіка 1973 года вёска знаходзілася ў складзе [[Узменскі сельсавет|Узменскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref><ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 сакавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).</ref>. == Славутасці == * Сядзіба (XIX ст.) * Драўляная капліца == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/driguchi/index.htm}} {{Туркоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Туркоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёна]] 8lcgytt9wwqrux1mflvcd3dehranb3t 5133200 5133197 2026-04-28T06:51:47Z Voūk12 159072 5133200 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дрыгучы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 40|lat_sec = 32 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 59|lon_sec = 13 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Мёрскі |сельсавет = Туркоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243021399 }} '''Дрыгу́чы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dryhučy}}, {{lang-ru|Дригучи}}) — [[вёска]] ў [[Мёрскі раён|Мёрскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Туркоўскі сельсавет|Туркоўскага сельсавета]]. [[Файл:Bitwa dryhucze 1920.png|міні|Бітва пад Дрыгучамі. ліпень 1920 г.]] У 1865 г. маёнтак у Дзісенскім павеце - ўласнасць шляхецкага роду Каранёўскіх<ref>{{Кніга|загаловак=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo, Warszawa 1900, s. 443.}}</ref>. Пад час бальшавіцка- польскай вайны летам 1920 г. у ваколіцах вёскі адбывалася [[Бітва пад Дрыгучамі|бітва]]. Міжваеннай Польшчы у складзе Мікалаеўскай гміны, Дзісенскага павета Віленскага ваяводства. На 1931 г. тут было 6 дамоў у якіх жыло 36 асоб<ref>{{Кніга|загаловак=Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. 1, Warszawa 1938, s. 20}}</ref>. Паштовае адзяленне было ў Дзісне. Большасць насельніцтва было праваслаўнымі. З 16 верасня 1960 года да 26 сакавіка 1973 года вёска знаходзілася ў складзе [[Узменскі сельсавет|Узменскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref><ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 сакавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).</ref>. == Славутасці == * Сядзіба (XIX ст.) * Драўляная капліца == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/driguchi/index.htm}} {{Туркоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Туркоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёна]] n9kjs5st44e6kkwnxwn0yfv6ibl6au7 0 270495 5133106 4824804 2026-04-27T20:13:12Z Steel771 119110 5133106 wikitext text/x-wiki {{Праваслаўная Царква | Царква = Украінская Праваслаўная Царква | Царква2 = Українська Православна Церква | Герб = | Выява галоўнага храма = [[Выява:Kyiv Feofania - Churches.jpg|300px]] | Подпіс = Свята-Панцеляймонаўскі манастыр у Феафаніі | Заснавальнікі = | Аўтакефалія = | Царква-маці = | Прызнанне аўтакефаліі = | Аўтаномія = | Прызнанне аўтаноміі = | Прадстаяцель у наш час = мітрапаліт [[Ануфрый (Беразоўскі)]] | Цэнтр = [[Кіеў]] | Рэзідэнцыя Прадстаяцеля = [[Кіева-Пячэрская Лаўра]] | Юрысдыкцыя (тэрыторыя) = {{Сцягафікацыя|Украіна}} <br /> {{Сцягафікацыя|Крым}}<ref name="Аб'ект у Крыме">Большая частка паўвострава [[Крым]] з'яўляецца прадметам [[праблема прыналежнасці Крыма|тэрытарыяльнай спрэчкі]] паміж [[Расія|Расіяй]], якая кантралюе большую частку тэрыторыі, і [[Украіна|Украінай]]. Міжнародная супольнасць не прызнае ўключэнне Крыма ў склад Расіі і лічыць яго анексіяй часткі тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] (гл. Рэзалюцыю [[Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН 68/262|68/262]] Генеральнай Асамблеі ААН). Паводле [[адміністрацыйны падзел Украіны|адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу]] [[Украіна|Украіны]], на тэрыторыі [[Крым]]а размяшчаюцца [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] і [[Тэрыторыя, падпарадкаваная Севастопальскаму гарадскому савету|горад з асобым статусам Севастопаль]]. Паводле [[адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Расіі|адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу]] [[Расія|Расіі]], на паўвостраве размяшчаюцца [[Федэратыўны лад Расіі|суб'екты РФ]] [[Рэспубліка Крым]] і [[Тэрыторыя, падпарадкаваная Севастопальскаму гарадскому савету|горад федэральнага значэння Севастопаль]].</ref> <br /> {{Сцягафікацыя|Севастопаль}}<ref name="Аб'ект у Крыме" /> | Епархіі па-за межамі юрысдыкцыі = | Набажэнская мова = [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]], [[Украінская мова|украінская]] | Музычная традыцыя = | Каляндар = [[Юліянскі каляндар|юліянскі]], [[Новаюліянскі каляндар|новаюліянскі]] (румынскія парафіі) | Епіскапаў = 85 (53 кіруючых, 25 вікарных, 7 на спачыне)<ref name="Новае">Станам на 31 кастрычніка 2014 года.</ref> | Епархій = 53<ref name="Новае"/> | Навучальных устаноў = 22<ref name="афіцыйны сайт">Стан на 24 лістапада 2009 года</ref> | Манастыроў = 191<ref name="афіцыйны сайт"/> | Прыходаў = 11 358<ref name="афіцыйны сайт"/> | Святароў = 9 573<ref name="афіцыйны сайт"/> | Манахаў і манашак = 5 103<ref name="афіцыйны сайт"/> | Вернікаў = | Сайт = [http://www.orthodox.org.ua/ www.orthodox.org.ua] }} {{значэнні|Украінская праваслаўная царква}} '''Украінская Праваслаўная Царква''' ('''УПЦ'''; {{lang-uk|Українська православна церква}}, уласнае імя і афіцыйнае найменне ў рэестры: '''Кіеўская мітраполія Украінскай Праваслаўнай Царквы''') — [[самакіравальная царква|самакіравальная]] [[праваслаўная царква]] з правамі шырокай [[Аўтаномія, праваслаўе|аўтаноміі]] ў складзе [[Руская праваслаўная царква|Рускай Праваслаўнай Царквы]]<ref name="синод рпц">[http://www.mospat.ru/ru/documents/ustav/viii/ VIII. Самоуправляемые Церкви // Устав Русской Православной Церкви] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100420095155/http://www.mospat.ru/ru/documents/ustav/viii/ |date=20 красавіка 2010 }} {{ref-ru}}</ref><ref name="статут упц">[http://orthodox.org.ua/uk/node/2485 Статут Украінскай Праваслаўнай Царквы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100812010907/http://orthodox.org.ua/uk/node/2485 |date=12 жніўня 2010 }}</ref>. == Гісторыя == 27 кастрычніка 1990 года Архірэйскі сабор[[РПЦ | Рускай праваслаўнай царквы]] скасаваў Украінскі экзархат і заснаваў самакіравальную з правамі шырокай [[аўтаномія, праваслаўе | аўтаноміі]] Украінскую Праваслаўную Царкву. Разам з іншымі праваслаўнымі і грэка-каталіцкай цэрквамі [[Украіна]], УПЦ лічыць сябе прамой спадчынніцай [[Кіеўская мітраполія, 988-1240 | Кіеўскай мітраполіі]] X стагоддзя<ref>«Памеснай царквой з часоў святога роўнаапостальнага князя Уладзіміра з’яўляецца Кіеўская Мітраполія. Сёння ў праваслаўным свеце яна называецца Украінскай праваслаўнай царквой і такой прызнаецца» (мітрапаліт Уладзімір (Сабадан) у інтэрв’ю агенцтву УНІАН [http://www.unian.net/ukr/news/news-291005.html]).</ref>. Паводле звестак[[Дзяржаўны камітэт Украіны па справах нацыянальнасцей і рэлігій | Дзяржкамнацрэлігій]] станам на 1 студзеня 2010 года з'яўляецца найбуйнейшым ва Украіне рэлігійным аб'яднаннем паводле колькасці прыходаў і святароў<ref name="Держкомнацрелігій">[http://www.scnm.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=133166&cat_id=47945 Сетка цэркваў і рэлігійных арганізацый ва Украіне станам на 1.01.2010 (Форма 1)]{{Недаступная спасылка}}. Дзяржаўны камітэт Украіны па справах нацыянальнасцей і рэлігій</ref>. Пасля {{нп5|Аб’яднальны сабор украінскіх праваслаўных цэркваў|Аб'яднальнага сабору ўкраінскіх праваслаўных цэркваў|uk|Об'єднавчий собор українських православних церков}} 15 снежня 2018 года, адзінай кананічнай праваслаўнай царквой у еўхарыстычных зносінах са Сусветным праваслаўем стала [[Праваслаўная царква Украіны]], кананічны статус УПЦ (МП) застаецца нявысветленым<ref>[https://web.archive.org/web/20181216195052/https://www.unian.ua/society/10162847-upc-mp-vtratit-pravo-nazivatisya-ukrajinskoyu-pislya-tomosu-konstantinopolya-filaret.html УПЦ (МП) втратить право називатися українською після томосу Константинополя&nbsp;— Філарет]&nbsp;— УНІАН, 22 чэрвеня 2018 {{ref-ua}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20181216195214/https://risu.org.ua/ua/index/all_news/confessional/interchurch_relations/70956/ Московський Патріархат буде існувати в Росії, а в Україні буде екзархат Російської Церкви,&nbsp;— Патріарх Філарет]&nbsp;— РІСУ, 27 красавіка 2018 {{ref-ua}}</ref>. Па канонах [[Праваслаўная царква|Сусветнага праваслаўя]], пасля таго як Украіна атрымала Томас ад Канстанцінопальскага патрыярхату 6 студзеня 2019 года, Маскоўскі патрыярхат ва Украіне перастаў існаваць і страціў кананічнасць<ref>[https://gazeta.ua/articles/comments-newspaper/_moskovskogo-patriarhatu-v-ukrayini-bilshe-ne-isnuye/867899 Московського патріархату в Україні більше не існує] // Gazeta.ua, 6 лістапада 2018 {{ref-ua}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190107034455/https://www.radiosvoboda.org/a/29693215.html «Тричі неканонічна» УПЦ (МП). Томос для України кардинально змінив ситуацію] // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радіо свобода]], 6 студзеня 2019 {{ref-ua}}</ref>. Пачынаючы з канца 2018 года, УПЦ (МП) перапыніла сувязь з [[Праваслаўная царква|Сусветнай праваслаўнай царквой]], перапыніўшы еўхарыстычныя зносіны з усімі [[Аўтакефалія|памеснымі праваслаўнымі цэрквамі]] свету праз Рускую Праваслаўную Царкву<ref>{{cite web |url=http://tyzhden.ua/News/221229 |title=РПЦ розірвала відносини з Константинополем|date=2018-10-15|website=http://tyzhden.ua/ |publisher=[[Український тиждень]] |accessdate=22.11.2020}} {{ref-ua}}</ref><ref name="дзерктиж">[http://www.dt.ua/3000/3690/55798/ Українське Православ'я: старі проблеми у новому сторіччі] // Дзеркало тижня {{ref-ua}}</ref><ref name="центрраз">[http://www.uceps.org/ukr/article.php?news_id=404 Константинопольський Патріархат і українські церковні проблеми] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110817125416/http://www.uceps.org/ukr/article.php?news_id=404 |date=17 жніўня 2011 }} // Центр Разумкова {{ref-ua}}</ref>. УПЦ (МП), разам з РПЦ, пайшла на [[Схізма|схізму]] ({{нп5|Маскоўска-Канстанцінопальская схізма (2018)||en|2018 Moscow–Constantinople schism}}) па выніках Сінода РПЦ у Мінску 15 кастрычніка 2018 года. 27 мая 2022 года на фоне [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] ў Кіеве адбыўся Сабор Украінскай Праваслаўнай Царквы, які асудзіў вайну, а таксама прыняў дапаўненні і змены ў Статут<ref>[https://news.church.ua/2022/05/27/postanova-soboru-ukrajinskoji-pravoslavnoji-cerkvi-vid-27-travnya-2022-roku/ Постанова Собору Української Православної Церкви від 27 травня 2022 року]</ref>. Пастановай Сабора УПЦ прыняла рашэнне аб сваёй поўнай самастойнасці і незалежнасці<ref>[https://tass.ru/obschestvo/14755119 tass.ru]</ref>. 20 жніўня 2024 года [[Вярхоўная Рада Украіны]] забараніла Рускую праваслаўную царкву ва Украіне, прыняўшы [[Закон Украіны «Аб абароне канстытуцыйнага ладу ў сферы дзейнасці рэлігійных арганізацый»]].<ref>{{Cite news|last=Service|first=RFE/RL's Ukrainian|title=Ukrainian Lawmakers Approve Law Banning Religious Groups Tied To Russian Orthodox Church|url=https://www.rferl.org/a/ukrainian-orthodox-church-moscvow-patriarchate-legislation/33085600.html|access-date=2024-08-20|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://news.liga.net/en/politics/news/ukraines-parliament-passes-law-banning-russian-orthodox-church-in-ukraine|title=Ukraine's parliament passes law banning Russian Orthodox Church|website=LIGA|date=2024-08-20|access-date=2024-08-20}}</ref> Украінскія рэлігійныя арганізацыі, афіляваныя з Рускай праваслаўнай царквой, будуць забаронены праз 9 месяцаў з моманту вынясення {{Не перакладзена|Дзяржаўная служба Украіны па этнапалітыцы і свабодзе сумлення|Дзяржаўнай службай Украіны па этнапалітыцы і свабодзе сумлення|uk|Державна служба України з етнополітики та свободи совісті}} адпаведнай пастановы, калі гэтая рэлігійная арганізацыя не разарве адносіны з Рускай праваслаўнай царквой у адпаведнасці з праваслаўным кананічным правам.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://english.nv.ua/nation/verkovna-rada-adopts-a-draft-bill-and-therefore-bans-all-moscow-ruled-religious-organizations-50444399.html|title=Ukrainian Parliament bans Russian-linked religious organizations, targets UOC-MP|website=english.nv.ua|access-date=2024-08-20}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/08/20/7471107/|title=Parliament passes law banning religious organisations linked to Russia|website=Ukrainska Pravda|access-date=2024-08-20}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://babel.ua/en/news/110038-the-ukrainian-parliament-supported-the-draft-law-on-banning-the-uoc-mp|title=The Ukrainian Parliament supported the draft law on banning the UOC MP|website=babel.ua|date=2024-08-20|access-date=2024-08-20}}</ref> == Прадстаяцелі == Прадстаяцелем з'яўляецца [[Мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Украіны, Маскоўскі патрыярхат |мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Украіны]], які носіць тытул «Найблажэнны». З 17 жніўня 2014 года прадстаяцель [[Ануфрый (Беразоўскі)]]. == Гл. таксама == * [[Пераход царкоўных грамад да ПЦУ]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://orthodox.org.ua/ Афіцыйны сайт] {{Бібліяінфармацыя}} {{Праваслаўе}} [[Катэгорыя:Украінская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата| ]] 1umh0c1jp4wb8x4vcu1rpeyifpy6aq7 0 281866 5133270 4890372 2026-04-28T10:37:27Z K.shytal 58227 /* Гісторыя */ дадаў фота 5133270 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Шэметава}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шэметава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Мядзельскі |сельсавет = Занарацкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = }} '''Шэ́метава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Шамято́ва'''</ref> ({{lang-be-trans|Šemietava}}, {{lang-ru|Шеметово}}) — [[вёска]] ў [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Занарацкі сельсавет|Занарацкага сельсавета]]. == Гісторыя == [[Файл:Šemietaŭščyna, Шэметава, Шеметово, Szemietowo, Szemietowszczyzna - аэрафотаздымак (1915-18, фрагмент).jpg|міні|401x401пкс|Двор Скірмунтаў у Шэметаве на аэрафотаздымку перыяду Першай Сусветнай вайны.]] У 1940—1960 гадах — цэнтр [[Шэметаўскі сельсавет|Шэметаўскага сельсавета]]. У навагоднюю ноч 1942 года ў Шэметава [[савецкія партызаны|савецкімі партызанамі]] з атрада [[Фёдар Рыгоравіч Маркаў|Фёдара Маркава]] быў спалены сядзібны дом. Падчас атакі загінулі 19 мірных жыхароў, у тым ліку апошняя гаспадыня сядзібы Габрыела Скірмунт, яе дачка Лідзія Габрыела Карыбут-Дашкевіч, князь Юзэф Друцкі-Любецкі і адміністратар маёнтка Бачкоўскі<ref>[Гіль М., Драўніцкі Я. Былыя сядзібы і паркі Паазер’я. Мядзельшчына. — Паставы: Сумежжа, 2008. — 64 с. — С. 56]</ref>. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Сырмежскі сельсавет|Сырмежскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Славутасці == * [[Касцёл Маці Божай Нястомнай Дапамогі (Шэметава)|Касцёл Маці Божай Нястомнай Дапамогі]] (кан. XVIII — пач. XIX ст., мураваны); * рэшткі сядзібы. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Занарацкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Занарацкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна]] [[Катэгорыя:Шэметава (вёска, Мядзельскі раён)| ]] f8ro8cs71nf6sza4t233p6amedao8pv 0 283136 5133210 4720762 2026-04-28T07:42:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133210 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кадунова |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Кодуново.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 40|lat_sec = 34 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 52|lon_sec = 30 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Голацкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Кадунін<br/>Кадуноў |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243015713 }} '''Кадуно́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kadunova}}, {{lang-ru|Кодуново}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Голацкі сельсавет|Голацкага сельсавета]]. Месціцца за 35 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 28 км ад [[Мінск]]а. == Назва == [[Файл:Lavon Aštorp. Лявон Ашторп (1830).jpg|міні|злева|[[Леў Францавіч Оштарп|Леў Оштарп]], 1830 г.]] Паводле [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]], паселішча раней мела іншую назву, але [[Леў Францавіч Оштарп|Леў Оштарп]], [[Мінскія губернскія маршалкі|маршалак Мінскай губерні]], пераназваў яго ў гонар дачкі Леакадзіі{{Sfn|SgKP|1882|с=662}}. == Гісторыя == [[Фальварак]] [[Дамен (зямля)|дамена]] [[Дукора]], раней уласнасць [[Агінскія|Агінскіх]], пазней [[Оштарпы|Оштарпаў]] пад назвай Кадунін (Кадуноў), з 1874 года [[Ваньковічы|Ваньковічаў]]{{Sfn|SgKP|1882|с=662}}. З другой паловы XIX стагоддзя ў [[Дукорская воласць|Дукорскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У канцы XIX стагоддзя [[маёнтак]] уласнасці Ганны Львоўны Здзяхоўскай{{Sfn|Памяць|2003|с=84}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Дукорскай воласці пісалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref name="atlas">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1930-я гады праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], у 1933 годзе працаваў [[калгас]] «Юны піянер», была кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У час вайны было спалена 13 з 29 дамоў<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/8811|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-04-30}}</ref>. У 1981 годзе вёска ў калгасе імя ЦК КПБ. == Насельніцтва == * 1897 год — 18 двароў, 98 жыхароў * 1908 год — 18 двароў, 109 жыхароў * 1917 год — 19 двароў, 116 жыхароў * 1960 год — 113 жыхароў * 2002 год — 10 двароў, 32 жыхары * 2007 год — 17 гаспадарак. 26 жыхароў * 2010 год — 14 гаспадарак, 26 жыхароў * 2012 год — 12 гаспадарак, 22 жыхары * 2019 год — 18 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-30|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Кадунова|147}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]]. {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3|662|Kadunin}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Голацкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Голацкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 1m40t0zp2ow5v1ka0i4zdjhttybpdf5 0 283306 5133204 5122231 2026-04-28T07:10:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133204 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Кавалевічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кавалевічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Ковалевичи.jpg |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243018032 }} '''Кавале́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kavalievičy}}, {{lang-ru|Ковалевичи}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 45 км па паўднёвы захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 48 км ад [[Мінск]], 22 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]], на аўтадарозе [[Дарога Р69|Р69]] [[Смалявічы]] — [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]]; на рацэ [[Кавалёўка (басейн Дняпра)|Кавалёўка]] (прыток [[Шаць|Шаці]]). == Гісторыя == === Раннія часы. Вялікае Княства Літоўскае === Кавалевічы ёсць старажытным паселішчам. На поўначы вёскі, у лесе, ва ўрочышчы Маяк, або Гарадзішча, месцяцца археалагічныя помнікі — гарадзішча, 2 могільнікі, 2 курганы. [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]] адзначаў, што гарадзішча мясцовыя людзі называюць таксама Замчышчам{{Sfn|Jelski A.|1883|с=507}}. У 1605 годзе вёскай валодалі [[Януш Радзівіл (1579—1620)|Януш Радзівіл]] і яго жонка [[Соф’я Слуцкая|Соф’я з Алелькавічаў]], апошняя з роду Алелькавічаў, слуцкіх князёў. У гэты час вёска ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Дакументам ад 14 сакавіка 1606 года, засведчаным у [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|трыбунале]] віленскім, Януш і Сафія Радзівілы аддаюць у заклад Кавалевічы разам з [[Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)|Сяргеевічамі]] і з [[Дамен (зямля)|даменам]] [[Хатляны]], Свянтохне Акунёўне Бальцаровай Раецкай, [[Войскі|войскай]] троцкай, у суме 4000 [[Капа (лікавая адзінка)|кап]] [[Ізрой (грашовая адзінка)|грывень літоўскіх]], заклад з часам быў выплачаны. У радзівілаўскім інвентары землі згадваюцца як «бакштанскія» (г. зв. «[[Бакштанская воласць|Бакштанскае графства]]»). Пазней спадчыннікамі сталі [[Якуб Прошыц|Якуб]] і [[Ганна Прошыц]]ы, якія ў 1617 годзе прадалі Кавалевічы і суседнія вёскі [[Януш Быхавец|Янушу Быхаўцу]]. Януш Быхавец канфліктаваў з суседам [[Яндрэй Вінка|Андрэем Вінкам]], які жыў у суседнім [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацку]]. Яны рабілі ўзаемныя шляхецкія [[Наезд (звычай)|наезды]], а ў 1620 годзе Вінка са збройным атрадам знішчыў Кавалевічы і суседнія [[Таўкачэвічы 1|Таўкачэвічы]] з рэзідэнцыяй Быхаўца, ды забіў апошняга{{Sfn|Jelski A.|1883|с=507}}. Гэтая справа разбіралася ў трыбуналах праз нашчадкаў забітага, скончылася ў [[Навагрудак|Навагрудку]] ў 1628 годзе. [[Быхаўцы|Быхаўцам]] былі пацверджаныя правы на зямлю, але неўзабаве яны праз доўг перайшлі да [[Заранкі|Заранкаў]] герба «[[Корчак (герб)|Корчак]]», а ў 1748 годзе былі канчаткова выкупленыя імі ва ўласнасць, належалі да дамена [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Дудзічы]]. [[Казімір Заранак-Гарбоўскі|Казімір Заранак]], сын Браніслава, [[падчашы]] ваўкавыскі, з жонкай Лахоўскай меў дзвюх дачок: Елізабету і Аляксандру, для якіх у 1748 годзе набыў дадатковыя землі вакол уладанняў. Падзяліў іх на 2 часткі: дамен Хатляны ўзяла Елізабета, у шлюбе Завіша; Аляксандра, якая не была ў шлюбе, атрымала Дудзічы з прылеглымі вёскамі, у тым ліку Кавалевічы. {{частка выявы|выява= Siarhiejevičy. Сяргеевічы (1800).jpg|пазіцыя=right|подпіс=Кавалевічы на плане генеральнага межавання Мінскай губерні, 1800 г.|шырыня=350|вышыня=200|агульная=600|верх=186|права=|ніз=|лева=80|рамка=}} Каля 1760 года Казімір Заранак памёр, Дудзічамі і ваколіцамі валодала асабіста Аляксандра. 27 верасня 1767 года Аляксандра пабралася шлюбам з [[Юзаф Прозар|Юзафам Прозарам]] [[Старосты жамойцкія|старостам жмудскім]], пазней [[Ваяводы віцебскія|ваяводам віцебскім]]. Яны мелі дзвюх дачок: Барбару і Ружу. Аляксандра Прозарава памерла ў Дудзічах у 1768 годзе, дочкамі да паўналецця апекаваўся Юзаф Прозар, пазней перадаўшы апеку ксяндзу Букатаму, канцыляру віленскай кафедры. У 1785 годзе Барбара і Ружа выйшлі замуж, а пазней падзялілі маёмасць. Кавалевічы з навакольнымі вёскамі атрымала Барбара, якая пабралася шлюбам з {{нп5|Францішак Букаты|Францішкам Букатым|d|Q5484266}}, [[падкаморы]]ем надворным і шамбелянам, пазнейшым паслом [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] ў [[Каралеўства Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Праз тое, што Францішак Букаты быў паслом у [[Лондан]]е, ён не мог даглядаць свае ўладанні на [[Вялікае Княства Літоўскае|Літве]], таму даверыў гэта [[прэлат]]у Антонію Букатаму. === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Францішак Букаты памёр у 1797 годзе, а Барбара Букатова з Прозараў другі раз пабралася шлюбам з Ксаверыем Ліпскім герба «Грабе», кашталянам лянчыцкім, ды ўсю маёмасць перапісала яму. Каля 1830 года Кавалевічы былі адабраныя на карысць крэдытораў, потым іх купіў [[Тадэвуш Янавіч Завіша|Тадэвуш Завіша]]. [[Ян Тадэвушавіч Завіша|Ян Завіша, сын Тадэвуша]] ў 1859 годзе прадаў Кавалевічы Касперу, аднаму з сыноў Ліпскага. Па смерці бяздзетнага Каспера Ліпскага ў 1861 годзе Кавалевічы перайшлі [[Ельскія|Ельскім]], кроўным памерлага. Аднак праз даўгі Ельскія не маглі ўтрымліваць Кавалевічы, таму імі валодалі розныя асобы, пакуль не сталі ўласнасцю [[Іван Андрэевіч Бунге|Івана Андрэевіча Бунге]]. Пасля 1861 года [[сяло]] і [[маёнтак]] у [[Шацкая воласць|Шацкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1880 годзе ў маёнтку быў заснаваны вінакурны завод, у якім у 1913 годзе працавала 7 рабочых. У 1888 годзе ўладальнікам маёнтка Кавалевічы быў дваранін [[Лютэранства|лютэранскага]] веравызнання Іван Андрэевіч Бунге (1325 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі){{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=167}}. У 1897 годзе ў сяле быў [[хлебазапасны магазін]], капліца. У 1913 годзе адкрытае земскае народнае вучылішча. === Найноўшы час === [[Файл:Šacak. Шацак (1927).jpg|thumb|300px|злева|Карта ваколіц Шацка 1927 года, на якой пазначана вёска Кавалевічы]] З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. За савецкай уладай народнае вучылішча было пераўтворанае ў працоўную школу 1-й ступені, у 1922 годзе было 20 вучняў. У пачатку 1930-х гадоў праведзена прымусовая калектывізацыя, створаны [[калгас]] «Чырвоны пуцілавец», была кузня, лесапільны і вапнавы заводы, збудаваныя ў 1933 годзе. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупаваная нацысцкай [[Трэці рэйх|Германіяй]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкая партызанская брыгада «Беларусь». У верасні 1943 года ў ходзе нямецкай карнай аперацыі вёска была спалена, забіты 73 жыхары. Пасля вайны вёска адноўленая. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222 «Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района»]{{ref-ru}}</ref>. З 2006 года па 28 мая 2013 года ў складзе [[Праўдзінскі пасялковы савет|Праўдзінскага пассавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 26 двароў, 181 жыхар * 1870 год — 117 жыхароў мужчынскага полу * 1897 год — сяло, 56 двароў, 395 жыхароў; маёнтак, 4 двары, 59 жыхароў * 1908 год — сяло, 73 двары, 538 жыхароў; маёнтак, 17 жыхароў * 1917 год — сяло, 90 двароў, 520 жыхароў; хутар, 13 двароў, 109 жыхароў * 1940 год — 110 двароў, 430 жыхароў * 1960 год — 303 жыхары * 1999 год — 79 жыхароў * 2002 год — 44 двары, 70 жыхароў * 2010 год — 40 жыхароў * 2012 год — 24 гаспадаркі, 33 жыхары * 2019 год — 18 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Серафіма Паўлаўна Тарашкевіч|Серафіма Тарашкевіч]] (1913—2000) — паляводка, Герой Сацыялістычнай Працы (1951). == Славутасці == * [[Кавалевічы (археалагічныя помнікі)|Археалагічныя помнікі (гарадзішча, курганныя могільнікі, курганы)]] ** Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку, ва ўрочышчы Гарадзішча (Маяк), 0,7 км ад левага берага [[Кавалёўка (вадасховішча)|вадасховішча Кавалёўка]], 1,3 км на паўночны захад ад вёскі Кавалевічы — {{ГККРБ 4|613В000515}}. === Страчаная спадчына === * Капліца == Спіс вуліц == * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/56ecbdcf708c505cd7e0e1dc2b9641d8.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21202%26setstreet%3D%26rand%3D0.2475740938642652|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь|accessdate = 8 сакавіка 2020|archiveurl = https://web.archive.org/web/20220119053826/https://gzk.nca.by/56ecbdcf708c505cd7e0e1dc2b9641d8.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21202%26setstreet%3D%26rand%3D0.2475740938642652|archivedate = 19 студзеня 2022|url-status = dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Кавалевічы|146—147}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Kowalewicze|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom IV: Kęs — Kutno|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/507|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1883|том = |старонкі = 507—508|старонак = 960|ref=Jelski A.}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Sierhiejewicze|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom X: Rukszenice — Sochaczew|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/588|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1889|том = |старонкі = 588—590|старонак = 960|ref=Jelski A.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Кавалевічы (Пухавіцкі раён)| ]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] c7v13j1dslyfnxaps9q0hzp0kth0wgo 0 284125 5133284 5128484 2026-04-28T11:16:22Z Krupski Oleg 16820 удакладненне 5133284 wikitext text/x-wiki {{школа |Назва=Аляксaндрaўскі Брэсцкі кадэцкі корпус |Выява=(1894) реверс жетона Брестского кадетского корпуса.jpg |Подпіс=рэверс значка Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1894 года |Заснаваны=1841 |Закрыты=1863 |Тып=[[кадэцкі корпус]] |Адрас={{•}}[[Брэст]] (з 1841 г.),<br/>{{•}}[[Масква]] (з 1854 г.),<br/>{{•}}[[Вільня]] (1860-1863) |Commons=Brest Cadet Corps |Commons-text=Брэсцкі кадэцкі корпус }} '''Брэсцкі [[кадэцкі корпус]]''' або '''Аляксaндрaўскі Брэсцкі кадэцкі корпус''', з 1857 — '''Аляксандраўскі кадэцкі корпус''' — [[Расійская імперыя|расійская]] сярэдняя ваенна-навучальная ўстанова закрытага тыпу ў [[Брэст|Брэсце]] для падрыхтоўкі дваранскіх дзяцей да вайсковай службы. == Гісторыя корпуса == Дзейнічаў у 1842—1863 гадах. Заснаваны на сродкі скарбу, а таксама памешчыкаў [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]] і [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай губерняў]]. Найменне «Аляксандраўскі» — у імя будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], які ў 1849—1855 гадах быў галоўным начальнікам (шэфам) кадэцкіх карпусоў Расіі. Размяшчаўся ў пераабсталяваным будынку бернардзінскага кляштара на [[Валынскае ўмацаванне|Валынскім умацаванні]] [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Быў разлічаны на 400 навучэнцаў (кадэтаў). На вучобу прымаліся дзеці дваран, штаб- і обер-афіцэраў узростам 9,5—11,5 гадоў. Выкладаліся агульнаадукацыйныя прадметы за курс гімназіі (мовы, прыродазнаўчыя і грамадазнаўчыя навукі), страявая падрыхтоўка, верхавая язда, ружэйная стральба, фехтаванне, гімнастыка, плаванне, музыка і танцы. Выпускнікоў накіроўвалі пераважна ў юнкерскія вучылішчы<ref>{{Cite web|url=http://www.ruscadet.ru/history/rkk_1701_1918/1731_1862/al-brest/comm.htm|title=Александровский Брестский кадетский корпус|website=www.ruscadet.ru|access-date=2025-11-20}}</ref>. У сувязі з пачаткам [[Крымская вайна|Крымскай вайны 1853—1856 гадоў]] і абвяшчэннем ваеннага становішча ў Брэсцкай крэпасці Брэсцкі кадэцкі корпус у 1854 годзе пераведзены ў Маскву, а ў 1860 годзе — у [[Вільнюс|Вільню]], дзе ў 1863 годзе скасаваны з рэформай ваенна-навучальных устаноў. Многія з выхаванцаў корпуса пазней сталі дзеячамі рэвалюцыйнага руху ў Расіі, кіраўнікамі і ўдзельнікамі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у Беларусі, [[Літва|Літве]] і [[Польшча|Польшчы]], у тым ліку [[П. І. Адамовіч]], [[Я. В. Дамброўскі]], [[Я. Ф. Кульчыцкі]], [[Б. В. Люгайла]], [[І. А. Падбельскі]], [[З. У. Падлеўскі]], [[Б. С. Паўловіч]], [[Я. А. Пыдзеўскі]], [[М. В. Сакалоў]], [[А. Г. Стаброўскі]], [[П. Ф. Уладычанскі]] і іншыя. У Брэсцкім кадэцкім корпусе навучаўся будучы беларускі мастак [[Апалінар Гараўскі]] і яго браты. У кадэцкім корпусе мастацкія здольнасці Апалінара заўважыў адзін з выхавальнікаў, палкоўнік Бенуа, заахвочваў маляваць і пазнаёміў з сваім братам вядомым архітэктарам [[Мікалай Бенуа|Мікалаем Бенуа]]. == Дырэктары == * У 1842—1852 гг. — {{нп1|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|uk|Гельмерсен Олександр Петрович}}; * 12 мая 1852 г. - 9 чэрвеня 1852 г. — Мэйнандэр; * з 9 чэрвеня 1852 г. па 25 сакавіка 1854 г. — {{нп1|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|uk|Назімов Володимир Миколайович}}; * з вясны 1854 г. — {{нп1|Рэдыгер Фёдар Філіповіч|Рэдыгер Фёдар Філіповіч|uk|Редігер Федір Пилипович}}; * у 1859-1863 гг. — {{нп1|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|uk|Баумгартен Микола Карлович}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} * Кадэцкі корпус // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С. 9. == Спасылкі == * [http://mnsvu.org/index.php/option/content/task/view/id/300 Брестский Александровский кадетский корпус] // Сайт выпускников Минского СВУ * [http://www.armymuseum.ru/kad20_r.html Кадеты и кадетские корпуса российской империи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101119205016/http://armymuseum.ru/kad20_r.html |date=19 лістапада 2010 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Брэста]] [[Катэгорыя:Кадэцкія карпусы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1841 годзе]] e0wbkz8sygualcmukp3gt6ww9zhzymo 5133285 5133284 2026-04-28T11:18:50Z Krupski Oleg 16820 ілюстрацыя 5133285 wikitext text/x-wiki {{школа |Назва=Аляксaндрaўскі Брэсцкі кадэцкі корпус |Выява=File:(1894) реверс жетона Брестского кадетского корпуса.jpg |Подпіс=рэверс значка Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1894 года |Заснаваны=1841 |Закрыты=1863 |Тып=[[кадэцкі корпус]] |Адрас={{•}}[[Брэст]] (з 1841 г.),<br/>{{•}}[[Масква]] (з 1854 г.),<br/>{{•}}[[Вільня]] (1860-1863) |Commons=Brest Cadet Corps |Commons-text=Брэсцкі кадэцкі корпус }} '''Брэсцкі [[кадэцкі корпус]]''' або '''Аляксaндрaўскі Брэсцкі кадэцкі корпус''', з 1857 — '''Аляксандраўскі кадэцкі корпус''' — [[Расійская імперыя|расійская]] сярэдняя ваенна-навучальная ўстанова закрытага тыпу ў [[Брэст|Брэсце]] для падрыхтоўкі дваранскіх дзяцей да вайсковай службы. == Гісторыя корпуса == Дзейнічаў у 1842—1863 гадах. Заснаваны на сродкі скарбу, а таксама памешчыкаў [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]] і [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай губерняў]]. Найменне «Аляксандраўскі» — у імя будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], які ў 1849—1855 гадах быў галоўным начальнікам (шэфам) кадэцкіх карпусоў Расіі. Размяшчаўся ў пераабсталяваным будынку бернардзінскага кляштара на [[Валынскае ўмацаванне|Валынскім умацаванні]] [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Быў разлічаны на 400 навучэнцаў (кадэтаў). На вучобу прымаліся дзеці дваран, штаб- і обер-афіцэраў узростам 9,5—11,5 гадоў. Выкладаліся агульнаадукацыйныя прадметы за курс гімназіі (мовы, прыродазнаўчыя і грамадазнаўчыя навукі), страявая падрыхтоўка, верхавая язда, ружэйная стральба, фехтаванне, гімнастыка, плаванне, музыка і танцы. Выпускнікоў накіроўвалі пераважна ў юнкерскія вучылішчы<ref>{{Cite web|url=http://www.ruscadet.ru/history/rkk_1701_1918/1731_1862/al-brest/comm.htm|title=Александровский Брестский кадетский корпус|website=www.ruscadet.ru|access-date=2025-11-20}}</ref>. У сувязі з пачаткам [[Крымская вайна|Крымскай вайны 1853—1856 гадоў]] і абвяшчэннем ваеннага становішча ў Брэсцкай крэпасці Брэсцкі кадэцкі корпус у 1854 годзе пераведзены ў Маскву, а ў 1860 годзе — у [[Вільнюс|Вільню]], дзе ў 1863 годзе скасаваны з рэформай ваенна-навучальных устаноў. Многія з выхаванцаў корпуса пазней сталі дзеячамі рэвалюцыйнага руху ў Расіі, кіраўнікамі і ўдзельнікамі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у Беларусі, [[Літва|Літве]] і [[Польшча|Польшчы]], у тым ліку [[П. І. Адамовіч]], [[Я. В. Дамброўскі]], [[Я. Ф. Кульчыцкі]], [[Б. В. Люгайла]], [[І. А. Падбельскі]], [[З. У. Падлеўскі]], [[Б. С. Паўловіч]], [[Я. А. Пыдзеўскі]], [[М. В. Сакалоў]], [[А. Г. Стаброўскі]], [[П. Ф. Уладычанскі]] і іншыя. У Брэсцкім кадэцкім корпусе навучаўся будучы беларускі мастак [[Апалінар Гараўскі]] і яго браты. У кадэцкім корпусе мастацкія здольнасці Апалінара заўважыў адзін з выхавальнікаў, палкоўнік Бенуа, заахвочваў маляваць і пазнаёміў з сваім братам вядомым архітэктарам [[Мікалай Бенуа|Мікалаем Бенуа]]. == Дырэктары == * У 1842—1852 гг. — {{нп1|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|uk|Гельмерсен Олександр Петрович}}; * 12 мая 1852 г. - 9 чэрвеня 1852 г. — Мэйнандэр; * з 9 чэрвеня 1852 г. па 25 сакавіка 1854 г. — {{нп1|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|uk|Назімов Володимир Миколайович}}; * з вясны 1854 г. — {{нп1|Рэдыгер Фёдар Філіповіч|Рэдыгер Фёдар Філіповіч|uk|Редігер Федір Пилипович}}; * у 1859-1863 гг. — {{нп1|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|uk|Баумгартен Микола Карлович}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} * Кадэцкі корпус // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С. 9. == Спасылкі == * [http://mnsvu.org/index.php/option/content/task/view/id/300 Брестский Александровский кадетский корпус] // Сайт выпускников Минского СВУ * [http://www.armymuseum.ru/kad20_r.html Кадеты и кадетские корпуса российской империи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101119205016/http://armymuseum.ru/kad20_r.html |date=19 лістапада 2010 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Брэста]] [[Катэгорыя:Кадэцкія карпусы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1841 годзе]] djvu7sghd9y2yw2rfbov64bl26sv3g1 5133288 5133285 2026-04-28T11:37:23Z Krupski Oleg 16820 афармленне 5133288 wikitext text/x-wiki {{Навучальная ўстанова |Назва = Аляксaндрaўскі Брэсцкі кадэцкі корпус |Скарачэнне = Брэсцкі кадэцкі корпус |Выява = (1894) реверс жетона Брестского кадетского корпуса.jpg |Подпіс = рэверс значка Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1894 года |Заснаваны = 1841 |Зачынена = 1863 |Тып = [[кадэцкі корпус]] |Дэвіз = «Жыццё — Радзіме. Душа — Богу. Сэрца — людзям. Гонар — нікому!», «Кадэт для кадэта — сябар і брат» |Адрас = {{•}}[[Брэст]] (з 1841 г.),<br/>{{•}}[[Масква]] (з 1854 г.),<br/>{{•}}[[Вільня]] (1860-1863) |Краіна = {{flagicon image|Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg}} [[Расійская імперыя]] |Commons = Brest Cadet Corps |Commons-text = Брэсцкі кадэцкі корпус }} '''Брэсцкі [[кадэцкі корпус]]''' або '''Аляксaндрaўскі Брэсцкі кадэцкі корпус''', з 1857 — '''Аляксандраўскі кадэцкі корпус''' — [[Расійская імперыя|расійская]] сярэдняя ваенна-навучальная ўстанова закрытага тыпу ў [[Брэст|Брэсце]] для падрыхтоўкі дваранскіх дзяцей да вайсковай службы. == Гісторыя корпуса == [[Файл:(1888) жетон Александровского Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|200px|жэтон Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1888 года выпуску]] Дзейнічаў у 1842—1863 гадах. Заснаваны на сродкі скарбу, а таксама памешчыкаў [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]] і [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай губерняў]]. Найменне «Аляксандраўскі» — у імя будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], які ў 1849—1855 гадах быў галоўным начальнікам (шэфам) кадэцкіх карпусоў Расіі. Размяшчаўся ў пераабсталяваным будынку бернардзінскага кляштара на [[Валынскае ўмацаванне|Валынскім умацаванні]] [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Быў разлічаны на 400 навучэнцаў (кадэтаў). На вучобу прымаліся дзеці дваран, штаб- і обер-афіцэраў узростам 9,5—11,5 гадоў. Выкладаліся агульнаадукацыйныя прадметы за курс гімназіі (мовы, прыродазнаўчыя і грамадазнаўчыя навукі), страявая падрыхтоўка, верхавая язда, ружэйная стральба, фехтаванне, гімнастыка, плаванне, музыка і танцы. Выпускнікоў накіроўвалі пераважна ў юнкерскія вучылішчы<ref>{{Cite web|url=http://www.ruscadet.ru/history/rkk_1701_1918/1731_1862/al-brest/comm.htm|title=Александровский Брестский кадетский корпус|website=www.ruscadet.ru|access-date=2025-11-20}}</ref>. У сувязі з пачаткам [[Крымская вайна|Крымскай вайны 1853—1856 гадоў]] і абвяшчэннем ваеннага становішча ў Брэсцкай крэпасці Брэсцкі кадэцкі корпус у 1854 годзе пераведзены ў Маскву, а ў 1860 годзе — у [[Вільнюс|Вільню]], дзе ў 1863 годзе скасаваны з рэформай ваенна-навучальных устаноў. Многія з выхаванцаў корпуса пазней сталі дзеячамі рэвалюцыйнага руху ў Расіі, кіраўнікамі і ўдзельнікамі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у Беларусі, [[Літва|Літве]] і [[Польшча|Польшчы]], у тым ліку [[П. І. Адамовіч]], [[Я. В. Дамброўскі]], [[Я. Ф. Кульчыцкі]], [[Б. В. Люгайла]], [[І. А. Падбельскі]], [[З. У. Падлеўскі]], [[Б. С. Паўловіч]], [[Я. А. Пыдзеўскі]], [[М. В. Сакалоў]], [[А. Г. Стаброўскі]], [[П. Ф. Уладычанскі]] і іншыя. У Брэсцкім кадэцкім корпусе навучаўся будучы беларускі мастак [[Апалінар Гараўскі]] і яго браты. У кадэцкім корпусе мастацкія здольнасці Апалінара заўважыў адзін з выхавальнікаў, палкоўнік Бенуа, заахвочваў маляваць і пазнаёміў з сваім братам вядомым архітэктарам [[Мікалай Бенуа|Мікалаем Бенуа]]. == Дырэктары == * У 1842—1852 гг. — {{нп1|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|uk|Гельмерсен Олександр Петрович}}; * 12 мая 1852 г. - 9 чэрвеня 1852 г. — Мэйнандэр; * з 9 чэрвеня 1852 г. па 25 сакавіка 1854 г. — {{нп1|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|uk|Назімов Володимир Миколайович}}; * з вясны 1854 г. — {{нп1|Рэдыгер Фёдар Філіповіч|Рэдыгер Фёдар Філіповіч|uk|Редігер Федір Пилипович}}; * у 1859-1863 гг. — {{нп1|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|uk|Баумгартен Микола Карлович}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} * Кадэцкі корпус // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С. 9. == Спасылкі == * [http://mnsvu.org/index.php/option/content/task/view/id/300 Брестский Александровский кадетский корпус] // Сайт выпускников Минского СВУ * [http://www.armymuseum.ru/kad20_r.html Кадеты и кадетские корпуса российской империи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101119205016/http://armymuseum.ru/kad20_r.html |date=19 лістапада 2010 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Брэста]] [[Катэгорыя:Кадэцкія карпусы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1841 годзе]] gzhjop9oxwpbp5r9wlzbtuo75nzbltv 5133289 5133288 2026-04-28T11:41:50Z Krupski Oleg 16820 ілюстрацыя 5133289 wikitext text/x-wiki {{Навучальная ўстанова |Назва = Аляксaндрaўскі Брэсцкі кадэцкі корпус |Скарачэнне = Брэсцкі кадэцкі корпус |Выява = Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1855) (2).jpg |Подпіс = будынак у Брэсце ў 1841-1854 гадах, дзе размяшчаўся Брэсцкі кадэцкі корпус |Заснаваны = 1841 |Зачынена = 1863 |Тып = [[кадэцкі корпус]] |Дэвіз = «Жыццё — Радзіме. Душа — Богу. Сэрца — людзям. Гонар — нікому!», «Кадэт для кадэта — сябар і брат» |Адрас = {{•}}[[Брэст]] (з 1841 г.),<br/>{{•}}[[Масква]] (з 1854 г.),<br/>{{•}}[[Вільня]] (1860-1863) |Краіна = {{flagicon image|Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg}} [[Расійская імперыя]] |Commons = Brest Cadet Corps |Commons-text = Брэсцкі кадэцкі корпус }} '''Брэсцкі [[кадэцкі корпус]]''' або '''Аляксaндрaўскі Брэсцкі кадэцкі корпус''', з 1857 — '''Аляксандраўскі кадэцкі корпус''' — [[Расійская імперыя|расійская]] сярэдняя ваенна-навучальная ўстанова закрытага тыпу ў [[Брэст|Брэсце]] для падрыхтоўкі дваранскіх дзяцей да вайсковай службы. == Гісторыя корпуса == [[Файл:(1888) жетон Александровского Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|жэтон Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1888 года выпуску]] Дзейнічаў у 1842—1863 гадах. Заснаваны на сродкі скарбу, а таксама памешчыкаў [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]] і [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай губерняў]]. Найменне «Аляксандраўскі» — у імя будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], які ў 1849—1855 гадах быў галоўным начальнікам (шэфам) кадэцкіх карпусоў Расіі. Размяшчаўся ў пераабсталяваным будынку бернардзінскага кляштара на [[Валынскае ўмацаванне|Валынскім умацаванні]] [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Быў разлічаны на 400 навучэнцаў (кадэтаў). На вучобу прымаліся дзеці дваран, штаб- і обер-афіцэраў узростам 9,5—11,5 гадоў. Выкладаліся агульнаадукацыйныя прадметы за курс гімназіі (мовы, прыродазнаўчыя і грамадазнаўчыя навукі), страявая падрыхтоўка, верхавая язда, ружэйная стральба, фехтаванне, гімнастыка, плаванне, музыка і танцы. Выпускнікоў накіроўвалі пераважна ў юнкерскія вучылішчы<ref>{{Cite web|url=http://www.ruscadet.ru/history/rkk_1701_1918/1731_1862/al-brest/comm.htm|title=Александровский Брестский кадетский корпус|website=www.ruscadet.ru|access-date=2025-11-20}}</ref>. [[Файл:(1894) реверс жетона Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|рэверс значка Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1894 года выпуску]] У сувязі з пачаткам [[Крымская вайна|Крымскай вайны 1853—1856 гадоў]] і абвяшчэннем ваеннага становішча ў Брэсцкай крэпасці Брэсцкі кадэцкі корпус у 1854 годзе пераведзены ў Маскву, а ў 1860 годзе — у [[Вільнюс|Вільню]], дзе ў 1863 годзе скасаваны з рэформай ваенна-навучальных устаноў. Многія з выхаванцаў корпуса пазней сталі дзеячамі рэвалюцыйнага руху ў Расіі, кіраўнікамі і ўдзельнікамі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у Беларусі, [[Літва|Літве]] і [[Польшча|Польшчы]], у тым ліку [[П. І. Адамовіч]], [[Я. В. Дамброўскі]], [[Я. Ф. Кульчыцкі]], [[Б. В. Люгайла]], [[І. А. Падбельскі]], [[З. У. Падлеўскі]], [[Б. С. Паўловіч]], [[Я. А. Пыдзеўскі]], [[М. В. Сакалоў]], [[А. Г. Стаброўскі]], [[П. Ф. Уладычанскі]] і іншыя. У Брэсцкім кадэцкім корпусе навучаўся будучы беларускі мастак [[Апалінар Гараўскі]] і яго браты. У кадэцкім корпусе мастацкія здольнасці Апалінара заўважыў адзін з выхавальнікаў, палкоўнік Бенуа, заахвочваў маляваць і пазнаёміў з сваім братам вядомым архітэктарам [[Мікалай Бенуа|Мікалаем Бенуа]]. == Дырэктары == * У 1842—1852 гг. — {{нп1|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|uk|Гельмерсен Олександр Петрович}}; * 12 мая 1852 г. - 9 чэрвеня 1852 г. — Мэйнандэр; * з 9 чэрвеня 1852 г. па 25 сакавіка 1854 г. — {{нп1|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|uk|Назімов Володимир Миколайович}}; * з вясны 1854 г. — {{нп1|Рэдыгер Фёдар Філіповіч|Рэдыгер Фёдар Філіповіч|uk|Редігер Федір Пилипович}}; * у 1859-1863 гг. — {{нп1|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|uk|Баумгартен Микола Карлович}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} * Кадэцкі корпус // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С. 9. == Спасылкі == * [http://mnsvu.org/index.php/option/content/task/view/id/300 Брестский Александровский кадетский корпус] // Сайт выпускников Минского СВУ * [http://www.armymuseum.ru/kad20_r.html Кадеты и кадетские корпуса российской империи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101119205016/http://armymuseum.ru/kad20_r.html |date=19 лістапада 2010 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Брэста]] [[Катэгорыя:Кадэцкія карпусы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1841 годзе]] h06njaznz1pml7s8kjfz7szd0eit4sg 5133292 5133289 2026-04-28T11:55:38Z Krupski Oleg 16820 дапаўненне 5133292 wikitext text/x-wiki {{Навучальная ўстанова |Назва = Аляксaндрaўскі Брэсцкі кадэцкі корпус |Скарачэнне = Брэсцкі кадэцкі корпус |Выява = Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1855) (2).jpg |Подпіс = будынак у Брэсце ў 1841-1854 гадах, дзе размяшчаўся Брэсцкі кадэцкі корпус |Заснаваны = 1841 |Зачынена = 1863 |Тып = [[кадэцкі корпус]] |Дэвіз = «Жыццё — Радзіме. Душа — Богу. Сэрца — людзям. Гонар — нікому!», «Кадэт для кадэта — сябар і брат» |Адрас = {{•}}[[Брэст]] (з 1841 г.),<br/>{{•}}[[Масква]] (з 1854 г.),<br/>{{•}}[[Вільня]] (1860-1863) |Краіна = {{flagicon image|Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg}} [[Расійская імперыя]] |Commons = Brest Cadet Corps |Commons-text = Брэсцкі кадэцкі корпус }} '''Брэсцкі [[кадэцкі корпус]]''' або '''Аляксaндрaўскі Брэсцкі кадэцкі корпус''', з 1857 — '''Аляксандраўскі кадэцкі корпус''' — [[Расійская імперыя|расійская]] сярэдняя ваенна-навучальная ўстанова закрытага тыпу ў [[Брэст|Брэсце]] для падрыхтоўкі дваранскіх дзяцей да вайсковай службы. == Гісторыя корпуса == [[Файл:(1888) жетон Александровского Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|жэтон Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1888 года выпуску]] Дзейнічаў у 1842—1863 гадах. Заснаваны на сродкі скарбу, а таксама памешчыкаў [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]] і [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай губерняў]]. Найменне «Аляксандраўскі» — у імя будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], які ў 1849—1855 гадах быў галоўным начальнікам (шэфам) кадэцкіх карпусоў Расіі. Размяшчаўся ў пераабсталяваным будынку бернардзінскага кляштара на [[Валынскае ўмацаванне|Валынскім умацаванні]] [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Быў разлічаны на 400 навучэнцаў (кадэтаў). На вучобу прымаліся дзеці дваран, штаб- і обер-афіцэраў узростам 9,5—11,5 гадоў. Выкладаліся агульнаадукацыйныя прадметы за курс гімназіі (мовы, прыродазнаўчыя і грамадазнаўчыя навукі), страявая падрыхтоўка, верхавая язда, ружэйная стральба, фехтаванне, гімнастыка, плаванне, музыка і танцы. Выпускнікоў накіроўвалі пераважна ў юнкерскія вучылішчы<ref>{{Cite web|url=http://www.ruscadet.ru/history/rkk_1701_1918/1731_1862/al-brest/comm.htm|title=Александровский Брестский кадетский корпус|website=www.ruscadet.ru|access-date=2025-11-20}}</ref>. [[Файл:(1894) реверс жетона Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|рэверс значка Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1894 года выпуску]] У сувязі з пачаткам [[Крымская вайна|Крымскай вайны 1853—1856 гадоў]] і абвяшчэннем ваеннага становішча ў Брэсцкай крэпасці Брэсцкі кадэцкі корпус у 1854 годзе пераведзены ў Маскву, а ў 1860 годзе — у [[Вільнюс|Вільню]], дзе ў 1863 годзе скасаваны з рэформай ваенна-навучальных устаноў. Многія з выхаванцаў корпуса пазней сталі дзеячамі рэвалюцыйнага руху ў Расіі, кіраўнікамі і ўдзельнікамі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у Беларусі, [[Літва|Літве]] і [[Польшча|Польшчы]], у тым ліку [[П. І. Адамовіч]], [[Я. В. Дамброўскі]], [[Я. Ф. Кульчыцкі]], [[Б. В. Люгайла]], [[І. А. Падбельскі]], [[З. У. Падлеўскі]], [[Б. С. Паўловіч]], [[Я. А. Пыдзеўскі]], [[М. В. Сакалоў]], [[А. Г. Стаброўскі]], [[П. Ф. Уладычанскі]] і іншыя. У Брэсцкім кадэцкім корпусе навучаўся будучы беларускі мастак [[Апалінар Гараўскі]] і яго браты. У кадэцкім корпусе мастацкія здольнасці Апалінара заўважыў адзін з выхавальнікаў, палкоўнік Бенуа, заахвочваў маляваць і пазнаёміў з сваім братам вядомым архітэктарам [[Мікалай Бенуа|Мікалаем Бенуа]]. == Дырэктары == * У 1842—1852 гг. — {{нп1|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|uk|Гельмерсен Олександр Петрович}}; * 12 мая 1852 г. - 9 чэрвеня 1852 г. — Мэйнандэр; * з 9 чэрвеня 1852 г. па 25 сакавіка 1854 г. — {{нп1|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|uk|Назімов Володимир Миколайович}}; * з вясны 1854 г. — {{нп1|Рэдыгер Фёдар Філіповіч|Рэдыгер Фёдар Філіповіч|uk|Редігер Федір Пилипович}}; * у 1859-1863 гг. — {{нп1|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|uk|Баумгартен Микола Карлович}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} * {{Ref-ru}} {{ВТ-ВЭС | Александровский Брестский кадетский корпус | аўтар = | том = 1 | старонкі = 252—253 }} * {{Ref-ru}} {{кніга |спасылка = https://www.academia.edu/77244554/From_Publishing_to_the_Publisher_Portugal_and_Changes_in_the_World_of_Print_in_the_Nineteenth_Century |загаловак = Мятежный корпус: из истории Александровского Брестского кадетского корпуса (1842–1863) |аўтар = П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич |месца = [[Мінск|Минск]] |выдавецтва = ГИУСТ [[БДУ|БГУ]] |год = 2007 |старонак = 183 |isbn = 978-985-6739-74-6 |ref = БГУ}} * {{ref-ru}} ''Еленский Осип'', «Мои воспоминания о забытом корпусе» // Русская старина.&nbsp;— [[1895]].&nbsp;— [https://www.prlib.ru/item/362600 Т.83. №&nbsp;6.&nbsp;— С.143—169]; [https://www.prlib.ru/item/362525 Т.84. №&nbsp;11.&nbsp;— С.185—203]. * «Кадэцкі корпус» // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С.9. == Спасылкі == * [http://mnsvu.org/index.php/option/content/task/view/id/300 Брестский Александровский кадетский корпус] // Сайт выпускников Минского СВУ * [http://www.armymuseum.ru/kad20_r.html Кадеты и кадетские корпуса российской империи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101119205016/http://armymuseum.ru/kad20_r.html |date=19 лістапада 2010 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Брэста]] [[Катэгорыя:Кадэцкія карпусы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1841 годзе]] bnjxwsnzloihdp3t6v64fj7gvor8xha 0 286110 5133280 5114238 2026-04-28T11:04:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133280 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Калодзежы |вобласць = Мінская |раён = Чэрвеньскі |сельсавет = Калодзежскі }} '''Кало́дзежы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kalodziežy}}, {{lang-ru|Колодежи}}), раней таксама '''Кало́дзезі''' — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Ігуменка (прыток Волмы)|Ігуменка]]. Уваходзіць у склад [[Калодзежскі сельсавет|Калодзежскага сельсавета]]. == Гісторыя == Паселішча вядома з 2-й паловы XVII стагоддзя, калі ўваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], уласнасць [[Кезгайлы|Кезгайлаў]], потым [[Завішы|Завішаў]]. У канцы XVII стагоддзя ўласнасць [[Віленскае біскупства|віленскага біскупства]], у складзе маёнтка [[Ігумен]]. Напісанне [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовай]]: ''Колодежи''<ref name="atlas1">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 213.</ref>. У 1618 годзе былі вяло на 18 двароў і фальварак. У 1701 годзе вёска. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Вёска была канфіскавана ў віленскага біскупства расійскімі ўладамі, перададзена расійскаму генералу [[Іван Ягоравіч Шэвіч (генерал)|Івану Шэвічу]]. У 1800 годзе была вёска і карчма, адносілася да маёнтка Шэвічаў [[Іванаўск (Ігуменскі павет)|Іванаўск]]. Пасля 1861 года ў [[Юравіцкая воласць|Юравіцкай воласці]] Ігуменскага павета, пазней Хутарской. У 1884 годзе адкрыта школа царкоўнай граматы, у якой вучылася 30 хлопчыкаў. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы былі праваслаўная царква і [[хлебазапасны магазін]]. У 1909 годзе адкрыта [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Вучылішча было пераўтворана ў працоўную школу 1-й ступені, у якой у 1926 годзе вучылася 43 хлопчыкі і 37 дзяўчынак. Пры школе была невялікая бібліятэка, працаваў пункт па ліквідацыі непісьменнасці сярод дарослых. З 20 жніўня 1924 года цэнтр Калодзежскага сельсавета [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У пачатку 1930-х гадоў праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічалі савецкія партызанскія брыгады «[[Партызанская брыгада «Чырвоны Сцяг»|Чырвоны Сцяг]]» і [[1-я Мінская партызанская брыгада|1-я Мінская]]. Нямецкія акупацыйныя ўлады ў ходзе карнай аперацыі часткова спалілі вёску. Пасля вайны з Калодзезямі аб’ядналіся вёскі Асінаўка, Брадок, Гарэлы Востраў, Гумнішча, Забочча, Замятоўка, Іванаўск, Кляшчоўка, Кульбакі, Селянін, Станаўка, Трактар, Труд, Чырвоны Вугал{{sfn|ГВБ|2014|с=305}}. У 1973 годзе канчаткова перайменавана ў Калодзежы{{sfn|ГВБ|2014|с=305}}. == Насельніцтва == * 1800 год — 21 двор, 161 жыхар * 1897 год — 73 двары, 523 жыхары * 1908 год — 95 двароў, 670 жыхароў * 1917 год — 128 двароў, 572 жыхары * 1926 год — 130 двароў, 568 жыхароў * 1960 год — 264 жыхары * 1999 год — 364 жыхары * 2009 год — 233 жыхары * 2019 год — 169 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2026-03-18|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Памятныя мясціны == * На мясцовых могілках брацкая магіла чырвонаармейцаў [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]] 1919—1921 гадоў. * На мясцовых могілках брацкая магіла савецкіх вайскоўцаў, якія загінулі ў Другую сусветную вайну, а таксама магіла 18 ахвяр карнай аперацыі 1942 года. == Вядомыя асобы == * [[Пётр Васілевіч Варабей]] (нар. 1923) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] * [[Валерый Пятровіч Прыстаўка]] (1932—1997) — вучоны-[[энтамолаг]], [[доктар біялагічных навук]]<ref name="БЭ13">{{Крыніцы/БелЭн|13}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-5|Калодзежы|305—306}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4|281|Kołodziezi (2)|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Калодзежскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Калодзежскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] jrynrqx3n8xp4n8oijtr4gtkaq2jzlu 0 304594 5133167 4886051 2026-04-28T03:25:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133167 wikitext text/x-wiki {{Фільм | Беларуская назва = Зорныя войны. Абуджэнне сілы }} '''«Зорныя войны. Абуджэнне сілы»'''<ref name="wdsspr">{{cite web|url=http://www.wdsspr.ru/soon/00243/|title=Звёздные войны: Пробуждение силы - впереди|publisher=Walt disney Studios Sony Pictures Releasing|access-date=14 снежня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151029000332/http://www.wdsspr.ru/soon/00243/|archive-date=29 кастрычніка 2015|url-status=dead}}</ref> ({{lang-en|Star Wars: The Force Awakens}}) — амерыканскі фільм рэжысёра [[Джэфры Джэйкаб Абрамс|Дж. Дж. Абрамса]] у жанры [[Касмічная опера|касмічнай оперы]], сёмы эпізод сагі «[[Зорныя войны]]»<ref name="VarietyApr2013">{{cite web|url=http://variety.com/2013/film/news/disney-planning-for-star-wars-1200380582|title=Star Wars Movies Coming in 2015, 2017 and 2019|author=Dawe McNary|publisher=Variety|date=2013-04-17|archive-url=https://www.webcitation.org/6H8GeZUqX?url=http://variety.com/2013/film/news/disney-planning-for-2015-2017-and-2019-openings-for-star-wars-1200380582|archive-date=4 чэрвеня 2013|access-date=14 снежня 2015|url-status=live}}</ref><ref name="StarWarsComOct2012">{{cite web|url=http://starwars.com/news/new-star-wars-movies-annouced-as-disney-enters-agreement-to-acquire-licasfilm-ltd/index.html|title=New Star Wars Movies announced as Disney entres agreement to Acquire Lucasfilm Ltd|publisher=StarWars.com|date=2012-10-30|access-date=Retrived 2013-05-25|archive-url=http://www.webcitation.org/6N8QfHjN0|archive-date=2013-06-05}}</ref>. З'яўляецца [[сіквел|працягам]] фільма «[[Зорныя войны. Эпізод VI: Вяртанне джэдая]]», а таксама пачаткам трэцяй трылогіі<ref name="VarietyApr2013"/><ref name="StarWarsComOct2012"/>. Сусветная прэм'ера фільма адбылась 14 снежня 2015 года ў [[Лос-Анджэлес|Лос-Анжэлесе]], пасля чаго, 15 снежня, фільм быў ўпершыню паказаны ў [[Еўропа|Еўропе]] - у [[Лондан]]е. Выхад фільма ў пракат адбыўся 16 снежня, у [[ЗША]] фільм выйшаў на экраны 18 снежня. У Беларусі прэм'ера адбылася ў ноч з 16 на 17 снежня 2015<ref>[http://www.afisha.tut.by/news/anews/476645.html Ночные показы «Звёздных войн» пройдут в Минске за день до премьеры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151215015318/http://afisha.tut.by/news/anews/476645.html |date=15 снежня 2015 }}</ref>. Аб стварэнні фільма было абвешчана 30 кастрычніка 2012 года<ref name="ReferenceA">{{cite web|url=http://www.cultture.com/48496-el-nuevo-episodio-de-star-wars-vii-comienza-a-principios-2013|title=El nuewo episodio de Star Wars (VII) comienza a princpios 2013|access-date=2013-03-10|archive-url=https://www.webcitation.org/6FCjHTVBB?url=http://www.cultture.com/48496-el-nuevo-episodio-de-star-wars-vii-comienza-a-principios-2013|archive-date=18 сакавіка 2013|url-status=live}}</ref>, пасля набыцця [[Lucasfilm]] кампаніяй [[The Walt Disney Company|Walt Disney]]. Фільм усталяваў гістарычныя рэкорды збораў: у першы ўікэнд пракату ў ЗША ($248 млн) і ва ўсім свеце ($529 млн)<ref>{{cite web|title=Star Wars: The Force Awakens|url=http://www.boxofficemojo.com/movie/?id=starwars7.htm|publisher=boxofficemojo.com}}</ref>; сусветныя зборы - $1 млрд за 12 дзён. На дадзены момант фільм з'яўляецца самым касавым фільмам 2015 года, а таксама займае трэці радок у спісе самых касавых фільмаў за ўсю гісторыю кінематографа, са зборамі больш за $1,8 млрд. Гэта другі фільм кінасагі які выйшаў у фармаце 3D (першым быў «[[Зорныя войны. Эпізод I: Уяўная пагроза|Уяўная пагроза]]», які перавыпусцілі ў 3D-фармаце ў 2012 годзе<ref>{{cite web|url=http://starwars.com/movies/episode-i/3dannouncedate/index.html|title=Star Wars in 3D Gets an Official Release Date|work=Lucasfilm|publisher=Starwars.com|date=2011-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110621074559/http://starwars.com/movies/episode-i/3dannouncedate/index.html|archive-date=21 чэрвеня 2011|access-date=22 студзеня 2016|url-status=dead}}</ref>. == Сюжэт == Дзеянне фільма разгортваецца прыблізна праз 30 гадоў пасля падзей «[[Зорныя войны. Эпізод VI: Вяртанне джэдая|Вяртання джэдая]]»<ref>{{cite web |url=http://www.starwars.com/news/star-wars-episode-vii-set-to-roll-cameras-may-2014 |title=''Star Wars: Episode VII'' Set to Roll Cameras May 2014 |lang=en |publisher=StarWars.com |date=18 сакавіка 2014}}</ref>. [[Люк Скайуокер]], апошні джэдай, знік. Першы Ордэн, пераемнік [[Галактычная Імперыя|Галактычнай Імперыі]], прачэсвае галактыку ў пошуках Люка. Шукае яго і Супраціўленне — войскі [[Альянс паўстанцаў|Альянса паўстанцаў]], якія ўзначальвае сястра Люка, генерал [[Лея Аргана]]. По Дэмеран, лепшы пілот Супраціўлення, пасланы ў вёску на планеце Джаку, каб адшукаць карту з месцазнаходжаннем Люка Скайуокера. Але штурмавікі, якіх вядзе Капітан Фазма і [[Кайла Рэн]], адэпт Цёмнага боку Сілы, бяруць у палон По і знішчаюць вёску. [[Дроіды, Зорныя войны|Дроід]] По, [[BB-8]], збягае з картай і натыкаецца на паселішча-барахолку, жыхары якога шукаюць і прадаюць тэхнічнае смецце. Там ён сустракае маладую шукальніцу Рэй і заводзіць з ёй сяброўства. Кайла Рэн пранікае ў розум По, каб даведацца пра BB-8. [[Імперскія штурмавікі|Штурмавік]], якога адштурхнула жорсткасць Першага Ордэна, вырашае збегчы і вызваляе По. Выкрадзены імі [[TIE Fighter|TIE-знішчальнік]] церпіць крушэнне на Джаку. Штурмавік з парадкавым нумарам FN2187, якому По даў імя «Фін», апамятаўся ў пустыні, і бачыць, як іх карабель тоне ў [[Зыбкі пясок|зыбкіх пясках]]. Страціўшы свайго напарніка, ён цягнецца па пустыні ў пошуках вады і знаходзіць паселішча. Сустрэўшы там Рэй і BB-8, ён прадстаўляецца байцом Супраціўлення. Першы Ордэн высочвае Фіна і наносіць наземны і авіяўдар па паселішчы, вымушаючы Рэй, Фіна і BB-8 выкрасці стары касмічны карабель — не ведаючы, што гэта [[Тысячагадовы сокал|Тысячагадовы Сокал]] — і пакінуць планету. Неўзабаве ў іх новым караблі ўзнікае няспраўнасць, з-за якой яны вымушаны дрэйфаваць у космасе. «Сокала» знаходзяць [[Хан Сола]] з [[Чубака]]м. Яны распавядаюць Рэй і Фіну, што Люк Скайуокер знік пасля таго, як яго вучань прыняў Цёмны бок Сілы і назваўся Кайла Рэнам. На базе Старкілер, планеце, пераўтворанай у супер-зброю, здольную знішчаць цэлыя зорныя сістэмы, Вярхоўны лідар Першага Ордэна, Сноўк, становіцца новым настаўнікам Кайла Рэна. Каб Рэн пераадолеў у сабе покліч Светлага боку Сілы, Сноўк кажа яму забіць свайго бацьку, Хана Сола. Прыбыўшы на планету Таканада, каманда «Сокала» сустракае Маз Канату, якая не адразу згаджаецца дапамагчы даставіць BB-8 да Супраціўлення. Фін вырашае пайсці сваёй дарогай. Сіла кліча Рэй да [[Светлавы меч|светлавога мяча]] Энакіна Скайуокера, але меч выклікае ў яе жудасныя бачанні, і яна ўцякае ў лес. Фін забірае на захоўванне светлавы меч. Першы Ордэн высаджваецца на Таканаду, даведаўшыся ад шпіёна пра прысутнасць на планеце дроіда BB-8. Тым часам база Старкілер знішчае адну з зорных сістэм Рэспублікі. Хан, Чубака і Фін уступаюць у бой з Першым Ордэнам, і атрымліваюць нечаканую дапамогу ад эскадрыллі караблёў [[X-wing]]. Эскадрылляй камандуе По, якому ўдалося выжыць пры крушэнні на Джаку. Збеглую Рэй захоплівае ў палон Кайла Рэн і вязе на базу Старкілер. Рэн спрабуе счытаць карту з розуму Рэй, але яна апыняецца здольнай аказаць яму супраціўленне. Пасля некалькіх спроб ёй удаецца скарыстацца Зманам Розуму супраць штурмавіка-ахоўніка і збегчы з камеры. Хан пасля доўгага расстання сустракае Лею, прыбыўшы разам з Чубакам і Фінам у апорны пункт Супраціўлення на планеце Д'Квар, дзе дроід [[R2-D2]] знаходзіцца ў спячым рэжыме з моманту знікнення Люка. Пакуль база Старкілер рыхтуе ўдар па Д'Квар, Супраціўленне распрацоўвае план: пракрасціся на паверхню Старкілера і апусціць яго сілавыя шчыты, каб знішчальнікі змаглі атакаваць уразлівае месца базы. На Тысячагадовым Сокале Хан, Чубака і Фін садзяцца на базу, апускаюць шчыты і ўз'ядноўваюцца з Рэй. X-Wing По Дэмерана не можа пашкодзіць прыстасаванне, таму Хан і Чубака закладваюць узрыўчатка, каб стварыць праход. Кайло Рэн з'яўляецца, каб спыніць іх. Хан стаіць з ім твар у твар, называючы яго сапраўдным імем «Бен», і спрабуе пераканаць сына пакінуць цёмны бок. Кайла Рэн, перажываючы ўнутраную барацьбу, забівае Хана. По Дэмеран знішчае прыстасаванне, запускаючы рэакцыю, якая разбурае Старкілер. Кайла Рэн наганяе Фіна і Рэй на паверхні базы. Фін спрабуе біцца з Рэнам з дапамогай светлавога мяча Энакіна, але Рэн выбівае меч Фіна і цяжка раніць яго. Рэй выкарыстоўвае Сілу, прыцягвае меч і перамагае Рэна. Планета пачынае разбурацца, і паміж імі ўтвараецца расколіна. Абодва выжываюць. Рэй, Фін і Чубака эвакуіруюцца на Тысячагадовым Сокале, а Кайла Рэна забіраюць людзі Сноўка. Супраціўленне святкуе перамогу і аплаквае Хана. Нечакана прачынаецца R2-D2, у якім захоўваліся астатнія часткі карты, што вядзе да Люка Скайуокера. Рэй, Чубака і R2-D2 на Сокале ляцяць да аддаленай планеты, на якую паказвае карта. Там Рэй знаходзіць Люка і падае яму светлавы меч яго бацькі. == У ролях == {{col-begin|width=70%}} {{col-2}} {{У ролях уверсе}} {{У ролях|[[Джон Баега]]<ref name="Cast Announced">{{cite web |url=http://www.starwars.com/news/star-wars-episode-vii-cast-announced |title=''Star Wars: Episode VII'' Cast Announced |lang=en |publisher=Star Wars.com |date=29 красавіка 2014}}</ref>||Фін<ref name="Character Names">{{cite web |url=http://www.ew.com/article/2014/12/11/star-wars-the-force-awakens-character-names |author=Anthony Breznican |title=''Star Wars: The Force Awakens'' Character Names Revealed (In Coolest Way Possible) — Exclusive |lang=en |publisher=[[Entertainment Weekly]] |date=11 снежня 2014 |access-date=17 снежня 2015 |archive-date=13 лютага 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160213014027/http://www.ew.com/article/2014/12/11/star-wars-the-force-awakens-character-names |url-status=dead }}</ref>}} {{У ролях|[[Дэйзі Рыдлі]]<ref name="Cast Announced"/>||Рэй<ref name="Character Names"/>}} {{У ролях|[[Адам Драйвер]]<ref name="Cast Announced"/>||Кайла Рэн}} {{У ролях|[[Оскар Айзек]]<ref name="Cast Announced"/>||По Дэмеран<ref name="Character Names"/>}} {{У ролях|[[Эндзі Серкіс]]<ref name="Cast Announced"/>|вярхоўны лідар|Сноўк<ref>{{cite web|title=Capturing a Galaxy: An Interview with Annie Leibovitz – Exclusive|url=http://www.starwars.com/news/capturing-a-galaxy-an-interview-with-annie-leibovitz-exclusive|website=StarWars.com|publisher=StarWars.com|access-date=May 28, 2015}}</ref>}} {{У ролях|[[Донал Глісан]]<ref name="Cast Announced"/>|генерал|Хакс}} {{У ролях|[[Макс фон Сюдаў]]<ref name="Cast Announced"/>||Лор Сан Тэка}} {{У ролях|[[Харысан Форд]]<ref name="Cast Announced"/>||[[Хан Сола]]}} {{У ролях|[[Кэры Фішэр]]<ref name="Cast Announced"/>||[[Лея Аргана]]}} {{У ролях|[[Марк Хэміл]]<ref name="Cast Announced"/>||[[Люк Скайуокер]]}} {{У ролях|[[Энтані Дэніэлс]]<ref name="Cast Announced"/>||[[C-3PO]]}} {{У ролях|[[Пітэр Мэйх'ю]]<ref name="Cast Announced"/>||[[Чубака]]}} {{У ролях|[[Кені Бейкер]]<ref name="Cast Announced"/>||[[R2-D2]]}} {{У ролях|[[Люпіта Ніёнга]]<ref name="Lupita Nyong’o and Gwendoline Christie">{{cite web |url=http://www.starwars.com/news/star-wars-episode-vii-adds-academy-award-winner-lupita-nyongo-and-game-of-thrones-gwendoline-christie |title=''Star Wars: Episode VII'' Adds Academy Award Winner Lupita Nyong’o and ''Game of Thrones’'' Gwendoline Christie |lang=en |publisher=Star Wars.com |date=2 чэрвеня 2014}}</ref>||Маз Каната}} {{У ролях ніз}} {{col-2}} {{У ролях уверсе}} {{У ролях|[[Гвендалін Крысці]]<ref name="Lupita Nyong’o and Gwendoline Christie"/>|капітан|Фазма}} {{У ролях|Крыстал Кларк||}} {{У ролях|Піп Андэрсан||}} {{У ролях|Крысціна Чонг||}} {{У ролях|Мілтас Ероліму||}} {{У ролях|[[Грэг Гранберг]]||}} {{У ролях|[[Уорык Дэвіс]]||}} {{У ролях|Білі Лурд||}} {{У ролях|[[Мэйсі Рычардсан-Селерс]]||Кор Села}} {{У ролях|[[Іка Ювайс]]||}} {{У ролях|Яян Руіян||}} {{У ролях|[[Джэсіка Хенвік]]||}} {{У ролях|[[Сайман Пег]]||}} {{У ролях ніз}} {{col-end}} == Вытворчасць == [[Файл:J.J. Abrams by David Shankbone.jpg|міні|right|Дж. Дж. Абрамс]] З верасня 2012 года над фільмам пачала працаваць выканаўчы прадюсар Кэтлін Кенэдзі пры асабістым кансультаванні Джорджа Лукаса<ref name="ReferenceC">{{cite web|url=http://rtve.es/noticias/20101030/disney-compra-li=ucasfilm-star-wars-4500-millones-dolares/572362.shtml|title=disney compra Lucasfilm y anuncia el estreno de la séptima de Star Wars en 2015 - RTVE.es|access-date=2013-03-10}}</ref>. Майкл Арндт быў затвержаны ў якасці сцэнарыста сёмага эпізода сагі ў лістападзе 2012 года. Кампанія [[The Walt Disney Company|Walt Disney]] пазней падтвердзіла, што [[Лоўрэнс Кэздан]], сцэнарыст фільмаў «Імперыя наносіць удар у адказ» і «Вяртанне джэдая», і [[Сайман Кіндберг]] стануць кансультантамі новага эпізода<ref name="ReferenceC"/>. [[Джэфры Джэйкаб Абрамс|Дж. Дж. Абрамс]] быў затвержаны Walt Disney<ref name="ReferenceB">{{cite web|url=http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=99323|title=BREAKING: J.J. abrams to Direct Star Wars: Episode VII! - ComingSoon.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127142535/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=99323|archive-date=27 студзеня 2013|access-date=18 снежня 2015|url-status=dead}}</ref> як рэжысёр фільма ў студзені 2013 года, хаця да гэтага асобныя СМІ паведамілі, што Абрамс адмовіўся ад гэтай пасады<ref name="ReferenceA"/>. Згодна з асобнымі крыніцамі<ref name="ReferenceB"/>, трэцяя трылогія, якую пачынае сёмы эпізод, не будзе закрываць сагу, а наадварот, стане апорай для новых спін-офаў. У студзені 2013 года таксама было паведамлена, што назва эпізода будзе дапоўнена словамі «Новае світанне» ({{lang-en|New Dawn}}), але афіцыйнага падтвержання Walt Disney не было. 6 лістапада 2014 было абвешчана, што сёмы эпізод будзе называцца «Абуджэнне сілы» ({{lang-en|The Force Awacens}})<ref>[https://twitter.com/DisneyPictures/status/530404775586975745 Новость на официальной странице Walt Disney в[[Twitter|Твиттере]]]</ref><ref>{{cite news|url=http://www.businessinsider.com/star-wars-episode-vii-the-force-awakens-2014-11|title=New 'Star Wars' Movie Will Be Called 'The Force Awakens'|date=6 November 2014|publisher=Businness Insider|access-date=2014-11-06}}</ref><ref>{{cite news|url=http://ren.tv/novosti/2014-11-06/novy-episod-zvezdnyh-voyn-poluchil-nazvanie|title=Новый эпизод "Звёздных войн" получил название|date=6 лістапада 2014|publisher=РЕН ТВ|access-date=18 снежня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205957/http://ren.tv/novosti/2014-11-06/novy-episod-zvezdnyh-voyn-poluchil-nazvanie|archive-date=4 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref>. У студзені 2015 года у інтэрв'ю Cinema Blend [[Джордж Лукас]] абвясціў, што Walt Disney адмовіліся засноўваць сцэнар сёмага эпізода на сюжэтных завязках для ўсіх трох фільмаў, якія ён перадаў ім: {{пачатак цытаты}} «Я перадаў свае напрацоўкі ў ″Дысней″, але там у выніку вырашылі, што яны не хацяць імі карыстацца і прыдумалі ўласныя гісторыі. Такім чынам сюжэт сёмага эпізода не мае нічога агульнага з тым, што першапачаткова напісаў»<ref>[http://www.sinemablend.com/new/How-George-Lucas-Star-Wars-7-Ideas-Were-Used-By-disney-69271.html How George Lucas' Star Wars 7 Ideas Were Used By Disney - CINEMABLEND]{{Недаступная спасылка}}</ref>. {{канец цытаты}} === Кастынг === Сярод актораў, якія здымаюцца ў сёмым эпізодзе будуць [[Марк Хэміл]] ([[Люк Скайуокер]]), [[Кэры Фішэр]] ([[Лея Аргана]]) і [[Харысан Форд]] ([[Хан Сола]]) - акторы, якія здымаліся ў чатвёртым , пятым і шостым эпізодах<ref>[http://www.newsru.com/cinema/13jan2014/starwarsvii.html На кастинг «Звёздных войн» VII пришли 73 млн человек: главными героями стали люк Скайуокер, принцесса Лея и капитан Соло]</ref>. 29 красавіка 2014 года быў абвешчаны акторскі састаў. У яго увайшлі [[Энтані Дэніелс]] і [[Кені Бейкер]], якія сыграюць, адпаведна, [[C-3PO]] і [[R2-D2]]. Такім чынам яны застануцца адзінымі акторамі, якія прымуць удзел ва ўсіх эпізодах сагі. Акрамя іх, у акторскі састаў увайшлі [[Пітэр Мэйх'ю]], які выканае ролю [[Чубака|Чубакі]], а таксама [[Адам Драйвер]], [[Оскар Айзек]], [[Эндзі Серкіс]], [[Донал Глісан]], [[Макс фон Сюдаў]], [[Джон Баега]] і [[Дэйзі Рыдлі]]<ref name="Official Cast">{{cite web|url=http://starwars.com/news.star-wars-episode-7-cast-announced.html|title=STAR WARS: EPISODE VII CAST ANNOUNCED|publisher=Star Wars.com|date=April 29, 2014|access-date=april 29, 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. === Здымкі === У лістападзе 2013 года было абвешчана аб месцы і часе здымак, дзе згодна з афіцыйна абвешчанымі данымі будзе зняты працяг сагі. Згодна з крыніцамі, блізкімі да студыі і інфармацыі самой студыі, першы фільм новай трылогіі будзе здымацца на пляцоўцы кампаніі «Пайнвуд» у прыгарадзе [[Лондан]]а, а сама праца пачнецца ўжо вясной 2014 года<ref>[http://news.rambler.ru/22012981/ Седьмой эпизод «Звёздных войн» выйдет в декабре 2015 года], Рамблер. Новости, 8 октября 2013 года</ref>. У красавіку стала вядома, што шэраг здымак пройдзе ў [[Абу-Дабі, эмірат|Абу-Дабі]] у ААЭ<ref>[http://www.mk.ru/culture/cinema/article/2014/0402301018942-zvezdnyie-voynyi-epizod-7-uzhe-snimayutsa-v-pustine-v-oae.html "Звёздные войны". Эпизод 7" уже снимаются в ОАЭ]{{Недаступная спасылка}}</ref>. 12 чэрвеня 2014 года Харысан Форд, які выконваў ролю Хана Сола, быў дастаўлены ў бальніцу са здымачнай пляцоўкі<ref name="len">[http://lenta.ru/news/2014/06/13/ford/ На Харрисона Форда упала дверь «Тысячелетнего сокола»]</ref>: на нагу актора ўпаля цяжкая гідраўлічная дзвер<ref name="len"/>. У ліпені 2014 таксама адбываліся здымкі з удзелам Марка Хэміла на востраве [[Востраў Скелінг-Майкл|Скелінг-Майкл]] у ірландскім [[Керы, графства|графстве Керы]]. Асноўныя здымкі скончыліся 3 лістапада 2014 года<ref>{{cite web|url=https://uk.yahoo.com/movies/star-wars-episode-vii-extraordinary-cast-and-crew-101668574876.html|title=Star Wars &: 'Extraordinary' Cast and Crew Hailed As Film Wramps|author=tom Butler|date=3 лістапада 2014|publisher=yahoo|lang=en|access-date=2014-11-22}}</ref>. === Музыка === Музыку для новага фільма напісаў [[Джон Уільямс (кампазітар)|Джон Уільямс]], які з’яўляецца кампазітарам усіх шасці папярэдніх эпізодаў сагі<ref>{{cite web|url=http://filmpro.ru/journal/18520148|title=Композитор «Звёздных войн»хочет написать музыку к седбмому эпизоду|author=Наталия Осипова|publisher=Фильм Про|archive-url=https://web.archive.org/web/20130313113145/http://filmpro.ru/journal/18520148|archive-date=13 сакавіка 2013|access-date=19 снежня 2015|url-status=dead}}</ref>. == Рэкламная кампанія == У канцы лістапада 2014 года быў прадстаўлены афіцыйны [[тізэр-трэйлер]] фільма<ref>{{cite web|url=http://gmbox.ru/video/pervyy-treyler-filma-zvezdnye-coiny-epizod-7|title=gmbox.ru «Первый трейлер фильма «Звёздные войны: Эпизод 7»»|access-date=19 снежня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920064210/http://gmbox.ru/video/pervyy-treyler-filma-zvezdnye-coiny-epizod-7|archive-date=20 верасня 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=OMOVFvcNfvE|title=youtube.com «Star Wars: Episode VII - The Force Awakens Official Teaser Trailer #1 (2015) - J. J. abrams Movie HD»|access-date=2014-11-29}}</ref>. 16 красавіка 2015 года, у рамках мерапрыемства Star Wars Celebration, Дж. Дж. Абрамс і Кэтлін Кенэдзі прапанавалі мноства новых матэрыялаў аб фільме, у тым ліку і дзьвухмінутны тізэр<ref>[http://geekster.ru/starwars-the-force-awakens-new-teaser-debuts/ второй тизер-трейлер фильма «Звёздные войны: Пробуждение силы»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170318222029/http://geekster.ru/starwars-the-force-awakens-new-teaser-debuts/ |date=18 сакавіка 2017 }}</ref>. 19 кастрычніка 2015 года быў прадстаўлены фінальны трэйлер фільма<ref>[http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/watch-star-wars-force-awakens-833148 Watch 'Star Wars: The Force Awakens' Final Trailer - The Hoolywood Reporter]</ref>. Рэліз фінальнага трэйлера азначаў адначасовы старт перадпаказа білетаў на прэм'еру у IMAX-кінатэатры. У першыя 12 гадзін фільм пабіў ўсе рэкорды блакбастэраў, а сайты шмат якіх з сетак кінатэатраў упалі з-за вялікай цікаўнасці да фільма<ref name="Седьмая часть «Звездных войн» установила рекорд по предпродаже билетов">[http://style.rbc.ru/news.art/2015/10/20/22103 Седьмая часть «Звездных войн» установила рекорд по предпродаже билетов]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Па стану на 20 лістапада 2015 года фільм зарабіў на папярэдніх продажах білетаў 50 міліёнаў долараў. 14 снежня, за два дні да прэм'еры фільма ў пракаце, пры ўделе акцёраў адбыўся перадпаказ фільма ў [[Лос-Анджэлес|Лос-Анжэлесе]], а на наступны дзень - у [[Лондан]]е. Пасля перадпаказа ў [[Інтэрнэт|сеціва]] папала інфармацыя аб фінале фільма, што засмуціла шматлікіх фанатаў [[Зорныя войны|серыі]]. == Рэакцыя ў свеце == Рэакцыя на будучы фільм была вельмі кантрастнай<ref>[http://www.elmundo.es/elmundo/2012/10/31/cultura/1351666906.html?cid==GNEW970103 Новая трылогія «Зорных войн»6: мара ці феерверк?]</ref>. У асноўным крытыкі апасаліся, што працяг будзе абапірацца на славу фільмаў, а якасць і сюжэт будуць саступаць мінулым эпізодам. Першыя водгукі кінакрытыкаў былі пазітыўнымі. У іх адзначалася, што фільм вярнуў кінасазе дух класічных «Зорных войн» 1970-ых гадоў, пры гэтым прыўнёсшы сучасныя спецэфекты, асабліва ў паражальных баявых сцэнах<ref>[http://www.bbc.com/russian/society/2015/12/151216_uk_starwars_reviews Кинокритики в восторге от новых «Звёздных войн»], BBCRussian.com, 16 снежня 2015 г.</ref>. == Выпуск == У лістападзе 2013 года фільм атрымаў дату рэліза, прызначаную на снежань 2015 года, што робіць яго другім фільмам пасля ''«[[Зорныя войны: Войны клонаў, мультфільм|Зорныя войны: Войны клонаў]]»'' (выйшаў у жніўні 2008), які не выйшаў у маі, як было з іншымі карцінамі<ref>{{cite web|url=http://insidemovies.ew.com/2013//11/07/star-wars-episode-vii-release-set-for-december-18-2015-breaking|title='Star Wars^ Episode VII': Release set for December 18, 2015|last=Breznican|first=Anthony|work=Entetainment Weekly|date=Nowember 7, 2013|access-date=30 снежня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141101011729/http://insidemovies.ew.com/2013/11/07/star-wars-episode-vii-release-set-for-december-18-2015-breaking/|archive-date=1 лістапада 2014|url-status=dead}}</ref>. У сакаваіку 2014 года кампанія Disney падтвердзіла, што фільм выйдзе ў [[IMAX]]<ref>{{cite web|url=http://www.comingsoon.net/news/movienews.php&id=116262|title=Disney to Release Avengers: Age of Ultron, star Wars: episode VII in IMAX|work=ComingSoon.net|date=March 20, 2014|access-date=March 20, 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. У назве сёмага фільма адсутнічае парадкавы нумар эпізода, уласцівы ранейшым фільмам [[Зорныя войны|сагі]], але ён будзе паказаны падчас уступных тытраў: «Зорныя войны. Эпізод VII: Абуджэнне сілы» ({{lang-en|Star Wars Episode VII: The Force Awakens}})<ref>{{cite web|url=http://www.theforce.net/story/front/Star_Wars_Episode_VII_Will_Be_Called_The_Forcw_Awakens_160763.asp|title=''Star Wars: Episode VII'' Will Be Called ''The Force Awakens''|lang=en|publisher=TheForce.net|date=6 лістапада 2014|access-date=25 лістапада 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150916074352/http://www.theforce.net/story/front/Star_Wars_Episode_VII_Will_Be_Called_The_Force_Awakens_160763.asp|archive-date=16 верасня 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.starwars.com/films/star-wars-episode-vii-the-force-awakens|title=''Star Wars Episode VII: The Force Awakens''|lang=en|publisher=Афіцыйны сайт «[[Зорныя войны|Зорных войн]]»|archive-url=https://web.archive.org/web/20151123140621/http://www.srarwars.com/films/star-wars-episode-vii-the-force-awakens|archive-date=23 лістапада 2015|access-date=30 снежня 2015|url-status=live}}</ref>. == Сіквелы == {{main|Зорныя войны. Эпізод VIII}} 20 чэрвеня 2014 года стала вядома, што рэжысёр фільма ''«[[Пятля часу, фільм, 2012|Пятля часу]]» '' [[Раян Джонсан]] здыме ''Эпізод VIII''<ref>{{cite web|url=http://news.moviefone.com/2015/03/19/oscar-isaac-star-wars/|title=Oscar Isaac Talks 'Star Wars: The Force Awakens' and going after X-Men's Apocalypse (EXCLUSIVE)|publisher=Moviefone|date=March 19, 2015|access-date=May 12, 2015}}</ref> і напіша сцэнар ''«Эпізода IX»''<ref>{{cite web|url=http://deadline.com/2014/06/star-wars-rian-johnson-director-next-two-movies/|title=UPDATED: ′Star Wars′ bombshell! Rian Johnson To Write, direct Next Two films|last=Fleming Jr.|first=Mike|work=Deadline|date=June 20, 2015| access-date=June 21, 2014}}</ref><ref name="THR2">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/star-wars-episode-viii-uk-793033|title='Star Wars: Episode VIII' to Shoot at U.K.'s Pinewood|author=Abid Rahman|work=The Hollywood Reprter|publisher=Prometheus Globak Media|date=May 4, 2015|access-date=May4, 2015}}</ref>. Здымкі ''«Эпізода VIII»'' пачаліся ў верасні 2015 года<ref name="THR2"/><ref>{{cite web|url=http://www.ew.com/article/2015/09/09/star-wars-fiorce-awakens-will-undergp-reshoots-ireland?122&hootPostId=b658edf3bfc402a1bb23630355b46fa6|title=CORRECTED: Star Wars: Episode VIII will shoot in ireland this month|author=anthony Breznican|work=Entertainment Weekly|publisher=Entertainment Weekly|date=September 9, 2015|access-date=September 9. 2015}}{{Недаступная спасылка}}</ref>, прэм'ера намечана на 26 мая 2017 года<ref>{{cite web|url=http://deadline.com/2015/03/star-wars-8-release-date-spinoff-rogue-one-1201391498/|title="Star Wars 8" Gets 2017 Release Date, Spinoff "Rogue One"|last=Hipes|first=Patrick|work=Deadline.com|date=March 12, 2015|access-date=March 12, 2015}}</ref>. == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://www.starwars.com/folms/starwars-episode-vii «Зорныя войны. Абуджэнне сілы»] на сайце StarWars.com * {{imdb title|2488496|«Зорныя войны: Абуджэнне сілы»}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Зорныя войны}} {{Прэмія «Імперыя» за найлепшы навукова-фантастычны/фэнтэзійны фільм}} {{Прэмія «Сатурн» за найлепшы навукова-фантастычны фільм}} [[Катэгорыя:Фільмы пра «Зорныя войны»]] [[Катэгорыя:Фантастычныя фільмы 2015 года]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Джон Уільямс]] e99q5xgtrbhdzp14l3gtryn48kqgk4y 0 324180 5133109 4380733 2026-04-27T20:17:39Z Steel771 119110 5133109 wikitext text/x-wiki {{Праваслаўная Царква | Царква = Праваслаўная царква Малдовы | Царква2 = Biserica Ortodoxă din Moldova | Выява галоўнага храма = [[Файл:An_orthodox_church_in_Chişinău.JPG|280px]] | Подпіс = [[Сабор Раства Хрыстова, Кішынёў|Сабор Раства Хрыстова]] у Кішынёве | Царква-маці = [[Руская праваслаўная царква]] | Аўтаномія = [[2 кастрычніка]] [[1992]] | Прадстаяцель у наш час = мітрапаліт [[Уладзімір (Кантаран)]] | Цэнтр = [[Кішынёў]], [[Малдова]] | Рэзідэнцыя Прадстаяцеля = [[Кішынёў]] | Юрысдыкцыя (тэрыторыя) = {{Малдавія}} [[Малдова]] | Набажэнская мова = [[малдаўская мова|малдаўскі]] [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскі]], | Каляндар = [[юліянскі каляндар|юліянскі]] | Біскупаў = 8 | Епархій = 6 | Навучальных устаноў = 3 }} '''Праваслаўная царква Малдовы''' ({{lang-mo|Biserica Ortodoxă din Moldova}} ці '''Малдаўска-Кішынёўская мітраполія''') — [[Самакіраваная царква|самакіраваная частка]] [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]]. Ахоплівае тэрыторыю [[Малдова|Малдовы]] і [[Прыднястроўская Малдаўская Рэспубліка|Прыднястроўя]]. У 1813 годзе на тэрыторыі [[Бесарабія|Бесарабіі]], што адышла да Расійскай імперыі, была заснавана Кішынёўская епархія ў складзе Рускай Царквы. У 1918 годзе пасля [[Бесарабія ў складзе Румыніі|акупацыі Бесарабіі]] Кішынёўская епархія Румынскімі ўладамі была ўключана ў склад [[Бесарабская мітраполія|Бесарабскай мітраполіі]] [[Румынская праваслаўная царква|Румынскай Царквы]]. З 1944 года епархія зноў у складзе Рускай Праваслаўнай Царквы<ref name=autogenerated1>[http://www.patriarchia.ru/db/text/1622597.html Православная Церковь Молдовы]</ref>. Статус самакіраванай быў пададзены [[2 кастрычніка]] [[1992]] года рашэннем [[Свяшчэнны Сінод|Свяшчэннага Сінода]] РПЦ. Томас патрыярха Маскоўскага і ўсёй Русі Аляксія II з дарам аўтаноміі быў дадзены 2 снежня 1994 года. Прадстаяцель (з часу ўстанаўлення самакіраванага статусу) — [[Уладзімір (Кантаран)]], мітрапаліт Кішынёўскі і ўсяе Малдовы. У наш час асноўнай богаслужэбнай мовай з'яўляецца малдаўская; выкарыстоўваюцца таксама царкоўна-славянская і гагаузская мовы<ref name=autogenerated1 />. == Адносіны з Румынскай царквой == Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]], у сувязі з аднаўленнем [[Бесарабская мітраполія|Бесарабскай мітраполіі]] рашэннем Свяшчэннага Сінода Румынскай Царквы ад 14 верасня 1992 года, узніклі спрэчкі ў сувязі з узаемнымі юрысдыкцыйнымі прэтэнзіямі на тэрыторыю Малдовы. Пад канец кастрычніка 2007 года канфлікт ізноў абвастрыўся пасля прыняцця 24 кастрычніка Свяшчэнным сінодам Румынскай Царквы рашэння аб стварэнні ў складзе Румынскага патрыярхата сямі новых [[епіскапат]]аў: у прыватнасці, у Бесарабскай мітраполіі вырашана адрадзіць [[Бельцкі епіскапат]] (былы Хоцінскі), епіскапат Паўднёвай Бесарабіі з цэнтрам у [[Горад Кантамір|Кантаміру]] і праваслаўны епіскапат Дубасараў і ўсяго Прыднястроўя з цэнтрам у [[Дубасары|Дубасарах]]. Як заявілі ў Румынскім Патрыярхаце, азначаныя епархіі існавалі ў Бесарабскай мітраполіі да 1944 года, і цяпер было прынята рашэнне аб іх аднаўленні па патрабаванні румынскіх праваслаўных вернікаў<ref>[http://www.regnum.ru/news/fd-abroad/ukraina/cultura/909373.html Петр Пэдурару: Румынская патриархия намерена распространить своё влияние на Украину] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090919082358/http://www.regnum.ru/news/fd-abroad/ukraina/cultura/909373.html |date=19 верасня 2009 }} regnum.ru 02.11.2007</ref><ref>[http://www.rambler.ru/news/world/religions/11488600.html Духовенство РПЦ назвало незаконным решение румынских коллег создать собственные епархии в Молдавии и Приднестровье]{{Недаступная спасылка}} rambler.ru 29.10.2007</ref>. Ціраспальская і Дубасарская епархія Праваслаўнай Царквы Малдовы (РПЦ) назвала рашэнне Сінода Румынскай Праваслаўнай Царквы заснаваць на тэрыторыі Малдовы і Прыднястроўя тры ўласныя епархіі, цэнтрам адной з якіх стане горад Дубасары (Прыднястроўе), незаконным<ref>[http://www.patriarchia.ru/db/text/314716.html В Тираспольской и Дубоссарской епархии обеспокоены намерением Румынской Церкви учредить новые епархии на территории Молдавии и Приднестровья] Официальный сайт МП 30 октября 2007 г.</ref>. Мітрапаліт [[Кірыл (Гундзяеў)]] расцаніў рашэнне Румынскага Сінода як «крок, які разбурае праваслаўнае адзінства і не застанецца без наступстваў»<ref>[http://www.patriarchia.ru/db/text/315967.html Решение об открытии в Молдавии епархий Румынского Патриархата является нарушением канонического порядка, заявляет митрополит Кирилл.] Официальный сайт МП 1 ноября 2007 г.</ref>. 6 лістапада 2007 года СМІ пашырылі заяву мітрапаліта Пятра (Пэдурару), кіраўніка Бесарабскай мітраполіі, пра тое, што «Румынскі патрыярхат мае намер пашыраць свой уплыў у Малдове і на Украіне, у прыватнасці, павялічваючы тут колькасць прыходаў і епархій»<ref>[http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=21221 Румынская церковь заявляет о намерении усилить своё влияние в Молдавии и на Украине] Интерфакс.ru 06 ноября 2007 года</ref>. 7 лістапада 2007 года Заява Свяшчэннага Сінода РПЦ «у сувязі з рашэннем Румынскай Праваслаўнай Царквы аб заснаванні яе епархій на тэрыторыі Малдовы і Украіны» выказала «глыбокую заклапочанасць і смутак» у сувязі з такім рашэннем РумПЦ, расцаніўшы такі крок як «зневажанне саміх асноў царкоўнага ладу»; Заява выказала «пратэст супраць новага ўварвання ў свае кананічныя межы»<ref>[http://patriarchia.ru/db/text/318310.html Заявление Священного Синода Русской Православной Церкви в связи с решением Румынской Православной Церкви об учреждении её епархий на территории Молдавии и Украины] Официальный сайт МП 7 ноября 2007 г.</ref>. 14 лістапада 2007 года Свяшчэнны Сінод [[Украінская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата|Украінскай Праваслаўнай Царквы (Маскоўскага патрыярхата)]] прызнаў неправамернымі дзеянні РумПЦ па стварэнні сваіх епархій на тэрыторыі Украіны і выступіў з заявай<ref>[http://orthodox.org.ua/uk/svyashhenniy_sinod/2007/11/14/2150.html Заява Священного Синоду Української Православної Церкви з приводу дій Священного Синоду Румунської Православної Церкви] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111016054351/http://orthodox.org.ua/uk/svyashhenniy_sinod/2007/11/14/2150.html |date=16 кастрычніка 2011 }} Оригинал текста Заявления на официальном сайте УПЦ</ref><ref>[http://www.pravoslavie.ru/news/071117113432 Священный Синод УПЦ выступил с заявлением по поводу действий Румынского Патриархата] pravoslavie.ru 17 ноября 2007 г.</ref>. 22 лістапада 2007 года ў Траянскім манастыры ([[Балгарыя]]) адбылася сустрэча прадстаўнікоў РумПЦ з прадстаўнікамі РПЦ, на якой апошнія запатрабавалі скасаваць тры румынскія епархіі ў складзе «Бесарабскай мітраполіі»<ref>[http://patriarchia.ru/db/text/328621.html Состоялись переговоры представителей Московского и Румынского Патриархатов о положении в Молдавии] официальный сайт МП 23 ноября 2007 г.</ref><ref>[http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=21589 Румынская церковь пообещала рассмотреть требование Московского патриархата упразднить три епархии в Молдавии на следующем Синоде] Интерфакс.ru 23 ноября 2007 года</ref>. Па паведамленнях румынскага друку, РумПЦ выказалася за стварэнне ў Малдове аўтакефальнай Царквы як спосабу рашэння «праблемы Бесарабскай мітраполіі»<ref>[http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=21648 Румынский патриархат предлагает объединить «Бессарабскую» и Молдавскую митрополии в независимую Церковь] Интерфакс.ru 27 ноября 2007 года</ref>. У студзені 2008 года ў канфлікт умяшаліся ўлады Малдовы, запатрабаваўшы ад чатырох святароў і манашкі Бесарабскай мітраполіі пакінуць тэрыторыю краіны; Румынскі патрыярхат угледзеў у гэтым спробу запалохвання клірыкаў мітраполіі<ref>[http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=22265 Власти Молдавии требуют депортации в Румынию четырех священников и монахини «Бессарабской митрополии».] Интерфакс.ru 9 января 2008 года</ref> і звярнуўся ў [[Савет Еўропы]] са скаргай на прэзідэнта Малдовы Уладзіміра Вароніна<ref>[http://kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=842403&print=true Павел Коробов; Владимир Попов. ''Владимира Воронина обвинили в служении РПЦ.''] [[Коммерсантъ]] № 3 [3820] от 16.01.2008 г.</ref>. 21 студзеня 2008 года Уладзімір Варонін і Аляксій II супольна асудзілі палітыку Румынскага Патрыярхата на тэрыторыі Малдовы; у прыватнасці Варонін заявіў, што «стварэнне так званай „Бесарабскай мітраполіі“ і яе структур — гэта частка агрэсіўнай палітыкі Румыніі супраць суверэннай малдоўскай дзяржавы»<ref>[http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=22446 Алексий II и Владимир Воронин не согласны с поведением Румынии и Румынской церкви в отношении Молдавии.] Интерфакс.ru 21 января 2008 г.</ref>. У той жа дзень Варонін атрымаў ад Патрыярха Аляксія II прэмію Міжнароднага грамадскага фонду адзінства праваслаўных народаў «За выдатную дзейнасць па ўмацаванні адзінства праваслаўных народаў»<ref>[http://portal-credo.ru/site/?act=news&id=59907&cf= «Великолепное пополнение в славных рядах». Когорта награждённых премией Международного фонда единства православных народов пополнилась пятью новыми лауреатами.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090423010821/http://www.portal-credo.ru/site/?act=news&id=59907&cf= |date=23 красавіка 2009 }} portal-credo.ru 23 января 2008 г.</ref>. == Епархіі == * [[Ціраспальская і Дубасарская епархія]] * [[Кішынёўская епархія]] * [[Бэлцкая і Фэлешцкая епархія]] * [[Едзінецкая і Брычанская епархія]] == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://ru.mitropolia.md/ Афіцыйны сайт] * [http://www.hristianstvo.ru/orthorus/selfgovern/moldova/moldtemples/ Храмы Молдавской митрополии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160412151024/http://www.hristianstvo.ru/orthorus/selfgovern/moldova/moldtemples/ |date=12 красавіка 2016 }} * [http://www.hristianstvo.ru/orthorus/selfgovern/moldova/moldmonasteries/ Монастыри Молдавской митрополии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160412150735/http://www.hristianstvo.ru/orthorus/selfgovern/moldova/moldmonasteries/ |date=12 красавіка 2016 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{Праваслаўе}} [[Катэгорыя:Праваслаўная царква Малдовы| ]] qc677m2sb8kovuwyay8a7ppejf5czjh 5133111 5133109 2026-04-27T20:23:00Z Steel771 119110 5133111 wikitext text/x-wiki {{Праваслаўная Царква | Царква = Праваслаўная царква Малдовы | Царква2 = Biserica Ortodoxă din Moldova | Выява галоўнага храма = [[Файл:An_orthodox_church_in_Chişinău.JPG|280px]] | Подпіс = [[Сабор Раства Хрыстова, Кішынёў|Сабор Раства Хрыстова]] у Кішынёве | Царква-маці = [[Руская праваслаўная царква]] | Аўтаномія = [[2 кастрычніка]] [[1992]] | Прадстаяцель у наш час = мітрапаліт [[Уладзімір (Кантаран)]] | Цэнтр = [[Кішынёў]], [[Малдова]] | Рэзідэнцыя Прадстаяцеля = [[Кішынёў]] | Юрысдыкцыя (тэрыторыя) = {{Малдавія}} [[Малдова]] | Набажэнская мова = [[малдаўская мова|малдаўскі]] [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскі]], | Каляндар = [[юліянскі каляндар|юліянскі]] | Біскупаў = 8 | Епархій = 6 | Навучальных устаноў = 3 |Сайт=https://mitropolia.md/}} '''Праваслаўная царква Малдовы''' ({{lang-mo|Biserica Ortodoxă din Moldova}} ці '''Малдаўска-Кішынёўская мітраполія''') — [[Самакіраваная царква|самакіраваная частка]] [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]]. Ахоплівае тэрыторыю [[Малдова|Малдовы]] і [[Прыднястроўская Малдаўская Рэспубліка|Прыднястроўя]]. У 1813 годзе на тэрыторыі [[Бесарабія|Бесарабіі]], што адышла да Расійскай імперыі, была заснавана Кішынёўская епархія ў складзе Рускай Царквы. У 1918 годзе пасля [[Бесарабія ў складзе Румыніі|акупацыі Бесарабіі]] Кішынёўская епархія Румынскімі ўладамі была ўключана ў склад [[Бесарабская мітраполія|Бесарабскай мітраполіі]] [[Румынская праваслаўная царква|Румынскай Царквы]]. З 1944 года епархія зноў у складзе Рускай Праваслаўнай Царквы<ref name=autogenerated1>[http://www.patriarchia.ru/db/text/1622597.html Православная Церковь Молдовы]</ref>. Статус самакіраванай быў пададзены [[2 кастрычніка]] [[1992]] года рашэннем [[Свяшчэнны Сінод|Свяшчэннага Сінода]] РПЦ. Томас патрыярха Маскоўскага і ўсёй Русі Аляксія II з дарам аўтаноміі быў дадзены 2 снежня 1994 года. Прадстаяцель (з часу ўстанаўлення самакіраванага статусу) — [[Уладзімір (Кантаран)]], мітрапаліт Кішынёўскі і ўсяе Малдовы. У наш час асноўнай богаслужэбнай мовай з'яўляецца малдаўская; выкарыстоўваюцца таксама царкоўна-славянская і гагаузская мовы<ref name=autogenerated1 />. == Адносіны з Румынскай царквой == Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]], у сувязі з аднаўленнем [[Бесарабская мітраполія|Бесарабскай мітраполіі]] рашэннем Свяшчэннага Сінода Румынскай Царквы ад 14 верасня 1992 года, узніклі спрэчкі ў сувязі з узаемнымі юрысдыкцыйнымі прэтэнзіямі на тэрыторыю Малдовы. Пад канец кастрычніка 2007 года канфлікт ізноў абвастрыўся пасля прыняцця 24 кастрычніка Свяшчэнным сінодам Румынскай Царквы рашэння аб стварэнні ў складзе Румынскага патрыярхата сямі новых [[епіскапат]]аў: у прыватнасці, у Бесарабскай мітраполіі вырашана адрадзіць [[Бельцкі епіскапат]] (былы Хоцінскі), епіскапат Паўднёвай Бесарабіі з цэнтрам у [[Горад Кантамір|Кантаміру]] і праваслаўны епіскапат Дубасараў і ўсяго Прыднястроўя з цэнтрам у [[Дубасары|Дубасарах]]. Як заявілі ў Румынскім Патрыярхаце, азначаныя епархіі існавалі ў Бесарабскай мітраполіі да 1944 года, і цяпер было прынята рашэнне аб іх аднаўленні па патрабаванні румынскіх праваслаўных вернікаў<ref>[http://www.regnum.ru/news/fd-abroad/ukraina/cultura/909373.html Петр Пэдурару: Румынская патриархия намерена распространить своё влияние на Украину] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090919082358/http://www.regnum.ru/news/fd-abroad/ukraina/cultura/909373.html |date=19 верасня 2009 }} regnum.ru 02.11.2007</ref><ref>[http://www.rambler.ru/news/world/religions/11488600.html Духовенство РПЦ назвало незаконным решение румынских коллег создать собственные епархии в Молдавии и Приднестровье]{{Недаступная спасылка}} rambler.ru 29.10.2007</ref>. Ціраспальская і Дубасарская епархія Праваслаўнай Царквы Малдовы (РПЦ) назвала рашэнне Сінода Румынскай Праваслаўнай Царквы заснаваць на тэрыторыі Малдовы і Прыднястроўя тры ўласныя епархіі, цэнтрам адной з якіх стане горад Дубасары (Прыднястроўе), незаконным<ref>[http://www.patriarchia.ru/db/text/314716.html В Тираспольской и Дубоссарской епархии обеспокоены намерением Румынской Церкви учредить новые епархии на территории Молдавии и Приднестровья] Официальный сайт МП 30 октября 2007 г.</ref>. Мітрапаліт [[Кірыл (Гундзяеў)]] расцаніў рашэнне Румынскага Сінода як «крок, які разбурае праваслаўнае адзінства і не застанецца без наступстваў»<ref>[http://www.patriarchia.ru/db/text/315967.html Решение об открытии в Молдавии епархий Румынского Патриархата является нарушением канонического порядка, заявляет митрополит Кирилл.] Официальный сайт МП 1 ноября 2007 г.</ref>. 6 лістапада 2007 года СМІ пашырылі заяву мітрапаліта Пятра (Пэдурару), кіраўніка Бесарабскай мітраполіі, пра тое, што «Румынскі патрыярхат мае намер пашыраць свой уплыў у Малдове і на Украіне, у прыватнасці, павялічваючы тут колькасць прыходаў і епархій»<ref>[http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=21221 Румынская церковь заявляет о намерении усилить своё влияние в Молдавии и на Украине] Интерфакс.ru 06 ноября 2007 года</ref>. 7 лістапада 2007 года Заява Свяшчэннага Сінода РПЦ «у сувязі з рашэннем Румынскай Праваслаўнай Царквы аб заснаванні яе епархій на тэрыторыі Малдовы і Украіны» выказала «глыбокую заклапочанасць і смутак» у сувязі з такім рашэннем РумПЦ, расцаніўшы такі крок як «зневажанне саміх асноў царкоўнага ладу»; Заява выказала «пратэст супраць новага ўварвання ў свае кананічныя межы»<ref>[http://patriarchia.ru/db/text/318310.html Заявление Священного Синода Русской Православной Церкви в связи с решением Румынской Православной Церкви об учреждении её епархий на территории Молдавии и Украины] Официальный сайт МП 7 ноября 2007 г.</ref>. 14 лістапада 2007 года Свяшчэнны Сінод [[Украінская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата|Украінскай Праваслаўнай Царквы (Маскоўскага патрыярхата)]] прызнаў неправамернымі дзеянні РумПЦ па стварэнні сваіх епархій на тэрыторыі Украіны і выступіў з заявай<ref>[http://orthodox.org.ua/uk/svyashhenniy_sinod/2007/11/14/2150.html Заява Священного Синоду Української Православної Церкви з приводу дій Священного Синоду Румунської Православної Церкви] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111016054351/http://orthodox.org.ua/uk/svyashhenniy_sinod/2007/11/14/2150.html |date=16 кастрычніка 2011 }} Оригинал текста Заявления на официальном сайте УПЦ</ref><ref>[http://www.pravoslavie.ru/news/071117113432 Священный Синод УПЦ выступил с заявлением по поводу действий Румынского Патриархата] pravoslavie.ru 17 ноября 2007 г.</ref>. 22 лістапада 2007 года ў Траянскім манастыры ([[Балгарыя]]) адбылася сустрэча прадстаўнікоў РумПЦ з прадстаўнікамі РПЦ, на якой апошнія запатрабавалі скасаваць тры румынскія епархіі ў складзе «Бесарабскай мітраполіі»<ref>[http://patriarchia.ru/db/text/328621.html Состоялись переговоры представителей Московского и Румынского Патриархатов о положении в Молдавии] официальный сайт МП 23 ноября 2007 г.</ref><ref>[http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=21589 Румынская церковь пообещала рассмотреть требование Московского патриархата упразднить три епархии в Молдавии на следующем Синоде] Интерфакс.ru 23 ноября 2007 года</ref>. Па паведамленнях румынскага друку, РумПЦ выказалася за стварэнне ў Малдове аўтакефальнай Царквы як спосабу рашэння «праблемы Бесарабскай мітраполіі»<ref>[http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=21648 Румынский патриархат предлагает объединить «Бессарабскую» и Молдавскую митрополии в независимую Церковь] Интерфакс.ru 27 ноября 2007 года</ref>. У студзені 2008 года ў канфлікт умяшаліся ўлады Малдовы, запатрабаваўшы ад чатырох святароў і манашкі Бесарабскай мітраполіі пакінуць тэрыторыю краіны; Румынскі патрыярхат угледзеў у гэтым спробу запалохвання клірыкаў мітраполіі<ref>[http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=22265 Власти Молдавии требуют депортации в Румынию четырех священников и монахини «Бессарабской митрополии».] Интерфакс.ru 9 января 2008 года</ref> і звярнуўся ў [[Савет Еўропы]] са скаргай на прэзідэнта Малдовы Уладзіміра Вароніна<ref>[http://kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=842403&print=true Павел Коробов; Владимир Попов. ''Владимира Воронина обвинили в служении РПЦ.''] [[Коммерсантъ]] № 3 [3820] от 16.01.2008 г.</ref>. 21 студзеня 2008 года Уладзімір Варонін і Аляксій II супольна асудзілі палітыку Румынскага Патрыярхата на тэрыторыі Малдовы; у прыватнасці Варонін заявіў, што «стварэнне так званай „Бесарабскай мітраполіі“ і яе структур — гэта частка агрэсіўнай палітыкі Румыніі супраць суверэннай малдоўскай дзяржавы»<ref>[http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=22446 Алексий II и Владимир Воронин не согласны с поведением Румынии и Румынской церкви в отношении Молдавии.] Интерфакс.ru 21 января 2008 г.</ref>. У той жа дзень Варонін атрымаў ад Патрыярха Аляксія II прэмію Міжнароднага грамадскага фонду адзінства праваслаўных народаў «За выдатную дзейнасць па ўмацаванні адзінства праваслаўных народаў»<ref>[http://portal-credo.ru/site/?act=news&id=59907&cf= «Великолепное пополнение в славных рядах». Когорта награждённых премией Международного фонда единства православных народов пополнилась пятью новыми лауреатами.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090423010821/http://www.portal-credo.ru/site/?act=news&id=59907&cf= |date=23 красавіка 2009 }} portal-credo.ru 23 января 2008 г.</ref>. == Епархіі == * [[Ціраспальская і Дубасарская епархія]] * [[Кішынёўская епархія]] * [[Бэлцкая і Фэлешцкая епархія]] * [[Едзінецкая і Брычанская епархія]] == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://ru.mitropolia.md/ Афіцыйны сайт] * [http://www.hristianstvo.ru/orthorus/selfgovern/moldova/moldtemples/ Храмы Молдавской митрополии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160412151024/http://www.hristianstvo.ru/orthorus/selfgovern/moldova/moldtemples/ |date=12 красавіка 2016 }} * [http://www.hristianstvo.ru/orthorus/selfgovern/moldova/moldmonasteries/ Монастыри Молдавской митрополии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160412150735/http://www.hristianstvo.ru/orthorus/selfgovern/moldova/moldmonasteries/ |date=12 красавіка 2016 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{Праваслаўе}} [[Катэгорыя:Праваслаўная царква Малдовы| ]] frrylc6x83hkfg6o7gm2ksmnauo94nn 0 340951 5133185 3957497 2026-04-28T05:50:01Z Rymchonak 22863 /* Вядомыя носьбіты */ 5133185 wikitext text/x-wiki '''Ляховіч''' — беларускае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Аляксандр Пятровіч Ляховіч]] — беларускі [[лёгкаатлет]]. * [[Андрэй Ляховіч]] — беларускі палітолаг. * [[Валянціна Антонаўна Ляховіч]] — беларуская мастачка. * [[Леў Сцяпанавіч Ляховіч]] (1919—1990) — вучоны ў галіне [[металазнаўства]]. * [[Людміла Віктараўна Ляховіч]] — беларуская і ўкраінская лёгкаатлетка. * [[Сяргей Пятровіч Ляховіч]] — беларускі баксёр. {{неадназначнасць}} 6aeiqx6o9wbzbmwmjc7l54o3f6oc37z 0 346380 5133237 4476086 2026-04-28T09:05:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133237 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Казялужскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Хойніцкі раён]] |Уключае = 7 населеных пунктаў |Сталіца = [[Казялужжа]] |Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]],</br>[[30 чэрвеня]] [[1966]] |Скасаванне = [[30 снежня]] [[1927]],</br>[[1 снежня]] [[2009]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1066 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часовойпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Казялу́жскі сельсавет''' — былая [[адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]] ў складзе [[Хойніцкі раён|Хойніцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Казялужжа]]. Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення]] [[БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Хойніцкага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Небытаўскі сельсавет|Небытаўскага сельсавета]]. 30 чэрвеня 1966 года цэнтр [[Небытаўскі сельсавет|Небытаўскага сельсавета]] Хойніцкага раёна Гомельскай вобласці перанесены ў вёску Казялужжа, сельсавет перайменаваны ў Казялужскі сельсавет<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).</ref>. 1 снежня 2009 года сельсавет скасаваны рашэннем Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў, населеныя пункты [[Загалле (Хойніцкі раён)|Загалле]], [[Загальская Слабада]], [[Казялужжа]], [[Клівы]], [[Небытаў]], [[Паташня (Хойніцкі раён)|Паташня]] перададзеныя ў склад [[Дварышчанскі сельсавет (Хойніцкі раён)|Дварышчанскага сельсавета]], а [[Куравое]] — у склад [[Велікаборскі сельсавет|Велікаборскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 290 Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1066 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201011232352/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm |date=11 кастрычніка 2020 }} {{ref-ru}}</ref>, з іх 92,4 % — [[беларусы]], 4,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |date=14 студзеня 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 7 населеных пунктаў. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Хойніцкі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Хойніцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1966 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2009 годзе]] kvkpjmnzkeabkoixi1p6gribl517i63 0 349350 5133215 4232283 2026-04-28T08:01:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133215 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Казакі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 43|lat_sec = 43 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 00|lon_sec = 15 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Верхнядзвінскі |сельсавет = Шайтараўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 0,091 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} {{значэнні}} '''Казакі́''' ({{lang-be-trans|Kazaki}}, {{lang-ru|Казаки}}) — [[вёска]] ў [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Шайтараўскі сельсавет|Шайтараўскага сельсавета]]. Створана ў 2013 годзе<ref>[http://www.pravoby.info/reg/16/502.htm Решение Верхнедвинского районного Совета депутатов от 25.06.2013 N 141 "Об упразднении и образовании сельских населенных пунктов Верхнедвинского района"]{{Недаступная спасылка}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шайтараўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Шайтараўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Верхнядзвінскага раёна]] l1u9mv0kko81t8dadi61ju00h7lzske 0 352482 5133011 4553624 2026-04-27T13:46:36Z Emilia Noah 155537 5133011 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Грабеншчыкоў}} {{Музыкант | Поўнае_імя = Барыс Барысавіч Грабеншчыкоў | Гады = [[1980]] — цяперашні час | Псеўданімы = БГ | Гурты = [[Акварыум]], [[БГ-Бэнд]] }} '''Барыс Барысавіч Грабеншчыкоў''' (псеўданім — '''БГ'''; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкі і расійскі [[паэт]] і музыкант, кампазітар, спявак і гітарыст рок-гурта «[[Акварыум (гурт)|Акварыум]]», адзін з піянераў рускай рок-музыкі. == Біяграфія == У 1971 годзе Барыс Грабеншчыкоў скончыў фізіка-матэматычную школу №239 Ленінграда. Летам 1972 года Грабеншчыкоў разам з Анатолем Гуніцкім заснаваў гурт «Акварыум». Да сярэдзіны 1980-х гадоў гурт жыў напаўпадпольнай жыццём, робячы хатнія запісы і зрэдку выязджаючы на кароткія гастролі ў іншыя гарады. У 1977 годзе Грабеншчыкоў скончыў факультэт прыкладной матэматыкі — працэсаў кіравання Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта ім. Жданава і пачаў працаваць у НДІ сацыялогіі, працягваючы пісаць песні, выступаць з канцэртамі і супрацоўнічаючы з эксперыментальным студэнцкім тэатрам Ленінградскага дзяржаўнага універсітэта. У 1977 годзе заснаваў самвыдатаўскі часопіс «Роксі». [[Файл:BorisGrebencicov1987.jpg|міні|Барыс Грабеншчыкоў у Ленінградзе, 1987 год.]] Лета 1978 года — сумесная з Майкам Навуменка запіс акустычнага альбома «Усе браты — сёстры», натхнёнага творчасцю Боба Дылана. У запісу браў удзел Міхаіл Файнштэйна. Красавік 1980 — пасля выступу на Тбіліскім рок-фестывалі, які праходзіў у сакавіку 1980 года быў выключаны з камсамола (уступіў у 1967), зняты з пасады малодшага навуковага супрацоўніка, звольнены з працы 1 красавіка 1980 года з фармулёўкай «па пагадненні бакоў», а група «Акварыум» была забаронена афіцыйна. 1981 — першы паўнавартасны самвыдатаўскі альбом у гісторыі рускага року, з вокладкай, запісаны ў студыі — «Сіні альбом» «Акварыума». Група становіцца членам Ленінградскага рок-клуба; прымала ўдзел у першых пяці яго фестывалях. У 1982 — прадзюсаванне першага альбома гурта «Кіно» «45». 1987 — першая пласцінка Акварыума ў СССР. 1989 — выпуск за мяжой першага англамоўнага альбома «Radio Silence», з удзелам Дэйва Сцюарта з Eurythmics. 14.03.1991 — спыненне дзейнасці «Акварыума». 1991-1992 — «БГ-Бэнд». «Рускі альбом». 1992 — Грабеншчыкоў збірае новы склад «Акварыума» («Акварыум 2.0»). 1997 — лаўрэат прэміі «Трыумф». Роспуск «Акварыума 2.0». Запісы ў ЗША з групай The Band. Альбом «Ліліт». 2003 — 50-гадовы юбілей Барыса Грабеншчыкова і вялікі канцэрт у Крамлі па гэтай нагоды. Сакавік 2005 — выступіў арганізатарам сустрэчы шэрагу рок-музыкаў і прадзюсараў з Уладзіславам Сурковым, намеснік кіраўніка адміністрацыі прэзідэнта, якая выклікала вялікі рэзананс у СМІ. 22 мая 2005 — пачаў кар'еру радыёвядучага і вядзе амаль гадзінную аўтарскую праграму «Аэрастат» на «Радыё Расіі». У 2006 годзе Грабеншчыкову зробленая аперацыя па карэкцыі зроку. 21 траўня 2007 — канцэрт у Альберт-холе. 8 студзеня 2009 года ў Берліне зроблена аперацыя па шунтаванні сэрца. 2014 — новы сольны альбом «Соль», «лепшы за 40 з лішнім гадоў» {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Грабеншчыкоў Барыс Барысавіч}} {{Вонкавыя спасылкі}} iizod6prn8g70sv95a4tmzkftaiketz 0 354540 5133009 5074586 2026-04-27T13:45:06Z DzBar 156353 шаблон 5133009 wikitext text/x-wiki {{вікіфікацыя}}{{Кампанія}} '''Airbus S.A.S.''' — адна з найбуйнейшых авіябудаўнічых кампаній у свеце. Утворана ў канцы 1960-х гадоў праз зліццё некалькіх еўрапейскіх авіявытворцаў. Вырабляе пасажырскія, грузавыя і ваенна-транспартныя самалёты пад маркай Airbus. Даччыная кампанія карпарацыі Airbus Group. == Дзейнасць == Штат супрацоўнікаў Airbus — каля 50 тыс. чалавек і сканцэнтраваны ў чатырох еўрапейскіх краінах: Францыя, Германія, Вялікабрытанія, Іспанія. Канчатковая зборка прадукцыі ажыццяўляецца на заводах кампаніі ў гарадах Тулуза (Францыя) і [[Гамбург]] (Германія). У 2006 годзе кампанія прыняла заказы на пастаўку 824 новых лайнераў сумарным коштам $ 75,1 млрд. Усяго заказчыкам ў 2006 годзе было пастаўлена 434 машыны. Выручка Airbus ў 2006 годзе склала 26 млрд еўра (у 2005 годзе — 23,5 мільярда еўра). Па выніках 2007 года Airbus паставіў заказчыкам 453 камерцыйныя самалёты. Партфель заказаў вырас да 1341 самалёта. == Крыніцы == <references /> [[Катэгорыя:Airbus]] [[Катэгорыя:Авіябудаўнічыя кампаніі Францыі]] [[Катэгорыя:Авіябудаўнічыя кампаніі Германіі]] [[Катэгорыя:Вытворцы ўзбраенняў]] qkjwdeo14q6f0u7ozkvyu6t0ldedqdv 0 356488 5133198 4427308 2026-04-28T06:49:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133198 wikitext text/x-wiki {{Старажытны горад | беларуская назва = Каба | арыгінальная назва = Cobá | alternate_name = | фота руін = Coba1.jpg | шырыня фота = | подпіс фота = Гарадзішча Кабы | map = | map_type = Mesoamerica#Mexico Quintana Roo | map_alt = | map_caption = | map_size = 250px | relief = | каардынаты = {{coord|20|29|41|N|87|44|10|W|display=inline}} | map_dot_label = | сучасная лакацыя = [[Кінтана-Роа]],&nbsp;[[Мексіка]] | вобласць = Паўвостраў Юкатан|Юкатан | built = | abandoned = | epochs = З Позняга дакласічнага да Позняга паслякласічнага перыяду | cultures = [[Цывілізацыя мая|Мая]] | event = | excavations = | archaeologists = | condition = Руіны | architectural_styles = | architectural_details = | precolumbian = yes <!-- non-functional tracking parameter, do not remove/change --> }} '''Каба́''' ({{lang-es|Cobá}}) — старажытны горад [[цывілізацыя Мая|Мая]] на паўвостраве [[Юкатан]]е, цяпер на паўночным усходзе [[Кінтана-Роа]] ў [[Мексіка|Мексіцы]]. Горад быў вузлом найвялікшай сеткі каменных брукаваных дарог у старажытным Маянскім свеце. Тут знаходзіцца мноства высечаных [[стэла|стэл]], на якіх засведчана цырыманіяльнае жыццё і важныя падзеі Позняга класічнага перыяду (каля 600—900 гг. н.э.) Месаамерыканскай цывілізацыі<ref name=":0">{{Cite web|title = Coba {{!}} ancient city, Mexico|url = http://www.britannica.com/place/Coba|website = Encyclopedia Britannica|accessdate = 2015-10-23}}</ref>. Размешчаная побач сучасная аднайменная вёска мае 1,278 жыхароў паводле Мексіканскага федэральнага перапісу 2010 года<ref>[http://mapserver.inegi.org.mx/mgn2k/?s=geo&c=1223 2010 census tables: INEGI] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130502000000/http://mapserver.inegi.org.mx/mgn2k/?s=geo&c=1223 |date=May 2, 2013 }}</ref>. Заснаваны прыблізна ў 600 г. н.э., Каба складаўся ў некалькіх архітэктурных груп збудаванняў, рассеяных паміж некалькімі азёрамі ў паўночных Маянскіх нізінах. У параўнанні з большасцю сучасных яму Маянскіх паселішчаў, якія апусцелі каля 10 ст., горад праіснаваў выключна доўгі час. Ён быў населены, хоць і з некаторымі перапынкамі, на працягу Паслякласічнага перыяду (каля 900—1519) Месаамерыканскай цывілізацыі да яго канчатковага апусцення ў 14-м ці 15-м ст. Шматлікія брукаваныя дарогі, т.зв. [[сакбэ]] (у мн.л. сакбэоб — sacbeob) ці «белыя дарогі» (ад іх белай вапняковай паверхні), — адна з найбольш выдатных і значных асаблівасцей Кабы. Гэтыя дарогі, зробленыя ўстойлівымі к неспрыяльным умовам надвор'я, узнімаюцца на 0,5—2,5 м над грунтам. Першапачаткова выходзячы незвычайна прамымі лініямі з галоўнай групы будынкаў, дарогі звязваюць яе не толькі з іншымі архітэктурнымі групамі, але і з суседнімі паселішчамі. Найдаўжэйшая дарога ідзе прыкладна на 100 км прамым шляхам да старажытнага горада {{нп5|Яшуна|Яшуны|de|Yaxuná}}. У Кабе знаходзіцца больш чым 30 стэл, з якіх прыкладна дзве трэці ўтрымліваюць выявы і надпісы [[пісьмо мая|пісьмом мая]]. Гэтыя манументы асвятляюць розныя бакі афіцыйнага жыцця Кабы, уключаючы адзежу, рытуалы, ролю і паўнамоцтвы як мужчын, так і жанчын ў цырыманіяльным і палітычным жыцці горада. На многіх сцэнах на стэлах жанчыны адлюстраваны як прастаўнікі ўлады. Іерагліфічныя надпісы ўтрымліваюць дадатковыя звесткі пра грамадска-палітычны лад, а таксама даты і паведамленні аб асноўных гістарычных падзеях. Сярод іншых выдатнасцей Кабы піраміда Кастылья ({{lang-es|Castillo}}, у галоўнай архітэктурнай групе) і піраміда Нахоч-Муль ({{lang-es|Nohoch Mul}}), галоўнае збудаванне ў групе, ад якой ідзе брукаваная дарога на Яшуну. Піраміда Нахоч-Муль, адна з найбольшых на Юкатанскім паўвостраве, паказвае унікальнае суседства архітэктурных стыляў: яе ніжняя частка, пабудаваная ў Позні класічны перыяд, завершана дабудаваннем Позняга паслякласічнага перыяду ў іншым стылі. [[Выява:Coba Group Pyramid-27527.jpg|right|thumb|Від спераду піраміды, вядомай як «Ла-Іглесія» ў комплексе групы B. На пярэднім плане каля асновы піраміды стэла 11 пад саламянай стрэшкай.]] == Галерэя == <gallery mode=packed-hover> Image:Coba Ballcourt-27527.jpg|Адзін з двух двароў для [[Месаамерыканская гульня ў мяч|гульні ў мяч]] у Кабе Image:Coba Nohoch Mul-27527.jpg|Піраміда Ішмоха Image:Coba Noloch Mull Pano-27527.jpg|Від з вяршыні піраміда Ішмоха </gallery> == Зноскі == {{Reflist}} == Далейшае чытанне == * Andrews, E. Wyllys, IV. 1938. «Some New Material from Cobá», Quintana Roo, Mexico." Ethnos, vol. 3, nos. 1,2, pp. 33-46. Stockholm. * Barrera Rubio, Alfredo. 1976. «EI Parque Natural y Arqueológico de Coba, Quintana Roo.» Boletin, Epoca 2, no. 19, pp.&nbsp;9–14. * Benavides Castillo, Antonio. 1981. «Los Caminos de Cobá y sus implicaciones sociales.» Instituto Nacional de Antropologia e Historia, Mexico * Benavides Castillo, Antonio; Robles, Fernando. 1975 «Cobá: Sus sacbeob y Dzib Mul.» Boletin, Epoca 2 no. 15, pp.&nbsp;55–58. * Bennet, Robert R. 1931 «Cobá by Land and Air» Art and Archaeology, vol. 31, pp.&nbsp;194–205. * Brainerd, G. W. 1958. The Archaeological Ceramics of Yucatán. Anthropological Records, vol. 19. University of California, Berkeley and Los Angeles. * Coe, William; Coe Michael D. 1949. «Some New Discoveries at Cobá.» Carnegie Institution of Washington, Notes on Middle American Archaeology and Ethnology, vol. 4, no. 93. Cambridge, Massachusetts. * Cortes De Brasdefer, Fernando G. 1981. «Hallazgos recientes en Coba, Quintana Roo.» Boletin de la Escuela de Ciencias Aniropológicas de la Universidad de Yucatán, vol. 9, no. 50, pp.&nbsp;52–59. * Fettweiss-Vienot, Martine. 1980 «Las Pinturas Murales de Cobá: Periodo Postclásico.» Boletin de la Escuela de Ciencias Antropológicas de la Universidad de Yucatán, vol. 7, no. 40, pp.&nbsp;2–50. 1988 Coba et Xelha: Peintiures murales Mayas. Memoires de l'Institut d'Ethnologie, vol. 27. Musée de l'Homrne, Paris. * Folan, William J.; Fletcher, Lorrain; Kintz, Ellen B. 1983. Coba: A Classic Maya Metropolis. Academic Press, New York. * Folan, William J; Stuart, George. 1977. «El Proyecto Cartográfico Arqueológico de Cobá, Quintana Roo. Informes Interinos 1, 2, 3.» Boletin de la Escuela Antropológica de la Universidad de Yucatán, vol. 4, no. 22, 23, pp.&nbsp;14–81. * Gann, Tomas W. F. 1926. Ancient Cities and Modern Tribes. Charles Scribner's Sons, New York. * GARDUNO ARGUETA, JAIME. 1979. «Introducción al patrón de asentamiento del Sitio de Cobá, Quintana Roo.» Escuela Nacional de Antropologia e Historia, Mexico. * MAAS COLLI, HILARIA. 1977. «Informe sobre el trabajo de campo realizado en Cobá, Quintana Roo: La organización social y la vida cotidiana de dicho población.» Boletin de la Escuela de Ciencias Antropológicas de la Universidad de Yucatán, año 4, nos. 22, 23, pp.&nbsp;2-l3. * MALER, TEOBERT. 1932. Impressiones de viaje a las ruinas de Coba y Chichen Itza. Editorial Jose Rosado, Marida. 1944. "Coba y Chichen: Relación de Teobert Maler, " (G. Kutscher, ed.) Estudios y Ensayos, años 6, nos. 1,2. Bonn/Berlin. * MILLET CAMARA, LUIS. 1988 . «Una expedición olvidada a Cobá, Quintana Roo.» Boletin de la Escuela de Ciencias Antropológicas de la Universidad de Yucatán, vol. 15, no. 90, pp.&nbsp;3–8. * MORLEY, SYLVANUS GRISWOLD. 1926. "Archaeology, " Carnegie Institution of Washington, Year Book 25, pp.&nbsp;259–286. Washington, D.C. * NAVARRETE, CARLOS, MARIA JOSE CON, and ALEJANDRO MARTINEZ MURIEL. 1979. Observaciones arqueológicas en Cobá, Quintana Roo. Universidad Nacional Autónoma de Mexico, Mexico, D.F. * PENICHE RIVERO, PIEDAD and WILLIAM J. FOLAN 1978 «Coba, Quintana Roo, Mexico: Reporte sobre una Metrópoli Maya del Noreste.» Boletin de la Escuela de Ciencias Antropológicas de la Universidad de Yucatán, año 5, no. 30, pp.&nbsp;48–78. * POLLOCK, HARRY E. D. 1929. "Report of Mr. Harry E. D. Pollock on the Coba Expedition, " Carnegie Institution of Washington, Year Book 28, pp.&nbsp;328, 329. Washington, D.C. 1930. Field notebook «Coba no. 1.» Peabody Museum Archives, Harvard University. * ROBLES CASTELLANOS, JOSE FERNANDO. 1980. La secuencia cerámica de la región de Cobá, Quintana Roo. Colección Cientifica, Instituto Nacional de Antropologia e Historia, Mexico, D.F. * THOMPSON, J. ERIC S., HARRY E. D. POLLOCK, and JEAN CHARLOT. 1932. A Preliminary Study of the Ruins of Cobá, Quintana Roo, Mexico. Carnagie Institution of Washington, Publication 424. Washington, D.C. * VILLA ROJAS, ALFONSO. 1934. «The Yaxuna-Coba Causeway.» Carnegie institution of Washington, Contributions to American Anthropology and History, Publication 436, vol. 2, no. 9. Washington, D.C. * Fletcher, Loraine. «Linear Features in Zone One: Description and Classification.» In ''Coba: A Classic Maya Metropolis'', 89-101. Academic Press, 1983. == Спасылкі == {{Commons category}} * [https://www.britannica.com/place/Coba Cobá] // Encyclopædia Britannica {{ref-en}} * [http://www.smm.org/sln/ma/coba.html Photo Gallery at the Science Museum of Minnesota] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201024200858/http://www.smm.org/sln/ma/coba.html |date=24 кастрычніка 2020 }} * [http://www.sci.sdsu.edu/compsciwork/PASIII/News%20Articles/Lore%20Among%20The%20Ruins.htm New York Times: Lore Among The Ruins. April 27, 2003] {{Гарады мая}} [[Катэгорыя:Гарады мая]] [[Катэгорыя:Класічны перыяд мая]] [[Катэгорыя:Колішнія гарады]] [[Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Мексіцы]] 0l9eeo81dm4895qj8bdv7urq4zrkx00 0 358069 5133173 5065282 2026-04-28T04:21:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133173 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{цёзкі2|Баўман}} '''Зы́гмунт Ба́ўман''' ({{lang-pl|Zygmunt Bauman}}; {{ДН|19|11|1925}}, {{МН|Познань||}}, [[Польшча]] — {{ДС|9|1|2017}}, {{МС|Лідс||}}) — брытанскі сацыёлаг, прафесар [[Лідскі ўніверсітэт|Лідскага ўніверсітэта]], вядомы сваімі даследаваннямі [[Эпоха мадэрну|сучаснага]] грамадства. У сферу яго навуковых інтарэсаў уваходзілі [[глабалізацыя]], [[антыглабалізм]]/[[альтэрглабалізм]], [[Эпоха мадэрну|мадэрн]] і [[постмадэрн]], [[Халакост]], [[бедната]], [[праца]], [[рабочы рух]], [[грамадскі рух|сацыяльныя рухі]], крытыка [[грамадства спажывання]]{{sfn|Beilharz|2010|pp=49—50}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Польшчы ў [[яўрэй]]скай сям’і. У самым пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ([[1939]]), ратуючыся ад нямецкіх [[нацызм|нацыстаў]], [[Польская абарончая вайна (1939)|якія акупавалі]] [[Польшча|Польшчу]], сям’я Баўманаў з’ехала ў [[СССР]]. Малады Зыгмунт, тады перакананы [[камунізм|камуніст]], пайшоў добраахвотнікам у прасавецкую [[1-я армія, Войска Польскае|1-ю армію Войска Польскага]]. Браў удзел у бітве пры Кольбергу (цяпер [[Калобжаг]]) і [[Берлінская аперацыя|Берлінскай аперацыі]], за што ў маі [[1945]] года быў узнагароджаны Ваенным крыжам за доблесць. Даслужыўшыся да чыну [[капітан]]а, у якасці палітычнага камісара працягнуў пад псеўданімам «[[таварыш]] Сцяпан» службу ва ўнутраных войсках (KBW) [[Польская народная рэспубліка|Польскай народнай рэспублікі]]. Паралельна са службай Баўман вывучаў сацыялогію ў Варшаўскай Акадэміі сацыяльных навук — польскім аналагу [[Вышэйшая партыйная школа|Вышэйшай партыйнай школы]]. Паколькі [[сацыялогія]] як спецыяльнасць была на час выключана з навучальных планаў за сваю «буржуазнасць», у далейшым ён працягнуў сваю вучобу на [[філасофія|філасофскім]] факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. Сярод яго настаўнікаў былі вядучыя сацыяльныя постаці польскай філасофіі [[Станіслаў Асоўскі]] і [[Юліян Гохфельд]]. Хоць у KBW Баўман дайшоў да [[маёр]]а, але яго дасягненні былі раптам пастаўлены пад пагрозу ў [[1953]] годзе падчас антыяўрэйскіх чыстак{{sfn|Smith|2007|p=18}}. Яго бацька, які прытрымваўся [[сіянізм|сіянісцкіх]] поглядаў, звязаўся з [[ізраіль]]скім пасольствам наконт магчымай [[эміграцыя|эміграцыі]]. Нягледзячы на тое, што Зыгмунт быў паслядоўным праціўнікам сіянізму, ён быў звольнены з дзяржбяспекі, што, зрэшты, не перашкодзіла яму скончыць вучобу ва ўніверсітэце. З [[1954]] па [[1968]] год ён увесь час працуе ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]]. Падчас свайго выезду ў [[Лонданская школа эканомікі і палітычных навук|Лонданскую школу эканомікі]] Баўман пад навуковым кіраўніцтвам Роберта Макензі скончыў працу над падрабязным даследаваннем гісторыі брытанскага [[сацыялізм|сацыялістычнага]] руху, якое выйшла асобнай кнігай у [[1959]] годзе на польскай мове (у [[1972]] годзе дапоўненае і перапрацаванае выданне было апублікавана на англійскай). Гэта была першая кніга Баўманы; за ёй рушылі ўслед «Сацыялогія на кожны дзень» («Socjologia na co dzień», [[1964]]; пасля яна стала асновай для выададзенай у [[1990]] годзе англамоўнай працы «Думаць сацыялагічна») і шэраг іншых кніг, разлічаных як на спецыялістаў, так і на шырокую аўдыторыю. У іх аўтар выступае з [[марксізм|марксісцкіх]] пазіцый, але не ў рэчышчы афіцыйнай [[ідэалогія|ідэалогіі]] краін усходняга блока, а на падставе марксізму [[Антоніа Грамшы]] з прымешкай «[[філасофія жыцця|філасофіі жыцця]]» ў інтэрпрэтацыі [[Георг Зімель|Георга Зімеля]]. У сілу сваёй блізкасці да [[крытычная тэорыя|крытычнай тэорыі]] [[заходні марксізм|заходняга марксізму]] ён так і не атрымаў [[прафесар]]скае званне, нягледзячы на тое, што Баўман дэ-факта выконваў абавязкі Юліяна Гохфельда пасля прызначэння апошняга намеснікам дырэктара [[парыж]]скага Дэпартамента сацыяльных навук [[ЮНЕСКА]] ў [[1962]] годзе. Ва ўмовах узмацнення палітычнага ціску ў выніку [[антысемітызм|антысеміцкай]] кампаніі міністра-папуліста [[Мячыслаў Мочар|Мячыслава Мочара]] Баўман адмовіўся ад членства ў кіруючай [[Польская аб’яднаная рабочая партыя|Польскай аб’яднанай рабочай партыі]] ў студзені [[1968]] года. У канчатковым выніку, курс Мочара выліўся ў [[Антысемітызм|антысеміцкую]] чыстку сакавіка 1968 года, калі большасць інтэлектуалаў яўрэйскай нацыянальнасці, які думалі крытычна, былі выправаджаны з краіны. Баўман, звольнены з універсітэта, быў вымушаны адмовіцца ад польскага [[грамадзянства]], каб выехаць з Польшчы. Першапачаткова ён эміграваў у [[Ізраіль]] і некаторы час выкладаў у [[Тэль-Авіўскі ўніверсітэт|Тэль-Авіўскім універсітэце]]. З [[1971]] па [[1990]] год — прафесар сацыялогіі ў [[Універсітэт Лідса|Універсітэце Лідса]]. Працуючы ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], Зыгмунт Баўман, ужо ў якасці мысляра-постмадэрніста, здабыў сусветнае прызнанне, аказваючы значны ўплыў на разнастайных аўтараў ад [[новыя левыя|новых левых]] да [[Лібералізм|лібералаў]]. З канца 1990-х ён з’яўляўся адным з прызнаных тэарэтыкаў [[Альтэрглабалізм|альтэрглабалісцкага руху]]. У 1948 годзе Баўман ажаніўся з пісьменніцай Янінай Баўман, ад якой меў трох дочак: Лідыю Баўман (мастачка), Ірэну Баўман (архітэктар) і Ганну Сфард (прафесар матэматычнай адукацыі ў [[Хайфскі ўніверсітэт|Хайфскім універсітэце]]). '''Прэміі''': [http://en.wikipedia.org/wiki/European_Amalfi_Prize_for_Sociology_and_Social_Sciences Еўрапейская прэмія Амальфі па сацыялогіі і сацыяльных навуках] ([[1990]]), [[Прэмія Тэадора Адорна]] ([[1998]]). == Асноўныя ідэі == === Цякучая сучаснасць === У цэнтры даследаванняў Зыгмунта Баўмана — час позняга мадэрну, сучаснае грамадства, шмат у чым пазбаўленае веры ў «прагрэс» і палітычныя абяцанні. Гэты этап, які часам называюць постмадэрнам, характарызуецца вялікай нявызначанасцю як у жыцці індывіда, так і ў сацыяльным жыцці{{sfn|Smith|2007|p=18}}. Баўман выкарыстоўвае метафару «цякучая сучаснасць» для апісання гэтай эпохі, у якую ўваходзіць чалавецтва. Гэта пераход ад складанага структураванага свету, які абцяжараны рознай сеткай сацыяльных абавязацельстваў і ўмоў да свету гнуткага, цякучага, свабоднага ад розных меж і ўмоў. Адбываецца адміранне некаторых слоў, формаў, інстытуцый. Гэты стан бесперапыннага перамяшчэння, плаўлення, перацякання. Пачатак рухомай стадыі, пры якой ідзе пабудова новай рэчаіснасці. Чалавек становіцца мабільным і не абцяжараным працяглымі абавязацельствамі. Усё, што ён стварае, ён можа і змяніць. Адзін з галоўных фактараў — блізкасць да крыніц нявызначанасці, а таксама здольнасць увільваць, аддаляцца. Такі пераход, як сцвярджае аўтар, пацягнуў за сабой змены ў чалавечым жыцці. Баўманам адабраны пяць асноўных паняццяў, якія характарызуюць жыццё людзей: «індывідуальнасць», «вызваленне», «час/прастора», «супольнасць» і «праца» — і ён адсочвае, як змяняюцца іх практычнае ўвасабленне і значэнне ў жыцці сучаснага грамадства. У аналізе постсучаснасці Баўман прытрымліваецца некалькіх традыцый сацыяльнай думкі, уключаючы французскі [[структуралізм]], [[Франкфурцкая школа|Франкфурцкую школу]] крытычнай тэорыі (ад Адорна да Хабермаса) і радыкальную амерыканскую сацыялогію [[Чарльз Райт Мілс|Чарльза Райта Мілса]]{{sfn|Smith|2007|p=18}}. === Свабода === Паводле З. Баўмана, свабода ў яе сацыяльным вымярэнні — не ўласцівасць ці здабытак чалавека, але сацыяльныя адносіны, якія звязваюць яго з іншымі людзьмі, рознымі сацыяльнымі інстытутамі і грамадствам у цэлым. Сацыяльныя навукі, разглядаючы свабоду ў якасці натуральнага і ўніверсальнага стану чалавека, як правіла засяроджаны на феноменах няволі і разнастайных абмежаваннях свабоды, аднак — свабода — гэта прадукт пэўнага грамадскага ладу, сацыяльнай арганізацыі, сацыяльных практык, законаў і пагадненняў, і ў гэтым сэнсе ён гістарычна развіваецца і падлягае крытычнаму аналізу<ref name=BaumanFreedom0>''Бауман З.'' Свобода / Пер. с англ. Г. Дашевского, предисл. Ю. [[Юрый Аляксандравіч Лявада|Левады]]. — Москва: Новое издательство, 2006.</ref> == Беларускія пераклады == * [https://abdziralovic.com/zygmund-bauman-postmadernasc-ci-dekanstuyavanne-nesmyarotnasci/ Постмадэрнасьць, ці дэканструяваньне несьмяротнасьці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20251210071642/https://abdziralovic.com/zygmund-bauman-postmadernasc-ci-dekanstuyavanne-nesmyarotnasci/ |date=10 снежня 2025 }} {{зноскі}} == Бібліяграфія == === Кнігі === * ''Бауман З.'' Мыслить социологически / Пер. с англ. под ред. А. Ф. Филиппова. — Москва: Аспект-пресс, 1996. * ''[http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/Sociolog/baum/index.php Бауман З.'' Индивидуализированное общество] / Пер. с англ. под ред В. Л. Иноземцева; Центр исслед. постиндустр. о-ва, журн. «Свободная мысль». — Москва: Логос, 2002. * ''Бауман З.'' [http://www.diplomplus.ru/doc/stat/bauman.pdf Глобализация. Последствия для человека и общества] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070804163428/http://www.diplomplus.ru/doc/stat/bauman.pdf |date=4 жніўня 2007 }} / Пер. с англ. — Москва: Весь Мир, 2004. — ISBN 5-7777-0303-8 * ''Бауман З.'' Свобода / Пер. с англ. [[Рыгор Міхайлавіч Дашэўскі|Г. Дашевского]], предисл. Ю. [[Юрый Аляксандравіч Лявада|Левады]]. — Москва: Новое издательство, 2006. — 132 с. — (Библиотека Фонда «Либеральная миссия».) — ISBN 5-98379-051-X * ''Бауман З.'' [http://www.vusnet.ru/biblio/archive/bauman_o/ О постмодерне]{{Недаступная спасылка}} * ''Бауман З.'' Текучая современность — Санкт-Петербург: Питер, 2008. — 240 с. — ISBN 978-5-469-00034-1 * ''Бауман З.'' Актуальность Холокоста — Москва: Европа, 2010. — 316 с. * ''Bauman Z.'' Work, consumerism and the new poor. — Philadelphia: Open University Press, 1998. — 106p. === Артыкулы і інтэрв’ю === * ''Бауман, З.'' Будущее свободы // Индекс: Досье на цензуру. — 2000. — № 9. * ''Бауман, З.'' [http://magazines.russ.ru/oz/2002/6/2002_06_42.html Национальное государство — что дальше (фрагмент)]/ Пер. с англ. Григория Дашевского под редакцией Светланы Баньковской // Отечественные записки. — 2002. — № 6. — Третья глава книги Зигмунта Баумана «Глобализация» (Zygmunt Bauman. Globalization. Columbia University Press, 2000). * ''Бауман, З.'' [http://magazines.russ.ru/nz/2003/1/baum.html Законодатели и толкователи: Культура как идеология интеллектуалов] / Перевод с английского Светланы Силаковой // Неприкосновенный запас. — 2003. — № 1 (27). — Перевод статьи «Legislators and Interpreters: Culture as the Ideology of Intellectuals», in: Bauman Z. Intimations of Postmodernity. London: Routledge, 1992. * ''Бауман, З.'' [http://www.ecsocman.edu.ru/socis/msg/201589.html Возвышение и упадок труда] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071223232033/http://www.ecsocman.edu.ru/socis/msg/201589.html |date=23 снежня 2007 }} // Социологические исследования. — 2004. — № 5. — С. 77-86. * ''Бауман, З.'' [http://www.ecsocman.edu.ru/socis/msg/201542.html Рассказанные жизни и прожитые истории] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100109055523/http://ecsocman.edu.ru/socis/msg/201542.html |date=9 студзеня 2010 }} // Социологические исследования. — 2004. — № 1. — С. 5-14. * ''Бауман, З.'' [http://magazines.russ.ru/inostran/2006/8/ba14.html Пять прогнозов и множество оговорок] / Перевод С. Макарцева // Иностранная литература. — 2006. — № 8. * ''Бауман, З.'' [http://www.intelros.ru/pdf/logos_03_2008/02.pdf Город страхов, город надежд] // Логос. — 2008. — № 3. * [http://www.inosmi.ru/translation/229250.html Интервью «Газете Выборча» 2006 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070930152403/http://www.inosmi.ru/translation/229250.html |date=30 верасня 2007 }} === Літаратура пра З. Баўмана === * {{артыкул|аўтар=Beilharz, Peter.|загаловак=Bauman, Zigmunt|аўтар выдання=George Ritzer (ed.)|выданне=Encyclopedia of social theory|месца=L., etc.|выдавецтва=Sage Publications, Inc.|год=2005|volume=1|pages=35—40|isbn=0-7619-2611-9|ref=Beilhartz P.}} * {{артыкул|аўтар=Beilharz, Peter.|загаловак=Zigmunt Bauman|адказны= Jon Simons (ed.)|выданне= From Agamben to Zizek: Contemporary Critical Theorists|месца=Edinburgh |выдавецтва=Edinburgh University Press|год=2010|allpages=288|isbn=978-0748639748|ref=Beilharz}} * {{артыкул|аўтар=Smith, Dennis.|загаловак=Zigmunt Bauman|аўтар выдання=J.Scott (ed.)|выданне=Fifty Key Sociologists: The Contemporary Theorists|месца=L|выдавецтва=Routledge|год=2007|pages=18—24|ref=Smith}} * '' Иноземцев В. Л.'' Зигмунт Бауман и его «индивидуализированное общество» // Высшее образование в России. — 2004. — № 1. — С. 142—145. * ''Dolan Cummings.'' [http://www.culturewars.org.uk/2004-02/identity.htm The trouble with being human these days Identity] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160416024528/http://www.culturewars.org.uk/2004-02/identity.htm |date=16 красавіка 2016 }} * ''Оберемко О. А.'' [http://www.nir.ru/socio/scipubl/sj/bauman.htm Рецензия на: Bauman Z. Life in Fragments: Essays on Postmodern Morality. London: Blackwell, 1995.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161222151249/http://www.nir.ru/Socio/scipubl/sj/bauman.htm |date=22 снежня 2016 }} * ''Сыродеева А.'' [http://www.iicas.org/articles/30_12_02_ks.htm Социальная критика как творческий поиск. Рецензия на «Индивидуализированное общество»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060927151541/http://iicas.org/articles/30_12_02_ks.htm |date=27 верасня 2006 }} * {{Кніга:Fifty Key Thinkers on the Holocaust and Genocide|45-50}} == Спасылкі == * [http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/Sociolog/baum/index.php Бауман З. Индивидуализированное общество] * [http://www.ecsocman.edu.ru/db/msg/135724.html З. Бауман на сайте Федерального образовательного портала «Экономика, Социология, Менеджмент»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091123225714/http://ecsocman.edu.ru/db/msg/135724.html |date=23 лістапада 2009 }} * [http://polit.ru/article/2011/05/06/bauman/ Текучая модерность: взгляд из 2011 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170118211455/http://www.polit.ru/article/2011/05/06/bauman |date=18 студзеня 2017 }} (публичная лекция в рамках проекта "Публичные лекции «Полит.ру») * [http://www.aitrus.info/node/4859 In memoriam: Зыгмунт Бауман] {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Баўман Зыгмунт}} [[Катэгорыя:Постаці польскай сацыялогіі]] [[Катэгорыя:Сацыёлагі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі Халакоста]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя залатым медалём «За заслугі ў культуры Gloria Artis»]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Гісторыкі нацызму]] [[Катэгорыя:Сацыёлагі]] mk0ze09frr509ciz86zhe4kpfc2mcxg 0 462348 5133008 5124615 2026-04-27T13:44:08Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Airbus]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5133008 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''Airbus Defence and Space''' з’яўляецца падраздзяленнем [[Airbus Group]], адказным за [[Абаронная вытворчасць|абаронную]] і аэракасмічную прадукцыю і паслугі. Падраздзяленне было сфарміравана ў студзені 2014 года падчас карпаратыўнай рэструктурызацыі European Aeronautic Defence and Space (EADS), і складаецца з былых падраздзяленняў [[Airbus Military]], [[EADS Astrium|Астрыум]], і Сassidian.<ref>{{Cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/9e29cfb0-73be-11e3-a0c0-00144feabdc0.html#axzz2pGiV3qzr|title=EADS changes name to Airbus|first=Andrew|last=Parker|date=2014-01-02|publisher=FT.com|accessdate=25 February 2014}}</ref> Кампанія Airbus Defence and Space прысутнічае ў дзясятках краін на шасці кантынентах.<ref>{{Cite web|url=http://airbusdefenceandspace.com/map-aboutus/|title=Airbus Defence and Space Global presence|date=|publisher=ADS|accessdate=20 July 2014}}</ref> == Гісторыя == 31 ліпеня 2013 года, кампанія European Aeronautic Defence and Space (EADS) абвясціла пра тое, што збіраецца змяніць сваю назву на [[Airbus Group]] да канца года, і што падраздзяленні [[EADS Astrium|Astrium]], Сassidian і [[Airbus Military]] будуць аб’яднаны ў новую кампанію: ''Airbus Defence and Space''.<ref>{{Cite web|url=http://www.defensenews.com/article/20130731/DEFREG01/307310019/EADS-Announces-Name-Change-Restructuring|title=EADS Announces Name Change, Restructuring &#124; Defense News|date=2013-07-31|publisher=Defensenews.com|accessdate=25 February 2014|archiveurl=https://archive.today/20130731145325/http://www.defensenews.com/article/20130731/DEFREG01/307310019/EADS-Announces-Name-Change-Restructuring|archivedate=31 ліпеня 2013|url-status=dead}}</ref> У студзені 2014 года матчына кампанія EADS была ператворана ў [[Airbus Group]] з трыма [[Даччынае грамадства|даччынымі]] кампаніямі: Airbus Defence and Space, [[Airbus]] і [[Airbus Helicopters]].<ref name=autogenerated1>{{Cite web|url=http://www.airbusgroup.com/int/en/group-vision/what-we-do.html|title=What we do|date=2015|publisher=Airbus Group|accessdate=9 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150206043408/http://www.airbusgroup.com/int/en/group-vision/what-we-do.html|archivedate=6 лютага 2015|url-status=dead}}</ref> == Арганізацыя == [[Выява:Offices_of_Airbus_Defence_&_Space_in_Madrid_(Spain)_01.jpg|міні|Офісы кампаніі Airbus Defence and Space у [[Мадрыд|Мадрыдзе]] ([[Іспанія]]).]] Кампанія Airbus Defence and Space у наш час працуе ў 4 кірунках: * Ваенныя самалёты * Касмічныя сістэмы * Электроніка * Сувязь, разведка і ахова === Ваенныя самалёты === [[Выява:A400M.jpg|міні|А400М у палёце падчас [[Royal International Air Tattoo]] (Міжнародны авіяцыйны паказ баявой авіяцыйнай тэхнікі) 2010 года]] * [[Airbus A330 MRTT]] * [[Airbus A400M|Airbus A400M Atlas]] * [[CASA C-212 Aviocar]] * [[CASA CN-235|CASA/IPTN CN-235]] * [[CASA C-295|EADS CASA C-295]] * [[Eurofighter Typhoon]] === Касмічныя сістэмы === * [[Аўтаматычны грузавы карабель, ЕКА|Аўтаматычны міжарбітальны транспартны апарат]] * [[Арыён (касмічны карабель)|Еўрапейскі касмічны карабель Арыён]] * [[Каламбус, модуль МКС|Каламбус (модуль МКС)]] * [[Арыян, ракеты|Арыян (сямейства ракет)]] * [[Eurostar (касмічная платформа)|Eurostar (спадарожнікавая платформа)]] * [[Экзамарс, марсаход|Марсаход Экзамарс]] * [[Ракетны рухавік|Ракетныя рухавікі]]: [[HM-7B|HM7B]], Aestus, Vinci, [[Vulcain, ракетны рухавік|Vilcain]] <ref name="OttobrunnSpacePropulsionCentre">{{Cite web|url=http://cs.astrium.eads.net/sp/home-otn.html|title=Rocket Launcher Propulsion - Ottobrunn, Germany|accessdate=20 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150918220638/http://cs.astrium.eads.net/sp/home-otn.html|archivedate=18 верасня 2015|url-status=dead}}</ref> * [[Гідразін]] высокай чысціні (HYPU)<ref>{{Cite web|url=http://cs.astrium.eads.net/sp/location-trauen.html|title=How to Find Us - Airbus Defence and Space, Trauen, Germany|accessdate=20 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151101012438/http://cs.astrium.eads.net/sp/location-trauen.html|archivedate=1 лістапада 2015|url-status=dead}}</ref> <gallery> Ariane-44lp.gif|[[Арыян-4]]4lp Ariane 5ES with ATV 4 on its way to ELA-3.jpg|[[Арыян-5]]ES з АТВ 4 Ariane 5 Mission 21.jpg|Арыян 5ECA Columbus module delivered to KSC.jpg|[[Калумбус, модуль МКС|Калумбус]] Maquette_de_Gaia_salon_du_Bourget_2013_DSC_0191.JPG|[[Gaia|Гая, касмічны карабель]] Rosetta.jpg|[[Разета (касмічны апарат)|КА Разета]] </gallery> == Падраздзяленні == Асноўныя падраздзяленні European Airbus Defence and Space размешчаны: * у Германіі — [[Бакнанг]], [[Берлін]], [[Брэмен]], [[Іменштад-ам-Бодэнзэе]], [[Ена|Іена]], [[Кіль (горад)|Кіль]], [[Кобленц]], [[Кёльн]], [[Лампальдсгаўзен]], [[Манхінг]], [[Отабрун]], [[Оберкохен]], [[Патсдам]], [[Ростак]], [[Зульцбах, Таўнус|Зульцбах]], [[Траўэн]], [[Вецлар]], [[Ульм]] і [[Унтэршлайсгайм]] * у Францыі — [[Эланкур]], [[Велізі]], [[Ле Мюро]], [[Бардо]], [[Тулуза|Тулуза]] і [[Куру, Французская Гвіяна|Куру]] * у Аб’яднаным каралеўстве — [[Ньюпарт]], [[Портсмут]] і [[Стывенідж]] * у Іспаніі — [[Хетафэ]], [[Мадрыд]] і [[Севілья]] * у Італіі — [[Рым]] і [[Патэнца]] * у Паўднёвай Афрыцы — [[Айрыні]] У студзені [[2014]] года матчына кампанія EADS была ператворана ў [[Airbus Group]] з трыма [[Даччынае грамадства|даччынымі]] кампаніямі: Airbus Defence and Space, [[Airbus]] і [[Airbus Helicopters]].<ref name=autogenerated1 /> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.airbusdefenceandspace.com Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Аэракасмічныя кампаніі]] [[Катэгорыя:Airbus]] qm187mh8fx1yos7cc4xtwx4qrksjj11 0 471515 5133290 5033316 2026-04-28T11:46:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133290 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Кальчунскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Ашмянскі раён]] |Уключае = 36 населеных пунктаў<ref name="Кольчунский сельсовет">[http://oshmiany.gov.by/ru/kolchunskij-sels/ Кольчунский сельсовет]</ref> |Сталіца = аграгарадок [[Кальчуны]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2681 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 109,69<ref name="Кольчунский сельсовет">[http://oshmiany.gov.by/ru/kolchunskij-sels/ Кольчунский сельсовет]</ref> |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = http://oshmiany.gov.by/ru/kolchunskij-sels/ |Заўвагі = }} '''Кальчу́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Кальчуны]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ашмянскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]], з 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. У верасні 1975 года ў склад сельсавета з [[Граўжышкоўскі сельсавет|Граўжышкоўскага сельсавета]] перададзены 11 населеных пунктаў (вёскі [[Адамаўшчына]], [[Габрыялаўшчына]], [[Гушчы]], [[Ленкаўшчына (Ашмянскі раён)|Ленкаўшчына]], [[Лойцеўшчына]], [[Людвікаўшчына]], [[Ралаўшчына]], [[Яхімішкі]], хутары [[Бурнішкі]], [[Суглобішкі]] і [[Суслішкі]])<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 і 22 верасня 1975 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 33 (1479).</ref>. 19 жніўня 1985 года скасаваны хутары [[Бурнішкі]] і [[Вайгета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref>. 21 снежня 1987 года ў склад сельсавета з [[Граўжышкоўскі сельсавет|Граўжышкоўскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі [[Баўбы]], [[Побалеўшчына]], [[Сенкаўшчына]], хутары [[Відэйшы]] і [[Мазураўшчына]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 снежня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 9 (1923).</ref>. У 2002 годзе скасаваны хутары [[Лабы (Ашмянскі раён)|Лабы]] і [[Мазураўшчына]]. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2980 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=7 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 91,7 % — [[беларусы]], 5,0 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 1,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[цыганы на Беларусі|цыганы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=21 снежня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 2681 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=7 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Кальчунскі сельсавет}} {{Ашмянскі раён}} [[Катэгорыя:Кальчунскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] orsvr2s7b7muk4g9ak3prqsjsdgzu34 0 472157 5133165 4851906 2026-04-28T02:29:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133165 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Знаменскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Знаменскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Слуцкі раён]] |Уключае = 25 населеных пунктаў |Сталіца = [[Знамя (Слуцкі раён)|Знамя]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2572 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Зна́менскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Слуцкі раён|Слуцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Знамя (Слуцкі раён)|Знамя]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Сераднікоўскі сельсавет''' у складзе Слуцкага раёна [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Сераднякі (вёска)|Сераднякі]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Слуцкім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Слуцкім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Старцавічы]]. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года сельсавет у складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]]. У 1964 годзе цэнтр сельсавета перайменаваны ў Знамя. 10 красавіка 1969 года скасаваны пасёлак [[Курганы (Слуцкі раён)|Курганы]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 красавіка 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 16 (1246).</ref>. 1 кастрычніка 1973 года Сераднікоўскі сельсавет перайменаваны ў Знаменскі<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 1 кастрычніка 1973 г. № 452 Аб перайменаванні асобных сельсаветаў Мінскай вобласці // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 28 (1402).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 15 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|157}}</ref>. 20 снежня 2012 года скасаваны пасёлак [[Сераднякі (пасёлак)|Сераднякі]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0056222&p1=1 Решение Слуцкого районного Совета депутатов от 20 декабря 2012 г. № 197 Об упразднении поселка Середняки Знаменского сельсовета Слуцкого района]</ref>. 28 мая 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ленінскі сельсавет (Слуцкі раён)|Ленінскага сельсавета]] (9 населеных пунктаў: [[Заляддзе (Слуцкі раён)|Заляддзе]], [[Кажушкі (Слуцкі раён)|Кажушкі]], [[Леніна (Слуцкі раён)|Леніна]], [[Нявязцы]], [[Падлессе (Слуцкі раён)|Падлессе]], [[Славінск (Слуцкі раён)|Славінск]], [[Ульянаўка (Знаменскі сельсавет)|Ульянаўка]], [[Цяраспаль (Слуцкі раён)|Цяраспаль]], [[Шалавічы]]) і частка скасаванага [[Акцябрскі сельсавет (Слуцкі раён)|Акцябрскага сельсавета]] (вёска [[Селішча (Слуцкі раён)|Селішча]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919060259/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=19 верасня 2020}}</ref>. Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета (16 населеных пунктаў) — 1005 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 95,0 % — [[беларусы]], 2,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=1 красавіка 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (25 населеных пунктаў) — 2572 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Знаменскі сельсавет, Слуцкі раён}} {{Слуцкі раён}} [[Катэгорыя:Знаменскі сельсавет (Слуцкі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] k3rop05a34272w1l1yrkfr0b09jnd5b 0 472159 5133222 4851928 2026-04-28T08:35:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133222 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Казловіцкі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Казловіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Слуцкі раён]] |Уключае = 13 населеных пунктаў |Сталіца = [[Казловічы (Слуцкі раён)|Казловічы]] |Датаўтварэння = [[21 жніўня]] [[1925]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2536 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Казло́віцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Слуцкі раён|Слуцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) [[Казловічы (Слуцкі раён)|Казловічы]]. Утвораны 21 жніўня 1925 года ў складзе Слуцкага раёна [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Слуцкім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Слуцкім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Вялікасліўскі сельсавет|Вялікасліўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 27 снежня 1962 года ў склад сельсавета перададзены вёскі [[Заграддзе (Слуцкі раён)|Заграддзе]], [[Кублішча]], [[Мерашыно]], [[Паўстынь]] і [[Рабак (Слуцкі раён)|Рабак]], якія знаходзіліся ў адміністрацыйным падпарадкаванні [[Урэцкі пассавет|Урэцкага пассавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 9 (1009).</ref>. 29 мая 1969 года з часткі сельсавета (5 населеных пунктаў: вёскі Заграддзе, Кублішча, Мерашыно, Паўстынь і Рабак) утвораны [[Паўстынскі сельсавет]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 мая 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 22 (1252).</ref>. 28 мая 2013 года да Казловіцкага сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Паўстынскі сельсавет|Паўстынскага сельсавета]] (5 населеных пунктаў: [[Заграддзе (Слуцкі раён)|Заграддзе]], [[Кублішча]], [[Мерашыно]], [[Паўстынь]] і [[Рабак (Слуцкі раён)|Рабак]]), у склад [[Ісернскі сельсавет|Ісернскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Валаты]] і [[Вялікая Сліва]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919060259/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=19 верасня 2020}}</ref> Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (10 населеных пунктаў) — 2742 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 93,4 % — [[беларусы]], 4,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=23 лютага 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (13 населеных пунктаў) — 2536 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Казловіцкі сельсавет, Слуцкі раён}} {{Слуцкі раён}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Слуцкі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1925 годзе]] gczzve2c9twnotgywys0hbxct679ud4 0 472181 5133279 4930469 2026-04-28T11:03:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133279 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Калодзежскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Чэрвеньскі раён]] |Уключае = 26 населеных пунктаў |Сталіца = [[Любішына]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2127 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = https://cherven.gov.by/ru/rukovodstvo/selskie-ispolnitelnye-komitety/kolodezhskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.html |Заўвагі = }} '''Кало́дзежскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Любішына]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Калодзезскі сельсавет''' у складзе Чэрвеньскага раёна [[Менская акруга|Менскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Калодзезі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чэрвеньскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 25 ліпеня 1959 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Дамавіцкі сельсавет|Дамавіцкага сельсавета]] (6 населеных пунктаў: [[Асінаўка (Чэрвеньскі раён)|Асінаўка]], [[Вормачка]], [[Восава (Калодзежскі сельсавет)|Восава]], [[Карабетаўка]], [[Клейка]], [[Мяжніца]])<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 25 ліпеня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 14.</ref>. 18 сакавіка 1985 года скасавана вёска [[Каменны Брод]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 сакавіка 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 13 (1819).</ref>. 22 сакавіка 1989 года цэнтр сельсавета перанесены з вёскі Калодзежы ў вёску Любішына. 27 лістапада 1989 года ў склад [[Лядскі сельсавет (Чэрвеньскі раён)|Лядскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Бярозаўка 2|Бярозаўка]], [[Велікаполле (Чэрвеньскі раён)|Велікаполле]], [[Дубнікі (Чэрвеньскі раён)|Дубнікі]], [[Плецявішча]] і [[Язоўкі]]), а ў склад сельсавета з [[Раваніцкі сельсавет|Раваніцкага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Восаўскі Бор]], [[Дамавіцк]], [[Каліта (Чэрвеньскі раён)|Каліта]], [[Навазер’е]] і [[Рэпішча (Чэрвеньскі раён)|Рэпішча]])<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 27 лістапада 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1990, № 23 (2009).</ref>. 30 кастрычніка 2009 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Хутарскі сельсавет (Чэрвеньскі раён)|Хутарскага сельсавета]] (17 населеных пунктаў: [[Амяло]], [[Анаполле]], [[Барсукі (Лядскі сельсавет)|Барсукі]], [[Буйное]], [[Ведрыца]], [[Гарадзішча (Лядскі сельсавет)|Гарадзішча]], [[Карпілаўка (Лядскі сельсавет)|Карпілаўка]], [[Красная Змена]], [[Луніца]], [[Мяжонка (Чэрвеньскі раён)|Мяжонка]], [[Новая Ніва (Чэрвеньскі раён)|Новая Ніва]], [[Падар (Чэрвеньскі раён)|Падар]], [[Падсосна (Чэрвеньскі раён)|Падсосна]], [[Ратнае]], [[Стары Пруд]], [[Хутар (Лядскі сельсавет)|Хутар]] і [[Юравічы (Чэрвеньскі раён)|Юравічы]]), у склад [[Вайнілаўскі сельсавет (Чэрвеньскі раён)|Вайнілаўскага сельсавета]] перададзены пасёлак [[Індом]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210628095334/https://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf|date=28 чэрвеня 2021}}</ref>. 28 мая 2013 года ў склад [[Лядскі сельсавет (Чэрвеньскі раён)|Лядскага сельсавета]] перададзены 12 населеных пунктаў ([[Амяло]], [[Барсукі (Лядскі сельсавет)|Барсукі]], [[Буйное]], [[Ведрыца]], [[Гарадзішча (Лядскі сельсавет)|Гарадзішча]], [[Карпілаўка (Лядскі сельсавет)|Карпілаўка]], [[Красная Змена]], [[Луніца]], [[Новая Ніва (Чэрвеньскі раён)|Новая Ніва]], [[Ратнае]], [[Хутар (Лядскі сельсавет)|Хутар]] і [[Юравічы (Чэрвеньскі раён)|Юравічы]])<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (22 населеныя пункты) — 2163 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 студзеня 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 92,0 % — [[беларусы]], 3,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 кастрычніка 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (26 населеных пунктаў) — 2127 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 студзеня 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Калодзежскі сельсавет}} {{Чэрвеньскі раён}} [[Катэгорыя:Калодзежскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] avqbvnx564h5n3l72r12mrv4aai99or 0 472915 5133003 4506047 2026-04-27T13:37:49Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:1924 год у спорце]]; +[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1924 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5133003 wikitext text/x-wiki [[Файл:Deaflympics logo.svg|міні|Эмблема Сурдлімпійскіх гульняў]] '''Сурдлімпійскія гульні''' ці '''Дэфлімпіяда''' ({{lang-en|Deaflympics}}, ад {{lang-en|deaf}} — «глухі») — спартыўныя спаборніцтвы людзей з [[Парушэнне слыху|парушэннямі слыху]] (да 2001 года — Сусветныя гульні глухіх, таксама раней — Міжнародныя гульні глухіх). Сурдлімпійскія гульні праводзяцца з [[1924]] года для людзей з парушэннямі слыху. Да ўдзелу ў гульнях дапускаюцца спартсмены, якія маюць страту слыху не менш за 55 дБ на лепшае вуха. Падчас спаборніцтваў удзельнікам забаронена выкарыстоўваць [[Слыхавы апарат|слыхавыя апараты]] і [[кахліярны імплант|кахліярныя імпланты]]. Замест гукавых сігналаў прымяняюцца візуальныя. == Праграма == У праграму Сурдлімпійскіх гульняў уваходзяць наступныя віды спорту <ref>[http://www.deaflympics.com/sports.asp Sports - International Committee of Sports for the Deaf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140203095029/http://www.deaflympics.com/sports.asp |date=3 лютага 2014 }}</ref>: === Летнія віды спорту === ; індывідуальныя * [[Бадмінтон]], [[Лёгкая атлетыка|лёгкая атлетыка]], [[боўлінг]], [[гольф]], [[Шашэйны веласпорт|веласпорт-шаша]], [[вольная барацьба]], [[грэка-рымская барацьба]], [[дзюдо]], [[каратэ]], [[Горны веласіпед|маунцінбайк]], [[настольны тэніс]], [[плаванне]], [[спартыўнае арыентаванне]], [[кулявая стральба]], [[тэніс]], [[тхэквандо]] ; камандныя * [[Баскетбол]], [[валейбол]], [[пляжны валейбол]], [[футбол]], [[гандбол]] === Зімовыя віды спорту === ; індывідуальныя * [[Гарналыжны спорт]], [[лыжныя гонкі]], [[снаўбордынг]] ; камандныя * [[Кёрлінг]], [[хакей з шайбай]] == Гл. таксама == * [[Алімпійскія гульні]] * [[Паралімпійскія гульні]] {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Commons|Category:}} * [http://www.deaflympics.com Афіцыйны сайт Міжнароднага камітэта спорту глухіх] {{ref-en}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Мультыспартыўныя спаборніцтвы]] [[Катэгорыя:1924 год у спорце]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1924 годзе]] h1udixfny1n8qsiqk2td9b3m7r11l7f 0 534608 5132998 4638834 2026-04-27T13:28:19Z DzBar 156353 афармленне 5132998 wikitext text/x-wiki [[Файл:Reinforcement.jpg|справа|міні|Арматура для жалезабетонных канструкцый]] '''Жалезабетон''' ({{Lang-de|Stahlbeton}}) — будаўнічы кампазіцыйны матэрыял, які складаецца з [[бетон]]у і [[Сталь|сталі]]<ref>''Бетон не является композитом, а представляет из себя композиционный материал.''</ref>. Запатэнтаваны ў [[1867|1867 годзе]] Жозэфам Манье як матэрыял для вырабу [[Кадка|кадак]] для раслін. == Гісторыя == * У 1802 г. пры будаўніцтве Царскасельскага палаца расійскія дойліды выкарыстоўвалі металічныя стрыжні для арміраванага перакрыцця, выкананага з вапнавага бетону. * У 1829 г. англійскі інжынер Фокс рэалізаваў арміраванае металам бетоннае перакрыцце. * У 1849 г. у Францыі Ламбо пабудаваў лодку з армацэмента. * У 1854 г. Уілкінсан ў Англіі атрымаў [[патэнт]] на вогнеўстойлевае жалезабетоннае перакрыцце. * У 1861 г. у Францыі Куан апублікаваў кнігу аб 10-гадовым вопыце прымянення жалезабетону, а ў 1864 годзе ён пабудаваў царкву з жалезабетону. * У 1865 г. Уілкінсан пабудаваў дом з жалезабетону. * У 1867 г. Манье, якога часта лічаць «аўтарам» жалезабетону, атрымаў патэнт на кадкі з армоцемента. * У 1868 г. Манье пабудаваў жалезабетонны [[Плавальны басейн|басейн]], а з 1873 па 1885 гг. атрымаў патэнты на жалезабетонны [[мост]], жалезабетонныя шпалы, жалезабетонныя перакрыцці, бэлькі, [[Скляпенне|скляпенні]] і жалезабетонныя трубы. * У 1877 г. першая кніга па жалезабетону апублікаваная Г Хайэтом ў ЗША. * З 1884 па 1887 гг. ў Маскве ажыццяўлялася прымяненне жалезабетону пры прыладзе плоскіх перакрыццяў, скляпенняў, рэзервуараў. У гэты ж час праводзіліся выпрабаванні канструкцый, былі рэалізаваны жалезабетонныя перакрыцця па металічным бэльках. * У 1886 г. у ЗША. П. Джэксан падаў заяўку на патэнт на выкарыстанне преднапряжения арматуры пры будаўніцтве мастоў. У Германіі (фірма Вайс) пад кіраўніцтвам прафесара Баушингера праведзены выпрабаванні пліт і скляпенняў. * У 1886-1887 гг. М. Кенен ў Германіі распрацоўвае спосаб разліку жалезабетонных канструкцый. * У 1888 г. патэнт на преднапряжение атрыманы ў Германіі. В. Дерингом, у 1896 г. у Аўстрыі І. Мандэлы, у 1905-1907 гг. у Нарвегіі І. Лундам, у 1906 г. у Германіі. М. Кёненам. * У 1891 г. у Расіі, прафесар Н. А. Белелюбскі праводзіць шырокамаштабныя даследаванні жалезабетонных пліт, бэлек, мастоў. У гэтым жа годзе выходзіць кніга инж. Д. Ф. Жаринцева «Слова пра бетонных пабудовах», а ў 1893 г. — «Жалезабетонныя збудаванні». * З 1892 па 1899 г. у Францыі Ф. Геннебікам рэалізавана больш за 300 праектаў з ужываннем жалезабетону. * У 1895 г. на другім з'ездзе дойлідаў у Расіі выступае А. Ф. Лолейт, які стварыў пасля асноўныя палажэнні сучаснай тэорыі жалезабетону. * У 1899 г. інжынерны савет міністэрства афіцыйна дазваляе ўжываць жалезабетон ў Расіі. * У 1904 годзе ў Германіі і [[Швецыя|Швецыі]] з’явіліся першыя нормы па праектаванні і прымяненні жалезабетонных канструкцый, пазней, у 1906 г. у Францыі, у 1908 г. у Расіі. * У 1908 годзе ў Ліверпулі пачата будаўніцтва ''Royal Liver Building'' — аднаго з першых вышынных (98 м) жалезабетонных будынкаў у свеце. * У 1913-1916-е гады ў [[Расія|Расіі]] пабудавана першая жалезабетонная Царква Спаса Нерукатворнага Вобраза ў Клязьме<ref>[http://sobory.ru/article/index.html?object=461 Соборы.ру]</ref>. Развіццё тэорыі жалезабетону ў Расіі ў першай палове 20 стагоддзя звязана з імёнамі А. Ф. Лолейта, А. А. Гвоздзева, В. В. Міхайлава, М. С. Барышанскага, А. П. Васільева, В. І. Мурашова, П. Л. Пастэрнака, Я. В. Сталярова, А. Я. Берга і іншых. У [[20 стагоддзе|XX стагоддзі]] жалезабетон стаў найбольш распаўсюджаным матэрыялам у будаўніцтве (гл П'етра Нервы). == Характарыстыкі == Да станоўчых якасцяў жалезабетонных канструкцый ставяцца: # [[даўгавечнасць]]; # нізкі кошт — жалезабетонныя канструкцыі значна танней сталёвых; # пажарная бяспека — у параўнанні са сталлю; # тэхналагічнасць — нескладана пры бетанаванні атрымліваць любую форму канструкцыі; # хімічная і біялагічная ўстойлівасць; # высокая супраціўляльнасць статычным і дынамічным нагрузкам. Да недахопаў жалезабетонных канструкцый ставяцца: # невысокая трываласць пры вялікай масе — трываласць бетону пры сціску ў сярэднім у 10 разоў менш трываласці сталі. У вялікіх канструкцыях жалезабетон «нясе» больш сваёй масы, чым карыснай нагрузкі. Вылучаюць зборны жалезабетон (ж/б канструкцыі вырабляюцца ў завадскіх умовах, затым манціруюцца ў гатовае збудаванне) і маналітны жалезабетон (бетанаванне выконваецца непасрэдна на будаўнічай пляцоўцы), а таксама зборна-маналітны (зборныя канструкцыі выкарыстоўваюцца як пакідаем апалубка — спалучаюцца перавагі маналітных і зборных канструкцый). == Асноўныя прынцыпы праектавання і разліку жалезабетонных канструкцый == У Расіі жалезабетонныя элементы прынята разлічваць: па 1-й і 2-й групе лімітавых станаў: # па апорнай здольнасці (трываласць, устойлівасць, стомленаснае разбурэнне); # па прыдатнасці да нармальнай эксплуатацыі (трэшчынастойкасць, празмерныя прагіны і перамяшчэння). Задачы разліку жалезабетонных канструкцый па 1-й групе лімітавых станаў ўключаюць: # праверка трываласці канструкцый (нармальныя, нахільныя, прасторавыя перасеку); # праверка канструкцыі на трываласць (пры дзеянні шматкратна паўторных нагружэнняў); # праверка ўстойлівасці канструкцый (формы і становішча). Арміраванне канструкцый выконваецца, як правіла, асобнымі сталёвымі стрыжнямі або сеткамі, каркасамі. Дыяметр стрыжняў і характар іх размяшчэння вызначаецца разлікамі. Пры гэтым выконваецца наступны прынцып — арматура усталёўваецца ў расцягнутыя зоны бетону альбо ў сціслыя зоны пры недастатковай трываласці апошняй, а таксама па канструктыўных меркаваннях. Пры разліку жалезабетонных згінаемых членаў асноўнай мэтай з’яўляецца вызначэнне патрабаванай плошчы працоўнай арматуры ў адпаведнасці з зададзенымі высілкамі (прамая задача) або вызначэнне сапраўднай апорнай здольнасці элемента па зададзеным геаметрычным і трывальныя параметрах (зваротная задача). Па характары працы вылучаюць згінаемыя элементы (бэлькі, пліты), цэнтральна і пазацэнтрана сціснутыя элементы ([[Калона|калоны]] цэнтральна і пазацэнтрана сціснутыя, расцягнутыя элементы (элементы ферм). === Згінаемыя элементы (бэлькі, пліты) === Пры выгіне любога элемента ў ім ўзнікае сціснутая і расцягнутая зоны (гл. малюнак), выгінальны момант і папярочная сіла. Згінаемыя жалезабетонныя элементы, як правіла, разлічваюць па трываласці наступных відаў сячэнняў: # па нармальным сячэнням — сячэнням, перпендыкулярным падоўжнай восі, ад дзеяння выгінальнага моманту, # па нахільным сячэннях — пры дзеянні папярочных сіл (зрэз або раздушвання сціснутай зоны бетону), па нахільнай паласе паміж нахільнымі сячэннямі (расколінамі), ад дзеяння моманту ў нахільным сячэнні. У тыповым выпадку арміраванне бэлькі выконваецца падоўжнай і папярочнай арматурай (гл. малюнак). '''Элементы канструкцыі:''' # Верхняя (сціснутая) арматура # Ніжняя (расцягнутая) арматура # Папярочная арматура # Размеркавальная арматура <small>Верхняя арматура можа быць расцягнутай, а ніжняя сціснутай, калі знешняя сіла будзе дзейнічаць у процілеглым кірунку.</small> '''Асноўныя параметры канструкцыі:''' # L — пралёт бэлькі або пліты, адлегласць паміж двума апорамі. Звычайна складае ад 3 да 25 метраў # H — вышыня сячэння. З павелічэннем вышыні трываласць бэлькі расце прапарцыйна H2 # B — шырыня перасеку # a — ахоўны пласт бетону. Служыць для абароны арматуры ад уздзеяння знешняй асяроддзя # s — крок папярочнай арматуры. Арматура (2), якая ўсталёўваецца ў расцягнутую зону, служыць для ўмацавання жалезабетоннага элемента, бетон у якой у сілу сваіх уласцівасцяў хутка руйнуецца пры расцяжэнні. Арматура (1) у сціснутую зону звычайна ўсталёўваецца без разліку (з неабходнасці прыварыць да яе папярочную арматуру), у рэдкіх выпадках верхняя арматура ўмацоўваецца сціснутую зону бетону. Расцягнутая арматура і сціснутая зона бетону (і часам сціснутая арматура) забяспечваюць трываласць элемента па нармальным сячэнням (гл. малюнак). Папярочная арматура (3) служыць для забеспячэння трываласці нахільных або прасторавых сячэнняў (гл. малюнак). Размеркавальная арматура (4) мае канструктыўнае прызначэнне. Пры бетанаванні яна звязвае арматуру ў каркас. Разбурэнне элемента ў абодвух выпадках надыходзіць з прычыны разбурэння бетону расцягваючымі высілкамі. Арматура усталёўваецца ў кірунку дзеяння расцягваючых высілкаў для ўмацавання элемента. Невялікія па вышыні бэлькі і пліты (да 150 мм) дапускаецца праектаваць без ўстаноўкі верхняй і папярочнай арматуры. Пліты арміруюцца па такім жа прынцыпе, як і бэлькі, толькі шырыня B ў выпадку пліты значна перавышае вышыню H, падоўжных стрыжняў (1 і 2) больш, яны раўнамерна размеркаваны па ўсёй шырыні перасеку. Акрамя разліку на трываласць, для бэлек і пліт выконваецца разлік на калянасць (нармуецца прагін у сярэдзіне пралёта пры дзеянні нагрузкі) і расколінатрываласць (нармуецца шырыня раскрыцця расколін у расцягнутай зоне). === Сціснутыя элементы (калоны) === Пры сціску доўгага элемента для яго характэрная страта ўстойлівасці (гл. малюнак). Пры гэтым характар працы сціснутага элемента некалькі нагадвае працу згінаемага элемента, аднак у большасці выпадкаў расцягнутай зоны ў элеменце не ўзнікае. Калі выгіб сціснутага элемента значны, то ен разлічваецца як пазацэнтрава сціснуты. Канструкцыя пазацэнтрава сціснутай калоны падобная з цэнтральна сціснутай, але ў сутнасці гэтыя элементы працуюць (і разлічваюцца) па-рознаму. Таксама элемент будзе пазацэнтрава сціснуты, калі, акрамя вертыкальнай сілы, на яго будзе дзейнічаць значная гарызантальная сіла (напрыклад, вецер, ціск грунту на падпорную сценку). Тыповая арміраванне калоны прадстаўлена на малюнку.<center><small>на малюнку: </small> <small>1 — падоўжная арматура<br /> 2 — папярочная арматура</small> </center>У сціснутым элеменце уся падоўжная арматура (1) сціснутая, яна ўспрымае сціск разам з бетонам. Папярочная арматура (2) забяспечвае ўстойлівасць арматурных стрыжняў, прадухіляе іх выпучванне. Масіўнымі лічацца калоны, мінімальны бок сячэння якіх больш або роўная 400 мм. Масіўныя перасеку валодаюць здольнасцю да нарошчвання трываласці бетону доўгі час, гэта значыць з улікам магчымага павелічэння нагрузак у далейшым (і нават ўзнікнення пагрозы прагрэсуючага разбурэння — тэрарыстычныя атакі, выбухі і г . д.) — яны маюць перавагу перад калонамі немасіўнымі. Т. а. імгненная эканомія сёння не мае сэнсу ў далейшым, і, акрамя гэтага, малыя сячэнні нетэхналагічныя пры вырабе. Неабходны баланс паміж эканоміяй, масай канструкцыі і г . н. жыццесцвярджальным будаўніцтвам (Sustainable construction). == Выраб жалезабетонных канструкцый == Выраб жалезабетонных канструкцый ўключае ў сябе наступныя тэхналагічныя працэсы: # Падрыхтоўка арматуры # Апалубачныя работы # Арміраванне # Бетанаванне # Догляд цвярдзення бетону === Выраб зборных жалезабетонных канструкцый === [[Файл:Fertigbauelemente.jpg|міні|Жалезабетонныя канструкцыі тэхналогіі зборнага жалезабетону]] Сутнасць зборных жалезабетоннай канструкцый, супраць маналітных, складаецца ў тым, што канструкцыі вырабляюцца на заводах ЖБВ (жалезабетонных вырабаў), а затым дастаўляюцца на будпляцоўку і манціруюцца ў праектнае становішча. Асноўная перавага тэхналогіі зборнага жалезабетону ў тым, што ключавыя тэхналагічныя працэсы адбываюцца на заводзе. Гэта дазваляе дасягнуць высокіх паказчыкаў па тэрмінах вырабу і якасці канструкцый. Акрамя таго, выраб папярэдне напружаных ЖБК магчыма, як правіла, толькі ў завадскіх умовах. Недахопам заводскага спосабу вырабу з’яўляецца немагчымасць выпускаць шырокі асартымент канструкцый. Асабліва гэта ставіцца да разнастайнасці формаў вырабляюцца канструкцый, якія абмяжоўваюцца тыпавымі апалубкамі. Фактычна на заводах ЖБВ вырабляюцца толькі канструкцыі, якія патрабуюць масавага прымянення. У святле гэтай акалічнасці, шырокае ўкараненне тэхналогіі зборнага жалезабетону прыводзіць да з’яўлення вялікай колькасці аднатыпных будынкаў, што, у сваю чаргу, прыводзіць да памяншэння выдаткаў на будаўніцтва. Такая з’ява назіралася ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] у перыяд масавага будаўніцтва. Вялікую ўвагу на заводзе ЖБВ надаецца тэхналагічнай схеме вырабу. Выкарыстоўваецца некалькі тэхналагічных схем: # '''Канвеерная тэхналогія.''' Элементы вырабляюць у формах, якія перамяшчаюцца ад аднаго агрэгата да іншага. Тэхналагічныя працэсы выконваюцца паслядоўна, па меры перамяшчэння формы. # '''Струменева-агрэгатная тэхналогія''' Тэхналагічныя аперацыі вырабляюць у адпаведных аддзяленнях завода, а форма з вырабам перамяшчаецца ад аднаго агрэгата да іншага кранамі. # '''Стэндавая тэхналогія.''' Вырабы ў працэсе вырабу застаюцца нерухомымі, а агрэгаты перамяшчаюцца ўздоўж нерухомых формаў. У канвеернай і струменева-агрэгатноай тэхналогіях выкарыстоўваецца апалубачны метад фармавання. Для вырабу папярэдне напружаных канструкцый ужываюць два спосабу стварэння папярэдняга напружання: нацяжэнне на ўпоры і нацяжэнне на бетон, а таксама два асноўных спосабу нацяжэння арматуры: электратэрмічны і электратэрмамеханічны. Разнавіднасцю стэндавай тэхналогіі з’яўляецца тэхналогія па метадзе безапалубачнага фармавання ('''БАФ''') з выкарыстаннем папярэдняга напружання. Абсталяванне лініі безапалубачнай вытворчасці ўключае: * Машына для чысткі дарожак; * Машына для раскладвання арматуры; * Фармуючая машына; * Рэзацельныя машыны; * Пакетыроўшчык; * Нацягваючая прылада; * Блок зняцця напружання; * Заклёпачная машына; * Фармуючая машына для фактурнага пласта; * Машына для загладжвання паверхні; * Бункер для падачы бетону; * Траверсу; * Машына для перфарыравання; * Накіроўвалая прэс-форма. Ужываюць фармуючыя машыны безапалубачнага фармавання тэхналогіі сліпфармавання, вібрапрэсавання і тэхналогіі экструзіі. === Выраб маналітных жалезабетонных канструкцый === [[Файл:Concrete_pouring_0020.jpg|міні]] Пры вырабе маналітных жалезабетонных канструкцый варта ўлічваць, што фізіка-механічныя характарыстыкі арматуры адносна стабільныя, а вось тыя ж характарыстыкі бетону змяняюцца ў часе. Неабходна заўсёды знаходзіць кампраміс паміж запасамі пры канструяванні і праектаванні (выбар формаў і сячэнняў — выбар паміж надзейнасцю, «жыццём», але цяжарам масіўных канструкцый і паміж вытанчанасцю, ажурную, лёгкасцю, але «мёртвасцю» канструкцый з вялікім модулем паверхні), коштам і якасцю зыходных матэрыялаў, выдаткамі на выраб маналітных жалезабетонных канструкцый, узмацненнем аператыўнага кантролю работнікамі ІТР на ўсіх этапах, прызначэннем мерапрыемстваў па доглядзе бетону, абаронай яго ў часе (стварэннем умоў для нарошчвання ў часе яго характарыстык, што можа спатрэбіцца да моманту пачатку эксплуатацыі для супраціву прагрэсавальнага разбурэння), кантролем дынамікі набору асноўных трывальных і дефарматыўных характарыстык бетону.<ref>[http://www.concreteresearch.org/PDFsandsoon/Technolog%20factors.pdf «Анализ технологических факторов, возникающих при возведении вертикальных конструкций каркасно-монолитных зданий»], ''Булавицкий М. С.''</ref><ref>[http://www.concreteresearch.org/PDFsandsoon/NIISK%20Yalta%20may%202009.pdf Неоднородность распределения свойств тяжёлого бетона по объёму вертикальных монолитных элементов]</ref> То ёсць вельмі шмат залежыць ад таго, з чыіх пазіцый праектуюць канструкцыі і тэхналогію, выконваюць і кантралююць працы, і што ставіцца ў раздзел кута: надзейнасць і даўгавечнасць, эканамічнасць, тэхналагічнасць выканання, бяспека эксплуатацыі, магчымасць далейшага прымянення шляхам узмацненняў і рэканструкцый, так званы рацыянальны падыход, то ёсць праектаванне ад зваротнага (спачатку думаем, як наступныя пакаленні будуць усё гэта разбіраць і зноўку выкарыстоўваць)<ref>[http://www.concreteresearch.org Site of experimental and theoretical works of M. Bulavytskyi]</ref>. == Абарона жалезабетонных канструкцый палімернымі матэрыяламі == Для абароны жалезабетонных канструкцый прымяняюцца спецыяльныя палімерныя склады, якія дазваляюць ізаляваць павярхоўны пласт жалезабетону ад негатыўных уплываў знешняга асяроддзя (хімічныя агенты, механічныя ўздзеяння). Для абароны жалезабетоннага аснавання ўжываюць розныя тыпы ахоўных канструкцый, якія дазваляюць мадыфікаваць эксплуатацыйныя ўласцівасці мінеральнай паверхні — павялічыць зносаўстойлівасць, паменшыць пылааддзяленне, надаць дэкаратыўныя ўласцівасці (колер і ступень бляску), палепшыць хімічную стойкасць. Палімерныя пакрыцця, якія наносяцца на жалезабетонныя падставы, класіфікуюць па тыпах: абяспыліваючыя прапіткі, тонкапластовых пакрыцця, наліўныя падлогі, высоканаполенные пакрыцця. Іншы метад абароны жалезабетонных канструкцый заключаецца ў пакрыцці арматуры фасфатам цынку.<ref>«Effect of zinc phosphate chemical conversion coating on corrosion behaviour of mild steel in alkaline medium: protection of rebars in reinforced concrete» Sci. Technol. Adv. Mater. 9 (2008) 045009 [http://www.iop.org/EJ/abstract/1468-6996/9/4/045009 скачать бесплатно]</ref> Фасфат цынку павольна рэагуе з каразіруючым хімікатам (напрыклад, шчолаччу) утвараючы ўстойлівае [[апатыт]]нае пакрыццё. Для абароны жалезабетонных канструкцый ад уздзеяння вады і агрэсіўных асяроддзяў таксама ўжываецца пранікальная гідраізаляцыя, якая мадыфікуе структуру бетону, павялічваючы яго воданепранікальнасць, што прадухіляе разбурэнне бетонных канструкцый і карозію арматуры. == Гл. таксама == * [[Бетон]] * [[Папярэдне напружаны жалезабетон]] * [[Арматура]] * [[Кампазітная арматура]] {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Бетон]] 4r02xf2deetyqj67vgl1codpr90jwoo 0 548351 5133021 5130127 2026-04-27T14:22:14Z ~2026-25491-91 167287 5133021 wikitext text/x-wiki {{Аўтобусная сістэма | назва = Гомельскі аўтобус | выява = Аўтобус МАЗ-215.jpg|міні | шырыня = 276px | краіна = {{Беларусь}} [[Беларусь]] | горад = [[Гомель]] | дата адкрыцця = [[7 лістапада]] [[1924]] / [[1947]] | дата зачынення = | кол-ць маршрутаў = 88 | даўжыня маршр. сеткі = 1 927 км | кол-ць аўтапаркаў = 2 | тыпы = [[МАЗ-103]], [[МАЗ-105]], [[МАЗ-107]], [[МАЗ-203]], [[МАЗ-206]], [[МАЗ-215]], [[Радзіміч А092]] | кол-ць аўтобусаў = 400 | эксплуатант = ААТ «Гомельаблаўтатранс» | кошт праезду = 90 капеек, у экспрэсных і хуткасных 95 капеек | сайт = http://gomeltrans.net/ | Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Гомельскі аўтобус''' — сетка [[аўтобус]]ных маршрутаў горада [[Гомель]], абслугоўваецца ААТ «[[Гомельаблаўтатранс]]». Асноўны від наземнага муніцыпальнага грамадскага транспарту горада. Сетка гарадскіх [[аўтобус]]аў ахоплівае не толькі тэрыторыю горада, але і шэраг прыгарадных населеных пунктаў, у тым ліку [[Бярозкі (Гомельскі раён)|Бярозкі]], [[Галавінцы]], [[Бальшавік (Гомельскі раён)|Бальшавік]], [[Краснае (Гомельскі раён)|Краснае]], [[Красны Багатыр]], [[Прыбар (Гомельскі раён)|Прыбар]], [[Раманавічы (Гомельскі раён)|Раманавічы]], [[Уза (Гомельскі раён)|Уза]], [[Улукаўе]], [[Урыцкае]], [[Чонкі]], [[Юбілейны (Гомельскі раён)|Юбілейны]], [[Яроміна (Гомельскі раён)|Яроміна]]. На гарадскіх маршрутах працуюць аўтобусы беларускай вытворчасці [[Мінскі аўтамабільны завод|РУП «МАЗ»]]. == Аўтобусныя паркі Гомеля == === 1-ы аўтобусны парк === * '''Адрас:''' г. Гомель, [[Вуліца Барыкіна (Гомель)|вул. Барыкіна]], 134 * '''Маршруты:''' 1, 13, 13а, 16, 16а, 17, 18, 21, 21а, 21в, 23, 26, 33, 34, 35, 39, 40, 43, 43а, 43б, 46, 50, 50а, 50б, 52, 54, 55, 56, 60, 60а, 61а, 61б, 62, 63, 67. === 6-ы аўтобусны парк === * '''Адрас:''' г. Гомель, [[вуліца Федзюнінскага (Гомель)|вул. Федзюнінскага]], 25 * '''Маршруты:''' 2, 2а, 3, 3а, 4, 4а, 4б, 5, 5а, 6, 7, 7а, 8, 8а, 8б, 8е, 9, 11, 12, 12б, 14, 15, 16, 16а, 17, 18, 19, 20, 22, 22а, 23, 25, 25а, 25б, 25в, 27, 28, 29, 31, 33, 34, 36, 37, 38э, 39, 41, 42, 42а, 42б, 44, 48, 50, 50б, 52, 58, 64, 68, 69 == Маршруты == '''Нумарацыя''' * 1 — 77: гомельскія гарадскія маршруты. * 27а, 101—127а: гомельскія гарадскія падборныя маршруты (у парк ці дадатковыя). {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" width="75%" |- ! Маршрут !! Пачатковы пункт !! Канчатковы пункт !!class="unsortable"| Абслуговае прадпрыемства !! Заўвага |- |'''2'''|| Мікрараён «Паўднёвы» || Хімзавод || АП № 6 || |- |'''2а'''|| РЦРМ || Сонечная || АП № 1 || |- |'''2г'''|| Мікрараён «Паўднёвы» || Сонечная || АП № 1 || |- |'''2е'''|| Мікрараён «Паўднёвы» || Радыёзавод || АП № 1 || |- |'''3'''|| Вакзал || Нафтабаза || АП № 6 || |- |'''3а'''|| Вакзал || Новае Жыццё || АП № 6 || Праз [[вуліца Каменшчыкава (Гомель)|вуліцу Каменшчыкава]] |- |'''4'''|| Вакзал || Галавінцы || АП № 6 || |- |'''4а'''|| Вакзал || Галавінцы || АП № 6 || Праз [[вуліца Свярдлова (Гомель)|вуліцу Свярдлова]] |- |'''4б'''|| Вакзал ||Станцыя «Іпуць»|| АП № 6 ||Да чыгуначнай [[Іпуць (станцыя)|станцыі Іпуць]] |- |'''5'''|| Мікрараён «Клёнкаўскі» || ЗЛіН || АП № 6 || |- |'''5а'''|| Мікрараён «[[Мельнікаў Луг]]» || ЗЛіН || АП № 6 || |- |'''6'''|| Вакзал || Каледж мастацкіх промыслаў || АП № 6 || |- |'''7'''|| Вакзал || Мікрараён «Клёнкаўскі» || АП № 6 || Праз [[вуліца Кірава (Гомель)|вуліцу Кірава]] |- |'''7а'''|| Вакзал || Мікрараён «Клёнкаўскі» || АП № 6 || |- |'''8'''|| Вакзал || Мільча || АП № 6 || |- |'''8а'''|| Вакзал || ЗЛіН || АП № 6 || |- |'''8б'''|| Вакзал || Корпус ліцця || АП № 6 || |- |'''8е'''|| Вакзал || ЗЛіН || АП № 1, 6 || Праз пасёлак [[Красны Багатыр]] і [[Краснае (Гомельскі раён)|Краснае]] |- |'''9'''|| ЗЛіН || Мікрараён «Паўднёвы» || АП № 6 || Праз пасёлак [[Красны Багатыр]] і [[Краснае (Гомельскі раён)|Краснае]] |- |'''10'''|| Корпус ліцця || Мікрараён «Паўднёвы» || АП № 1|| Праз пасёлак [[Красны Багатыр]] і [[Краснае (Гомельскі раён)|Краснае]] |- |'''11'''|| Вакзал || Вуліца Чарнышэўскага || АП № 6 || |- |'''12'''|| Вуліца Маневіча || Мікрараён «Хутар» || АП № 6 || |- |'''12б'''|| Вуліца Маневіча || Мікрараён «Хутар» || АП № 6 || Праз вуліцы Юбілейнай і Кожара |- |'''13а'''|| Мікрараён «Любенскі» || Урыцкае || АП № 1 || |- |'''14'''|| Вакзал || Якубоўка || АП № 6 || |- |'''15'''|| Вакзал || Мікрараён «Заходні» || АП № 6 || |- |'''16'''|| Вакзал || Медгарадок || АП № 1, 6 || |- |'''16а'''|| Вакзал || Вуза || АП № 1, 6 || |- |'''17'''|| Медгарадок || Мікрараён «Клёнкаўскі» || АП № 1, 6 || |- |'''18'''|| РЦРМ || Мікрараён «Клёнкаўскі» || АП № 1, 6 || |- |'''18а'''|| Мікрараён «Паўднёвы» || Мікрараён «Клёнкаўскі» || АП № 1, 6 || |- |'''19'''|| Вакзал || Новае Жыццё || АП № 6 || |- |'''20'''|| Медгарадок || [[Старая Валатава]] || АП № 6 || |- |'''21'''|| Вакзал || Урыцкае || АП № 1, 6 || Праз [[Рэчыцкі праспект]] |- |'''21а'''|| Вакзал || Урыцкае || АП № 1 || Праз Барыкіна |- |'''21в'''|| Сонечная || Вакзал || АП № 1 || |- |'''21г'''|| Вакзал || Урыцкае || АП № 6 || праз ТЭЦ-2 |- |'''22'''|| Мікрараён «Любенскі» || ЗЛіН || АП № 6 || |- |'''22а''' || Мікрараён «Паўднёвы» || ЗЛіН || АП № 6 || Праз [[Вуліца Зайцава (Гомель)|вул. Зайцава]] і [[Навабеліцкая вуліца (Гомель)|вул. Навабеліцкая]] аб’язная Начны |- |'''23'''|| Праспект Рэчацкі || Асаўцы || АП № 1 || |- |'''25'''|| Завод самаходных камбайнаў || Медгарадок || АП № 6 || |- |'''25а'''|| Медгарадок || Аўтобусны парк № 6 || АП № 6 || |- |'''25з'''|| Медгарадок || Мікрараён «Клёнкаўскі» || АП № 6 || |- |'''26'''|| Медгарадок || Мікрараён «Паўднёвы» || АП № 1 || Праз [[вуліца Пенязькова (Гомель)|Пенязькова вул.]] |- |'''26а'''|| Медгарадок || Мікрараён «Паўднёвы» || АП № 1 || Праз [[вуліца Пенязькова (Гомель)|Пенязькова вул.]] і Школу-сад № 73 |- |'''27'''|| Вакзал || Мікрараён «Клёнкаўскі» || АП № 6 || Праз Усходні абыход |-style="background:Gray;" |'''27а'''|| Аўтобусны парк № 6 || Вакзал || АП № 6 || праз Мазурава |- |'''28'''|| Вакзал || Новае Жыццё || АП № 6 || Праз аўтобусны парк № 6 часова зменены |- |'''29'''|| Мікрараён «Любенскі» || Сонечная || АП № 6 || Праз вуліцу Сяргея Рудэнкі і Братоў Лізюковых |- |'''30'''|| Вакзал || Вуліца Братоў Лемяшковых || АП № 6 || праз магазін «Іпуць» |- |'''31'''|| Крышталь || Галавінцы || АП № 6 || |- |'''32'''|| Вуліца Пенязькова || Школа №17 || АП № 1 || Праз вуліцу Сяргея Рудэнкі і Пракофія Раманенкі |- |'''32а'''|| Школа № 17 || Школа № 17 || АП № 1 || Праз вуліцу Пракофія Раманенкі і Сяргея Рудэнкі |- |'''33'''|| Мікрараён «Клёнкаўскі» || Медгарадок || АП № 1, 6 || |- |'''34'''|| Мікрараён «Любенскі» || Старая Валатава || АП № 1, 6 || |- |'''36а'''|| Вакзал || «Карал» || АП № 6 || |- |'''37'''|| Вакзал || Вуліца Палявая || АП № 6 || |-style="background:Orange;" |'''38э'''|| Вакзал || Вуліца Сурганава || АП № 6 || Экспрэсны маршрут |- |'''39'''|| Новае Жыццё || Мікрараён «Паўднёвы» || АП № 1, 6 || |- |'''40'''|| Вакзал || пас. Прыбор || АП № 1 || |- |'''41'''|| Вакзал || Вуліца Маневіча || АП № 6 || |- |'''42'''|| Мікрараён «Хутар» || Хімзавод || АП № 6 || |- |'''42a'''|| Мікрараён «Паўднёвы» || Медгарадок || АП № 6 || |- |'''42б'''|| Мікрараён «Паўднёвы» || Хімзавод || АП № 6 || Праз [[Праспект Кастрычніка (Гомель)|пр. Кастрычніка]] |- |'''43'''|| Вакзал || Бальшавік || АП № 6 || |- |'''43а'''|| Вакзал || Бальшавік || АП № 6 || праз вуліцы Кожара і Юбілейнай |- |'''43б'''|| Вакзал || Бальшавік || АП № 6 || праз прадпрыемства «Ратон» |- |'''44'''|| Мікрараён «Клёнкаўскі» || Касцюкоўка || АП № 6 || |- |'''45'''|| Мікрараён «Клёнкаўскі» || Мікрараён «Хутар» || АП № 6 |- |'''46'''|| Праспект Рэчацкі|| Рандоўка || АП № 1 || |-style="background:Gainsboro;" |'''47'''|| Асаўцы || Стукачоўскія могілкі || АП № 1 || Маршрут ходзіць 1 дзень на год на [[Радаўніца|Радаўніцу]] |- |'''48'''|| Каледж мастацкіх промыслаў || Вуліца Ніжнебрылёўская || АП № 6 || |- |'''49'''|| ЗЛіН || Мікрараён «Клёнкаўскі» || АП № 6 || праз вуліцу Мікалая Зябніцкага |- |'''50'''|| Мікрараён «Паўднёвы» || ЗЛіН || АП № 1, 6 || |- |'''50б'''|| Мікрараён «Паўднёвы» || Корпус ліцця || АП № 1, 6 || |- |'''51'''|| Медгарадок || Вакзал || АП № 1, 6 || праз няцотную дарогу вуліцы 60 год СССР, назад па вуліцы Сяргея Рудэнкі і Пракофія Раманенкі |- |'''52'''|| Медгарадок || Вакзал || АП № 1, 6 || Праз вул. [[Вуліца Пенязькова (Гомель)|Пенязькова]] |- |'''54'''|| Вуліца Чкалава || пасёлак Чонкі (праф. «Гомсельмаш») || АП № 1 || |- |'''54а'''|| Вуліца Чкалава || пасёлак Чонкі (праф. «Гомсельмаш») || АП № 1 || праз мікрараён «Любенскі» |- |'''55'''|| Вакзал || пасёлак Чонкі (праф. «Гомсельмаш») || АП № 1 || |- |'''55а'''|| Вуліца Лугавая || пасёлак Чонкі (праф. «Гомсельмаш») || АП № 1 || |-style="background:Green;" |'''56'''|| Мікрараён «Паўднёвы» || Медгарадок || АП № 1 || Бацькоўскі маршрут |- |'''57'''|| ЗЛіН || Вуліца Жамчужная || АП № 6 || |- |'''58'''|| Вакзал || Мікрараён «Хутар» || АП № 1 || |- |'''59'''|| Вакзал || Аэрапорт || АП № 1, 6 || |- |'''60'''|| Вакзал || «Чырвоны Маяк» (Вуліца Каштанавая) || АП № 1 || |- |'''60а'''|| Вакзал || (Мікрараён «Раманавічы-1») Вуліца Батанічная || АП № 1 || праз вуліцу Каштанавую |- |'''61'''|| Вакзал || (Мікрараён «Раманавічы-1») Вуліца Батанічная || АП № 1 || праз краму «Іпуць» |- |'''61а'''|| Вакзал || (Мікрараён «Раманавічы-1») Вуліца Батанічная || АП № 1 || |- |'''62'''|| Вакзал || Асаўцы || АП № 1 || да вёскі [[Асаўцы (Гомельскі раён)|Асаўцы]] |- |'''63'''|| Вуліца Чкалава || Асаўцы || АП № 1 || да вёскі [[Асаўцы (Гомельскі раён)|Асаўцы]] |- |'''64'''|| Вуліца Пянязькова || Новае жыццё || АП № 6 || |- |'''65'''|| Вуліца Батанічная || Вуліца Каштанавая || АП № 1 || праз [[Раманавічы (Гомельскі раён)|Раманавічы]] |- |'''66'''|| Вуліца Батанічная || Вуліца Каштанавая || АП № 1 || праз [[Раманавічы (Гомельскі раён)|Раманавічы]] |- |'''67'''|| Вуліца Лугавая || (Мікрараён «Раманавічы-1») Вуліца Батанічная || АП № 1 || |- |'''68'''|| Каледж мастацкіх промыслаў || Новае Жыццё || АП № 6 || |- |'''69'''|| Медгарадок || Новае Жыццё || АП № 6 || |- |'''70'''|| Мікрараён «Паўднёвы» || (Мікрараён «Раманавічы-1») Вуліца Батанічная || АП № 1 || |- |'''71'''|| Мікрараён «Паўднёвы» || (Мікрараён «Раманавічы-1») Вуліца Батанічная || АП № 1 || праз краму «Іпуць» |- |'''74'''|| Новае Жыццё || Мікрараён «Клёнкаўскі» || АП № 6 || праз Карал |- |'''75'''|| Новае Жыццё || Мікрараён «Клёнкаўскі» || АП № 6 || |- |'''76'''|| Тэхнічны універсітэт || Мікрараён «Любенскі» || АП № 1 || праз вуліцы Сяргея Рудэнкі і Пракофія Раманенкі |- |'''77'''|| Тэхнічны універсітэт || Мікрараён «Любенскі» || АП № 1 || праз вуліцы Сяргея Рудэнкі і Пракофія Раманенкі |-style="background:Gray;" |'''101'''|| Вакзал || Аўтобусны парк № 6 || АП № 6 || праз вуліцу Фадзеева |-style="background:Gray;" |'''101а'''|| Вакзал || Аўтобусны парк № 6 || АП № 6 || праз вуліцу Яфрэмава |-style="background:Gray;" |'''102'''|| Белшклапром || Бальшавік || АП № 6 || |-style="background:Gray;" |'''107'''|| Вакзал || Аўтобусны парк № 6 || АП № 6 || |-style="background:Gray;" |'''108'''|| Мільча || Аўтобусны парк № 6 || АП № 6 || Начны |-style="background:Gray;" |'''108а'''|| Мільча || Мікрараён «Клёнкаўскі» || АП № 6 || |-style="background:Gray;" |'''111'''|| Вуліца Чарнышэўскага || Аўтобусны парк № 6 || АП № 6 || |-style="background:Gray;" |'''119'''|| Новае жыццё || Аўтобусны парк № 6 || АП № 6 || |-style="background:Gray;" |'''122'''|| ЗЛіН || Аўтобусны парк № 6 || АП № 6 || |-style="background:Gray;" |'''127'''|| Вакзал || Аўтобусны парк № 6 || АП № 6 || |-style="background:Gray;" |'''127а'''|| Вакзал || Мікрараён «Клёнкаўскі» || АП № 6 || Начны |} == Аплата праезду == У залежнасці ад маршруту і мадэлі аўтобуса квіткі на адну паездку можна набыць: у кандуктараў у салонах аўтобусаў, у шапіках «Гарэлектратранспарту» і ў вадзіцеляў (набыты квіток трэба пракампаставаць), у вадзіцеляў у выглядзе касавых чэкаў. Праязныя квіткі на дэкаду і месяц дзейнічаюць на звычайных і хуткасных маршрутах і не дзейнічаюць на экспрэсных маршрутах.<ref>[http://gomeltrans.net/tariff/ Аплата праезду] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160715043459/http://gomeltrans.net/tariff/ |date=15 ліпеня 2016 }}</ref> Кошт праезду на звычайным маршруце — 90 капеек, экспрэсным — 95 капеек. == Wi-Fi у аўтобусах == У 2017 годзе Wi-Fi з’явіўся ў 20 аўтобусах, якія курсуюць у Гомелі па аўтобусным маршруце № 17 «мікрараён Клёнкаўскі — Медгарадок». Адначасова карыстацца бясплатным інтэрнэтам могуць да 80 пасажыраў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == '''Даведкавая інфармацыя''' * [http://wikiroutes.info/gomel Маршруты аўтобусаў Гомеля на карце] * [http://gomeltrans.net/bus/timetable/ Дзеючыя расклады аўтобусаў горада Гомель] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131105130731/http://gomeltrans.net/bus/timetable/ |date=5 лістапада 2013 }} * [http://busphoto.ru/city/7/ Спісы рухомага саставу гомельскіх аўтобусаў з фатаграфіямі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180210032644/http://busphoto.ru/city/7/ |date=10 лютага 2018 }} * [http://fotobus.msk.ru/city/79/ Спісы рухомага саставу аўтобусаў гомельскай вобласці з фатаграфіямі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170606103727/http://fotobus.msk.ru/city/79/ |date=6 чэрвеня 2017 }} '''Фатаграфіі аўтобусных паркаў''' * [http://fotobus.msk.ru/list.php?did=553 1-ы аўтобусны парк] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170705220718/http://fotobus.msk.ru/list.php?did=553 |date=5 ліпеня 2017 }} * [http://fotobus.msk.ru/list.php?did=554 6-ы аўтобусны парк] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170705162650/http://fotobus.msk.ru/list.php?did=554 |date=5 ліпеня 2017 }} {{Грамадскі транспарт Беларусі}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Транспарт Гомеля]] [[Катэгорыя:Аўтобусныя сістэмы Беларусі]] [[Катэгорыя:1924 год у Гомелі]] 9omd7f3057uqjbelw9mem2268uf0a4d 0 549174 5133209 5122604 2026-04-28T07:37:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133209 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Кадзінскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = 18 населеных пунктаў |Сталіца = [[Кадзіна (Магілёўскі раён)|Кадзіна]] |Датаўтварэння = [[16 ліпеня]] [[1954]],</br>[[15 студзеня]] [[1965]] |Скасаванне = [[22 ліпеня]] [[1960]] |Глава = Новікава Ганна Віталеўна |Назва главы = Старшыня сельсавета |Глава2 = Храпавіцкая Ірына Леанідаўна |Назва главы2 = Кіраўнік спраў |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 5143 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 212 |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://www.mogilev.mogilev-region.by/ru/kadinsk/ |Заўвагі = }} '''Ка́дзінскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2008 года вёска) [[Кадзіна (Магілёўскі раён)|Кадзіна]]. == Гісторыя == Утвораны 16 ліпеня 1954 года як '''Дарскі сельсавет''' у складзе Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Таранаўскі сельсавет|Таранаўскага]] і [[Шчэжарскі сельсавет|Шчэжарскага]] сельсаветаў, цэнтр — вёска [[Дары I]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 22 ліпеня 1960 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага [[Вяйнянскі сельсавет|Вяйнянскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>. 15 студзеня 1965 года Дарскі сельсавет утвораны зноў з часткі Вяйнянскага сельсавета, у яго склад увайшлі 18 населеных пунктаў ([[Вялікая Бароўка]], [[Гародня (Магілёўскі раён)|Гародня]], [[Грышанава]], [[Дары I]], [[Дары II]], [[Зімніца]], [[Кадзіна (Магілёўскі раён)|Кадзіна]], [[Латрошча]], [[Любуж (вёска)|Любуж]], [[Малая Бароўка]], [[Мядзвёдаўка (Магілёўскі раён)|Мядзвёдаўка]], [[Падбелле]], [[Падгор’е (Магілёўскі раён)|Падгор’е]], [[Раманавічы (Магілёўскі раён)|Раманавічы]], [[Сідараўка (Магілёўскі раён)|Сідараўка]], [[Таранава]], [[Шчэжар I]] і [[Шчэжар II]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref>. 21 чэрвеня 1983 года цэнтр сельсавета перанесены з вёскі Дары I у вёску Кадзіна, сельсавет перайменаваны ў Кадзінскі<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 чэрвеня 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 21 (1755).</ref>. 26 сакавіка 1987 года ў склад [[Нядашаўскі сельсавет|Нядашаўскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Дары I]], [[Зімніца]], [[Падгор’е (Магілёўскі раён)|Падгор’е]] і [[Сідараўка (Магілёўскі раён)|Сідараўка]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. 23 снежня 2009 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Брылеўскі сельсавет|Брылеўскага сельсавета]] (6 населеных пунктаў: [[Брылі (Магілёўскі раён)|Брылі]], [[Зылі]], [[Каменка (Кадзінскі сельсавет)|Каменка]], [[Канстанцінаўка (Магілёўскі раён)|Канстанцінаўка]], [[Качурына]], [[Малееўка]])<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (12 населеных пунктаў) — 4710 чалавек<ref name=":0">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 92,6 % — [[беларусы]], 5,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 чэрвеня 2022 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (18 населеных пунктаў) — 5143 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=25 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Склад == Па стану на 2009 год у склад сельсавета ўваходзілі 12 населеных пунктаў, пасля рэарганізацыі — 18 населеных пунктаў (23.12.2009 г.): {| class="standard" |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2007 ! Гаспадаркі, 2007 ! Насельніцтва, 2009<ref name=":0" /> |- | align=center | [[Брылі (Магілёўскі раён)|Брылі]] || align="center" | вёска || align=center |384*|| align="center" |151*|| align="center" | 353* |- | align=center | [[Вялікая Бароўка]] || align="center" | вёска || align=center |213|| align="center" |100|| align="center" | 198 |- | align=center | [[Гародня (Магілёўскі раён)|Гародня]] || align="center" | вёска || align=center |54|| align="center" |31|| align="center" | 48 |- | align=center | [[Зылі]] || align="center" | вёска || align=center |22*|| align="center" |16*|| align="center" | 17* |- | align=center | [[Кадзіна (Магілёўскі раён)|Кадзіна]] || align="center" | аграгарадок || align=center |1753|| align="center" |626|| align="center" | 1781 |- | align=center | [[Каменка (Кадзінскі сельсавет)|Каменка]] || align="center" | вёска || align=center |23*|| align="center" |13*|| align="center" | 19* |- | align=center | [[Канстанцінаўка (Магілёўскі раён)|Канстанцінаўка]] || align="center" | вёска || align=center |32*|| align="center" |21*|| align="center" | 29* |- | align=center | [[Качурына]] || align="center" | вёска || align=center |65*|| align="center" |30*|| align="center" | 50* |- | align=center | [[Латрошча]] || align="center" | вёска || align=center |10|| align="center" |7|| align="center" | 4 |- | align=center | [[Любуж (вёска)|Любуж]] || align="center" | вёска || align=center |101|| align="center" |46|| align="center" | 121 |- | align=center | [[Малееўка]] || align="center" | вёска || align=center |15*|| align="center" |12*|| align="center" | 13* |- | align=center | [[Мядзвёдаўка (Магілёўскі раён)|Мядзвёдаўка]] || align="center" | вёска || align=center |129|| align="center" |59|| align="center" | 110 |- | align=center | [[Падбелле]] || align="center" | вёска || align=center |76|| align="center" |38|| align="center" | 67 |- | align=center | [[Раманавічы (Магілёўскі раён)|Раманавічы]] || align="center" | аграгарадок || align=center |1330|| align="center" |491|| align="center" | 1306 |- | align=center | [[Таранава]] || align="center" | вёска || align=center |230|| align="center" |95|| align="center" | 276 |- | align=center | [[Чаромушкі (Магілёўскі раён)|Чаромушкі]] || align="center" | вёска || align=center |397|| align="center" |155|| align="center" | 428 |- | align=center | [[Шчэжар 1]] || align="center" | вёска || align=center |337|| align="center" |137|| align="center" | 341 |- | align=center | [[Шчэжар 2]] || align="center" | вёска || align=center |36|| align="center" |22|| align="center" | 30 |- |colspan="5"|<small>* – да 23.12.2009 г. у Брылеўскім сельсавеце</small> |} На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 17 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|182}}</ref>. == Арганізацыі і прадпрыемствы == * ААТ «Фірма «Кадзіна» * ААТ «Агракамбінат «Прыдняпроўскі» * РУСПП «Магілёўскае Дзяржплемпрадпрыемства» * ТАА «Фіеста» == Гандаль і сфера паслуг == * комплексна-прыёмныя пункты у аграгарадках Кадзіна і Раманавічы * аддзяленне філіяла ААТ «АСБ Беларусбанк» у аграгарадку Кадзіна * аддзяленні паштовай сувязі ў аграгарадках Кадзіна і Раманавічы * лазнева-пральны камбінат у аграгарадку Раманавічы * крамы ў аграгарадках Кадзіна і Раманавічы * кафэ «Кадзіна» і «Чабурашка» у аграгарадку Кадзіна * кафэ ў аграгарадку Раманавічы == Установы адукацыі == * ДУА «Кадзінская сярэдняя агульнаадукацыйная школа» * ДУА «Раманавіцкая сярэдняя агульнаадукацыйная школа» * ДУА «Яслі-сад аграгарадка Кадзіна» * ДУА «Яслі-сад аграгарадка Раманавічы» == Установы аховы здароўя == * Уселюбская ўрачэбная амбулаторыя * ФАП у аграгарадках Кадзіна і Раманавічы == Культура == * Кадзінскі сельскі Дом культуры * Раманавіцкі сельскі Дом культуры * сельскія бібліятэкі ў аграгарадках Кадзіна і Раманавічы * Кадзінская дзіцячая школа мастацтваў * Раманавіцкая дзіцячая школа мастацтваў == Культавыя збудаванні == * Царква святога вялікапакутніка і лекара Панцеляймона ў аграгарадку Кадзіна * Царква ў гонар святых Веры, Надзеі, Любові і іх маці Сафіі ў аграгарадку Раманавічы == Выявы == <gallery mode="packed" heights="160"> Файл:Kadina - Village Council. Memorial sign of Mogilev district-01.jpg Файл:Kadina - Village Council. Memorial sign of Mogilev district.jpg Файл:Kadina - Village Council-01.jpg Файл:Kadina - Village Council.jpg Файл:Kadina - Kindergarten.jpg Файл:Kadina. Residential development-01.jpg Файл:Kadina - Residential development.jpg Файл:Kadina - High School.jpg Файл:Kadino - Pantileimon Church.jpg Файл:Agricultural trading company Kadino.jpg Файл:Entrance to Kadino.jpg </gallery>{{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} {{Кадзінскі сельсавет}} {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Кадзінскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1960 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1965 годзе]] 2dx17atpvp7efsjijmvkw6wepz4mi62 0 551433 5133218 5082936 2026-04-28T08:33:36Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5133218 wikitext text/x-wiki {{НП-Польшча |статус = Горад |беларуская назва = Новагрод |арыгінальная назва = Nowogród |ваяводства = Падляскае |павет = Ламжынскі |гміна = Новагрод (гміна) |гміна_назва = Новагрод }} '''Новагрод'''{{крыніца?}}, таксама '''Навагруд'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{Lang-pl|Nowogród}}) — [[горад]] у [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Ламжынскі павет|Ламжынскага павета]] [[Падляскае ваяводства|Падляскага ваяводства]]. Сядзіба вяскова-гарадской [[Новагрод (гміна)|гміны Новагрод]]. == Гісторыя == Упершыню гарадскія правы атрымаў у 1427 годзе. Размешчаны каля ракі [[Нараў]], за 15 кіламетраў ад [[Ломжа|Ломжы]]. У 1939—1944 гадах Новагрод знаходзіўся ў складзе [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай вобласці]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У 1975—1998 гадах уваходзіў у [[Ламжынскае ваяводства]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Mała Encyklopedia Wojskowa'', Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1967, Wydanie I, Tom 2. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ламжынскі павет}} {{Падляскае ваяводства}} jazy0iawzwfdldi0fv9v03tb7lubcue 5133219 5133218 2026-04-28T08:33:47Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5133219 wikitext text/x-wiki {{НП-Польшча |статус = Горад |беларуская назва = Новагрод |арыгінальная назва = Nowogród |ваяводства = Падляскае |павет = Ламжынскі |гміна = Новагрод (гміна) |гміна_назва = Новагрод }} '''Новагрод'''{{крыніца?}}, таксама '''Нава́груд'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{Lang-pl|Nowogród}}) — [[горад]] у [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Ламжынскі павет|Ламжынскага павета]] [[Падляскае ваяводства|Падляскага ваяводства]]. Сядзіба вяскова-гарадской [[Новагрод (гміна)|гміны Новагрод]]. == Гісторыя == Упершыню гарадскія правы атрымаў у 1427 годзе. Размешчаны каля ракі [[Нараў]], за 15 кіламетраў ад [[Ломжа|Ломжы]]. У 1939—1944 гадах Новагрод знаходзіўся ў складзе [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай вобласці]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У 1975—1998 гадах уваходзіў у [[Ламжынскае ваяводства]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Mała Encyklopedia Wojskowa'', Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1967, Wydanie I, Tom 2. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ламжынскі павет}} {{Падляскае ваяводства}} aunx6ad5gcturl8lvh36d32k6dtj2fl 0 554483 5133249 4839313 2026-04-28T09:18:48Z IP781584110 134977 арфаграфія, пунктуацыя, афармленне 5133249 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} {{цёзкі2|Маджарскі}} '''Лявон (Леў) Маджарскі''', '''Лявон Маджаранц''' ({{lang-pl|Leon Madżarski}}; каля 1740, [[Стамбул]] — 1811, [[Слуцк]]) — ткач, мастак, кіраўнік і арандатар [[Слуцкая мануфактура шаўковых паясоў|Слуцкай мануфактуры шаўковых паясоў]]<ref name="ЛазБА126">[[Барыс Андрэевіч Лазука|Лазука, Б. А.]] Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII. Малы лексікон / Б. А. Лазука. — Мінск: Беларусь, 2015. — 170 с. ISBN 978-985-01-1080-0. С. 126.</ref>. == Біяграфія == Сын [[Ян Маджарскі|Яна Маджарскага]] і яго жонкі Армінэ. Нарадзіўся ў Стамбуле, пасля пераехаў з бацькамі ў [[Слуцк]]<ref name="ЛазБА126"/>. Навучыўся ткацкай справе ў бацькі і заняўся сямейнай справай. Працаваў на [[Слуцкая мануфактура шаўковых паясоў|Слуцкай мануфактуры шаўковых паясоў]], пазней стаў яе арандатарам, а потым і кіраўніком<ref name="ЛазБА126"/>. У 1793 годзе там было 28 станкоў розных тыпаў і 60 супрацоўнікаў. Але дзейнасць «персіярні» ўжо не набірала тыя абароты, як калісьці. Мода на слуцкія паясы адчувальна знізілася. У 1795 годзе Лявон вырашыў адмовіцца ад фабрыкі, але з-за агульнай неўрэгуляванасці радзівілаўскіх спраў яму давялося займацца ёй да 1807 года. У якасці расплаты па запазычанасцях Маджарскія займелі маёнтачак [[Манькаў]]<ref name="kimpress"/>. [[Файл:POL COA Dar.svg|міні|злева|Герб «Дар»]] У 1790 годзе падчас Вялікага сойма Лявон Маджарскі атрымаў шляхецкую годнасць за немалыя заслугі перад Айчынай і 500 дукатаў. Апошні кароль Рэчы Паспалітай [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] надаў у 1791 годзе яму [[герб «Дар»]]. Праўда, адсутнасць афіцыйнай набілітацыі не замінала Маджарскім пісацца шляхтай яшчэ ў 1770-я гг<ref name="kimpress"/>. Палітычныя ўмовы, якія неспрыяльна склаліся для Польшчы, прымусілі Лявона Маджарскага спачатку згарнуць вытворчасць напалавіну, а затым, у 1792 годзе, зусім ад яе адмовіцца{{sfn|Якуніна|1960|с=30}}. Памёр у Слуцку ў 1811 годзе, быў пахаваны побач з бацькам у [[Слуцкі кляштар бернардзінцаў|тамтэйшых бернардзінаў]]<ref name="kimpress"/>. == Творчасць == [[Файл:Slutsk belt - by master craftsman Leo Madjarski - cyrillic script - Belarus - 1780s AD.jpg|250px|міні|[[Слуцкія паясы|Слуцкі пояс]], зроблены Лявонам Маджарскім, 1790-я гады]] Стварыў новую сістэму дэкаратыўнага аздаблення сярэднікаў, бардзюраў і галоў паясоў са складанай, шматколернай арнаментацыяй; распрацаваў і відазмяніў вырашэнне галоў паясоў з выявамі букетаў, вазонаў<ref name="ЛазБА126"/>. Дазваляў сваім палітычным сімпатыям адбівацца на прадукцыі [[Слуцкая мануфактура шаўковых паясоў|Слуцкай персіярні]]. Пасля знішчэння аўтаноміі Літвы, у склад якой уваходзілі і беларускія землі, і поўнага аб’яднання яе з Польшчай Слуцкая фабрыка выпусціла паясы з меткай у выглядзе польскага дзяржаўнага герба — аднагаловага арла з каронай{{sfn|Якуніна|1960|с=30}}. Адмена [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|канстытуцыі 3 мая 1791]] года была адзначана выпускам зялёных паясоў, затканых серабром. Зялёны колер сімвалізаваў надзею і месяц май. Такія паясы насіліся прыхільнікамі канстытуцыі ў знак пратэсту і называліся «пазітыўкамі». Пасля II падзелу Рэчы Паспалітай гэтыя зялёныя паясы былі забаронены{{sfn|Якуніна|1960|с=30}}. == Сям’я == Ажаніўся [[29 чэрвеня]] [[1768]] года ў слуцкім касцёле<ref name="kimpress"/> з Марыянай са [[Станішэўскія|Станішэўскіх]], прадстаўніцай дробнага шляхецкага роду са Случчыны<ref name="studium">[[Зміцер Юркевіч]]. [https://studium.uw.edu.pl/wp-content/uploads/2020/07/Gadawik-nr-5_PRINT.pdf Дакументальныя крыніцы да радаводу Станіслава Манюшкі]</ref>. У шлюбе з ёй нарадзіўся сын Антон-Ігнат, ахрышчаны 15 мая 1770 года, яго хроснымі сталі дзед Ян Маджарскі і Алена Станкевіч. Праз год, 25 траўня 1771 года, быў ахрышчаны другі сын — Ян-Францішак, 23 сакавіка 1773 — Разалія-Язафата, а 25 жніўня 1774 — Анжэла<ref name="kimpress"/>. Пасля смерці першай жонкі Лявон ажаніўся з Марыяй Латкоўскай, таксама з дробнай слуцкай шляхты, якая яшчэ ў XVII ст. вызнавала [[Кальвінізм|кальвінскую]] веру. Сын Антон [[21 чэрвеня]] [[1799]]<ref name="kimpress">{{Cite web|author=[[Зміцер Юркевіч]]|url=http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=17355|title=Таямніцы Манюшкаў. Частка XVI. Маджарскія|publisher=[[Культура (газета)|Культура]], № 31 (1470), 01.08.2020 — 08.08.2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211114122220/http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=17355 |archivedate=14 лістапада 2021 |url-status=dead}}</ref> года ў маёнтку [[Малая Каўпеніца|Каўпеніца]] пад Баранавічамі ажаніўся з Тэафіліяй з [[Алізаровічы|Алізаровічаў]], прадстаўніцай вельмі старога гарадзенскага шляхецкага роду. Яе бацькам быў ротмістр Гарадзенскага павета [[Францішак-Канстанцін Алізаровіч]], які на той момант ужо памёр, у шлюбе з Петранэлай з [[Кандыбы|Кандыбаў]] ён меў таксама Юзафа, Антона, Францішку, Ганну-Караліну і Юзафату<ref name="studium"/>. Петранэла з Кандыбаў пасля смерці мужа пабралася другім шлюбам з Антонам Ваўкавыцкім, гродзенскім гараднічым. Тэафілія памерла маладой ва ўзросце 26 гадоў<ref name="studium"/>. Ад яе Антон Маджарскі меў толькі дваіх дзетак. Па ўсей верагоднасці, першай была Альжбета — будучая маці [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]], якая з’явілася на свет у 1800 годзе. Яе брат Лявон-Юзаф-Ігнат быў ахрышчаны 20 жніўня 1801 года. Ён застаўся халастым. Вядомы праз свой гумар і востры розум, у 1824 годзе быў абраны межавым суддзёй наваградскага павета. Апошняя згадка яго імя прыпадае на 1859 год<ref name="kimpress"/>. Сын Ян ажаніўся з Фаўстынай з [[Корсакі|Корсакаў]], таксама шляхцянкай са Случчыны. Жыў папераменна то ў [[Красевічы|Красевічах]], то ў [[Драгобыль|Драгобылі]]. Ягоны сын Эдвард памёр малым. Дочкі дасягнулі паўналецця і пайшлі замуж. Юзэфа ў шлюбе з Трацэвічам нашчадкаў не мела. Вікторыя (1815—1886) стала жонкай Крушынскага і нарадзіла ад яго пяць сыноў і тры дачкі. Трэцяя дачка, Марыя, выйшла за Юльяна Шпіхальскага, ад якога мела дзяцей. Вікторыя пахаваныя на Кальварыйскіх могілках, дзе ў двайной магіле пахаваныя таксама яе дзеці — Каміла з Крушынскіх Жаба (1848—1892) і Яўген Крушынскі (1852—1904)<ref name="kimpress"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Якуніна. Слуцкія паясы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Маджарскі Лявон}} [[Катэгорыя:Постаці ткацкай справы]] fq5zeujduffuk4lr9lfvlrpwdwy9azc 10 555106 5132990 5129974 2026-04-27T13:04:41Z JerzyKundrat 174 5132990 wikitext text/x-wiki '''[[27 красавіка]]''' :{{Сцяг ПАР}} [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]] — Дзень Свабоды ([[1994]]) * [[1387]]: З’явіліся першыя дакументальныя звесткі пра горад [[Чэрвень (горад)|Ігумен]]. * [[1521]]: На [[Філіпіны|Філіпінах]] у бітве з мясцовымі жыхарамі загінуў партугальскі мараплавец [[Фернан Магелан]]. * [[1613]]: Заснаванне [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|ўніяцкага]] манастыра ў [[Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]]. * [[1622]]: Пад час [[трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] адбылася [[бітва пры Вісласе]]. * [[1706]]: Войскі [[Карл XII|Карла XII]] ў час [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] ўзялі штурмам і спалілі [[Мірскі замак]]. * [[1919]]: Польскія войскі занялі [[Гродна]]. * [[1919]]: Здарылася [[крушэнне парахода «Надзея»]] на [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіне]]. * [[1940]]: Нацыстамі створаны канцлагер [[Асвенцім]]. * [[1945]]: [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] прынята ў склад дзяржаў-заснавальніц [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]]. * [[1992]]: [[Расія]] і [[Беларусь]] сталі членамі [[Міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|427]] </noinclude> m54rf6sx4yh8zjg1dfxmnpwm8tghu27 0 562494 5133181 4833210 2026-04-28T05:37:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133181 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Ziziphus jujuba 'Li' with fruit in mid-summer - live oak in background.JPG |image descr = |regnum = Расліны |rang = Род |latin = Ziziphus |author = [[Mill.]], 1754 |syn = * {{bt|Condaliopsis|([[Weberb.]]) [[Suess.]]}} * {{bt|Sarcomphalus|[[P.Browne]]}} * {{bt|Jububa|[[Bubani]]}} |typus = {{bt-latbel|Ziziphus jujuba|aut=Mill.|txt=<ref name="ING">{{ING|Ziziphus}}</ref>}} |children name = Віды |children = [[#Віды|Гл. тэкст]] |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = Ziziphus |grin = 13055 }} '''Зізіфус''' (''Zíziphus'') — [[Род (біялогія)|род]] кветкавых раслін з сямейства {{bt-bellat|крушынавыя|Rhamnaceae}}. == Батанічнае апісанне == Кусты або дрэвы ад дробных да сярэдняга памеру з прамымі або галінаванымі стваламі. Некаторыя віды вечназялёныя, іншыя лістападныя, якія страчваюць лісце ў неспрыяльныя сезоны. == Распаўсюджанне == Растуць у трапічных і субтрапічных раёнах Азіі і Амерыкі, некалькі відаў сустракаецца ў Афрыцы. == Выкарыстанне == Асноўнае выкарыстанне пладоў — падрыхтоўка ўзвараў, варэння, павідла, пюрэ, марынадаў, сухафруктаў, цукатаў, паст, мармеладу, цукерак. Плады таксама выкарыстоўваюцца ў якасці дабавак у хлеб, кашы і да т. п. == Віды == Па інфармацыі базы дадзеных ''[[The Plant List]]'', род уключае 53 віды<ref name="TPL">{{cite web|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Rhamnaceae/Ziziphus/|title=''Ziziphus''|publisher=[[The Plant List]]. Version 1.1.|date=2013|lang=en|accessdate=2016-08-11}}</ref>: {{кал|3}} * {{bt-latbel|Ziziphus abyssinica|aut=[[Hochst.]] ex [[A.Rich.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus acutifolia|aut=([[Griseb.]]) [[M.C. Johnst.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus amole|aut=([[Sessé]] & [[Moc.]]) [[M.C. Johnst.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus attopensis|aut=[[Pierre]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus bidens|aut=([[Urb.]]) [[M.C. Johnst.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus celata|aut=[[Джадд, Уолтер|Judd]] & [[D.W. Hall]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus chloroxylon|aut=([[L.]]) [[Oliv.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus cinnamomum|aut=[[Triana]] & [[Planch.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus cotinifolia|aut=[[Reissek]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus cyclocardia|aut=[[S.F.Blake]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus fungii|aut=[[Merr.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus guatemalensis|aut=[[Hemsl.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus hamur|aut=[[Engl.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus incurva|aut=[[Roxb.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus joazeiro|aut=[[Mart.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus jujuba|aut=[[Mill.]]|txt={{Тып}}<ref name="ING" />|}} * {{bt-latbel|Ziziphus laui|aut=[[Merr.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus lloydii|aut=[[M.C. Johnst.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus lotus|aut=([[L.]]) [[Lam.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus mairei|aut=[[Dode]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus melastomoides|aut=[[Pittier]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus mexicana|aut=[[Rose]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus microdictya|aut=([[Urb.]] & [[Ekman]]) [[M.C. Johnst.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus mistol|aut=[[Griseb.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus montana|aut=[[W.W. Sm.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus mucronata|aut=[[Willd.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus nummularia|aut=([[Burm.f.]]) [[Wight]] & [[Arn.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus obovata|aut=([[Urb.]]) [[M.C. Johnst.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus obtusifolia|aut=([[Hook.]] ex [[Torr.]] & [[A. Gray]]) [[A. Gray]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus oenopolia|aut=([[L.]]) [[Mill.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus oxyphylla|aut=[[Edgew.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus parryi|aut=[[Torr.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus pedunculata|aut=([[Brandegee]]) [[Standl.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus piurensis|aut=[[Pilg.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus pubescens|aut=[[Oliv.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus pubinervis|aut=[[Rehder]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus reticulata|aut=[[DC.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus rignonii|aut=[[Delponte]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus rivularis|aut=[[Codd]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus robertsoniana|aut=[[Beentje]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus rugosa|aut=[[Lam.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus saeri|aut=[[Pittier]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus sonorensis|aut=[[S. Watson]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus sphaerocarpa|aut=[[Tul.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus spina-christi|aut=([[L.]]) [[Desf.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus strychnifolia|aut=[[Triana]] & [[Planch.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus taylorii|aut=([[Britton]]) [[M.C. Johnst.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus thyrsiflora|aut=[[Benth.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus undulata|aut=[[Reissek]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus xiangchengensis|aut=[[Y.L. Chen]] & [[P.K. Chou]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus xylopyrus|aut=([[Retz.]]) [[Willd.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus yucatanensis|aut=[[Standl.]]|}} * {{bt-latbel|Ziziphus zeyheriana|aut=[[Sond.]]|}} {{канец кал}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{ВТ-ЭСБЕ|Ююба|В. Тр.|том=XLI}} * [http://enc-dic.com/enc_sovet/Unabi-91983.html Унаби] {{З ВСЭ|том=27|ref=БСЭ}} == Спасылкі == * [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Ziziphus&SPECIES_XREF=&TAXON_NAME_XREF=&RANK= Flora Europaea: ''Ziziphus''] * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ZIZIP USDA Plants Profile: ''Ziziphus''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130605115727/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ZIZIP |date=5 чэрвеня 2013 }} * [http://florabrasiliensis.cria.org.br/search?taxon_id=10489 Flora Brasiliensis: ''Ziziphus'' species list] * [http://www.efloras.org/browse.aspx?flora_id=3&start_taxon_id=135333 Chinese Plant Names: ''Ziziphus'' species list] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Крушынавыя]] 1ep490pq8nbp2nu4hmv1uus1b5miew9 0 570786 5133133 4952425 2026-04-27T21:23:02Z Eurohunter 12711 /* Сінглы */ +«Ja eller nej» with [[Käärijä]] 5133133 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} '''Basshunter''', сапраўднае імя '''Ёнас Эрык Альтберг''' ({{lang-sv|Jonas Erik Altberg}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Шведы|шведскі]] [[спявак]], [[музычны прадзюсар]] і [[дыджэй]]. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * ''[[The Bassmachine]]'' (2004) * ''[[LOL (^^,)|LOL <(^^,)>]]'' (2006) * ''[[Now You're Gone – The Album]]'' (2008) * ''[[Bass Generation]]'' (2009) * ''[[Calling Time]]'' (2013) === Сінглы === * «The Big Show» (2004) * «[[Welcome to Rainbow]]» (2006) * «[[Boten Anna]]» (2006) * «[[Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA]]» (2006) * «[[Jingle Bells]]» (2006) * «[[Vifta med händerna]]» (2006) * «[[Now You're Gone]]» (2007) * «[[Please Don't Go]]» (2008) * «[[All I Ever Wanted]]» (2008) * «[[Angel in the Night]]» (2008) * «Russia Privjet (Hardlanger Remix)» (2008) * «[[I Miss You]]» (2008) * «[[Walk on Water]]» (2009) * «Al final» (2009) * «[[Every Morning]]» (2009) * «[[I Promised Myself]]» (2009) * «[[Saturday]]» (2010) * «[[Fest i hela huset]]» (2011) * «[[Northern Light]]» (2012) * «[[Dream on the Dancefloor]]» (2012) * «[[Crash & Burn]]» (2013) * «Calling Time» (2013) * «Elinor» (2013) * «Masterpiece» (2018) * «Home» (2019) * «Angels Ain’t Listening» (2020) * «Life Speaks to Me» (2021) * «End the Lies» {{Small|(& Alien Cut)}} (2022) * «[[Boten Anna|Ingen kan slå (Boten Anna)]]» {{Small|([[Victor Leksell]])}} (2023) * «Ja eller nej» {{Small|([[Käärijä]])}} (2026) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://basshunter.se Афіцыйны сайт] {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Швецыі]] [[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары Швецыі]] [[Катэгорыя:Пераможцы World Music Awards]] thz27nbaq62ag9subiz6s07oz5h9bep 5133134 5133133 2026-04-27T21:24:39Z Eurohunter 12711 /* Сінглы */ 5133134 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} '''Basshunter''', сапраўднае імя '''Ёнас Эрык Альтберг''' ({{lang-sv|Jonas Erik Altberg}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Шведы|шведскі]] [[спявак]], [[музычны прадзюсар]] і [[дыджэй]]. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * ''[[The Bassmachine]]'' (2004) * ''[[LOL (^^,)|LOL <(^^,)>]]'' (2006) * ''[[Now You're Gone – The Album]]'' (2008) * ''[[Bass Generation]]'' (2009) * ''[[Calling Time]]'' (2013) === Сінглы === * «The Big Show» (2004) * «[[Welcome to Rainbow]]» (2006) * «[[Boten Anna]]» (2006) * «[[Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA]]» (2006) * «[[Jingle Bells]]» (2006) * «[[Vifta med händerna]]» (2006) * «[[Now You're Gone]]» (2007) * «[[Please Don't Go]]» (2008) * «[[All I Ever Wanted]]» (2008) * «[[Angel in the Night]]» (2008) * «Russia Privjet (Hardlanger Remix)» (2008) * «[[I Miss You]]» (2008) * «[[Walk on Water]]» (2009) * «Al final» (2009) * «[[Every Morning]]» (2009) * «[[I Promised Myself]]» (2009) * «[[Saturday]]» (2010) * «[[Fest i hela huset]]» (2011) * «[[Northern Light]]» (2012) * «[[Dream on the Dancefloor]]» (2012) * «[[Crash & Burn]]» (2013) * «Calling Time» (2013) * «Elinor» (2013) * «Masterpiece» (2018) * «Home» (2019) * «Angels Ain’t Listening» (2020) * «Life Speaks to Me» (2021) * «End the Lies» {{Small|(& Alien Cut)}} (2022) * «[[Boten Anna|Ingen kan slå (Boten Anna)]]» {{Small|([[Victor Leksell]])}} (2023) * «Ja eller nej» {{Small|(x [[Käärijä]])}} (2026) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://basshunter.se Афіцыйны сайт] {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Швецыі]] [[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары Швецыі]] [[Катэгорыя:Пераможцы World Music Awards]] olqspwxppzkaqrzyaty98uwkfr7tc1e 0 578166 5133163 4753634 2026-04-28T02:28:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133163 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Знаменкаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Лагойскі раён]] |Уключае = 13 населеных пунктаў |Сталіца = [[Знаменка (Лагойскі раён)|Знаменка]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[30 кастрычніка]] [[2009]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1412 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Зна́менкаўскі сельсавет''' (або '''Зна́менскі сельсавет'''<ref>{{кніга|аўтар = Рапановіч Я. Н.|частка = |загаловак = Слоўнік назваў населеных пунктаў Мінскай вобласці|арыгінал = |спасылка = |адказны = П. П. Шуба|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = Навука і тэхніка|год = 1981|том = |старонкі = 111|старонак = 360|серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>) — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лагойскі раён|Лагойскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Знаменка (Лагойскі раён)|Знаменка]]. Размяшчаўся на паўднёвым усходзе раёна. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Падонкаўскі (Паданкаўскі) сельсавет''' у складзе Лагойскага раёна [[Мінская акруга|Мінскай акругі]] БССР. Цэнтр — вёска [[Падонкі]]. У 1927 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Косіна (Лагойскі раён)|Косіна]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лагойскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета вернуты ў вёску Падонкі<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 30 студзеня 1969 года вёска Падонкі перайменавана ў Знаменку, а сельсавет — у Знаменскі. 30 кастрычніка 2009 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Лагойскі сельсавет|Лагойскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210628095334/https://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf |date=28 чэрвеня 2021 }}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1412 чалавек<ref>{{Cite web |title=Насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm |accessdate=24 ліпеня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150629200220/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm |archivedate=29 чэрвеня 2015 |url-status=dead }}</ref>, з іх 92,4 % — [[беларусы]], 4,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,6 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 ліпеня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. == Склад == На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 13 населеных пунктаў: [[Аўгустова (Лагойскі раён)|Аўгустова]], [[Гаішча (Лагойскі раён)|Гаішча]], [[Жалудоўшчына]], [[Загор’е (Лагойскі сельсавет)|Загор’е]], [[Замасточча (Лагойскі раён)|Замасточча]], [[Знаменка (Лагойскі раён)|Знаменка]], [[Карцоўшчына]], [[Косіна (Лагойскі раён)|Косіна]], [[Мачужычы]], [[Пархава]], [[Свідна (Лагойскі раён)|Свідна]], [[Сілічы (Лагойскі раён)|Сілічы]] і [[Чарняхоўскі (Лагойскі раён)|Чарняхоўскі]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ЭГБ|4|||327—328}} * {{archives.gov.by|119866}} {{Лагойскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лагойскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2009 годзе]] rtidxpc30c6lw9gzjxzzso286kl83yu 0 578382 5133262 4742011 2026-04-28T10:18:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133262 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Калавуравіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статуc = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Пінскі раён]] |Уключае = 7 населеных пунктаў |Сталіца = [[Калавуравічы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 332 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Калаву́равіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Пінскі раён|Пінскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Калавуравічы]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Качановіцкі сельсавет''' у складзе Пінскага раёна [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Качановічы (Пінскі раён)|Качановічы]]. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. 17 красавіка 1959 года вёскі [[Крывічы (Пінскі раён)|Крывічы]], Курадава I і Курадава II перададзены ў склад [[Лемяшэвіцкі сельсавет|Лемяшэвіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 красавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.</ref>. 16 красавіка 1973 года перайменаваны ў Калавуравіцкі, цэнтр перанесены ў вёску Калавуравічы<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 красавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 17 (1391).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 7 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|29}}</ref>. 15 красавіка 1985 года ў склад [[Парахонскі сельсавет|Парахонскага сельсавета]] перададзена вёска [[Маладзельчыцы]]<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time89/lav89495.htm Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета народных депутатов от 15 апреля 1985 г. № 236 Об изменениях в административно-территориальном делении Каменецкого и Пинского районов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120527203416/http://old.bankzakonov.com/d2008/time89/lav89495.htm |date=27 мая 2012 }}</ref>. 21 сакавіка 1988 года да сельсавета далучана частка тэрыторыі скасаванага [[Беразцоўскі сельсавет|Беразцоўскага сельсавета]] з вёскай [[Гальцы (Пінскі раён)|Гальцы]]<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time89/lav89104.htm Решение Брестского областного исполнительного комитета от 21 марта 1988 г. № 120 Об изменении в административном делении Пинского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120531164708/http://old.bankzakonov.com/d2008/time89/lav89104.htm|date=31 мая 2012}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 570 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 95,1 % — [[беларусы]], 2,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 332 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=18 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Калавуравіцкі сельсавет}} {{Пінскі раён}} [[Катэгорыя:Калавуравіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] fkmxbcib5yijo16b1wmsmlsy47wys88 0 579463 5133220 5070949 2026-04-28T08:34:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133220 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Казловіцкі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Казловіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Глускі раён]] |Уключае = 24 населеныя пункты |Сталіца = [[Засценак Усцярхі]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 853 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часовыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Казло́віцкі сельсаве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Глускі раён|Глускага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. — вёска) [[Засценак Усцярхі]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Чыкілёўскі сельсавет''' у складзе [[Глускі раён|Глускага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Чыкілі]]. У верасні 1926 года перайменаваны ў Казловіцкі, цэнтр перанесены ў вёску [[Казловічы (Глускі раён)|Казловічы]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Глускім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў Глускім раёне [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], з 23 студзеня 1960 года — Магілёўскай вобласці. З 25 снежня 1962 года па 30 ліпеня 1966 года ў складзе [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]]. 15 студзеня 1971 года ў склад новаўтворанага [[Кіраўскі сельсавет (Глускі раён)|Кіраўскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Доўгі Лес]], [[Кляшчоўка]], [[Прыварацце]] і [[Старое Сяло (Глускі раён)|Старое Сяло]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 7 (1309).</ref>. 17 лютага 1981 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Чыкілі<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лютага 1981 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1981, № 9 (1671).</ref>, 21 чэрвеня 2005 года — у вёску Засценак Усцярхі. 23 снежня 2009 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Кіраўскі сельсавет (Глускі раён)|Кіраўскага сельсавета]] (10 населеных пунктаў: [[Балашэвічы]], [[Бервы]], [[Вільча (Глускі раён)|Вільча]], [[Доўгі Лес]], [[Зарэчча (Глускі раён)|Зарэчча]], [[Карпавічы (Глускі раён)|Карпавічы]], [[Кіраўскае (Глускі раён)|Кіраўскае]], [[Кляшчоўка]], [[Прыварацце]], [[Старое Сяло (Глускі раён)|Старое Сяло]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-39/2010-39(003-014).pdf&oldDocPage=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210905061139/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-39%2F2010-39%28003-014%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 верасня 2021}}</ref>. 13 красавіка 2018 года ў склад сельсавета з [[Каткаўскі сельсавет|Каткаўскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Зелянковічы]] і [[Зубарэвічы]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918m0089011&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 13 апреля 2018 г. № 2-10 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Могилевской области]</ref>. Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета (12 населеных пунктаў) — 536 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 95,5 % — [[беларусы]], 2,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=25 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (24 населеныя пункты) — 853 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=3 снежня 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Казловіцкі сельсавет, Глускі раён}} {{Глускі раён}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бабруйскага раёна]] asotpgfnwjcmgckfs2tqyzybvngyeqp 0 579514 5133206 4727684 2026-04-28T07:20:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133206 wikitext text/x-wiki '''Кавер-версія''', ці '''кавер-спеў''' ({{мова-en|cover version}}), — музычны твор, звычайна ўжо папулярны, аднога выканаўцы ў выкананні іншага. Ступень перапрацоўкі вагаецца ад паўторнага выканання [[Спеў|спева]] «адзін у адзін» да больш значных змен у параўнанні з арыгіналам: новы музычны жанр, іншая аранжыроўка, перакладзенная [[лірыка]] і гэтак далей. Прыкладамі творчых кавер-версій можна лічыць беларускую складанку-трыб'ют [[Depeche Mode]] [[Personal Depeche]], хіт [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] [[Спявак|спявачкі]] [[інды-поп]]а [[Лана Дэль Рэй|Ланы Дэль Рэй]] “Video Games”, які стаў [[Спеў|спевам]] на [[Беларуская мова|беларускай мове]] «Videa Huĺni» на самотніке [[Cyruĺnia Svietu]] [[інды-рок]] гурта [[Bristeil]],<ref name="Tuzin3">{{cite news|url=http://tuzinfm.by/zhamerun/907/bristol-pieraspiavau-haire-peace-salon-i-lanu-del-rej-pa-bielarusku.html|title=Bristol перасьпяваў Hair Peace Salon i Лану Дэль Рэй па-беларуску (аўдыё). Тузін Гітоў. Слушны музычны партал|publisher=[[Тузін Гітоў]]|date=2014-05-30|access-date=2018-11-07|language=be|trans-title=Bristol re-sung Hair Peace Salon and Lana Del Rey in the Belarusian language (audio).|archive-date=11 студзеня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111214558/http://tuzin.fm/zhamerun/907/bristol-pieraspiavau-haire-peace-salon-i-lanu-del-rej-pa-bielarusku.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ultra-music.com/news/20977|title=Гурт Bristol выдаў дэбютны EP|date=2014-05-29|website=Ultra-Music|language=be|trans-title=The Bristol band published its debut EP|access-date=2018-11-22}}</ref> ды іншыя. Існуе таксама тэрмін «кавер-гурт», што азначае «гурт, які ў асноўным альбо толькі і выконвае чужыя песні». Сучасныя прыклады такіх калектываў: [[Open Space]],<ref>{{Cite news|url=http://www.zviazda.by/be/news/20160817/1471464035-open-space-my-chuzhyya-pesni-graem-yak-svae|title=Open Space: «Мы чужыя песні граем як свае»|first=Марына|last=Весялуха|publisher=Звязда|language=be|date=2016-08-18|work=zviazda.by|access-date=2018-10-25}}</ref><ref name="cover">{{Cite web|url=http://cover.osband.com|title=Группа Open Space — кавер бэнд, кавер-версии и собственные песни|website=Группа Open Space|access-date=2018-10-25}}</ref> [[КонтраБанда (гурт)|КонтраБанда]],<ref>{{Cite web|url=http://www.ctv.by/gruppa-kontrabanda-v-gostyah-programmy-utro-na-stv|title=Группа «КонтраБанда» в гостях программы «Утро. Студия хорошего настроения» на СТВ|date=2014-12-05|publisher=[[СТБ]]|language=ru|trans-title=The "ContraBanda" band on the program "Morning. The studio of a good mood" on CTV|access-date=2018-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411164453/http://www.ctv.by/gruppa-kontrabanda-v-gostyah-programmy-utro-na-stv|archive-date=11 красавіка 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ctv.by/zvezdnyy-ring-za-11-oktyabrya-2014-goda-kontrabanda-protiv-sherlok-holms|title=«Звездный ринг» за 11 октября 2014 года: «КонтраБанда» против «Шерлок Холмс»|date=2014-10-25|publisher=[[СТБ]]|language=ru|trans-title=“Celebrity Ring” for October 11, 2014: "ContraBanda" against "Sherlock Holmes"|access-date=2018-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107224108/http://www.ctv.by/zvezdnyy-ring-za-11-oktyabrya-2014-goda-kontrabanda-protiv-sherlok-holms|archive-date=7 лістапада 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ctv.by/zvezdnyy-ring-za-7-marta-2015-goda-anna-shalyutina-i-yo-gurt-protiv-kontrabanda|title=«Звездный ринг» за 7 марта 2015 года: Анна Шалютина и «Ё-гурт» против «КонтраБанда»|date=2015-10-03|publisher=[[СТБ]]|language=ru|trans-title=“Celebrity Ring” for March 7, 2015: Anna Shalyutina and "Yo-gurt" against "ContraBanda"|access-date=2018-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412080039/http://www.ctv.by/zvezdnyy-ring-za-7-marta-2015-goda-anna-shalyutina-i-yo-gurt-protiv-kontrabanda|archive-date=12 красавіка 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite video|publisher=[[СТБ]]|title=Новогодний "Звездный ринг" 31.12.2015|language=ru, be|url=https://www.youtube.com/watch?v=L2h7eIESTts&feature=youtu.be&t=2800|access-date=2018-12-22|date=2016-01-04|trans-title=New Year's “Celebrity Ring” 31.12.2015}}</ref><ref>{{Cite video|publisher=[[СТБ]]|title="Звездный ринг" 08.01.2016: "Назад в 70-е!"|language=ru|url=https://www.youtube.com/watch?v=nDZW1YINv6g&feature=youtu.be&t=345|access-date=2018-12-22|date=2006-01-08|trans-title=“Celebrity Ring” 08.01.2016: "Back in the 70's!"}}</ref> ды шмат іншых. {{зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычная тэрміналогія]] [[Катэгорыя:Песні]] 6spkcwp0yhxrvs250eaewg928wxanfr 0 579803 5133169 4757054 2026-04-28T03:50:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133169 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Зубаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Аршанскі раён]] |Уключае = 17 населеных пунктаў |Сталіца = [[Зубава (Аршанскі раён)|Зубава]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1357 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часовыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Зу́баўскі сельсаве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Аршанскі раён|Аршанскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2008 года вёска) [[Зубава (Аршанскі раён)|Зубава]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Копыскі раён|Копыскага раёна]] [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Копыскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Аршанскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Зубаўскага сельсавета 8 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|53}}</ref>. 10 кастрычніка 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Якаўлевіцкі сельсавет|Якаўлевіцкага сельсавета]] (10 населеных пунктаў: [[Засценкі (Аршанскі раён)|Засценкі]], [[Казловічы 1]], [[Казловічы 2]], [[Лешча (Аршанскі раён)|Лешча]], [[Люціны]], [[Лямна]], [[Магераўка]], [[Раманоўка (Аршанскі раён)|Раманоўка]], вёска [[Якаўлевічы (вёска)|Якаўлевічы]], пасёлак [[Якаўлевічы (пасёлак)|Якаўлевічы]])<ref>{{Cite web |url=http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913v0060692&p1=1 |title=Решение Витебского областного Совета депутатов от 10 октября 2013 г. № 292 Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области |access-date=29 лістапада 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180311203419/http://pravo.by/document/?guid=3871&p0=D913v0060692&p1=1 |archivedate=11 сакавіка 2018 |url-status=dead }}</ref>. 18 сакавіка 2014 года вёска Лешча перайменавана ў [[Малая Лешча|Малую Лешчу]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D914v0065260&p1=1 Решение Оршанского районного Совета депутатов от 18 марта 2014 г. № 259 О переименовании деревни Леща Зубовского сельсовета Оршанского района]</ref>. == Насельніцтва == Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета (7 населеных пунктаў) — 762 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 92,8 % — [[беларусы]], 4,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,6 % — [[азербайджанцы ў Беларусі|азербайджанцы]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=29 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (17 населеных пунктаў) — 1357 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|121319}} {{Зубаўскі сельсавет}} {{Аршанскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Зубаўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Копыскі раён|child|загаловак=Зубаўскі сельсавет у [[Копыскі раён|Копыскім раёне]] (1924—1931)}} |спіс2 = {{Аршанскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Зубаўскі сельсавет у [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] (з 1931)}} }} [[Катэгорыя:Зубаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Копыскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] bf7ixoqu0phrrbyeowl4cr07t3zjomt 0 580050 5133172 4639142 2026-04-28T04:08:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133172 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Зубрэвіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Аршанскі раён]] |Уключае = 14 населеных пунктаў |Сталіца = [[Зубрэвічы (Аршанскі раён)|Зубрэвічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 964 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часовыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Зубрэ́віцкі сельсаве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Аршанскі раён|Аршанскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2011 года вёска) [[Зубрэвічы (Аршанскі раён)|Зубрэвічы]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Дубраўскі сельсавет''' у складзе [[Копыскі раён|Копыскага раёна]] [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Дубраўка (Зубрэвіцкі сельсавет)|Дубраўка]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Копыскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Аршанскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Дубраўскага сельсавета 11 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|53}}</ref>. 8 красавіка 2004 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Першамайскі сельсавет (Аршанскі раён)|Першамайскага сельсавета]] ў межах камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Ударнік» (9 населеных пунктаў: [[Балотавічы]], [[Барэйшава]], [[Вярхоўе (Аршанскі раён)|Вярхоўе]], [[Дзятлава (Аршанскі раён)|Дзятлава]], [[Лісуны (Аршанскі раён)|Лісуны]], [[Мацнава]], [[Мезенава]], [[Тумінічы]] і [[Хадулы (Аршанскі раён)|Хадулы]]), цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Зубрэвічы, сельсавет перайменаваны ў Зубрэвіцкі<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}</ref>. == Насельніцтва == Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета — 1305 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 86,6 % — [[беларусы]], 11,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=3 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 964 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|121311}} {{Зубрэвіцкі сельсавет}} {{Аршанскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Зубрэвіцкі (да 2004 года Дубраўскі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Копыскі раён|child|загаловак=Дубраўскі сельсавет у [[Копыскі раён|Копыскім раёне]] (1924—1931)}} |спіс2 = {{Аршанскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Зубрэвіцкі (да 2004 года Дубраўскі) сельсавет у [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] (з 1931)}} }} [[Катэгорыя:Зубрэвіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Копыскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] einv5fx3tokr8nuj5jipozo7hcy4rx6 0 581033 5133205 5024778 2026-04-28T07:15:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133205 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Кавалёўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Кавалёўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Бабруйскі раён]] |Уключае = 12 населеных пунктаў |Сталіца = [[Кавалі (Бабруйскі раён)|Кавалі]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1300 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = http://bobruisk-rik.gov.by/index.php/2013-02-01-05-52-33/isp-vlast/item/10813-kovali-isp |Заўвагі = }} '''Кавалё́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Кавалі (Бабруйскі раён)|Кавалі]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Бабруйскі 1-шы раён|Бабруйскага 1-га раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Кавалі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]] Бабруйскай акругі БССР<ref>КАВАЛІ // {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|5-1к}} С. 178</ref>. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бабруйскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. У 1938 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў пасёлак [[Цялуша (станцыя)|Цялуша]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Туркоўскі сельсавет (Бабруйскі раён)|Туркоўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. Да 1972 года цэнтр сельсавета вернуты ў вёску Кавалі. 30 красавіка 1976 года ў склад [[Варатынскі сельсавет|Варатынскага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты (вёскі [[Амяленская Слабада]], [[Туркі (Бабруйскі раён)|Туркі]] і [[Туркоўская Слабада]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 красавіка 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 17 (1499).</ref>. 20 снежня 1982 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ламбаўскі сельсавет|Ламбаўскага сельсавета]] (5 населеных пунктаў: вёскі [[Ламбава]], [[Мальева]], [[Палянкі (Бабруйскі раён)|Палянкі]], [[Панкратавічы (Бабруйскі раён)|Панкратавічы]] і [[Тажылавічы]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 20 снежня 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 3 (1737).</ref>. 21 чэрвеня 1983 года скасаваны пасёлак [[Гарадок-Возера]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 чэрвеня 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 21 (1755).</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1623 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 90,9 % — [[беларусы]], 7,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=20 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1300 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=3 снежня 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|113390}} {{Кавалёўскі сельсавет (Бабруйскі раён)}} {{Бабруйскі раён}} [[Катэгорыя:Кавалёўскі сельсавет (Бабруйскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бабруйскага 1-га раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] doa1uc3ghfs6awjexcc8ftdz2vyavpf 0 581038 5133278 4802115 2026-04-28T10:52:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133278 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Каленкавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Камянецкі раён]] |Уключае = 9 населеных пунктаў |Сталіца = [[Каленкавічы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = [[23 чэрвеня]] [[2011]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1201 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Кале́нкавіцкі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Каленкавічы]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Бушміцкі сельсавет''' у складзе [[Кляшчэльскі раён|Кляшчэльскага раёна]] Брэсцкай вобласці [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Бушмічы]]. З 16 жніўня 1945 года ў складзе [[Высокаўскі раён|Высокаўскага раёна]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Амелянецкі сельсавет|Амелянецкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 6 чэрвеня 1960 года ў склад сельсавета з [[Вярховіцкі сельсавет|Вярховіцкага сельсавета]] перададзены вёскі [[Каленкавічы]], [[Падбур’е]], [[Радзевічы]], [[Юўсічы]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 6 чэрвеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. З 17 красавіка 1962 года ў складзе Камянецкага раёна. 26 ліпеня 1968 года сельсавет перайменаваны ў Каленкавіцкі, цэнтр перанесены ў вёску Каленкавічы. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 9 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|24}}</ref>. 23 чэрвеня 2011 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Вярховіцкі сельсавет|Вярховіцкага сельсавета]]<ref>{{Cite web |url=http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2011-80/2011_80_9_42268.pdf&oldDocPage=1 |title=Решение Брестского областного Совета депутатов от 23 июня 2011 г. № 114 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Каменецкого района |access-date=20 снежня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211028074615/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2011-80/2011_80_9_42268.pdf&oldDocPage=1 |archivedate=28 кастрычніка 2021 |url-status=dead }}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1201 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm|date=2 кастрычніка 2019}}</ref>, з іх 78,9 % — [[беларусы]], 14,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 4,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=20 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 9 населеных пунктаў: аграгарадок [[Каленкавічы]], вёскі [[Амелянец]], [[Бобінка]], [[Ваўкаставец]], [[Дубраўцы]], [[Падбур’е]], [[Радзевічы]], [[Сіпурка (вёска)|Сіпурка]], [[Юўсічы]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Каленкавіцкі (да 1968 года Бушміцкі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Кляшчэльскі раён|child|загаловак=Бушміцкі сельсавет у [[Кляшчэльскі раён|Кляшчэльскім раёне]] (1940—1945)}} |спіс2 = {{Высокаўскі раён|child|загаловак=Бушміцкі сельсавет у [[Высокаўскі раён|Высокаўскім раёне]] (1945—1962)}} |спіс3 = {{Камянецкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Каленкавіцкі (да 1968 года Бушміцкі) сельсавет у [[Камянецкі раён|Камянецкім раёне]] (1962—2011)}} }} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Камянецкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Высокаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Кляшчэльскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2011 годзе]] 1w8bxw1gbqxgiichritjqgunh2y9ncs 0 583180 5133227 4486884 2026-04-28T08:43:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133227 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Казлоўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Казлоўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Светлагорскі раён]] |Уключае = 14 населеных пунктаў |Сталіца = [[Казлоўка (Светлагорскі раён)|Казлоўка]] |Датаўтварэння = [[24 верасня]] [[1926]] |Скасаванне = [[1 снежня]] [[2009]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2244 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Казло́ўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Светлагорскі раён|Светлагорскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Казлоўка (Светлагорскі раён)|Казлоўка]]. == Гісторыя == Утвораны 24 верасня 1926 года ў складзе [[Парыцкі раён|Парыцкага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]] падчас скасавання [[Парыцкі сельсавет|Парыцкага сельсавета]]. Цэнтр — мястэчка [[Парычы]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Парыцкім раёне БССР. У 1931 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Казлоўка. З 20 лютага 1938 года ў складзе Парыцкага раёна [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 29 ліпеня 1961 года Парыцкі раён перайменаваны ў Светлагорскі. 26 сакавіка 1987 года ў склад [[Краснаўскі сельсавет|Краснаўскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты (вёскі [[Завічча]], [[Міхайлаўка (Краснаўскі сельсавет)|Міхайлаўка]], [[Новая Беліца (Светлагорскі раён)|Новая Беліца]] і [[Старая Беліца (Светлагорскі раён)|Старая Беліца]])<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. 1 снежня 2009 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Парыцкі пассавет|Парыцкага пассавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 288 Об изменении административно-территориального устройства Светлогорского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf|date=29 кастрычніка 2013}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 2244 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201011232352/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm|date=11 кастрычніка 2020}} {{ref-ru}}</ref>, з іх 95,3 % — [[беларусы]], 3,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |date=14 студзеня 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. == Склад == Казлоўскі сельсавет уключаў 14 населеных пунктаў: аграгарадок [[Казлоўка (Светлагорскі раён)|Казлоўка]], вёскі [[Вярхлессе (Светлагорскі раён)|Вярхлессе]], [[Высокі Полк]], [[Ельнічкі]], [[Кастрычнік (Светлагорскі раён)|Кастрычнік]], [[Кнышэвічы]], [[Ліпнікі (Светлагорскі раён)|Ліпнікі]], [[Майсееўка (Светлагорскі раён)|Майсееўка]], [[Пагонцы]], [[Прудок (Светлагорскі раён)|Прудок]], [[Пясчаная Рудня]], [[Селішчы (Парыцкі сельсавет)|Селішчы]], [[Скалка]], [[Судавіца]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Светлагорскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Светлагорскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Парыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2009 годзе]] crw05exwd1kzr8zyejxoxha1zevfq4f 0 590058 5133184 3333545 2026-04-28T05:48:23Z StarDeg 16311 5133184 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} {{Цёзкі2|Раждзественскі}} '''Роберт Іванавіч Раждзественскі''' (імя пры нараджэнні — Роберт Станіслававіч Пяткевіч; [[20 чэрвеня]] [[1932]], сяло Касіха, Заходне-Сібірскі край, цяпер — [[Алтайскі край]] — [[19 жніўня]] [[1994]], [[Масква]]) — савецкі і расійскі паэт і перакладчык, аўтар тэкстаў песень. Адзін з яркіх прадстаўнікоў эпохі «шасцідзесятнікаў». Лаўрэат Прэміі Ленінскага камсамола і Дзяржаўнай прэміі СССР. {{зноскі}} {{Залаты вянок}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Раждзественскі Роберт Іванавіч}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на рускую мову]] [[Катэгорыя:Паэты-песеннікі СССР]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Паэты-песеннікі Расіі]] [[Катэгорыя:Паэты СССР]] [[Катэгорыя:Паэты Расіі]] [[Катэгорыя:Паэты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда]] ffmnr44ejg141y0v0qih0dj0yqvsja1 0 591166 5133175 5034333 2026-04-28T04:34:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133175 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Зэльвенскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Зэльвенскі раён]] |Уключае = 14 населеных пунктаў |Сталіца = [[Зэльва]] (не ўваходзіць у склад) |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1208 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Зэ́львенскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — гарадскі пасёлак [[Зэльва]] (не ўваходзіць у склад). Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Зэльвенскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Бародзіцкі сельсавет|Бародзіцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гродненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 17 красавіка 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў складзе [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года па 30 ліпеня 1966 года ў складзе [[Мастоўскі раён|Мастоўскага раёна]]. У 1977 годзе ў склад [[Каралінскі сельсавет (Зэльвенскі раён)|Каралінскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты (вёскі [[Горна (Зэльвенскі раён)|Горна]], [[Збляны (Зэльвенскі раён)|Збляны]], [[Лаўрыновічы]] і хутар [[Медухава (Зэльвенскі раён)|Медухава]])<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14, 28 лютага, 21 красавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).</ref>. 23 чэрвеня 1980 года ў склад [[Крамяніцкі сельсавет|Крамяніцкага сельсавета]] перададзены вёскі [[Аўдзеевічы (Зэльвенскі раён)|Аўдзеевічы]], [[Вішнеўка (Зэльвенскі раён)|Вішнеўка]], [[Забагонне]], [[Мадзейкі]], [[Пасуцічы]], [[Савічы (Зэльвенскі сельсавет)|Савічы]], [[Сухінічы (Зэльвенскі раён)|Сухінічы]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 чэрвеня 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 20 (1646).</ref>. У 1986 годзе скасаваны хутары [[Амельная]], [[Гарадзішча (Зэльвенскі раён)|Гарадзішча]] і [[Кузеры]]<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада і 22 снежня 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).</ref>. 25 лістапада 2004 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Ялуцавіцкі сельсавет|Ялуцавіцкага сельсавета]] (7 населеных пунктаў: [[Аўдзеевічы (Зэльвенскі раён)|Аўдзеевічы]], [[Вішнеўка (Зэльвенскі раён)|Вішнеўка]], [[Забагонне]], [[Мадзейкі]], [[Пасуцічы]], [[Савічы (Зэльвенскі сельсавет)|Савічы]], [[Сухінічы (Зэльвенскі раён)|Сухінічы]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-203/2004-203(002-011).pdf&oldDocPage=6 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 25 ноября 2004 г. № 94 О решении вопросов административно-территориального устройства Зельвенского района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1615 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 67,2 % — [[беларусы]], 25,6 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 5,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=15 сакавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1208 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Зэльвенскі сельсавет}} {{Зэльвенскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Зэльвенскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Зэльвенскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Зэльвенскі сельсавет у [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскім раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Ваўкавыскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Зэльвенскі сельсавет у [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскім раёне]] (1962—1965)}} |спіс3 = {{Мастоўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Зэльвенскі сельсавет у [[Мастоўскі раён|Мастоўскім раёне]] (1965—1966)}} |спіс4 = {{Зэльвенскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Зэльвенскі сельсавет у [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскім раёне]] (з 1966)}} }} [[Катэгорыя:Зэльвенскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ваўкавыскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мастоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 21qrlzlb7riltogym37wmbz81ttskvs 0 596430 5133226 4648616 2026-04-28T08:42:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133226 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Казлоўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Казлоўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Нясвіжскі раён]] |Уключае = 9 населеных пунктаў |Сталіца = [[Казлы (Нясвіжскі раён)|Казлы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1269 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Казло́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Казлы (Нясвіжскі раён)|Казлы]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Нясвіжскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. У 1976 годзе скасаваны пасёлак [[Каменка (пасёлак, Нясвіжскі раён)|Каменка]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка, 7 і 29 красавіка 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 17 (1499).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1546 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 95,9 % — [[беларусы]], 1,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,4 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 красавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1269 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=24 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Казлоўскі сельсавет, Нясвіжскі раён}} {{Нясвіжскі раён}} [[Катэгорыя:Казлоўскі сельсавет (Нясвіжскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 20liji59zpymb791ve021651povlxco 0 603357 5133251 5000644 2026-04-28T09:20:14Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Помнікі даўніны */ 5133251 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Горад |беларуская назва = Старакасцянцініў |арыгінальная назва = Старокостянтинів |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Starokostiantyniv.png |сцяг = Flag of Starokostiantyniv.svg |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Староконстянтинів.jpg |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 45|lat_sec = 14 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 13|lon_sec = 13 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Хмяльніцкая вобласць |від раёна = |раён = Старакасцянтыніўскі раён |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1561 |ранейшыя імёны = Калышчэнці (Калышчэнец), Касцянцініў (Канстанцінаў) |статус з = 1795 |плошча = 40 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 29900 |год перапісу = 2025 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +380-3854 |паштовы індэкс = 31100 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Starokostiantyniv |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Стараканстанцінаў''' ці '''Старакасцянцініў'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Старокостянтинів}}) — горад абласнога значэння у [[Хмяльніцкая вобласць|Хмяльніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] на рацэ Случ, буйны транспартны вузел. == Гісторыя == Па адной з версій горад з'яўляецца летапісным горадам Кабуд, гісторыя якога налічвае 800 гадоў. Па другой версіі паселішча на месцы сучаснага горада заснавана ў 1525 г. як сяло Калышчэнцы (Калышчэнец) і ўпершыню згадана ў загадзе караля [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандра Ягелончыка]] [[крэменец]]каму старасце ад 5 сакавіка 1505 г. Але доўгі час лічылася, што горад заснаваў менавіта князь [[Канстанцін-Васіль Канстанцінавіч Астрожскі|Канстанцін-Васіль Астрожскі]] ў 1561 г. За тры месяцы Астрожскі атрымаў ад караля прывілеі на права заснавання горада, правядзенне кірмашоў і магдэбургскае права для гэтага горада. У горадзе пасяліліся першыя габрэі. Першапачаткова называўся горад Канстанцінаў, але пасля заснавання горада Новаканстанцінаў (цяпер - сяло ў [[Лэтычыўскі раён|Лэтычыўскім раёне]]) у 1632 г. быў перайменаваны ў Стараканстанцінаў. У другой палове XVI ст. за [[Канстанцін-Васіль Канстанцінавіч Астрожскі|князя Астрожскага]] тут было пабудавана 5 цэркваў: 2 каменныя, 3 драўляныя. У XVIІ ст. - яшчэ 2 драўляныя. У Стараканстанцінаве знаходзіліся склады тавараў, якія прыбывалі сюды з [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]] на [[Падолле]] і ішлі далей на [[Асманская імперыя|Турцыю]] і [[Валахія|Валахію]] і наадварот. Услед за [[Астрожская акадэмія|Астрожскай акадэміяй]] у 1599 г. ў Стараканстанцінаве была заснавана ўласная акадэмія. У 1620 г. горад перайшоў у валоданне князёў Заслаўскіх, а ў 1682 г. - да князёў [[Любамірскія|Любамірскіх]]. У 1648 г. пад Стараканстанцінавам, каля вёскі Піляўцы, адбылася бітва арміі [[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]] і войскаў пад кіраўніцтвам князёў [[Іерамія Міхал Міхайлавіч Вішнявецкі|Іераміі Вішнявецкага]] і Дамініка Заслаўскага, у якой казацкія войскі атрымалі перамогу. 14 лістапада 1787 г. па дарозе з [[Канеў|Канева]] ў горадзе знаходзіўся кароль [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]]. У 1794 г. Стараканстантынаў перайшоў праз шлюб з Канстанцыяй Любамірскай да гетмана польнага кароннага Севярына Жэвускага. Горад увайшоў у склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ў 1793 г. У 1793-1804 гг. - горад як цэнтр аднайменнага павета ўваходзіў ў склад Падольскага намесніцтва. У 1804 г. горад з паветам увайшоў у склад [[Валынская губерня|Валынскай губерні]]. Савецкая ўлада канчаткова ўстаноўлена ў горадзе ў лістападзе 1920 г. У 1923 г. Стараканстантынаў стаў раённым цэнтрам. У 1929 г. Стараканстантынаўскі замак абвешчаны запаведнікам, але гэты статус быў скасаваны ў 1954 г. У пасляваенны час горад значна рос дзякуючы развіццю прамысловасці (машынабудаванне і металаапрацоўка, харчовая прамысловасць і інш.) і размяшчэнню тут вялікага гарнізона (у прыватнасці авіяцыйных частак). Горад абласнога значэння з 1999 г. == Помнікі даўніны == Галоўныя гісторыка-архітэктурныя помнікі Стараканстанцінава: * Замак князёў Астрожскіх XVI ст. * Ратонда-альтанка з бюстам князя К. Астрожскага * Абаронная вежа XVI ст. * Касцёл Святога Яна Хрысціцеля XVIII ст. * Андрэеўская царква XIX ст. * Царква Раства Прасвятой Багародзіцы 1807 г. * Замкавая царква XVI ст. * Млын (фрагмент) 1905. * Стараканстантынаўская гімназія 1905 г. Найноўшым помнікам горада з’яўляецца помнік ахвярам Галадамору 1932—1933 гг. (усталяваны ў 2008 г.), а таксама мемарыяльны помнік героям [[Вайна на ўсходзе Украіны|вайны на ўсходзе Украіны]]. == Вядомыя асобы == * [[Іван Хрысанфавіч Каладзееў]] (1859—1914) — беларускі бібліяфіл і калекцыянер. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Хмяльніцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Хмяльніцкай вобласці]] f1csfhu80yjdxn7vgbcfw0280ejrbj8 0 611016 5133179 4639983 2026-04-28T04:49:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133179 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Зялёнкаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Полацкі раён]] |Уключае = 21 населены пункт |Сталіца = [[Зялёнка (Полацкі раён)|Зялёнка]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 809 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = https://polotsk.vitebsk-region.gov.by/ru/vlast/rukovodstvo/menu-selsoveti/zeljonkovskij-selsovet |Заўвагі = }} '''Зялё́нкаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Полацкі раён|Полацкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2010 года вёска) [[Зялёнка (Полацкі раён)|Зялёнка]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Сястронкаўскі (Сестранецкі) сельсавет''' у складзе Полацкага раёна [[Полацкая акруга|Полацкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — фальварак [[Сястронкі]]. У 1928 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Зялёнкі (Полацкі раён)|Зялёнкі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Полацкім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Сястронкі]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 20 мая 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Захарніцкі сельсавет|Захарніцкага сельсавета]] (10 населеных пунктаў: [[Булаўкі (Полацкі раён)|Булаўкі]], [[Вераб’і (Зялёнкаўскі сельсавет)|Вераб’і]], [[Гендзікі]], [[Гнілішча]], [[Горбаткі]], [[Жарцы (Полацкі раён)|Жарцы]], [[Капавішча]], [[Коззі Горкі]], [[Ламавіца]] і [[Маладзёжкі]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. 7 чэрвеня 1968 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Зялёнка, сельсавет перайменаваны ў Зялёнкаўскі<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 чэрвеня 1968 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1968, № 20 (1214).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 22 населеныя пункты<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|55}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1189 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 84,2 % — [[беларусы]], 12,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=22 жніўня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 809 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Населеныя пункты == У склад сельсавета ўваходзіць 21 населены пункт: * [[Булаўкі (Полацкі раён)|Булаўкі]] * [[Воранава (Полацкі раён)|Воранава]] * [[Гендзікі]] * [[Дзмітроўшчына]] * [[Жарцы (Полацкі раён)|Жарцы]] * [[Заенкі]] * [[Зялёнка (Полацкі раён)|Зялёнка]] * [[Капавішча]] * [[Коззі Горкі]] * [[Лукаўцы (Полацкі раён)|Лукаўцы]] * [[Лютаўка]] * [[Маладзёжкі]] * [[Маставуха (вёска)|Маставуха]] * [[Паташонкі]] * [[Сухі Бор (Полацкі раён)|Сухі Бор]] * [[Сястронкі]] * [[Фядоценкі]] * [[Чарняя]] * [[Чорнае (Полацкі раён)|Чорнае]] * [[Шчаперня]] * [[Якаўцы]] {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Зялёнкаўскі сельсавет}} {{Полацкі раён}} [[Катэгорыя:Зялёнкаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] qzymp2lkdj02mqipz311n4tmvpiuvvc 0 620282 5133166 4830173 2026-04-28T03:00:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133166 wikitext text/x-wiki [[Файл:Domodedovo IMG 2619 (8062180873).jpg|thumb|Адсек адпачынку экіпажа]] '''Зо{{Націск}}на адпачы{{Націск}}нку экіпа{{Націск}}жа''' — адсек або спецыяльна адведзенае месца ўнутры [[Самалёт|самолёта]], прызначанае для адпачынку членаў [[экіпаж]]а пры выкананні дальніх рэйсаў. Паколькі максімальна дапусцімая працягласць работы экіпажа абмежаваная авіяцыйным рэгламентам, а часам таксама працоўным заканадаўствам, рэйсы, якія па працягласці перавышаюць гэты час, выконваюцца са зменным экіпажам. Члены экіпажа могуць скарыстацца зонамі адпачынку ў нерабочы час.<ref>{{cite web|url=https://www.huffingtonpost.com/annie-kingston/5-things-youve-never-flight-attendant_b_9035050.html|title="The Reality Of Being A Flight Attendant|author=Kingston, Annie|publisher=The Huffington Post|date=2016-01-21}}</ref>. == Размяшчэнне == [[Файл:Mobile Crew Rest MCR0003LH in Finow.jpg|thumb|Модульны адсек для [[Boeing 747]].]] [[Файл:Antonov An-22A Antei, Antonov Design Bureau AN1769731.jpg|thumb|Адсек адпачынку ў [[Ан-22]].]] [[Файл:Crew_rest_on_a_Boeing_787.jpg|thumb|Спальныя месцы для лётнага экіпажа ў [[Boeing 787]].]] Адсекі для адпачынку экіпажа звычайна прысутнічаюць на далёкамагістральных лайнерах і могуць размяшчацца над пасажырскім салонам (у гэтым выпадку ў іх трэба падымацца па сходах<ref name="airlinereporter">{{cite web|last1=Brown|first1=David|title=Inside Look: Crew Rest Areas on Different Airliners - AirlineReporter|url=http://www.airlinereporter.com/2014/10/inside-look-crew-rest-areas-different-airliners/|publisher=Airline Reporter|accessdate=26 July 2016|date=13 October 2014}}</ref>) або побач з ім<ref>{{cite web|last1=Schneider|first1=Kate|title=Inside the part of the plane you can’t see|url=http://www.news.com.au/travel/travel-ideas/best-of-travel/the-part-of-the-plane-passengers-cant-see-flight-attendant-rest-areas/news-story/ebf742c30c809eef4a07a5004ccd2c6e|website=news.com.au|accessdate=26 July 2016}}</ref>. Секцыі для пілотаў, размешчаныя ў пярэдняй частцы самалёта, аддзеленыя ад размешчаных ззаду секцый для [[Сцюард|бортправаднікоў]]<ref name="federalregister">{{cite web|title=Federal Register {{!}} Special Conditions: Airbus, Model A350-900 Series Airplane; Crew Rest Compartments|url=https://www.federalregister.gov/articles/2014/01/14/2014-00446/special-conditions-airbus-model-a350-900-series-airplane-crew-rest-compartments|website=www.federalregister.gov}}</ref>. На некаторых самалётах існуе магчымасць усталявання такога адсека ў выглядзе модуля ({{lang-en|crew rest module}}). Модуль альбо мае форму стандартнага [[Авіяцыйны кантэйнер|грузавога кантэйнера]] і памяшчаецца ў грузавы адсек самалёта, размешчаны пад пасажырскім салонам (уваход у яго ажыццяўляецца праз спецыяльны люк, схаваны ад пасажыраў), альбо прызначаны для ўстаноўкі ўнутры пасажырскага салона<ref>{{cite web|url=http://www.aeroexpo.online/aeronautic-manufacturer/crew-rest-module-264.html|title=Crew rest module|publisher=AeroExpo|accessdate=2018-10-31}}</ref>. Такая схема дазваляе ўсталёўваць адсекі па неабходнасці і здымаць іх, калі борт не выкарыстоўваецца для далёкіх рэйсаў. Адсекі адпачынку таксама могуць прысутнічаць на [[Транспартны самалёт|транспартных]] і [[Ваенна-транспартны самалёт|ваенна-транспартных самалётах]]. == Апісанне == Адсекі могуць абсталёўвацца спальнымі месцамі, часам — дадатковымі сядзеннямі<ref name="independent">{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/inside-planes-secret-bedrooms-where-cabin-crew-go-to-rest-a7062036.html|title=Inside planes’ secret bedrooms where cabin crew go to rest|author=Sims, Alexandra|publisher=Independent|date=2016-06-02}}</ref>. Спальныя месцы могуць быць койкамі<ref>{{cite web|url=https://www.airliners.net/photo/Thai-Airways-International/Boeing-747-4D7/566386?qsp=eJyrVkrOzytJrSgJqSxIVbJSSsxJKs1V0lEqSCxKzC1WsqqGiHimKFmZGRma19YCALDXEKU%3D|title=Boeing 747-4D7 - Thai Airways International |publisher=Airliners.net|date=2004-04-24}}</ref> або секцыямі капсульнага тыпу<ref>{{cite web|url=https://www.airliners.net/photo/Singapore-Airlines/Boeing-777-212-ER/745153?qsp=eJyrVkrOzytJrSgJqSxIVbJSSsxJKs1V0lEqSCxKzC1WsqqGiHimKFmZGRma19YCALDXEKU%3D|title=Boeing 777-212/ER - Singapore Airlines|publisher=Airliners.net|date=лістапад 2004}}</ref>, могуць аддзяляцца перагародкамі ці фіранкамі. Ложкі маюць пасы на выпадак траплення ў [[турбулентнасць]], аднак знаходзіцца на іх падчас рулення, узлёту і пасадкі забаронена<ref name="independent"/>. Адсекі таксама абсталёўвацца адмысловымі аддзяленнямі (якія закрываюцца) для дарожных сумак і іншых прадметаў. Месцы могуць быць абсталяванымі экранамі [[Бартавая сістэма забаў|бартавой сістэмы забаў]] (IFE)<ref name="independent"/>. Адсекі для пілотаў могуць мець асобны туалет<ref name="independent"/>. У пакоях адпачынку забаронена знаходзіцца падчас рулення, ўзлёту і пасадкі<ref>{{cite web|title=Federal Register {{!}} Special Conditions: Airbus, A350-900 Series Airplane; Crew Rest Compartments|url=https://www.federalregister.gov/articles/2012/03/30/2012-7732/special-conditions-airbus-a350-900-series-airplane-crew-rest-compartments|website=www.federalregister.gov}}</ref>. Выключэнні могуць рабіцца для адсекаў, абсталяваных крэсламі з пасамі<ref>{{cite web|title=Special Condition D-04|url=http://www.easa.europa.eu/system/files/dfu/certification-docs-special-condition-Special-Condition-D-04.pdf}}</ref>. Для забеспячэння адпачынку адсекі могуць мець палепшаную гукаізаляцыю ў параўнанні з пасажырскім салонам. Доступ пасажыраў у адсекі адпачынку абмежаваны рэгламентам. Для прадухілення несанкцыянаванага доступу ўваходы ў адсекі могуць быць абароненымі звычайнымі або кодавымі замкамі<ref name="airlinereporter"/>. Наяўнасць і ўзровень аснашчанасці зон адпачынку вар’іруецца не толькі на розных тыпах самалётаў, але і на самалётах адной мадэлі ў розных [[Авіякампанія|авіякампаній]]. Самалёты абсталёўвацца адсекамі па жаданні заказчыка. У некаторых краінах наяўнасць такіх адсекаў патрабуецца заканадаўствам, напрыклад, у [[ЗША]] у патрабаваннях [[Федэральнае ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі ЗША|FAA]] ёсць палажэнні, паводле якіх адсекі адпачынку павінны прысутнічаць на доўгіх рэйсах, дзе выкарыстоўваецца некалькі змен экіпажа<ref>{{cite web|last1=George|first1=Fred|title=Preventing Crew Fatigue from A to Zzz|url=http://aviationweek.com/business-aviation/preventing-crew-fatigue-zzz|website=aviationweek.com|publisher=Business & Commercial Aviation|accessdate=2016-07-26|archive-date=19 жніўня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819135929/http://aviationweek.com/business-aviation/preventing-crew-fatigue-zzz|url-status=dead}}</ref>. Паколькі ўстаноўка гэтых секцый павялічвае кошт самалёта, кампаніі могуць на іх эканоміць, да прыкладу, не абсталёўваючы самалёты адсекамі для бортправаднікоў. Так, на далёкамагістральных самалётах [[Аэрафлот]]а адасоблены адсек адпачынку ёсць толькі ў лётнага экіпажа, бортправаднікі ж могуць адпачываць толькі на задніх шэрагах салонаў, калі там няма пасажыраў. == Тыпы зон адпачынку == FAA вызначае 3 класы зон адпачынку, якія павінны надавацца ў залежнасці ад колькасці членаў экіпажа і працягласці рэйса<ref name="AC_117-1">{{cite web|title=Advisory Circular AC 117-1|url=http://www.faa.gov/documentLibrary/media/Advisory_Circular/AC_117-1.pdf|publisher=Federal Aviation Administration|accessdate=2016-07-26}}</ref>: * '''1 клас''' — адсек фізічна аддзелены ад кабіны пілотаў і пасажырскага салона; абсталяваны ложкамі або плоскасцямі для сну; ёсць магчымасць гукавой і светлавой ізаляцыі. * '''2 клас''' — ёсць магчымасць заняць ляжачае становішча (раскладныя сядзенні ў бізнэс-класе альбо некалькі размешчаных побач крэслаў эканомкласа); наяўнасць фіранак, якія можна запнуць. * '''3 клас''' — наяўнасць адкідных крэслаў з падтрымкай для ног. == Самалёты, абсталяваныя адсекамі адпачынку == {{columns-list|colwidth=30em| * [[Airbus A330]]-300, Airbus A330-900neo * [[Airbus A340]] * [[Airbus A380]] * [[Airbus A350]] * [[Ан-124]] * [[Ан-22]] * [[Boeing 747]]-400 * [[Boeing 767]] * [[Boeing 777]]-300ER * [[Boeing 787-8]] * [[Ту-114]] }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Commons category|Aircraft crew rest areas}} [[Катэгорыя:Грамадзянская авіяцыя]] [[Катэгорыя:Канструкцыя самалёта]] [[Катэгорыя:Паветраны транспарт]] foda4y7m5nqyb4ggotwxi5dysxuanhr 0 625117 5133162 5072431 2026-04-28T01:31:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133162 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дрозд}} {{асоба}} '''Зміцер Міхайлавіч Дрозд''' або '''Дзмітрый Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі гісторык, архівіст, публіцыст, паэт<ref>https://nashaniva.by/?c=ar&i=165280</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся 26 сакавіка 1973 года ў вёсцы [[Дразды (Мінск)|Дразды]], дзе з канца XIX ст. жылі яго продкі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/168052|title=Гісторыя Драздоў|website=Наша Ніва|date=2016-04-16|access-date=2025-12-24}}</ref>. Значная частка продкаў і іх сваякоў пацярпела ў час [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|сталінскіх рэпрэсій]]<ref>https://news.tut.by/society/562116.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200217031020/https://news.tut.by/society/562116.html |date=17 лютага 2020 }}</ref>. У 1992 годзе скончыў [[Мінскі дзяржаўны тэхналагічны каледж|Мінскі тэхналагічны тэхнікум]] па спецыяльнасці «Фотатэхніка», у 2005 годзе — [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] па спецыяльнасці «Музейная справа і ахова гісторыка-культурнай спадчыны». Падчас [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|выбарчай кампаніі 2010 года]] быў удзельнікам ініцыятыўнай групы [[Андрэй Алегавіч Саннікаў|Андрэя Саннікава]]<ref>{{Cite web |url=https://palitviazni.info/viazen/dzmitryj-drozd |title=Архіўная копія |access-date=21 снежня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222083622/https://palitviazni.info/viazen/dzmitryj-drozd |archivedate=22 снежня 2019 |url-status=dead }}</ref>. За ўдзел у [[Плошча 2010|Плошчы 2010 года]] быў асуджаны і адбыў 10 сутак адміністрацыйнага арышту. Пасля вызвалення зноў арыштаваны. 1 лютага 2011 года быў узяты пад варту на 3 сутак як падазраваны паводле ч. 2 арт. 293 Крымінальнага кодэкса. Утрымліваўся ў [[Пішчалаўскі замак|СІЗА № 1]] Мінска на вул. Валадарскага. 5 мая 2011 года [[Суд Кастрычніцкага раёна г. Мінска|судом Кастрычніцкага раёна Мінска]] (суддзя — [[Ала Булаш]]) Дрозд быў асуджаны на 3 гады зняволення. Разам з ім на розныя тэрміны па крымінальнай справе аб «Масавых беспарадках» у сталіцы 19 снежня былі асуджаныя [[Павел Вінаградаў]], [[Алесь Кіркевіч]], [[Аляксандр Пратасеня]] і [[Уладзімір Хамічэнка]]. Усе яны прызнаныя вінаватымі на падставе часткі 2 артыкула 293 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК Беларусі]] (удзел у масавых беспарадках)<ref>[http://naviny.by/rubrics/society/2011/06/24/ic_news_116_370801 Все кассационные жалобы фигурантов дела о 19 декабря отклонены] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150430122201/http://naviny.by/rubrics/society/2011/06/24/ic_news_116_370801/|date=30 красавіка 2015}}</ref>. 23 мая 2011 года ў [[Чорны спіс Еўрасаюза]] былі дададзены [[Ала Булаш]] і [[Аляксандр Генадзьевіч Бароўскі|Аляксандр Бароўскі]], дзяржаўны абвінаваўца на працэсе<ref>{{cite web|language=be|url=https://nn.by/?c=ar&i=61552|title=Поўны спіс 208 беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд у ЕС|date=2011-10-11|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171022033809/https://nn.by/?c=ar&i=61552|archivedate=2017-10-22}}</ref>. Тэрмін адбываў у [[Выпраўленчая калонія № 2 г. Бабруйска|калоніі Бабруйска]]. Вызвалены 11 жніўня 2011 года пасля памілавання [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандрам Лукашэнкам]]. У 2010 годзе выйшла яго грунтоўная праца «Землевладельцы Минской губернии 1861—1900». У 2013 г. працяг — «Землевладельцы Минской губернии 1900—1917». У жніўні 2016 года стварыў Практычную школу пошуку рэпрэсаваных. У 2016 годзе стаў лаўрэатам Нацыянальнай праваабарончай прэміі ў намінацыі «Журналіст года»<ref>{{Cite web|url=https://bydc.info/news/514-redaktor-sajta-belorusskogo-dokumentatsionnogo-tsentra-stal-zhurnalistom-goda|title=Редактор сайта «Белорусского документационного центра» стал журналистом года|website=bydc.info|access-date=2025-12-24|archive-date=22 снежня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222083620/https://bydc.info/news/514-redaktor-sajta-belorusskogo-dokumentatsionnogo-tsentra-stal-zhurnalistom-goda|url-status=dead}}</ref>. У 2017 годзе стаў лаўрэатам [[Прэмія імя Францішка Аляхновіча|прэміі імя Францішка Аляхновіча]] за кнігу «Бунт Батанікаў» аб падзеях Плошчы 2010 года<ref>https://novychas.by/hramadstva/bunt-batanikau-abo-elity</ref>. Аўтар шэрагу публікацый для выданняў «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», «[[Беларускі дакументацыйны цэнтр]]», «[[Хартыя'97|Хартыя 97]]», «[[Культура (газета)|Культура]]»<ref>{{Cite web |url=http://kimpress.by/index.phtml?page=12&idauth=96 |title=Архіўная копія |access-date=22 снежня 2019 |archive-date=11 жніўня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811064124/http://kimpress.by/index.phtml?page=12&idauth=96 |url-status=dead }}</ref>. == Бібліяграфія == === Кнігі === * «Евангелие Дмитрия», [книга стихов], 100 экз. 1995. * Землевладельцы Минской губернии, 1861―1900 : справочник / Дмитрий Дрозд. — Минск : Медисонт, 2010. — 671 с. 300 экз. 2-е изд., исправленное и дополненное (полные именной и географический указатели). Медисонт, 2012.— 709 с. 100 экз. * Землевладельцы Минской губернии, 1900—1917 : справочник / Дмитрий Дрозд. — Минск : Медисонт, 2013. — 692 с. 500 экз. * Падымныя рэестры Менскага ваяводства. Менскі павет, 1775 Rejestry podymnego województwa mińskiego. Powiat miński, 1775 / укладальнік Дзм. Дрозд; [аўтар уступнага артыкула, нав. рэд. Д. В. Лісейчыкаў; рэдактар польскага тэксту Г. Дадас]. — Мінск : Медысонт, 2014. — 197 с. 50 экз. * Заречье. Веды воды: [книга стихов и фотографий] / Дмитрий Дрозд; Минск : Медисонт, 2016. 274 стр. цв. фот. 14х21 см. 9 экз. * Бунт Ботаников / Дмитрий Дрозд. — Вильнюс : Белорусский документационный центр, 2017. 50 экз. Электронная книга. 474 с.: цв. и ч/б ил. * Бунт Батанікаў : дзённік / Зміцер Дрозд. — Мінск, 2017. — 258 с. : іл. — (Серыя «Беларуская турэмная літаратура»; вып. 1). Мінск. 2017. Наклад 500 ас.<ref>https://bydc.info/edition/548-kniga-dmitriya-drozda-bunt-botanikov {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200922150140/https://bydc.info/edition/548-kniga-dmitriya-drozda-bunt-botanikov |date=22 верасня 2020 }}</ref> * Место расстрела: Орша / Автор и сост. Дм. Дрозд. — Вильнюс : Белорусский документационный центр, 2018. Электронная книга. 474 с. : цв. ил., табл. Vilnius.<ref>https://bydc.info/edition/793-vyshla-novaya-kniga-mesto-rasstrela-orsha {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200922130149/https://bydc.info/edition/793-vyshla-novaya-kniga-mesto-rasstrela-orsha |date=22 верасня 2020 }}</ref> * <nowiki>Таямніцы Дуніна-Марцінкевіча / Зміцер Дрозд. — Вільнюс : Беларускі дакументацыйны цэнтр, 2018. 572 с. : каляровыя [8] і ч/б [16] іл.</nowiki> * Осведомительной сетью выявлены. 2-я танковая бригада в Западной Беларуси по спецсообщениям особого отдела НКВД. Сборник документов и материалов. Серия: Архивы КГБ / Автор-составитель, редактор, комментарии, дополнительные материалы — Дрозд Дмитрий. Вильнюс: Белорусский документационный центр, 2020. 204 с. * Минский тюремный замок. Книга 1. Побеги. / Дмитрий Дрозд. – Минск : Р. М. Цимберов, 2023. – 568 с. === Анталогіі === * Голас волі з-за кратаў. Анталогія твораў беларускіх палітзняволеных / Складальнік, рэдактар А.І. Фядута. — Вільня: ЕГУ, 2013. 992 с. == Крыніцы == {{reflist}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дрозд Зміцер}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Вязні сумлення]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] 1z5duc61y9ow3xewytpoj8y2xxjp69f 0 626099 5133229 4810253 2026-04-28T08:44:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133229 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Казлоўшчынскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Дзятлаўскі раён]] |Уключае = 33 населеныя пункты |Сталіца = [[Казлоўшчына]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]],</br>[[26 снежня]] [[2013]] |Скасаванне = [[28 чэрвеня]] [[1958]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 3237 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = http://dyatlovo.grodno-region.by/ru/kozl-ru/ |Заўвагі = }} {{значэнні2|Казлоўшчынскі сельсавет}} '''Казло́ўшчынскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — гарадскі пасёлак [[Казлоўшчына]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D914r0062748&p1=1 Решение Дятловского районного Совета депутатов от 31 января 2014 г. № 163 Об установлении административного центра Козловщинского сельсовета Дятловского района Гродненской области]</ref>. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Казлоўшчынскі раён|Казлоўшчынскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Казлоўшчына. З 8 студзеня 1954 года ў Гродзенскай вобласці. 28 чэрвеня 1958 года вёска Казлоўшчына атрымала статус гарадскога пасёлка, Казлоўшчынскі сельсавет скасаваны, населеныя пункты перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Казлоўшчынскаму пассавету. 30 снежня 2003 года да пассавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]] (25 населеных пунктаў: [[Амбражылевічы]], [[Ананічы (Дзятлаўскі раён)|Ананічы]], [[Гарадкі (Дзятлаўскі раён)|Гарадкі]], [[Дзянісава (Дзятлаўскі раён)|Дзянісава]], [[Доўбневічы]], [[Драбавічы]], [[Дубароўшчына]], [[Колкі (Дзятлаўскі раён)|Колкі]], [[Куцкі]], [[Малая Воля]], [[Маськаўцы]], [[Нянадавічы]], [[Падвялікае]], [[Пархуты]], [[Пацавічы (Дзятлаўскі раён)|Пацавічы]], [[Рандзілаўшчына]], [[Русакі (Казлоўшчынскі сельсавет)|Русакі]], [[Салавічы (Дзятлаўскі раён)|Салавічы]], [[Самойлаўшчына]], [[Скрундзі]], [[Скрэндзевічы]], [[Смаляная Печ]], [[Трахімавічы]], [[Хамічы (Дзятлаўскі раён)|Хамічы]] і [[Чарлёнка (Дзятлаўскі раён)|Чарлёнка]])<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30 декабря 2003 г. № 40 О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района]</ref>. 13 ліпеня 2007 года ў склад пассавета перададзена частка скасаванага [[Гярбелевіцкі сельсавет|Гярбелевіцкага сельсавета]] (7 населеных пунктаў: [[Гярбелевічы]], [[Лозкі (Дзятлаўскі раён)|Лозкі]], [[Лявонавічы (Дзятлаўскі раён)|Лявонавічы]], [[Малдавічы]], [[Мядзвінавічы]], [[Сверплевічы]] і [[Скіпоравічы]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2007-194/2007-194(005-016).pdf&oldDocPage=6 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 13 июля 2007 г. № 43 О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района]</ref>. 26 снежня 2013 года Казлоўшчынскі пассавет быў рэарганізаваны ў сельсавет<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D914r0062200&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 26 декабря 2013 г. № 278 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дятловского района Гродненской области]</ref>. Насельніцтва пассавета паводле перапісу 2009 года (32 населеныя пункты, без гарадскога пасёлка Казлоўшчына) — 2456 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 93,4 % — [[беларусы]], 3,9 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 1,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=29 снежня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2019 года (33 населеныя пункты) — 3237 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Дзятлаўскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Казлоўшчынскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Казлоўшчынскі раён|child|загаловак=Казлоўшчынскі сельсавет у [[Казлоўшчынскі раён|Казлоўшчынскім раёне]] (1940—1958)}} |спіс2 = {{Дзятлаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Казлоўшчынскі сельсавет у [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] (з 2013)}} }} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Казлоўшчынскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1958 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2013 годзе]] 6kkbvulwr0n6dw56hu9b0bpueoqr5lf 0 626569 5133114 4767187 2026-04-27T20:27:27Z Steel771 119110 5133114 wikitext text/x-wiki {{Праваслаўная Царква | Царква = Латвійская праваслаўная царква | Царква2 = Latvijas Pareizticīgā Baznīca | Выява галоўнага храма = [[Файл:Cathedral of the Nativity of Christ in Riga.jpg|280px]] | Подпіс = | Царква-маці = [[Руская праваслаўная царква]] | Аўтаномія = | Прадстаяцель у наш час = | Цэнтр = [[Рыга]], [[Латвія]] | Рэзідэнцыя Прадстаяцеля = [[Рыга]] | Юрысдыкцыя (тэрыторыя) = {{Сцягафікацыя|Латвія}} | Набажэнская мова = [[Латышская мова|латышская]], [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]] | Каляндар = [[юліянскі каляндар|юліянскі]] | Біскупаў = 3 | Епархій = 2 | Навучальных устаноў = 1 }} '''Латвійская праваслаўная царква''' ({{lang-lv|Latvijas Pareizticīgā Baznīca}}) — [[Самакіраваная царква|самакіраваная частка]] [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]]. Ахоплівае тэрыторыю [[Латвія|Латвіі]]. == Гісторыя == У 1836 годзе было заснавана Рыжскае вікарыяцтва Пскоўскай епархіі. [[1 сакавіка]] 1850 года было вылучана ў самастойную Рыжскую епархію. У 1936 годзе кіраўніцтва Латвійскай Царквы заявіла аб пераходзе ў юрысдыкцыю [[Канстанцінопальскі патрыярхат|Канстанцінопальскага патрыярхату]]. У 1940 годзе, пасля далучэння Латвіі да СССР, Латвійская царква ўвайшла ў склад Рускай праваслаўнай царквы на правах епархіі. Латвійская праваслаўная царква Канстанцінопальскага патрыярхату з 1947 года перайшла на эмігранцкі рэжым. У 1990 годзе сінодам РПЦ Латвійскай праваслаўнай царкве было нададзена самакіраванне. == Епархіі == * [[Рыжская епархія]] * [[Даўгаўпілская епархія]] == Епіскапы == * [[Іаан (Помер)]] (1921—1934) == Навучальныя ўстановы == * [[Рыжская духоўная семінарыя]] == Гл. таксама == * [[Латвійская праваслаўная аўтаномная царква]] == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://www.pravoslavie.lv/ Латвийская самоуправляемая православная церковь] {{Бібліяінфармацыя}} {{Праваслаўе}} [[Катэгорыя:Латвійская праваслаўная царква| ]] j74alog9nmpbtf3gxnwanncyez5im7j 5133115 5133114 2026-04-27T20:29:48Z Steel771 119110 5133115 wikitext text/x-wiki {{Праваслаўная Царква | Царква = Латвійская праваслаўная царква | Царква2 = Latvijas Pareizticīgā Baznīca | Выява галоўнага храма = [[Файл:Cathedral of the Nativity of Christ in Riga.jpg|280px]] | Подпіс = | Царква-маці = [[Руская праваслаўная царква]] | Аўтаномія = | Прадстаяцель у наш час = | Цэнтр = [[Рыга]], [[Латвія]] | Рэзідэнцыя Прадстаяцеля = [[Рыга]] | Юрысдыкцыя (тэрыторыя) = {{Сцягафікацыя|Латвія}} | Набажэнская мова = [[Латышская мова|латышская]], [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]] | Каляндар = [[юліянскі каляндар|юліянскі]] | Біскупаў = 3 | Епархій = 2 | Навучальных устаноў = 1 |Сайт=http://www.pravoslavie.lv/}} '''Латвійская праваслаўная царква''' ({{lang-lv|Latvijas Pareizticīgā Baznīca}}) — [[Самакіраваная царква|самакіраваная частка]] [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]]. Ахоплівае тэрыторыю [[Латвія|Латвіі]]. == Гісторыя == У 1836 годзе было заснавана Рыжскае вікарыяцтва Пскоўскай епархіі. [[1 сакавіка]] 1850 года было вылучана ў самастойную Рыжскую епархію. У 1936 годзе кіраўніцтва Латвійскай Царквы заявіла аб пераходзе ў юрысдыкцыю [[Канстанцінопальскі патрыярхат|Канстанцінопальскага патрыярхату]]. У 1940 годзе, пасля далучэння Латвіі да СССР, Латвійская царква ўвайшла ў склад Рускай праваслаўнай царквы на правах епархіі. Латвійская праваслаўная царква Канстанцінопальскага патрыярхату з 1947 года перайшла на эмігранцкі рэжым. У 1990 годзе сінодам РПЦ Латвійскай праваслаўнай царкве было нададзена самакіраванне. == Епархіі == * [[Рыжская епархія]] * [[Даўгаўпілская епархія]] == Епіскапы == * [[Іаан (Помер)]] (1921—1934) == Навучальныя ўстановы == * [[Рыжская духоўная семінарыя]] == Гл. таксама == * [[Латвійская праваслаўная аўтаномная царква]] == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://www.pravoslavie.lv/ Латвийская самоуправляемая православная церковь] {{Бібліяінфармацыя}} {{Праваслаўе}} [[Катэгорыя:Латвійская праваслаўная царква| ]] qeikk773vkidbebujcl3fa3f6ycjxbh 0 626719 5133094 4581234 2026-04-27T19:44:42Z Steel771 119110 5133094 wikitext text/x-wiki {{Праваслаўная Царква | Царква = Эстонская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата | Царква2 = Moskva Patriarhaadi Eesti Õigeusu Kirik | Выява галоўнага храма = [[Файл:Alexander-Newski-Kathedrale.JPG|280px]] | Подпіс = Аляксандра-Неўскі сабор | Царква-маці = [[Руская праваслаўная царква]] | Аўтаномія = 10 мая 1920 | Прадстаяцель у наш час = [[Аляксандра-Неўскі сабор (Талін)|Аляксандра-Неўскі сабор]] | Цэнтр = [[Талін]], [[Эстонія]] | Рэзідэнцыя Прадстаяцеля = [[Талін]] | Юрысдыкцыя (тэрыторыя) = {{Сцягафікацыя|Эстонія}} | Набажэнская мова = [[Эстонская мова|эстонская]], [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]] | Каляндар = [[юліянскі каляндар|юліянскі]] | Біскупаў = 3 | Епархій = 2 | Навучальных устаноў = }} '''Эстонская праваслаўная царква''' ({{lang-et|Moskva Patriarhaadi Eesti Õigeusu Kirik, MPEÕK}}) — [[Самакіраваная царква|самакіраваная частка]] [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]]. Ахоплівае тэрыторыю [[Эстонія|Эстоніі]]. == Гісторыя == У 1817 годзе было заснавана Рэвельскае вікарыяцтва [[Санкт-Пецярбургская епархія|Санкт-Пецярбургскай епархіі]]. [[10 мая]] 1920 года на супольным пасяджэнні патрыярха [[Ціхан (Патрыярх Маскоўскі)|Ціхана (Бялавіна)]], Сінода і Вышэйшага царкоўнага савета Расійскай Праваслаўнай Царквы была прынята пастанова прызнаць Эстонскую Праваслаўную Царкву аўтаномнай, Рэвельская дыяцэзія стала самастойнай. У верасні 1922 года сабор Эстонскай Апостальскай Праваслаўнай Царквы прыняў пастанову пра зварот да [[Канстанцінопальскі патрыярхат|Канстанцінопальскага Патрыярха]] Мялеція IV з прашэннем аб прыняцці ў юрысдыкцыю Канстанцінопальскага Патрыярхату і надання ёй [[Аўтакефалія|аўтакефаліі]]. [[7 ліпеня]] 1923 года Патрыярх Мялецій IV уручыў у [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]] Томас. У чэрвені 1940 года Эстонія была ўключана ў склад [[СССР|Савецкага Саюза]]. Эстонская царква была далучана да Маскоўскага Патрыярхату. Пасля акупацыі Эстоніі германскімі войскамі мітрапаліт Талінскі Аляксандр (Паўлус) абвясціў аб аднаўленні Эстонскай Аўтаномнай Праваслаўнай Царквы. У 1944 годзе, калі Эстонія зноў апынулася ў складзе СССР, мітрапаліт і больш за 20 праваслаўных святароў эмігравалі на Захад. Эстонская Царква ўвайшла ў склад Маскоўскага Патрыярхату як епархія і ў 1947 годзе была пераназвана ў Талінскую і Эстонскую епархію<ref>[http://www.orthodox.ee/estonian-orthodox.html ПРАВОСЛАВИЕ В ЭСТОНИИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191213080642/http://www.orthodox.ee/estonian-orthodox.html |date=13 снежня 2019 }}</ref>. У 1990-х гадах была прынята пастанова прызнаць Эстонскую Праваслаўную Царкву аўтаномнай. Доўгі час царква не магла атрымаць дзяржаўнай рэгістрацыі<ref>[https://archive.today/20030110233932/http://www.strana.ru/stories/02/01/08/2313/122755.html Православную церковь Московского патриархата вновь отказываются регистрировать]</ref>. У пачатку 2000-х гадоў, дзякуючы судзеянню дыпламатаў Расійскай Федэрацыі, атрымала дзяржаўную рэгістрацыю<ref>[https://mospat.ru/archive/2002/04/nr204181/ Состоялась регистрация устава Эстонской Православной Церкви Московского Патриархата] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190514124655/https://mospat.ru/archive/2002/04/nr204181/ |date=14 мая 2019 }}</ref>. == Епіскапы == * [[Аляксій II (Патрыярх Маскоўскі)]] (1961—1992) == Епархіі == * [[Талінская епархія]] * [[Нарвская епархія]] == Гл. таксама == * [[Эстонская апостальская праваслаўная царква]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.orthodox.ee/index.html Эстонская православная церковь Московского патриархата] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180504010611/http://www.orthodox.ee/index.html |date=4 мая 2018 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{Праваслаўе}} [[Катэгорыя:Эстонская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата| ]] ssr1pue4z1vrfp1mre6smphq8ehdl8c 5133104 5133094 2026-04-27T20:08:25Z Steel771 119110 5133104 wikitext text/x-wiki {{Праваслаўная Царква | Царква = Эстонская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата | Царква2 = Moskva Patriarhaadi Eesti Õigeusu Kirik | Выява галоўнага храма = [[Файл:Alexander-Newski-Kathedrale.JPG|280px]] | Подпіс = Аляксандра-Неўскі сабор | Царква-маці = [[Руская праваслаўная царква]] | Аўтаномія = 10 мая 1920 | Прадстаяцель у наш час = [[Аляксандра-Неўскі сабор (Талін)|Аляксандра-Неўскі сабор]] | Цэнтр = [[Талін]], [[Эстонія]] | Рэзідэнцыя Прадстаяцеля = [[Талін]] | Юрысдыкцыя (тэрыторыя) = {{Сцягафікацыя|Эстонія}} | Набажэнская мова = [[Эстонская мова|эстонская]], [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]] | Каляндар = [[юліянскі каляндар|юліянскі]] | Біскупаў = 3 | Епархій = 2 | Навучальных устаноў = |сайт = [http://www.orthodox.ee/ orthodox.ee] |Сайт=http://www.orthodox.ee/}} '''Эстонская праваслаўная царква''' ({{lang-et|Moskva Patriarhaadi Eesti Õigeusu Kirik, MPEÕK}}) — [[Самакіраваная царква|самакіраваная частка]] [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]]. Ахоплівае тэрыторыю [[Эстонія|Эстоніі]]. == Гісторыя == У 1817 годзе было заснавана Рэвельскае вікарыяцтва [[Санкт-Пецярбургская епархія|Санкт-Пецярбургскай епархіі]]. [[10 мая]] 1920 года на супольным пасяджэнні патрыярха [[Ціхан (Патрыярх Маскоўскі)|Ціхана (Бялавіна)]], Сінода і Вышэйшага царкоўнага савета Расійскай Праваслаўнай Царквы была прынята пастанова прызнаць Эстонскую Праваслаўную Царкву аўтаномнай, Рэвельская дыяцэзія стала самастойнай. У верасні 1922 года сабор Эстонскай Апостальскай Праваслаўнай Царквы прыняў пастанову пра зварот да [[Канстанцінопальскі патрыярхат|Канстанцінопальскага Патрыярха]] Мялеція IV з прашэннем аб прыняцці ў юрысдыкцыю Канстанцінопальскага Патрыярхату і надання ёй [[Аўтакефалія|аўтакефаліі]]. [[7 ліпеня]] 1923 года Патрыярх Мялецій IV уручыў у [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]] Томас. У чэрвені 1940 года Эстонія была ўключана ў склад [[СССР|Савецкага Саюза]]. Эстонская царква была далучана да Маскоўскага Патрыярхату. Пасля акупацыі Эстоніі германскімі войскамі мітрапаліт Талінскі Аляксандр (Паўлус) абвясціў аб аднаўленні Эстонскай Аўтаномнай Праваслаўнай Царквы. У 1944 годзе, калі Эстонія зноў апынулася ў складзе СССР, мітрапаліт і больш за 20 праваслаўных святароў эмігравалі на Захад. Эстонская Царква ўвайшла ў склад Маскоўскага Патрыярхату як епархія і ў 1947 годзе была пераназвана ў Талінскую і Эстонскую епархію<ref>[http://www.orthodox.ee/estonian-orthodox.html ПРАВОСЛАВИЕ В ЭСТОНИИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191213080642/http://www.orthodox.ee/estonian-orthodox.html |date=13 снежня 2019 }}</ref>. У 1990-х гадах была прынята пастанова прызнаць Эстонскую Праваслаўную Царкву аўтаномнай. Доўгі час царква не магла атрымаць дзяржаўнай рэгістрацыі<ref>[https://archive.today/20030110233932/http://www.strana.ru/stories/02/01/08/2313/122755.html Православную церковь Московского патриархата вновь отказываются регистрировать]</ref>. У пачатку 2000-х гадоў, дзякуючы судзеянню дыпламатаў Расійскай Федэрацыі, атрымала дзяржаўную рэгістрацыю<ref>[https://mospat.ru/archive/2002/04/nr204181/ Состоялась регистрация устава Эстонской Православной Церкви Московского Патриархата] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190514124655/https://mospat.ru/archive/2002/04/nr204181/ |date=14 мая 2019 }}</ref>. == Епіскапы == * [[Аляксій II (Патрыярх Маскоўскі)]] (1961—1992) == Епархіі == * [[Талінская епархія]] * [[Нарвская епархія]] == Гл. таксама == * [[Эстонская апостальская праваслаўная царква]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.orthodox.ee/index.html Эстонская православная церковь Московского патриархата] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180504010611/http://www.orthodox.ee/index.html |date=4 мая 2018 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{Праваслаўе}} [[Катэгорыя:Эстонская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата| ]] tkljopxwdmm7c8jw3u5afhzq0sq1000 0 630634 5133221 4719771 2026-04-28T08:35:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133221 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Казловіцкі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Казловіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Калінкавіцкі раён]] |Уключае = 4 населеныя пункты |Сталіца = [[Казловічы (Калінкавіцкі раён)|Казловічы]] |Датаўтварэння = [[21 кастрычніка]] [[1968]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 737 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Казло́віцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Калінкавіцкі раён|Калінкавіцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Казловічы (Калінкавіцкі раён)|Казловічы]]. Утвораны 21 кастрычніка 1968 года ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці [[БССР]] у складзе 3 населеных пунктаў — вёсак [[Казанск]], [[Казловічы (Калінкавіцкі раён)|Казловічы]] і [[Кошчычы]], якія ўваходзілі адпаведна ў склад [[Хаміцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Хаміцкага]], [[Навасёлкаўскі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Навасёлкаўскага]] і [[Даманавіцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Даманавіцкага]] сельсаветаў<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 21 кастрычніка 1968 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 1 (1231).</ref>. 8 студзеня 1992 года ў склад сельсавета з адміністрацыйнага падпарадкавання Азарыцкага пассавета перададзена вёска [[Цідаў]]. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 942 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 95,8 % — [[беларусы]], 3,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=1 лютага 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 737 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Мн., «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Казловіцкі сельсавет, Калінкавіцкі раён}} {{Калінкавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1968 годзе]] 44qhc5lwri80kk353r59ilan4i8azwt 0 638183 5133004 4263011 2026-04-27T13:41:29Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Airbus]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5133004 wikitext text/x-wiki {{Картка ЛА}} '''Airbus A380''', раней вядомы як Airbus A3XX — найбуйнешы [[авіялайнер]] у гісторыі, які ўпершыню быў афіцыйна паказаны публіцы на цырымоніі ў [[Тулуза|Тулузе]] ([[Францыя]]) [[18 студзеня]] [[2005]] года, у якой узялі ўдзел 5 тысяч гасцей, сярод якіх кіраўнікі [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Францыя|Францыі]], [[Германія|Германіі]] і [[Іспанія|Іспаніі]]. == Тэхнічныя параметры == * Тып: камерцыйны авіялайнер * Першы палёт: 2005 * Першы камерцыйны палёт: 2006 * Вытворца: [[Airbus]] * Даўжыня: 73 м * Размах крылаў: 79.8 м * Плошча крылаў: 845 м² * Вышыня: 24.1 м * Вага (пусты): 280 тон * Вага (максімальная): 560 тон * Максімальная колькасць пасажыраў: ад 555 да 840 * Рухавік: чатыры Rolls-Royce Trent 900 альбо турбарухавікі Engine Alliance GP7200 * Пад’ёмная сіла: 1208 кН * Крэйсерская скорасць: 902 км/г * Максімальная скорасць: 945 км/г * Максімальная далёкасць палёту: 15000 км == Бізнес-перспектывы == Цана аднаго самалёта складае каля $389,9 млн<ref>[http://www.airbus.com/presscentre/c.../?eID=dam_frontend_push&docID=14849 2012 AVERAGE LIST PRICES (mio USD)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140903095150/http://www.airbus.com/presscentre/c.../?eID=dam_frontend_push&docID=14849 |date=3 верасня 2014 }}</ref>. У новы праект было ўкладзена 18 мільярдаў долараў (12 млрд €). == Мадыфікацыі == === A380-800 === Базавая мадэль. A380-841 і 842 версіі з [[рухавік]]ом [[Trent 900]]. A380-861 і А380-862 версіі з рухавіком [[GP72XX]]. Даўжыня 73 метры. === A380-900 === У стадыі праекта. Плануецца як мадыфікацыя з падвышанай колькасцю пасажыраў (да 960). === A380-1000 === Прапанаваны ў 2010 годзе. Мяркуецца, што гэтая мадыфікацыя будзе мець даўжыню 87 м і колькасць пасажыраў да 1073. Пачатак эксплуатацыі ацэньваецца ў 2020—2025 гады. === A380-843F, А380-863F і А380-864F === A380-843F грузавы варыянт. == Заказы і пастаўкі == {| class="wikitable" style="margin:1em 1em 1em 300; border:1px #aaa solid; font-size:95%; background-color:#fbf8db; text-align:center;" |- style="font-weight:bold; background-color:#ccddff; padding:0.3em;" | | ||2001||2002||2003||2004||2005||2006||2007||2008||2009||2010||2011||2012||2013||2014||2015||2016||2017||2018||2019||2020||Усяго |- |rowspan="2"|'''Заказы''' |A380-800||78||—||34||10||10||24||33||9||4||32||19||9||42||13||2||—||−2||4||−70||—||'''251'''<!-- Do NOT change without providing a reference!--> |- |A380F||7||10||—||—||10||−17||−10||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||'''0''' |- |'''Пастаўкі''' |A380-800||—||—||—||—||—||—||1||12||10||18||26||30||25||30||27|||28||15||12||8||—||'''242'''<!-- Do NOT change without providing a reference! --> |- |} <timeline> ImageSize = width:auto height:250 barincrement:47 PlotArea = left:50 bottom:15 top:10 right:18 AlignBars = justify DateFormat = yyyy Period = from:0 till:350 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:50 start:0 PlotData= color:skyblue width:47 align:center bar:2001 from:start till:85 text:85 bar:2002 from:start till:95 text:95 bar:2003 from:start till:129 text:129 bar:2004 from:start till:139 text:139 bar:2005 from:start till:159 text:159 bar:2006 from:start till:166 text:166 bar:2007 from:1 till:189 text:189 bar:2008 from:13 till:198 text:198 bar:2009 from:23 till:202 text:202 bar:2010 from:41 till:234 text:234 bar:2011 from:67 till:253 text:253 bar:2012 from:97 till:262 text:262 bar:2013 from:122 till:304 text:304 bar:2014 from:152 till:317 text:317 bar:2015 from:179 till:319 text:319 bar:2016 from:207 till:319 text:319 bar:2017 from:222 till:317 text:317 bar:2018 from:232 till:321 text:321 bar:2019 from:240 till:251 text:251 color:powderblue bar:2020 from:240 till:251 text:251 color:green bar:2007 from:start till:1 text:1 bar:2008 from:start till:13 text:13 bar:2009 from:start till:23 text:23 bar:2010 from:start till:41 text:41 bar:2011 from:start till:67 text:67 bar:2012 from:start till:97 text:97 bar:2013 from:start till:122 text:122 bar:2014 from:start till:152 text:152 bar:2015 from:start till:179 text:179 bar:2016 from:start till:207 text:207 bar:2017 from:start till:222 text:222 bar:2018 from:start till:234 text:234 bar:2019 from:start till:242 text:242 bar:2020 from:start till:242 text:242 </timeline> <!--------------------------------------------------> <!-- USE ONLY THE OFFICIAL AIRBUS, MONTHLY ORDERS & DELIVERIES SPREADSHEET, NOT PRESS RELEASES ---> <!-- CHANGES THAT DO NOT MATCH THE OFFICIAL AIRBUS, MONTHLY ORDERS & DELIVERIES WILL BE REVERTED. Please see discussion, thanks!--------> <!--------------------------------------------------> : На люты 2020 года. Крыніцы:<ref name=Airbus_O_D>[https://www.airbus.com/aircraft/market/orders-deliveries.html Orders & Deliveries summary]. Airbus, 30 November 2019.</ref><ref name="Airbus_Hist_OD">{{Cite web |url=http://www.airbus.com/fileadmin/media_gallery/files/reports_results_reviews/Summary_Historial_Orders_Deliveries_1974-2009.xls |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101223223239/http://www.airbus.com/fileadmin/media_gallery/files/reports_results_reviews/Summary_Historial_Orders_Deliveries_1974-2009.xls |archivedate=23 December 2010 |title= Historical Orders and Deliveries 1974–2009 |work=[[Airbus|Airbus S.A.S.]] |date=January 2010 |format= Microsoft Excel |accessdate= 10 December 2012}}</ref> <span style="background:skyblue; padding:0em .1em; border:solid 1px #242020; height:1.5em; margin:.25em .9em .25em .25em;">&emsp;</span>Заказы{{-}} <span style="background:green; padding:0em .1em; border:solid 1px #242020; height:1.5em; margin:.25em .9em .25em .25em;">&emsp;</span>Пастаўкі {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * ''Сяргей Астраўцоў.'' [http://www.svaboda.org/content/article/791408.html «Аэробус» прадставіў новы авіялайнэр на 555 пасажыраў]. Радыё Свабода. 18.01.2005 {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Пасажырскія самалёты]] [[Катэгорыя:Airbus]] motjgsmzdr9kl7olk5xq6kgk0vac92w 0 641518 5133176 5014191 2026-04-28T04:38:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133176 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Зябкаўскі сельсавет | Арыгінальная назва = | Герб = | Сцяг = | Краіна = [[Беларусь]] | Статус = | Гімн = | Уваходзіць у = [[Глыбоцкі раён]] | Уключае = 33 населеныя пункты | Сталіца = [[Зябкі (Зябкаўскі сельсавет)|Зябкі]] | Датаўтварэння = [[16 ліпеня]] [[1954]] | Скасаванне = | Раздзел = | Назва раздзела = | Глава2 = | Назва главы2 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = | Мовы = | Насельніцтва = | Год перапісу = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Карта = Зябкаўскі сельсавет (Глыбоцкі раён).svg | Часавыпояс = | Абрэвіятура = | ISO = | FIPS = | Код аўтамабільных нумароў = 2 | Сайт = http://glubokoe.vitebsk-region.gov.by/ru/zyabkovskij/ | Заўвагі = }} '''Зя́бкаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Зябкі (Зябкаўскі сельсавет)|Зябкі]]. == Гісторыя == Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе [[Пліскі раён|Пліскага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Асінаўскі сельсавет (Пліскі раён)|Асінаўскага]] і [[Міцькаўскі сельсавет|Міцькаўскага]] сельсаветаў<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 24 красавіка 1959 года ў склад [[Псуеўскі сельсавет|Псуеўскага сельсавета]] перададзены 11 населеных пунктаў ([[Асінаўка (Глыбоцкі раён)|Асінаўка]], [[Гарані (Глыбоцкі раён)|Гарані]], [[Гразі (Псуеўскі сельсавет)|Гразі]], [[Дзіўнікі]], [[Завулак Літоўскі]], [[Завулак Рускі]], [[Скрабатуны]], [[Сшо]], [[Церасполле (Глыбоцкі раён)|Церасполле]], [[Хралы (Глыбоцкі раён)|Хралы]] і [[Янова (Глыбоцкі раён)|Янова]])<ref>Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 красавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. З 25 снежня 1962 года пасля скасавання Пліскага раёна сельсавет увайшоў у склад Глыбоцкага раёна. 3 ліпеня 1970 года ў склад сельсавета з [[Псуеўскі сельсавет|Псуеўскага сельсавета]] перададзены 20 населеных пунктаў (вёскі [[Баравое (Глыбоцкі раён)|Баравое]], [[Барыскавічы (Глыбоцкі раён)|Барыскавічы]], [[Гарохаўе]], [[Дворыца (Глыбоцкі раён)|Дворыца]], [[Крывічы (Глыбоцкі раён)|Крывічы]], [[Прошкава]], [[Прудаўё]], [[Юркава (Глыбоцкі раён)|Юркава]] і хутары [[Азёркі (Зябкаўскі сельсавет)|Азёркі]], [[Вусце (Глыбоцкі раён)|Вусце]], [[Выгары (Глыбоцкі раён)|Выгары]], [[Дварэц (Глыбоцкі раён)|Дварэц]], [[Купелі]], [[Малы Бор (Глыбоцкі раён)|Малы Бор]], [[Падавуты]], [[Старына (Глыбоцкі раён)|Старына]], [[Старыца (Глыбоцкі раён)|Старыца]], [[Хвашчова (Глыбоцкі раён)|Хвашчова]], [[Цагельня (Глыбоцкі раён)|Цагельня]] і [[Шабаны (Зябкаўскі сельсавет)|Шабаны]]), наўзамен у склад Псуеўскага сельсавета перададзены 14 населеных пунктаў (вёскі [[Бабуліна]], [[Васькавічы (Глыбоцкі раён)|Васькавічы]], [[Запалле (Глыбоцкі раён)|Запалле]], [[Ляпейкі]], [[Чашкі]] і хутары [[Баяры (Псуеўскі сельсавет)|Баяры]], [[Бондары]], [[Гаравыя (Псуеўскі сельсавет)|Гаравыя]], [[Гваздова (Псуеўскі сельсавет)|Гваздова]], [[Каменкі]], [[Карчомнае]], [[Лаза (Глыбоцкі раён)|Лаза]], [[Паўлаўшчына (Глыбоцкі раён)|Паўлаўшчына]], [[Целяшы (Псуеўскі сельсавет)|Целяшы]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 3 ліпеня 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 21 (1287).</ref>. 19 мая 1972 года ў склад [[Празароцкі сельсавет|Празароцкага сельсавета]] перададзены 26 населеных пунктаў (вёскі [[Ананічы (Глыбоцкі раён)|Ананічы]], [[Багушэвічы (Глыбоцкі раён)|Багушэвічы]], [[Барсукі (Празароцкі сельсавет)|Барсукі]], [[Замхава (вёска)|Замхава]], [[Ласі (Глыбоцкі раён)|Ласі]], [[Лісіцы (Глыбоцкі раён)|Лісіцы-I]], [[Сахнавічы]], [[Шчаўкуны (Глыбоцкі раён)|Шчаўкуны]] і хутары [[Бабічы (Глыбоцкі раён)|Бабічы]], [[Зароўе (Глыбоцкі раён)|Зароўе]], [[Іосіфаўшчына]], [[Курачына]], [[Кучыншчына (Глыбоцкі раён)|Кучыншчына]], [[Лапезы]], [[Ластавікі]], [[Лісіцы-II]], [[Мазурава-I]], [[Мазурава-II]], [[Міцькі (Глыбоцкі раён)|Міцькі]], [[Павіншчына]], [[Пруднікава]], [[Рамашкі-I]], [[Рамашкі-II]], [[Рослева]], [[Станулева (Глыбоцкі раён)|Станулева]], [[Угрова]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 19 мая 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 20 (1358).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 47 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|44}}</ref>. 27 верасня 2007 года скасаваны хутары [[Караткевічы]] і [[Пяскі (Глыбоцкі раён)|Пяскі]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-309/2010_309_9_36608.pdf Решение Глубокского районного Совета депутатов от 27 сентября 2007 г. № 36 Об упразднении сельских населенных пунктов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190729122154/http://www.pravo.by/pdf/2010-309/2010_309_9_36608.pdf|date=29 ліпеня 2019}}</ref>, 28 сакавіка 2011 года — хутары [[Дужкі (Глыбоцкі раён)|Дужкі]] і [[Старыца (Глыбоцкі раён)|Старыца]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2011-45/2011_45_9_40170.pdf Решение Глубокского районного Совета депутатов от 28 марта 2011 г. № 55 Об упразднении сельских населенных пунктов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160805120928/http://www.pravo.by/pdf/2011-45/2011_45_9_40170.pdf|date=5 жніўня 2016}}</ref>. 24 красавіка 2025 года на тэрыторыі Зябкаўскага сельсавета ўтвораны хутар [[Ізумрудны (Глыбоцкі раён)|Ізумрудны]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D925v0139031|title=Решение Глубокского районного Совета депутатов от 3 апреля 2025 года № 56 "Об образовании и установлении границ сельского населенного пункта Глубокского района"|website=pravo.by}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 981 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 88,6 % — [[беларусы]], 8,0 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 2,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=1 мая 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 641 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. У 2021 годзе ў сельсавеце пражывала 688 чал.<ref name="Землякі">«Земляки»: Зябковский сельский совет / Подгот. А. Панкрат // Веснік Глыбоччыны. — 2021. — № 24 (10096). — 27 сакавіка. — С. 4—5.</ref> == Інфраструктура == Да 2016 года працавала некалькі ўстаноў адукацыі. Станам на 2021 год на тэрыторыі сельсавета працавалі: сельскагаспадарчы філіял «Прошкава», кар’ер «Баравое» ВРУП «[[Наваполацкжалезабетон]]», Прошкаўскае лясніцтва [[Глыбоцкі вопытны лясгас|Глыбоцкага вопытнага лясгаса]], дзіцячы лагер «Ізумрудны» і дзве чыгуначныя станцыі ([[Зябкі (станцыя)|Зябкі]] і [[Баравое (станцыя)|Баравое]])<ref name="Землякі"/>. == Старшыні сельсавета == * Ігар Іванавіч Ціманоўскі (2011 — цяперашні час)<ref name="Землякі"/> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С. Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Зябкаўскі сельсавет}} {{Глыбоцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Зябкаўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Пліскі раён|child|загаловак=Зябкаўскі сельсавет у [[Пліскі раён|Пліскім раёне]] (1954—1962)}} |спіс2 = {{Глыбоцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Зябкаўскі сельсавет у [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім раёне]] (з 1962)}} }} [[Катэгорыя:Зябкаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Пліскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]] ch8upj9376y1vxohcrivef8bcmuc9ww 0 651069 5133177 3669902 2026-04-28T04:38:37Z ~2026-25784-53 167312 5133177 wikitext text/x-wiki {{архітэктар}} {{цёзкі2|Нерадзюк}} '''Леанід Міхайлавіч Нерадзюк''' ({{ДН|28|11|1945}}, [[Брэст]] - {{ДС|12|11|2022}}, [[Брэст]]) — беларускі [[архітэктар]]. == Біяграфія == Скончыў у [[1971]] годзе [[Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут]]. З 1971 года працуе архітэктарам, старшым архітэктарам, кіраўніком групы архітэктараў у [[Белкалгаспраект|Белкалгаспраекце]]<ref name="АСБ"/>, начальнікам упраўлення па справах інвестыцый і будаўніцтва [[Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Беларусі]]. Член [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў СССР]] з [[1978]] года. Пражывае ў [[Мінск]]у<ref name="АСБ"/>. == Творчасць == Асноўныя працы: клуб у в. [[Семежава]] [[Капыльскі раён|Капыльскага раёна]] (1983); у аўтарскім калектыве: серыя жылых дамоў панэльнай і панэльна-драўлянай канструкцыі ў пас. [[Жамчужны]] [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкага раёна]], адміністрацыйны будынак са сталовай [[Новалукомльскі завод керамзітавага жвіру|завода керамзітавага жвіру]] ў [[Новалукомль|Новалукомлі]] [[Чашніцкі раён|Чашніцкага раёна]] (1982)<ref name="АСБ"/>. == Узнагароды == Узнагароджаны [[сярэбраны медаль ВДНГ|сярэбраным]] (1985) і [[Бронзавы медаль ВДНГ|бронзавым]] (1986) [[Медалі ВДНГ СССР|медалямі ВДНГ СССР]] за серыі панэльных дамоў сядзібнага тыпу<ref name="АСБ">{{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Неродюк Леонид Михайлович}}</ref>. == Сям’я == Мае сына Аляксандра (нар. 22 чэрвеня 1979) і дачку Алену (у замужжы Якутовіч; нар. 14 сакавіка 1975). {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Неродюк Леонид Михайлович}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нерадзюк Леанід Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]] gmsoe0ity57tn53ezb8z4dtnjuhisk8 0 681732 5133023 5079816 2026-04-27T14:33:02Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Баравабудскі сельсавет]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5133023 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Баравабудскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Кармянскі раён]] |Уключае = 8 населеных пунктаў |Сталіца = [[Баравая Буда]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]],</br>[[1 снежня]] [[2009]] |Скасаванне = [[16 ліпеня]] [[1954]],</br>[[10 студзеня]] [[2026]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 576 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Баравабу́дскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Кармянскі раён|Кармянскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок [[Баравая Буда]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Кармянскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Кармянскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Струкачоўскі сельсавет|Струкачоўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 1 снежня 2009 года Струкачоўскі сельсавет перайменаваны ў Баравабудскі<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-309/2009-309(003-022).pdf&oldDocPage=3 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 282 Об изменении административно-территориального устройства Кормянского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210831131650/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-309%2F2009-309%28003-022%29.pdf&oldDocPage=3|date=31 жніўня 2021}}</ref>. 10 студзеня 2026 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Лужкоўскі сельсавет (Кармянскі раён)|Лужкоўскага сельсавета]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926g0143583|title=Решение Гомельского областного Совета депутатов от 23 декабря 2025 года № 170 Об изменении административно-территориального устройства Гомельской области|website=pravo.by}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 813 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 99,5 % — [[беларусы]], 0,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 576 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. На момант скасавання ў 2026 годзе ў склад сельсавета ўваходзілі 8 населеных пунктаў: аграгарадок [[Баравая Буда]], вёскі [[Гарадок (Лужкоўскі сельсавет)|Гарадок]], [[Лесавая Буда]], [[Струкачоў]], [[Шаламея]], [[Шэрахаўская Буда]], пасёлкі [[Коласава (Кармянскі раён)|Коласава]] і [[Праўда (Кармянскі раён)|Праўда]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Кармянскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Кармянскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2009 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2026 годзе]] [[Катэгорыя:Баравабудскі сельсавет]] 8nr8izoym7kqvb6eqw8ua2aotmyg5ph 0 682054 5133022 5079772 2026-04-27T14:32:13Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Ворнаўскі сельсавет]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5133022 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ворнаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Кармянскі раён]] |Уключае = 8 населеных пунктаў |Сталіца = [[Ворнаўка (Кармянскі раён)|Ворнаўка]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[10 студзеня]] [[2026]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 604 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Во́рнаўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Кармянскі раён|Кармянскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Ворнаўка (Кармянскі раён)|Ворнаўка]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Ворнаўскі (Воранаўшчынскі) сельсавет''' у складзе Кармянскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Кармянскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 8 красавіка 1957 года ў склад сельсавета з [[Кароцькаўскі сельсавет|Кароцькаўскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі [[Добрыч (Кармянскі раён)|Добрыч]], [[Новая Халапаўка]], [[Рудня (Кароцькаўскі сельсавет)|Рудня]], [[Старая Халапаўка]] і пасёлак [[Ратнік Халапаўскі]])<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у складзе [[Чачэрскі раён|Чачэрскага раёна]], з 30 ліпеня 1966 года — у складзе адноўленага Кармянскага раёна. 19 красавіка 1978 года скасаваны пасёлак [[Тарфяны]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 красавіка 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).</ref>. 3 лютага 2012 года скасавана вёска [[Халапаўка]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2012-25/2012_25_9_48023.pdf&oldDocPage=1 Решение Кормянского районного Совета депутатов от 3 февраля 2012 г. № 73 Об упразднении сельских населенных пунктов Кормянского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210709184404/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2012-25%2F2012_25_9_48023.pdf&oldDocPage=1|date=9 ліпеня 2021}}</ref>. 10 студзеня 2026 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Кароцькаўскі сельсавет|Кароцькаўскага сельсавета]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926g0143583|title=Решение Гомельского областного Совета депутатов от 23 декабря 2025 года № 170 Об изменении административно-территориального устройства Гомельской области|website=pravo.by}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (9 населеных пунктаў) — 730 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 85,1 % — [[беларусы]], 11,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 3,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (8 населеных пунктаў) — 604 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 8 населеных пунктаў: вёскі [[Ворнаўка (Кармянскі раён)|Ворнаўка]], [[Вострая Карма]], [[Высокая (Кармянскі раён)|Высокая]], [[Добрыч (Кармянскі раён)|Добрыч]], [[Енцы]], [[Іванаўка (Кармянскі раён)|Іванаўка]], [[Каўказ (Кармянскі раён)|Каўказ]] і [[Рудня (Кароцькаўскі сельсавет)|Рудня]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Кармянскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Кармянскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Рагачоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2026 годзе]] [[Катэгорыя:Ворнаўскі сельсавет]] pa35nq6cyom96dlzrp5gk7swleixrro 0 686570 5133233 4758007 2026-04-28T08:50:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133233 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Казуліцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Кіраўскі раён]] |Уключае = 11 населеных пунктаў |Сталіца = [[Казулічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[22 лютага]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1305 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Казу́ліцкі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Кіраўскі раён|Кіраўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Казулічы]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Бабруйскі 2-гі раён|Бабруйскага 2-га раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]] Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бабруйскім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе Кіраўскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Падрэцкі сельсавет|Падрэцкага сельсавета]], у склад [[Хімоўскі сельсавет|Хімоўскага сельсавета]] [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]] перададзены вёскі [[Глінішча (Бабруйскі раён)|Глінішча]], [[Думаноўшчына]] і [[Рэкорд (Бабруйскі раён)|Рэкорд]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У 1960 годзе ў склад [[Любоніцкі сельсавет|Любоніцкага сельсавета]] перададзена вёска [[Кострычы]]<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 чэрвеня і 8 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 20.</ref>. 22 лютага 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Мышкавіцкі сельсавет|Мышкавіцкага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0056729&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 22 февраля 2013 г. № 20-7 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Бобруйского и Кировского районов Могилевской области]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1305 чалавек<ref>{{Cite web |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/mahilouskaja.htm |accessdate=8 верасня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180807010320/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/mahilouskaja.htm |archivedate=7 жніўня 2018 |url-status=dead }}</ref>, з іх 95,2 % — [[беларусы]], 3,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,4 % — [[цыганы на Беларусі|цыганы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=8 верасня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 11 населеных пунктаў: вёскі [[Казулічы]], [[Каладзіно (Кіраўскі раён)|Каладзіно]], [[Кострыцкая Слабодка]], [[Красніца (Кіраўскі раён)|Красніца]], [[Ляскі (Кіраўскі раён)|Ляскі]], [[Малінаўка (Кіраўскі раён)|Малінаўка]], [[Падказулічча]], [[Падлессе (Кіраўскі раён)|Падлессе]], [[Падрэчча (Кіраўскі раён)|Падрэчча]], [[Пацава Слабада]] і [[Стаўпішча]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Кіраўскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Кіраўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бабруйскага 2-га раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бабруйскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] rn04d6438hiyg5qbvterznt9281bab2 0 695000 5133035 5132962 2026-04-27T16:46:38Z Lš-k. 16740 вікіфікацыя 5133035 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Полымя (значэнні)}} {{арганізацыя}} '''По́лымя''' — аб’яднанне беларускіх [[Пісьменнік|пісьменнікаў]]. Існавала ў [[Мінск|Менску]] са снежня 1927 да 27 траўня 1932 года. [[Файл:Літаратурнае аб’яднанне «Полымя» 1928.jpg|320px|міні|Сябры літаратурнага аб’яднання «Полымя», 1928 г. Сядзяць: [[Якуб Колас]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]], [[Янка Купала]], [[Міхась Чарот]], [[Васіль Пятровіч Сташэўскі|Васіль Сташэўск]]<nowiki/>і; Стаяць: [[Алесь Ляжневіч]], [[Міхайла Грамыка]], [[Уладзіслаў Галубок]], [[Міхась Зарэцкі]], [[Анатоль Вольны]], [[Алесь Дудар]], [[Алесь Гурло]]]] Ініцыятары стварэння і сябры аб’яднання: [[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]], [[Міхайла Грамыка]], [[Алесь Гурло]], [[Уладзіслаў Галубок]], [[Янка Нёманскі]], [[Міхаіл Мікалаевіч Піятуховіч|Міхаіл Піятуховіч]], [[Аляксандр Антонавіч Сянкевіч|Аляксандр Сянкевіч]], а таксама нядаўнія сябры аб’яднання «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняк]]» [[Міхась Чарот]], [[Міхась Зарэцкі]], [[Анатоль Вольны]], [[Алесь Дудар]], [[Андрэй Іванавіч Александровіч|Андрэй Александровіч]], [[Васіль Пятровіч Сташэўскі|Васіль Сташэўскі]]. Сябры праўлення: [[Якуб Колас]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]], [[Міхась Чарот]]; кандыдаты: [[Міхась Зарэцкі]], [[Янка Нёманскі]], [[Васіль Пятровіч Сташэўскі|Васіль Сташэўскі]]. Асноўнымі задачамі былі развіццё беларускай мастацкай літаратуры праз узмацненне творчае працы сваіх сяброў, афармленне і замацаванне ў беларускай літаратуры пралетарскае ідэалогіі з удасканаленнем нацыянальнае формы. Значная ўвага аддавалася развіццю крытыкі, павышэнню прафесійнага ўзроўню і агульнаадукацыйных ведаў сяброў аб’яднання, беражліваму стаўленню да культурнае спадчыны. Наладжвала літаратурныя вечары, сустрэчы з рабочымі, ладзіла паездкі пісьменніцкіх дэлегацый у [[Санкт-Пецярбург|Ленінград]], [[Харкаў]], [[Кіеў]] і інш. Выступала за памяркоўныя адносіны і творчае супрацоўніцтва з іншымі літаратурнымі аб’яднаннямі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|савецкай Беларусі]], імкнулася ўраўнаважыць крайнія тэндэнцыі ў літаратурным руху канца 1920-х — пачатку 1930-х гадоў. Аднак гэта не заўсёды атрымлівалася, праз неаднароднасць складу аб’яднання і розныя погляды яго сяброў. Часта крытыка аб’яднання была непаслядоўнай і неаб’ектыўнай у ацэнцы з’яў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|12|Полымя|[[Кузьма Рыгоравіч Хромчанка|Хромчанка К.]]|481}} * {{Крыніцы/ЭГБ|5|||544}} * {{крыніцы/ЭЛМБ|том=4|старонкі=344|артыкул=|аўтар=}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Літаратурныя аб’яднанні Беларусі]] [[Катэгорыя:Полымя (літаратурнае аб’яднанне)| ]] 8g2af9oey6slkc38wbyw5xj5d4jekbk 0 696920 5133261 4639271 2026-04-28T10:13:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133261 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Какоўчынскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Сенненскі раён]] |Уключае = 50 населеных пунктаў |Сталіца = [[Какоўчына]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1764 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = https://senno.vitebsk-region.gov.by/ru/kokovchinskij/ |Заўвагі = }} '''Како́ўчынскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Сенненскі раён|Сенненскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2010 года вёска) [[Какоўчына]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Багушэўскі раён|Багушэўскага раёна]] [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Багушэўскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у складзе [[Аршанскі раён|Аршанскага раёна]], з 12 лютага 1935 года — у складзе адноўленага Багушэўскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. З 20 студзеня 1960 года сельсавет у складзе Сенненскага раёна. 20 мая 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ледневіцкі сельсавет|Ледневіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Какоўчынскага сельсавета 34 населеныя пункты<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|60}}</ref>. 21 жніўня 1989 года ў склад сельсавета з [[Обальскі сельсавет (Сенненскі раён)|Обальскага сельсавета]] перададзены 9 населеных пунктаў (вёскі [[Буда (Сенненскі раён)|Буда]], [[Грузды]], [[Забараўе]], [[Калантаёва]], [[Мішчукова]], [[Нярэйша (Какоўчынскі сельсавет)|Нярэйша]], [[Ходасы (Сенненскі раён)|Ходасы]], [[Янова (Сенненскі раён)|Янова]] і пасёлак [[Лясная Паляна (Сенненскі раён)|Лясная Паляна]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 жніўня 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 35 (1985).</ref>. 8 красавіка 2004 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Алексініцкі сельсавет|Алексініцкага сельсавета]] (3 населеныя пункты ў межах сельскагаспадарчага вытворчага кааператыва «Бяленева»: вёскі [[Аўсеева]], [[Мацкова]] і [[Папіна (Сенненскі раён)|Папіна]])<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2216 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 96,2 % — [[беларусы]], 2,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=22 снежня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1764 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Какоўчынскі сельсавет}} {{Сенненскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Какоўчынскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Багушэўскі раён|child|загаловак=Какоўчынскі сельсавет у [[Багушэўскі раён|Багушэўскім раёне]] (1924—1931)}} |спіс2 = {{Аршанскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Какоўчынскі сельсавет у [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] (1931—1935)}} |спіс3 = {{Багушэўскі раён|child|загаловак=Какоўчынскі сельсавет у [[Багушэўскі раён|Багушэўскім раёне]] (1935—1960)}} |спіс4 = {{Сенненскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Какоўчынскі сельсавет у [[Сенненскі раён|Сенненскім раёне]] (з 1960)}} }} [[Катэгорыя:Какоўчынскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Багушэўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Аршанскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 36we2eoalkuuh4kbyftykjbu8ox5z7f 0 700857 5133199 4704032 2026-04-28T06:51:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133199 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Кабанаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Жлобінскі раён]] |Уключае = 4 населеныя пункты |Сталіца = [[Кабанаўка (Навамаркавіцкі сельсавет)|Кабанаўка]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[12 лістапада]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 453 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Каба́наўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Жлобінскі раён|Жлобінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Кабанаўка (Навамаркавіцкі сельсавет)|Кабанаўка]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Стрэшынскі раён|Стрэшынскага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Жлобінскага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Жлобінскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 28 чэрвеня 1939 года ў складзе адноўленага Стрэшынскага раёна, з 17 снежня 1956 года ў складзе Жлобінскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Кабанаўскага сельсавета 5 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|85}}</ref>. У 1979 годзе ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Стрэшынскага пассавета перададзена вёска [[Зломнае]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў Беларускай ССР ад 7 чэрвеня і 2 ліпеня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. 12 лістапада 2013 года Кабанаўскі сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Навамаркавіцкі сельсавет|Навамаркавіцкага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913g0061197&p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 12 ноября 2013 г. № 275 Об упразднении Кабановского сельсовета и об изменении границ Новомарковичского сельсовета Жлобинского района Гомельской области]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 453 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201011232352/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm|date=11 кастрычніка 2020}}{{ref-ru}}</ref>, з іх 90,9 % — [[беларусы]], 4,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 3,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |date=14 студзеня 2016 }}{{ref-ru}}</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 4 населеныя пункты: вёскі [[Атрубы (Жлобінскі раён)|Атрубы]], [[Вялікі Лес (Жлобінскі раён)|Вялікі Лес]], [[Кабанаўка (Навамаркавіцкі сельсавет)|Кабанаўка]] і [[Ляды (Жлобінскі раён)|Ляды]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Жлобінскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Жлобінскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Стрэшынскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] 0kf9xx74edu2w14w8qn1veoo941wpt4 0 703351 5133207 5107473 2026-04-28T07:31:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133207 wikitext text/x-wiki {{Групоўка |назва = Кадафісты |арыгінал = |эмблема = Flag of Libya (1977–2011).svg |шырыня = |подпіс = Дзяржаўны сцяг Лівіі 1977—2011 гадоў, які выкарыстоўваецца кадафістамі. |іншыя назвы = |частка = |нацыянальнасць = |рэлігія = |ідэалогія = [[Джамахірыя (дзяржаўны лад)|джамахірыя]], [[трэцяя сусветная тэорыя]] |дэвіз = |лідары = [[Муамар Кадафі]] †, [[Аіша Кадафі]], [[Саіф аль-Іслам Кадафі|Саіф Кадафі]] †, Хуэлідзі Хамідзі, Аль-Мубрак Эніш |штаб-кватэра = |рэгіён = [[Лівія]] |сфарміравана = люты 2011 |расфармавана = |перш = |стала = |саюзнікі = * [[Image:Flag of Darfur Liberation Front.svg|22px]] [[Дарфурскі канфлікт|Дарфурскія паўстанцы]] <small>(2011)</small> * {{Сцяг|Беларусь}} [[Ваенныя спецыялісты Беларусі]] <small>(2011)</small> * {{Сцяг|Лівія}} [[Палата прадстаўнікоў Лівіі]] <small>(2019—2020)</small> * [[Выява:Libyan National Army.png|20px]] [[Лівійская нацыянальная армія]] <small>(2019—2020)</small> |праціўнікі = * {{Сцяг|Лівія}} '''Новыя ўлады ў Трыпалі''': **• [[Нацыянальны Пераходны Савет Лівіі|Нацыянальны Пераходны Савет]] <small>(2011—2012)</small> **• [[Усеагульны нацыянальны кангрэс Лівіі|Усеагульны нацыянальны кангрэс]] <small>(2012—2014)</small> **• [[Новы Усеагульны нацыянальны кангрэс]] <small>(2014—2016)</small> **• [[Урад нацыянальнай згоды (Лівія)|Урад нацыянальнай згоды]] <small>(2016—2021)</small> * '''Групоўкі''': **• {{Сцяг|Лівія}} [[Брыгады Зінтан]] **• {{Сцяг|Лівія}} [[Нацыянальна-вызваленчая армія Лівіі]] <small>(2011)</small> **• {{Сцяг|Джыхад}} [[Лівійская ісламская баявая група]] <small>(2011—2017)</small> **• [[File:Libya Shield Force.png|22px]] [[Узброены шчыт Лівіі|Шчыт Лівіі]] <small>(2019)</small> **• [[File:Flag of Ansar al-Sharia (Libya).svg|22px]] [[Ансар аль-Шарыя (Лівія)|Ансар аль-Шарыя]] **• [[File:Flag of the Toubou Front for the Salvation of Libya.svg|22px]] [[Фронт тубу для выратавання Лівіі]] * {{Сцяг|НАТА}} [[Першая інтэрвенцыя ў Лівіі|Сілы інтэрвенцыі НАТА і саюзнікаў]] <small>(2011)</small> |колькасць = невядома |канфлікты = '''[[Лівійскі крызіс]]:''' *• [[Грамадзянская вайна ў Лівіі (2011)]] *• [[Узброеныя сутыкненні ў Лівіі (2011—2014)]] *• [[Грамадзянская вайна ў Лівіі (2014—2020)]] |акцыі = [[Пратэсты ў Лівіі (2020)]] |сайт = |заўвагі = }} '''Кадафісты'''<ref>''Игорь Гашков.'' [https://tass-ru.turbopages.org/turbo/tass.ru/s/mezhdunarodnaya-panorama/10939841 За что свергли Каддафи? Документы Клинтон пролили свет на планы Саркози] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230715071433/https://tass-ru.turbopages.org/turbo/tass.ru/s/mezhdunarodnaya-panorama/10939841 |date=15 ліпеня 2023 }} // ТАСС, 19 марта 2Грамадзянская вайна ў Лівіі (2011)021.</ref><ref>''Александр Гостев.'' [https://www.svoboda.org/a/zloi-feldmarshal-syn-kaddafi-haos-i-lakomaya-neft-vybor-livii/31626059.html Злой фельдмаршал, сын Каддафи, хаос и лакомая нефть. Выбор Ливии] // Радио Свобода, 26 декабря 2021.</ref><ref>{{Cite web |title=Ливия: Почему вернулись каддафисты |url=http://za-kaddafi.org/node/42504 |access-date=17 сакавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221141224/http://za-kaddafi.org/node/42504 |archive-date=21 лютага 2020 |url-status=dead }}</ref> (таксама вядомыя як '''«Зялёны супраціў»''' або '''«Тахлуб»'''<ref>[http://www.ipsnews.net/2012/08/gaddafi-loyalists-up-in-arms/ Gaddafi Loyalists Up In Arms]</ref>) — прыхільнікі зрынутага ў 2011 годзе лідара [[Джамахірыя|Лівійскай Джамахірыі]] [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. Буйнымі апорамі руху з’яўляюцца гарады [[Бені-Валід]], [[Себха]], [[Трыпалі]], [[Гат (Лівія)|Гат]], [[Аджайлат]], [[Брак (Лівія)|Брак]] і [[Сірт]]. Кадафісцкія сілы былі аднымі з асноўных удзельнікаў [[Лівійскі крызіс|лівійскага канфлікту]]. == Склад == ;[[Узброеныя сілы Лівійскай Джамахірыі]] На [[Грамадзянская вайна ў Лівіі (2011)|першым этапе]] ваеннага канфлікту ў [[Лівія|Лівіі]], калі Кадафі ўсё яшчэ заставаўся ва ўладзе, ударны кулак сіл яго прыхільнікаў складалі [[Узброеныя сілы|ўзброеныя сілы]] [[Вялікая Сацыялістычная Народная Лівійская Арабская Джамахірыя|Вялікай Сацыялістычнай Народнай Лівійскай Арабскай Джамахірыі]]. Напярэдні грамадзянскай вайны УС Лівіі мелі больш за 2000 танкаў, 3600 бронемашын, больш за 3000 артылерыйскіх гармат і сістэм, уключаючы [[Самаходная артылерыйская ўстаноўка|САУ]] і [[Рэактыўная сістэма залпавага агню|РСЗА]], некалькі сотняў баявых [[самалёт]]аў, больш за 100 [[верталёт]]аў і іншае ўзбраенне. Агульная колькасць арміі складала 76 000 чалавек<ref>[http://www.200stran.ru/war_country116.html Вооружённые силы Ливийской Арабской Джамахирии]</ref>. Аднак з пачаткам канфлікту частка вайскоўцаў перайшла на бок паўстанцаў. Таксама ў рукі да мяцежнікаў трапіла нямала зброі і тэхнікі, якая раней належала ўрадавай арміі<ref>[https://rg.ru/2011/06/01/kaddafi.html Полковник остался без генералов]</ref>. Элітнымі падраздзяленнямі УС ЛАД лічыліся [[Брыгада Хаміса|32-я брыгада]] і [[Рэвалюцыйны корпус аховы]], якія захоўвалі вернасць Кадафі на працягу ўсёй вайны. Таксама ў размяшчэнні ўрада Кадафі мелася Народная міліцыя колькасцю ў 40 000 чалавек, у тым ліку рэвалюцыйная гвардыя і Ісламскі пан-афрыканскі легіён. Апошні складаўся з грамадзян [[Судан]]а, [[Егіпет|Егіпта]], [[Туніс]]а, [[Малі]] і [[Чад]]а. Народная міліцыя з’яўлялася па сутнасці [[апалчэнне]]м<ref>[http://www.chekist.ru/article/459 Вооружённые силы Ливии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190417192936/http://www.chekist.ru/article/459 |date=17 красавіка 2019 }}</ref>. ;[[Лівійскі народны нацыянальны рух]] 15 лютага 2012 года прыхільнікамі зрынутага Кадафі быў заснаваны палітычны рух ЛННР. Генеральны сакратар — генерал Хуэлідзі аль-Хамідзі, былы член [[Савет рэвалюцыйнага камандавання Лівіі|Савета рэвалюцыйнага камандавання]] і цесць [[Саадзі Кадафі]]. Арганізацыя паспрабавала прыняць удзел у [[Парламенцкія выбары ў Лівіі (2012)|парламенцкіх выбарах 2012 года]], але не была дапушчана. ;[[Народны фронт вызвалення Лівіі]] Сфармаваны 26 снежня 2016 года<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/HA_REPORTER/status/909767254094606336|title=H.A on Twitter|access-date=2018-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006083038/https://twitter.com/HA_REPORTER/status/909767254094606336|archive-date=2018-10-06|url-status=live}}</ref>. Лідарам арганізацыі стаў [[Саіф аль-Іслам Кадафі|Саіф]], малодшы сын Кадафі<ref name="auto1">{{cite web|url=https://www.alaraby.co.uk/english/news/2018/3/19/gaddafis-son-saif-to-run-for-libya-president|title=In Saif hands: Gaddafi's son to run for Libya president|publisher=The New Arab|date=19 March 2018|access-date=6 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006154841/https://www.alaraby.co.uk/english/news/2018/3/19/gaddafis-son-saif-to-run-for-libya-president|archive-date=2018-10-06|url-status=live}}</ref>. У сакавіку 2018 года ён заявіў пра свой намер балатавацца на [[Прэзідэнцкія выбары ў Лівіі (2022)|ўсеагульных выбарах 2018 года ў Лівіі]] ад Народнага фронту вызвалення<ref name="auto1"/>, але выбары былі перанесены на 2019 год. ;Лівійскія плямёны Сярод плямён рух падтрымалі кадафа, [[туарэгі]] і варфала<ref name="tribewsj">{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052702304887904576395143328336026.html|work=The Wall Street Journal|date=21 June 2011|title=Libya City Torn by Tribal Feud|access-date=26 July 2011|first=Sam|last=Dagher}}</ref><ref name="tribespiegel">{{cite news|date=26 July 2011|url=http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,776695,00.html|work=Der Spiegel|access-date=26 July 2011|title=Tribal Rivalries Complicate Libyan War|last=Von Rohr|first=Mathieu}}</ref>. == Баявыя дзеянні == У 2011 годзе супраць Кадафі выступіў [[Нацыянальны Пераходны Савет Лівіі]], прадстаўлены [[Нацыянальна-вызваленчая армія Лівіі|НВАЛ]], [[Фронт тубу для выратавання Лівіі|ФТВЛ]], [[Ансар аль-Шарыя (Лівія)|Ансар аль-Шарыя]] і [[Лівійская ісламская баявая група|ЛІБГ]]. Ваенную дапамогу ім аказалі [[НАТА]], [[Катар]] і [[ААЭ]]. У сваю чаргу Кадафі заручыўся падтрымкай [[Беларусь|Беларусі]]<ref name="партызаны">[https://web.archive.org/web/20211022165612/https://www.kp.ru/daily/25664/825870/ На стороне Каддафи воюют белорусские партизаны] // Комсомольская правда, 6 апреля 2011.</ref> і баевікоў з [[Дарфур]]а<ref name="Дарфур">[http://allafrica.com/stories/201106010572.html Sudan: Govt Deploys Troops to Borders With Libya]</ref>. Пасля [[Забойства Муамара Кадафі|забойства Кадафі]] і захопу ўлады ў краіне паўстанцамі, пазіцыі «Зялёнага супраціва» саслаблі. Тым не менш, кадафісты працягнулі барацьбу. У 2012 годзе сіламі брыгады 93 і племяні Варфала яны ажыцявілі [[Сутыкненні ў Бені-Валід|ўзброенае выступленне ў Бені-Валідзе]]. У кастрычніку 2017 года НФВЛ пацярпеў паразу ў сутыкненнях з брыгадай рэвалюцыянераў у [[Трыпалі]]<ref name="libyaobserver.ly">{{cite web|url=https://www.libyaobserver.ly/news/tripoli-based-special-deterrent-force-apprehends-gaddafi-loyal-armed-group|title=Tripoli-based Special Deterrent Force apprehends Gaddafi-loyal armed group|work=The Libya Observer|date=16 October 2017|access-date=6 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006154924/https://www.libyaobserver.ly/news/tripoli-based-special-deterrent-force-apprehends-gaddafi-loyal-armed-group|archive-date=2018-10-06|url-status=live}}</ref>. 16 кастрычніка трапіў у палон адзін з яе палявых камандзіраў Аль-Мабрука Эніша<ref name="libyaobserver.ly"/>. 28 мая 2019 года брыгада [[Місурата|Місураты]] распачала спробу захапіць паўднёвы раён Азізія, кантраляваны прыхільнікамі Джамахірыі. У выніку шматгадзіннага бою, брыгада страціла 19 чалавек забітымі, больш за 30 параненымі, 1 танк [[Т-55]] і 1 бронемашына турэцкай вытворчасці BMC Kirpi II (MRAP) цалкам знішчаны<ref>[https://ja-za-kaddafi.livejournal.com/1469993.html Бой за Триполи.]</ref>. 6 ліпеня Народны фронт вызвалення Лівіі далучыўся да [[Лівійская нацыянальная армія|ЛНА]] ў [[Бітва за Трыпалі (2019)|наступленні на Трыпалі]]<ref>{{Cite web|url=https://www.uprising.today/tobruk-mp-claims-terrorists-from-turkey-support-tripoli-government-against-haftar-claims-terrorists-from-turkey-support-tripoli-government-against-haftar/|title=Tobruk MP claims terrorists from Turkey support Tripoli government against Haftar|date=2019-07-06|website=Uprising Today|language=en-US|quote=There are also reports that the Popular Front for the Liberation of Libya, a pro-Jamahiriya resistance organisation led by Saif al-Islam al-Gaddafi, the son of Brotherly Leader Muammar al-Gaddafi who was overthrown and murdered in 2011, is supporting the Tobruk-based forces.|access-date=9 ліпеня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190706203248/https://www.uprising.today/tobruk-mp-claims-terrorists-from-turkey-support-tripoli-government-against-haftar-claims-terrorists-from-turkey-support-tripoli-government-against-haftar/|archive-date=6 ліпеня 2019|url-status=dead}}</ref>. 30 верасня ахдабійскі філіял фронту выступіў з заявай, у якой адзначыў прагрэс Лівійскай нацыянальнай арміі супраць фракцый [[Урад нацыянальнай згоды (Лівія)|УНЗ]], пацвердзіў падтрымку НВФЛ ЛНА і назваў паўстанне 2011 года турэцка-катарскай змовай<ref>{{Cite web|url=https://www.jana-ly.co/en/in-memory-of-the-day-of-fulfillment-popular-front-at-ajdabiya-saif-al-islam-diagnosed-the-crisis-since-2011-the-last-solution-to-the-libyan-situation/|title=In memory of the day of fulfillment.. Popular Front at ajdabiya: Saif al-Islam diagnosed the crisis since 2011, the last solution|date=2019-10-01|website=وكالة الجماهيرية للانباء &quot; أوج &quot;|language=en-US|access-date=4 сакавіка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608130956/https://www.jana-ly.co/en/in-memory-of-the-day-of-fulfillment-popular-front-at-ajdabiya-saif-al-islam-diagnosed-the-crisis-since-2011-the-last-solution-to-the-libyan-situation/|archive-date=8 чэрвеня 2020|url-status=dead}}</ref>. == Ідэалогія == {{Main|Трэцяя сусветная тэорыя}} Сістэма поглядаў грунтуецца на тэорыі Муамара Кадафі, якая супрацьпастаўлялася ім [[камунізм]]у [[Карл Маркс|Карла Маркса]] і [[капіталізм]]у [[Адам Сміт|Адама Сміта]]. Муамар Кадафі высунуў сістэмную ідэю грамадскага ладу, якая знайшла частковае ўвасабленне ў [[Лівія|Лівіі]]. У дадзенай тэорыі падрабязна раскрытыкавана сучасная [[дэмакратыя]]: на думку Кадафі, дэмакратыя перастала быць сапраўды народнай. Разглядаючы сутнасць дэмакратыі, ён прыводзіць пацверджання гэтай думкі. Тэорыя адмаўляе традыцыйныя органы ўлады — парламенты, партыі, рэферэндумы — і супрацьпастаўляе ім канцэпцыю прамой народнай дэмакратыі, заснаванай на народных кангрэсах і народных камітэтах. Пры гэтым Усеагульны народны кангрэс, які прымае агульнадзяржаўныя законы, разглядае толькі тыя пытанні, якія абмеркаваны і прапанаваны ў парадак дня першаснымі народнымі кангрэсамі, што аб’ядноўваюць усё дарослае насельніцтва краіны. Закон грамадства не можа залежаць ад палітычнай кан’юнктуры, а павінен грунтавацца на звычаях і рэлігіі. Трэцяя сусветная тэорыя абвяшчае неабходнасць адмены наёмнай працы і права работніка на выраблены ім прадукт. == Рэпрэсіі == Пасля звяржэння рэжыму Кадафі яго прыхільнікі сутыкнуліся з пераследамі з боку былой апазіцыі. У жніўні 2011 года ў Місураце паўстанцы забілі каля 1000 палонных кадафістаў<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-2170025/Back-bloody-anarchy-Andrew-Malone-revisits-Libya-finds-country-riven-torture-mass-murder-savage-vengeance.html Back to bloody anarchy: Andrew Malone revisits Libya and finds a country riven by torture, mass murder and savage vengeance]</ref>. У маі 2012 года паўстанцкі ўрад прыняў закон, які прадугледжваў суровыя пакаранні для ўсіх, хто добразычліва адгукаўся аб Кадафі, яго сям’і, рэжыме або ідэях, а таксама за ўсё, што ачарняе новыя ўлады і іх інстытуты ці іншым чынам наносіць шкоду грамадскай маралі<ref>{{cite web|url=http://www.alarabiya.net/articles/2012/05/03/211978.html|title=Libya grants immunity to 'revolutionaries'|publisher=Alarabiya.net|access-date=20 May 2015}}</ref>. На 2014 год, згодна з [[Amnesty International]], каля 7000 былых байцоў арміі Кадафі, а таксама грамадзянскіх асоб, абвінавачаных у падтрымцы зрынутага дыктатара, утрымліваліся ў дзяржаўных турмах. Арганізацыя паведамляла, што ў дачыненні да ворагаў новага ўрада паўсюдна фіксаваліся [[Катаванне|катаванні]] і іншыя віды жорсткага абыходжання, уключаючы пакаранні смерцю<ref>{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/news/libya-al-gaddafi-loyalists-risk-revenge-death-sentences-2013-08-02|title=Libya: al-Gaddafi loyalists at risk of 'revenge' death sentences &#124; Amnesty International|publisher=Amnesty.org|access-date=2 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231062213/http://www.amnesty.org/en/news/libya-al-gaddafi-loyalists-risk-revenge-death-sentences-2013-08-02|archive-date=31 снежня 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2011/nov/24/libya-illegal-detentions-un-report |title=Libyan rebels detaining thousands illegally, Ban Ki-moon reports &#124; World news |work=The Guardian |access-date=2 January 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.libyaherald.com/2012/11/13/plight-of-foreigners-in-libya-worse-than-under-qaddafi-claims-amnesty-international/#axzz2l2J1rH8v|title=Plight of foreigners in Libya "worse than under Qaddafi" claims Amnesty International|publisher=Libya Herald|access-date=2 January 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20120127/world/-Libya-militias-army-torturing-detainees-.404071#.UoqIJ38gGK0|title='Libya militias, army torturing detainees'|publisher=timesofmalta.com|date=27 January 2012|access-date=2 January 2014}}</ref>. == Заўвагі == {{Reflist}} [[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Лівіі]] [[Катэгорыя:Узброеныя групоўкі ў Лівіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2011 годзе]] 7s7h8vysguahmmknwuan9ni4usoy2lu 0 704079 5132978 4889527 2026-04-27T12:10:30Z ~2026-25758-33 167275 5132978 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Рэндсбург''' ({{lang-de|Rendsburg}}):= форт с газнизоном (комендатуры, больницы, тюрьмы, психушки, расстрельные полигоны, могильники, вахттурмы, казематы, карцеры, столбы для вздергиваний, платцы, etc.). Herzlich willkommen.. у [[Германія|Германіі]], у зямлі [[Шлезвіг-Гольштэйн]]. Уваходзіць у склад раёна Рэндсбург-Экернфэрдэ. Насельніцтва — {{num|28217}} чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 23,72 км². Афіцыйны код — 01 0 58135. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Wikidata/SisterCities}} == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Шлезвіг-Гольштэйна]] 54oh4n3ao01qxwsf97158mf4ccrq6um 5132989 5132978 2026-04-27T12:54:28Z DzBar 156353 (вандалізм) Адкат праўкі [[Special:Diff/5132978|5132978]] аўтарства [[Special:Contributions/~2026-25758-33|~2026-25758-33]] ([[User talk:~2026-25758-33|размовы]]) 5132989 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Рэндсбург''' ({{lang-de|Rendsburg}}) — горад у [[Германія|Германіі]], у зямлі [[Шлезвіг-Гольштэйн]]. Уваходзіць у склад раёна Рэндсбург-Экернфэрдэ. Насельніцтва — {{num|28217}} чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 23,72 км². Афіцыйны код — 01 0 58135. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Wikidata/SisterCities}} == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Шлезвіг-Гольштэйна]] fr0lje52nqzc43q2w9go51e8oz8hpg8 0 706407 5133046 4377912 2026-04-27T17:25:04Z 5133046 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Знішчэнне ракетнага крэйсера «Масква» |частка = [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)]] |выява = Russian cruiser Moskva.jpg |памер = 350пкс |загаловак = Флагман Чарнаморскага флота Расіі ракетны крэйсер "Масква" ў 2012 годзе |дата = [[13 красавіка]] – [[14 красавіка]] [[2022]] |месца = [[Чорнае мора]], непадалёк [[Змяіны востраў|вострава Змяіны]] |вынік = Перамога Украіны.<br>Флагман Чарнаморскага флоту РФ ракетны крэйсер «Масква» затануў |праціўнік1 = {{RUS}} |праціўнік2 = {{UKR}} |камандзір1 = [[Файл:Naval ensign of Russia.svg|20px]] [[адмірал]] [[Осіпаў Ігар Уладзіміравіч|Ігар Осіпаў]]<br> [[Файл:Naval ensign of Russia.svg|20px]] [[капітан 1-га рангу]] [[Купрын Антон Валер'евіч|Антон Купрын]] [[утапленне|†]] |камандзір2 = [[Файл:Naval Ensign of Ukraine.svg|20px]] [[контрадмірал]] [[Неіжпапа Аляксей Леанідавіч|Аляксей Неіжпапа]] |сілы1 = [[Файл:Naval ensign of Russia.svg|20px]] [[Ваенна-марскі флот Расійскай Федэрацыі|ВМФ РФ]] |сілы2 = [[Файл:Naval Ensign of Ukraine.svg|20px]] [[Ваенна-марскія сілы Узброеных сіл Украіны|ВМС Украіны]] |страты1 = Ракетны крэйсер "Масква".<br>Невядомая колькасць асабовага складу (дадзеныя ўдакладняюцца) |страты2 = Адсутнічаюць |агульныя страты = |заўвага = |Commons = }} [[Файл:Stamp_of_Ukraine_s1985.jpg|міні|300пкс|«[[Рускі ваенны карабель, ідзі на хуй|Рускі ваенны карабель, ідзі на ...]]»&nbsp;— Украінская паштовая марка (з украінскім памежнікам на фоне крэйсера «Масква»), прэзентавана і ўведзена ў абарачэнне за дзень да знішчэння «Масквы»&nbsp;— 13 красавіка 2022 года.]] '''[[Флагманскі карабель|Флагман]] [[Чарнаморскі флот ВМФ Расіі|Чарнаморскага флоту ВМФ Расіі]] ракетны [[Масква (ракетны крэйсер)|крэйсер «Масква»]]''' затануў 14 красавіка 2022 года ў выніку ўдару 13 красавіка 2022 года берагавога ракетнага комплексу [[Нептун (крылатыя ракеты)|«Нэптун»]] [[Ваенна-марскія сілы Украіны|Ваенна-марскіх сіл Украіны]]<ref name="currenttime14.04.2022">{{ref-ru}} [https://www.currenttime.tv/a/russian-military-ship/31802556.html Экипаж крейсера «Москва» эвакуирован после атаки Украины]//«Настоящее Время», 14.04.2022</ref><ref name="Meduza13.04.2022">{{ref-ru}} [https://meduza.io/news/2022/04/13/vlasti-ukrainy-zayavili-o-raketnom-udare-po-kreyseru-moskva В Чёрном море горит крейсер «Москва». Власти Украины заявили о ракетном ударе по кораблю, Минобороны РФ&nbsp;— о детонации боезапаса]//«Meduza», 13 апреля 2022</ref><ref name="BBC214.04.2022">{{ref-ru}} [https://www.bbc.com/russian/live/news-60990573?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=62587bda6b7942142fe9468d%26Крейсер%20%22Москва%22%20затонул%20-%20Минобороны%20России%262022-04-14T19:55:14.185Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:87d0584a-f8d9-4b11-8b32-e8ff11583566&pinned_post_asset_id=62587bda6b7942142fe9468d&pinned_post_type=share Крейсер «Москва» затонул&nbsp;— Минобороны России]//BBC, 14.04.2022</ref><ref>{{ref-en}} {{Cite news|title=Russian Navy Ship Moskva Sunk by Ukrainian Missiles, U.S. Confirms|url=https://www.wsj.com/articles/russian-navy-ship-moskva-sunk-by-ukrainian-missiles-u-s-confirms-11650043527|work=Wall Street Journal|date=2022-04-15|accessdate=2022-04-18|issn=0099-9660|first=Gordon|last=Lubold}}</ref>. Крэйсер «Масква» з'яўляўся найбуйнейшым баявым караблём [[Чарнаморскі флот ВМФ Расіі|Чарнаморскага флоту Расійскай Федэрацыі]], уваходзіў да ліку шасці найбуйнейшых караблёў ВМФ Расіі<ref>{{ref-ru}} [https://tass.ru/proisshestviya/14377081 Что известно о гибели крейсера "Москва"]// TACC</ref>. «Масква» з'яўляецца першым страчаным флагманам расійскага флоту з часоў [[Расійска-японская вайна|расійска-японскай вайны]] ([[Цусімская бітва]])<ref name=":0">{{ref-en}} [https://www.wsj.com/articles/russias-sunken-warship-moskva-recalls-great-world-war-ii-naval-battles-11650021090 Russia’s Sunken Warship Moskva Recalls Great World War II Naval Battles], ''The Wall Street Journal''</ref><ref>{{ref-ru}} [https://news.israelinfo.co.il/technology/102233 Вашингтон подтверждает: крейсер «Москва» потопили украинские военные]//Новости Израиля, 15.04.2022</ref>, а таксама найбуйнейшым ваенным караблём з часоў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ваенны карабель, затоплены падчас ваеннага канфлікту<ref name=":0"/>. Таксама «Масква» патэнцыйна з'яўляецца найбуйнейшым ваенным караблём, калі-небудзь знішчаны ракетай<ref name="CNN14.04.2022"/>. Апошні раз карабель такога тыпу быў затоплены за 40 гадоў да гэтага — у 1982 годзе падчас [[Фалклендская вайна|вайны на Фалклендах]] брытанская падлодка патапіла [[Генерал Бельграно (крэйсер)|крэйсер аргенцінскіх Ваенна-марскіх сіл «Генерал Бельграно»]]<ref name="BBC14.04.2022"/>. Па дадзеных [[СНБА Украіны]] з 510 чалавек, якія знаходзіліся на борце карабля, Расіі ўдалося выратаваць 58<ref>{{ref-uk}} {{cite web | url = https://www.ukrinform.ua/rubric-ato/3464439-ukraina-vvazae-so-z-moskvi-vratuvalisa-lise-58-osib-iz-510-rnbo.html | title = Україна вважає, що з «Москви» врятувалися лише 58 осіб із 510 – РНБО | publisher = Укрінформ | date = 2022-04-22 }}</ref>. == Ход падзей == [[Файл:Neptune cruise missile 04.jpg|міні|300пкс|Машыны першага доследнага комплексу РК-360МЦ «Нэптун», 5 красавіка 2019.]] [[Файл:Neptune complex, Kyiv 2021, 10.jpg|thumb|300px|Першы серыйны комплекс на шасі [[Tatra 815|Tatra 815-7]], рэпетыцыя [[Парад у гонар дня Незалежнасці Украіны|парада ў гонар дня Незалежнасці Украіны]], 2021 год]] Па дадзеных ''[[Радыё Свабода|Радыё «Свабода»]]'', яшчэ 10 красавіка ракетны крэйсер [[Масква (ракетны крэйсер)|«Масква»]] Чарнаморскага флота Расіі стаяў на якары ў [[Севастопальская бухта|Севастопальскай бухце]] супраць [[Апалонавая бухта|Апалонавай бухты]]. Познім вечарам 13 красавіка 2022 года старшыня [[Адэская абласная дзяржаўная адміністрацыя|Адэскай абласной ваеннай адміністрацыі]] [[палкоўнік]] [[Марчанка Максім Міхайлавіч|Максім Марчанка]] паведаміў у сваім [[Telegram|Telegram-канале]], што ўкраінскія вайскоўцы нанеслі ўдар па расейскім ракетным крэйсеры «Масква» крылатымі ракетамі класа [[Нептун (крылатыя ракеты)|«Нэптун»]], у выніку чаго ён атрымаў «вельмі сур'ёзныя пашкоджанні». Пазней дарадца кіраўніка [[Офіс Прэзідэнта Украіны|Офіса прэзідэнта Украіны]] [[Аляксей Мікалаевіч Арастовіч|Аляксей Арастовіч]] удакладніў, што на караблі «Масква», які знаходзіцца ў басейне [[Чорнае мора|Чорнага мора]], моцны пажар. У той жа час, дарадца [[Міністр ўнутраных спраў Украіны|Міністра ўнутраных спраў Украіны]] [[Герашчанка Антон Юр'евіч|Антон Герашчанка]] заявіў, што «ўвесь [[Чарнаморскі флот ВМФ Расіі|Чарнаморскі флот РФ]] выведзены для ажыццяўлення тэрміновых выратавальных мерапрыемстваў»<ref name="Meduza13.04.2022"/>. Таксама пацвярджэнне гэтай інфармацыі ананімнымі крыніцамі ва ўкраінскай разведцы паведаміла ''[[Украінская праўда]]''<ref name="currenttime14.04.2022"/>. Твітэр-акаўнт ''OSINT UK'', на які спаслалася выданне ''[[Meduza]]'', апублікаваў запіс сігналу [[SOS]], які, як сцвярджаецца, быў перададзены з борта крэйсера каля гадзіны ночы [[Маскоўскі час|па маскоўскім часе]]<ref name="Meduza13.04.2022"/>. Бліжэй да раніцы 14 красавіка 2022 года расійскія дзяржаўныя агенцтвы ''[[ТАСС]]'' і ''[[РИА Новости|РІА «Новости»]]'' са спасылкай на [[Міністэрства абароны Расіі]] паведамілі, што экіпаж «Масквы» эвакуіраваны пасля дэтанацыі боезапасу ў выніку пажару. У міністэрстве пацвердзілі, што карабель сур'ёзна пашкоджаны ў выніку пажару, прычыны якога ''«ўстанаўліваюцца»'', але не паведамілі аб пацярпелых і загінуўшых. Штатная колькасць экіпажа «Масквы», па розных дадзеных, складала ад 510 да 758 чалавек<ref name="currenttime14.04.2022"/>. Раніцай у еўрапейскіх СМІ пачалі з'яўляцца паведамленні, што крэйсер мог затануць<ref>{{ref-ru}} [https://rus.err.ee/1608564544/50-j-den-vojny-raketnyj-krejser-moskva-serezno-postradal-v-rezultate-ukrainskogo-udara 50-й день войны: ракетный крейсер «Москва» серьёзно пострадал в результате украинского удара]//Eesti Rahvusringhääling, 14.04.2022</ref>. СМІ таксама звярнулі ўвагу, што поўная эвакуацыя карабля магла азначаць, што яго нельга будзе пакінуць на плаву і ён будзе ўтоплены. Аналітыкі ў каментарах ''[[CNN]]'' адзначалі, што пажар на борце такога карабля мог прывесці да катастрафічных наступстваў&nbsp;— выбуху, які можа прывесці да яго затаплення. Аднак ''CNN'' не змог візуальна пацвердзіць, што карабель быў уражаны або яго бягучы стан. Над Чорным морам быў моцны шторм, які не дазволіў зрабіць здымкі спадарожніку і зняць сэнсарныя спадарожнікавыя дадзеныя<ref name="CNN14.04.2022">{{ref-en}} {{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/14/europe/russia-navy-cruiser-moskva-fire-abandoned-intl-hnk-ml/index.html|title=Russian navy evacuates flagship. Ukraine claims it was hit by a missile|last=Brad Lendon CNN|website=CNN|accessdate=2022-04-14}}</ref>. Днём 14 красавіка 2022 года прадстаўнікі ўкраінскага [[Аператыўнае камандаванне «Поўдзень»|Аператыўнага камандавання «Поўдзень»]] заявілі аб тым, што флагман Чарнаморскага флоту Расіі быў уражаны ракетамі «Нэптун»:<blockquote>…ён [крэйсер] атрымаў значныя пашкоджанні. Узнік пажар. Астатнія падраздзяленні карабельнай групы спрабавалі аказаць дапамогу, але шторм і магутны выбух боепрыпасаў перакулілі крэйсер, і ён пачаў тануць.</blockquote> У той жа час Мінабароны Расіі заявіла, што «Масква» ''«захоўвае плавучасць»'', прымаюцца меры па яго буксіроўцы ў порт, а экіпаж крэйсера быў эвакуіраваны на іншыя караблі Чарнаморскага флоту, якія знаходзіліся ў гэтым раёне. У сваю чаргу, прэс-сакратар [[Пентагон]]а Джон Кербі паведаміў ''CNN'', што па іх дадзеных на «Маскве» адбыўся ''«прынамсі адзін выбух»'', які нанёс караблю сур'ёзныя пашкоджанні, але пакуль [[ЗША]] не могуць сказаць, ці быў ён выкліканы ракетным ударам. Паводле ацэнак Пентагона, карабель на плаву ''«можа працягнуць шлях і ён гэта робіць»'', накіроўваючыся на ўсход. Верагодна, выказаў меркаванне Кербі, «Масква» зойдзе ў [[Севастопаль]] для рамонту<ref name="CNN14.04.2022" />. Увечары таго ж дня (каля паўночы па маскоўскім часе) Мінабароны Расіі паведаміла, што пры буксіроўцы крэйсера ў порт прызначэння з-за пашкоджанняў корпуса, атрыманых падчас пажару ад дэтанацыі боезапасу, карабель страціў [[астойлівасць]] і ва ўмовах штармавога хвалявання мора затануў<ref>{{ref-ru}} [https://www.fontanka.ru/2022/04/14/71258285/ Он затонул. Ракетный крейсер «Москва» не дошёл до базы в Севастополе]//Фонтанка.ру, 14.04.2022</ref><ref name=":1">{{ref-ru}} {{Cite web|title=Крейсер "Москва" затонул при буксировке во время шторма|url=https://ria.ru/20220414/kreyser-1783626130.html|publisher=РИА Новости|date=14 апреля 2022}}</ref><ref name=":1" /><ref name="BBC214.04.2022" />. У каментары карэспандэнту ''CNN'' сакратар [[Савет нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны|СНБА Украіны]] [[Данілаў Аляксей Мячаслававіч|Аляксей Данілаў]] адказаў, што крэйсер «Масква» знаходзіўся недалёка ад вострава Змяіны і быў уражаны двума ''«магутнымі ракетамі ўкраінскай вытворчасці»'' «Нэптун». Таксама Данілаў заявіў, што: <blockquote>…[Пуцін] прыйшоў забіваць нашых дзяцей, нашых жанчын, нашых мірных жыхароў. Гэта наш падарунак яму. І гэта толькі пачатак. Будзе больш, чым адна Масква<ref>{{ref-en}} [https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-04-14-22/h_345c903b1c34e393531ba672c52d510b It's 8:30 p.m. in Kyiv. Here's what you need to know.] // CNN, 14.04.2022</ref>.</blockquote> Уначы супраць 15 красавіка 2022 года расіяне разбамбілі завод [[Жулянскі машынабудаўнічы завод «Візар»|«Візар»]] у [[Вышнэвэ|Вышнэвым]], які вырабляў ракеты Нэптун. Сур'ёзныя пашкоджанні атрымалі цэх і адміністрацыйны будынак завода. Відавочцы гавораць, што ўдар з паветра нанесены каля 1:30 ночы, было пяць трапленняў. У каля 50 аўтамабіляў, прыпаркаваных ля завода, выбіла шкла<ref name=":2">{{ref-uk}} [https://www.pravda.com.ua/news/2022/04/15/7339811/ У Києві та Київській області вночі лунали вибухи, постраждав завод] //УП, 15.04.2022</ref>. Раніцай Мінабароны РФ заявіла, што высокадакладнымі ракетамі вялікай далёкасці марскога базіравання «Калібр» нанесены ўдар па заводзе «Візар»: ''«знішчаны цэхі вытворчасці і рамонту зенітных ракетных комплексаў вялікай і сярэдняй далёкасці, а таксама супрацькарабельных ракет»''<ref name=":2"/>. == Чыннікі == ''[[Meduza]]'' ў сваім матэрыяле ўказала на тое, што «Масква», верагодна, адзіны з [[Крэйсеры праекта 1164|караблёў свайго класа]], якія застаюцца ў страі, які пры мадэрнізацыі не атрымаў новых радараў, здольных эфектыўна засякаць нізкалётальныя цэлі накшталт супрацькарабельнай ракеты «Нэптун»<ref name="Meduza214.04.2022">{{ref-ru}} [https://meduza.io/feature/2022/04/14/zagorelsya-flagman-chernomorskogo-flota-kreyser-moskva-ego-poterya-mozhet-seriezno-oslabit-zaschitu-korabley-uchastvuyuschih-v-voyne Затонул флагман Черноморского флота&nbsp;— крейсер «Москва». Его потеря может серьёзно ослабить защиту кораблей, участвующих в войне]//''[[Meduza]]'', 14.04.2022</ref>. Сярод аднаго з верагодных, але не пацверджаных, варыянтаў плыні атакі быў названы і такі: БПЛА [[Bayraktar TB2]] мог або адцягваць увагу [[Супрацьпаветраная абарона|СПА]] крэйсера на сябе (аж да выканання ролі «ахвярнай пешкі»), або выконваў ідэнтыфікацыю мэты, разведваў яе каардынаты і наводзіў на яе берагавы комплекс<ref name="txt.106368"/>. БПЛА мог адцягнуць увагу галоўнай супрацьпаветранай [[Радыёлакацыйная станцыя|РЛС]] крэйсера 3Р41 «Хваля» ({{lang-ru|«Волна»}}) бартавога комплексу С-300Ф «Форт». Але яна мае кут агляду за ўсё 180 градусаў. Пакрыццё на 360° забяспечвала трохкаардынатнае РЛС паветранага пошуку вялікай далёкасці [[МР-800 Флаг (радыёлакацыйны комплекс)|МР-800 «Сцяг»]] ({{lang-ru|«Флаг»}}) бартавога [[Аса (зенітны ракетны комплекс)|ЗРК «Аса»]]. Але цалкам верагодна, што падчас шторму ён не змог адрозніць ракеты, амаль слізгальныя над паверхняй мора, ад хваляў<ref name="txt.106368">{{ref-uk}} {{cite web | url = https://texty.org.ua/fragments/106368/ukrayinci-obduryly-radar-na-moskvi-odna-z-versij-obstavyn-najbilshoyi-vtraty-rosflotu/ | title = Українці «обдурили» радар на «Москві». Одна з версій обставин найбільшої втрати росфлоту | author = Кріс Оуен | date = 2022-04-14 | publisher = Тексти }}</ref>. == Супутнія падзеі == Высокапастаўлены чыноўнік [[Міністэрства абароны ЗША]] у каментары ''CNN'' адзначыў, што яны заўважылі, як пасля пашкоджання «Масквы» іншыя караблі ЧФ РФ, якія знаходзіліся паблізу ад яе месцазнаходжанне або ў паўночнай частцы Чорнага мора, вырушылі на поўдзень (далей ад украінскіх берагоў) і пакінулі раёны, у якіх яны дзейнічалі<ref>{{ref-en}} [https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-04-14-22/h_693a84b16f54249296633209aee03363 US assesses Russian warship still battling fire, but cannot confirm cause, defense official says]//CNN, 14.04.2022</ref>. == Ацэнкі значэння == Крэйсер «Масква» — гэта той самы карабель, якому адрасавалася фраза ''«[[Русский военный корабль, иди на хуй]]»'' пры нападзе на востраў Змяіны<ref name="currenttime14.04.2022"/>. У каментары ''[[Бі-Бі-Сі]]'' дырэктар Інстытута вывучэння марскога патэнцыялу Расіі пры Ваенна-марскім каледжы ЗША прафесар Майкл Петэрсан адзначыў, што гэта мае і сімвалічнае, і ваеннае значэнне. «Масква» — флагман Чарнаморскага флота і <blockquote>…сімвал расійскай ваеннай магутнасці на Чорным моры, <…> украінцы страцілі свой флот у 2014 годзе, пасля [[Анексія Крыма Расіяй|анэксіі Крыма]], таму… сам факт таго, што ўкраінцы могуць наносіць такія ўдары надзвычай сімвалічны і балючы для расійскага кіраўніцтва.</blockquote> На яго думку, гэта можа мець і ваеннае значэнне, паколькі зараз расійскі флот можа адчуць неабходнасць дзейнічаць на большым аддаленні ад украінскага берага<ref>{{ref-ru}} [https://www.bbc.com/russian/live/news-60990573?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=6257c90b6b7942142fe94574%26Эксперт:%20удар%20по%20%22Москве%22%20имеет%20символическое%20и%20военное%20значение%262022-04-14T07:11:08.558Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:997d4bf8-de62-4e44-aacf-7717c69111fc&pinned_post_asset_id=6257c90b6b7942142fe94574&pinned_post_type=share Эксперт: удар по «Москве» имеет символическое и военное значение]//[[BBC News Russian]], 14.04.2022</ref>. Капітан [[Ваенна-марскія сілы ЗША|ВМС ЗША]] ў адстаўцы і былы дырэктар здзелак у Аб'яднаным разведвальным цэнтры [[Інда-Ціхаакіянскае камандаванне Ўзброеных сіл ЗША|Інда-Ціхаакіянскага камандавання ЗША]] Карл Шустэр, каментуючы тое, што адбылося, для ''CNN'', заявіў: <blockquote>Толькі страта [[Атамная падводная лодка з балістычнымі ракетамі|падводнай лодкі з балістычнымі ракетамі]] або «[[Адмірал флоту Савецкага Саюза Кузняцоў|Кузняцова]]» (адзінага расійскага авіяносца) нанесла б больш сур'ёзны ўдар па рэпутацыі ваенна-марскога флота ў вачах расійскай грамадскасці.</blockquote> Таксама Шустэр адзначыў, што калі інфармацыя аб удары «Нэптунам» пацвердзіцца, то «Масква» патэнцыйна можа стаць найбуйнейшым ваенным караблём, калі-небудзь выведзеным са строю ракетай<ref name="CNN14.04.2022" />. Прафесар вайны і стратэгіі [[Каралеўскі каледж Лондана|Каралеўскага каледжа ў Лондане]] Алесіё Паталана ў каментары ''CNN'' адзначаў: <blockquote>Караблі дзейнічаюць удалечыні ад грамадскай увагі, і іх дзейнасць рэдка становіцца прадметам навін. Але яны з'яўляюцца вялікімі плывучымі часткамі нацыянальнай тэрыторыі, і калі вы губляеце адзін з іх, флагман, гэта палітычнае і сімвалічнае паведамленне ў дадатак да вайсковага. Страта выдзяляецца менавіта з-за гэтага<ref name="CNN14.04.2022" />.</blockquote> Афіцэр надводных баявых дзеянняў ВМС ЗША лейтэнант-камандэр Джэйсан Ланкастэр у каментары для ''{{iw|Center for International Maritime Security|CIMSEC|en|Center for International Maritime Security}}'', што калі для нападу на «Маскву» выкарыстоўваўся «Нэптун», то гэта яго першае вядомае ўжыванне падчас вайны. На яго думку, пагроза, якая зыходзіць ад мабільных крылатых ракет берагавога базавання, такіх як «Нэптун», <blockquote>…змяняе аператыўныя паводзіны суперніка — расейскія караблі будуць дзейнічаць такім чынам, каб звесці да мінімуму рызыку выяўлення і максымізаваць свае шанцы абараніць сябе. Гэтыя паводніцкія змены абмяжоўваюць здольнасць Расіі выкарыстоўваць свой флот у інтарэсах. Дадатковы стрэс ад раптоўнага бою павялічвае стомленасць і можа прывесці да памылак.</blockquote> Кіраўнік ''[[Conflict Intelligence Team]]'' Руслан Левіеў у каментары ''Бі-Бі-Сі'' заявіў, што патапленне крэйсера было б ''«гістарычным інцыдэнтам»'', паколькі апошні раз такога тыпу карабель быў затоплены ў 1982 годзе падчас [[Фалклендская вайна|вайны на Фалклендах]] паміж Брытаніяй і Аргенцінай. Тады брытанская падлодка патапіла [[ARA General Belgrano|крэйсер аргенцінскіх Ваенна-марскіх сіл]]<ref name="BBC14.04.2022">{{ref-uk}} [https://www.bbc.com/ukrainian/features-61113453 «Москва» потонула. Що сталося з російським крейсером]//BBC, 14.04.2022</ref>. Галоўны рэдактар ''BlackSeaNews'' Андрэй Кліменка паведаміў, што пасля паразы «Масквы» ў Расіі зменшылася колькасць крылатых ракет. Па словах Кліменкі, сумарны залп крылатых ракет караблёў ЧФ РФ, якія знаходзяцца ў Чорным моры, знізіўся з 72 да 56<ref name="BBC14.04.2022"/>. У той жа час, ваенны эксперт Мікалай Бялескаў у каментары ''Бі-Бі-Сі'' паказваў, што «Маскву» не выкарыстоўвалі для абстрэлу тэрыторыі Украіны крылатымі ракетамі з Чорнага мора, паколькі яна не была носьбітам [[Калібр (крылатая ракета)|ракет «Калібр»]], якімі РФ накрывае амаль усю Украіну<ref name="BBC News Україна14.04.2022">{{ref-uk}} [https://www.bbc.com/ukrainian/news-61108192 «Нептун» vs крейсер «Москва». Що відомо про ракети, які потопили флагман росіян]//BBC News Україна, 14.04.2022</ref>. ''Meduza'' у сваім матэрыяле адзначала, што адной з задач крэйсера была супрацьпаветраная і супрацьракетная абарона ў карысць усіх сіл флота: карабель нёс на борце дальнабойныя комплексы СПА [[С-300]] «Форт». Страта яго баяздольнасці сур'ёзна прыслабіла абарону сіл флоту, якія ўдзельнічаюць у вайне з Украінай, ад нападаў з паветра<ref name="Meduza214.04.2022"/>. Бі-бі-сі, ў сваю чаргу, таксама сведчыла аб тым, што, як флагманскі карабель, ён павінен мець аператыўны штаб кіравання. Эксперты ў каментарах ''Бі-Бі-Сі'' меркавалі, што менавіта з яго маглі кіраваць аперацыяй па блакадзе [[Паўночнае Прычарнамор'е|ўкраінскага ўзбярэжжа Чорнага мора]]<ref name="BBC News Україна14.04.2022"/>. 15 красавіка 2022 года расійскі апазіцыйны журналіст Ігар Якавенка ў эфіры [[24 (тэлеканал)|24-га канала]] заявіў: <blockquote>Цяпер ёсць рэальная магчымасць знішчыць флот Расіі. Гэты карабель з'яўляўся так званым абаронцам для іншых караблёў. Для гэтага, калі тоне флагманскі карабель — адзіны ракетны крэйсер Чарнаморскага флота — гэта змяняе расклад сіл<ref name="24tv.ua">{{ref-ru}} [https://24tv.ua/ye-realna-mozhlivist-znishhiti-flot-rosiyi-yakovenko_n1950838. Есть реальная возможность уничтожить флот России]//24tv.ua 15.04.2022</ref>.</blockquote> Патапленне крэйсера «Масква» супадае па даце з [[Крушэнне «Тытаніка»|патапленнем найбуйнага лайнера свайго часу «Тытанік»]]. Вялікая колькасць медыйных каментатараў падкрэсліваюць сімвалічнасць гэтай даты і яе важнасць як сакральнага знака для [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|крамлёўскай верхавіны]], якая верыць у забабоны<ref>{{ref-ru}} {{Cite web|title="Дошёл в порт приписки". Соцсети о затонувшем крейсере "Москва"|url=https://www.svoboda.org/a/doshel-v-port-pripiski-sotsseti-o-zatonuvshem-kreysere-moskva/31804822.html|website=Радио Свобода|accessdate=2022-04-16|language=ru}}</ref>. == Масавая культура == {{Урэзка | Выраўноўванне = right | Без разрываў = 1 | Загаловак = Саўка ды Грышка пра расейскі ваенны карабель | Утрыманне = <poem> Масква — У гэтым гуку шмат — Масква — Нягодаў, гора, страт. Масква Ляжыць на дне марскім І не паб’ецца ўжо ні з кім<ref>[[Лявон Вольскі]]. [https://web.archive.org/web/20240911002623/https://www.svaboda.org/a/31806361.html Саўка ды Грышка пра расейскі ваенны карабель] // Радыё Свабода, 16.04.2022</ref>. </poem> | Подпіс = }} Ва ўкраінскім Інтэрнэце знішчэнне крэйсера было ўспрынята як прамы адказ вядомай [[Русский военный корабль, иди на хуй|фразе аб расійскім ваенным караблі]]. Тэлевядучая [[Леся Іванаўна Нікіцюк|Леся Нікіцюк]] выпусціла парадыйную песню па матыве мелодыі з мультфільма «У сінім моры, у белай пене»<ref>https://www.youtube.com/watch?v=enCMkEZZK1E</ref>. == Заўвагі == {{спіс заўваг|2}} {{Уварванне Расіі ва Украіну}} [[Катэгорыя:Уварванне Расіі ва Украіну (2022)]] [[Катэгорыя:Падзеі 13 красавіка]] [[Катэгорыя:Падзеі 14 красавіка]] [[Катэгорыя:Красавік 2022 года]] [[Катэгорыя:Бітвы на Чорным моры]] [[Катэгорыя:Марскія бітвы Расіі]] [[Катэгорыя:Бітвы Украіны]] qgr2hg2rs8awg4qvj4jj4t3wj91717q 0 711575 5133160 4994553 2026-04-28T00:11:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133160 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[22 чэрвеня]] [[2022]] года а 02:24 па мясцовым часе ([[UTC+04:30]]) на тэрыторыі [[Афганістан]]а ў раёне [[Лінія Дзюранда|лініі Дзюранда]], якая падзяляе Афганістан і [[Пакістан]], адбыўся [[Землетрасенне|землятрус]] магнітудай 6,2 (па іншых ацэнках — 5,9<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=http://geoscope.ipgp.fr/index.php/en/catalog/earthquake-description?seis=us7000hj3u|title=Geoscope - Earthquake description|author=Super Utilisateur|website=geoscope.ipgp.fr|access-date=2022-06-22}}</ref> або 6,1<ref>{{Cite web|lang=hi|url=https://khabri.live/the-6-1-magnitude-earthquake-struck-in-the-paktika-province-of-afghanistan/|title=अफगानिस्तान भूकंप: पक्तिका प्रांत में आया 6.1की तीव्रता का भूकंप, मृतकों का आंकड़ा स्पष्ट नहीं। - khabri.live|date=2022-06-22|access-date=2022-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220622082606/https://khabri.live/the-6-1-magnitude-earthquake-struck-in-the-paktika-province-of-afghanistan/|archive-date=22 чэрвеня 2022|url-status=dead}}</ref>). Не менш за 1500 чалавек загінулі, яшчэ 2000 атрымалі раненні, што робіць гэтае землетрасенне самым смяротным у 2022 годзе<ref name=":4">{{Cite web|lang=ar|url=https://www.aljazeera.net/news/politics/2022/6/22/عاجل-المتحدث-باسم-حركة-طالبان-ارتفاع|title=زلزال أفغانستان.. عدد القتلى يرتفع إلى 1500 وهيئات إنسانية تدعو الغرب لتجاوز موقفه من طالبان لإغاثة المنكوبين|website=www.aljazeera.net|access-date=2022-06-23}}</ref>. == Перадгісторыя == === Сітуацыя ў Афганістане === У [[2021]] годзе ўладу ў Афганістане захапіла тэрарыстычная арганізацыя «[[Талібан]]». Многія міжнародныя гуманітарныя арганізацыі з-за боязі з нагоды бяспекі і дрэннага становішча ў галіне [[Правы чалавека|правоў чалавека]] спынілі дзейнасць у краіне. Паводле ацэнак [[The Washington Post]], гэта істотна запаволіла выратавальныя аперацыі на тэрыторыі дзяржавы<ref name=":1">{{Cite news|access-date=2022-06-22|id=0190-8286|website=Washington Post|title=1,000 dead, 1,500 injured in Afghan quake, news report says|url=https://www.washingtonpost.com/world/afghanistan-earthquake-kills-at-least-155-people/2022/06/22/9c555e1c-f1ea-11ec-ac16-8fbf7194cd78_story.html}}</ref>. За апошняе дзесяцігоддзе ў Афганістане ад землятрусаў загінула больш за 7000 чалавек, гэта значыць у сярэднім 560 смерцяў у год<ref>{{Cite news|access-date=2022-06-23|date=2022-06-22|website=BBC News|title=Afghan earthquake: At least 1,000 people killed and 1,500 injured|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61890804}}</ref>. У выніку моцнага [[Землетрасенне ў Гіндукушы|землетрасення ў 2015 годзе]] на паўночным усходзе Афганістана загінула больш за 200 чалавек у краіне і ў суседнім Пакістане<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/6/22/dozens-killed-as-6-1-magnitude-quake-shakes-afghanistan-pakistan|title=At least 1,000 killed after strong earthquake jolts Afghanistan|website=www.aljazeera.com|access-date=2022-06-23}}</ref>. У 2008 годзе землятрус магнітудай 6,4 у Заходнім Пакістане забраў жыцці 166 чалавек; выкліканыя катастрофай апоўзні разбурылі некалькі вёсак<ref name="anss12" />. Больш раннія моцныя землятрусу ў 2002 і 1998 гадах панеслі жыцці больш за тысячы і каля 4700 чалавек адпаведна<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.cnn.com/2022/06/22/asia/afghanistan-khost-earthquake-intl-hnk/index.html|title=More than 1,000 people killed after magnitude 5.9 earthquake hits eastern Afghanistan|website=CNN|access-date=2022-06-23}}</ref>. === Тэктанічная абстаноўка === [[Файл:Himalayan Tectonic Summary.png|thumb|left|259px|Карта межаў тэктанічных пліт [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]]. Афганістан размешчаны злева.]] Большая частка Афганістана размешчана ў зоне кантынентальнай дэфармацыі ў межах [[Еўразійская пліта|Еўразійскай пліты]]. Сейсмічная актыўнасць тут знаходзіцца пад уплывам [[Зона субдукцыі|субдукцыі]] [[Аравійская платформа|Аравійскай пліты]] на захадзе і субдукцыі [[Індастанская пліта|Індыйскай пліты]] на ўсходзе. Хуткасць субдукцыі апошняй уздоўж кантынентальнай канвергентна мяжы ацэньваецца ў 39 міліметраў у год або вышэй. Назіраецца [[трансгрэсія]]. Сейсмічнасць фіксуецца на глыбіні 300 кіламетраў і выклікана субдукцыяй пліт. [[Разлом Чаман]] — гэта буйны [[трансформны разлом]], у якім адбываюцца моцныя землятрусы з неглыбокім [[гіпацэнтр]]ам; ён утворвае транспрэсіённую мяжу паміж Еўразійскай і Індыйскай плітамі. Гэтая зона складаецца з сейсмічна актыўных насоўгавых і зрухавых разломаў<ref name="Wheeler05">{{cite journal|last1=Wheeler|first1=Russell L.|last2=Bufe|first2=Charles G.|last3=Johnson|first3=Margo L.|last4=Dart|first4=Richard L.|title=Seismotectonic Map of Afghanistan, with Annotated Bibliography|journal=Open-File Report 2005–1264|date=2005|url=https://pubs.usgs.gov/of/2005/1264/pdf/OFR-1264.pdf|publisher=Министерство внутренних дел США, Геологическая служба США|access-date=22 июня 2022|url-status=live}}</ref>. == Ацэнкі == Першапачаткова [[Геалагічная служба ЗША]] паведаміла пра землятрус магнітудай 6,1 на глыбіні 10 кіламетраў, пазней магнітуда была зніжана да 5,9<ref name="anss12">{{cite web|lang=en|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us7000hj3u/executive|title=M 5.9 - 46 km SW of Khōst, Afghanistan|date=2022-06-22|publisher=USGS|access-date=2022-06-22|url-status=live}}</ref>. Геалагічная служба ЗША таксама паведаміла, што землетрасенне адбылося альбо ўздоўж паўночна-ўсходняга левабаковага разлома, альбо паўночна-заходняга правабаковага разлома<ref name="anss12"/>. Абсерваторыя GEOSCOPE паведаміла пра землятрус магнітудай 6,2 на глыбіні 6 кіламетраў<ref name=":0" />. [[Еўрапейска-міжземнаморскі сейсмалагічны цэнтр]] паведаміў аб магнітудзе 6,1<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.emsc-csem.org/Earthquake/earthquake.php?id=1141004|title=Earthquake, Magnitude 5.9 - CENTRAL AFGHANISTAN - 2022 June 21, 20:54:36 UTC|website=EMSC-CSEM|access-date=2022-06-22}}</ref>. Таксама цэнтр паведаміў, што землетрасенне адчувалася ў радыусе больш за 500 кіламетраў для па меншай меры 119 мільёнаў чалавек<ref>{{Cite news|access-date=2022-06-22|date=2022-06-22|website=ABC News|title=At least 1,000 killed by magnitude-6.1 earthquake in Afghanistan|url=https://www.abc.net.au/news/2022-06-22/afghanistan-earthquake-kills-1000/101174820}}</ref>. == Наступствы == === Афганістан === Улады заявілі, што ў выніку землятрусу ў агульнай складанасці загінула не менш за 1500 чалавек і не менш за 2000 атрымалі раненні<ref name=":4" />. Гэта самы смяротны землятрус у Афганістане за апошнія 20 гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3182617/earthquake-hits-afghanistan-least-255-dead|title=Afghanistan earthquake kills 950, toll likely to rise|website=South China Morning Post|date=2022-06-22|access-date=2022-06-22}}</ref>. Сейсмолагі Геалагічнай службы ЗША заявілі, што землятрус стаў разбуральным з-за яго невялікай глыбіні гіпацэнтра і эпіцэнтра ў густанаселеным раёне, дзе будынкі не разлічаны на землетрасенне<ref name=":1" />. Некалькі шматкватэрных дамоў былі разбураны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://bakhtarnews.af/en/280-people-killed-600-injured-as-earthquake-hits-khost-paktika-2/|title=280 People Killed, 600 Injured as Earthquake Hits Khost, Paktika|website=Bakhtar|date=2022-06-22|access-date=2022-06-22|archive-date=22 чэрвеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220622071738/https://bakhtarnews.af/en/280-people-killed-600-injured-as-earthquake-hits-khost-paktika-2/|url-status=dead}}</ref>. Назіраліся апоўзні<ref>{{Cite tweet|author=Bilal Sarwary|user=bsarwary|number=1539466618048323585|title=#AFG Afghanistan is to earthquakes, like Florida is to hurricanes. Disturbing reports coming out of Paktika and Khost provinces after earthquake. Some homes on a mountain collapsed as a result of sliding caused by earthquake in Khost.|language=en|access-date=2022-06-22|date=2022-06-22}}</ref>. === Пакістан === Землятрус забраў жыцці некалькіх дзясяткаў чалавек у Пакістане, што зрабіла яго самым смяротным у краіне з 2015 года<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/world/afghanistan-earthquake-kills-30-pakistani-tribal-people/cid/1871410|title=Afghanistan earthquake kills 30 Pakistani tribal people|website=www.telegraphindia.com|access-date=2022-06-24}}</ref>. == Выратавальная аперацыя == Урад Афганістана арганізаваў выратавальную аперацыю ў краіне<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/22/afghanistan-earthquake-at-least-130-dead-after-magnitude-quake-strikes|title=At least 920 dead after 6.1-magnitude quake hits Afghanistan|website=the Guardian|date=2022-06-22|access-date=2022-06-22}}</ref>. Улады заявілі, што колькасць загінуўшых з ходам выратавальнай аперацыі можа ўзрасці<ref name=":3">{{Cite web|lang=en|url=https://www.straitstimes.com/asia/south-asia/at-least-40-killed-in-overnight-afghanistan-earthquake-official|title=At least 900 killed in overnight Afghanistan earthquake: Minister {{!}} The Straits Times|author=Hermes Auto|website=www.straitstimes.com|date=2022-06-22|access-date=2022-06-22}}</ref>. Многія параненыя дастаўляліся па паветры на [[верталёт]]ах. Верталёты таксама дастаўлялі ў рэгіён медыкаменты і харчаванне<ref name=":2">{{Cite news|access-date=2022-06-22|first=Mohammad Yunus|last=Yawar|date=2022-06-22|website=Reuters|title=Afghan quake kills at least 920; toll expected to rise|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/earthquake-magnitude-61-shakes-afghanistan-pakistan-usgs-2022-06-21/}}</ref>. Як заявіў выконваючы абавязкі прэм’ер-міністра Афганістана [[Хасан Ахунд]], для пацярпелых падчас землятрусу быў выдзелены 1 мільярд афганскіх афгані, а ў рэгіёны дастаўлены прадметы першай неабходнасці<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://bakhtarnews.af/en/1-billion-afs-allocated-to-earthquake-victims-of-paktika-khost-provinces/|title=1 Billion Afs Allocated to Earthquake Victims of Paktika, Khost Provinces|website=Bakhtar News Agency|date=2022-06-22|access-date=2022-06-22|archive-date=22 чэрвеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220622115352/https://bakhtarnews.af/en/1-billion-afs-allocated-to-earthquake-victims-of-paktika-khost-provinces/|url-status=dead}}</ref>. Прэс-сакратар заклікаў агенцтвы па аказанні дапамогі даць пацярпелым прадметы першай неабходнасці, каб пазбегнуць [[Гуманітарная катастрофа|гуманітарнай катастрофы]]. Намеснік Спецыяльнага прадстаўніка Генеральнага сакратара па Афганістану заявіў, што праводзіць ацэнку патрэбаў пацярпелых<ref name=":5">{{Cite web|lang=en|url=https://theprint.in/world/afghanistan-earthquake-death-toll-surpasses-1000/1007398/|title=Afghanistan earthquake death toll surpasses 1,000|website=ThePrint|date=2022-06-22|access-date=2022-06-22}}</ref>. == Міжнародная рэакцыя == === Арганізацыя === Гуманітарная дапамога паступіла ў Афганістан ад такіх устаноў, як [[ААН]]<ref name=":2" />. Па яе паведамленнях, размеркавана медыцынская дапамога, нехарчовыя тавары першай неабходнасці, прадукты харчавання, вада і прадметы гігіены<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2022/06/1120992|title=UN agencies rush to aid Afghanistan following deadly quake|website=UN News|date=2022-06-22|access-date=2022-06-23}}</ref>. Прадстаўнік ААН заявіў, што арганізацыя не валодае магчымасцямі для правядзення пошукава-выратавальных аперацый, але яна звярнулася з афіцыйным запытам да пасольства [[Турцыя|Турцыі]] ў Афганістане аб правядзенні падобных мерапрыемстваў<ref>{{Cite news|access-date=2022-06-23|first=Michelle|last=Nichols|date=2022-06-22|website=Reuters|title=U.N. says Turkey likely best to send rescue teams to Afghanistan|url=https://www.reuters.com/business/environment/un-says-turkey-likely-best-send-rescue-teams-afghanistan-2022-06-22/}}</ref>. Спецыяльны прадстаўнік Еўрапейскага Саюза па Афганістане заявіў, што [[Еўрапейскі Саюз]] сочыць за сітуацыяй і гатовы аказаць дапамогу<ref name=":6">{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/6/22/afghanistan-live-news-earthquake-kills-at-least-920-people|title=Afghanistan reels from devastating quake as death toll tops 1,000|author=Federica Marsi,Hamza Mohamed|website=www.aljazeera.com|access-date=2022-06-23}}</ref>. Кіраўнік [[Таварыства Чырвонага Паўмесяца Ісламскай Рэспублікі Іран|Таварыства Чырвонага Паўмесяца Ірана]] заявіў, што арганізацыя гатова аказаць дапамогу<ref>{{Cite web|lang=fa|url=https://www.mehrnews.com/news/5520901/آمادگی-هلال-احمر-ایران-برای-کمک-به-زلزله-زدگان-افغانستان|title=آمادگی هلال احمر ایران برای کمک به زلزله زدگان افغانستان|website=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency|date=2022-06-22|access-date=2022-06-22}}</ref>. [[Турэцкі Чырвоны Паўмесяц]] аказаў дапамогу ў выглядзе прадуктовых набораў 500 сем’ям<ref>{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/fa/افغانستان/کمک-های-هلال-احمر-ترکیه-به-زلزله-زدگان-افغانستان/2620128|title=کمکهای هلالاحمر ترکیه به زلزله زدگان افغانستان|website=www.aa.com.tr|access-date=2022-06-23}}</ref>. === Дзяржавы === Міністэрства замежных спраў [[КНР|Кітая]] выказала свае спачуванні і заявіла, што краіна гатова аказаць дапамогу Афганістану<ref name=":6" />. [[Індыя]] таксама заявіла аб гатоўнасці аказаць дапамогу<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.greaterkashmir.com/world/share-grief-of-afghan-people-committed-to-support-them-india-on-earthquake-in-afghanistan|title=Share grief of Afghan people; committed to support them: India on earthquake in Afghanistan|author=Press Trust of India|website=Greater Kashmir|access-date=2022-06-23}}</ref>. [[Папа Рымскі]] [[Францыск (Папа Рымскі)|Францыск I]] заявіў, што ён памаліўся за пацярпелых і заклікаў аказаць дапамогу<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2022-06/pope-appeal-afghanistan-earthquake-prayers-victims-relief.html|title=Pope prays for victims of devastating earthquake in Afghanistan - Vatican News|website=www.vaticannews.va|date=2022-06-22|access-date=2022-06-23}}</ref>. У заяве саветніка па нацыянальнай бяспецы [[Джэйк Саліван|Джэйка Салівана]] гаворыцца, што [[ЗША]] будуць адданыя падтрымцы народа Афганістана<ref name=":7">{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2022/06/22/statement-by-national-security-advisor-jake-sullivan-on-the-earthquake-in-afghanistan/|title=Statement by National Security Advisor Jake Sullivan on the Earthquake in Afghanistan|website=The White House|date=2022-06-22|access-date=2022-06-23|archive-date=22 чэрвеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220622163248/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2022/06/22/statement-by-national-security-advisor-jake-sullivan-on-the-earthquake-in-afghanistan/|url-status=dead}}</ref>. У сваю чаргу [[Джо Байдэн]] прызначыў [[Агенцтва ЗША па міжнародным развіцці]] і іншых спецыялістаў для ацэнкі варыянтаў рэагавання<ref name=":7" />. Прэс-сакратар [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Дзяржаўнага дэпартамента]] [[Нед Прайс]] сказаў, што Злучаныя Штаты будуць адкрыты для абмеркавання, але не атрымлівалі ніякіх просьбаў ад «Талібану»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.straitstimes.com/world/united-states/us-saddened-by-afghan-earthquake-looks-at-aid|title=US 'saddened' by Afghan earthquake, looks at aid {{!}} The Straits Times|author=Hermes Auto|website=www.straitstimes.com|date=2022-06-23|access-date=2022-06-23}}</ref>. [[Сэйдзі Кіхара]], намеснік галоўнага сакратара кабінета міністраў [[Японія|Японіі]], заявіў, што японскі ўрад плануе аказаць дапамогу<ref>{{Cite news|access-date=2022-06-23|date=2022-06-23|website=Reuters|title=Japan to provide necessary aid for Afghanistan after earthquake - govt spokesperson|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/japan-provide-necessary-aid-afghanistan-after-earthquake-govt-spokesperson-2022-06-23/}}</ref>. [[Міністэрства замежных спраў і гандлю Рэспублікі Карэя]] заявіла, што будзе аказана гуманітарная дапамога на суму 1 мільён долараў ЗША<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-710157|title=S.Korea to provide $1m. humanitarian aid to earthquake-hit Afghanistan|website=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com|access-date=2022-06-23}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Землетрасенне ў Гераце (2023)]] == Зноскі == {{Reflist|2}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Землетрасенні]] [[Катэгорыя:Катастрофы 2022 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 22 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2022 года]] [[Катэгорыя:2022 год у Афганістане]] [[Катэгорыя:2022 год у Пакістане]] fnn15zu3hh5p5d773tpsr4b2vf37dxx 0 717629 5133087 5022332 2026-04-27T19:13:54Z ~2026-25603-80 167302 Дополнены источники литературы + статистика по количеству окончивших факультет включительно 2025г. 5133087 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта | name = Медыцынскі факультэт замежных навучэнцаў | university = [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]] | image = | latin_name = | motto = | established = 1 верасня 1975 года | head = | city = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}, [[Мінск]] | homepage = }} '''Медыцынскі факультэт замежных навучэнцаў БДМУ''' — структурнае падраздзяленне [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта]]. == Гісторыя == Падрыхтоўка спецыялістаў з ліку грамадзян замежных дзяржаў у сценах Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута вядзецца з 1 верасня 1964 года. Першы выпуск лекараў з замежных краін у МДМІ адбыўся ў 1970 годзе. У той год былі выпушчаны першыя восем замежных спецыялістаў з краін Афрыкі. У 1974 годзе была створана кафедра рускай мовы, а ў 1975 годзе — дэканат па працы з замежнымі навучэнцамі. У 1992 годзе ў структуры МДМІ быў арганізаваны медыцынскі факультэт замежных навучэнцаў, у гэты ж час пачалася падрыхтоўка замежных грамадзян на падрыхтоўчым аддзяленні. Афіцыйны статус у структуры факультэта атрымала ў 1997 годзе. У перыяд з 1964 года па цяперашні час у МДМІ-БДМУ ажыццяўляецца падрыхтоўка медыцынскіх спецыялістаў па спецыяльнасці 1-79 01 01 «Лячэбная справа». З 1992/1993 навучальнага года па 1994/1995 навучальны год вялася падрыхтоўка па спецыяльнасці 1-79 01 01 «лячэбна-прафілактычная справа». Па спецыяльнасцях 1-79 01 07 «стаматалогія», 1-79 01 03 «санітарыя», «гігіена і эпідэміялогія» (пазней «Медыка-прафілактычная справа») навучанне замежных грамадзян пачалося з 1984/1985 навучальнага года і працягваецца па цяперашні час. Падрыхтоўка правізараў па спецыяльнасці 1-79 01 08 «Фармацыя» ажыццяўляецца з 2011/2012 навучальнага года па цяперашні час. Па спецыяльнасці 1-79 01 02 «Педыятрыя» першы вопыт падрыхтоўкі ўрачоў-педыятраў меў месца пачынаючы з 1975/1976 навучальнага года. Агулам за 60 гадоў падрыхтоўкі ў МДМІ і УА «БДМУ» медыцынскіх спецыялістаў для замежных дзяржаў было ажыццёўлена 48 выпускаў. Агульная колькасць выпускнікоў для 110 замежных дзяржаў склала каля 4670 спецыялістаў, у тым ліку каля 2950 лекараў-лячэбнікаў, 1560 лекараў-стаматолагаў, 50 правізараў, 14 санітарных лекараў і 13 лекараў-педыятраў. == Дэканы == {{Div col|2}} * [[Віталь Макаравіч Казачонак]] (1975—1979) * [[Пётр Рыгоравіч Піўчанка]] (1979—1984) * [[Аляксандр Мікалаевіч Стажараў]] (1984—1988) * [[Уладзімір Аляксандравіч Манулік]] (1988—1995) * [[Пётр Рыгоравіч Піўчанка]] (1995—2001) * [[Аляксей Ігаравіч Валатоўскі]] (2001—2004) * [[Эдуард Анатольевіч Дацэнка]] (2004—2012) * [[Уладзімір Вітольдавіч Давыдаў]] (2012—2018) * [[Юрый Леанідавіч Горбіч]] (01-03.2018) * [[Аляксандр Уладзіміравіч Гайдук]] (03-10.2018) * [[Алег Сяргеевіч Ішуцін]] (з 10.2018) {{Div col end}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bel.bsmu.by/page/6/87/ Медыцынскі факультэт замежных навучэнцаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220825133354/https://bel.bsmu.by/page/6/87/ |date=25 жніўня 2022 }} * [https://medmag.bsmu.by/category77/article3247/ 45 лет первому в Беларуси факультету, осуществляющему подготовку медицинских специалистов для иностранных государств] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220228022514/https://medmag.bsmu.by/category77/article3247/ |date=28 лютага 2022 }} * Медицинский факультет иностранных учащихся УО "БГМУ": 45 лет в пути: в год 100-летия Белорусского государственного медицинского университета: [монография / Е. А. Девина и др. - Минск : Колорград, 2021. - 226 с. * Белорусский государственный медицинский университет: 100 лет / [С. П. Рубникович и др. - Минск : Форум, 2021. - С.476-493. * Medical Faculty of Foreign Students ― 45 years on the way: in the year of the 100th anniversary of Belarusian State Medical University / [authors: O. S. Ishutin [et al.]. - Minsk : Kolorgrad, 2023. - 264, [2] с. {{БДМУ}} [[Катэгорыя:Медыцынскі факультэт замежных навучэнцаў БДМУ| ]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1975 годзе]] [[Катэгорыя:1975 год у Мінску]] r37peka8yas8na31u1gtaye6xx37jsx 0 725733 5133026 5083409 2026-04-27T15:28:24Z Illiabutov 126772 /* Гісторыя стварэння */ 5133026 wikitext text/x-wiki {{значнасць}} '''Цемраборцы''' — настольная калекцыйная [[картачная гульня]] (таксама пазіцыянуецца аўтарамі як стратэгічная картачная гульня) у сэтынгу [[Славянская міфалогія|славянскай міфалогіі]], выйшла ў 2015 годзе ў выдавецтве настольных гульняў «Сквирл» накладам 1000 асобнікаў. Аўтары гульні — Ілля Бутаў і Міхаіл Пятроўскі з Беларусі. Гэта першая беларуская гульня ў жанры калекцыйных картачных гульняў (ККГ). Сродкі на выданне былі сабраны пры дапамозе [[Краўдфандзінг|краўдфандынгавай]] пляцоўкі ulej.by<ref>{{Cite web|url=http://ulej.by/project?id=2980|title=Издание настольной игры «Мракоборцы»|website=web.archive.org|date=2017-07-04|access-date=2024-12-14|archive-date=4 ліпеня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704104450/http://ulej.by/project?id=2980|url-status=dead}}</ref> (на цяперашні час ужо не існуе). Ілюстрацыі да настольнай гульні зрабілі Яўгенія Шарафетдзінава, Анастасія Мелех і Наталля Юрча. Паводле даных сайта «Тесера», найбуйнейшага ў Рунэце СМІ пра настольныя гульні, сярэдняя адзнака гульні складае 6.36<ref>{{Cite web|url=https://tesera.ru/game/mracoborci|title=Мракоборцы {{!}} Tesera|website=tesera.ru|access-date=2024-12-14}}</ref>. У «Цемраборцах» гулец ўкладае сваю калоду з 41 карты аднаго з трох тыпаў персанажаў — Царквы, Цёмных чараўнікоў і Дзяцей лесу. Гульца ўвасабляе Валадар (Павераны Царквы, Спрактыкаваны чараўнік і Гаспадар лесу адпаведна), які мае 20 пунктаў жыцця. У працэсе гульнявой партыі, у залежнасці ад умоў, якія складаюцца на стале, кожны гулец можа вывесці аднаго з трох Намеснікаў, здольнасці якіх уплываюць на ўсіх істот адпаведнай фракцыі == Гісторыя стварэння == Гульня стваралася з 2006 года высілкамі прыкладна дзесяці чалавек (акрамя стваральнікаў, ілюстратараў і гейм-дызайнераў працавалі яшчэ і кансультанты-[[Фалькларыстыка|фалькларысты]])<ref name=":3">{{Cite web|url=https://budzma.org/news/vyyshla-nastolnaya-hulnya-na-asnovye-byelaruskay-mifalohii-tsyemraborcy.html?fbclid=IwAR3vqveWc7j547JSHZK5LfrdSU_vSEONayRfJBo2F_j7uB_BDIx_La66VRE|title=Будзьма беларусамі! » Выйшла настольная гульня на аснове беларускай міфалогіі – «Цемраборцы»|website=budzma.org|access-date=2024-12-14}}</ref>. Сюжэт гульні грунтуецца на народных паданнях, [[Беларуская міфалогія|міфах і легендах Беларусі]], а таксама суседніх з ёй краін ([[Расія|Расіі]], [[Краіны Балтыі|краін Балтыі]], [[Украіна|Украіны]] і [[Польшча|Польшчы]]). Шматлікія экспедыцыі, праведзеныя адным са стваральнікаў гульні, дазволілі сабраць багаты матэрыял, які датычыцца, у тым ліку, і містычным абрадам нашых продкаў, паганскім традыцыям, фальклору і сакральнай геаграфіі. У аснову гульнявой механікі пакладзены асаблівасці калекцыйных картачных гульняў, якія былі папулярнымі на пачатку двухтысячных гадоў. [[Файл:Meneskon.jpg|міні|Першыя партыі ў гульню «Цемраборцы» на фестывалі «Менескон-2008».]] Упершыню прататып гульні быў прадстаўлены распрацоўнікамі на штогадовым усебеларускім ролевым канвенце «Менескон» ([[Мінск]], 5-6 красавіка 2008). На працягу двух дзён любы ахвочы мог азнаёміцца з прататыпам гульні ў секцыі настольных гульняў фестывалю. Дзякуючы атрыманым водгукам пэўныя механікі былі скарэкціраваны. У чэрвені 2015 года фінальная версія гульні была прадстаўлена на першай у Беларусі канферэнцыі распрацоўшчыкаў настольных гульняў — «Игроштурм», а ў кастрычніку таго ж года — на фестывалі «Игрокуб» у Гродне. Тады ж пра планаваны выхад новай настольнай гульні напісалі выданні «Анлайнер»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://people.onliner.by/2015/05/18/magik|title=Magic: The Gathering по-белорусски — в Минске создали карточную игру, основанную на отечественном фольклоре - Лайфстайл Onlíner|first=Дмитрий|last=Корсак|website=Onlíner|date=2015-05-18|access-date=2024-12-14}}</ref>, Vogs.by<ref>{{Cite web|url=http://vogs.by/igra-mrakoborcy-osnovannaya-na-belorusskom-folklore-nuzhdaetsya-v-podderzhke.html|title=Игра «Мракоборцы» основанная на белорусском фольклоре, нуждается в поддержке - vogs|website=web.archive.org|date=2015-07-10|access-date=2024-12-14|archive-date=10 ліпеня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710184629/http://vogs.by/igra-mrakoborcy-osnovannaya-na-belorusskom-folklore-nuzhdaetsya-v-podderzhke.html|url-status=bot: unknown}}</ref>, Naviny.by<ref name=":4">{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/society/2015/08/14/ic_articles_116_189514|title=Белорусы вступают в схватку с Мраком|author=Войтович М.|website=naviny.by|date=2015-08-14|access-date=2024-12-14}}</ref> і інш. [[Файл:Prezent.png|міні|Выступленне на фестывалі «Іграштурм» у 2015 годзе]] 1 чэрвеня 2015 года ў мінскай кнігарні «Презентация» адбылася прэзентацыя першага рамана Іллі Бутава, дзеянне якога адбывалася ў сусвеце гульні — «Мракоборец»<ref>{{Cite web|url=http://nn.by/?c=ar&i=150804|title=Ваўкалакі і Хапуны: да выхаду рыхтуецца беларуская картачная гульня «Цемраборац»|website=web.archive.org|date=2020-04-30|access-date=2024-12-14|archive-date=30 красавіка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200430040753/http://nn.by/?c=ar&i=150804|url-status=bot: unknown}}</ref>. Там жа было абвешчана пра старт краўдфандынгавай кампаніі на пляцоўцы ulej.by. У чэрвені стваральнікі пляцоўкі адзначылі гульню як «сучасную, разумную, але ў той жа час самабытную гульню з нацыянальным каларытам»<ref name=":1">{{Cite web|url=https://people.onliner.by/category/opinions/2015/06/17/mnenie-232|title=Предприниматель Виктор Радьков: «Что с белорусами не так? Краудфандингу нужны не ваши „лайки“, а вовлеченность» - Люди onliner.by|author=Корсак, Дмитрий|website=web.archive.org|date=2015-06-21|access-date=2024-12-14|archive-date=21 чэрвеня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150621003145/https://people.onliner.by/category/opinions/2015/06/17/mnenie-232|url-status=dead}}</ref>. Тады ж праект «Цемраборцы» трапіў ў тройку найлепшых з ліку тых, што былі прадстаўлены на пляцоўцы<ref name=":1" />. У ліпені 2015 года праект сабраў неабходнае фінансаванне<ref>{{Cite web|url=http://ulej.by/project?id=2980|title=Издание настольной игры «Мракоборцы»|website=web.archive.org|date=2017-07-04|access-date=2024-12-14|archive-date=4 ліпеня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704104450/http://ulej.by/project?id=2980|url-status=dead}}</ref>. У снежні 2015 года гульню выдала выдавецтва настольных гульняў «Сквирл». У красавіку 2016 года прэзентацыя настольнай гульні адбылася ў гродзенскім клубе «Партал»<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://il.ideahost.by/tasujj-kalodu-lupi-va%D1%9Ekalaka-u-grodne-prehzentavali-belaruskuyu-nastolnuyu-gulnyu-mrakoborcy/|title=Тасуй калоду, лупі ваўкалака. У Гродне прэзентавалі беларускую настольную гульню "Мракоборцы"|date=2016-07-17|access-date=2024-12-14}}</ref>. Паводле аглядальніка Арцёма Платонава, галоўны плюс «Цемраборцаў» заключаецца ў тым, што «яна з’яўляецца айчынным Magic: The Gathering з адпаведна больш нізкім коштам і родным бэкграўндам». Сярод мінусаў ён адзначыў матэрыял каробкі, сухое выкладанне правіл і дробны шрыфт на картах<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://boardgamer.ru/mrakoborcy-na-start/|title=«Мракоборцы» – на старт! — Настольные игры: BoardGamer.ru|access-date=2024-12-14}}</ref>. Іншымі аглядальнікамі адзначалася, што «Цемраборцы» спадабаюцца тым гульцам, якія любяць беларускія народныя казкі, легенды і гісторыю. За мінус яны вылучалі тое, што базавая мова гульні руская. Таксама былі адзначаны ілюстрацыі гульні, выкананыя ў вельмі самабытнай манеры і якасць друку<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://kirthegamer.wordpress.com/2016/05/30/mrakobesie/|title=Мракоборцы|website=kirthegamer|date=2016-05-30|access-date=2024-12-14}}</ref>. Аглядальнік Павел Максімаў (MaxiPavel) адзначае добры матэрыял каробкі, выразныя правілы, але дробны шрыфт і неабходнасць выкарыстання пратэктараў для карт<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CNoLXlchzu4&t=749s|title=Настольная игра Мракоборцы|last=MaxiPavel - про фото и настольные игры НИСП|date=2016-06-02|access-date=2024-12-14}}</ref>. Сама гульня, як адзначаецца, развівае лагічнае і стратэгічнае мысленне<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://lapushynskaya.wordpress.com/2016/08/11/%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/|title=Белорусские настольные игры|website=lapushynskaya|date=2016-08-11|access-date=2024-12-14}}</ref>. У будучыя сэты планавалася дадаць новыя фракцыі і механікі бою<ref name=":3" />. Быў запланаваны таксама пераклад гульні на беларускую мову<ref name=":4" />. Прапаноўваліся нават назвы «Змроказмагары», «Цемразмагары», «Змрокагубцы», «Цемралупцы», «Злыднедаўцы» і інш. Аднак у публікацыi на беларускай мове фігураваў толькі адзін варыянт — «Цемраборцы»<ref name=":3" />. У чэрвені 2016 года пачаўся пошук валанцёраў для перакладу гульні<ref>Бествицкий Ю. [https://web.archive.org/web/20171115125005/http://pristalica.by/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2/%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9/%D0%BE_%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%85_%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0.html О мифических персонажах расскажет игра] // Прысталічча. Дата доступу: 9.06.2016.</ref>. З 10 снежня 2019 па 31 мая 2020 года Ілля Бутаў і Уладзіслаў Маркевіч пры падтрымцы партала Author.today праводзілі конкурс кароткіх літаратурных твораў, якія адбываюцца ў сусвеце гульні «Цемраборцы»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://author.today/post/61630|title=Конкурс по миру Мракоборцев Ильи Бутова|website=Author.Today|date=2019-12-08|access-date=2024-12-14}}</ref>. У лютым 2026 года было прадстаўлена юбілейнае выданне настольнай гульні «Цемраборцы». У яго ўвайшлі гульнявое поле, дадатковыя кампаненты і ўдакладненыя правілы<ref>{{Cite web|url=http://theloadofthelordchod2026.tilda.ws/|title=Бремя Владыки Сход 2026|website=theloadofthelordchod2026.tilda.ws|access-date=2026-04-27}}</ref>. У верасні 2024 года на мінскам канвенце Unicon анансавана анлайн-ККГ з аўтарскімі ілюстрацыямі «Цяжар Валадара» (The Load of the Lord), створаная на падставе настольнай гульні «Цемраборцы»<ref>{{Cite web|url=https://unicon.by/programm/indiehubprog|title=Инди-Хаб - программа|website=UniCon Convention|date=06.09.2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vk.com/uniconminskgroup?w=wall-43111924_30526&ysclid=m0rsns1b7e872358266|title=Бремя Владыки|website=UNICON Convention|date=06.09.2024}}</ref>. Дапрацаваная версія гульні таксама дэманстравалася на выставе «Цёмныя матэрыі», якая прайшла ў Мінску 8–9 сакавіка 2025 года<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/DGveCR1o2V8/?igsh=MXR2YnFzZjE0NjQ4ZA==|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2025-03-13}}</ref> і выставе-канвенце фантастыкі, коміксаў і камп'ютарных гульняў «Unicon», які прайшоў 12–14 верасня 2025 года<ref>{{Cite web|url=https://vk.com/wall-43111924_31343|title=Состав ИНДИ-ХАБ на Unicon & Game Expo Minsk 2025}}</ref>. == Агульныя правілы і асаблівасці механікі == Правілы рэгламентуюць гульнявую партыю паміж двума гульцамі, але ў якасці эксперыменту ёсць магчымасць праводзіць гульнявыя партыі і з большай колькасцю ўдзельнікаў. Улічваючы колькасць існуючых стартавых фракцый, можна згуляць утраіх. Прыемным дадаткам да ўкладання калоды з’яўляецца магчымасць пакласці ў яе карты іншых фракцый (а карт у гульні, калі не ўлічваць Валадароў і Намеснікаў, усяго 111, што дае магчымасці складаць розныя камбінацыі нават са стартавым наборам). За карты з іншай фракцыі прадугледжаны штрафы ў выглядзе павелічэння кошту карты, якое можна нівеліраваць у працэсе гульні, карыстаючыся механікай зніжэння кошту. Адной з ключавых асаблівасцяў гульні з’яўляецца механіка змены пары сутак (дзень/ноч), падчас якой некаторыя істоты мацнеюць. == Фракцыі == * '''Царква''' — адна з асноўных фракцый у гульні. Яна складаецца з людзей, якія валодаюць рознымі характарыстыкамі (святароў, воінаў, рыцараў і гандляроў). На чале стаіць Валадар (Павераны Царквы), а тры Намеснікі строга выконваюць усе ягоныя прадпісанні. Тып уздзеяння — аўры. * '''Цёмныя чараўнікі''' — гэтую фракцыю ў большасці сваёй складае нежыць, духі і дэманічныя стварэнні Іншасвету, а таксама людзі са звышнатуральнымі здольнасцямі. Галоўнымі перавагамі прадстаўнікоў гэтай фракцыі з’яўляецца раптоўнасць нападу, танны міфрыльны кошт і шматлікія прэміі, якія яны атрымліваюць у цёмную пару сутак. Тып уздзеяння — вядзьмарства. * '''Дзеці лесу''' — фракцыя, якая насяляе лясы і балоты (галоўным чынам за ракой Хронус) і якую складаюць пачвары, духі, нежыць і людзі са звышнатуральнымі здольнасцямі. Знахары Дзяцей лесу супрацьстаяць ворагам з дапамогай сілы, якая таіцца ў розных раслінах (вясёлкавы мох, разрыў-трава, месяцовы лісахвост і інш.), прадметах і некаторых лясных аб’ектах, якія акумулююць энергію астралу (ведзьміна кола). Тып уздзеяння — расліны. * '''Падгорны народзец''' — фракцыя, якая засяляе горы, перадгор’і і азёрныя выспы Поўначы, яна не ўвайшла ў асноўны стартавы набор і была запланавана на наступныя перавыданні. На некаторых картах настольнай версіі можна сустрэць згадкі пра механізмы, якіх не было ў стартавым наборы, але якія, як абяцаюць аўтары, з’явяцца ў далейшых сэтах<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://mrakobesie.net/?page_id=1317|title=FAQ|website=Мракоборцы. Афіцыйны сайт настольнай гульні|access-date=2024-12-14}}</ref>. == Тыпы істот == * '''Чалавек''' — тып карты, які ў асноўным належыць Царкве. Таксама карты гэтага тыпу сустракаюцца ў Цёмных чараўнікоў (ведзьма, вядзьмак, двудушнік) і Дзяцей лесу (траўніца, ваўчыны пастыр і інш.). * '''Істота''' — з’яўляецца тыпам карты фракцыі Царквы, Цёмных чараўнікоў і Дзяцей лесу. Самая шматлікая разнавіднасць карт у гульні. * '''Легендарная істота''' — нешматлікі тып карт (у калодзе можа быць усяго па адной карце кожнай з такіх істот, характэрных для пэўнай фракцыі), як правіла, з больш высокім коштам, і якая патрабуе больш міфрылу на падтрыманне (4 адзінкі). * '''Воін''' — тып істот фракцыі Царквы. Практычна ўсе баявыя персанажы гэтай фракцыі з’яўляюцца воінамі, за выключэннем святароў. * '''Рыцар''' — тып істот фракцыі Царквы. Адзін з наймагутных воінаў, як правіла, цяжкаўзброены і ў даспехах. Не можа выкарыстоўваць аўры. * '''Святар''' — тып істот фракцыі Царквы. Можа выкарыстоўваць аўры. Святары імкнуцца выкарыстоўваць аўры на карысць — павышаючы баявы дух і іншыя паказчыкі гандляроў і воінаў. Адзін святар патрабуецца для падтрымання адной аўры. * '''Гандляр''' — тып істот фракцыі Царквы. На іхніх плячах ляжыць забеспячэнне войск міфрылам і яго пераразмеркаванне на месцы. Гандляры прыносяць у скарбніцу дадатковы міфрыл, а таксама памяншаюць міфрыльны кошт розных істот. * '''Знахар''' — тып істот фракцыі Дзяцей лесу. Дзякуючы чароўным раслінам, што растуць у лесе, знахары ствараюць дзейсныя адвары, якія замяняюць ім вядзьмарскія ці аўрычныя здольнасці. Адзін знахар патрабуецца для падтрымання адной расліны. * '''Пачвара''' — тып істот фракцыі Дзяцей лесу. Асабліва страшныя легендарныя пачвары (Звер-Індр, Хавала і Воўк-Самаглот). * '''Чараўнік''' — тып істот фракцыі Цёмныя чараўнікі. Чараўнікамі могуць быць і людзі, і нежыць, — галоўнае, каб яны мелі прыроджаныя здольнасці. Вядзьмарства можна згуляць толькі тады, калі на стале ёсць як мінімум адзін з прыязных чараўнікоў. * '''Нежыць''' — тып істот фракцыі Цёмныя чараўнікі. З’яўляюцца спрадвечнымі жыхарамі Іншасвету. Як правіла, маюць прэмію за цёмную пару сутак, то-бок, атрымлівае дадатковыя ўменні ўначы. * '''Рудакоп''' — тып істот фракцыі Цёмныя чараўнікі. Здабываюць і павялічваюць міфрыл, тым самым дазваляюць значна павялічваць колькасць чараўнікоў і нежыці ў гульні. == Уздзеянні == У гульні ёсць тры тыпу ўздзеянняў — аўры, вядзьмарства і расліны, на некаторых картах згадваецца чацвёрты тып уздзеянняў — механізмы, якія, як абяцалі аўтары, з’явяцца ў наступных сэтах<ref name=":0" />. * '''Аўры''' — тып уздзеянняў фракцыі Царквы. Усяго ў гульні 4 аўры: Святы гонар, Святая ахова, Святы дух, Святая казна. Аўры дазваляюць атрымліваць дадатковы міфрыл, памяншаць міфрыльны кошт, эканоміць міфрыл на ўтрыманне істот або ўзмацняць дружалюбныя войскі (людзей або святароў). Для падтрымання карт падобнага тыпу патрабуецца прысутнасць у гульні прыязных святароў. * '''Вядзьмарства''' — тып карты ўздзеянняў Цёмных чараўнікоў. Складаецца з розных замоваў, заклёнаў, якія выкарыстоўваюць для атакі (магічны ўдар, адплата мерцвякоў), яны прыносяць міфрыл (скарб мерцвяка), робяць ход начным (зацьменне), робяць лятучых істот неадчувальнымі для блакіроўкі (туман), дазваляюць браць пад кантроль (абарачэнне), а таксама ўваскрашаюць і вяртаюць ужо выкарыстаныя карты вядзьмарства (падняць мерцвяка, разрытыя магілы). Для падтрымання карт падобнага тыпу патрабуецца прысутнасць у гульні як мінімум аднаго чараўніка. * '''Расліны''' — тып карты ўздзеянняў Дзяцей лесу. Некаторыя расліны дазваляюць вяртаць карты аналагічнага тыпу з Іншасвету (разрыў-трава), узмацняць, рэгенерыраваць пачвар або выкарыстоўваць іх за ніжэйшую цану (барвінак, вясёлкавы мох, месяцовы лісахвост, ведзьміна кола), лячыць дружалюбных істот (трыпутнік), разгортваць расліны (дух дрэваў), а таксама прыносіць міфрыл або зніжаць міфрыльны кошт некаторых істот (папараць-кветка). Для падтрымання карт падобнага тыпу патрабуецца прысутнасць у гульні як мінімум аднаго знахара. * '''Механізмы''' — запланаваны на будучыню тып карты ўздзеянняў фракцыі Падгорны народзец. У стартавых наборах прадстаўлены не быў, аднак згадваецца на некаторых картах (напрыклад, на карце Звер-Індр, Кошкалачэнь і інш.). == Стартавыя наборы == Карты істот і ўздзеянняў укладаюць гульнявую калоду (37 карт). Усяго для гульні былі створаны 114 розных персанажаў. У гульні, якая выйшла ў 2015 годзе, прапаноўвалася выкарыстоўваць ужо састаўленыя стартавыя наборы з наступным складам (Валадар, 3 Намеснікі і 41 карта істот): * '''Царква''': Павераны Царквы (Валадар), Абраны тактык (Намеснік), Асвячоны гандляр (Намеснік), Царкоўны лідар (Намеснік). Карты: лучнік (2), дыякан (2), біскуп (2), застрэльшчык (2), інквізітар (2), конны рыцар (2), майстар мяча (1), паладзін (2), пікінер (3), паслушнік (2), бард (2), рыцар (1), выведнік (1), зборшчык падаткаў (4), святы дух (1), святая абарона (2), святая казна (3), Святы мсцівец (1), вандроўны манах (1), чысцільшчык (1). * '''Цёмныя чараўнікі''': Спрактыкаваны чараўнік (Валадар), Спрактыкаваны ў баі (Намеснік), Спрактыкаваны ў ведах (Намеснік), Спрактыкаваны ў Міфрыле (Намеснік). Карты: анчутка (2), Бабай (1), брухун (2), ведагань (2), вядзьмак (2), ведзьма (2), Вій (1), адплата мерцвякоў (2), Врытра (1), дзед (2), карачун (2), калавертыш (2), скарб мерцвяка (1), ліхаманка (3), магічны ўдар (2), разрытыя магілы (2), туман (1), прывід (2), хапун (2), шулікун (3). * '''Дзеці лесу.''' Гаспадар лесу (Валадар), Вялікі дуб (Намеснік), Вартавы гушчару (Намеснік), Важак зграі (Намеснік). Карты: скарбнік (3), баган (1), барвінак (1), белая панна (2), балі-булавешка (1), вадзяна (2), ваўкалак (3), воўчы пастыр (2), жабалака (2), Звер-Індр (1), iчэцік (1), кашкалачэнь (2), лешак (1), месяцовы лісахвост (2), маўка (2), пушчавік (2), разрыў-трава (2), зельніца (2), Хавала (1), папараць-кветка (4). У стартавыя наборы ўвайшлі не ўсе персанажы, апісанні і ілюстрацыі якіх прадстаўлены на сайце праекту. == Сюжэт == Сцісла перадгісторыя сюжэту была апісана на каробцы з настольнай гульнёй «Цемраборцы». Там сказана, што Уладаром гэтай краіны называюць Вялікага Чараўніка Срэбнай Вежы, якому вядомыя шляхі ўсяго жывога, будучыня і мінуўшчыня гэтага свету. Аднак з пэўнага часу ён перастаў цікавіцца справамі сваёй дзяржавы і паглыбіўся ў вывучэнне «вялікіх таямніц». Неўзабаве страх і жах апанавалі сэрцы ягоных падданых. Старыя звады і крыўды розных народаў сталі разгарацца з новай сілай. Вайна крывавымі хвалямі пранеслася па некалі цудоўнай краіне. Гэтыя падзеі таксама падрабязна апісаны ў рамане Іллі Бутава «И нет дорог в город тени»<ref name=":2">{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://mrakobesie.net/?page_id=1069|title=Медиа|website=Мракоборцы. Афіцыйны сайт настольнай гульні|access-date=2024-12-14}}</ref>. == Літаратурныя серыі == [[Файл:Karta mira mrak.jpg|міні|Карта часткі свету, апісанай у раманах.]] Цемраборцы — адна з нямногіх калекцыйных картачных настольных гульняў, якія маюць уласную літаратурную серыю<ref>{{Артыкул|спасылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%B8%D0%B3%D1%80|загаловак=Список коллекционных карточных игр|год=2024-11-20|мова=ru|выданне=Википедия}}</ref>. У 2015 годзе адначасова з выхадам гэтай ККГ ў мінскім выдавецтве «Рэгістр» выйшаў першы раман Іллі Бутава па сусвеце настольнай гульні — «Мракоборец» (ISBN 978-985-7097-22-7). Галоўны герой рамана — вандроўны манах. Дзеянне рамана адбываецца адразу пасля падзей, апісаных на каробцы з настольнай гульнёй (персанажы кнігі ўжо ведаюць іх). З 2020 года мінскае выдавецтва «Р. М. Цымбераў» выпусціла шэраг кніг з серыі «Сказки мракоборцев» аўтарства Іллі Бутава з ілюстрацыямі Ганны Кулцінай. Выдавецтва «Вече» запусціла серыю «Бремя Владыки», у якой у 2024 годзе выйшла першая кніга цыкла — «И нет дорог в город тени» з ілюстрацыямі Ганны Пекінай. У 2026 годзе выйшаў працяг: раман «Хил ворон, а норов лих». * 2020 — Ілля Бутаў. «Лучший в мире смех» (ISBN 978-985-7236-27-5) * 2020 — Ілля Бутаў. «Как появились добрые сказки» (ISBN 978-985-7236-10-7) * 2021 — Ілля Бутаў. «От А до У» (ISBN 978-985-7236-71-8) * 2024 — Ілля Бутаў. «И нет дорог в город тени» (ISBN 978-5-4484-4612-2)<ref>{{Cite web|url=https://www.veche.ru/books/show/10924/|title=Книга И нет дорог в город тени, Бутов И, Издательство "Вече"|website=www.veche.ru|access-date=2023-12-05}}</ref> * 2026 — Ілля Бутаў. «Хил ворон, а норов лих» (<nowiki>ISBN 978-5-4484-6024-1</nowiki>)<ref>{{Cite web|url=https://veche.ru/books/show/12173/?ysclid=mkgki59glv388770294|title=Книга Хил ворон, а норов лих, Бутов И, Издательство "Вече"|website=veche.ru|access-date=2026-01-16}}</ref> == Цікавыя факты == У студзені 2019 года У. Ю. Маркевіч з Інстытута інфармацыйных тэхналогій БДУІР абараніў дыпломны праект, у якім перавёў настольную гульню ў лічбавы від на базе платформы Unity 3D<ref>Маркевич, В. Ю. [https://libeldoc.bsuir.by/handle/123456789/37941 Историко-стратегическое игровое приложение «Мракоборцы» на базе платформы Unity 3D] / В. Ю. Маркевич // Информационные системы и технологии: материалы 55-й юбилейной научной конференции аспирантов, магистрантов и студентов, Минск, 22 — 26 апреля 2019 г. / Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники. — Минск: БГУИР, 2019. — С. 98-99.</ref>. Мэтай праекта была распрацоўка новай канкурэнтаздольнай лічбавай калекцыйнай картачнай гульні на базе міфалогіі і культуры Беларусі. Пазней гэтыя напрацоўкі ляглі ў аснову магістарскай дысертацыі У. Ю. Маркевіча<ref>Маркевич, В. Ю. [https://libeldoc.bsuir.by/handle/123456789/45091 Методы управления командой разработчиков программного обеспечения на примере создания игрового приложения] : автореф. дисс. … магистра технических наук : 1-40 80 05 / В. Ю. Маркевич; науч. рук. С. А. Медведев. — Минск: БГУИР, 2021. — 6 с.</ref>. У 2021 годзе Г. Кулціна абараніла на базе ДУА МА «Дзяржаўны сацыяльна-гуманітарны універсітэт» (г. Каломна) дыпломны праект, прысвечаны стварэнню ілюстрацый да казак па сусвеце настольнай гульні «Цемраборцы»<ref name=":2" /><ref>[https://vk.com/wall-94650318_84?w=wall-94650318_84 Издание настольной карточной игры «Мракоборцы»], запіс ад 28 чэрвеня 2021 года. Дата доступу: 09.02.23.</ref>. Настольная гульня «Цемраборцы» згадваецца ў артыкуле Я. Я. Шалайкі пра трансфармацыю міфа ў сучаснай беларускай культуры як прыклад адраджэння цікавасці да [[Міфалогія|міфалогіі]] і [[Язычніцтва|паганства]]<ref>{{Артыкул|спасылка=http://bsac.by/sites/default/files/2022/NTO/sbornik%20stud%20konferenci%202023.pdf|аўтар=Шалайко, Я. Е.|загаловак=Трансформация мифа в современной белорусской культуре|год=|выданне=Материалы XXIII Международной науч.-техн. конференции «Новые информационные технологии в телекоммуникациях и почтовой связи» (Минск, 16–17 мая 2023 года). Минск: Белорусская государственная академия связи, 2023.|тып=зборнік|старонкі=219–220}}</ref>. На IV Міжнародным форуме даследчыкаў беларускай казкі і міфалогіі (Мінск, 15—17 мая 2025) быў прадстаўлены даклад Ільі Бутава «Беларуская аўтарская казка ў стылі фэнтэзі», які быў прысвечаны легендарыуму кніжнага цыкла «Сказки мракоборцев»<ref>{{Cite web|url=https://belcentre.by/wp-content/uploads/2025/05/%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_4_%D1%84%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%83_2025%D0%BF%D1%80.pdf|title=Праграма IV Міжнароднага форума даследчыкаў беларускай казкі і міфалогіі|website=Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры|date=2025.05.12}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.skvirl.ru/mrakoborci «Мракоборцы»: Оригинальная карточная стратегия]. [[Катэгорыя:Настольныя гульні]] 7nhqg0856qzm3fgu4zu2c6zyayd8mm6 5133043 5133026 2026-04-27T17:00:30Z Lš-k. 16740 5133043 wikitext text/x-wiki {{да выдалення|няма значнасці}} {{значнасць}} '''Цемраборцы''' — настольная калекцыйная [[картачная гульня]] (таксама пазіцыянуецца аўтарамі як стратэгічная картачная гульня) у сэтынгу [[Славянская міфалогія|славянскай міфалогіі]], выйшла ў 2015 годзе ў выдавецтве настольных гульняў «Сквирл» накладам 1000 асобнікаў. Аўтары гульні — Ілля Бутаў і Міхаіл Пятроўскі з Беларусі. Гэта першая беларуская гульня ў жанры калекцыйных картачных гульняў (ККГ). Сродкі на выданне былі сабраны пры дапамозе [[Краўдфандзінг|краўдфандынгавай]] пляцоўкі ulej.by<ref>{{Cite web|url=http://ulej.by/project?id=2980|title=Издание настольной игры «Мракоборцы»|website=web.archive.org|date=2017-07-04|access-date=2024-12-14|archive-date=4 ліпеня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704104450/http://ulej.by/project?id=2980|url-status=dead}}</ref> (на цяперашні час ужо не існуе). Ілюстрацыі да настольнай гульні зрабілі Яўгенія Шарафетдзінава, Анастасія Мелех і Наталля Юрча. Паводле даных сайта «Тесера», найбуйнейшага ў Рунэце СМІ пра настольныя гульні, сярэдняя адзнака гульні складае 6.36<ref>{{Cite web|url=https://tesera.ru/game/mracoborci|title=Мракоборцы {{!}} Tesera|website=tesera.ru|access-date=2024-12-14}}</ref>. У «Цемраборцах» гулец ўкладае сваю калоду з 41 карты аднаго з трох тыпаў персанажаў — Царквы, Цёмных чараўнікоў і Дзяцей лесу. Гульца ўвасабляе Валадар (Павераны Царквы, Спрактыкаваны чараўнік і Гаспадар лесу адпаведна), які мае 20 пунктаў жыцця. У працэсе гульнявой партыі, у залежнасці ад умоў, якія складаюцца на стале, кожны гулец можа вывесці аднаго з трох Намеснікаў, здольнасці якіх уплываюць на ўсіх істот адпаведнай фракцыі == Гісторыя стварэння == Гульня стваралася з 2006 года высілкамі прыкладна дзесяці чалавек (акрамя стваральнікаў, ілюстратараў і гейм-дызайнераў працавалі яшчэ і кансультанты-[[Фалькларыстыка|фалькларысты]])<ref name=":3">{{Cite web|url=https://budzma.org/news/vyyshla-nastolnaya-hulnya-na-asnovye-byelaruskay-mifalohii-tsyemraborcy.html?fbclid=IwAR3vqveWc7j547JSHZK5LfrdSU_vSEONayRfJBo2F_j7uB_BDIx_La66VRE|title=Будзьма беларусамі! » Выйшла настольная гульня на аснове беларускай міфалогіі – «Цемраборцы»|website=budzma.org|access-date=2024-12-14}}</ref>. Сюжэт гульні грунтуецца на народных паданнях, [[Беларуская міфалогія|міфах і легендах Беларусі]], а таксама суседніх з ёй краін ([[Расія|Расіі]], [[Краіны Балтыі|краін Балтыі]], [[Украіна|Украіны]] і [[Польшча|Польшчы]]). Шматлікія экспедыцыі, праведзеныя адным са стваральнікаў гульні, дазволілі сабраць багаты матэрыял, які датычыцца, у тым ліку, і містычным абрадам нашых продкаў, паганскім традыцыям, фальклору і сакральнай геаграфіі. У аснову гульнявой механікі пакладзены асаблівасці калекцыйных картачных гульняў, якія былі папулярнымі на пачатку двухтысячных гадоў. [[Файл:Meneskon.jpg|міні|Першыя партыі ў гульню «Цемраборцы» на фестывалі «Менескон-2008».]] Упершыню прататып гульні быў прадстаўлены распрацоўнікамі на штогадовым усебеларускім ролевым канвенце «Менескон» ([[Мінск]], 5-6 красавіка 2008). На працягу двух дзён любы ахвочы мог азнаёміцца з прататыпам гульні ў секцыі настольных гульняў фестывалю. Дзякуючы атрыманым водгукам пэўныя механікі былі скарэкціраваны. У чэрвені 2015 года фінальная версія гульні была прадстаўлена на першай у Беларусі канферэнцыі распрацоўшчыкаў настольных гульняў — «Игроштурм», а ў кастрычніку таго ж года — на фестывалі «Игрокуб» у Гродне. Тады ж пра планаваны выхад новай настольнай гульні напісалі выданні «Анлайнер»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://people.onliner.by/2015/05/18/magik|title=Magic: The Gathering по-белорусски — в Минске создали карточную игру, основанную на отечественном фольклоре - Лайфстайл Onlíner|first=Дмитрий|last=Корсак|website=Onlíner|date=2015-05-18|access-date=2024-12-14}}</ref>, Vogs.by<ref>{{Cite web|url=http://vogs.by/igra-mrakoborcy-osnovannaya-na-belorusskom-folklore-nuzhdaetsya-v-podderzhke.html|title=Игра «Мракоборцы» основанная на белорусском фольклоре, нуждается в поддержке - vogs|website=web.archive.org|date=2015-07-10|access-date=2024-12-14|archive-date=10 ліпеня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710184629/http://vogs.by/igra-mrakoborcy-osnovannaya-na-belorusskom-folklore-nuzhdaetsya-v-podderzhke.html|url-status=bot: unknown}}</ref>, Naviny.by<ref name=":4">{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/society/2015/08/14/ic_articles_116_189514|title=Белорусы вступают в схватку с Мраком|author=Войтович М.|website=naviny.by|date=2015-08-14|access-date=2024-12-14}}</ref> і інш. [[Файл:Prezent.png|міні|Выступленне на фестывалі «Іграштурм» у 2015 годзе]] 1 чэрвеня 2015 года ў мінскай кнігарні «Презентация» адбылася прэзентацыя першага рамана Іллі Бутава, дзеянне якога адбывалася ў сусвеце гульні — «Мракоборец»<ref>{{Cite web|url=http://nn.by/?c=ar&i=150804|title=Ваўкалакі і Хапуны: да выхаду рыхтуецца беларуская картачная гульня «Цемраборац»|website=web.archive.org|date=2020-04-30|access-date=2024-12-14|archive-date=30 красавіка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200430040753/http://nn.by/?c=ar&i=150804|url-status=bot: unknown}}</ref>. Там жа было абвешчана пра старт краўдфандынгавай кампаніі на пляцоўцы ulej.by. У чэрвені стваральнікі пляцоўкі адзначылі гульню як «сучасную, разумную, але ў той жа час самабытную гульню з нацыянальным каларытам»<ref name=":1">{{Cite web|url=https://people.onliner.by/category/opinions/2015/06/17/mnenie-232|title=Предприниматель Виктор Радьков: «Что с белорусами не так? Краудфандингу нужны не ваши „лайки“, а вовлеченность» - Люди onliner.by|author=Корсак, Дмитрий|website=web.archive.org|date=2015-06-21|access-date=2024-12-14|archive-date=21 чэрвеня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150621003145/https://people.onliner.by/category/opinions/2015/06/17/mnenie-232|url-status=dead}}</ref>. Тады ж праект «Цемраборцы» трапіў ў тройку найлепшых з ліку тых, што былі прадстаўлены на пляцоўцы<ref name=":1" />. У ліпені 2015 года праект сабраў неабходнае фінансаванне<ref>{{Cite web|url=http://ulej.by/project?id=2980|title=Издание настольной игры «Мракоборцы»|website=web.archive.org|date=2017-07-04|access-date=2024-12-14|archive-date=4 ліпеня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704104450/http://ulej.by/project?id=2980|url-status=dead}}</ref>. У снежні 2015 года гульню выдала выдавецтва настольных гульняў «Сквирл». У красавіку 2016 года прэзентацыя настольнай гульні адбылася ў гродзенскім клубе «Партал»<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://il.ideahost.by/tasujj-kalodu-lupi-va%D1%9Ekalaka-u-grodne-prehzentavali-belaruskuyu-nastolnuyu-gulnyu-mrakoborcy/|title=Тасуй калоду, лупі ваўкалака. У Гродне прэзентавалі беларускую настольную гульню "Мракоборцы"|date=2016-07-17|access-date=2024-12-14}}</ref>. Паводле аглядальніка Арцёма Платонава, галоўны плюс «Цемраборцаў» заключаецца ў тым, што «яна з’яўляецца айчынным Magic: The Gathering з адпаведна больш нізкім коштам і родным бэкграўндам». Сярод мінусаў ён адзначыў матэрыял каробкі, сухое выкладанне правіл і дробны шрыфт на картах<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://boardgamer.ru/mrakoborcy-na-start/|title=«Мракоборцы» – на старт! — Настольные игры: BoardGamer.ru|access-date=2024-12-14}}</ref>. Іншымі аглядальнікамі адзначалася, што «Цемраборцы» спадабаюцца тым гульцам, якія любяць беларускія народныя казкі, легенды і гісторыю. За мінус яны вылучалі тое, што базавая мова гульні руская. Таксама былі адзначаны ілюстрацыі гульні, выкананыя ў вельмі самабытнай манеры і якасць друку<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://kirthegamer.wordpress.com/2016/05/30/mrakobesie/|title=Мракоборцы|website=kirthegamer|date=2016-05-30|access-date=2024-12-14}}</ref>. Аглядальнік Павел Максімаў (MaxiPavel) адзначае добры матэрыял каробкі, выразныя правілы, але дробны шрыфт і неабходнасць выкарыстання пратэктараў для карт<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CNoLXlchzu4&t=749s|title=Настольная игра Мракоборцы|last=MaxiPavel - про фото и настольные игры НИСП|date=2016-06-02|access-date=2024-12-14}}</ref>. Сама гульня, як адзначаецца, развівае лагічнае і стратэгічнае мысленне<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://lapushynskaya.wordpress.com/2016/08/11/%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/|title=Белорусские настольные игры|website=lapushynskaya|date=2016-08-11|access-date=2024-12-14}}</ref>. У будучыя сэты планавалася дадаць новыя фракцыі і механікі бою<ref name=":3" />. Быў запланаваны таксама пераклад гульні на беларускую мову<ref name=":4" />. Прапаноўваліся нават назвы «Змроказмагары», «Цемразмагары», «Змрокагубцы», «Цемралупцы», «Злыднедаўцы» і інш. Аднак у публікацыi на беларускай мове фігураваў толькі адзін варыянт — «Цемраборцы»<ref name=":3" />. У чэрвені 2016 года пачаўся пошук валанцёраў для перакладу гульні<ref>Бествицкий Ю. [https://web.archive.org/web/20171115125005/http://pristalica.by/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2/%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9/%D0%BE_%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%85_%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0.html О мифических персонажах расскажет игра] // Прысталічча. Дата доступу: 9.06.2016.</ref>. З 10 снежня 2019 па 31 мая 2020 года Ілля Бутаў і Уладзіслаў Маркевіч пры падтрымцы партала Author.today праводзілі конкурс кароткіх літаратурных твораў, якія адбываюцца ў сусвеце гульні «Цемраборцы»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://author.today/post/61630|title=Конкурс по миру Мракоборцев Ильи Бутова|website=Author.Today|date=2019-12-08|access-date=2024-12-14}}</ref>. У лютым 2026 года было прадстаўлена юбілейнае выданне настольнай гульні «Цемраборцы». У яго ўвайшлі гульнявое поле, дадатковыя кампаненты і ўдакладненыя правілы<ref>{{Cite web|url=http://theloadofthelordchod2026.tilda.ws/|title=Бремя Владыки Сход 2026|website=theloadofthelordchod2026.tilda.ws|access-date=2026-04-27}}</ref>. У верасні 2024 года на мінскам канвенце Unicon анансавана анлайн-ККГ з аўтарскімі ілюстрацыямі «Цяжар Валадара» (The Load of the Lord), створаная на падставе настольнай гульні «Цемраборцы»<ref>{{Cite web|url=https://unicon.by/programm/indiehubprog|title=Инди-Хаб - программа|website=UniCon Convention|date=06.09.2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vk.com/uniconminskgroup?w=wall-43111924_30526&ysclid=m0rsns1b7e872358266|title=Бремя Владыки|website=UNICON Convention|date=06.09.2024}}</ref>. Дапрацаваная версія гульні таксама дэманстравалася на выставе «Цёмныя матэрыі», якая прайшла ў Мінску 8–9 сакавіка 2025 года<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/DGveCR1o2V8/?igsh=MXR2YnFzZjE0NjQ4ZA==|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2025-03-13}}</ref> і выставе-канвенце фантастыкі, коміксаў і камп'ютарных гульняў «Unicon», які прайшоў 12–14 верасня 2025 года<ref>{{Cite web|url=https://vk.com/wall-43111924_31343|title=Состав ИНДИ-ХАБ на Unicon & Game Expo Minsk 2025}}</ref>. == Агульныя правілы і асаблівасці механікі == Правілы рэгламентуюць гульнявую партыю паміж двума гульцамі, але ў якасці эксперыменту ёсць магчымасць праводзіць гульнявыя партыі і з большай колькасцю ўдзельнікаў. Улічваючы колькасць існуючых стартавых фракцый, можна згуляць утраіх. Прыемным дадаткам да ўкладання калоды з’яўляецца магчымасць пакласці ў яе карты іншых фракцый (а карт у гульні, калі не ўлічваць Валадароў і Намеснікаў, усяго 111, што дае магчымасці складаць розныя камбінацыі нават са стартавым наборам). За карты з іншай фракцыі прадугледжаны штрафы ў выглядзе павелічэння кошту карты, якое можна нівеліраваць у працэсе гульні, карыстаючыся механікай зніжэння кошту. Адной з ключавых асаблівасцяў гульні з’яўляецца механіка змены пары сутак (дзень/ноч), падчас якой некаторыя істоты мацнеюць. == Фракцыі == * '''Царква''' — адна з асноўных фракцый у гульні. Яна складаецца з людзей, якія валодаюць рознымі характарыстыкамі (святароў, воінаў, рыцараў і гандляроў). На чале стаіць Валадар (Павераны Царквы), а тры Намеснікі строга выконваюць усе ягоныя прадпісанні. Тып уздзеяння — аўры. * '''Цёмныя чараўнікі''' — гэтую фракцыю ў большасці сваёй складае нежыць, духі і дэманічныя стварэнні Іншасвету, а таксама людзі са звышнатуральнымі здольнасцямі. Галоўнымі перавагамі прадстаўнікоў гэтай фракцыі з’яўляецца раптоўнасць нападу, танны міфрыльны кошт і шматлікія прэміі, якія яны атрымліваюць у цёмную пару сутак. Тып уздзеяння — вядзьмарства. * '''Дзеці лесу''' — фракцыя, якая насяляе лясы і балоты (галоўным чынам за ракой Хронус) і якую складаюць пачвары, духі, нежыць і людзі са звышнатуральнымі здольнасцямі. Знахары Дзяцей лесу супрацьстаяць ворагам з дапамогай сілы, якая таіцца ў розных раслінах (вясёлкавы мох, разрыў-трава, месяцовы лісахвост і інш.), прадметах і некаторых лясных аб’ектах, якія акумулююць энергію астралу (ведзьміна кола). Тып уздзеяння — расліны. * '''Падгорны народзец''' — фракцыя, якая засяляе горы, перадгор’і і азёрныя выспы Поўначы, яна не ўвайшла ў асноўны стартавы набор і была запланавана на наступныя перавыданні. На некаторых картах настольнай версіі можна сустрэць згадкі пра механізмы, якіх не было ў стартавым наборы, але якія, як абяцаюць аўтары, з’явяцца ў далейшых сэтах<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://mrakobesie.net/?page_id=1317|title=FAQ|website=Мракоборцы. Афіцыйны сайт настольнай гульні|access-date=2024-12-14}}</ref>. == Тыпы істот == * '''Чалавек''' — тып карты, які ў асноўным належыць Царкве. Таксама карты гэтага тыпу сустракаюцца ў Цёмных чараўнікоў (ведзьма, вядзьмак, двудушнік) і Дзяцей лесу (траўніца, ваўчыны пастыр і інш.). * '''Істота''' — з’яўляецца тыпам карты фракцыі Царквы, Цёмных чараўнікоў і Дзяцей лесу. Самая шматлікая разнавіднасць карт у гульні. * '''Легендарная істота''' — нешматлікі тып карт (у калодзе можа быць усяго па адной карце кожнай з такіх істот, характэрных для пэўнай фракцыі), як правіла, з больш высокім коштам, і якая патрабуе больш міфрылу на падтрыманне (4 адзінкі). * '''Воін''' — тып істот фракцыі Царквы. Практычна ўсе баявыя персанажы гэтай фракцыі з’яўляюцца воінамі, за выключэннем святароў. * '''Рыцар''' — тып істот фракцыі Царквы. Адзін з наймагутных воінаў, як правіла, цяжкаўзброены і ў даспехах. Не можа выкарыстоўваць аўры. * '''Святар''' — тып істот фракцыі Царквы. Можа выкарыстоўваць аўры. Святары імкнуцца выкарыстоўваць аўры на карысць — павышаючы баявы дух і іншыя паказчыкі гандляроў і воінаў. Адзін святар патрабуецца для падтрымання адной аўры. * '''Гандляр''' — тып істот фракцыі Царквы. На іхніх плячах ляжыць забеспячэнне войск міфрылам і яго пераразмеркаванне на месцы. Гандляры прыносяць у скарбніцу дадатковы міфрыл, а таксама памяншаюць міфрыльны кошт розных істот. * '''Знахар''' — тып істот фракцыі Дзяцей лесу. Дзякуючы чароўным раслінам, што растуць у лесе, знахары ствараюць дзейсныя адвары, якія замяняюць ім вядзьмарскія ці аўрычныя здольнасці. Адзін знахар патрабуецца для падтрымання адной расліны. * '''Пачвара''' — тып істот фракцыі Дзяцей лесу. Асабліва страшныя легендарныя пачвары (Звер-Індр, Хавала і Воўк-Самаглот). * '''Чараўнік''' — тып істот фракцыі Цёмныя чараўнікі. Чараўнікамі могуць быць і людзі, і нежыць, — галоўнае, каб яны мелі прыроджаныя здольнасці. Вядзьмарства можна згуляць толькі тады, калі на стале ёсць як мінімум адзін з прыязных чараўнікоў. * '''Нежыць''' — тып істот фракцыі Цёмныя чараўнікі. З’яўляюцца спрадвечнымі жыхарамі Іншасвету. Як правіла, маюць прэмію за цёмную пару сутак, то-бок, атрымлівае дадатковыя ўменні ўначы. * '''Рудакоп''' — тып істот фракцыі Цёмныя чараўнікі. Здабываюць і павялічваюць міфрыл, тым самым дазваляюць значна павялічваць колькасць чараўнікоў і нежыці ў гульні. == Уздзеянні == У гульні ёсць тры тыпу ўздзеянняў — аўры, вядзьмарства і расліны, на некаторых картах згадваецца чацвёрты тып уздзеянняў — механізмы, якія, як абяцалі аўтары, з’явяцца ў наступных сэтах<ref name=":0" />. * '''Аўры''' — тып уздзеянняў фракцыі Царквы. Усяго ў гульні 4 аўры: Святы гонар, Святая ахова, Святы дух, Святая казна. Аўры дазваляюць атрымліваць дадатковы міфрыл, памяншаць міфрыльны кошт, эканоміць міфрыл на ўтрыманне істот або ўзмацняць дружалюбныя войскі (людзей або святароў). Для падтрымання карт падобнага тыпу патрабуецца прысутнасць у гульні прыязных святароў. * '''Вядзьмарства''' — тып карты ўздзеянняў Цёмных чараўнікоў. Складаецца з розных замоваў, заклёнаў, якія выкарыстоўваюць для атакі (магічны ўдар, адплата мерцвякоў), яны прыносяць міфрыл (скарб мерцвяка), робяць ход начным (зацьменне), робяць лятучых істот неадчувальнымі для блакіроўкі (туман), дазваляюць браць пад кантроль (абарачэнне), а таксама ўваскрашаюць і вяртаюць ужо выкарыстаныя карты вядзьмарства (падняць мерцвяка, разрытыя магілы). Для падтрымання карт падобнага тыпу патрабуецца прысутнасць у гульні як мінімум аднаго чараўніка. * '''Расліны''' — тып карты ўздзеянняў Дзяцей лесу. Некаторыя расліны дазваляюць вяртаць карты аналагічнага тыпу з Іншасвету (разрыў-трава), узмацняць, рэгенерыраваць пачвар або выкарыстоўваць іх за ніжэйшую цану (барвінак, вясёлкавы мох, месяцовы лісахвост, ведзьміна кола), лячыць дружалюбных істот (трыпутнік), разгортваць расліны (дух дрэваў), а таксама прыносіць міфрыл або зніжаць міфрыльны кошт некаторых істот (папараць-кветка). Для падтрымання карт падобнага тыпу патрабуецца прысутнасць у гульні як мінімум аднаго знахара. * '''Механізмы''' — запланаваны на будучыню тып карты ўздзеянняў фракцыі Падгорны народзец. У стартавых наборах прадстаўлены не быў, аднак згадваецца на некаторых картах (напрыклад, на карце Звер-Індр, Кошкалачэнь і інш.). == Стартавыя наборы == Карты істот і ўздзеянняў укладаюць гульнявую калоду (37 карт). Усяго для гульні былі створаны 114 розных персанажаў. У гульні, якая выйшла ў 2015 годзе, прапаноўвалася выкарыстоўваць ужо састаўленыя стартавыя наборы з наступным складам (Валадар, 3 Намеснікі і 41 карта істот): * '''Царква''': Павераны Царквы (Валадар), Абраны тактык (Намеснік), Асвячоны гандляр (Намеснік), Царкоўны лідар (Намеснік). Карты: лучнік (2), дыякан (2), біскуп (2), застрэльшчык (2), інквізітар (2), конны рыцар (2), майстар мяча (1), паладзін (2), пікінер (3), паслушнік (2), бард (2), рыцар (1), выведнік (1), зборшчык падаткаў (4), святы дух (1), святая абарона (2), святая казна (3), Святы мсцівец (1), вандроўны манах (1), чысцільшчык (1). * '''Цёмныя чараўнікі''': Спрактыкаваны чараўнік (Валадар), Спрактыкаваны ў баі (Намеснік), Спрактыкаваны ў ведах (Намеснік), Спрактыкаваны ў Міфрыле (Намеснік). Карты: анчутка (2), Бабай (1), брухун (2), ведагань (2), вядзьмак (2), ведзьма (2), Вій (1), адплата мерцвякоў (2), Врытра (1), дзед (2), карачун (2), калавертыш (2), скарб мерцвяка (1), ліхаманка (3), магічны ўдар (2), разрытыя магілы (2), туман (1), прывід (2), хапун (2), шулікун (3). * '''Дзеці лесу.''' Гаспадар лесу (Валадар), Вялікі дуб (Намеснік), Вартавы гушчару (Намеснік), Важак зграі (Намеснік). Карты: скарбнік (3), баган (1), барвінак (1), белая панна (2), балі-булавешка (1), вадзяна (2), ваўкалак (3), воўчы пастыр (2), жабалака (2), Звер-Індр (1), iчэцік (1), кашкалачэнь (2), лешак (1), месяцовы лісахвост (2), маўка (2), пушчавік (2), разрыў-трава (2), зельніца (2), Хавала (1), папараць-кветка (4). У стартавыя наборы ўвайшлі не ўсе персанажы, апісанні і ілюстрацыі якіх прадстаўлены на сайце праекту. == Сюжэт == Сцісла перадгісторыя сюжэту была апісана на каробцы з настольнай гульнёй «Цемраборцы». Там сказана, што Уладаром гэтай краіны называюць Вялікага Чараўніка Срэбнай Вежы, якому вядомыя шляхі ўсяго жывога, будучыня і мінуўшчыня гэтага свету. Аднак з пэўнага часу ён перастаў цікавіцца справамі сваёй дзяржавы і паглыбіўся ў вывучэнне «вялікіх таямніц». Неўзабаве страх і жах апанавалі сэрцы ягоных падданых. Старыя звады і крыўды розных народаў сталі разгарацца з новай сілай. Вайна крывавымі хвалямі пранеслася па некалі цудоўнай краіне. Гэтыя падзеі таксама падрабязна апісаны ў рамане Іллі Бутава «И нет дорог в город тени»<ref name=":2">{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://mrakobesie.net/?page_id=1069|title=Медиа|website=Мракоборцы. Афіцыйны сайт настольнай гульні|access-date=2024-12-14}}</ref>. == Літаратурныя серыі == [[Файл:Karta mira mrak.jpg|міні|Карта часткі свету, апісанай у раманах.]] Цемраборцы — адна з нямногіх калекцыйных картачных настольных гульняў, якія маюць уласную літаратурную серыю<ref>{{Артыкул|спасылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%B8%D0%B3%D1%80|загаловак=Список коллекционных карточных игр|год=2024-11-20|мова=ru|выданне=Википедия}}</ref>. У 2015 годзе адначасова з выхадам гэтай ККГ ў мінскім выдавецтве «Рэгістр» выйшаў першы раман Іллі Бутава па сусвеце настольнай гульні — «Мракоборец» (ISBN 978-985-7097-22-7). Галоўны герой рамана — вандроўны манах. Дзеянне рамана адбываецца адразу пасля падзей, апісаных на каробцы з настольнай гульнёй (персанажы кнігі ўжо ведаюць іх). З 2020 года мінскае выдавецтва «Р. М. Цымбераў» выпусціла шэраг кніг з серыі «Сказки мракоборцев» аўтарства Іллі Бутава з ілюстрацыямі Ганны Кулцінай. Выдавецтва «Вече» запусціла серыю «Бремя Владыки», у якой у 2024 годзе выйшла першая кніга цыкла — «И нет дорог в город тени» з ілюстрацыямі Ганны Пекінай. У 2026 годзе выйшаў працяг: раман «Хил ворон, а норов лих». * 2020 — Ілля Бутаў. «Лучший в мире смех» (ISBN 978-985-7236-27-5) * 2020 — Ілля Бутаў. «Как появились добрые сказки» (ISBN 978-985-7236-10-7) * 2021 — Ілля Бутаў. «От А до У» (ISBN 978-985-7236-71-8) * 2024 — Ілля Бутаў. «И нет дорог в город тени» (ISBN 978-5-4484-4612-2)<ref>{{Cite web|url=https://www.veche.ru/books/show/10924/|title=Книга И нет дорог в город тени, Бутов И, Издательство "Вече"|website=www.veche.ru|access-date=2023-12-05}}</ref> * 2026 — Ілля Бутаў. «Хил ворон, а норов лих» (<nowiki>ISBN 978-5-4484-6024-1</nowiki>)<ref>{{Cite web|url=https://veche.ru/books/show/12173/?ysclid=mkgki59glv388770294|title=Книга Хил ворон, а норов лих, Бутов И, Издательство "Вече"|website=veche.ru|access-date=2026-01-16}}</ref> == Цікавыя факты == У студзені 2019 года У. Ю. Маркевіч з Інстытута інфармацыйных тэхналогій БДУІР абараніў дыпломны праект, у якім перавёў настольную гульню ў лічбавы від на базе платформы Unity 3D<ref>Маркевич, В. Ю. [https://libeldoc.bsuir.by/handle/123456789/37941 Историко-стратегическое игровое приложение «Мракоборцы» на базе платформы Unity 3D] / В. Ю. Маркевич // Информационные системы и технологии: материалы 55-й юбилейной научной конференции аспирантов, магистрантов и студентов, Минск, 22 — 26 апреля 2019 г. / Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники. — Минск: БГУИР, 2019. — С. 98-99.</ref>. Мэтай праекта была распрацоўка новай канкурэнтаздольнай лічбавай калекцыйнай картачнай гульні на базе міфалогіі і культуры Беларусі. Пазней гэтыя напрацоўкі ляглі ў аснову магістарскай дысертацыі У. Ю. Маркевіча<ref>Маркевич, В. Ю. [https://libeldoc.bsuir.by/handle/123456789/45091 Методы управления командой разработчиков программного обеспечения на примере создания игрового приложения] : автореф. дисс. … магистра технических наук : 1-40 80 05 / В. Ю. Маркевич; науч. рук. С. А. Медведев. — Минск: БГУИР, 2021. — 6 с.</ref>. У 2021 годзе Г. Кулціна абараніла на базе ДУА МА «Дзяржаўны сацыяльна-гуманітарны універсітэт» (г. Каломна) дыпломны праект, прысвечаны стварэнню ілюстрацый да казак па сусвеце настольнай гульні «Цемраборцы»<ref name=":2" /><ref>[https://vk.com/wall-94650318_84?w=wall-94650318_84 Издание настольной карточной игры «Мракоборцы»], запіс ад 28 чэрвеня 2021 года. Дата доступу: 09.02.23.</ref>. Настольная гульня «Цемраборцы» згадваецца ў артыкуле Я. Я. Шалайкі пра трансфармацыю міфа ў сучаснай беларускай культуры як прыклад адраджэння цікавасці да [[Міфалогія|міфалогіі]] і [[Язычніцтва|паганства]]<ref>{{Артыкул|спасылка=http://bsac.by/sites/default/files/2022/NTO/sbornik%20stud%20konferenci%202023.pdf|аўтар=Шалайко, Я. Е.|загаловак=Трансформация мифа в современной белорусской культуре|год=|выданне=Материалы XXIII Международной науч.-техн. конференции «Новые информационные технологии в телекоммуникациях и почтовой связи» (Минск, 16–17 мая 2023 года). Минск: Белорусская государственная академия связи, 2023.|тып=зборнік|старонкі=219–220}}</ref>. На IV Міжнародным форуме даследчыкаў беларускай казкі і міфалогіі (Мінск, 15—17 мая 2025) быў прадстаўлены даклад Ільі Бутава «Беларуская аўтарская казка ў стылі фэнтэзі», які быў прысвечаны легендарыуму кніжнага цыкла «Сказки мракоборцев»<ref>{{Cite web|url=https://belcentre.by/wp-content/uploads/2025/05/%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_4_%D1%84%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%83_2025%D0%BF%D1%80.pdf|title=Праграма IV Міжнароднага форума даследчыкаў беларускай казкі і міфалогіі|website=Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры|date=2025.05.12}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.skvirl.ru/mrakoborci «Мракоборцы»: Оригинальная карточная стратегия]. [[Катэгорыя:Настольныя гульні]] a3oruqyk74uow09mg530g6xm641tw2b 0 727323 5133238 4815078 2026-04-28T09:06:51Z IP781584110 134977 афармленне 5133238 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} {{цёзкі2|Гаранін}} '''Лявонцій Якаўлевіч Гара́нін''' ({{ДН|18|6|1926}}, с. [[Цеплякоўка]], [[Саратаўская вобласць]], [[Расія]] — {{ДС|13|3|2014}}, [[Мінск]]) — беларускі [[літаратуразнавец]]. [[Кандыдат філалагічных навук]] (1981). == Біяграфія == Нарадзіўся {{ДН|18|6|1926}} года ў с. [[Цеплякоўка]]. Скончыў у 1957 годзе [[Філасофскі факультэт Ленінградскага ўніверсітэта|філасофскі факультэт]] [[Ленінградскі ўніверсітэт|Ленінградскага ўніверсітэта]]. У 1971 годзе па рэкамендацыі [[Н. Перкін]]а ўладкаваўся ў [[Інстытут літаратуры АН Беларусі]]. Аднак даволі хутка савецкія органы паведамілі дырэктару інстытута, што новы навуковы супрацоўнік быў калісьці членам партыі, але за актыўны пратэст супраць расправы над удзельнікамі [[Венгерскае паўстанне (1956)|венгерскай рэвалюцыі 1956 года]] быў выключаны з партыі і адсядзеў 5 гадоў. Пра гэта Гаранін, вядома, у аўтабіяграфіі змаўчаў. Дырэктар інстытута [[Васіль Барысенка]] разам з сакратаром партарганізацыі вырашылі рабіць выгляд, быццам нічога не здарылася<ref name="ВН">[https://docs.rferl.org/be-BY/2016/01/13/56ab6628-d0de-44c6-bb0c-38bb8f1e7a80.pdf Вяртанне нацыяналіста : дакументальныя творы] / [[Аляксандр Лукашук|Аляксандар Лукашук]]. — Мінск : [[Галіяфы]], 2014. — 767 с. : іл., факсім. ; 25 см. — Частка тэксту на рускай мове. — Бібліяграфія ў падрадковых заўвагах. — Паказальнік асобаў: с. 751—762. — 200 экз. — ISBN 978-985-7021-29-1 </ref>. У друку выступаў з 1974 года. Памёр {{ДС|13|3|2014}} года ў [[Мінск]]у. Пахаваны на могілках «[[Калодзішчы (могілкі)|Калодзішчы]]» пад Мінскам<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/persons/h/haranin-ljavoncij.html|title=Гаранін Лявонцій – Белліт|date=2023-08-23|access-date=2024-08-03}}</ref>. == Творчасць == Публікаваўся з 1974 г. Даследаваў тэндэнцыі і заканамернасці літаратурнага развіцця, пытанні ўзаемаўплыву розных літаратур, філасофскія аспекты беларускай літаратуры ХІХ — пачатку ХХ стст. Аўтар кніг «Философские искания в белорусской литературе» (Минск, 1984), «На скрижалях истории» (Минск, 1985), «Мемуарный жанр советской литературы» (Минск, 1986), «Поиск духовного единства» (Минск, 1990)<ref name=":0" />. == Навуковая дзейнасць == Даследаваў тэндэнцыі і заканамернасці літаратурнага развіцця, пытанні ўзаемаўплыву розных літаратур, філасофскія аспекты беларускай літаратуры XIX — пачатку XX ст. == Творы == * Философские искания в белорусской литературе. Мн., 1984; * На скрижалях истории. Мн., 1985; * Мемуарный жанр советской литературы: Ист.-теорет. очерк. Мн., 1986; * Поиск духовного единства. Мн., 1990. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|5|Гаранін Лявонцій Якаўлевіч}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|133851}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гаранін Лявонцій Якаўлевіч}} [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Саратаўскай вобласці]] rt6nsohbwdhwzojx344dy6podoye7ck 4 728990 5133286 5129647 2026-04-28T11:22:30Z ~2026-25990-45 167327 5133286 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}}6yyuu6NJ is a Pin clipboard items to stop them expiring after 1 hourCZCZhttps://help.viber.com/hc/en-us = Запыты = == Зняццё статуса "Да выдалення" з артыкула == {{закрыта}} Калі ласка, разгледзьце запыт да выдалення гэтага [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)|артыкула]]: [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0% https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B0_(%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82)] - [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 17:23, 17 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Абмеркаванне трывае. Трэба чакаць вынік. Адміністратары не могуць нікога прыспяшаць і знімаць статусы без вынікаў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16309-44|&#126;2026-16309-44]] == {{закрыта}} Адміністратары, заблакуйце ўдзельніка. Лаянке не месца ў Вікіпедыі. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16262-28|&#126;2026-16262-28]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16262-28|размова]]) 21:08, 15 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}}. Блакаванне на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:52, 16 сакавіка 2026 (+03) == [[Удзельнік:Кінапошук]] == Гэты ўдзельнік з 6 праўкамі ўжо назваў сябе адміністратарам. Трэба выпісаць яму папярэджанне. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16154-63|&#126;2026-16154-63]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16154-63|размова]]) 15:40, 14 сакавіка 2026 (+03) :вынесена папярэджанне [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:34, 14 сакавіка 2026 (+03) == Вандалізм з архівамі == Там нешта {{u|Brangiai}} навандаліў з архівамі і быў глабальна заблакаваны. Трэба паглядзець і адкаціць да часоў, як яно выглядала раней. Я пакуль моцна хварэю і мне цяжка канцэнтравацца на Вікі. Кавідагрыпы гэтыя :( --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 24 лютага 2026 (+03) :а ён спрабаваў падзяліць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023—2024|архіў]] па датах, што і зрабіў нібыта. Па сутнасці нам гэта не трэба, але і не ўпэўнены, наколькі гэта заслугоўвае блакіроўкі... Таксама пытанне, ці выдаляць тады створаныя архівы за [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023|23]] і [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2024|24]] год. Тады трэба будзе яшчэ абнавіць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/Шапка|шапку]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 14 сакавіка 2026 (+03) == Абарона старонкі [[Новая зямля (паэма)]] == Папулярная старонка з статусам добрай, ананімы ўносяць толькі вандальныя праўкі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:23, 18 лютага 2026 (+03) :{{зроблена}}, цяпер толькі аўтапацверджаныя толькі могуць правіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 18 лютага 2026 (+03) == Вандал == Серыя вандальных правак ад [[Удзельнік:The Croats]]. Таксама ХВ для створанага ім "[[Асяроддзе]]". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:14, 15 лютага 2026 (+03) :Панове адміністрове, тып вандаліць 24 гадзіны сабе спакойна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:52, 16 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:The Croats]] заблакаваны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:15, 16 лютага 2026 (+03) == Вайна правак [[Алесь Мікус]] == Вайна правак і, здаецца, да кансэнсусу самі удзельнікі не дойдуць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:34, 2 лютага 2026 (+03) :пакуль заблакаваў магчымасць правіць. Калі ўдзельнікам @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і іншым ёсць што сказаць — кажыце, толькі пастарайцеся, калі ласка, без інсінуацый і сцісла, па справе. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 3 лютага 2026 (+03) ::''Вітанні калегам.'' ::А што дадаваць, усё ясна сказана ў абгрунтаванні правак на старонцы, пра якую мова. ::1) Вікіпедыя не месца для спасылак, дзе рэкламуюцца продажы. ::2) Сцвярджэнні павінны быць падмацаваныя, тым больш без спрэчных асабістых ацэначных характарыстык. ::3) Калі музыкнат - або дыскаграфія, або асобныя ("культурна ўплывовыя") трэкі. ::Тым больш гэта падтасоўваецца так, каб з розных бакоў наўмысна дыскрэдытаваць. Тым больш калі робіцца чалавекам прарэжымным пра чалавека, які ў краіне (ну, але гэта ўжо кантэкст). ::Астатняя "лірыка" ад удзельніка Artsiom91 да тэмы не датычыцца і рацыянальнага зерня там няшмат. Па-харошаму гэта трэба вынесці ў асобную галінку. ::Але скажу тут па сутнасці і сцісла: лічу баруканне па назвах паміж намі двума - '''карысным'''. І працу над фармулёўкамі - таксама карыснай. І не толькі для Вікіпедыі, а і ўвогуле. Высвятляюцца слабыя месцы, падкрэсліваюцца моцныя. Некаторыя артыкулы па назвах (як Нёман) робяцца без малога энцыклапедычнымі. Азарт падштурхоўвае да новых '''адкрыццяў '''(гл. Жадзены), якія ніколі б без таго не былі б зробленыя. ::Ці зробіць хто '''афлайн '''такую работу? Перакананы - не. А яна робіцца, не ў малой меры з-за таго напружання, якое (таксама афлайн) мае месца быць. ::Гэта што да ацэнкі '''па вялікім рахунку'''. ::А калі канкрэтна, то ні ў мяне, ні ў майго апанента (якога ўжо я цяпер мушу нібыта бараніць) цяпер бадай ані слоўца адсябяціны, усё абгрунтавана і нярэдка нават вытанчана. ::І не трэба тут "'''шарыкаўшчыны'''", бо маўляў камусь цяжка правяраць і ўвогуле незразумела. Калі цяжка лезці ў крыніцы - сядзіце чытайце або праходзьце міма. Заўсёды хтось кантэнт творыць, а хтось спажывае. ::Апроч таго, рэпрэсіўныя захады (як падкрэсліваў раней JerzyKundrat) не адпавядаюць прынцыпам Вікіпедыі. ::Зараз прапаную вярнуцца да тэмы гэтай галінкі і не расцякацца мысію па дрэве "у агуле". ::''Дзякуй за ўвагу, калегі.'' [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:02, 3 лютага 2026 (+03) Выкажу сваё меркаванне наконт сітуацыі з удзельнікамі. Спачатку коратка пра тое, што адбываецца апошнім часам. Прыведзены ніжэй [[#Праект рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе. Peisatai па факце проста ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча, а Için warum з-за абыякавасці іншых удзельнікаў і бяздзейнасці адміністратараў па рэалізацыі праекта рашэння пайшоў фактычна да асабістых нападак. Па сутнасці, пытанне паходжання назваў хвалюе толькі двух удзельнікаў, Peisatai і Için warum. Астатнія, хоць могуць рабіць дробныя выпраўленні і інтэграваць версіі, у тэматыцы не маюць цікавасці. [[#Адкаты Peisatai|Вялікае абмеркаванне ніжэй]], хоць і прыцягнула многіх удзельнікаў, яны выказвалі меркаванні, аднак па сутнасці іх мэта была прымірыць бакі і навязаць ім нейкае кансэнсуснае рашэнне. Аднак, у першую чаргу, менавіта самі Peisatai і Için warum, як зацікаўленыя, мусяць знайсці згоду паміж сабою і вызначыць кансэнсус. Пасярэднікі з цэлым могуць дапамагчы, аднак калі самі бакі не хочуць мірыцца, то прапановы нейкіх нейтральных версій не маюць сэнсу. Аднак, мірыць бакі мае сэнс у рэальным жыцці. У супольнасці вікіпедыі мусім кіравацца яе прынцыпамі і правіламі. Тут варта памятаць, па-першае, што сама магчымасць правіць без нейкага пацверджання і нават ананімна даецца таму, што мы [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|зыходзім з сумленнасці ўдзельнікаў]] і таго, што яны ставяць за мэту дапамагчы вікіпедыі (а не прасунуць тут свае ўласныя даследаванні, рабіць рэкламу ці падобнае). Калі ж удзельнікі сумленныя, то яны зыходзяць з сумленнасці іншых удзельнікаў, адпаведна пры несупадзенні пунктаў гледжання намагаюцца іх абмеркаваць і знайсці выйсце, якое задаволіць зацікаўленых. Так працуе [[Вікіпедыя:Кансэнсус]]. Трывалае нежаданне шукаць кансэнсус ставіць пад сумнеў сумленнасць і жаданне рэальна дапамагчы вікіпедыі (а не задавіць апанента і прасунуць свой пункт гледжання), адпаведна да такіх удзельнікаў могуць прымацца меры па абмежаванні ўдзелу ў праекце (папярэджанні, блакаванні). Канкрэтна для ўдзельнікаў Peisatai і Için warum мы бачым поўную адсутнасць жадання шукаць кансэнсус. Ніякіх спроб абмеркавання на старонках размоў удзельнікаў, старонках размоў артыкулаў. Яны не лічаць неабходным патраціць час, каб паміж сабою вырашыць якімі крыніцамі варта карыстацца, а якімі не, як лепей афармляць паходжанне назваў у артыкулах. Чаму тады іншыя мусяць траціць свой час і пытацца знайсці гэты кансэнсус за іх, неяк ацэньваць іх аргументы і крыніцы? Маю пэўныя падставы лічыць ([[Special:diff/4995709|запыта да адміністратараў ад Için warum ледзь не першай праўкай]], [[Special:diff/5049888|просьбы ўключыцца з дыскусію]], адсутнасць камунікацыі паміж Için warum і Peisatai у праекце), што асноўную сваю дыскусію ўдзельнікі вядуць па-за межамі вікіпедыі. Не бяруся ацаніць навуковы ўзровень гэтай дыскусіі, але ён відавочна вышэйшы за ўзровень вікіпедыі і яе ўдзельнікаў у гэтым пытанні. У такіх умовах спрэчка Için warum і Peisatai у вікіпедыі выглядае не як спроба палепшыць яе змест, а проста як выкарыстанне праекта як поля бітвы. Скажу пра сваё асабістае стаўленне да тэмы. Мне ад самага пачатку праўкі Peisatai не падабаліся, бо тычыліся вельмі спецыфічнай тэмы, якія цяжка было праверыць. З цягам часу назіраў, як ён часцей стаў зусім не дадаваць крыніц, а праўкі пра паходжанне дадаваць, напрыклад, у артыкулы пра асоб і прозвішчы. Сталі з’яўляцца нейкія аналогіі, падобныя карані. Умяшальніцтва Için warum і іншых удзельнікаў не асабліва палепшыла сітуацыю. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шынкаўцы_(Гродзенскі_раён) Вось напрыклад артыкул], быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў. Нават калі адзін вучоны яўна сказаў что такая вёска магчыма мае балцкую назву, а іншы што магчыма славянскую — гэта не такая важная інфармацыя пра вёску, а хутчэй пра канцэпцыі паходжання назваў і іх пашыранасць. Трэба прызнаць, што тэма паходжання назваў у цэлым можа мець толькі нейкія гіпотэзы і канцэпцыі, і вельмі багатая на магчымыя ўласныя даследаванні, «прыцягванні за вушы». Падаванне версій паходжання (тым больш не самой назвы, а каранёў і падобных) толькі стварае ўражанне нейкай сур’ёзнасці і навуковасці, што на фоне жахлівага стану артыкулаў пра населеныя пункты быццам выглядае якасна. На мой погляд, трэба пакінуць толькі надзейнае кшталту Полацк ад ракі Палаты, усё астатняе нішчыць. У беларускай вікіпедыі не любяць блакаваць удзельнікаў, звычайна апраўдваюць іх, намагаюцца зыходзіць з сумленнасці і не рэагаваць нават на яўныя парушэнні. Апраўдваюць што вопытныя і карысныя ўдзельнікі, актыўнасць у праекце і так невялікая. Аднак, усё ж трэба мець нейкія межы, і спыняць удзельнікаў калі яны парушаюць правілы — у тым ліку і для таго, каб іншыя разумелі межы дазволенага. Таксама ледзь не агульнапрынятым стала, што любая дададзеная інфармацыя гэта добра, што нельга інфармацыю выдаляць, а толькі перафармуляваць і знайсці ёй месца. Аднак усё ж вікіпедыя гэта энцыклапедыя, якая складаецца з самадастаковых артыкулаў, а не звалка інфрамацыі, дзе трэба нешта размясціць. Зараз інфармацыі ў інтэрнэце шмат, у тым ліку на беларускай мове, і ставіцца да інфармацыі ў вікіпедыі як да нейкай вялікай каштоўнасці — гэта падыход 2000-х гадоў. Нічога страшнага калі выдаліць радок-другі, асабліва калі яны яўна парушаюць [[:ru:Википедия:Взвешенность изложения]]. Мая прапанова па выніку: прызнаць, што ўдзельнікі Peisatai і Için warum выкарыстоўваюць вікіпедыю як поле бітвы, не прымаюць яе прынцыпаў і правілаў (бо ўсяго толькі вядуць навуковую дыскусію, асноўная частка якой па-за межамі вікіпедыі), не жадаюць шукаць кансэнсус паміж сабою і прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў, толькі адцягваюць высілкі іншых і ствараюць таксічную атмасферу. '''Заблакаваць абодвух удзельнікаў бестэрмінова''' ў асноўнай прасторы назваў. Даць магчымасць толькі правіць старонкі размоў. Разглядаць магчымасць разблакавання толькі, калі яны дасягнуць паміж сабою кансэнсусу ў размовах (без аніякага ўмяшання іншых удзельнікаў). Тым часам прыбіраць зусім раздзелы "Назва" з артыкулаў пра вёскі, рэкі і азёры, як апісаў вышэй.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:28, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Artsiom91]], сам сябе заблакуй, тут цішэй стане. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:38, 3 лютага 2026 (+03) ::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], тут не базар і не сценка ў падваротні. Выказвайцеся па тэме размовы і прытрымлівайцеся правіл этычных паводзін у праекце, вам ужо было папярэджанне. Вашыя асабістыя крыўды тут нікога не цікавяць і шкодзяць дыскусіі, прашу вас вынесці гэта за рамкі Вікіпедыі. Калі вы нязгодныя з выказаным вышэй — напішыце па справе. Інакш — прамаўчыце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:22, 3 лютага 2026 (+03) ::: Пра асабістыя крыўды выдумваць не трэба — тут не базар і не падваротня. Спроба распачаць дыскусію пустая, замест буры ў шклянцы вады лепш бы артыкулы правілі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:57, 3 лютага 2026 (+03) : Спадар [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на дадзены момант мне цалкам не зразумелы прычыны, па якіх Вы прапаноўваеце заблакіраваць удзельніка Için warum. Удзельнік Için warum пагадзіўся з праектам рашэння, прапанаваным MocnyDuham, адпаведна я не згодная з Вашым сцверджаннем, што дадзены ўдзельнік "не жадае прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў". У артыкуле "Алесь Мікус" няма нейкага вандалізма з-за якога варта некага бестэрмінова блакіраваць, акрамя таго праблема з вайной правак у адным артыкуле можа быць цалкам вырашана абмежаваннямі на рэдагаванне дадзенага артыкула. У выпадку, калі Вы бачыце, што ўдзельнік Peisatai "ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча", то можна ўзняць пытанне аб блакіроўцы дадзенага ўдзельніка на нейкі час. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 14:25, 3 лютага 2026 (+03) :пане @[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дзякуй за меркаванне. Мне здаецца, што ў дадзеным выпадку можна спачатку абысціся пазбаўленнем сцягоў аўтадогляду, каб было прасцей кантраляваць войны правак гэтых двух удзельнікаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 3 лютага 2026 (+03) :: акурат маем размову на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]], трэці месяц ужо. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) : ''Вось напрыклад артыкул, быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў.'' Тут я з вамі цалкам згодны, у артыкуле "Шынкаўцы" ў раздзеле "Назва" павінна быць толькі інфармацыя з крыніцамі, у якіх гаворка ідзе менавіта аб назве Шынкаўцы. Аднак такую практыку, пісаць усё падрад, завёў не я, а Peisatai. Ён для любога беларускага тапоніма або прозвішча (напрыклад, Маразы, Сабалі) находзіць сугучныя назвы ў Літве, а потым піша: ёсць літоўскае прозвішча такое, ёсць літоўскі тапонім такі... Усё гэта выглядае як нейкая манія. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 3 лютага 2026 (+03) ::Манія - гэта займацца персанальным '''сталкінгам''', калі што. Здаецца, няма яшчэ такога артыкула ў ВП, мо напішаце? А то толькі хвосцікам за мной следуеце, мяцёлачкай падмятаеце :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 13:02, 4 лютага 2026 (+03) : Artsiom91, а за што мяне блакаваць?! Назавіце хатя б адзін пункт правіл ВП, які я парушыў. Вайна правак пачалася так: Peisatai панапісваў горы ўласных даследванняў аб быццам бы паходжанні тапонімаў і прозвішчаў. Падрабязна, з канкрэтнымі прыкладамі я аб гэтым пісаў яшчэ ў маі летась тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Але нажаль, мясцовая супольнасць пераважна абыякава аднеслася да праблемы. Тады я пакрысе стаў выпраўляць ягоныя праўкі, якія не пацвярждаліся паказанымі там крыніцамі або не мелі крыніц увогуле. Аднак Peisatai не супакоіўся і пачаў або адмяняць мае праўкі, або зноў працягваць свае ўласныя даследванне. Я ўжо не раз пісаў і яшчэ паўтаруся: па правілах Вікіпедыі артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі нехта хоча напісаць, што нейкае назва або прозвішча паходзяць ад нейкага слова, хай прывядзе крыніцу, дзе менавіта гэта і будзе напісана. Калі Peisatai будзе трымацца гэтага правіла, вайна правак адразу спыніцца. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:25, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], покуль не дайшло да парушэння правіла трох адкатаў — гэта не вайна правак, а спробы пошуку кансэнсусу. Праўце смела! Але ў каментарах да правак, калі ласка, пазбягайце грубіянства і не пераходзьце на асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 3 лютага 2026 (+03) ::Перакручваеце, калега. ::Не адмяняць, а ўзгадняць, бо Вы разам з вадой у шмат якіх выпадках выплёсквалі і дзіцёнка. А таксама наўмысна згрувашчвалі надзейныя і маланадзейныя крыніцы, каб праз іх няможна было прадзерціся, гэта і ёсць Ваша мэта (вунь, Арцёма заблыталі, і просіць не мучыць яго версіямі ўвогуле). ::Пэўныя Вашы заўвагі, кажу ж, небеспадстаўныя, але цягнеце празмерна ў процілеглы бок, і даводзіцца ўзгадняць, каб не было як у брацкую магілу скінуўшы. ::Вайна правак толькі ў выпадку старонкі, пра якую тут мова, у астатніх выпадках збольшага на залатую сярэдзіну памалу выходзім. ::Не драматызуйце, граючы на публіку, тут Вам не тэлеграм. ::Пра артыкул - аргументы вышэй. Дадумванне і стыгматызацыю пакінь(це) для свайго пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) ::: Нейкі "поток сознания", які не мае ніякага дачынення да нашай дыскусіі: ''пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант''. Адкуль вы ўсё гэта ўзялі, аб чым вы ўвогуле гаворыце? Які тэлеграм, якая лаянка? Вы сябе добра адчуваеце? Яшчэ ў маі мінулага года я прывёў мноства канкрэтных фактаў вашай хлусні https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Вы дагэтуль '''па сутнасці''' так нічога і не адказалі на гэтыя факты, бо вам няма чаго адказаць па сутнасці, няма чаго запярэчыць, толькі нейкая дэмагогія пра нейкі "тэлеграм", "прарэжымны чалавек" і г. д. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:53, 3 лютага 2026 (+03) ::::З Вашай пасільнай дапамогай памалу выпраўляем, хоць і не без цёрак. Працягваем, калега. ::::А Вы ўжо далі сабе рады размяжоўваць час напісання пастоў у тг і рэдагавання артыкулаў у ВП? :) Крута за руку злавілі ў лістападзе. Таму "праведны гнеў" міма, усе ў курсе, праехалі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:29, 4 лютага 2026 (+03) : > ''Прыведзены ніжэй [[#Праект_рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе''<br>Гэта мая віна, што я не дапрацаваў яго (было некалькі правак) і не зацвердзіў "адміністрацыйна". Калі спрэчка датычна зноў той жа тэмы - зраблю гэта на выходных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:47, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], чакаем рашэнне. Трэба нешта рабіць, зачакаліся ўжо. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 15 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], спрэчка датычна не ''зноў той жа тэмы'', а артыкула [[Алесь Мікус]], так што прыйдзецца табе зусім новыя правілы прыдумляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:59, 3 лютага 2026 (+03) :::Незразумела, якія вікіпедыйныя правілы ўвогуле прапісваюць парадак стварэння такіх "праектаў", іх "адміністрацыйнае" зацвярджэнне і неабходнасць іх трымацца. :::Няхай больш дасведчаныя ўдзельнікі патлумачаць са спасылкамі. :::Здаецца, была мова, што гэта ніяк не рэгламентавана. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:23, 4 лютага 2026 (+03) :::: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. Смела праўце, пераносьце, апрацоўвайце артыкулы, таму што радасць творчасці ў тым, што дасканаласць не патрабуецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:20, 4 лютага 2026 (+03) :::: > ''якія вікіпедыйныя правілы''<br>Прапісвае жаданне не баніць удзельнікаў пасля шматмесячных спрэчак і войн правак. Таму што калі трымацца правіл існуючых - даўно б пайшлі абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:11, 4 лютага 2026 (+03) ::: Калі спрэчка не датычна той тэмы, то ніякіх правіл прыдумляць не трэба. Будзем глядзець хто пачынае вайну правак і рабіць папярэджванні/абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:14, 4 лютага 2026 (+03) :::: Калі не было парушана [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], то радыкальныя абмежавальныя дзееянні адміністратараў не могуць быць прынятыя. А на ўзроўні ''папярэджванні/абмежаванні'' гэта здзейснена ўжо. Не наракайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 4 лютага 2026 (+03) ::::: Я яшчэ не паглыбляўся ў канфлікт, проста вам адказваю на вашыя заўвагі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 4 лютага 2026 (+03) Наконта артыкула Алесь Мікус. Удзельнік Peisatai спрабуе замаўчаць, схаваць інфармацыю, якая менавіта яму не падабаецца. Чаму - здагадайцеся самі. "Аргумент" пра нейкую быццам рэкламу абсурдны: на вокладцы самой кнігі "Вітаўты і Вітарты" напісана, што гэта "Бібліятэка Свайксты". Тое, што ён напісаў гімн батальёна "Данбас" - гэта значны факт і ён можа быць адлюстраваны ў артыкуле. Прынамсі, упартае яго выдаленне з артыкула выглядае як вандалізм або цэнзура. На сайце svajksta.com яшчэ нядаўна большасць артыкулаў была падпісаная іменем Алесь Мікус. Апошнім часам ён сваё імя пад артыкуламі прыбраў. Заява, што я нібы "прарэжымны чалавек" вельмі добра харатарызуе ўдзельніка Peisatai, паказвае, што ён у сваёй дзейнасці ў ВП кіруецца выключна палітычнымі матывамі, у тым ліку і ў сваёй "лінгвістычнай" працы. Я тут яшчэ ні разу нічога не пісаў пра палітыку, а Peisatai ўжо не першы раз аб ёй гаворыць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 3 лютага 2026 (+03) ::: Біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба. Правілы аб гэтым кажуць наўпрост. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 3 лютага 2026 (+03) :::: ''біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба'' У такім выпадку, як быць з тым, што Peisatai піша ўсялякую хрэнь (пардон за маю французскую) пра прозвішчы вядомых людзей? Гэта як, нармальна? Гэта не парушае правілы наконт біяграфій сучаснікаў? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:29, 19 лютага 2026 (+03) :::: Падрабязней гл. [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) :Гэта ж трэба так маніць. Няма ніякага гімна батальёна Данбас. А на той старонцы - заклікі купляць. Маніпуляцыі як яны ёсць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:56, 3 лютага 2026 (+03) :: <s>гэта частка тэксту схвана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) Якія яшчэ "заклікі купляць", што за лухта?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 4 лютага 2026 (+03) :: Я не маніў, інфармацыя з украінскай ВП. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:56, 3 лютага 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Için warum]], нагадваю, што Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 3 лютага 2026 (+03) :::Паглядзеў, не знайшоў. Скіньце спасылку, бо цікава. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:30, 4 лютага 2026 (+03) Добрага дня ўсім. Па-мойму, праца была ўвайшла ў нармальнае рэчышча, хаця ў апісаннях змен удзельнікі часам рэзка пішуць, але ў межах, як мне здаецца. Палітыкі невыдалення трымаюцца і добра, а рэзка пішуць не адны яны і нічога. Артыкулы дапрацоўваюцца, што толькі пра этымалогію, як заўважае пан Artsiom91, не важна -- вунь belarusenc.by у артыкулы пра вёскі піша толькі пра іх спаленне падчас вайны і фоткі абеліскаў, і нічога. Хто пра што піша, пра тое і добра. Адзінае, як здаецца, месца напружання гэта два артыкулы -- [[Аляксей Валер’евіч Дзермант|Аляксей Дзермант]] і [[Алесь Мікус]] -- чаго раптам, хто іх там ведае, але супольнасці гэта і не важна. Удзельнікаў блакаваць няма за што, але гэтыя артыкулы можна паставіць пад абарону, давесці да стэрыльна нейтральнага стану. Каб следу ідэалагічнага супрацьстаяння там не было, ніякіх тонкіх намёкаў на тоўстыя акалічнасці, ніякіх "Молатаў" і "Данбасаў" -- усё, што можа суб'ектыўна неяк пашкодзіць (бяспецы, рэпутацыі, псіхічнаму здароўю, чаму заўгодна жывога чалавека) парушае [[ВП:Біяграфіі сучаснікаў]]. А іншая праца ўдзельнікаў пазітыўная, што нешта на мяжы народнай этымалогіі, а нешта арыгінальнага даследавання -- выдаткі фармату Вікіпедыі, галоўнае, каб другасныя крыніцы былі і "на мяжы", а не "за мяжой". Часам шыкоўныя падборкі меркаванняў збіраюцца, з іх даволі ясна ўсё робіцца, гэта карысць на маю думку. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:19, 4 лютага 2026 (+03) :Па сутнасці '''падтрымліваю''', вышэй у падобным рэчышчы таксама напісаў. :* :Наконт статусаў '''аўтадаглядчыкаў''' - як на мяне, гэта прынцыпова нічога не мяняе, бо абодва, будучы зацікаўленыя, пільнуем, што напісаў другі на старонцы ўкладу, і рэагуем, таму "шыта-крыта" ні ў каго не праканае. :* :Наконт '''суб'ектыўнай шкоды '''рэпутацыі і бяспекі - Вашая рацыя. :Хіба ўздымаю <u>пытанне</u> пра артыкул "'''Дзермант'''", да дасведчаных знаўцаў у галіне вікіпедыйнай тэхнікі. Каб выдаліць пра той "Молат" (рэальнае выданне, калі што), нядаўна там хтось (ну ясна хто, але мова не пра тое) выдаліў а) усе згадкі аўтараў правак і б) змест зробленых імі правак ('''усё выкраслена'''). Як такое магчыма? Што гэта за паўнамоцтвы ў такога рэдагавальніка? :І прычапным вагончыкам пытаннечка - ІчынВарум (ЧамуЧаму - турэцк., нямецк.) у іншай, ранейшай галінцы абмеркавання неяк зрабіў, каб яго '''нік не высвятляўся''', а каментар заставаўся. Таксама, як такое магчыма тэхнічна? Ясна, што чалавек надае значэнне сваёй прысутнасці ў ВП (а з увагі на персаналію, ёсць думкі пра прамы ўдзел у леташняй аблаве на ВП рэдактараў, але гэта без доказу), але цікава - тэхнічная рэалізацыя такога. Прашу патлумачыць (Вас або каго яшчэ). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:46, 4 лютага 2026 (+03) ::Наконт выкрэслення гісторыі, гэта не паўнамоцтвы асобнага ўдзельніка, а статус артыкула -- патэнцыйна небяспечнага для тых, хто рэдагуе. Калісьці яго ў гэты спіс уключылі, да ўсіх халівараў і, здаецца, слушна. Калі ёсць яшчэ такія артыкулы, іх таксама можна ўключыць у спіс (заяўкі на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|ВП:ЗС]]), гэта незваротна ў сучасных умовах. Як знікаюць подпісы не магу сказаць, трэба бачыць адкуль, можа, проста не націснуў кнопку подпісу, іншых варыянтаў не ведаю. Наконт "Молата", цытаты з яго могуць пагражаць бяспецы Дзерманта, гіпатэтычна? Калі могуць, гэта парушае [[ВП:БС]], да таго ж неправяральна, калі і будзе скан, як яго верыфікаваць, у такім разе таксама глядзіце ВП:БС, нават калі б бяспека была гарантаванай. Таксама з "Данбасам" -- можа пагражаць бяспецы Мікуса, калі, так -- гл.вышэй. У нас тут людзі выдаляюць сваё сяброўства ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]], проста бо ліквідаваны, хаця спісы яго адкрытыя. І маюць права. Нават калі перабольшваю, трэба спыніць вось гэта ўсё, мы можам вырашыць гэта па-за ўсімі правіламі, бо пяты слуп -- [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]], якія замінаюць ствараць энцыклапедыю. А звады замінаюць. Для блакіроўкі прычын не бачу, для зняцця сцягоў не бачу. Калі кансэнсус знайсці не выпадае, ніякі стан гэтых двух артыкулаў бакі не задавальняе, можна радыкальна, выдаліць абодва і забараніць стварэнне. Лепей кансэнсус, я супраць радыкалізму. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 4 лютага 2026 (+03) :::<s>тут не поле бітвы, рэпліка схавана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:55, 4 лютага 2026 (+03) [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:44, 4 лютага 2026 (+03) :::Усё правільна наконт бяспекі. Падтрымліваю, каб без правакацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:55, 16 сакавіка 2026 (+03) Дарэчы, а чаму ў артыкуле "Алесь Мікус" выкарыстаны шаблон "навуковец", гэта што, жарт такі або здзек?! Які яшчэ ён навуковец?! Выпраўце хаця б гэта. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) :Пытанне мабыць да таго, хто гэты '''шаблон''' (адпачатна?) прымяніў? :* :<s>Вікіпедыя не поле бітвы</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:18, 5 лютага 2026 (+03) ::А што перашкаджае зараз гэты шаблон змяніць на адпаведны? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D1%83%D1%81&action=history 2 лютага 2026] [[Удзельнік:Plaga med]] змяніў налады абароны для «Алесь Мікус»: Шкодная вайна правак (Правіць=Толькі для адміністратараў, скончыцца 2 сакавіка 2026) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 5 лютага 2026 (+03) ::::змяніў на {{tl|асоба}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 6 лютага 2026 (+03) :* :Яшчэ, Вы выкарыстоўваеце спасылкі на пастаўскага краязнаўца Пракаповіча, які фінскіх моў (наколькі мне вядома) не ведае і навукоўцам не з'яўляецца, - і не маркіруеце гэтых спасылак як '''Неаўтарытэтная крыніца'''. А кніжку "Вітаўты і Вітарты" так рэгулярна маркіруеце. Вы спецыяліст у тэме антрапаніміі? Калі ласка, прад'явіце рэгаліі. Або гэта толькі прыватная думк? Ёсць крыніца - ёсць спасылка. Няхай мяне іншыя калегі паправяць, калі рацыі ў гэтым не маю. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 19:05, 5 лютага 2026 (+03) ::Таму што сцвярджаць, што Калачы, Маразы, Сабалі, Мазалі, Караткевіч, Карловіч і да т. п. - гэта ўсё нібыта балцкія назвы - маргінальшчына. Увогуле, упартае жаданне прадставіць, быццам у Беларусі няма іншых тапонімаў і прозвішчаў акрамя балцкіх, выглядае як нейкая неадчэпная ідэя, нейкая манія. Пракаповіч зусім не сцвярджае, што ўсе назвы вакол фінскія (некаторыя фінскія, некаторыя балцкія, большасць славянскіх). P. S. Пракаповіч, прынамсі, хаця б не з'яўляецца неаязычнікам. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: У БелВікі рады вітаць усіх, у тым ліку неаязычнікаў. [[Удзельнік:Pracar]] з гэтым згодны, так думаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:06, 5 лютага 2026 (+03) :::Карацей, ёсць крыніца - ёсць спасылка. Астатняе Вашыя эмацыйныя ацэнкі і жаданне зменшыць вартасць. Будзьце ласкавыя надалей не распачынаць вайны правак з гэтай маркіроўкай. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 03:21, 6 лютага 2026 (+03) ::::Зменшыць вартасць Мікуса? Проста смешна стала - ну якая там яшчэ можа быць вартасць? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:53, 8 лютага 2026 (+03) : Удзельнік, якія дадае сцвярджэнні не падмацаваныя крыніцамі — не мае рацыі. Калі аўтар праекта нідзе не пазначаецца — не трэба гэта дадумляць. Што да тлумачэння тапонімаў, то я цалкам згодны, што часам пошук балцкага кораня пераходзіць межы. Напрыклад, вышукваць славянскія літуанізаваныя прозвішчы і пісаць у артыкулах пра відавочна славянскі тапонім дзеля паказання сувязі з балтамі — лішняе, не трэба так рабіць. Але калі паказваецца на тапонім з сапраўды такім жа коранем – гэта не ўласнае даследаванне, бо ў працах пра тапанімію не прапісваюць кожны населены пункт і гідронім, гэта проста немагчыма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 7 лютага 2026 (+03) Я не зразумеў, на якой падставе [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] двойчы адмяніў маю праўку ў гэтым артыкуле, пасля чаго артыкул зноў быў абаронены?! Я дадаваў інфармацыю са спасылкай на публікацыю на сайце Arche, у чым праблема?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:30, 15 сакавіка 2026 (+03) Выдаленне ўдзельнікам JerzyKundrat двойчы запар маёй праўкі з аўтарытэтнай крыніцай з'яўляецца вандалізмам. Незразумела, чаму [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] перш чым абараняць артыкул, не адмяніў вандальныя дзеянні JerzyKundrat'а і не вярнуў маю праўку? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:34, 17 сакавіка 2026 (+03) :на дадзены момант не маю часу пільна разбірацца, хто мае рацыю, хто не. Вы (кажу пра ўсе бакі канфлікту) не можаце дамовіцца, вытрымліваць нейкі кансэнсус і не зацікаўлены ў гэтым, спробы медыяцыі з боку адміністратараў не дапамаглі. Можаце правіць сваёй падстаронцы пакуль. Гэта ўсё вымагае нямала высілкаў з боку адміністратараў, а мы таксама людзі. Пакуль што прасцей замарозіць канфлікт, каб усе бакі астылі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:55, 18 сакавіка 2026 (+03) == Перанос з выдаленнем і аб'яднаннем версій == {{закрыта}} Калі ласка, перанясіце артыкул [[Оскар Мяшчанінаў]] на [[Оскар Мешчанінаў]], трэба ў працэсе паставіць крыжым на "так, выдаліць". Напісанне праз "я" ў прозвішчы памылковае, у крыніцах не знайшоў такога. У БЭ і БСЭ уласна Оскара няма, у БСЭ ёсць цёзка па прозвішчы і праз "е", у каталогу НББ няма варыянта праз "я", хаця ёсць імя Аскар як варыянт. Варыянт Аскар рэдкі і магчыма паходзіць менавіта з Вікіпедыі, аднак, цяпер ужо яго варта пакінуць перасылкай, што ўжо зрабіў. Пасля пераносу, трэба выдаліць артыкул і потым аднавіць з усімі версіямі, каб унёсак удзельнікаў з 2015 года не быў страчаны. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:18, 31 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 31 студзеня 2026 (+03) == Вандал == {{закрыта}} Выдаленне зместу старонкі ад [[Удзельнік:Руй Пульези]], можа, і назаўсёды варта заблакаваць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 24 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабілі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:09, 24 студзеня 2026 (+03) == proxy == {{закрыта}} Патрэбен дазвол-выключэння для рэдагавання з публічных проксі. Я так разумею, гэта адміны дзесьці такі сцяжок даюць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:11, 12 снежня 2025 (+03) :трэба разабрацца толькі, дзе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:03, 12 снежня 2025 (+03) :: Магчыма гэта сцяг "IP block exempt" у распараджэннях правамі ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:41, 12 снежня 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] , так. І мне таксама, калі ласка. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:39, 12 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабіў абодвум. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 14:03, 12 снежня 2025 (+03) == Блакіроўка за вандалізм == {{закрыта}} Вось [[Адмысловае:Contributions/Мацвей|гэтага таварыша]] варта блакануць надзейна, каб болей і ананімна не мог са свайго ip правіць і зарэгістравацца таксама. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:24, 10 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Удзельнік заблакаваны на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:03, 10 снежня 2025 (+03) == Старонкі да хуткага выдалення == Спадарства, ёсць прапанова часцей заглядваць на [[:Катэгорыя:Старонкі да хуткага выдалення]], дзякуй --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 08:03, 30 лістапада 2025 (+03) : {{Done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 снежня 2025 (+03) == Абарона [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] == {{закрыта}} Вітаю. Шмат дзе ўжыты [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] і да яго дацягнулася вандальная рука ўжо, напэўна, варта абараніць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:42, 12 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:09, 12 лістапада 2025 (+03) == Меры абароны ад удзельніка Ohlumon: сістэматычны падлог крыніц == У 2023 годзе Расійская вікіпедыя бестэрмінова заблакавала ўдзельніка Ohlumon за сістэматычны падлог крыніц: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#h-Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2-20230417174100 Ёсць прапанова распаўсюдзіць гэта і на беларускую Вікіпедыю. Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва "Жировичи". Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася "«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви". І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца? Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы. Апрача сістэматычнага падлогу крыніц, за ўдзельнікам Ohlumon заўважана, што беларускай мовы ён не ведае, спасылкі, нават калі яны валідныя, афармляе неахайна, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без пераправеркі, перакладае ў тым ліку і спасылкі (то бок тое, што перакладаць ні ў якім разе не трэба). У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне "Православной энциклопедии" Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 01:58, 10 лістапада 2025 (+01) : Пане @[[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], асабіста я чуў пра сітуацыю ў ру вікі. Але мне здаецца няправільным і нават неадпаведным правілам блакіраваць чалавека за дзейнасць у іншым моўным раздзеле. Было бы нядрэнна прааналізаваць унёсак удзельніка ў гэтым раздзеле, а вы, я так зразумеў, спасылаецеся на адпаведныя артыкулы ў ру вікі. Я асабіста не магу зараз абяцаць, што займуся такім аналізам. Калі нехта можа разабраць, будзе карысна для дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:28, 10 лістапада 2025 (+03) : БелВікі — талерантны праект, няхай усе ахвотныя правяць смела! Блакіроўка — надзвычайная мера, тут падстаў для яе няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 10 лістапада 2025 (+03) ::Апрача блакіроўкі ёсць і іншыя меры. Напрыклад, зняцце сцягу аўтадаглядчыка. Калі аўтар рэгулярна ўпісвае ў Вікіпедыю недаставерную інфармацыю ды яшчэ і распальвае міжнацыянальную варожасць, то варта ягоную творчасць тым ці іншым чынам абмежаваць. Талеранцыя да антыяўрэйскіх стэрэатыпаў - гэта вельмі характэрная для Беларусі рыса. Але хацелася б ствараць іншую Беларусь. Без крывавых наветаў, напрыклад. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:06, 11 лістапада 2025 (+03) :Я спасылаюся на артыкулы ў беларускай вікіпедыі. Усе тыя ж практыкі, за якія ўдзельнік Ohlumon быў забанены ў расійскамоўнай вікіпедыі, ён выкарыстоўвае і ў беларускай. Ён рэгулярна распаўсюджвае антысеміцкую прапаганду: дзесьці пераказвае ці цытуе антысемітаў (без крытычнай дыстанцыі), а дзесьці проста прыдумляе ад сябе нейкую "цытату". Глядзіш у крыніцу - там гэтай цытаты няма. Гэта падлог. І такімі падлогамі Ohlumon займаецца рэгулярна. Што з гэтым рабіць, можна абмяркоўваць. Калі ў адміністратараў і мадэратараў беларускага раздзелу вікі ёсць жаданне і вольны час, каб сядзець і пераправяраць кожны сказ і кожную спасылку ў артыкулах гэтага ўдзельніка, то калі ласка, правярайце, праўце. Але некаторыя "артыкулы" (дэ факта, зборнікі антысеміцкіх стэрэатыпаў, як тая [[Беларуская карчма]]) вісяць гадамі нявыпраўленыя, і гэта, даруйце мне моцны выраз, ганьба для беларускага раздзелу. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:02, 11 лістапада 2025 (+03) :: Шаноўны [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], вы ж можаце гэта выправіць і без звароту да адміністратараў. Адміны маюць ужо на вайну правак рэаагаваць, калі такая раптам распачнецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:08, 11 лістапада 2025 (+03) :::згодзен, давайце лепш працаваць з матэрыялам у нашым раздзеле, выпраўляць калі трэба і ўжо па факце зробленага ў белвікі рэагаваць. Калі выявіцца дакладна і абгрунтавана, што сістэматычна адбываецца нейкі падлог у бел вікі, то будзем рэагаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:24, 12 лістапада 2025 (+03) ::::Я магу весці каталог падлогаў. Колькі выпадкаў будзе дастаткова для рэакцыі з боку адміністратараў? Напрыклад, дзесяць ці сто? Ці штосьці пасярэдзіне? Дзесяць ужо набіраецца. Сто трэба пашукаць, але з часам, баюся, набярэцца. А ў якой форме гэта потым прадстаўляць адміністратарам? Падгружаць у выглядзе файла? На які сервер? (Даруйце, не надта разбіраюся ў тэхнічных асаблівасцях Вікіпедыі). Для даведкі: некаторыя артыкулы Ohlumon публікаваў паралельна ў расійскай і ў беларускай вікіпедыях, там аднолькавыя праблемы. То бок той праблемны змест, за які Ohlumon'а забанілі ў расійскай вікіпедыі, у беларускай вікіпедыі таксама ёсць, хутчэй за ўсё. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:31, 13 лістапада 2025 (+03) ::::: Каталг весці не варта, выпраўленні праблемнага зместу будуць вітацца. Праўце смела! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::Шаноўны [[Удзельнік:JerzyKundrat|Jerzy Kundrat]], я магу нешта выправіць і выпраўляю. Але мне не верыцца, што Вы сур'ёзна лічыце, што беларуская вікіпедыя - адпаведнае месца для антысеміцкай прапаганды. Тут не так істотна, супраць каго мова нянавісці. Істотна, што мова нянавісці. І, па-вашаму, адміны з гэтым нічога рабіць не павінны? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:23, 13 лістапада 2025 (+03) :::: Намінацыя была за ''сістэматычны падлог крыніц'', зараз прыцягулі іншыя абвінавачанні, дыскусія дзеля дыскусіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 13 лістапада 2025 (+03) :::::Намінацыя сапраўды была за сістэматычны падлог крыніц. Вы прапаноўваеце адкрыць асобную намінацыю за мову нянавісці? Вікіпедыя, зразумела, не дзяржаўны апарат, але, напрыклад, у судовых ці адміністрацыйных справах новыя акалічнасці звычайна далучаюцца да ўжо адкрытых спраў. Я прашу даць адказ па сутнасці на пытанне пра стаўленне адмінаў да антысеміцкай прапаганды. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::::: Змешваць усё да кучы дакладна не варта. Да антысеміцкай прапаганды ўсе адэкватныя людзі ставяцца адмоўна. Допыт адмінам тут ладзіць не будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:38, 13 лістапада 2025 (+03) У беларускай і рускай Вікіпедыях ёсць яшчэ адзін удзельнік, які займаецца сістэматычным падлогам крыніц - Peisatai. Зрабіў сотні правак, у якіх ёсць пэўнае сцвярджэнне і стаіць спасылка на кнігу ці артыкул вядомага навукоўца. Глядзім крыніцу - а там такого сцвярджэння няма. І таксама ён не толькі не заблакаваны, а нават проста не пазбаўлены сцягу даглядчыка. Маўляў, пішы й далей у такім жа духу. Дзівосна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:37, 15 лістапада 2025 (+03) : пра пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка можна задумацца ў такім разе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:39, 15 лістапада 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], я звярнуўся з адпаведнымі прапановамі на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:54, 15 лістапада 2025 (+03) == Скарга на адмену праўкі == Артыкул [[Андрэй Уладзіміравіч Парубій]] мною быў вычышчаны ад паўтораў і «вады», удакладнена інфармацыя пра замахі на яго жыццё, дададзена інфармацыя пра яго пасмяротнае ўзнагароджанне званнем Героя Украіны. Агульны выгляд артыкула стаў прыдатным для чытання. Пасля чаго ўсе мае праўкі былі адменены ўдзельнікам DobryBrat без тлумачэння прычын. У перапісцы (я чакаў тыдзень) ён мне не адказаў. Прашу адміністратараў прыняць рашэнне пра правамернасць адмены маіх правак, якую зрабіў DobryBrat . Калі магчыма, вярніце маю версію артыкула. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:36, 8 лістапада 2025 (+03) : У прэамбуле даецца найважнейшая інфармацыя пра прадмет артыкула. Яна часта дублюе частку інфармацыі, размешчанай у іншых раздзелах артыкула. У артыкуле, які прапануецца абмеркаваць, гэта інфармацыя была цалкам выдалена, пакінута толькі кароткае вызначэнне (два словы). : Раздзел «Уласныя працы» быў выдалены цалкам (а мог быць перанесены, напрыклад, у раздзел «Спасылкі»). : У раздзеле «Біяграфія» выдалена частка важнай інфармацыі пра асобу. У прыватнасці, выдалена інфармацыя пра арышт у 1989 годзе; пра тое, што арганізоўваў першыя ва Украіне пікеты; у якіх экспедыцыях працаваў; пра тое, што ў Львоўскай абласной радзе быў сакратаром пастаяннай дэпутацкай камісіі па пытаннях моладзі і спорту; па якой спецыяльнасці ў 1994 годзе скончыў Львоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Івана Франко; па якой спецыяльнасці скончыў аспірантуру ў 2001 годзе; пра тое, што ён быў намеснікам старшыні Львоўскай абласной рады; пра тое, што падчас аранжавай рэвалюцыі (падзеі лістапада — снежня 2004 года) быў камендантам Украінскага дома ў Кіеве, а таксама іншая інфармацыя. Пры гэтым ў артыкуле «[[:uk:Парубій Андрій Володимирович|Парубій Андрій Володимирович]]» ва Украінскай Вікіпедыі (бясспрэчна, там да гэтага артыкула надаецца значна больш увагі), гэта інфармацыя існуе. : У артыкул «Андрэй Уладзіміравіч Парубій» была дададзена і новая інфармацыя, але яна шматкротна меньшая за тую, што была выдалена. Аднаўляць выдаленую інфармацыю, вычытваючы, што было выдалена і на што заменена, патрабуе шмат часу і высілкаў ад іншых удзельнікаў. Зроблены ўнёсак пагоршыў артыкул, таму было прынята рашэнне аб адкаце двух правак удзельніка. : Удзельніку была дадзена парада больш акуратна рэдагаваць артыкулы. Свае выдаленні ўдзельнік абгрунтоўвае «выдаленем паўтораў» і тым, што пасля яго правак тэкст стаў «прыемным для чытання». : Галоўная мэта Вікіпедыі — стварэнне якаснага энцыклапедычнага зместу, а не прыгожае афармленне. : Удзельнік DenisBorum даволі часта практыкуе выдаленне інфармацыі ў артыкулах, абгрунтоўваючы «абнаўленнем звестак», «выдаленнем дубляў», «выдаленнем вады», «навядзеннем парадку ў артыкуле». Мае сэнс прагледзець іншыя артыкулы, дзе такім макарам было зроблена выдаленне інфармацыі. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:04, 9 лістапада 2025 (+03) ::У дачыненні да раздзела артыкула «Уласныя працы» ўдзельнік DobryBrat проста здзекуецца: першая «праца» – гэта проста кароткі артыкул ва ўкраінскай газеце на ўкраінскай мове 2013 года (кожны можа паглядзець і ацаніць «значэнне» гэтай «працы»); другая «праца» прызнана экстрэмісцкай у нашай краіне і доступ да гэтай старонкі заблакіраваны. ::Пра раздзел «Біяграфія». DobryBrat пералічвае менавіта нязначныя факты, гл. крыніцу тут: [https://www.rbc.ru/person/68b309b29a794784b703e240|РБК] ::І дарэчы, маю версію сапраўды прыемна чытаць. Ёсць такое паняцце, як «стыль». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 17:40, 9 лістапада 2025 (+03) == Абарона [[Максім Танк]] == {{закрыта}} Статусны артыкул са школьнай праграмы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:31, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 3 лістапада 2025 (+03) == Пагрозы ад JerzyKundrat == [[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы#Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі|Вось тут]] адбылася незразумелая сітуацыя, пасля якой я атрымаў ад удзельніка {{u|JerzyKundrat}} відавочную [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 пагрозу дэанамізацыяй з наступствам паглядзець які я «моцны»]. Такія паводзіны парушаюць [[ВП:НАПА]]. На маёй памяці гэта ўжо не першы раз, калі ўдзельнік востра рэагуе ў размовах, але вось такія пагрозы, здаецца, упершыню. Варта адрэагаваць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:04, 26 кастрычніка 2025 (+03) : У канфлікце ўдзельнічаюць мінімум два бакі. Важна прыйсці да разумення ўласных памылак у зносінах, старацца з павагай адносіцца адзін да аднаго, не абражаць суразмоўцу і не ігнараваць яго просьбы. Мы ўсе плывём у адной лодцы і жадаючых веславаць няшмат. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, заклікаю вас да ўзаемнай павагі, не трэба пераходзіць на асобы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:41, 27 кастрычніка 2025 (+03) :: Я не пераходзіў на асобы і тым больш не канфліктаваў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:06, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::Гэта нейкія неадэкватныя паводзіны, што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049583 першы флэйм-допіс], што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 апошні]. Не бачу, якія два бакі тут ёсць і якія прэтэнзіі могуць быць да MocnyDuham. Remember [[ВП:СУ]]. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 21:25, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::падтрымліваю, сітуацыя неадэкватная і тут не бачна віны @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]]. Але заклікаю не рабіць паспешных высноў з улікам палітычнай кан’юнктуры. Калі сітуацыя будзе мець працяг, тут, відавочна, прыйдзецца ставіць блакіроўкі на ўл. запіс, на вялікі жаль... [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:06, 1 лістапада 2025 (+03) :::: Спадзяюся, пад працягам не маецца на ўвазе, калі мяне ўсёж здэаноняць і спраўдзяць, які я там моцны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:09, 1 лістапада 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], не пайму дзеля чаго ты тут лямантуеш каторы дзень. Ад каго і што патрабуецца, каб ты супакоіўся? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:28, 1 лістапада 2025 (+03) :::::: За парушэнне [[ВП:НАПА]] вас можна было б адразу заблакаваць і без абмеркаванняў. Я гэтага, вядома, не хачу. Я толькі не разумею, што я вам зрабіў, каб вы мне такое пісалі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:42, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::: Упісваеш мой нікнэйм, дзе папала, але я з гэтым змірыўся ўжо не першы дзень як. Чаго й табе жадаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:23, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце без інсінуацый і па факце. Калі вы можаце лепш вытлумачыць сітуацыю, што сапраўды адбываецца, то шчыра просім. З боку выглядае як неабгрунтаваныя нападкі на ўдзельніка, без кантэксту. Толькі можна сказаць, што акрамя відавочных пагроз, таксама жываецца вельмі фамільярны, непаважлівы тон размовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:32, 2 лістапада 2025 (+03) :::::::: Дзе і як я ўпісваю ваш нікнэйм? Вы, можа, скажыце, каб я гэтага больш не рабіў. Бо я вас зусім не разумею. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:57, 2 лістапада 2025 (+03) : Напісанае вышэй дыпламатычна некаторыя не зразумелі, пішу прама. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, тое, што паміж вамі адбывалася і адбываецца – гэта канфлікт. У ім удзельнічаюць абодва бакі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], навошта Вы пісалі ў каментарах да заўваг "Заўвагі: reply to JerzyKundrat"? Гэта удзельнікам JerzyKundrat фактычна было расцэнена як пераход на асобы. Калі Вы гэтага дагэтуль не заўважаеце, то гэта або робіцца наўмысна, або з-за недахопу вопыту. У сваю чаргу, прашу Вас, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], быць больш стрыманым у каментарах. Вы таксама пераходзіце на асобы. “Мы ўсе плывём у адной лодцы”. Тое, што ў канфлікце ўдзельнічаюць новы адміністратар і былы адміністратар – гэта на радасць праціўнікаў беларускай Вікіпедыі. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, я паўторна заклікаю вас да ўзаемнай павагі і прашу спыніць канфлікт. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:13, 3 лістапада 2025 (+03) ::Пане @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], дзякуй, што ўдакладнілі. То бок прэтэнзія да аўтаматычна-згенераванага апісання праўкі пры напісанні каментарыя праз гаджэт? Якім чынам гэта можа апраўдваць паводзіны пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] я ўсё яшчэ не разумею. Мяркую, што пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], як і я, як і многія іншыя не звярталі на такія дробязі ўвагі і толькі зараз штосьці пачало праясняцца. Пры ўсёй павазе, я не разумею рэакцыю пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і падазраю, што тут можа быць нешта яшчэ, таму прашу даць дадатковы каментарый па сітуацыі, ад вас нармальнага тлумачэння сітуацыі так і не было. Хоць мы і знаходзімся ў інтэрнэце, і тут звычайна людзі не крыўдуюць на аўтаматычна-згенераваны тэкст, але ж да пагроз, асабліва ў сітуацыі палітычнага напружання, тут не звыкліся, гэта не ерунда. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 3 лістапада 2025 (+03) :: Мой каментар да праўкі згенераваны аўтаматычна, бо для дыялогаў у Вікіпедыі я ўжо шмат гадоў выкарыстоўваю [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions адмысловы гаджэт]. І кожная мая праўка змяшчая перасылку на гэты факт. Калі мы кажам пра [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049527 тое апісанне], якое стала магчымым трыгерам для ўдзельніка – слова "заўвага" з'яўляецца назвай раздзелу, дзе мы абмяркоўвалі артыкул, а не маёй заўвагай да ўдзельніка. Здаецца гэта зразумела, бо слова змяшчае спасылку, якая і вядзе на раздзел... Я заўсёды ставіўся з павагай да ўдзельніка і, вядома, тут не хацеў аніякіх канфліктаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:01, 3 лістапада 2025 (+03) == Адкаты Peisatai == Адкаты, якія масава робіць [[Удзельнік:Peisatai]], як напр. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D1%96%D0%BD%D0%B0&diff=5048879&oldid=5035460 тут] — вандалізм. На заўвагі не рэагуе. Варта заблакаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 23 кастрычніка 2025 (+03) :вандалізм гэта ў іншага таварыша, чаму не рэагуем [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:53, 23 кастрычніка 2025 (+03) :: сціранне запытаў крыніц — гэта вандалізм, а не наадварот. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:55, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::у чалавека бзік супраць балтаў, ён метадычна павыкрыўляў, паперапісваў тое, што мной напісана, гэта не вандалізм, не? праглядаць усе сотні, што псіх нарабіў? можа паспасылацца на шэраг смеццевых, або даўно абвергнутых, крыніцаў, і яны вартыя згадкі? тут сметніца хіба? [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:02, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], не трэба выдаляць са старонак інфармацыю, пацверджаную крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 23 кастрычніка 2025 (+03) :''Усім прывітанне!'' :'''Перагібы''' відавочна з абодвух бакоў. :Удзельнік Peisatai нярэдка балансуе '''на мяжы з Уласнымі Даследаваннямі'''. Удзельнік Warum нярэдка балансуе '''на мяжы з вандалізмам'''. :<u>'''Прапановы'''</u>: :1) вызначыцца наконт, таго, '''калі тут УД, а калі не УД'''. Падтрымаю ўдзельніка Bot: калі ёсць канкрэтная спасылка на корань і на ўтваральнік пры ім, тады гэта не УД. Без доўгіх ланцужкоў "лагічных сувязяў", але канкрэтная спасылка. :2) Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту. :3) Удзельніку Peisatai прапаную, потым, '''перагледзець '''заўвагі ўдзельніка Warum і або а) наступіць на горла ўласнай песні і '''прыбраць '''тое, што да ступені змяшэння нагадвае УД, або б) '''перафармуляваць''', каб выглядала больш-менш аб'ектыўна. І ўвогуле, занадта вузкія лінгвістычныя тонкасці спрасціць па магчымасці. :4) Вызначыць '''тэрмін '''для абаіх удзельнікаў разабрацца з гэтым усім масівам - напрыклад, тыдзень, два, месяц. Канкрэтны тэрмін, каб не расцягвалася. :5) Да часу вырашэння сітуацыі '''забараніць '''(вусна) абодвум удзельнікам '''правіць новыя артыкулы '''па назвах. :6) Асобна трэба вырашыцца наконт згаданых удзельнікам Bot '''спрэчных спасылак''' тыпу Жучкевіча, Пракаповіча і г.д. Напрыклад, Пракаповіч, калі паглядзець яго старонку, - правінцыйны літаратар і географ, з вялікай доляй верагоднасці не разумее ў фінскіх мовах. А Жучкевіч, як слушна адзначана, хоць і са сферы акадэмічнай навукі, але пераважна (не заўсёды) прапаноўваў вытлумачэнні з галіны "народнай этымалогіі". Прапаную, з мэтай захавання палітры меркаванняў, не прыбіраць, але рабіць нейкія нейтральныя, але ясныя пазнакі, тыпу "пастаўскі літаратар і географ І. Пракаповіч". :''З павагай,'' [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:11, 24 кастрычніка 2025 (+03) :: > ''Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.''<br>Я шмат разоў бачыў праўкі Варума падчас догляду і не заўважыў там вандалізму. Ён выдаляў інфармацыю без крыніц і ўстаўляў адпаведны шаблон. Можаце паказаць прыклад вандалізму? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:15, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Перш чым адказваць на пытанне 2, трэба калегіяльна вызначыцца з пытаннем 1, бо ад яго дастаткова залежыць і пытанне 2. Выкажыцеся вы, і няхай выкажуцца іншыя. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:18, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::: Мне, шчыра кажучы, вельмі цяжка зразумець, што ў гэтым пытанні з'яўляецца УД, бо я не разбіраюся ў тэмах. Дакладна павінны быць спасылкі на крыніцы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::::Найперш трэба вярнуцца да палітыкі невыдалення. Ёсць іншыя меркаванні -- дапаўняць. Не ўпэўнены, што тут ёсць нават самастойнае вылучэнне кораня і ўтваральніка, бо яны вылучаны даследчыкамі і на гэта ёсць спасылкі. У маі сам спасылаўся на "[[:en:Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material|Synthesis of published material]]" ("[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"), але якая новая думка тут прасоўваецца? Што Беларусь уся з запасам у зоне балцкай гідраніміі і кожная назва можа быць балцкай -- думка не новая і не спрэчная. Адкаты зробленыя Peisatai не адмяняў бы, а з дыфаў дадаў бы ўрыўкі ўнесеныя Için warum. На нейкія ўрыўкі паставіў бы запыты крыніц, як у Сермежы пра ранейшую даўжыню ракі (думаю, там можна знайсці спасылкі на ранейшыя карты). Жучкевіча нам не ўнікнуць, хоць бы мы і вырашылі яго неаўтарытэтнасць як лінгвіста, ён з кожнага праса будзе лезці. Як Вайтовіч у генеалогіі, назбіраў з дубу вецце, але папулярны і яго пхнуць як крыніцу раз за разам. У нас нават кробізы з крывічаў не выдалены, хаця ў гэтай лухты ад Ластоўскага няма ніякага грунту. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:39, 24 кастрычніка 2025 (+03) [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%87%D0%B0_%28%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%29&diff=5048905&oldid=4826334 Так] можа быць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:10, 23 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] заблававаны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 23 кастрычніка 2025 (+03) Не ўсё так адназначна. Напрыклад, у вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B6&diff=prev&oldid=5048829 такіх выпадках]. Удзельнік [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] выдаліў вялікі кавалак і напісаў "у Ванагаса, Покарнага і Скарджуса Сермеж адсутнічае", але там і не сцвярджалася, што ў іх Сермеж ёсць, там пра "корань" і "пашыральнік" было. Безкрынічны быў адзін абзац, але не мовазнаўчага характару, а гісторыка-геаграфічнага і на яго можна было проста паставіць запыт крыніцы. І такіх выпадкаў багата. То, можа, у такім выпадку гэта якраз адкат вандалізму, ну або выдаленага без разбору. І слушна заўважыў калега JerzyKundrat, чаму не можа быць дзве і тры версіі? То гэта тычыцца ўдзельніка Için warum таксама. У маі толькі сварыліся, а не выпрацоўвалі падыходы, як ставіцца да згадкі каранёў, пашыральнікаў і іншага такога ў артыкулах. Згадаць у артыкуле пра Сермеж, што ў літоўскай ёсць корань -серм- гэта арыгінальнае даследаванне пра Сермеж або проста інфармацыя? Таму спачатку пайшла чыстка ў адзін бок, потым пойдзе ў іншы, а затым і яшчэ куды. У тую ж Сермеж думку Пракаповіча можна было проста дадаць, нічога не выдаліўшы. Пра Жучкевіча і такіх паноў як Пракаповіч наогул ёсць пытанні, ці кваліфікаваныя яны як мовазнаўцы, бо іх версіі часта нагадваюць народную этымалогію. Калі ёсць сістэмная крытыка Жучкевіча, ці нешта іншае "даўно абвергнутае", трэба гэта разгледзець і можа вырашыць не карыстацца гэтым у мовазнаўчых пытаннях. Географам -- геаграфічнае, краязнаўцам -- краязнаўчае, а лінгвістычнае ўсё ж лінгвістам. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:03, 23 кастрычніка 2025 (+03) : Было б добра разабрацца ў аўтарытэтнасці крыніц з двух бакоў. Я дапушчаю выкарыстанне гэтых тэкстаў у этымалогіі, толькі калі ў іх відавочна атрыбутаваная сувязь паміж аб'ектам і назвамі. Арыгінальныя даследаванні недапушчальныя. Аднак для мяне гэтая тэма занадта далёкая і я не маю вольнага часу паглыбляцца ў літаратуру з двух бакоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:53, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] для мяне, шкада, таксама далёкая, толькі вельмі агульныя ўяўленні. Адносна Сермежы, што прыкладам вышэй, яна і праўда не згадваецца аўтарамі, якія пішуць пра корань і пашыральнік у літоўскай. Але гэта "бяда" такой літаратуры, поўнага спісу гідронімаў з пэўнымі фармантамі не дае ніхто, абмяжоўваюцца двума-пяццю прыкладамі, а далей "і інш.". Жучкевіч шчодры быў, вытлумачыў усё да чаго рукі дацягнуліся, але яго кваліфікацыя на гэта вельмі сумнеўная. Атрымліваецца, цяпер ускосныя сведчанні прафесіяналаў падмяняюцца на простае сведчанне непрафесіяналаў, якія затое яўна згадалі. Да каго толькі не звяртаўся, каб знайсці экспертызу хоць бы агульную для нашай праблемы, але няма такіх спецыялістаў і тэма вельмі хісткая з навуковага пункту гледжання, усё толькі гіпатэтычнае з адноснай ступенню імавернасці. Як разумею, падыходы навукоўцаў у галіне такія, што ў зоне балцкай гідраніміі, усе гідронімы апрыёрна лічацца балцкімі, пакуль іншае не даведзена асобна. Мы ўжо маем прыклад такой падмены ў іншай беларускай вікіпедыі, дзе імёны, якія апрыёрна ў навуцы лічацца балцкімі, хоць часам і няма адзінага меркавання з якіх пэўна фармантаў складаюцца і што значаць, тлумачацца з адзінай крыніцы, дзе даецца альтэрнатыўнае меркаванне, як германскія. Тая крыніца па фармальных прыкметах для Вікіпедыі аўтарытэтная (значна болей за Жучкевіча), але ў навуцы лічыцца "маргінальнай" (у сэнсе, што на ўскрайку навуковага поля, не адпавядае навуковаму кансэнсусу, ніхто на яе сур'ёзна не спасылаецца, хіба ў аглядзе гісторыі навукі). Тое самае можа быць у нас, толькі з рэкамі. Напэўна, трэба рабіць як з імёнамі зроблена, напрыклад, у артыкуле [[Ягайла]], дзе даюцца меркаванні Юргевіча, Чаропкі, Урбана і Галяка таксама, хаця пэўнае значэнне імя Ягайла нават для літоўскіх спецыялістаў застаецца дыскусійным з часоў рэканструкцыі яго Бугой. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:46, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Аб'яднаў версіі ў артыкуле [[Нача (прыток Бабра)]], напэўна, так рабіць трэба было адразу, замест выдалення і скарачэння. Яно тады можа і ўзяло б меней часу, цяпер возьме болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:31, 25 кастрычніка 2025 (+03) : У сучаснай беларускай мове слова Сермеж мае корань "Сермеж". Сцверджанне, што корань "Сермеж" утвораны ад кораня "Серм" і пашыральніка "еж" - гэта ўжо этымалогія, то бок гэта павінна быць яўна прапісана ў артыкуле ды павінна быць падмацавана аўтарытэтнымі крыніцамі. Пакуль жа мы маем, што ў артыкуле пра слова з адным коранем слова даецца этымалогія іншага кораня. Адпаведна я падтрымліваю Için warum, што падобную інфармацыю можна выдаляць з артыкула. Як альтэрнатыву хуткаму выдаленню звестак можна ўжываць прастаўленне шаблонаў, напрыклад Шаблон:Праверыць факты. Аднак нават калі ў першакрыніцы згадваецца корань самаго слова, але без згадкі пра канкрэтны аб'ект, то я б усё роўна асцерагалася б прапісваць такое напрамую ў артыкул, таму што і аднолькавыя альбо вельмі падобныя назвы могуць мець рознае паходжанне. Напрыклад, назва Ленін можа быць гістарычнай і быць утворанай ад жаночага імя, а можа быць назва Леніна ўтвораная ад мянушкі савецкага дзеяча. Альбо Дзяржынск і Дзяржынава - этымалагічна гэтыя назвы звязаныя, аднак адно з іх утворана ад прозвішча, якое ў сваю чаргу магчыма ўтворана ад назвы другога. То бок мне бліжэй пазіцыя, што ў артыкул варта дадаваць інфармацыю пра паходжанне назвы, толькі калі ў аўтарытэтнай крыніцы ёсць разбор назвы канкрэтна гэтага геаграфічнага аб'екта. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 00:21, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] , адразу сам болей схіляўся да такой думкі. Але з погляду як гэта робіцца, што прасоўваецца фактычна народная этымалогія, ёсць сумненні што на праўдзе лепей. Сама Сермеж можа не згадвацца, але калі ў крыніцы вядзецца менавіта пра гідронімы і даецца шэраг аналогій з такім коранем, а Сермеж якраз у зоне дзе такая аналогія актуальная, што думаць у такім разе? У маі ўжо пісаў, калі ёсць тлумачэнне менавіта для вялікіх Дзвіны, Дняпра або Дуная, ці можна яго ўжываць для дзясяткаў іншых Дзвін, Дзвінас, Днепрыкаў, Дунаяў і Дунайцаў, ці гэта будзе ўласным даследаваннем? Або можна даць спасылку на ўмоўнага "Пракаповіча", што малая Дзвіна ад "дзівіцца" і лічыць, што гэта крыніца і яна прыярытэтная? Па-мойму, адсылка да гіпатэтычнай прафесійнай аналогіі лепей за прыцягнутую за вушы сугучнасць, якая да гідраніміі ніякім бокам (як гэта з Начай, напрыклад). Гэта ж не тое, што наш ананімны валагодскі этымолаг прыцягвае "аналогіі" з мовы хантаў на ўласнае разуменне. Наконт Леніна ўсё ясна, да гэтага яскравым прыкладам кваліфікацыі Жучкевіча будзе Лунін, які ён выводзіць ад прозвішча Лунь, тым часам як Лунін толькі пазнейшае скажэнне Луліна. І даецца ж Жучкевіч як аўтарытэтная крыніца. Пры тым, пададзеная там Peisatai версія таксама прыцягнута за вушы, нават ускоснай згадкі пра яе нідзе няма, грунтавалася таксама на скажонай назве, таму выдаліць яе было слушна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:13, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::: @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], калі Пракаповіч і Жучкевіч не з'яўляюцца лінгвістамі і даюць аматарскія трактоўкі паходжання назваў, то можна альбо выдаляць іх версіі, як неаўтарытэтныя крыніцы, альбо асцярожна фармуліраваць спасылкі на іх на ўзор "Географ Жучкевіч выказаў ідэю, што назва X, паходзіць ад Y, аднак яго працы былі абвергнуты Z, як не адпавядаючыя сучасным лінгвістычным уяўленням". У любым разе наколькі я разумею, то на дадзены момант ніхто і не адстойвае аўтарытэтнасць Жучкевіч і неабходнасць прапісвання яго версій у артыкулах. Мне падаецца нармальным, што паходжанне назвы нейкай ракі ці возера можа быць не даследавана прафесійнымі лінгвістамі, у такім разе я лічу, што лепей у артыкуле не падаваць наогул ніякай версіі аб паходжанні назвы ці падаваць толькі народна-этымалагічную, запісаную прафесійным фалькларыстам. Замена адных аматарскіх версій другімі ды яшчэ і з прастаўленнем пры гэтым спасылак на працы прафесійных лінгвістаў, мне не падаецца вырашэннем праблемы.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:07, 25 кастрычніка 2025 (+03) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] таксама зноў пачаў дадаваць у артыкулы пра людзей версіі пра паходжанне іх прозвішчаў, напрыклад [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі]], [[Сяргей Мікалаевіч Румас]], [[Валянцін Акудовіч]]. Прапаную версіі аб паходжанні прозвішчаў дадаваць у артыкулы аб прозвішчах ці ў артыкулы пра роды. У артыкулах жа пра людзей пра прозвішча распісваць толькі ў выпадках, калі сам чалавек ці яго бліжэйшыя продкі змянілі прозвішча.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:36, 23 кастрычніка 2025 (+03) :І праўда, напэўна, для Дастаеўскага і іншых варта пісаць, што прозвішча адтапонімнае, а варыянты паходжання тамоніма ў артыкуле пра Дастоева толькі. Пра гэта мы пісалі і быццам вырашылі адносна этымалогіі ў гарадах, назвы якіх паходзяць ад гідронімаў, што пра паходжанне гідроніма пішам толькі ў артыкула пра яго. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:14, 24 кастрычніка 2025 (+03) Вітаю! Сваю пазіцыю я патлумачыў яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў. Удзельнік Peisatai зрабіў сотні правак, у якіх напісаў свае ўласныя фантазіі аб паходжанні тапонімаў і прозвішчаў, пры гэтым амаль усе ягоныя праўкі або не маюць крыніц, або гэтыя крыніцы сфальсіфікаваныя. Канкрэтныя прыклады я тады прывёў (прычым гэта была толькі частка з таго, што ён панапісваў), паўтарацца тут не буду, хто жадае, можа паглядзець. Правілы вікіпедыі не дазваляюць займацца ўласнымі даследваннямі і падлогам крыніц, атаксама абражаць іншых удзельнікаў. У іншых моўных раздзелах за падобную "творчасць" удзельнікаў блакуюць назаўсёды. Я ў маі на гэта звярнуў увагу супольнасці, аднак на жаль ніякіх практычных крокаў зроблена не было. Пасля гэтага, як мне тут і параілі, я стаў самастойна выпрауляць гэтыя УД. Ніякіх парушэнняў з майго боку няма, ніводнага правіла вікіпедыі я не парушыў. Я паставіў запыты крыніцы там, дзе крыніца адсутнічае, а таксама часткова выдаліў інфармацыю, калі ў паказанай крыніцы яна адсутнічае. У некаторых выпадках выправіў інфармацыю ў адпаведнасці з тым, што насамрэч напісана ў крыніцы. Зараз вышэй пішуць, што Жучкевіч, маўляў, не аўтарытэтная крыніца. Можа і так, а Peisatai з ягонымі фантазіямі - хіба гэта АК? Потым пішуць, быццам калі ёсць корань - гэта ўжо і не УД. А хто вырашыў дзе які корань? Я ўжо не кажу пра значэнне гэтага кораня. Вось напрыклад Peisatai са спасылкай на Тапарова напісаў, што ў назве Няміга корань nem і пашыральнік g, а па Тапарову атрымліваецца, што ў назве корань mig. У назве Обаль і падобных Peisatai піша пра корань ab "рака", а ў Тапарова - абъл/объл "яблыка". І гэтак далей. Потым, вышэй напісана, што ў літаратуры аўтары не даюць поўнага спісу назваў, а абмяжоўваюцца двума-пяццю. Аднак у таго ж Тапарова часта прыводзяцца даволі доўгія спісы назваў, у тым ліку і тых, што на тэрыторыі Беларусі. Навошта тады выдумляць яшчэ ад сябе? Тым больш, калі гаворка ідзе пра больш-менш значны, вядомы аб'ект (горад ці раку). Навукоўцы ж не дурні і умеюць карыстацца картамі, даведнікамі, працамі сваіх калег (Тапароў многія назвы Беларусі браў са слоўніка Жучкевіча). Калі пра дадзены вядомы аб'ект не напісана ў аўтара, можа ён і не лічыў магчымым падобнае яго тлумачэнне? Гэта вельмі тонкая тэма, якая дае вельмі шырокую прастору для асабістых трактаванняў. Таму ў правілах энцыклапедыі і гаворыцца, што кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:45, 26 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Için warum]], дзякуй за рагорнутае меркаванне, у цэлым згаджаюся з вамі. Хацеў бы ўсё ж, каб мы не сыходзілі тут з таго, што ў Вікіпедыі ''кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК'', бо ёсць і шырока вядомыя факты, і відавочныя паралелі можна дапускаць, калі кансэнсус маецца. У нас ужо назапасілася шмат інфармацыі па гідраніміі/тапаніміцы, давайце супольна прывядзем яе калі не да дасканалага, то хоць бы да прмальнага стану. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:44, 26 кастрычніка 2025 (+03) :Удзельнік Варум, як казаў удзельнік JerzyKundrat, '''кідайце прымяраць ролю паліцэйскага'''. Тут камандна ствараюць, і Ваш праведны гнеў выглядае дзіўна. Calm down, Вы як нацягнутая струна :) Чаму, дарэчы, Вам не падабаецца, што ўдзельнік Peisatai так адстойвае '''балцкія версіі'''? Вы прынцыпова супраць? Хацелася б разабрацца, чаму вы так гарачыцеся, перш чым прадметна пераходзіць да тэмы "карані і ўтваральнікі" :) Бо Вы накідваеце '''відавочна "смеццевых" спасылак''' (тыпу Пракаповіча), і складаецца ўражанне, што толькі каб замыліць тэму. Як любіць казаць руская прапаганда, "не ўсё так адназначна". Хіба не так? Вы ж павінны разумець, што правінцыйны літаратар '''Пракаповіч '''- гэта не крыніца? Або што тлумачэнні '''Жучкевіча '''часта не вытрымліваюць крытыкі. Або што '''Рогалеў '''прыдумшчык яшчэ той? '''Патлумачце, калі ласка, што стаіць за Вашай актыўнасцю'''. Бо акрамя таго каб выпраўляць удзельніка Peisatai, Вы, здаецца, больш нічым у Вікіпедыі не займаецеся, а зарэгістраваліся тут, здаецца, толькі для гэтага. Або Вы проста каб усё было "строга ў духу буквы закону"? Праўда, незразумела пакуль што. (Паўтаруся, што, на маю думку, Вы '''балансуеце на мяжы з вандалізмам''', як удзельнік Peisatai балансуе на мяжы з Уласнымі даследаваннямі, і трэба гэтыя два палюсы ўрэшце '''ўзгадніць''' '''і прымірыць'''). [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:13, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Здаецца, я зразумела абгрунтаваў свае дзеянні. Справа не ў балцкіх версіях (ці нейкіх яшчэ), а ў тым, што па правілах праэкта артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе уласных "адкрыццяў" усіх жадаючых. Калі нехта хоча дадаць у артыкул, напрыклад, што назва Жлобін паходзіць ад літоўскага globti - калі ласка, хто ж супраць, толькі няхай ён знойдзе АК, дзе гэта чорным па беламу будзе напісана. Гэта не я так вырашыў, гэтага патрабуюць правілы вікіпедыі. А калі ён гэта піша і дае крыніцу, у якой насамрэч гэта было сказана не пра Жлобін, а пра нейкую рачулку ў Літве, то гэта ёсць уласнае даследванне і падлог крыніцы. Вось і усё. Меня проста здзівіла, што чалавек за некалькі гадоў столькі ўсяго панапісваў, дадаў горы інфармацыі, і ніхто нават не пацікавіўся, а ці праўда ўсё тое, што ён так упарта піша? Ніхто не знайшоў у інтэрнэце якую-небудзь з гэтых крыніц, не адкрыў яе і не паглядзеў, а што там на самой справе напісана? Хаця адзін ці два разы гэта было, у прыватнасці ў артыкуле пра Прыпяць. Аднак далей на жаль ніхто высновы з той гісторыі так і не зрабіў. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Беларуская вікіпедыя не такая масавая, як напрыклад англійская ці руская, і тут знайшоўся толькі адзін такі Peisatai, а ўявіце сабе калі б іх было пяць, дзесяць, дваццаць, і яны таксама пачкамі пісалі б тут свае фантазіі? Энцыклапедыя пераўтварылася б у сметнік. Што ж датычыцца неаўтарытэтнасці Жучкевіча, Пракаповіча і Рогалева, то я дадаў тое, што змог знайсці (дарэчы, я яшчэ дадаваў Фасмера, Трубачова, Развадоўскага і іншых аўтараў). Калі яны не з'яўляюцца АК, можна і выдаліць, я не спрачаюся, аднак спачатку трэба выдаліць УД ўдзельніка Peisatai, бо гэта тым больш не АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:10, 26 кастрычніка 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Akijan|Akijan]], захоўвайце, калі ласка, ветлівасць у размовах. Пытанне не ў тым маюць нейкія тапонімы/гідронімы балцкае ці афраамерыканскае паходжанне. Асноўнае пытанне ў тым ці можна дадаваць у артыкулы аб тапонімах, гідронімах, прозвішчах, канкрэтных людзях інфармацыю аб этымалогіі кораня слова падобнага да назвы дадзенага аб'екта. А таксама дадаткова ўзнята пытанне, што рабіць, калі звесткі аб паходжанні назвы ёсць, але аўтарытэтнасць іх крыніцы пад сумневам: такую інфармацыю ў артыкул не дадаваць наогул ці дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 12:55, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], датычна другой вашай рэплікі — відавочна ''дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі''. Мы ж не маем патрэбы ў эканоміі паперы, працэсы і з'явы можам паказваць шырока і рознабакова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:59, 26 кастрычніка 2025 (+03) : {{u|Akijan}}, ці маеце вы дадатковыя ўліковыя запісы ў праэкце і чаму вырашылі напісаць у гэты раздзел з менавіта з новага? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:05, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Папрасілі ўключыцца з дыскусію. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:09, 26 кастрычніка 2025 (+03) Peisatai пачаў дадаваць у артыкулы свае "этымалогіі" са спасылкай на нейкую кніжку А. Мікуса (<nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>). Зразумела, што гэта не аўтарытэтная крыніца ("смеццевая крыніца", як ён сам тут выказваецца). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:55, 27 кастрычніка 2025 (+03) :[[Алесь Мікус|Мікус]] не горай за Жучкевіча або Пракаповіча, прынамсі, ведае літоўскую мову на высокім узроўні. Калі падсумоўваць. Застаецца пастанавіць, што сведчанні пра этымалогію ад неспецыялістаў не прымаем як крыніцы. Калі нехта вызначае паходжанне гідронімаў, то мае быць не проста лінгвістам-славістам, але і балтыстам, а калі і фінаўгрыстам. І практычна ўсё трэба будзе выдаліць. Таксама, што этымалогію для вялікай Дзвіны і іншага мы не прымаем для малых Дзвін і іншага, калі яны яўна асобна не названы ў крыніцы. Ніякія "імёны рэк з -упа імаверна балцкага паходжання", як любяць мовазнаўцы, нам не прыдатныя. Што найболей непрыемна, калі і праўда сістэматычна пазначаліся крыніцы, дзе нічога з чаканага або хоць блізкага да яго не было. Адзінкавыя выпадкі можна зразумець, асабліва калі пасля пазначэння крыніцы было шмат правак. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::''Мікус не горай за Жучкевіча'' Жучкевіч прызнаны спецыяліст ў навуковым свеце, працаваў у БДУ, аўтар некалькіх кніг, артыкулаў у навуковых часопісах, на яго дагэтуль спасылаюцца іншыя навукоўцы. І не трэба яго папракаць тым, што ён географ, бо тапаніміка - гэта не толькі лінгвістыка, але і геаграфія, і гісторыя, і краязнаўства - усё разам. Сапраўднае тапанімічнае даследванне тады, калі даследчык даследуе канкрэтны аб'ект. Калі гэта горад, ён вывучае ягоную гісторыю, хто і калі яго заснаваў, калі гэта рака ці возера, вывучае іх геаграфічныя, гідралагічныя ўласцівасці - каб паспрабаваць зразумець, чым яны вылучаюцца, чаму людзі маглі іх так назваць. А не проста сядзіць сабе ў кабінеце і жангліруе словамі з розных моваў. Знасці падобныя словы можна, а вось ці будуць яны мець нейкае рэальнае дачыненне да дадзенага горада ці ракі? І Жучкевіч пры падрыхтоўцы свайго слоўніка карыстаўся працамі іншых вядомых навукоўцаў, у тым ліку і лінгвістаў: Фасмер, Тапароў, Буга, Развадоўскі, Машынскі, Лер-Сплавінскі і г. д. (спіс літаратуры ён прыводзіць). А Мікус хто такі? Якое дачыненне ён мае да навуковага света ўвогуле і да тапанімікі ў прыватнасці? І пры чым тут яго веданне літоўскай мовы? Яе ведаюць больш за 3 мільёны чалавек, гэта не значыць, што кожны з іх можа пісаць аб тапаніміцы Беларусі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:11, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] на што толькі не спасылаюцца. Гэта можа быць апраўдана, калі транслюецца меркаванне аўтарытэтных мовазнаўцаў, а сам ты не маеш да іх доступу. Цяпер гэта ўсё даступна ў асноўным і пасрэднік не патрэбны. Што да ўласных распрацовак этымалогіі, не геаграфічная гэта справа, чалавек не падрыхтаваны для гэтага часта не бачыць відавочных рэчаў, які б ні быў паважаны і тытулаваны ў сваёй галіне. Вядома, географ можа мець дадаткова і такую кваліфікацыю, але пра Жучкевіча мы гэтага не ведаем. Наогул мы ж бачым яго версію ў "Начы" і такога шмат, сустракаў калі выводзіў свае этымалогіі ён з позніх, скажоных часамі назваў. Я ж і кажу, што ў плане этымалогіі яны роўныя, у Жучкевіча няма кваліфікацыя для яе, а Мікула "вагі" ў тым самым навуковым свеце, хоць кваліфікацыі яўна болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::Заглянуў у артыкул пра [[Лужаснянка|Лужаснянку]] і [[Бабруйка]]. Я думаю, калі чляненне дастаткова відавочнае (і корань, і ўтваральнік вядомыя ў балцкіх назвах), то можна пакідаць, гэта не УД. ::У менш відавочных выпадках трэба прыбіраць. ::Другое. Калі прыводзяцца аналогіі і прыводзіцца спасылка, дзе яны прапісаныя, але там няма канкрэтна пра назву, да якой яны прыводзяцца, то гэта не падлог, а спасылка на аналогіі. Наколькі гэта УД, трэба глядзець у кожным канкрэтным выпадку. ::Трэцяе. Удзельнікам Warum і Peisatai трэба настойліва параіць прыйсці да супрацоўніцтва, калі ўжо абодва столькі сілаў кладуць на тапанімію. Пакінуць лаяць адзін аднаго і тым больш спрабаваць дэананімізаваць, у цяперашніх палітычных варунках. ::Прапаную на гэтым пакрысе гэтую дыскусію завяршаць. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:34, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::Для каго ''чляненне дастаткова відавочнае''? Асабіста для вас відавочнае адно, для другога - другое, для трэцяга - трэцяе. Адну й тую ж назву можна "расчляніць" па-рознаму, і вытлумачэнне гэтых часцін можа быць рознае, нават у адной мове (а тут і з мовамі магчымыя варыянты). Гэтым павінны займацца спецыялісты, а не аматары. І з аналогіямі - тое ж самае. Тое, што адна назва ёсць аналагам іншай назвы - гэта павінна быць напісана ў навуковых працах прызнаных спецыялістаў, а не самі ўдзельнікі праэкта будуць самастойна вырашаць, бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а паркан, на якім кожны піша ўсё што хоча. І з этымалогіяй прозвішчаў - тое ж самае. Уявіце сабе, нехта захоча напісаць, што аналагам назвы Мінск (Менск) з'яўляецца назва вострава Мэн, а аналагам назвы беларускага Брэста - назва французскага Брэста, бо яму гэта відавочна... І ўвогуле, чаму абавязкова ў кожным артыкуле пра нейкі населены пункт ці раку/возера, трэба абавязкова пісаць пра этымалагію назвы?! Калі пра нейкі дадзены аб'ект пакуль няма аўтарытатнай крыніцы на гэтую тэму, то можа будзе лепш увогуле нічога не пісаць, чым нешта там выдумляць ад сябе? Каму і навошта гэта трэба? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:20, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::Калегі, думаю, я '''паспяшаўся прыміраць удзельнікаў Peisatai i Warum'''. Калі апошні стаў завочна нападаць на Мікуса, мне стала пакрысе ўсё станавіцца на свае месцы. ::: <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>. :::Ва ўсякім разе, удзельнік Warum прарабіў тытанічную працу па перапрацоўцы артыкулаў удзельніка Peisatai, які відавочна даў маху і шмат дзе (не ўсюды) перагнуў. Калі Peisatai пад уплывам спасылак ад Warum праробіць '''работу над памылкамі''' ў артыкулах, то гэта будзе сапраўды выпадак, калі па-марксісцку з Тэзіса і Антытэзіса выйдзе не дрэнны Сінтэз. :::Яшчэ хацелася б больш пачуць '''пра славяна-індыйскую гідранімію''' на быццам бы балцкай тэрыторыі, магчыма, трэба было б асобны артыкул пра гэта напісаць, няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:27, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::''няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў'' Калі вы чакаеце ад мяне ўласных даследванняў у стыле Peisatai, то іх зразумела не будзе. Па-першае, гэта забараняюць правілы праэкта, а па-другое, навошта мне тут нешта выдумляць і пісаць горы нейкага флуда? У меня для гэтага няма ніякай матывацыі. А ў яго, відаць, ёсць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:49, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Калі ласка, давайце больш канструктыўна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:51, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ніякага дачынення ні да якога Дзермана я не маю. Доказы смешныя: за тэрмін, які больш за 5 месяцаў, вы знайшлі аж цэлых 3 супадзенні па часе)) І ўвогуле, не трэба пастаянна ўводзіць дыскусію ў бок. Спрэчка тут не пра балтаў, славян, індыйцаў, Мікуса, Дзермана і г. д., а пра тое, ці можа ў энцыклапедыі чалавек пісаць свае ўласныя здагадкі і меркаванні? Правілы вікіпедыі гавораць, што не, артыкулы тут пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі вам так хочыцца балцкіх версій тапонімаў, то літаратуры на гэтую тэму хапае, той жа Тапароў пра гэта вельмі шмат напісаў. Дадавайце і ніхто супраць не будзе. Але Peisatai нават і балтыста Тапарова перакручвае, ставіць на яго спасылку, а піша нейкую адсябяціну, чаго ў Тапарова зусім няма (прыклады я прыводзіў яшчэ ў маі). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:24, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ох ужо гэтыя дэаноны :( А якая розніца? Тут да крыніц фармальны падыход і суб'ектыўныя крытэрыі. Справа толькі як мы будзем рабіць, прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі, тады пойдуць і Жучкевіч з іншымі, і Мікус. Або толькі выключна яўных тэматычных лінгвістаў, тады ні Жучкевіч, ні Мікус не пойдуць. Ачышчаем і жывём спакойна. Калі першы варыянт, паўтаруся, трэба вярнуцца і трымацца палітыкі невыдалення. Калі былі выпадкі ўяўнага ўжывання крыніц, так болей не рабіць ні пад якім соусам. Выпрацаваць нейтральныя формы, які будуць адпавядаць стану крыніц, напрыклад, "у балцкіх гідронімах вылучаюць корань y-[зноска] і пашыральнік -x[зноска], але ці яны ў назве гэтай Yx яўна не адзначана". Спыніць канфрантацыю на балцка-славянскай этымалагічнай глебе, у асноўнай масе гэта пэўна ніколі не вызначаць, будуць толькі болей або меней кваліфікаваныя гіпотэзы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Пане [[Удзельнік:M.L.Bot|Максіме]], канешне ж будзем ''прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі''. Вікіпедыя для таго й прызначана, каб трансляваць веды з розных галін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:16, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] , тэарэтычна правілы вымагаюць не хоць якіх, а аўтарытэтных крыніц. Але звычайна так катэгарычна пытанне паўстае ў спрэчных выпадках, што ў нас цяпер і ёсць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Маем звычай у БелВікі трактаваць аўтарытэтнасць крыніц таксама шырока, аж да навінных. Узнятая тут бура не нагода для фундаментальных змен. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::: {{u|Akijan}}, я выдаліў частку вашай рэплікі, якая была датычна вашых здагадак датычна асобы іншага ўдзельніка. Па-першае гэта парушае [[ВП:ЭП]], а дакладней парушае "прадузятасць, навешванне «цэтлікаў» на апанентаў". Па-другое, у Вікіпедыі нельга займацца [[доксінг]]ам. Таксама чытайте [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikimedia_Foundation_statement_on_paid_editing_and_outing афіцыйную пазіцыю фонду Вікімедыя] датычна аутынгу іншых асоб. Я вас папярэджваю, што наступным разам за парушэнне [[ВП:ЭП]] ваш доступ да рэдагавання Вікіпедыі можа быць заблакаваны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Удзельнік МоцныБрат, патлумачце ласка, на падставе якіх фармальных правілаў Вікіпедыі Вы выдалілі частку майго паста, у якім я параўнаў час напісання ўдзельнікам Варум тут сваіх пастоў з <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>.? Дэананімізацыя забароненая толькі калі гэта пагражае пераследам па палітычных, рэлігійных падставах, а Дзермана ў Беларусі ніхто пераследваць не будзе, бо ён на баку ўладаў. Калі ласка, дакладную спасылку на рэгуляцыю. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#c-MocnyDuham-20251028124700-Akijan-20251028112700|гэты]] і [[Размовы з удзельнікам:Akijan#c-MocnyDuham-20251028125100-Папярэджанне|гэты]] каментар. І я зноў выдаліў вашу рэпліку з магчымым дэанонам па гэтых прычынах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Добра, прачытаў, пагаджуся, быў раманаў. Але ж паведаміць зацікаўленым асобам, думаю, правілы Вікіпедыі не забараняюць. Бо калі ўдумацца, гэта з глузду з'ехаць што робіцца. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:05, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Вы не ведаеце, ці з'яўляецца ўдзельнік той асобай, пра якую кажаце. А калі ён ніяк з ёй не звязаны? Зараз вы ствараеце ціск на ўдзельніка тым, што камусьці пра яго штосьці скажаце. Ваша пагроза "паведаміць зацікаўленым асобам" парушае [[ВП:НАПА]]. Калі ласка, не пагражайце тут нікому. [[ВП:СУ|Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:17, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::Думаю, тады Вам варта з такой жа строгасцю адрэагаваць на спробу дэанону вышэй з боку ўдзельніка Варум ("падазраю, што гэта ён сам і ёсць") і прывесці да балансу. ::::::::Карацей, спадзяюся, нехта ўсё ж возьмецца выпраўляць тое, што тут з ідэалагічных прычын творыць апазнаны ўдзельнік Варум. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:58, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::: Тое самае тычыцца і {{u|Için warum}}, канешне. Не бачыў яго рэпліку. Калі ласка, спыніцеся і пачніце камунікацыю згодна з [[ВП:ВЕТ]]. Галоўнае прыйсці да кансэнсусу і пачаць дапаўняць Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:02, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::: Па-мойму, кансэнсус тут можа быць толькі адзін - выконваць правілы вікіпедыі, там усё прапісана, а не вынаходзіць тут веласіпед. Мне цяжка ўявіць падобную дыскусію ў нейкім іншым моўным раздзеле, напрыклад, у англійскім ці рускім. Дарэчы, Peisatai спрабаваў пісаць свае ўласныя даследванні і ў рускай ВП, аднак відаць не атрымалася, тады ён цалкам пераключыўся на беларускую, і тут, як гаворыцца, "пракаціла". На жаль. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:41, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::: У іншых моўных раздзелах смецця больш, чым у БелВікі. Не буду тут прыводзіць доказы з уласных даследаванняў на гэты конт. Таксама нагадаю, што Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:46, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::Чаму Вы не выдалілі ў згаданай рэпліцы спробу дэанону? [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:22, 30 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], калі ласка, дазачысціце тое, што можа быць дэанонам, можа, і версіі нейкія можна закрыць для прагляду правамі адміна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:12, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Выдаліў! Зараз паспрабую закрыць версіі [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Здаецца ўсё прыбраў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:09, 3 лістапада 2025 (+03) === Праект рашэння === Не хочацца, каб тэма заставалася адкрытай, таму я падрыхтаваў праект рашэння. Калі ён не сустрэне вострай крытыкі, то набудзе моц праз тыдзень. Вітаю дапрацоўку з боку дасведчаных удзельнікаў.<br /><br />Звесткі аб этымалогіі дапускаюцца толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. Неправяраемыя крыніцамі сцвярджэнні выключаюцца і не павінны размяшчацца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі (гл. [[ВП:ПРАВ]]). Фармулёўкі ў пытаннях этымалогіі ў «спрэчных артыкулах» павінны быць прыведзены з відавочнай атрыбуцыяй у тэксце: «па меркаванню X», «згодна з Y», і з дакладнай бібліяграфічнай спасылкай. Указваць паходжанне канкрэтнага тапоніма ці гідроніма варта толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект. Перанос агульных мадэляў «корань/фармант» на назвы, не згаданыя ў аўтара, разглядаецца як ўласнае даследаванне і не дапускаецца. Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя (гл. [[ВП:НУДА]]).<br /><br />Дапускаецца прывядзенне розных версій паходжання, у тым ліку балтыйскіх, славянскіх і іншых, але кожная толькі са спасылкай на надзейную крыніцу, з карэктнай атрыбуцыяй аўтара і ўзважанай падачай без катэгарычнасці там, дзе ў літаратуры няма кансэнсусу. Прыярытэт аддаецца профільным лінгвістам і выданням, якія рэцэнзуюцца. Папулярызатарскія і краязнаўчыя артыкулы магчымы толькі з відавочнай маркіроўкай іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні да профільнай літаратуры.<br /><br />Нагадваю аб недапушчальнасці войн правак. Персанальныя выпады і любыя спробы дэананімізацыі будуць выдаляцца. Пры паўтарэнні магчымы блакіроўкі. Па спрэчных пытаннях прашу адкрываць тэму на старонцы абмеркавання артыкула і весці дыялог там.<br /><br />Абмеркаванне носіць метадалагічны характар, гаворка пра правяральнасць і спосаб падачы, а не пра супрацьстаянне балтыйскіх і славянскіх трактовак. Праект адкрыты для розных навуковых версій пры ўмове акуратнай атрыбуцыі, надзейных крыніц і захавання этыкі зносін. Дзякуй усім удзельнікам за ўклад і канструктыў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:20, 15 лістапада 2025 (+03) : Усё ідзе сваім чарадом, [[Удзельнік:MocnyDuham]] не выдумвай усялякія бздуры. Гэта была ''вострая крытыка'', калі ты не зразумеў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 15 лістапада 2025 (+03) :: "Сваім чарадом" усё ідзе з мая. За гэты час ужо былі блакіроўкі і некалькі вялікіх амберкаванняў. Трэба было ўжо нешта прыдумаць, каб удзельнікі маглі мець магчымасць разам правіць Вікі без сварак. На гэта быў выказаны кансэнсус вышэй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:53, 15 лістапада 2025 (+03) ::: Сам па сваіх правілах і жыві. [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] ''звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце нейк сур’ёзней. Правілы і парады адносна паводзін і культуры размоў у Вікіпедыі вы ведаеце. Намагайцеся, калі ласка, не даводзіць да абсурду. Пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] паспрабаваў сфармуляваць кансэнсус, каб улагодзіць канфлікт, які цягнецца даўно. У вашых жа каментарыях я бачу спробы накаліць асабісты канфлікт, каб усе ўдзельнікі гэта незразумела што чыталі... Давайце, калі ласка, па справе. Таксама было б нядрэнна вам адрэагаваць у абмеркаванні вышэй пра вашыя нападкі (як мне гэта бачыцца з таго кантэксту, які я маю) на ўдзельніка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:15, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пры ўсёй павазе: ''кансэнсус '''звычайна''' дасягаецца натуральным шляхам''. Па гары тэксту вышэй відаць, што кансэнсусам і не пахне ўжо даволі даўно. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:04, 16 лістапада 2025 (+03) : @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], што думаеце? Гэты праект з большага тычыцца вашай работы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:14, 18 лістапада 2025 (+03) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::: Нармальна ўсё, кансэнсуса дасягаем не тут, а ў працэсе рэдактарскай працы. Гэта гара тэксту ні аб чым і ні да чаго. [[Удзельнік:IshaBarnes]], давайце лепш будзем артыкулы правіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:32, 16 лістапада 2025 (+03) :::::: А хто супраць? Я толькі за. Але калі ўжо вынесена гэтая вайна на агульнае абмеркаванне, то трэба неяк вырашаць. Адміны на тое і адміны, каб такімі праблемамі займацца. -- [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:57, 16 лістапада 2025 (+03) ::::::: Вайна скончана, прававеды толькі ніяк не супакояцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:00, 16 лістапада 2025 (+03) :::::::: {{u|JerzyKundrat}}, прыпыніце тролінг і выконвайце [[ВП:ЭП]]. Грубы стыль зносін з навешваннем цэтлікаў на ўдзельнікаў ніхто доўга цярпець не будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 16 лістапада 2025 (+03) ::::: Сур'ёзней ужо няма куды — не выдумвайце дурасцей. Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. Кансэнэнсус дасягаецца натуральным чынам. Лепш бы кантэнту ў БелВікі дадалі, чым праўнікаў з сябе строіць. — --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:24, 15 лістапада 2025 (+03) :::::: Адным з галоўных прынцыпаў вікіпедыі з'яўляецца тое, што артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе ўласных меркаванняў усіх жадаючых. Бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а сметнік. Калі хтосьці хоча прасоўваць нейкія свае ўласныя ідэі, то для гэтага існуюць іншыя пляцоўкі (блогі, форумы і г. д.). Энцыклапедыя не для гэтага.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:57, 18 лістапада 2025 (+03) :выглядае лагічна, як і мае быць. Можа не заўсёды будзем прыдзірацца да якасці крыніц, але вядома, што ў розных крыніц розная вага. Калі што, можна ўжо абмяркоўваць удакладненні да правіл аўтарытэтнасці крыніц [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:58, 15 лістапада 2025 (+03) :: на хвіга стока букф, не пайму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:01, 15 лістапада 2025 (+03) :Прапанова вырашэння спрэчкі слушная. Аднак не зразумела, чым павінна стаць гэтая прапанова. Застанецца каментаром на старонцы запытаў да адмінаў? У такім выпадку наўрад ці яна будзе мець нейкую сур'ёзную моц. Трэба было б аформіць як [[Вікіпедыя:Правілы#Прызначэнне|рэкамендацыю]] прынамсі. І ў такім выпадку, было б лепей, каб гэтае абмеркаванне вялося шырэй - не толькі на старонцы запытаў да адмінаў, але і на форуме, напрыклад, ці нейкім іншым чынам пашырыць праект. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:20, 16 лістапада 2025 (+03) : Дзякую, Спадар [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], за прапанаванае рашэнне. З майго боку будуць наступныя заўвагі: :: 1) Я прапаную перафармуляваць сказ "Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя". Падзел слова на корань і суфікс - гэта тое, што вывучаецца ў школе і што з'яўляецца ўсё ж такі базавымі ведамі. Калі раптам у артыкуле спатрэбіцца прапісаць, які ў слове суфікс, то я нават не ўпэўнена, што на такое наогул патрэбны хоць нейкія крыніцы. А вось падзел кораня слова на часткі - гэта ўжо этымалогія і тут я цалкам згодная ў неабходнасці спасылак на профільную літаратуру. :: 2) Прапаную таксама дадаць рашэнне наконт магчымасці ці не магчымасці прапісваць у артыкулах аб адных аб'ектах інфармацыю аб паходжанні назваў іншых аб'ектаў. Напрыклад, у артыкулах аб гарадах інфармацыю аб паходжанні назваў рэк, у артыкулах ад адных рэках інфармацыю аб паходжанні назваў іншых рэк, у артыкулах аб людзях інфармацыю аб паходжанні прозвішчаў.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 02:03, 16 лістапада 2025 (+03) ::: [[Удзельнік:Hanylka]], давайце ва не будзеце навязваць іншым, пра што пісаць, а пра што не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:06, 16 лістапада 2025 (+03) Рэальным кейсам зараз ёсць напр. артыкул [[Мёры]], гл. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D1%91%D1%80%D1%8B&action=history вайну правак]. Калі знойдуцца адміны, ласкава запрашаю! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:13, 17 лістапада 2025 (+03) Асабіста я цалкам згодны з праектам рашэння ад MocnyDuham. Ён усё слушна растлумачыў, аргументаваў згодна з правіламі вікіпедыі. Запярэчыць ці нешта дадаць мне няма чаго. Усё правільна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:51, 18 лістапада 2025 (+03) == Абарона [[Узброеныя сілы Украіны]] == Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў пакуль трывае канфлікт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:35, 17 кастрычніка 2025 (+03) : {{Done}}. Паставіў абарону на 1 год. Прапанова мае сэнс. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:44, 17 кастрычніка 2025 (+03) == Блакіроўка [[Удзельнік:Jonny Barns]] == Серыя вандальных правак. Зарэгістраваны ажно 14 мая, чагосьці чакаў столькі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) :зрабіў блакіроўку на паўгода ва ўсіх прасторах акрамя размоў з удзельнікам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:12, 8 кастрычніка 2025 (+03) == Абарона [[Францыск Скарына]] == {{закрыта}} Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў як старонку вялікай наведвальнасці. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03) : Папулярная і статусная старонка. Абарона мае сэнс. {{зроблена}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:21, 30 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Зрабіць перасылку з абароненага шаблона == {{закрыта}} Вітаю. Калі ласка, зрабіце перасылку з {{ш|*}} проста на {{ш|·}}, цяпер яна падвоеная праз {{ш|•}}. Нічога, быццам, зламіцца не мусіць, коды гэтых шаблонаў блізкія да аднолькавасці. Сам не магу, бо {{ш|*}} абаронены ад правак. Два першыя шаблоны самотныя, у іх няма нават элементаў Вікіданых. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:24, 21 верасня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 21 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Парушэнне парадку абмеркаванняў == Адміністратар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] на свой капыл трактуе значнасць артыкулаў у Вікіпедыі ([[Вікіпедыя:Да_выдалення#Яўген_Яўгенавіч_Аснарэўскі]]) і імгненна вырашае, што ёсць значным, а што — не. На ягоную думку, артыкул пра фэйсбук-ваяра, біяграфія і дзейнасць якога грунтуецца на запісах у фэйсбуку самой асобы, аўтаматычны робіць асобу значнай на падставе атрымання перамогі на конркурсе літаратурных пачаткоўцаў. Прашу іншых адміністратараў паўдзельнічаць у абмеркаванні і ацаніць значнасць асобы, якая пад рознымі нікамі ў розных моўных раздзелах піша пра сябе артыкулы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:15, 9 верасня 2025 (+03) : Тут пагаджуся, што тэма была закрыта досыць хутка і можна было бы даць больш часу на яе абмеркаванне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:00, 10 верасня 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], пан JerzyKundrat не адмін, здаецца, з чэрвеня. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 07:37, 10 верасня 2025 (+03) ::То няхай мо @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] здыме шаблон пра сцяг адміністратара ў сябе на старонцы ўдзельніка [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:08, 10 верасня 2025 (+03) ::: Не магу, мая асабістая старонка пад абаронай і правіць яе могуць толькі адміністратары)) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 10 верасня 2025 (+03) :::: Вам змяніць абарону да "ўсіх удзельнікаў"? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:27, 10 верасня 2025 (+03) ::::: Так, дзякуй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:30, 10 верасня 2025 (+03) :::::: Няма за што! Зрабіў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) :Мяне ўсё больш дзівіць наяўнасць сцяга даглядчыка ў калегі Lš-k. Няма ніякага парушэння правілаў у падвядзенні выніку на падставе наяўнасці ў літаратара значнай прэміі, і ўсё роўна для маладых яна літаратараў ці не, таму што правілы не канкрэтызуюць гэтую дэталь. Затое ў нас у гэтай нязначнай на думку ўдзельніка прэміі ёсць артыкул і нават катэгорыя для лаўрэатаў. Можа, тады і артыкул пра прэмію трэба выдаліць? Артыкулы аб заведама значных дзеячах могуць пакідацца хутка, а пан Ежы даў тыдзень, каб выказацца. Тут няма ніякага парушэньня правілаў. Таксама ігнаруецца факт, што для значнасці дастаткова і некалькіх намінацый на значныя прэміі. У артыкуле ўказана, што Аснарэўскі двойчы намінаваўся на Дэбют (паэзія і проза), намінаваўся на Прэмію Арсенневай і Гедройца. Гэта таксама нязначныя прэміі? Ці ёсць нейкі кансэнсус, што намінацыі не лічацца? Тады чаму ў правілах напісана "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". І як новаму ўдзельніку, такому як я, разабрацца і вызначыць значнасць перад напісаннем артыкула, калі правілы не працуюць? Згадкі прозы Аснарэўскага ў навуковых выданнях удзельнік Lš-k нібыта не заўважыў, а публікацыі ў вядучых літаратурных выданнях Беларусі і РФ, такіх як «Дзеяслоў» і «Сібірскія агні» ігнаруюцца. Што трэба, каб калега быў задаволены? Нобелеўка? Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў што Аснарэўскі гэта я, што ўвогуле ненармальна, і, адпаведна, што аўтабіяграфію трэба выдаліць, хаця няма правіла, якое забараняе аўтабіяграфіі, пра што калегу неаднаразова было сказана. І яшчэ ён увесь час паўтарае, што ў артыкуле цытуецца Фэйсбук Аснарэўскага, хоць калегу было працытавана [[ВП:БС]], а паводле гэтых правілаў такое цытаванне дапушчальна. Чым дольш я назіраю дзеянні калегі Lš-k, тым больш мне здаецца, што ён 1. Не разумее правілы праекта. 2. Актыўна парушае іх нягледзячы на ​​заўвагі і мае намер рабіць так і ў будучыні 3. Мае нейкую асабістую непрыязнасць да Аснарэўскага. Таму вынік дасведчанага і паважанага калегі JerzyKundrat я лічу цалкам абгрунтаваным, а дзейнасць калегі Lš-k дыструктыўнай і патрабуючай адміністрацыйных дзеянняў. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 14:49, 10 верасня 2025 (+03) ::не разумею, як сцяг Даглядчыка стасуецца тут да сітуацыі. Лепш разбірайцеся, як дасягнуць кансэнсусу, а не як пакараць іншых удзельнікаў ці як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца. Чалавеку вынеслі папярэджанне за неэтычныя паводзіны, далей будзем глядзець. Абмеркаванне або скончыцца, або працягнецца, будзем рэагаваць адпаведна таму, як удзельнікі размовы будуць сябе паводзіць. З цытатамі з фэйсбука лепш не перабольшваць, калі яны не нясуць энцыклапедычнай значнасці. У [[ВП:БС]] пішацца, што цытаты мусяць быць у АК, у [[ВП:АК]] асобна прапісана, што інфармацыі з сацсетак лепш пазбягаць, тым больш, што гэта першасная крыніца, а лепш карыстацца другаснымі ці трацічнымі неафіляванымі крыніцамі. Я згодны, што правілы адносна значнасці ў беларускай вікі могуць быць недасканалымі, але яны ёсць і іх трэба прытрымлівацца і чытаць уважліва. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:08, 10 верасня 2025 (+03) :::Флаг наглядчыка ва ўдзельніка, які дэманструе неразуменне правілаў, у прыватнасці, відаць, не ведае, што аўтабіяграфіі не забаронены і сац. сеткі сучасніка можна цытаваць, а галоўнае не хоча чуць аргументы калегаў, якія цытуюць яму правілы выклікае ў мяне сумневы. Пытанне праф. прыдатнасці. Я маю на гэтае поўнае права. Рашэнне прымуць адміны, я ім яго не навязваю. Але заўважу, што ў той жа рускай вікіпедыі прэтэндэнтаў на сцяг патрулюючага ганяюць быццам ён хоча стаць адмінам. Хаця я не лічу, што тут трэба браць прыклад. :::У артыкуле пра Аснарэўскага напэўна тры-чатыры цытаты з Фэйсбука, а не палова, як піша калега Lš-k. Як мінімум дзве з іх з крытыкай, якраз, каб пазбегнуць рэкламнасці, для асвятлення розных пунктаў гледжання, гэта тое чаго быццам бы і жадае калега Lš-k. Цытаты можна прыбраць нават цалкам, я асабліва не супраць, проста гэта якраз і зменшыць крытыку ў артыкуле. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:26, 10 верасня 2025 (+03) :::: Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], выказваннем наконт таго, што ''як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца'', таксама не варта падвышаць градус палемікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:41, 10 верасня 2025 (+03) :::::згодзен, можа не самы ўдалы выраз. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:54, 10 верасня 2025 (+03) ::::Адзначу тут, што ўдзельніца Hanylka выдаліла тэкст, заснаваны на Фэйсбуку. Артыкул, як лёгка ўбачыць, не знік. Проста стала менш крытыкі. Калі калезе Lš-k такі менш крытычны варыянт падабаецца больш, то ОК. Калі менш крытыкі ў артыкуле гэта лепш, і тое дапаможа дасягнуць кансэнсу, то няхай будзе так. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:14, 10 верасня 2025 (+03) ::Быць намінантам на прэмію Дэбют і Прэмію Арсенневай можа любы, хто праходзіць паводле сціплых крытэраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:16, 10 верасня 2025 (+03) ::: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], акурат склалася, што ў БелВікі для артыкулаў пра беларускамоўных творцаў крытэрыі сціплыя, захоўваліся старонкі пра асоб напр. адно пры наяўнасці іх публікацый у агульнанацыянальных літаратурных часопісах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::Я тут паглядзеў архіў абмеркаванняў на выдаленне, дзе мяне папярэдні раз аўтары абвінавачвалі ў перадузятасці і неэтычнасці (гэта адбываецца амаль штораз, калі чалавек піша сам пра сябе, альбо хтосьці з яго кола). То ў той раз вы пра местачковыя прэміі (цытата) казалі зусім адваротнае ([[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2025#Мікіта_Мікалаевіч_Броўка]]). -- [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:32, 10 верасня 2025 (+03) ::::: І тады я казаў, што ''местачковыя прэміі'' дадаюць значнасці ''грамадскім ініцыятывам'', якія іх атрымалі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:39, 10 верасня 2025 (+03) :::Будзе аўтарытэтная крыніца, якая пацвярджае гэтую выдатную заяву? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:25, 10 верасня 2025 (+03) ::::Паглядзіце ўмовы гэтых прэмій. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:26, 10 верасня 2025 (+03) :::::Я не збіраюся нічога глядзець і здагадвацца, што вы мелі на ўвазе. Вы павінны даказаць свае сцвярджэнні. Самі прыносьце АК і патлумачце, як намінацыя на вядучыя беларускія прэміі можа быць нязначнай. Я гэтага ўвогуле не разумею. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:37, 10 верасня 2025 (+03) ::::::На гэты прэміі намінуюцца ўсе, хто адпавядае крытэрам. Напрыклад, прэмія Арсенневай — трэба проста мець кнігу і падаць заяўку ([https://penbelarus.org/2025/01/22/reglament-pravyadzennya-litaraturnaj-premii-imya-natalli-arsennevaj.html не патрэбна нават друкаваная кніга]). [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:48, 10 верасня 2025 (+03) ::::::Прэмія Гедройца называе «намінантамі» ўсе вылучаныя кнігі, якія проста праходзяць намінальны крытэр. Тое, што звычайныя людзі лічаць «намінацыяй» — гэта доўгі спіс прэміі, куды ён вядома ж не ўвайшоў. Доўгія спісы можна глядзець у артыкуле [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:55, 10 верасня 2025 (+03) :::::::Я бачу толькі адну спасылку на АК і не бачу тамака пацверджання вашых слоў. Прапануюць дасылаць кнігі, а дзе сказана, што яны не праходзяць адбор у спіс намінантаў, які потым публікуецца? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:02, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::Чытайце больш уважліва. Калега, гэта вельмі вядомыя беларускія прэміі, і вам як знаўцу літаратурных «рускіх таўстуноў» павінна быць вядома аб літаратурных працэсах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::Я яшчэ раз перачытаў, і бачу толькі розныя ўмовы, суму ўзнагароды, тэрміны. Так, кнігу прапануюць дасылаць самому аўтару. І што? З гэтага вынікае, што тыя, хто трапіў у намінацыю, не праходзяць конкурсны адбор? Дзе пра гэта? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::::Каб трапіць у намінацыю — трэба проста мець кнігу, якая адпавядае ўмовам. Конкурс яна не праходзіць. Конкурсны адбор — гэта доўгі спіс прэміі Гедройца, кнігі якія ўжо прачыталі. У прэміі Арсенневай такога няма, там у конкурс трапляюць проста ўсе, хто адпавядае намінацыі і падаў заяўку, з іх адразу выбіраюць пераможцаў. Такім чынам, значнымі паводле прэміі Гедройца трэба лічыць тых, хто прынамсі трапіў у доўгі спіс, а ў прэміі Арсенневай — прызёраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:58, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::::Калі б было так, дык і, напэўна, самі гэтыя прэміі былі б нязначныя. Што гэта за прэмія, дзе не мае значэння намінацыя. Карацей, я зразумеў, што АК Вы даць для гэтага вельмі дзіўнага меркавання не можаце, адпаведна, аргумент нерэлевантны. Пакідаю гэта на разгляд калег адмінаў, мне тут пакуль усё зразумела. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 18:16, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1#%D0%91%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC цяперашнімі правіламі] адным з крытэрыяў значнасці з'яўляецца пункт "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". Згодна з артыкулам у Аснарэўскага маецца перамога ў «Экслібрыс» і 4 намінацыі на прэміі (Гедройца, на прэмію імя Арсенневай, 2 разы на Дэбют). Адпаведна я лічу, што артыкул адпавядае наяўным крытэрыям значнасці і можа быць пакінуты. Што да зместу артыкула, то лічу карысным пачысціць яго ад усіх нязначных фактаў і фактаў без аўтарытэтных крыніц у адпаведнасці з [[ВП:БС]]. У выпадку, калі [[Удзельнік:Lš-k.|Спадар Lš-k.]] лічыць наяўныя крытэрыі значнасці недастатковымі, то можна паспрабаваць распрацаваць новыя больш дэталёвыя крытэрыі значнасці для пісьменнікаў. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) ::Пра «намінаванне» я напісаў крышачку вышэй. У выпадку з Аснарэўскім людзі блытаюць вылучэнне і намінаванне. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:57, 10 верасня 2025 (+03) === Каментарыі аб выдаленні === Яшчэ раз падвяду рысу, чаму артыкул павінен быць выдалены. Бо вышэй больш абмяркоўваюцца прапісаныя правілы значнасці (якія насамрэч не канстытуцыя, а прапісаны даволі ўскосна і маюць сур’ёзную гнуткасць), «этычнасць» паводзін і іншае пустаслоўства. Адкрываем артыкул. Першы ж сказ біяграфіі: «''Паводле слоў Аснарэўскага''», другі сказ — «''Неаднаразова згадваў у Фэйсбуку''». Яшчэ праз адзін сказ — «''паводле слоў Аснарэўскага''». Наступны сказ — «''Паводле слоў Аснарэўскага ён самастойна набыў навыкі кампазітара''». Наступны сказ — «''Таксама паводле яго запісаў у Фэйсбуку''». Потым ідуць сказы пра згадванні ў СМІ (хоць гэта не мае значнасці для біяграфіі, а згадванні ў СМІ павінны быць устаўлены спасылкамі для падмацавання нейкіх фактаў). Апошні абзац — удзел у інтэрнэт-срачы Фэйсбука (для чаго гэта ўвогуле ў бяграфіі?). Усё, гэта ўся «біяграфія». Па факце, біяграфіі няма, яна ўся напісана «паводле слоў Аснарэўскага» і цытат у Фэйсбуку, ніякімі аўтарытэтнымі ці другаснымі крыніцамі тут не пахне. Няма нават аўтарытэтнай крыніцы аб даце нараджэння асобы. Мы не можам сцвярджаць, што асоба з такім імем увогуле існуе. На маю думку, артыкул відавочна рэкламны і не мае значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:43, 10 верасня 2025 (+03) : [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], ну дык праўце смела, можаце напр. выдаліць раздзел Біяграфія, ці то адным сказам паведаміць пра яе "фэйсбучнасць". Потым адміны вырашаць, вандалізм то быў, ці не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 10 верасня 2025 (+03) ::Навошта выдаляць цэлыя раздзелы, калі можна выдаліць артыкул праз нязначнасць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:53, 10 верасня 2025 (+03) ::: Нельга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) :Мне надакучыла ўвесь час кідаць спасылку на правілы напісання артыкулаў аб сучасніках і тлумачыць, што цытаваць факты біяграфіі сучаснікаў МОЖНА на падставе іх апавяданняў. Калега піша пра класічных дзеячаў і, відаць, не разумее спецыфікі працы з артыкуламі пра сучаснікаў, пра якіх яшчэ не напісалі ў які-небудзь Экадэмічны слоўнік і гэта нармальна. Базавыя рэчы пра Аснарэўскага, а менавіта дата нараджэння і адукацыя, дадзены на падставе аўтарытэтных крыніц, а менавіта біяграфічных даведак у літаратурных часопісах. Можна было б скараціць і да гэтага, і артыкул адпавядаў бы мінімальным патрабаванням. Але навошта, калі ў дадзеных з інтэрв'ю з Аснарэўскім няма парушэння? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:56, 10 верасня 2025 (+03) ::З якога часу местачковыя часопісы Расіі са свастыкай у шапцы сталі аўтарытэтнымі крыніцамі? [https://www.sibogni.ru/content/zolotoy-svet часопіс]. Відавочна, яны публікуюць у сябе на старонках усё, што ім дасылаюць без аніякай праверкі фактаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:00, 10 верасня 2025 (+03) :::Калега, гэта ўвогуле што? Якія свастыкі і местачковыя часопісы? Гэта Сібірскія агні найстарэйшы з дзейных літаратурных часопісаў Расіі, так званы "таўстун", адно з самых прэстыжных рускіх выданняў. Упэўнены, што калі пакапаць, то высветліцца, што рэдактар ​​які-небудзь літаратар, з мноствам прэмій. Там мусіць быць не проста адбор, а кіламетровая чарга. Навошта пісаць, калі вы не ўкурсе. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) ::::Што такое «таўстун» і «рускія выданні»? Пакапайце і пастаўце крыніцу. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:12, 10 верасня 2025 (+03) :::::Давайце я вам лепш дам вось такі артыкул канкрэтна пра Сібірскія агні, каб не губляць час на пошукі АК пра тое, што такое "таўстун" у расійскай літаратуры (я гэта ведаю са школы, дарэчы), так будзе лепш. Тут паказана якога ўзроўню гэтае выданне. :::::https://litrussia.su/2022/04/30/svet-sibirskih-ognej/ [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:18, 10 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:06, 13 верасня 2025 (+03) == Парушэнне этычных паводзін == За [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F&diff=5033307&oldid=5033300 гэтую рэпліку] ''пра чарговага інтэрнэт-вар’ята, які піша сам пра сябе артыкулы ва ўсіх Вікіпедыях'' [[Удзельнік:Lš-k.]] мае быць, на мой погляд, заблакаваны, бо пра [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі]] ён ведае, але гэтым час ад часу займаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:58, 9 верасня 2025 (+03) :Апісанне прадмета па сутнасці — гэта энцыклапедычны стыль, а не абраза. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:06, 9 верасня 2025 (+03) : Цытата персанажа, які піша пра сябе артыкулы ([https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02UPYSYYqfvLpHYBJUbYJk6wp7qB876uHWkmTAmYiFbHtVtagchxyPAbPQePPrsgCal&id=100010783908995 крыніца]): {{цытата|Можа, чарадзейны ФБ, як ужо бывала, данясе мой спіч каму трэба, таму скажу: мяне не спыніць і адмаўляць маю значнасць няма сэнсу. Чулі пра Валан-дэ-Морта, які зрабіў артэфакты-крыстражы і без іх знішчэння нельга было знішчыць яго? Англійскi няўмеха стварыў 7 крыстражаў. У мяне крыстражаў незлічоная колькасць.:)) Энцыклапедычныя артыкулы пра мяне дублююцца на мностве пляцовак, а ёсць яшчэ СМІ, мае біяграфічныя даведкі ў топавых друкаваных літ. выданнях і г.д. Таму, калі які-небудзь грыфендорац, усё ж прыбярэ артыкул пра мяне (адзiн з лепшых у катэгорыі пісьменнікаў), для мяне гэта выдаленне — пстрычка гарошыны па сталёвым шаломе. Цёмнага лорда не адолець з цёмнымі матывамі, як сказаў бы Хлопчык, які выжыў.:)) А я скажу: absit verbo invidia.}}--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:27, 9 верасня 2025 (+03) : Лічу бан крайняй мерай, якой нам трэба ўсемі сіламі пазбягаць, каб не распальваць варожасць у раздзеле. Глянуў абмеркаванні, не хачу судзіць пра значнасць артыкула. Агулам па палаце нашага раздзела, у нас не вельмі прыдзірліва да значнасці. Не маю нічога супраць таго, каб пісалі артыкулы пра жывых людзей і каб жывыя людзі пісалі пра сябе. Прашу @JerzyKundrat у гэтай палкай дыскусіі зыходзіць з добрых памкненняў усіх бакоў канфлікту. Звяртаю пільную ўвагу @Lš-k на тое, што ў дыскусіі шмат перагібаў. На мой погляд, вы ведзяце размову даволі эмацыйна і мабыць вам варта адступіць. Асабліва важна, што вам не раз намякнулі, як вашыя некаторыя інсінуацыі асабіста абражаюць удзельнікаў размовы. Думаю, што ўсе мы хацелі бы, каб нашыя размовы ішлі ў рэчышчы паляпшэння нашага праекта і пошуку кансэнсусу, а не ў пераходзе на асобы, пошуку шкодных элементаў. Нават калі вы ўпэўненыя, што на вашым баку праўда, гэта ні ў якім разе не дазваляе вам абражаць іншых удзельнікаў. Паважайце іншых удзельнікаў і зыходзьце з добрых памкненняў усіх удзельнікаў, нават тых, з кім вы не згодныя. Спадзяюся, што ўсе бакі пастараюцца мінімізаваць канфлікт, каб не прыйшлося прыбягаць да ўмяшання адміністратараў, да чаго і заклікаю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:58, 10 верасня 2025 (+03) :Удзельнік Lš-k тут цытуе самога Аснарэўскага, які як я разумею з'яўляецца ўдзельнікам рускай вікіпедыі. Таму не бачу нічога дзіўнага ў тым, што Аснарэўскі можа глядзець статыстыку артыкула пра сябе ў нашым раздзеле. Мабыць, удзельнік ведае пра дзейнасць Аснарэўскага ў вікіпедыі і таму ўпэўнены, што я гэта ён, хаця сам Аснарэўскі пацвердзіў у цытаванай публікацыі, што не з'яўляецца мной. Аснарэўскі таксама піша, што ўдзельнік Lš-k належыць да групы яго асабістых хейтэраў і хоць гэта недаказальна, паводзіны Lš-k сапраўды здаюцца асабіста мне дзіўнымi, прымушаюць сумнявацца ў яго нейтральнасці. Удзельнік, мяркуючы па дыскусіі ў абмеркаванні артыкула, не разумее, што СМІ могуць з'яўляцца аўтарытэтнай крыніцай, што аўтабіяграфіі пра якія ён крычыць не забаронены, і што цытаванне сац. сетак сучаснікаў дазволена паводле [[ВП:БС]]. Ён не рэагуе на прадстаўленыя спасылкі на правілы, увесь час паводзіць сябе неэтычна, нягледзячы на ​​тое, што яму было паказана на тое, што такія паводзіны закранаюць іншых удзельнікаў і парушаюць правілы, таму, нягледзячы на ​​карысць, якую ён прынёс праекту, ён на мой погляд павінен быць заблакаваны ці сама меней пазбаўлены сцяга даглядчыка, пакуль не вывучыць правілы і не пачне паводзіць сябе ў адпаведнасці з імі. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 07:02, 10 верасня 2025 (+03) :: Выходзіць, што паняцце ''інтэрнэт-вар’ятаў'' у дачыненні да ўдзельнікаў БелВікі блакіроўкі не пацягне, ну няхай грызуцца тады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:41, 10 верасня 2025 (+03) :::Я перад тым як зарэгістравацца ў беларускім раздзеле доўга вывучаў тутэйшыя правілы, глядзеў абмеркаваньні, а яшчэ раней вывучаў ангельскую вікіпэдыю і ў меншым аб'ёме расейскую. Па маіх назіраннях і ў англамоўным, і ў расійскім раздзеле за такое навяшчавае хамства ужо даўно было б строгае папярэджанне, а ў выпадку паўтарэння блакіроўка. Lš-k нават у гэтым абмеркаванні прымудраецца не прасіць прабачэння, а пісаць, што "інтэрнэт-вар'ят" гэта "энцыклапедычны стыль, а не абраза". Гэта значыць, ён высноў не зрабіў і, здаецца, збіраецца працягваць. Чакаю, калі ён ужо пачне слаць адмінаў на тры літары. Я разумею, нам удзельнікі патрэбны, але калі тут вікі-праект, то павінны быць нейкія берагі, таму што гэта ўжо відавочна за ўсе межы выходзіць. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 10:04, 10 верасня 2025 (+03) ::::я лічу, што методыка «хуткі бан за парушэнне правіл» — гэта рудымент з эпохі форумаў. Гэта не тое, што нам трэба слепа капіяваць з іншых раздзелаў ці з папярэдняга вопыту белвікі. Можна спрабаваць думаць у больш канструктыўным рэчышчы. Калі гэтая спрэчка не пяройдзе да нечага канструктыўнага, то будзем прымаць меры, якія могуць не спадабацца ўсім бакам абмеркавання. Таксама прашу ўсіх удзельнікаў размовы прачытаць наступныя артыкулы [[ВП:СУ]], [[ВП:Э]], [[ВП:КС]], [[ВП:НАПА]] (апошняе асабліва тычыцца @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]]). І асобна [[ВП:АЎТА]], [[ВП:Вірт]], [[ВП:БС]], каб разумець пазіцыю @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] і не абясцэньваць яе. Я раблю папярэджанне @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] за паведамленні, напісаныя з мэтай абразіць іншых удзельнікаў. У той жа час заклікаю ўсіх удзельнікаў размовы або адысціся ад размовы і рэдагавання артыкула на пэўны час, каб панізіць эмацыйнасць сітуацыі, або працягнуць абмеркаванне выключна ў канструктыўным рэчышчы без абмеркавання асабістасцей, з павагай да іншых удзельнікаў дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 10 верасня 2025 (+03) :::::Асабіста я даўно ўсе гэтыя правілы вывучыў. Я не з'яўляюся чыім-небудзь віртуалам, пры гэтым аўтабіяграфіі правілы праекту не забараняюць. Гэта значыць, я не бачу наогул ніякай заснаванай на правілах пазіцыі калегі Lš-k і менавіта [[ВП:БС]] і прыбірае адзін з двух яго аргументаў аб праблеме з цытаваннем соц. сеткі Аснарэўскага. Калі ў каго-небудзь ёсць доказы, што Аснарэўскі гэта я, то, калі ласка, дайце іх. З вялікім задавальненнем азнаёмлюся. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:01, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://ru.hrodna.life/articles/evgenij-asnorevskij-7-faktov/ артыкулам] на Гродна Лайф можна даведацца, што Аснарэўскі мае іншы ўліковы запіс і не займаецца беларускай вікіпедыяй. Нават калі удзельнік @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] і з'яўляецца яго фэйкам, у нас недастаткова падстаў, каб правяраць сувязь паміж німі (правіла [[ВП:Вірт]] не парушана). Я магу зразумець чаму ў спадара @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] узніклі падазрэнні, але мы вымушаныя ў гэтым выпадку сыходзіць [[ВП:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|з сумленнасці ўдзельніка]]. Абвінавачванне чалавека ў сувязі с Аснарэўскім дэструктыўна ўплывае на ўвесь дыялог паміж удзельнікамі. Таму я далучаюся да папярэджвання @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] і сардэчна прашу @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так не рабіць. <br><br/>Таксама я хачу папярэдзіць @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]], што каментары ў стылі "Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў" прыводзяць толькі да эскалацыі сітуацыі і парушаюць [[ВП:ЭП]]. Таму я таксама шчыра прашу вас старацца пазбягаць падобнага тону ў размовах.<br><br/>Зрэшты, датычна намінацыі і падвядзення выніку магу сказаць, што імаверна шаноўнаму і дасведчанаму @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] можна было б пачакаць трошкі больш, але па сутнасці вынік правільны. Нейкая хлюпкая значнасць у гэтай асобы ёсць. Таксама я пагаджуся, што зараз артыкул знаходзіцца не ў лепшым стане (і гэта з тым улікам, што ўжо тры дасведчаных удзельніка падыходзілі да яго з чысткі, за што ўсім вялікі дзякуй). Нейкая значнасць у чалавека ёсць толькі з пісьменніцкай і актывісцкай дзейнасці, таму ўсе гэтыя абзацы пра яго кампазітарскія крокі можна смела выдаляць. Таксама частка крыніц з'яўляецца першаснай, на падставе якіх было зроблена арыгінальнае даследванне. Іх таксама можна смела выдаляць. Дарэчы, калі б спадар @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] мог давесці артыкул да розуму - было б звыш файна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:33, 12 верасня 2025 (+03) ::Удзельнік Lš-k добра папрацаваў з артыкулам, ён проста выкінуў з яго некалькі дзясяткаў спасылак на АК і мне ўчора прыйшлося іх вяртаць. Гэта я лічу вандалізм. А сёння я бачу, што вы выкінулі згадкі пра дызайнерскія працы Аснарэўскага, якія былі пацверджаны АК. Я разумею, што павінны быць прадстаўлены перш за ўсё асноўныя напрамкі дзейнасці. Я згодны са скарачэннем тэксту аб музычнай дзейнасці. Але навошта выкідваць пару радкоў аб іншых занятках? Вы выкінулі спасылку на ЖЖ Аснарэўскага, хаця ў чарговы і апошні раз паўтараю, што спасылкі на публікацыі сучасніка не забароненыя ў артыкуле пра яго. У ЖЖ быў паказаны набор спасылак на публікацыі Onlíner, гэта значыць на АК, каб пацвердзіць сцвярджэнне аб напісанні Аснарэўскім цыкла публікацый для гэтага СМІ. Можа варта ставіцца да працы іншых удзельнікаў з большай павагай? Палова раздзела пра беларускіх пісьменнікаў, гэта артыкулы незразумела пра каго з дзвюма спасылкамі на АК, але праблемы ёсць у артыкула пра Аснарэўскага. Я прыйшоў у беларускую вікіпедыю, каб напісаць пра гарадзенскіх краязнаўцаў, якія зрабілі кнігі, якія мне адкрылі краязнаўства. Захапляюся гісторыяй краязнаўствам, каб адпачыць ад кода. Я баяўся, што мой артыкул пра Госцева выдаляць, але аказваецца, што значнасці не хапае Аснарэўскаму. мяне тут абражаюць, робяць вайну з артыкулам і мною асабіста, а ўдзельніка які даўно і свядома ігнаруе правілы акуратна папярэджваюць і яшчэ мне робяць заўвагі пра тон размовы з чалавекам, які называе Аснарэўскага вар'ятам, разумеючы пры гэтым мяне. Я чытаў Фэйсбук Аснарэўскага і там ён скардзіўся на хэйтараў у белвікі. Думаў ён перабольшвае ці нават хлусіць. Бачу, што не. Мне на працы казалі, што белвікі маргінальная тусня дзе правілы не ведаюць нават адміны і лепей, калі я хачу ў вікіпедыю, пісаць у ангельскую. Але я хацеў пісаць на роднай мове. Аднак бачу, што тут немагчыма працаваць. Таму я сыходжу. Можаце выдаляць мае артыкулы, перапісваць, заблакаваць маю ўлікоўку. Калі ласка. Сцяг у рукі. Можна не адказваць, я не буду чытаць. Прашу прабачэння, калі кагосьці пакрыўдзіў і жадаю супольнасці развіцця, але сам у гэтым удзельнічаць не буду. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 08:25, 12 верасня 2025 (+03) :::прапаную абараніць пакуль артыкул для аўтапацверджаных удзельнікаў, каб было менш спрэчак і спроб "паваяваць" [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:29, 12 верасня 2025 (+03) :::: Здаецца не трэба, бо актыўных войн правак там няма ўжо. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) ::: Аснарэўскі не дызайнер. АК не пацвердзілі тое, што ён дызайнер. Адзінае што ёсць - фота лагатыпа пад якім падпісаны Аснарэўскі. Пры гэтым ён ідзе пералікам з іншымі канкурсантамі. Калі ваш дзіця прыносіць на конкурс аплікацыю, а затым яе ставяць на веб-старонку школы – гэта яшчэ не падстава несці гэтую інфармацыю ў вікі. ЖЖ Аснарэўскага не з'яўляецца [[ВП:АК]] і не мае патрэбнай нейтральнасці.<br><br/>Я з павагай стаўлюся да вашай дзейнасці і вельмі спадзяюся, што вы яе працягнеце. Вы маеце рацыю, што артыкулы пра беларускіх письменнікаў трэба паляпшаць. Маю надзею, што вы зможаце гэтым заняцца. Прашу прабачэння, калі вас пакрыўдзіў сваім папярэджваннем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:44, 13 верасня 2025 (+03) == [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med]] == {{закрыта}} Трэба падвесці вынік па [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med|адмінцы Plaga med]] і зрабіць запыт у Вікімедыя, каб яны надалі сцяг. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:47, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Вынік падведзены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:27, 5 верасня 2025 (+03) == [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:Contributions/2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F 2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F] == {{закрыта}} Машынны вандал актывізаваўся. Трэба даць часовую блакіроўку на дыяпазон. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:23, 23 жніўня 2025 (+03) : Тое самае да: :* 12.222.18.2 :* 2600:1005:B250:AB28:A441:C477:148A:C5D1 :* 2601:CF:8200:1B90:7433:177A:12D8:D9C :* 2601:CF:8200:1B90:9486:787F:A8C7:A33E : [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:42, 23 жніўня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 23 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Абнаўленне [[MediaWiki:Edittools]] == Па маім запыце на выпраўленне памылак з цёмнай тэмай адгукнуўся адмін Вікісховішча і ўдзельнік VRT (гл. [[Размовы_пра_MediaWiki:Edittools#Dark mode fix|старонку размоў]]). Ён просіць перанесці змены з пясочніцы, трэба рэакцыя адмінаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 19 жніўня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 5 верасня 2025 (+03) == Адаптаваць [[MediaWiki:Recentchangestext]] пад цёмную тэму == У мяне няма правоў. Трэба абнавіць першы радок з параметрамі табліцы. Там прапісаныя колеры, іх трэба прыбраць, або проста паспрабаваць замяніць радок як у англ вікі: <code>{| class="plainlinks" id="recentchangestext" style="clear:both; font-size: 85%;" role="presentation"</code><br/> [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 30 ліпеня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 5 верасня 2025 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/209.206.25.209|209.206.25.209]] == {{закрыта}} Трэба супакоіць вандала. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 20 ліпеня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 21 ліпеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Удзельнік Peisatai == Вітаю! Прашу звярнуць увагу на дзейнасць удзельніка Peisatai, які выкарыстоўвае Вікіпедыю для распаўсюджвання сваіх уласных даследванняў. Разгарнуў бурную дзейнасць, пішучы нейкія свае ўласныя здагадкі і фантазіі пра паходжанне геаграфічных назваў і прозвішчаў. Пры гэтым значная частка са зробленых ім правак не утрымоўвае аніякай крыніцы. У многіх з паказаных ім крыніц на самай справе гаворыцца пра сугучныя, але зусім іншыя назвы, а частка са зробленых ім правак увогуле з’яўляецца падманам і фальсіфікацыяй. Вось некаторыя прыклады: * [[Важа]] ''Назва балцкага паходжання. Той жа корань Važ- у літоўскай рачной назве Važ-upė. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць, рухацца» [A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 368—369]'' Рака Важа ў крыніцы не згадваецца. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на працу Ванагаса, аднак у рэчаіснасці гэты "Этымалагічны слоўнік літоўскіх гідронімаў" прысвечаны даследванню паходжання назваў рэк і азёр Літвы. Гідронімы ж Беларусі, хаця і прыводзяцца там падчас (для параўнання), але вельмі рэдка. Таму ў большасці выпадкаў ягоныя спасылкі на Ванагаса з'яўляюцца падманам. * [[Ратамка (рака)]] [[Ратамка (аграгарадок)]] [[Ратамка (вёска)]] ''Назва ракі Ратамкі балцкая, корань Rat- як у літоўскіх гідронімах Rata, Rat-upis, латышскіх Rat-upe, звязваецца з літоўскім ratas "кола, акружнасць, замкнёны шлях колам", а сама назва такім чынам канфігурацыйнага значэння[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 273.]. Да кораня Rat- у назве дададзены вакалізаваны гідранімічны суфікс -m-, які таксама ў назве літоўскай ракі Neremà[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 228.].'' Назвы Ратамка ў Ванагаса няма. * [[Абстэрна]] ''Назва Абстэрна старабалцкага паходжання. Яна ігуруе таксама як «Обста» (на карце 1933 года). Так жа сама, Обстай, называецца рака Абеста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.], яе назву збліжаюць з назвай літоўскай нёманскай ракі Abista[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.]. У аснове гэтых назваў індаеўрапейскае ab-, якім абазначаліся рачныя воды[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1.]. Корань Ab- у азёрнай назве перадаваў значэнне «Цякучае, праточнае (возера)».'' Нідзе ў прыведзеных крыніцах назва возера Абстэрна не сустракаецца. * [[Брэст]] ''Наконт назвы Берасця няма поўнай згоды. Існуюць балцкая і славянская версіі паходжання гэтай назвы. Згоднай з балцкай версіяй, назва звязаная з літоўскім brasta, прускім *brastan «брод»[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 247.].'' Хлусня, Брэст там не згадваецца. * [[Вяркуды]] ''Вядомыя сучасныя літоўскія адыменныя прозвішчы Verkis, Verkas, Verkelis, Verkulis, якія звязваюць з verkti "плакаць" (як прозвішча Плакса[Бiрыла М. В. Беларуская антрапанiмiя. 2: Прозвiшчы, утвораныя ад апелятыўнай лексiкi. — Мінск: Навука i тэхнiка, 1969. — C. 325.])'' Нічога з напісанага ў Бірылы і блізка няма, акрамя беларускага прозвішча Плакса. ''З тым жа фармантам -ud- балцка-літоўскія імёны, ад якіх тапонімы Дакудава, Палуды, Анкуды. Блізкі фармант -id- у імёнах, ад якіх Мілідаўшчына, Вайнідзеняты.'' Няма крыніцы. * [[Мёры]] ''Першапачаткова назва Мёраў адносілася да возера, якое на старых картах называецца «Мёры» (цяпер — возера Мёрскае).'' Няма крыніцы. ''Вядомая з 1514 г. назва Мёраў — маёнтак «Мярэя» (Мерея) перагукаецца з балцкай назвай дняпроўскай рэчкі Мярэя[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 195.]. Корань Mer- / Mor- мае значэнне «стаячая вада» і суадносіцца з літоўскім marios «затока»[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. P. 211, 204.]. У назве Мярэя балцкі гідранімічны пашыральнік -ej-, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах *Vedēja, *Rupēja[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.], літоўскіх Asveja, Roveja[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 280.], у назве возера Асвея. Блізкія яму пашыральнікі -ij-, -uj- у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя.'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з прыведзеных крыніц назва горада Мёры не згадваецца. А ў Ванагаса не згадваецца і Мярэя. * [[Набіста]] ''Назва Набіста старабалцкага паходжання. Суседства з возерам Абстэрна (іншая назва Обста, ад *Abista) дае падставы меркаваць, што ў аснове назваў абодвух азёраў мела быць Ab-ist-, як у такіх балцкіх гідронімах, як Abista (у Літве ў басейне Нёмана)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.] і Абеста, або Обста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166].'' Назва Набіста ў крыніцах не згадваецца. Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Лошыца]] [[Лошыца (жылы раён)]] [[Лошыцкая сядзіба]] ''Звязана або з літоўскім lašėti «капаць», або з аманімічным яму lašėti «блішчэць», lašis «ласось»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.] (назва ласося матываваная яго стракатай, блішчастай луской[В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.]).'' Назвы Лошыца ў гэтых кнігах няма. * [[Гайголка]] ''Назва літоўскага паходжання, ад gaigalas «вуцяк». Такога ж паходжання літоўскія водныя назвы Gaigalis, Gaigal-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 103.].'' Гайголка там не згадваецца. * [[Маладзечна]] ''Назва Маладзечна ад назвы прытока ракі Уша ракі Маладзечанкі (*Маладзечны, *Маладзечні), на якой адпачатна паселішча паўстала. Адпачатная балцкая назва ракі звязаная з літоўскім maldas, meldas «трыснёг», ад якога літоўскія гідронімы тыпу Mald-upis, Maldenis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Маладзечны ці Маладзечанкі ў Ванагаса няма. * [[Сіпа (рака)]] [[Сіпурка (рака)]] ''Назва Сіпа мае балцка-яцвяжскае паходжанне. Літоўскі гідранімічны аналаг — назва ракі *Šipė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 331.]. У сіпурскай назве корань Sip- пашыраны пашыральнікам -ur-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні: dubti «угінацца» — duburys «вір», у рачных назвах Ind-ura, Vint-ura[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 307—309.].'' Няма там Сіпы і Сіпуркі. * [[Тушчанка]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Ад літоўскага tuščias, tuštas «пусты», адсюль назва тыпу *Tuščia. Найбліжэйшы гідранімічны адпаведнік — літоўская рачная назва Tušt-upis (каля заходнелітоўскага Цяльшэя) таго ж паходжання[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 350.].'' Тушчанка там не згадваецца. * [[Бірвета]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова гідроніма Bir-ṷ-, ад кораня Bir-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 65.]. Назва мае «балотную» семантыку.'' Ванагас супастаўляе назву Бірвета з беларускім берва "кладка з бярвенняў на гразкім месцы". * [[Лужасна]] [[Лужаснянка]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Lūž- у літоўскім гідроніме Lūž-upis, ён звязаны з літоўскім lūžti «ламацца, ірвацца, гнуцца» і мае канфігурацыйнае значэнне[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 200.]. корань пашыраны тыповым балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няма ў гэтых кнігах Лужасны і Лужаснянкі. * [[Лагойск]] [[Лагазінка]] ''старабалцкага паходжання. На гэта паказвае балцкі гідранімічны пашыральнік -(а)z-. Ён вядомы і ў літоўскім словаўтварэнні... [P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 390.] Назва Лагаза ад індаеўрапейскага *leg- / *log- «накропваць, прасочвацца, распускацца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 657.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 99.].'' Лагаза (Лагазінка, Лагойск) нідзе там не згадваецца. * [[Маларыта]] [[Маларыта (рака)]] [[Рыта]] ''старабалцкага паходжання. Узыходзіць да індаеўрапейскага *rī-ti «цячы», якое ад гнязда *rei- / *rī- / *roi- «цячы», адкуль, напрыклад, лацінскае *rei-ṷo-s «ручай» (> rīvum) або кельцкае *rei-no-s «плынь» (> рака Рэйн)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 330—331.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 96.]. Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскай ракі Ryt-upis «Цякучая (або Ранішняя) рака» (каля Марыямпале), латышскай Rīta-strauts «Цякучая (або Ранішняя) плынь»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 279.].'' У прыведзеных крыніцах назваў Маларыта, Рыта няма. * [[Сухадроўка]] ''Назва балцкага паходжання. Поўны аналаг назвы — заходнелітоўскі двухасноўны гідронім Saus-drãv’as. У ім першая аснова — ад літоўскага sausas «сухі», другая ад кораня Drav- / Drev-, які звязаны з індаеўрапейскім *droṷus «плынь», *dreu- «бегчы, імкнуцца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 90—91, 292.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 204—205.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 44-45, 55.].'' Сухадроўкі ў гэтых кнігах няма (дарэчы, Ванагас на с. 90 корань drav- супастаўляе са старажытнаіндыйскім dravah, dravati). Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Сэрвач (прыток Віліі)]] [[Сэрвач (прыток Нёмана)]] ''Першая аснова Serv- таксама ў назве рэчкі Сярвайкі (правы прыток Ловаці), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.]. Другая аснова назвы Сэрвач тая ж, што і ў назвах Нарач, Іслач і падобных, — Ak-. Яна звязаная з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' Назвы Сэрвач ў пералічаных крыніцах няма. * [[Віхра]] ''Нягледзячы на павярхоўнае падабенства з віхор, назва Віхра балцкага паходжання. Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Назва Віхра ў Ванагаса не згадваецца. * [[Жыткавічы]] [[Чырвонае (возера)]] ''Назва паселішча пайшла ад назвы ракі Жыдкаўка, што з Жыд-возера цекла ў Прыпяць.'' Няма крыніцы. ''Назва «Жыд» паходзіць ад балцкага кораня *žeid- / *žid- «гарэць; свяціць, ззяць», ад якога літоўскае žydėti «свяціць; цвісці», žaida «агмень (месца для адкрытага агня)». Далей да карацейшага балцкага *žei- / *ži- (з тым жа значэннем), ад якога таксама латышскае zīt «світаць, віднець», zaigs «зіхоткі» (*žei-, -g-), літоўскае žibus «зіхоткі» (*ži-, -b-)[S. Karaliūnas. Iš baltų kalbų puodininkystės terminijos istorijos // Lietuvių kalbotyros klausimai. XVI. 1975. С. 137—141.].'' Няма там ні Жыткавічаў, ні Жыд-возера, ні Жыдаўкі. Сама назва артыкула Каралюнаса ў перакладзе гучыць як "З гісторыі ганчарных тэрмінаў у балцкіх мовах", ён не зусім пра гэта. ''Літоўскія гідранімічныя аналагі — назвы тыпу Žiba, Žiegas, Žied-upė, Žyd-a-upis[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 400, 401.].'' І тут таксама няма Жыткавічаў, Жыд-возера і Жыдаўкі. * [[Нямыльня]] ''Адпачатная балцкая форма аднаўляецца як *Nemilnà (Немілна́).'' Няма крыніцы. ''Корань Nem- ад індаеўрапейскага *nem- «гнуць; гнуцца», ад якога і назва Нёмана[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.].'' Нямыльні ў кнізе няма. ''У назве *Немілны корань пашыраны рэдкім балцкім пашыральнікам -ln-, як і ў назве літоўскага возера Asalnai (As-, -ln-)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981.- С. 48.].'' Няма там гаворкі ні пра Нямыльню, ні пра пашыральнік -ln-. Далей ідуць іншыя ўласныя даследванні. У прыватнасці, у гэтых фантазіях ёсць спасылка і на "Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья". Дык вось, Нямыльня там згадваецца на с. 218 у раздзеле "Славянские названия". * [[Сермеж]] ''Найбліжэйшы гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва Serma(s), што лічыцца вельмі архаічнай. Да індаеўрапейскага *sermo- «рака, плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 909—910.] Таксама рачная назва на прыпяцкім правабярэжжы Цэрэм / Сарэмскі, адпачатная форма якой таксама балцкае *Serm-[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 593—594.]. Корань пашыраны такім самым пашыральнікам, як у назве літоўскай падвіленскай ракі Nemėža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 227.]'' Ва ўсіх гэтых крыніцах назва Сермеж не згадваецца. * [[Піктуша]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Звязана з літоўскім piktas "злы; моцны, вялікі". Належыць да шэрагу "злых" гідронімаў, тыпу Pikt-ežeris, Pikt-upė (piktas "злы; моцны", ežeras "возера", upė "рака")[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 258.].'' Піктушы тут няма. * [[Вір (возера)]] [[Чорны Вір]] [[Вір (рака)]] ''Водныя назвы Вір (найменей некаторыя з іх), магчыма, перакладаюць папярэднія балцкія гідронімы тыпу назвы правага дзесенскага прытока (ніжэй Чарнігава) Верапета (руск.: Верепето, Верепета)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейне. С.-Петербург, 1913. С. 211.]'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс назваў рэк у басейне Дняпра, пра паходжанне гэтах назваў у яго не сказана ані слова. ''ад літоўскага verpetas «вір; крыніца», verpti «моцна цячы; віраваць»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 179.].'' Назва Вір тут не згадваецца. * [[Рэпалава]] ''Вядомы літоўскі антрапонім Rėpalis, ён звязаны з літоўскім rėpti "хапаць, грабастаць"[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 598.].'' Рэпалава там не прыгадваецца, ёсць толькі прозвішча Repalis і дарэчы тлумачыцца зусім па-іншаму. * [[Ведрыч (рака)]] ''У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-, якая звязаная з лат. ūdens, пруск. (w)undan, літ. vanduo «вада», яцвяжскім *udā «вада; рака».'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Ведрыч там не прыгадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]'' Фантазіі. Тапароў супастаўляе Ведрыч толькі з назвамі Ведзерка, Ведра і Ведрыца (ад асновы *veder-), іншыя ж назвы ён тлумачыць па-іншаму. ''У назве Ведрыч корань Ved- пашыраны з дапамогай пашыральніка -r-. Ён шырока прысутны ў літоўскім слова- і назваўтварэнні: kupti «уздымацца» — kupra «горб», liepa «ліпа» — Lieporas «Ліпавы (ручай)»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 298—309.].'' Тут Ведрычы няма. Дарэчы, гэты том выбраных твораў Скарджуса мае назву "Lietuvių kalbos žodžių daryba", г. зн. "Словаўтварэнне літоўскай мовы". Тапанімія Беларусі там не разглядаецца ў прынцыпе, кніга зусім не пра гэта. Таму спасылкі на Скарджуса тут з'яўляюцца падманам. * [[Крэва]] ''Найверагодней тапонім «Крэва» ўтварыўся ад рачной назвы тыпу літоўскага гідроніма Krevė (рака на поўначы ад літоўскіх Кейданаў)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 165.]. Такую назву магла мець крэўская рэчка, цяпер вядомая як «Крэўлянка».'' Назвы мястэчка Крэва там няма. * [[Судабле]] [[Судабоўка]] ''Рачная назва балцкага паходжання, ад першапачатковага *Судаба. Корань Sud- як у літоўскіх гідронімах Sudarvė, Sudota, Sūduonia, якія звязваюцца з літоўскім sūduva "твань у балоце"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 318-319.].'' Судабле і Судабоўкі ў Ванагаса няма. ''Пашыральнік -b- як у назве рэчкі Налібаўкі (< *Наліба, Nal-ib-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' Насамрэч гаворка ў крыніцы ідзе аб словаўтваральных суфіксах літоўскай мовы, ніякіх гідронімаў там няма. * [[Каспля]] ''Першая аснова Кас- з цягам часу зведала эвалюцыю ад *Kŭs- праз *Къс-. Яна звязаная з прускім kusis, літоўскім kusulas «камар». Гэтая аснова таксама ў назвах ракі Касня (прыток волжскай Вазузы) на Смаленшчыне на ўсходзе ад Касплі, сожскай ракі Касінка (каля Касінкі — рэчка з назвай-перакладам «Камароўка»)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 190.].'' Насамрэч, рака Каспля ў гэтай кнізе сустракаецца толькі на с. 237 і там няма ані слова пра значэнне асновы ў гэтай назве. ''Прамы літоўскі гідранімічны адпаведнік — рачная назва Kus-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 175.].'' А тут увогуле Каспля не згадваецца. * [[Дубасна]] ''Корань Dub- ад літоўскага dubti «ўгінацца», duburys «рачны вір (паглыбленае, „увагнутае“ месца)». З ім літоўскія гідронімы тыпу Dubė, Dubis, Dubija, Dubinga, Dubysa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 93.]. Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў назвах задзвінскага возера Мядзесна, дзвінскай ракі Лужасна, дняпроўскіх рэк Опісна (< *Apesna), Нерасна, Турасна[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]. Гэты пашыральнік прысутны і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: upė «рака» — upėsnis «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 291—292.].'' Нідзе з пералічаных крыніц назва ракі Дубасна не прыгадваецца. * [[Налібакі]] [[Налібаўка]] [[Налібоцкая пушча]] ''Звязаная з балцкім гідранімічным коранем Nal-, ад якога назва літоўскага возера Nalija, балота Nal-raistis, балцкай назвай з-пад Ноўгарада *Nolia / Nolė. Далей да індаеўрапейскага *(s)na- «цячы», пашыранага пашыральнікам -l-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 223.].'' Налібак, Налібаўкі, Налібоцкай пушчы ў крыніцы няма. ''Корань Nal- пашыраны пашыральнікам -b-, які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' У кнізе проста гаворыцца пра суфікс -yba і падобныя ў літоўскім словаўтварэнні, пералічаных вышэй тапонімаў там няма. * [[Вацлаў Пануцэвіч]] ''Папуцэвіч — ад балцка-літоўскага аднаасноўнага антрапоніма (колішняга імя) «Папуціс», які даў і сучаснае літоўскае прозвішча Paputis. У ім антрапанімічны суфікс -ut- і корань Pap-, які і ў іншых літоўскіх антрапонімах Papas, Papeika, Papelis, Papšys. Корань звязваецца з літоўскім papas «грудзі; смочка; покаўка, пупышка (на дрэве)»[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 391.]'' Papas, Papeika, Papelis, Papšys у крыніцы ёсць, а Папуцэвіча, Папуціса і Paputis няма. ''з латышскім pāpa, pāpis, pāpulis «покаўка, пупышка». Тыпалагічная паралель — прозвішчы «Цыца», «Цыцка»[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі. Мінск, 1989. С. 441.].'' У Бірылы з пералічанага ёсць толькі Цыца і Цыцка. * [[Убарць]] ''Назва Убарць балцкага паходжання. У аснове назвы Убарць — корань ub-, які таксама ў назве ракі Убедзь (правы прыток Дзясны паміж Чарнігавам і Ноўгарадам-Северскім)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 206.].'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк дняпрўскага басейна, дзе ані слова пра іх паходжанне, пра тое, дзе які корань і г. д. ''Корань ub- у назве Убарць пашыраны з дапамогай пашыральніка -rt-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні (kabti «віснуць» — kabartai «звіслая „бародка“ пад дзюбай пеўня») і ў балцкай гідраніміі: возера Тумерта на Верхнім Падзвінні, рака Уперта на Павоччы, літоўская рака Gomerta[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 119.].'' Адзінае што ёсць у Ванагаса з усяго пералічанага - гэта гідронім Gomerta. Дарэчы там напісана, што ў ім суфікс -erta, а не -rt-. Усё астатняе - прыдумана. ''Ад кораня ab- пайшлі балцкія гідронімы Abista, Абеста, Абстэрна, Обаль, Аболе[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.].'' Насамрэч, на с. 175 у Тапарова напісана, што ў назвах Обаль, Аболе корань *абъл-/*объл-, які ён параўноўвае з літ. obuolys, лтш. abols "яблыка", Абстэрна там увогуле няма. А ў Ванагаса не згадваюцца Абстэрна, Обаль, Аболе. * [[Обаль (рака)]] [[Абалянка (рака)]] [[Аболе]] [[Обаль (возера)]] [[Обалінец]] ''Корань Ab- такі самы, як у латышскіх гідронімах тыпу Abula, Abuls, Abava[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 534—535.]'' Назвы Abava там няма і Буга нічога на піша аб тым, што ў гэтых назвах менавіта корань Ab-, а не нейкі іншы (напрыклад abal). ''у назве ракі Абельна на Верхнім Павоччы. Ад індаеўрапейскага ab-, якім пазначаліся рачныя, цякучыя воды[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 41.].'' А ў Краэ наогул не прыгадваюцца Обаль, Абалянка, Аболе, Обалінец, Абельна. Далей ідзе ўласнае даследванне пра разнастайныя гідронімы. * [[Аткыльня]] ''Першапачатковая форма захавалася ў назве возера Акельня'' Няма крыніцы. ''Корань Ak- звязаны з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' У рэчаіснасці ж, у крыніцы напісана, што назва Аткільня магчыма з балт. at- + kil- "поднимать(ся), происходить". * [[Мокіш]] ''Звязана з літоўскім mokšė «мокрае, вільготнае месца» (ад mokas «густая гразь» з дапамогай пашыральніка -š-)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 315—316.]'' Адзінае што там ёсць - гэта тое, што ў слове mokšė суфікс -š-, пра назву Мокіш ні слова. ''makašyti «брысці па гразі», далей да літоўскага makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскага makņa «балаціна, балоцістае месца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Таксама гідроніма Мокіш няма. Дарэчы няма там і слова makašyti у якасці тлумачэння літоўскіх гідронімаў. * [[Чарэйскае возера]] [[Чаросава (возера)]] ''Назва балцкага паходжання. З шэрагу азёрных назваў Чэрас (каля Мёраў), Чаросава (каля Лепеля), Чэраскія (група азёраў у вярхах ракі Таропы), сюды ж і назвы прыпяцкай ракі Чарэса, дзесенскай ракі Чарэска[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 212.]. Корань Ker- (> Чер-) ад літоўскага keroti «расці, разрастацца» (прыставачнае už-keroti «зарастаць, абрастаць»). Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Kerėsa (> Kerės-upis), Kerotis, Kerūlė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Ні там, ні там Чарэйскае і Чаросава возера не згадваецца. Далей таксама ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем розных назваў. * [[Ненач]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Nota, Notė, Notija, Notera[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.], пруская *Nātangā (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).'' Ненач там не згадваецца. ''Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *nātā «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка -t- ад індаеўрапейскага *(s)na- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 971—972.].'' А тут няма ані пералічаных вышэй гідронімаў, ані балцкага *nātā. * [[Белагаловае]] ''Першая аснова гэтай назвы — літоўскае balas, baltas «белы» (яно ж і ў балцкай назве ракі Балы на прыпяцкім правабярэжжы[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 497, 594.]).'' Трубачоў гэта пісаў пра гідронім Балы, а не Белагаловае. ''Другая аснова ад літоўскага galva «галава; перад, верх»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 177.].'' Тапароў пісаў пра раку Бологоловка ў басейне ракі Сож, а не пра возера Белагаловае. * [[Веліж]] ''Назва Веліж (Вялі́ж) паходзіць ад назвы рэчкі Вялі́жкі, ля ўпадзення якой у Дзвіну паселішча знаходзіцца.'' Няма крыніцы. ''Першапачатковая форма гэтага гідроніма — Вялі́жа. На гэта паказвае назва ракі Буліжа, што цячэ недалёка ад Вяліжы (прыток дзвінскай ракі Касплі, што ў Дзвіну ўцякае ніжэй за ўпадзенне Вяліжы). У абодвух гэтых гідронімаў карані пашыраныя пашыральнікам тыпу -iž-, як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabižis, Gumyža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, утвараючы вытворныя формы (varlė «жаба» — varlėža «жабка»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Гідранімічны корань Vel- на Верхнім Падзвінні таксама ў балцкіх назвах возера Веліста, ракі Веляса (Vel- + -st-, -s-). Балцкія гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія Veliuona, Velionė, Vel-upys, Vėlys, латышскія Vel-upīte, Vellezers[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 370.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах Веліж, Вяліжа ці Буліжа не згадваюцца. Суцэльная адсябяціна. * [[Гавязнянка]] ''Корань такі ж, як і ў балцкіх назвах нёманскіх рэк Гаўя, Гуя, ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 393—398.].'' Няма ў крыніцы нічога падобнага. ''Корань пашыраны балцкім пашыральнікам -zn-, які таксама ў назвах «лісіных» рэк Лапузна (прыток дзесенскай Наўлі), Лопазна (прыток сожскай Іпуці), ад літоўскага lapė «ліса»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 192, 194.].'' Хлусня, няма там ні Гавязнянкі, ні разважанняў пра тое, які пашыральнік і корань у назвах Лапузна і Лопазна ("форма балт. первоисточника неясна"). * [[Сянно]] [[Сянна (рака)]] [[Сянно (возера)]] [[Жыварэзка]] ''Назва Сянна паходзіць ад аднайменнага возера, на якім паселішча паўстала. Гідронім Сянно балцкага паходжання, ад кораня Sain-[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 47.]. Звязана з літоўскім at-sainus «павольны, неахайны, лянівы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 293—294.]. Далей да аднаго са значэнняў індаеўрапейскага *sei- : si- «слабець; вялы, слабы, лянівы; апускацца, пагружацца» (> «ціхі, спакойны»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 890—891.].'' У ніводнай з пералічаных кніг назва Сянно (Сянна) не сустракаецца. ** {{N}} цалкам выдаліў як безкрынічнае ва ўсіх названых артыкулах. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:07, 15 мая 2025 (+03) * [[Усвейка]] [[Усвяты]] [[Ушача]] [[Ушачы]] [[Усвяча]] [[Уша (прыток Віліі)]] [[Уша (прыток Бярэзіны)]] [[Уша (прыток Нёмана)]] ''Гэты корань звязваюць з індаеўрапейскім *aus- / *us- «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае aušra «зара», apy-ūšris «час перад світанкам», латышскае *Ūss (балцкае боства зары)[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.].'' У гэтых крыніцах пералічаныя тапонімы не згадваюцца. * [[Усяжа (рака)]] Тое ж самае. Далей: ''У назве Усяжа корань Us- пашыраны балцкім пашыральнікам -ing-, як у назве Аражня / Аряжня (< Ar-ing-in-)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' На самой справе, адзінае, што напісана ў крыніцы, так гэта тое, што назву Аражня можна параўнаць з ст.-пруск. Aryngine. Пра пашыральнік -ing- і Усяжу - выдумка. * [[Арыжня (рака)]] ''Назва старабалцкага паходжання. Адпачатная форма была блізкая да прускай азёрнай назвы Aryngine (Ar-, -ng-, -n-), потым дала форму тыпу «Аряжня»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' Пра падзеленне назвы на састаўныя часткі Ar-, -ng-, -n- там няма. ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' У крыніцы няма ні Арыжні, ні балцкага *ar-. ''Ён таксама ў літоўскім гідроніме Arina, латышскім Aruona[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 47.].'' Тут таксама няма Арыжні. Дарэчы, Ванагас не называе гэты корань балцкім, а разглядае яго як агульнаіндаеўрапейскі. * [[Рапуса]] ''У назве Рапусы вылучаецца балцкі гідранімічны пашыральнік -usa, як у назвах дзесенскай ракі Нярусы, прускай ракі Narussa[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няруса і Narussa там ёсць, Рапусы няма. * [[Мядзесна]] ''Найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis «дрэва», medė «гай», ад балцкага *medja(n) «лес». Далей да індаеўрапейскага *medhi̯os- «сярэдні, сярэдзінны» — лес разумеўся як тое, што знаходзіцца паміж паселішчамі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 706—707.].'' Назвы Мядзесна і ўвогуле разважанняў, што "найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis...", там няма. ''Корань Med- пашыраны ў назве Мядзесна балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў дзвінскім гідроніме Лужасна недалёка ад Мядзесны, у дняпроўскіх балцкіх гідронімах Апісна, Нерасна, Турасна і інш.[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]'' На самай справе, гідронім Мядзесна ў гэтай кнізе прыгадваецца толькі на с. 225, дзе гаворыцца, што ён мае фінскае паходжанне. * [[Сярвайка]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова Serv- таксама ў балцкай назве рэчкі Сэрвач (прыток Віліі), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.].'' Ні там, ні там Сярвайка, Сэрвач не сустракаюцца. * [[Свіліца]] [[Падсвілле]] [[Свольна (рака)]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы Svilė, Svyla, назва ракі Свілка на Падзвінні (каля Лынтупаў). Роднасны корань у гідронімах Svalė, Svalia, Svolis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 322—323.], у прускім тапоніме Swolow, балцкіх назвах рэк Своланка на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 307.]. Звязана з літоўскім svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1045.].'' Нідзе з паказаных крыніц Свіліца, Падсвілле, Свольна не згадваюцца. * [[Жлобін]] ''Назва Жлобін балцкага паходжання — найімаверней гідранімічнага (адпаведная водная назва да сёння не захавалася). Назоўны адпаведнік на тэрыторыі цяперашняй Беларусі — возера Жлобін каля Баранавічаў (цяпер у складзе горада).'' Няма крыніцы. ''Гідранімічныя аналагі — літоўскае Globys (рака), прускае Globe (возера). Яны звязаныя з літоўскім globti «ахопліваць, ахінаць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.]. Далей да індаеўрапейскага *gleb(h)- «сціскаць» (ад карацейшага *gel- «сціскаць; акруглы»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.].'' У гэтых крыніцах Жлобін не сустракаецца. ''Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (> Гараднічанка), Гамея (> Гамяюк), якія ўзыходзяць да каранёў *gher(d)- «ахопліваць; агароджваць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' А тут не сустракаюцца Горадзен (Гараднічанка), Гамея (Гамяюк). ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.], якія могуць быць варыянтамі кораня *glob-.'' Таксама Жлобіна няма. Суцэльнае арыгінальнае даследванне. * [[Барысаў]] ''На думку Ткачова, гэта сведчыць, што назва Барысава — не адыменная, а паходзіць ад ракі Барысы.'' Няма крыніцы. ''Калі рачная назва Барыса існавала, то яна балцкага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Балцкі гідранімічны пашыральнік -is- у гідронімах тыпу Dubysà, Lavysà, у тапоніме Kilbisai[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T.1. Vilnius, 1996. С. 313—314.]. Адпачатная балцкая форма мусіла быць тыпу Barysà. Корань Bar- у літоўскіх рачных назвах Barys, Bar-upė, якія лічацца вельмі старажытнымі. Той жа корань, з пашыральнікам -t-, і ў літоўскіх гідронімах тыпу Bartuva, у назве прускай ракі *Barta (ад яе мела пайсці назва зямлі прускага народу бартаў), у якіх аснову Bar-t- звязваюць з індаеўрапейскім *bher- «булькатаць; імкліва рухацца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 58, 59.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 71—72.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 132—133.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах горад Барысаў ці меркаваная рэчка Барыса не згадваюцца. Дарэчы, Ванагас пра гідронімы Barys, Bar-upė піша, што іх паходжанне незразумелае і для іх вытлумачэння выкарыстоўвае старажытнарускае, украінскае і ілірыйскае словы. * [[Дрывяты]] ''У назве *Druvintas (> Дрывяты) корань Druv- пашыраны пашыральнікам -nt-, як і ў назве возера Вісяты (ад формы тыпу літоўскай азёрнай назвы Viešintas)[K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 546.].'' Вісяты там ёсць, а вось Дрывят і разважанняў пра пашыральнік у назве Вісяты няма. * [[Нешчарда (возера)]] [[Нешчарда (рака)]] ''Назва Нешчарда — балцкага паходжання. Назву складаюць прыстаўка Ne- і корань skard-. З дапамогай прыстаўкі Ne- аформленыя назвы задзвінскіх азёраў Нявежа, Няклея, Нядружна і інш. Яна ж у літоўскіх гідронімах тыпу Nestrėvis «Нецякучае (возера)» (ад strėvus «плыткі, цякучы»)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 229.]. Корань skard- у літоўскіх гідронімах тыпу Skardis, Skardžius, Skardelis, Skard-upis. Ад літоўскага skardis «круты схіл, бераг», skardyti «адсякаць, адразаць, аддзіраць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 301.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)ker-d-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 940—941.].'' Суцэльныя фантазіі, ва ўсіх крыніцах назва Нешчарда адсутнічае. * [[Лавоша (рака)]] ''Назва Лавоша балцкага паходжання. Гідранімічны корань Lav- таксама ў літоўскай рачной назве Lavysa (рака, з якой выцякае возера Lavysas), якая далей звязаная з гідронімамі Lūvas, Lojis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182, 184.].'' Лавошы тут няма. Дарэчы Ванагас піша, што паходжанне кораня ў назве Lavysa незразумелае і для ягонага тлумачэння прыводзіць славенскае lava, нямецкія, грэцкія і іншыя словы. ''Ад індаеўрапейскага *lou- са значэннем «умываць, мыць, купаць» (> «ліцца», «жолаб, роў»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 692.]. У назве Лавоша корань Lav- пашыраны пашыральнікам -š- (> -oš-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, а таксама прысутны ў гідронімах Nalošas, Gailėšis, Lapišius, Pelyša[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 316—318.].'' У гэтых крыніцах Лавоша таксама адсутнічае. * [[Чавусы]] ''Згодна з антрапанімічнай версіяй, назва «Чаусы» звязаная з зафіксаванымі на Верхнім Падняпроўі прозвішчамі Чаус, Чаусаў. Тая ж будова і ў падняпроўскіх прозвішчах Браусаў, Брэусаў, Леус, Паус, Рэус. У беларускай антрапаніміі такія прозвішчы пакідаюцца без вытлумачэння[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 62, 249, 304, 358, 441.].'' Па-першае, Бірыла нічога не пісаў пра паходжанне назвы города Чавусы, ягоная кніга прысвечаная прозвішчам, а не тапонімам. Па-другое, у Бірылы зусім няма ніякіх разважанняў пра нейкую быццам агульную будову пералічаных вышэй прозвішчаў. Па-трэцяе, на с. 444 ён звязвае прозвішча Чавус з рэг. чавус, чаус "чыгун", тур. чавуш "сяржант, унтэр-афіцэр". ''Паўночнасмаленскі тапонім Чаусава, аднак, гідранімічнага паходжання, стаіць на рацэ Чэусаўка. Той жа корань Чэус- у назвах малых ручаін Чэусен (у вярхоўях ракі Угры), Чэусаўская (прыток ракі Клядзейкі каля Серпухава). У гэтых гідронімах корань Čaus- / Čeus- (можа быць з балцкім пашыральнікам -in-) суадносіцца з балцкімі гідронімамі літ. Čiauša, лат. Čauša (ад *Kiauša). Яны звязаныя з літоўскім kiaušinti «павольна ісці», kiausti «знікаць, спыняцца ў росце» і пазначалі павольную плынь[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 293—294.]'' У крыніцы гаворка ідзе пра гідронімы Чеусен і Чеусовская ў Павоччы, пра горад Чавусы ці Чаусава ані слова. ''далей да індаеўрапейскага *(s)keu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 951—953.].'' Чавусаў і тут таксама няма. * [[Чэрыкаў]] ''Корань Чэр- таксама ў такіх прозвішчах з усходу Беларусі тыпу Чэ́ранда, Чэ́расеў, Чэ́рачэнь. Этымалогія гэтага кораня ў беларускай антрапаніміі недастаткова прасветленая[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 457.].'' З усяго пералічанага ў Бірылы згадваецца толькі прозвішча Чэранда, без указання які ў ім корань. Астатніх прозвішчаў і назвы горада Чэрыкаў там няма. ''Той жа корань у балцкіх азёрных назвах Чэрас (каля Мёраў і ў вярхах ракі Таропы), ад кораня Ker-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Зноў хлусня, няма там згадкі ні пра Чэрыкаў, ні пра Чэрас. * [[Францішак Кушаль]] ''Прозвішча Кушаль балцкага паходжання, звязана з літоўскім kušlys «сляпец» (хто падслепаваты). Ад яго літоўскі антрапонім Kušlys[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.]'' У гэтым слоўніку літоўскіх прозвішчаў згадваецца толькі літоўскае прозвішча Kušlys, беларускага Кушаль - няма. ''тапонімы Кушляны, Кушлі, Кушлікі. Аснова Kušl- сустракаецца ў літоўскай антрапа- і тапаніміі[В. Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1984. С. 361.].'' А тут ёсць толькі тапонімы Кушлікі і Кушлi без дакладнага вытлумачэння, прозвішча Кушаль таксама няма. * [[Скупа]] ''Корань Skup- звязаны з літоўскім skupstas «куст», латышскім skupsna, skupšķis «малы лясок» (skup- + -st-, -sn-, -šķ-). Далей да індаеўрапейскага *(s)keup- «гронка, чуб, пук»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 956.].'' Хлусня, і блізка нічога падобнага там няма, акрамя існавання індаеўрапейскага *(s)keup. * [[Вялікая Восмата]] ''Корань Asm- у балцкіх рачных назвах, што вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма, на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы. Іх адпачатная форма аднаўляецца як *Asma[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 181, 200.][Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 301—302.][В. Н. Топоров. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 255.]. Аснова Asm- з’яўляецца дыялектным варыянтам асновы Ašm- (як Asv- i Ašv- у гідронімах Asveja і Ašva, Ašvija, ад літоўскага ašva «кабыла»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 50.]). Асновы Akm- і Ašm- паходзяць ад варыянтаў індаеўрапейскага *ak- / *ak'- «востры». Ад першага ў літоўскай мове akmen- «камень», ад другога — ašmen- «вастрыё» і (на перыферыі мовы) ašmen- «камень»[Топоров В. Н. Две заметки из области балтийской топонимии (этимологический аспект) [1959] // В. Н. Топоров. Исследования по этимологии и семантике. Т.4. Кн. 2. М., 2010. С. 74—77.]. У назве Асмата корань Asm- пашыраны з дапамогай -at-. Той жа пашыральнік у назвах рэчак Гардата, Аката (> Акатаўка, прыток Гардаты) на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.], у літоўскіх гідронімах тыпу Amata, Žlagatas, Kamatis. Ён шырока выкарыстоўваўся ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» — gyvata «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' У ніводнай з паказаных крыніц назва Восмата не сустракаецца. * [[Макоўза]] ''Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Makys (возера), *Makia (рака), Mak-a-raistis (балота), латышскае Maka, назва дняпроўскай ракі Маконя (прыток бярэзінскай Ушы).'' Крыніцы няма. ''Гідранімічны корань Mak- звязаны з літоўскім makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскім makņa «балаціна, балоцістае месца»[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.]. Рэдкі пашыральнік -auz- таксама ў літоўскім мікратапоніме (назва балаціны) Ramaũzė (< Ramaũza «Рамоўза», ад ramus «спакойны»)[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 272.].'' Назва Макоўза ў Ванагаса не сустракаецца. Няма тут і разваг аб тым, які суфікс у назве Ramaũzė. * [[Супрасль]] ''Назва паселішча паходзіць ад рачной назвы балцка-яцвяжскага паходжання. Адпачатна ўяўляла сабой злучэнне кораня Spran(d)- і пашыральніка -sl-[ P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 163—164.].'' У крыніцы ёсць толькі пра суфікс -sla- ў літоўскіх словах, усё астатняе - прыдумана. ''Гэты ж пашыральнік ёсць і ў назве ракі Нерасль, што таксама ўпадае ў Нараў. Корань Spran(d)- звязаны з літоўскім spręsti (spren(d)sti) «уціскаць; выцягваць; крочыць вялікімі крокамі», sprandyti «цягнуць, расцягваць».'' Няма крыніцы. * [[Нясвіж]] ''Назва Нясвіж гідранімічнага паходжання, ад назвы не лакалізаванай на сёння ракі *Нясвіжа.'' Няма крыніцы. ''Тапонім утварыўся так жа сама, як ад назвы дзвінскага прытока ракі Вяліжы (> Вяліжка) утварылася назва горада Веліж.'' Няма крыніцы. ''Корань *Nes-ṷ- (варыянт старой ṷ-асновы ад кораня *Nes-) у назвах *Нясвяча (> Нясвячка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 150.], ад *Nes-v-int-a, злучае Сяргееўскае возера з ракой Пціч) і *Несва (> Несвіца[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 160.], прыток Брагінкі, у міжрэччы Дняпра і Прыпяці перад самымі іх сутокамі).'' Маштакоў у прынцыпе не пісаў зусім нічога пра паходжанне ніякіх гідронімаў, пра іх карані і т. п., ягоная праца - гэта проста спіс назваў рэк і болей нічога! ''Корань *Nes- таксама ў назвах Неса[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 281—282.] (у басейне дзесенскай ракі Нярусы), *Несла (< *Nes-l-, тры прыпяцкія ракі, адна верхнедняпроўская), *Нясета (< *Nes-et-, прытокі дняпроўскай Бярэзіны і прыпяцкай Пцічы)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198—199.]. Меркаваная нясвіжская рака мусіла знаходзіцца зусім паблізу пціцка-прыпяцкага агмяня рэк з назвамі ад кораня *Nes- (тры пціцкія, тры прыпяцкія), працягваючы яго на нёманскія вярхі. Пашыральнік тыпу -iž- як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabìžis, Gumýža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.], у назве дзвінскай ракі Буліжа (цячэ побач з Вяліжай)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні для вытворных формаў (varlė «жаба» — varlėža «жабка, жабуля»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Імаверны фанетычны варыянт таго ж кораня *Nas- у назвах літоўскай ракі Nas-upis[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 224.], ракі Насва (у басейне Ловаці, на поўначы старабалцкай тэрыторыі)[Р. А. Агеева. Гидронимия Русского Северо-Запада как источник культурно-исторической информации. Москва, 2004. С. 193.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах пра Нясвіж ці нейкую меркаваную нясвіжскую рэчку няма ані слова. Усё прыцягнута да Нясвіжа за вушы. (а ў Тапарова таксама няма Буліжы). * [[Віхолка (сяло)]] ''Корань Віх- такі ж, што і ў назве Віхра. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай», далей да індаеўрапейскага кораня *ṷeis- / ṷis- «цячы», ад якога таксама назва Вісла (< *ṷeis-tlā)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1134.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 50-51.]. Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Нідзе там назва Віхолка не сустракаецца. А ў Покарнага і Краэ апрача гэтага не сустракаецца і viešmuo. * [[Ловаць]] ''Назва Ловаць балцкага паходжання. Корань Lov- звязаны з літоўскім lovys «рэчышча ракі; пратока, роў»[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 59-60.]'' Тапароў там не такі катэгарычны, гэта толькі адна з прапанаваных гіпотэз: объяснение из финноязычных диалектов кажется предпочтительным.. некоторая возможность объяснения из балт. или через него остается... ''далей да індаеўрапейскага *leu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 681—682.].'' А ў Покарнага ні Ловаці, ні lovys наогул няма. ''Поўны адпаведнік — назва ракі Ловаць на Верхнім Павоччы, пры тамтэйшым густым балцкім гідранімічным фоне. Таго ж кораня назва літоўскай ракі Loviai[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 196.]. Гідранімічны фармант -at- таксама ў такіх балцкіх гідронімах, як літ. Kamatė, Žlagatas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144, 405.]. Ён шырока прысутны ў літоўскім назва-, імя- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» : gyvatas «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' Таксама ў ніводнай з гэтых крыніц назва Ловаць не сустракаецца. * [[Гарадзейка]] [[Гарадзея]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная форма — *Gardēja.'' Крыніцы няма. ''Канчатак -ейка часта прысутны на месцы ранейшага балцкага -ēja (як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань той жа, што і ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах назва Гарадзея (Гарадзейка) не згадваецца. ''Назвы Гарадзея, Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (> Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *gleb(h)- «сціскаць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' Зноў хлусня. Насамрэч, у крыніцы напісана, што літоўскія гідронімы Glebas, Globys паходзяць ад літоўскага glebti, globti, што звязана з канфігурацыяй. Усё астатняе - выдумка. * [[Гродна]] [[Гараднічанка]] ''«Горадзен» — гідронім балцка-літоўскага паходжання. Такі ж корань таксама ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' У ніводнай з гэтых крыніц Гродна, Гараднічанка ці Горадзен не згадваюцца. * [[Дзікі Нікар]] ''Назва балцкага (магчыма, балцка-яцвяжскага) паходжання. Той жа корань у прускай рачной назве Nyc-ape (пруск. ape "рака").'' Крыніцы няма. ''Корань звязаны з латышскім nikns "злы", naiks "страшны, злы, люты; шпаркі, імклівы, моцны (пра хвалі)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97-98.]. Далей да індаеўрапейскага кораня *nēik- : *nīk- : *nik- "нападаць, накідвацца"[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 761.]. Той жа корань так жа сама пашыраны фармантам -r- і ў стараеўрапейскай рачной назве *Nikros (> Neckar). Яна вытлумачваецца як "магутная, злая, шпаркая (рака)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97.]. Гідранімічны фармант -(a)r- паказвае на вялікую даўніну гэтага гідроніма. Такі ж фармант і ў старабалцкай рачной назве Matará, якая лічыцца вельмі старажытнай[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 206-207.].'' Нідзе тут назва балота (Дзікі) Нікар не сустракаецца. * [[Дулебка]] ''Назва балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі Dulbis (назва возера і яру), Dulbė (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі Dulbju acs (назва балота), Dulbi (назва вёскі).'' Няма крыніцы. ''Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя («выдзеўбаныя»), і звязаныя з літоўскім dulbti «дзяўбсці»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 95.]'' Дулебкі ў Ванагаса няма. ''а тое — ад індаеўрапейскага корня *dhelbh- "дзяўбсці", які таксама вядомы ў стараеўрапейскай гідраніміі[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 26-27.].'' А ў Краэ няма ні пералічаных вышэй гідронімаў, ні dulbti. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на Тапарова, дык вось у яго напісана, што назва менавіта гэтай ракі паходзіць ад славянскага этноніма дулебы (Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья, с. 218). * [[Сцвіга]] ''Назва імаверна балцкага паходжання. Тым ці іншым чынам (коранем і пашыральнікам або толькі пашыральнікам) можа быць роднасна літоўскаму гідроніму Šedvygà, у якім вылучаецца корань šedṷ- і пашыральнік -g-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 327—328.]. Той жа пашыральнік у гідронімах балцкага паходжання тыпу Няміга, Vedega[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. — С. 358.].'' Фантазіі, ні там, ні там у Ванагаса пра Сцвігу няма ані слова. * [[Маства]] ''Назва імаверна балцкага паходжання, корань Mast- таксама ў балцкіх гідронімах Mastis (возера), Mast-upis (рака), Masta-purvs (балота), якія звязваюць з лат. masts "тоня (месца, дзе ловяць рыбу)"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 206.].'' Тое ж самае: не пісаў Ванагас зусім нічога пра Маству. * [[Няміга (рака)]] ''Аснова назвы звязаная з індаеўрапейскім коранем *nem- «гнуць; гнуцца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.]. Балцкі гідранімічны пашыральнік -g- таксама ў гідронімах Vedega, Удага[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 358.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 211.].'' У Покарнага і Ванагаса Няміга не згадваецца ўвогуле, а ў Тапарова на с. 198 гаворыцца, што назва ўтвораная як Ne-mig- і родасная назве Мигото, не пра які пашыральнік -g- у ёй ён не піша. * [[Гамяюк]] [[Гомель]] ''Рачная назва балцкага паходжання. Больш аўтэнтычны варыянт той, што засведчаны найраней, — «Гаме́йка».'' Няма крыніцы. ''Канчатак -ейка часта ўзнікаў на месцы ранейшага балцкага -ēja, як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja, але мог дадавацца і да бессуфіксальнай асновы[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань такі ж, што і ў літоўскіх гідронімах Gamė, Gamenta, Gamena, Gomerta. Ён звязаны з літоўскім gamalas «камяк», gomulti «камячыць» з семантыкай сціскання[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106, 119.][V. Urbutis. Liet. gomus, -i «norus, noringas, linkęs», la. gama «kas pernelyg daug valgo» ir kiti giminiški žodžiai // Baltistica, 1973, t. 9(2). С. 183—188.], далей да індаеўрапейскага *gem- «хапаць, сціскаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 368—369.].'' У ніводнай з крыніц не згадваецца ні Гомель, ні Гамяюк, ні Гамейка. * [[Лунін]] [[Лунінец]] ''Назвы Лунін, Лунінец трэба разглядаць у сувязі з рачной назвай Лунія (адзін з варыянтаў назвы прыпяцкай ракі Лань)[П.Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. Санкт-Петербургъ, 1913. С. 144.].'' Няма ў Маштакова такого сцверджання, і ўвогуле, ягоная кніга - гэта толькі спіс рэк басейна Дняпра, пра паходжання назваў рэк ці населеных пунктаў там няма ані слова. ''Форма "Лунія" звязаная з латышскім luns "твань", літоўскім liūnas "твань; покрыва моху над вадой у балоце або ля берага азёраў ці рэк, што зарастаюць". Далей да літоўскага liaunas "гнуткі, слабы" і значэння балотнай паверхні як няўстойлівай, гнуткай[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.][V. Urbutis. (rec.:) Этимология, 1968 // Baltistica. 1972. VIII (2). С. 208-209.]. Гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія рачныя і азёрныя назвы тыпу Liūnas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 194.].'' У Тапарова Лунія ёсць (праўда, у тлумачэнні тут даданая адсябяціна), а Лунін і Лунінец адсутнічаюць. А ў Урбуціса і Ванагаса няма ні Луніі, ні Луніна, ні Лунінца. * [[Паўазер’е (возера)]] ''Назва Палазер’е балцкага паходжання, утвораная з дзвюх асноў. Першая аснова Pal- звязаная з латышскім pali «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», palas «забалочаны бераг возера», літоўскім palios «балаціна на месцы зарослага возера». Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскіх рэк Pala, Palėja, латышскай ракі Pala[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 241.]'' Паўазер’е ці Палазер’е ў Ванагаса не згадваецца. Далей працягваецца ўласнае даследванне. * [[Мінск]] ''З увагі на семантычную «непразрыстасць» назвы рэчкі Мена (Менка), прапаноўвалі шэраг версій, як яе вытлумачваць — з літоўскага menkas «малы, дробны» або menkė «(рыба) мянтуз; (рыба) траска»[Жучкевіч В. Адкуль імя твае, сталіца // Беларусь № 4, 1967. — С. 22.][Роспонд С. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. — М.: Наука, 1972. — С. 22.][Нерознак В. П. Названия древнерусских городов / Под. ред. Д. С. Лихачева. — М.: Наука, 1983. — С. 118.]'' Насамрэч, Роспанд тлумачыць назву ад і.-е *moi-n-//*mei-n- : *min- *mei- "праходзіць міма, ісці". Неразнак паўтарае гэтую версію, дадаўшы, што магчыма і іншае тлумачэнне: ад і.-е. *men- "малы", параўн. ст.-рус., ст.-слав. мьнии, праслав. *mьnjes- "меньшы", параўн. яшчэ літ. menkas "маленькі, дробны", лат. minus "меней". * [[Лучай (возера)]] ''Корань Lauk- звязаны са старалітоўскім laukas «светлы, зіхоткі». Выштурхнутае іншымі словамі, яно засталося ў выглядзе вузкаўжывальнага laukas «хто з белай плямай ці белай пысай (пра жывёлу); лысы». Амонім — літ. laukas «поле» (першапачаткова ў сэнсе светлага месца пасярод леса). Далей вядзе да індаеўрапейскага *leuk- «ззяць, свяціць», *leukos «святло, ззянне»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 183.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 687—689.].'' Назва возера Лучай ні там, ні там не сустракаецца. * [[Аўчоса]] ''Назва балцкага паходжання, пачатковая форма назвы — *Vilkesà (Вількеса́)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 181.].'' Насамрэч, гэта было напісана аб назве Волчас, а пра Аўчосу (Овчеса) гаворыцца на с. 199. ''Поўны гідранімічны адпаведнік — назва літоўскай рэчкі Vilkesà (на поўначы ад Вільні)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' Аўчоса тут адсутнічае. ''Значэнне гэтай назвы — «Ваўчыная (рака)», ад агульнабалцкага *vilkas, якое далей да індаеўрапейскага *u̯l̥ku̯os[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1179.].'' Тут адсутнічае Аўчоса ці якія яшчэ гідронімы. * [[Ваўкавыск]] [[Ваўкавыя]] ''Тапонім «Ваўкавыск» утварыўся ад назвы рэчкі Ваўкавыі, гідроніма балцка-яцвяжскага паходжання, што меў адпачатную форму *Vilkaujà (Вілкаўя) «Воўчая (рака)». Вядомы такі ж самы літоўскі гідронім Vilkauja, ад якога літоўскае мястэчка Вілкавішкіс — яго назва ўтвораная так жа сама, як і назва Ваўкавыска: Vilk-av- дало, з аднаго боку, гідронім Vilk-av-ja (> Vilkauja), а з другога — тут жа тапонім Vilk-av-išk-is[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' У Ванагаса гаворка ідзе пра гідронімы тыпу Vilka і падабныя на тэрыторыі Літвы, ні Ваўкавыск, ні Ваўкавыя ў яго не згадваюцца. ''ад vilkas «воўк» (Vilk-av-ja > Vilkauja)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 88.].'' Зноў няпраўда. Насамрэч там напісана толькі, што ў назве Vilkauja (Літва) суфікс -auja-, болей нічога. * [[Гайна (рака)]] ''Звязана з індаеўрапейскім *gei- «звіваць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 354—355.].'' Няпраўда, няма ў крыніцы ні Гайны, ні яшчэ якіх-небудзь тапонімаў. * [[Вядзета]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма *Vedetà. У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Назва Вядзета там не згадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), падзвінская Водзьга, пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]. Назва Вядзета ўтвораная з дапамогай пашыральніка -et-, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (verpti «віраваць» — verpetas «вір»), з ім гідронімы тыпу Upeta, Nereta, Viešetė[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 338—341.]'' Таксама няма Вядзеты. * [[Індрубка]] ''Назва вёскі — балцка-літоўская, паходзіць ад назвы рэчкі Індрубкі (Індрупкі), на якой вёска знаходзіцца. Утвораная праз складанне дзвюх асноў: літ. indrė «трыснёг» i upė «рака». Найбліжэйшая аналогія — латвійскі тапонiм Indrupene (ад гідронімa Indrupe)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 130.].'' У крынiцы Індрубка не згадваецца. * [[Бася]] ''Корань Bas- у рачных назвах на Падняпроўі і Павоччы: Басенка, Басанка, Бастаўка, Босця (*Bas-t-)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 234.][Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 297.].'' Кнігі Маштакова і Смаліцкай - гэта проста спісы рэк басейнаў Дняпра і Акі адпаведна, пра паходжанне гэтых назваў там няма ані слова. ''Фанетычны варыянт таго ж кораня Bes- з тым жа значэннем у назве ракі Беседзь. Ад літоўскага besti «ўтыкаць, капаць», bastyti «тыкаць, утыкваць», прускага *bastun «утыкаць», з індаеўрапейскімі паралелямі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 113—114.].'' З усяго пералічанага ў дадзенай крыніцы згадваецца толькі слова besti і ягоныя паралелі ў іншых мовах, аб паходжанні якіх-небудзь тапонімаў, у тым ліку Бася і Беседзь, там ні слова. * [[Піна]] [[Пінск]] ''Звязана з літоўскім pinti «плесці (кош, плот, касу)», pynė «каса», прускім panto «путы». Далей да індаеўрапейскага *(s)pen- «сплятаць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 988.].'' Няма ў крыніцы ні Пінска, ні Піны, ні іншых гідронімаў. **{{N}} прыбраў тое да чаго прэтэнзіі, з Пінска наогул прыбраў усё, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад ракі. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:48, 14 мая 2025 (+03) * [[Дундаўшчына]] ''Назва Дундаўшчына, магчыма, звязаная з мясцовым дыялектным балтызмам дундар, дундаль «пярун» (у праклёнах «каб цябе дундар / дундаль свіснуў»)[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 157.].'' У кнізе апавядаецца толькі пра дундар, дундаль, пра Дундаўшчыну няма ні слова. * [[Дзевінскае]] ''Магчымае балцкае паходжанне назвы, у сувязі з літоўскім dievas «бог»[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 145.]'' Па-першае, гаворка ў кнізе дзе аб узгорках і гарадзішчах з назвай Дзявочая гара, а не аб возеры Дзевінскае. А па-другое, там гаворыцца, што можа быць, што некаторыя са згаданых узгоркаў першапачаткова мелі назвы, якія паходзяць ад балцкага dievas. * [[Сасва]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання, адпачатная форма *Sas(u)vā.'' Няма крыніцы. ''Корань Sas- таксама ў літоўскім гідроніме Sasna (на старой яцвяжскай тэрыторыі, каля літоўскага Марыямпале), у балцкіх гідронімах тыпу Сасна на Верхнім Павоччы і на Верхнім Падонні[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 291.][В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 319.][В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования. 1986. Москва, 1988. С. 168.]. Ад меркаванага прускага гідроніма *Sasna мела пайсці назва адной з прускіх земляў *Sasna (> Sassin, 1263 г.). Яна адбілася ў тапоніме Sassenpile (пазней ням. Haasenberg, цяпер польск. Zajączki[en])[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. С. 118.]. Звязваюць з пруска-яцвяжскім *sasnis «заяц». З індаеўрапейскіх аналагаў найбольш красамоўнае стараіндыйскае śaśáḥ (< šašas) «заяц». Першакрыніцай і для гэтай «заячай» лексікі, і для гідронімаў тыпу Sasna было індаеўрапейскае *ḱas-, *ḱasno- «шэры»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 533.]. Далей да значэння «няярка блішчэць», адсюль таксама літоўскае šašėlis, šešėlis «цень» і гідронімы тыпу Šeš-upė, Šešuva, Šašuola[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 818—819.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 326, 329.]. У назве Сасва корань Sas- пашыраны тым жа балцкім гідранімічным пашыральнікам, што і ў назве засведчанага пад 1516 г. гідроніма з-пад Ліды Ятѳа (< Ятва < яцв. *Jāt(u)vā)[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 126—156.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 286—289.]'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з пералічаных крыніц назва ракі Сасва нават не згадваецца. * [[Мазыр]] ''Назва антрапанімічнага, адыменнага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Як на ўсходзе цяперашняй Беларусі, так і ў суседняй Смаленшчыне корань Маз- дастаткова распаўсюджаны ў антрапаніміі.'' Няма крыніцы. ''Ён прысутны ў прозвішчах тыпу Мазыра, Мазікаў, Мазай, Мазала, Мазітаў (з пашыральнікамі -r-, -k-, -j-, -l-, -t-). Прозвішчы такога тыпу антрапаніміст М. Бірыла звязваў з мазаць (ад праслав. *mazati)[М.В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 266-268.]. Магчымая таксама сувязь з балцкай лексікай тыпу латышскага mazs, літоўскага mažas "малы", якія часам звязваюць з балцкім коранем са значэннем "мазаць" ("намазаны" > "стончаны" > "зменшаны" > "малы")[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 584.]." Арыгінальнае даследванне, горад Мазыр там не прыгадвацца. * [[Гудагай (вёска)]] ''Назва балцкага паходжання, паходзіць ад літоўскага складанага двухасноўнага gùdagojis. Другая частка — ад gojus «гай, пушча», першая — ад gudas[Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. С. 88—89.].'' На самай справе, там напісана, што назва паходзіць ад балцкага гуд (gudas) - беларус. Ніякага gudagojis, gojus, гай - там няма. * [[Скідзель]] [[Скідалька]] ''Гідронім балцкага (літоўскага ці яцвяжскага) паходжання. Найбліжэйшы аналаг — літоўская рачная назва Skidelė. Даследчык літоўскай гідраніміі А. Ванагас лакалізуе гэтую рэчку недалёка ад вытокаў ракі Котры, у якую Скідзель уцякае (не выключана, што маецца на ўвазе менавіта Скідзель, а не іншая рэчка). На ўсходзе ад вытокаў Котры ён жа пазначае мікратапонім (назва поля) Skidulys (каля Радуні). Аналаг гэтым назвам — літоўскі гідронім Skid-upys (у Цэнтральнай Літве, ля Кедайнея)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 303.]. Той жа фармант -el-, што і ў гідроніме Скідзель, таксама ў нёманскай рачной назве Zietela (Зецела) — у такой форме ў аўтахтонным літоўскім маўленні на Верхнім Панямонні засведчаная назва ракі Дзятлаўка. У сваю чаргу, назва Zietela ўтварылася ад назвы возера, якое засведчанае пад 1253 г. як «Зъято» (ад яцвяжскага *Zeitō). Фармант -el-, з дапамогай якога назва ракі ўтварылася ад назвы возера, часта выступае ў такой ролі ў балцкай гідраніміі[А. П. Непокупный. Лингвогеографические связи литовских и белорусских форм названий г. Дятлово и его окрестностей // Балто-славянские исследования. М., 1974. С. 153, 155.]. Гідранімічны корань Skid- звязаны з літоўскім skidyti, skisti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца», kidyti, kedyti, kedėti «абтрэпвацца, ірвацца». Далей да гнязда слоў ад сінанімічных каранёў *kēd- / *kēt-. Водныя назвы, утвораныя ад гэтых каранёў, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)k(h)ed- «расколваць, раскідаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 918—919.].'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з указанных вышэй крыніц назва горада Скідзель або ракі Скідалька не сустракаецца. * [[Шчыба]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання. Звязана з літоўскім skibti «абтрэпвацца; ірвацца». Семантыка такая ж, як і ў назве Скідзель, якая ад skidyti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца». Абедзве паходзяць ад аднаго індаеўрапейскага кораня *skēi- «адразаць, аддзяляць, распорваць» (> *skēi-b-, *skēi-d-)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 919—922.]. Водныя назвы, утвораныя ад каранёў з такой семантыкай, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.].'' Такое ж уласнае даследванне, няма ў прыведзеных крыніцах Шчыбы ці Скідзелі. ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Скіба, Скібар, Скібра (Skib-, -r-)[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 378.].'' І што, якое дачыненне беларускае прозвішча Скіба мае да ўсяго вышэй напісанага? * [[Арэса]] ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' Пра балцкае *ar- у крыніцы няма ані слова. Дарэчы, побач з Арэсай там згадваюцца гідронімы Arize ў паўднёвай Францыі і Arsia ў Істрыі. ''Назва Арэса значыць «Плыткая (рака)».'' Няма крыніцы. ** {{N}} выдаліў, апроч Тапарова-Трубачова, да якіх прэтэнзій няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:00, 14 мая 2025 (+03) * [[Слаўгарад]] ''Беларускі географ В. Жучкевіч спрабаваў развязаць гэтую праблему, звярнуўшы ўвагу на супольны пачатны элемент «Про-» у назвах Прапойска і ракі Проні, каля сутокаў якой з Сажом паселішча ўзнікла[Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 310.].'' Цытаваць трэба поўнасцю, а не вырываць з агульнага кантэкста патрэбныя сабе кавалкі. Жучкевіч пісаў (с. 310, 348), што назва Прапойск (Прупой, Прупошаск, Прапошаск) мае сувязь з назвай р. Проня, першапачатковай формай якой была Пропань (прарыў, праём). ''На думку Ул. Тапарова, назву Проні праз ранейшы варыянт «Прёна» трэба ўзводзіць да балцкага кораня Pir-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202—203.].'' Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-. Ён выводзіў назву Проня з *Пьрена (разам з назвамі Перанка, Перенка і т. п.) ці з *Piren- (Pirenai, Piron і т. п.). * [[Кобрын]] ''Недалёка ад Кобрыны (цераз Дняпро) — рэчка з балцкай назвай Недра[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 52—53.].'' Кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк, пра паходжанне назваў там ані слова. ''Назва *Kobr-in- ад літоўскага kobrinti, kūbrinti «ісці сагнуўшыся, пахіліўшыся». Корань Kobr- таксама ў прускім тапоніме Kobrun (назва лесу ў прускай Натангіі, засведчаная пад 1354 годзе)[G. Gerullis. Die altpreußischen Ortsnamen. Berlin / Leipzig, 1922. C. 67.].'' Насамрэч, у крыніцы толькі напісана, што назва прускага леса Kobrun паходзіць ад пр. kaaubri Dorn (калючка) + суф. un. Болей там нічога няма. * [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]] ''Прозвішчы тыпу Кеба даследчык беларускай антрапаніміі М. Бірыла параўноўваў з літоўскім антрапонімам Кебас[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. — Мінск: Навука і тэхніка, 1969. — С. 198.].'' Інфармацыя няпоўная, бо яшчэ Бірыла параўноўваў гэтыя прозвішчы з укр. кеба "здольнасць, уменне" і кірг. кебе "худое ягня". ''У сучаснай літоўскай антрапаніміі вядомыя адыменныя прозвішчы тыпу Keba, Kebeikis, Kebelis з коранем Keb-. У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. імя тыпу Keba або Kebas у форме імя па-бацьку: "Матеи Кебовичъ"[Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 г.. — Мінск, 2003. — 161 с.].'' Уласнае даследванне, прозвішча Кебіч там няма. * [[Вазуза]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Vaz- у літоўскіх (паміж Рокішкісам і Уцяной) назвах ракі Vazajà і возера Vazajis (з-пад яго рака выцякае)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 368.]. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць; рухацца»[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 390, 942.].'' Вазуза тут не згадваецца. * [[Смаленск]] ''Ул. Тапароў корань "Смол-" у гідронімах тыпу Смолка звязваў, следам за А. Трубачовым, з балцкім *kimal- "чмель" праз прамежкавую форму "Цмол-"[В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.].'' Тапароў і Трубачоў пісалі гэта канкрэтна пра гідронім Смолка, а не пра Смаленск, які безумоўна з'яўляецца больш значным аб'ектам, і калі б яны так лічылі адносна яго, то напісалі б гэта непасрэдна. Так Трубачоў вельмі падрабязна даследуе паходжанне назвы Смаленск у сваёй кнізе "В поисках единства", і там і блізка няма нічога таго, што напісана вышэй. * [[Ігаўка]] ''Вядомае літоўскае прозвішча Igilevičius, з якога аднаўляецца аднаасноўнае імя Igila з асновай Ig-, роднаснай аснове Eig-, што звязаная з літоўскім eiti "ісці"[В.Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1980. С. 27.].'' Нічога падобнага ў крыніцы няма, у тым ліку назвы Ігаўка. * [[Докшыцы]] ''Паходзіць ад антрапоніма тыпу літоўскага Dakšas, Dokšas, латышскага Dakša. Корань Dak-, які тут з антрапанімічным фармантам -š-, таксама ў антрапоніме Dakanis. Яны звязаныя з літоўскім dakyti, dakanoti «трапаць, растрэпваць; дзерці, раздзіраць»[Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 447—448, 510.].'' Хлусня, гаворка ў крыніцы ідзе пра літоўскія і латышскія прозвішчы, а не пра горад Докшыцы. Дарэчы, няма там і пра сувязь гэтых прозвішчаў з dakyti і пра формант -š-. Напрыклад гаворыцца, што прозвішча Doks можа быць звязанае з германскім doogs, taacks. ''Докшыцкую назву таксама звязвалі з прускімі тапонімамі Dexiten, Dechsen[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 326.].'' Зноў хлусня, хто звязваў? Гаворка ў крыніцы ідзе толькі пра Dexiten, Dechsen, а не пра Докшыцы. **{{N}} выдаліў усё безкрынічнае, што адзначана тут. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:30, 14 мая 2025 (+03) * [[Кушлі]] ''Назва Кушлі антрапанімічнага (адыменнага) імя. Паходзіць ад антрапоніма Kušlys, які ад літоўскага kušlys «сляпец» (хто падслепаваты)[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.].'' Гаворка ў кнізе (слоўнік літоўскіх прозвішчаў) ідзе толькі пра літоўскія прозвішчы Kušlys, Kušleika і г. д. Назвы вёскі Кушлі там і блізка няма. ''Вакол Пружанаў фіксуецца цэлы шэраг тапонімаў балцкага антрапанімічнага паходжання: Бакуны (двойчы), Барэйшава, Нарутавічы, Роўбіцк, Рэвейкі, Шакуны, Шалтунава (ад антрапонімаў тыпу Bakūnas, Bareiša, Naruta, Rauba, Reveika, Šakūnas, Šaltūnas[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 162, 195, 1140; Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 301, 581, 584, 882.]).'' Тое ж самае. * [[Дэвергі]] ''Назва паходзіць ад балцка-літоўскага імя тыпу De-vergas. У Літве вядомы гідронім Davarg-upis, з якога паўстае падобны антрапонім[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 82.].'' Хлусня. Па-першае, у Ванагаса не згадваецца вёска Дэвергі, а па-другое, ён параўноўвае гідронім Davarg-upis з прозвішчам Davalga. * [[Крычаў]] ''Крычаўская назва магла пайсці ад назвы рачулкі ці ручая, сожскага прытоку. На Падняпроўі, у наваколлі Чарнігава фіксавалася назва не лакалізаванай цяпер рэчкі Крычалка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 229.], з тым жа коранем «Крыч-» і ўтваральнікам -al- («Кры́чала»), які даследчык гідраніміі Ул. Тапароў лічыў уласцівым для балцкіх рачных назваў[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 163, 186.].'' Нейкія фантазіі з перакручанай логікай. Маштакоў абсалютова нічога не пісаў пра Крычаў, а Тапароў - пра Крычаў, корань "крыч" і рэчку Крычалку (якая да таго ж яшчэ і не мае да Крычава ніякага дачынення). Самае цікавае, што гэты ўдзельнік яшчэ і мае права дагледжваць старонкі. Гэта значыць, напісаў нейкую адсябяціну ці нават хлусню і сам жа гэта дагледзіў. І ўсё шыта-крыта. * Дзякуй. Затэгаем удзельніка @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], хоць бы для агульных каментароў, асабліва да таго, што крыніца пазначана, але ў ёй няма пацвярджэння напісанага. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:57, 12 мая 2025 (+03) :У выпадках узору Ратамкі, калі корань Rat- у крыніцы ёсць, а самой Ратамкі няма, то не абавязкова гэта праблема. Усіх прыкладаў ужывання можа і не быць. Добра было б, вядома, каб недзе Ратамка была яўна названа балцкім гідронімам. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:05, 13 мая 2025 (+03) ::Праглядзеў увесь спіс, большасць пытанняў якраз узору Ратамкі, што менавіта названы аб'ект не згаданы ў крыніцы. То-бок, калі гэта і ўласнае даследаванне, то яно палягае ў аднясенні кораня Rat- да балцкіх, што можа быць і так, і не практычна з аднолькавай імавернасцю. Магчыма, падбор аналогій/паралеляў таксама вымагаў бы крыніцы, а не самастойных высноў на гэты конт. Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:36, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама лічу, што калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца. Але аўтар запраўды часцяком увогуле не ставіць ніякіх крыніц або піша пра нейкія паралельныя тапонімы ў артыкуле пра іншы тапонім. Лічу, што без крыніц — трэба адразу выдаляць. Аўтапацверджанне такіх правак таксама небяспечнае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:00, 13 мая 2025 (+03) ::А адкуль мы ведаем які тут корань (можа не Rat-, а Ra-, Ratam- ці яшчэ які) і з якой мовы ён паходзіць? Напрыклад, на Валыні ёсць пасёлак Ратна - корань таксама Рат-, але звязваюць яго со словам "раць". Наколькі я разумею, то па правілах Вікіпедыі, калі чалавек хоча дадаць інфармацыю, напрыклад, аб паходжанні назвы Ратамка, то ён павінен знайсці аўтарытэтную крыніцу, дзе даследуецца менавіта гэтая назва, а не вырашаць самастойна які тут корань, суфікс і прыцягваць крыніцы, дзе нібы пра тыя ж самыя корань і суфікс напісана, бо гэта будзе ўжо ўласнае даследванне. Не? Дарэчы, Жучкевіч піша пра Ратамку, што гэтая мясцовасць упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах як Радамскае (праз "д"), і назва гэтая патранімічная. Так што не ўсё так відавочна. ::: [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], у асобным выпадку Ратамкі то так. Думаю, такое трэба выдаліць, трапляе пад "[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material Synthesis of published material]" (у нас "[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"). Ёсць выпадкі пра якія не ўпэўнены, што трапляюць пад гэта правіла. Калі ёсць этымалогія для вялікай Бярэзіны або Дзвіны ці можна яе пераносіць на іншыя Бярэзіны і Дзвіны, калі яны не згаданы ў крыніцы? У літаратуры даюць спісы асноў і фармантаў для гідронімаў, які лічаць балцкімі, а самі імёны не даюць або некалькі прыкладаў, а далей ''і іншыя''. Разлічана на самастойнае вылучэнне асновы або суфікса, такія крыніцы не для Вікіпедыі? Можна напісаць, што суфікс такі, а вось тут пішуць, што з такім суфіксам гідронім магчыма балцкі? Або на вылучэнне суфікса трэба крыніца? Трэба выпрацаваць падыходы, пытанне ўзнята слушнае. Магчыма, нешта можна перафармуляваць, а не выдаляць. Карыстайцеся кнопкай подпісу каментаў, яна на панелі інструментаў справа ад кнопкі курсіва (''К''). --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:17, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама хочацца дачакацца рэакцыі @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], перад тым як пачаць нешта рабіць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:00, 14 мая 2025 (+03) ::::прывітанне ўсім. ::::а каму адказваць? як зваць чалавека, які так зацята і метадычна прайшоўся па ўсіх артыкулах, не пашкадаваў часу і сілаў усё праверыць :) ::::Максіма Л. ведаю, Lš-k таксама, сутыкаўся. а ноўнэйм гэта хто? ::::відавочна чапляецца да ўсяго. і не асабліва разбіраецца ў тэме. наўскідку: "Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-" (як жа не пісаў, калі падае паралель у літ тапоніме Pirėnai, дзе корань Pir- і ўтваральнік -ėn-). ::::падтрымліваю заўвагу Lš-k "калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца". калі ёсць Кебейкіс і Кебіч (з балцкім суфіксам -ейк- і славянскім -іч-), дык агульны корань Кеб- відавочны. ::::я б раіў ноўнэйму скіравацца ў тарашкевіцкую Вікі і звярнуць увагу на сапраўднага фантазёра, які піша раздзел "Ліцвінскія імёны", вось там тысячы фантазій, і ноўнэйму будзе дзе разгарнуцца. пакуль гэта выглядае на нейкія асабістыя нападкі. ноўнэйм штось рабіў у Вікі? які яго ўнёсак? ::::Максім, "Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць" - акадэмічных спецыялістаў у краіне няма, калі што. Ад слова зусім. Былі б - былі б публікацыі. проста філолагі і чытачы Жучкевіча не ў лік. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:34, 15 мая 2025 (+03) :::::Выпады з вашага боку на мой адрас пакідаю без каментароў, мне гэта цалкам абыякава, вы меня не пакрыўдзіце (хаця па правілах такія паводзіны забаронены). А калі казаць па сутнасці: чытайце правілы Вікіпедыі, там усё напісана [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне]]. Вы нават тут, на старонцы размоў працягваеце свае ўласныя даследванні, вольна інтэрпрэтуючы на свой густ тое, што напісана ў крыніцах. Што там вам "відавочна", гэта вашая асабістая справа, артыкулы ў Вікіпедыі ствараюцца на падставе інфармацыі з АК, а не з асабістых меркаванняў і разважанняў удзельнікаў. Вы пераблыталі энцыклапедыю з уласным блогам ці форумам, дзе кожны піша, што захоча. А што датычыцца Вікіпедыі на тарашкевіцы, вельмі добра, што вы тут прыгадалі дадзены факт. Вы тады спрабавалі разгарнуць там такую ж "працу" як і тут: пісалі свае ўласныя даследванні без крыніц, або спасылался на крыніцы, у якіх гаворка ідзе аб падобных, але зусім іншых словах. Вас тады за гэта назаўсёды заблакавалі. Раю адміністратарам гэтай Вікіпедыі мець гэта на ўвазе.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:39, 16 мая 2025 (+03) ::::::ага, чалавек з тарашкевіцкай Вікіпедыі пажалаваў? чарговы "жмудаед" і "вільнянашыст"? не іначай паплечнік нядаўна ўвязненага экстрэміста-літвініста "Казіміра Ляхновіча"? які распальвае на ВікіпЭдыі жудасную літуанафобію, адмаўляе існаванне балтаў далей за Коўна. і такі фанатык, што наствараў тысячу старонак, дзе сам (дзе спасылаючыся на аматара нямецкага неда-філолага, а дзе сам з галавы) прыдумляе нейкія нібыта "германскія" этымалогіі старажытных балцкіх двухасноўных імёнаў, тыпу Вітаўт ці Міндоўг. дзеля даведкі шаноўнага чытацтва: вось туды я і ўставіў быў адэкватнае, агульнапрызнанае гледжанне наконт тых імёнаў, за што экстрэміст "Ляхновіч", карыстаючыся сваёй пазіцыяй, і наклаў бан. ну, што пасеяў, тое і пажаў, распальвальнік нянавісці. ::::::а вы, чалавек з турэцка-нямецкім нэймам, можаце напісаць і другі спіс (час у вас, і зацятасць, ёсць, сядзець тут а 7-й ранку), якраз не так даўно я пачынаў парадкаваць той матэрыял, які ў адпаведных артыкулах быў згрувасціў. так што ваш поштурх на карысць, спадар балтафоб. ::::::дарэчы, тэст - "чыя Вільня?" ну, тыпу, гістарычна, га? пакажы пазіцыю, ананім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:12, 16 мая 2025 (+03) :::::::Вас спаймалі за руку на сістэматычных, шматразовых падманах. А вы замест таго, каб гэта прызнаць і зрабіць высновы, дзейнічаеце па прынцыпе "лепшая абарона - гэта нападзенне". У іншых Вікіпедыях за такія паводзіны (масавае напісанне фэйкаў і грубасць у адрас апанентаў) удзельнікаў баняць. На жаль, у беларускай ВП гэта дазволена. Не разумею, чаму адміністратары не рэагуюць. Спадзяюся, што толькі пакуль.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:42, 16 мая 2025 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Için warum]], цябе тут паліцэйскім ніхто не прызначаў. Кончай болтать, пиши статьи. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:21, 16 мая 2025 (+03) ::::разам з тым ноўнэймам зробленая добрая работа. пачаў па гэтым спісе ісці. ::::ноўнэйм надта эмацыйна ставіць кляймо "няпраўда" там, дзе падаюцца, напрыклад, корані і ўтваральнікі. ::::"уяўных крыніцаў" таксама няма. калі, напрыклад, Ваўкавыя параўноўваецца з літоўскай Ваўкаўёй і ставіцца спасылка, дык у спасылцы - аналіз гідроніма Ваўкаўя. і інш. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:17, 15 мая 2025 (+03) * [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], выдаляць фрагменты без крыніц, або з памылковымі крыніцамі, можна самастойна, для гэтага запыты да адміністратараў не трэба. Хіба каб звярнуць іх увагу на маштаб такой з'явы у дзеяннях удзельніка. Калі гэта адзінкавыя выпадкі, спачатку паставіць {{ш|няма ў крыніцы}} і паведаміць непасрэдна ўдзельніку, або ён выпраўляе, або выдаляеце непацверджаную частку. Калі гэта яўна сістэмны падыход, ставіць ўяўныя крыніцы (вяглядае тут якраз ён), таксама сістэмна можна выдаляць такія фрагменты ўжо без цырымоній. З артыкулаў пра паселішчы шырокую этымалогію рэк трэба наогул выдаліць, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад гідроніма, пакідаць толькі датычнае назвы самога паселішча (як суфікс -ск, напрыклад), у Пінску і Сянне гэта ўжо зрабіў. Паступова, прынамсі я, буду выдаляць паводле вашага спісу, калі ласка, рабіце гэта таксама. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:59, 15 мая 2025 **Добра. Але пакуль пачакаю, што будзе далей. Калі не будзе адпаведнай рэакцыі, то буду рабіць як вы гаворыце. Дарэчы, мой спіс, далёка на поўны, гэта толькі частка таго, што панапісваў гэты ўдзельнік.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:48, 16 мая 2025 (+03) *** [[Удзельнік:Için warum]], іншыя ўдзельнікі гэтай дыскусіі цягам яе ўжо зрабілі свой унёсак у згаданыя артыкулы. Давай, уключайся ў супольную працу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:42, 16 мая 2025 (+03) == [[Удзельнік:Хомелка|Хомелка]] - пазбаўленне праў зніклай == {{закрыта}} Тэрмінова. Варта пазбавіць адміністратарскіх праў зніклую адміністратарку для бяспекі нашай Вікіпедыі ды дадзеных удзельнікаў. Лёгка вернем, калі спадарыня Вольга павернецца. Пра гэта [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Запыты_да_адміністратараў#Kazimier_Lachnovič_-_пазбаўленьне_правоў_зьніклага|ў тарашкевічнай Вікі]] (і [https://spring96.org/be/news/117810 навіны] + <small>[[:ru:Википедия:Форум/Новости#Пропажа_администраторов_белвики|абмеркаванне на рускай]]</small>). [[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]], [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]], [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], [[Удзельнік:Belarus2578|Belarus2578]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 15:51, 22 красавіка 2025 (+03) : {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:24, 22 красавіка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Shabe|Shabe]], не пазбавіць правоў, а каб сцюарты заблакавалі з адпаведнай прычынай, не як за парушэнне. Наколькі разумею, дастаткова звярнуцца да кагосьці аднаго з іх, з доказамі. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:50, 22 красавіка 2025 (+03) ::: Добра, зараз займуся. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 16:59, 22 красавіка 2025 (+03) :::: Запрашаю на [[:ru:Обсуждение_участника:1234qwer1234qwer4#Блокировка_пропавших_администраторов|старонку]] актыўнага рускамоўнага сцюарда 1234qwer1234qwer4. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 17:20, 22 красавіка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} спадаром [[:meta:User:Mykola7|Mykola7]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 19:13, 22 красавіка 2025 (+03) == Удзельнік UnknownChannel352 == {{закрыта}} : Просьба заблакаваць UnknownChannel352 за датэрміновае зняцце артыкула з намінацыі на выдаленне і вайну правак. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Больш не актуальна. Меры былі прынятыя. У архіў --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:25, 22 верасня 2025 (+03) = Карысныя спасылкі = * [[Адмысловае:ProtectedPages|Спіс старонак пад аховай]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] 9kc5sbcelkwuby54601bwyigkd21pjo 5133287 5133286 2026-04-28T11:24:34Z MocnyDuham 99818 Праўка аўтарства [[Special:Contributions/~2026-25990-45|~2026-25990-45]] ([[User talk:~2026-25990-45|размовы]]) адкочана; вернута апошняя версія аўтарства [[User:MocnyDuham|MocnyDuham]] 5129647 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} = Запыты = == Зняццё статуса "Да выдалення" з артыкула == {{закрыта}} Калі ласка, разгледзьце запыт да выдалення гэтага [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)|артыкула]]: [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0% https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B0_(%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82)] - [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 17:23, 17 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Абмеркаванне трывае. Трэба чакаць вынік. Адміністратары не могуць нікога прыспяшаць і знімаць статусы без вынікаў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16309-44|&#126;2026-16309-44]] == {{закрыта}} Адміністратары, заблакуйце ўдзельніка. Лаянке не месца ў Вікіпедыі. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16262-28|&#126;2026-16262-28]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16262-28|размова]]) 21:08, 15 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}}. Блакаванне на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:52, 16 сакавіка 2026 (+03) == [[Удзельнік:Кінапошук]] == Гэты ўдзельнік з 6 праўкамі ўжо назваў сябе адміністратарам. Трэба выпісаць яму папярэджанне. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16154-63|&#126;2026-16154-63]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16154-63|размова]]) 15:40, 14 сакавіка 2026 (+03) :вынесена папярэджанне [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:34, 14 сакавіка 2026 (+03) == Вандалізм з архівамі == Там нешта {{u|Brangiai}} навандаліў з архівамі і быў глабальна заблакаваны. Трэба паглядзець і адкаціць да часоў, як яно выглядала раней. Я пакуль моцна хварэю і мне цяжка канцэнтравацца на Вікі. Кавідагрыпы гэтыя :( --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 24 лютага 2026 (+03) :а ён спрабаваў падзяліць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023—2024|архіў]] па датах, што і зрабіў нібыта. Па сутнасці нам гэта не трэба, але і не ўпэўнены, наколькі гэта заслугоўвае блакіроўкі... Таксама пытанне, ці выдаляць тады створаныя архівы за [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023|23]] і [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2024|24]] год. Тады трэба будзе яшчэ абнавіць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/Шапка|шапку]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 14 сакавіка 2026 (+03) == Абарона старонкі [[Новая зямля (паэма)]] == Папулярная старонка з статусам добрай, ананімы ўносяць толькі вандальныя праўкі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:23, 18 лютага 2026 (+03) :{{зроблена}}, цяпер толькі аўтапацверджаныя толькі могуць правіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 18 лютага 2026 (+03) == Вандал == Серыя вандальных правак ад [[Удзельнік:The Croats]]. Таксама ХВ для створанага ім "[[Асяроддзе]]". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:14, 15 лютага 2026 (+03) :Панове адміністрове, тып вандаліць 24 гадзіны сабе спакойна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:52, 16 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:The Croats]] заблакаваны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:15, 16 лютага 2026 (+03) == Вайна правак [[Алесь Мікус]] == Вайна правак і, здаецца, да кансэнсусу самі удзельнікі не дойдуць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:34, 2 лютага 2026 (+03) :пакуль заблакаваў магчымасць правіць. Калі ўдзельнікам @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і іншым ёсць што сказаць — кажыце, толькі пастарайцеся, калі ласка, без інсінуацый і сцісла, па справе. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 3 лютага 2026 (+03) ::''Вітанні калегам.'' ::А што дадаваць, усё ясна сказана ў абгрунтаванні правак на старонцы, пра якую мова. ::1) Вікіпедыя не месца для спасылак, дзе рэкламуюцца продажы. ::2) Сцвярджэнні павінны быць падмацаваныя, тым больш без спрэчных асабістых ацэначных характарыстык. ::3) Калі музыкнат - або дыскаграфія, або асобныя ("культурна ўплывовыя") трэкі. ::Тым больш гэта падтасоўваецца так, каб з розных бакоў наўмысна дыскрэдытаваць. Тым больш калі робіцца чалавекам прарэжымным пра чалавека, які ў краіне (ну, але гэта ўжо кантэкст). ::Астатняя "лірыка" ад удзельніка Artsiom91 да тэмы не датычыцца і рацыянальнага зерня там няшмат. Па-харошаму гэта трэба вынесці ў асобную галінку. ::Але скажу тут па сутнасці і сцісла: лічу баруканне па назвах паміж намі двума - '''карысным'''. І працу над фармулёўкамі - таксама карыснай. І не толькі для Вікіпедыі, а і ўвогуле. Высвятляюцца слабыя месцы, падкрэсліваюцца моцныя. Некаторыя артыкулы па назвах (як Нёман) робяцца без малога энцыклапедычнымі. Азарт падштурхоўвае да новых '''адкрыццяў '''(гл. Жадзены), якія ніколі б без таго не былі б зробленыя. ::Ці зробіць хто '''афлайн '''такую работу? Перакананы - не. А яна робіцца, не ў малой меры з-за таго напружання, якое (таксама афлайн) мае месца быць. ::Гэта што да ацэнкі '''па вялікім рахунку'''. ::А калі канкрэтна, то ні ў мяне, ні ў майго апанента (якога ўжо я цяпер мушу нібыта бараніць) цяпер бадай ані слоўца адсябяціны, усё абгрунтавана і нярэдка нават вытанчана. ::І не трэба тут "'''шарыкаўшчыны'''", бо маўляў камусь цяжка правяраць і ўвогуле незразумела. Калі цяжка лезці ў крыніцы - сядзіце чытайце або праходзьце міма. Заўсёды хтось кантэнт творыць, а хтось спажывае. ::Апроч таго, рэпрэсіўныя захады (як падкрэсліваў раней JerzyKundrat) не адпавядаюць прынцыпам Вікіпедыі. ::Зараз прапаную вярнуцца да тэмы гэтай галінкі і не расцякацца мысію па дрэве "у агуле". ::''Дзякуй за ўвагу, калегі.'' [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:02, 3 лютага 2026 (+03) Выкажу сваё меркаванне наконт сітуацыі з удзельнікамі. Спачатку коратка пра тое, што адбываецца апошнім часам. Прыведзены ніжэй [[#Праект рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе. Peisatai па факце проста ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча, а Için warum з-за абыякавасці іншых удзельнікаў і бяздзейнасці адміністратараў па рэалізацыі праекта рашэння пайшоў фактычна да асабістых нападак. Па сутнасці, пытанне паходжання назваў хвалюе толькі двух удзельнікаў, Peisatai і Için warum. Астатнія, хоць могуць рабіць дробныя выпраўленні і інтэграваць версіі, у тэматыцы не маюць цікавасці. [[#Адкаты Peisatai|Вялікае абмеркаванне ніжэй]], хоць і прыцягнула многіх удзельнікаў, яны выказвалі меркаванні, аднак па сутнасці іх мэта была прымірыць бакі і навязаць ім нейкае кансэнсуснае рашэнне. Аднак, у першую чаргу, менавіта самі Peisatai і Için warum, як зацікаўленыя, мусяць знайсці згоду паміж сабою і вызначыць кансэнсус. Пасярэднікі з цэлым могуць дапамагчы, аднак калі самі бакі не хочуць мірыцца, то прапановы нейкіх нейтральных версій не маюць сэнсу. Аднак, мірыць бакі мае сэнс у рэальным жыцці. У супольнасці вікіпедыі мусім кіравацца яе прынцыпамі і правіламі. Тут варта памятаць, па-першае, што сама магчымасць правіць без нейкага пацверджання і нават ананімна даецца таму, што мы [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|зыходзім з сумленнасці ўдзельнікаў]] і таго, што яны ставяць за мэту дапамагчы вікіпедыі (а не прасунуць тут свае ўласныя даследаванні, рабіць рэкламу ці падобнае). Калі ж удзельнікі сумленныя, то яны зыходзяць з сумленнасці іншых удзельнікаў, адпаведна пры несупадзенні пунктаў гледжання намагаюцца іх абмеркаваць і знайсці выйсце, якое задаволіць зацікаўленых. Так працуе [[Вікіпедыя:Кансэнсус]]. Трывалае нежаданне шукаць кансэнсус ставіць пад сумнеў сумленнасць і жаданне рэальна дапамагчы вікіпедыі (а не задавіць апанента і прасунуць свой пункт гледжання), адпаведна да такіх удзельнікаў могуць прымацца меры па абмежаванні ўдзелу ў праекце (папярэджанні, блакаванні). Канкрэтна для ўдзельнікаў Peisatai і Için warum мы бачым поўную адсутнасць жадання шукаць кансэнсус. Ніякіх спроб абмеркавання на старонках размоў удзельнікаў, старонках размоў артыкулаў. Яны не лічаць неабходным патраціць час, каб паміж сабою вырашыць якімі крыніцамі варта карыстацца, а якімі не, як лепей афармляць паходжанне назваў у артыкулах. Чаму тады іншыя мусяць траціць свой час і пытацца знайсці гэты кансэнсус за іх, неяк ацэньваць іх аргументы і крыніцы? Маю пэўныя падставы лічыць ([[Special:diff/4995709|запыта да адміністратараў ад Için warum ледзь не першай праўкай]], [[Special:diff/5049888|просьбы ўключыцца з дыскусію]], адсутнасць камунікацыі паміж Için warum і Peisatai у праекце), што асноўную сваю дыскусію ўдзельнікі вядуць па-за межамі вікіпедыі. Не бяруся ацаніць навуковы ўзровень гэтай дыскусіі, але ён відавочна вышэйшы за ўзровень вікіпедыі і яе ўдзельнікаў у гэтым пытанні. У такіх умовах спрэчка Için warum і Peisatai у вікіпедыі выглядае не як спроба палепшыць яе змест, а проста як выкарыстанне праекта як поля бітвы. Скажу пра сваё асабістае стаўленне да тэмы. Мне ад самага пачатку праўкі Peisatai не падабаліся, бо тычыліся вельмі спецыфічнай тэмы, якія цяжка было праверыць. З цягам часу назіраў, як ён часцей стаў зусім не дадаваць крыніц, а праўкі пра паходжанне дадаваць, напрыклад, у артыкулы пра асоб і прозвішчы. Сталі з’яўляцца нейкія аналогіі, падобныя карані. Умяшальніцтва Için warum і іншых удзельнікаў не асабліва палепшыла сітуацыю. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шынкаўцы_(Гродзенскі_раён) Вось напрыклад артыкул], быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў. Нават калі адзін вучоны яўна сказаў что такая вёска магчыма мае балцкую назву, а іншы што магчыма славянскую — гэта не такая важная інфармацыя пра вёску, а хутчэй пра канцэпцыі паходжання назваў і іх пашыранасць. Трэба прызнаць, што тэма паходжання назваў у цэлым можа мець толькі нейкія гіпотэзы і канцэпцыі, і вельмі багатая на магчымыя ўласныя даследаванні, «прыцягванні за вушы». Падаванне версій паходжання (тым больш не самой назвы, а каранёў і падобных) толькі стварае ўражанне нейкай сур’ёзнасці і навуковасці, што на фоне жахлівага стану артыкулаў пра населеныя пункты быццам выглядае якасна. На мой погляд, трэба пакінуць толькі надзейнае кшталту Полацк ад ракі Палаты, усё астатняе нішчыць. У беларускай вікіпедыі не любяць блакаваць удзельнікаў, звычайна апраўдваюць іх, намагаюцца зыходзіць з сумленнасці і не рэагаваць нават на яўныя парушэнні. Апраўдваюць што вопытныя і карысныя ўдзельнікі, актыўнасць у праекце і так невялікая. Аднак, усё ж трэба мець нейкія межы, і спыняць удзельнікаў калі яны парушаюць правілы — у тым ліку і для таго, каб іншыя разумелі межы дазволенага. Таксама ледзь не агульнапрынятым стала, што любая дададзеная інфармацыя гэта добра, што нельга інфармацыю выдаляць, а толькі перафармуляваць і знайсці ёй месца. Аднак усё ж вікіпедыя гэта энцыклапедыя, якая складаецца з самадастаковых артыкулаў, а не звалка інфрамацыі, дзе трэба нешта размясціць. Зараз інфармацыі ў інтэрнэце шмат, у тым ліку на беларускай мове, і ставіцца да інфармацыі ў вікіпедыі як да нейкай вялікай каштоўнасці — гэта падыход 2000-х гадоў. Нічога страшнага калі выдаліць радок-другі, асабліва калі яны яўна парушаюць [[:ru:Википедия:Взвешенность изложения]]. Мая прапанова па выніку: прызнаць, што ўдзельнікі Peisatai і Için warum выкарыстоўваюць вікіпедыю як поле бітвы, не прымаюць яе прынцыпаў і правілаў (бо ўсяго толькі вядуць навуковую дыскусію, асноўная частка якой па-за межамі вікіпедыі), не жадаюць шукаць кансэнсус паміж сабою і прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў, толькі адцягваюць высілкі іншых і ствараюць таксічную атмасферу. '''Заблакаваць абодвух удзельнікаў бестэрмінова''' ў асноўнай прасторы назваў. Даць магчымасць толькі правіць старонкі размоў. Разглядаць магчымасць разблакавання толькі, калі яны дасягнуць паміж сабою кансэнсусу ў размовах (без аніякага ўмяшання іншых удзельнікаў). Тым часам прыбіраць зусім раздзелы "Назва" з артыкулаў пра вёскі, рэкі і азёры, як апісаў вышэй.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:28, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Artsiom91]], сам сябе заблакуй, тут цішэй стане. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:38, 3 лютага 2026 (+03) ::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], тут не базар і не сценка ў падваротні. Выказвайцеся па тэме размовы і прытрымлівайцеся правіл этычных паводзін у праекце, вам ужо было папярэджанне. Вашыя асабістыя крыўды тут нікога не цікавяць і шкодзяць дыскусіі, прашу вас вынесці гэта за рамкі Вікіпедыі. Калі вы нязгодныя з выказаным вышэй — напішыце па справе. Інакш — прамаўчыце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:22, 3 лютага 2026 (+03) ::: Пра асабістыя крыўды выдумваць не трэба — тут не базар і не падваротня. Спроба распачаць дыскусію пустая, замест буры ў шклянцы вады лепш бы артыкулы правілі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:57, 3 лютага 2026 (+03) : Спадар [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на дадзены момант мне цалкам не зразумелы прычыны, па якіх Вы прапаноўваеце заблакіраваць удзельніка Için warum. Удзельнік Için warum пагадзіўся з праектам рашэння, прапанаваным MocnyDuham, адпаведна я не згодная з Вашым сцверджаннем, што дадзены ўдзельнік "не жадае прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў". У артыкуле "Алесь Мікус" няма нейкага вандалізма з-за якога варта некага бестэрмінова блакіраваць, акрамя таго праблема з вайной правак у адным артыкуле можа быць цалкам вырашана абмежаваннямі на рэдагаванне дадзенага артыкула. У выпадку, калі Вы бачыце, што ўдзельнік Peisatai "ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча", то можна ўзняць пытанне аб блакіроўцы дадзенага ўдзельніка на нейкі час. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 14:25, 3 лютага 2026 (+03) :пане @[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дзякуй за меркаванне. Мне здаецца, што ў дадзеным выпадку можна спачатку абысціся пазбаўленнем сцягоў аўтадогляду, каб было прасцей кантраляваць войны правак гэтых двух удзельнікаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 3 лютага 2026 (+03) :: акурат маем размову на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]], трэці месяц ужо. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) : ''Вось напрыклад артыкул, быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў.'' Тут я з вамі цалкам згодны, у артыкуле "Шынкаўцы" ў раздзеле "Назва" павінна быць толькі інфармацыя з крыніцамі, у якіх гаворка ідзе менавіта аб назве Шынкаўцы. Аднак такую практыку, пісаць усё падрад, завёў не я, а Peisatai. Ён для любога беларускага тапоніма або прозвішча (напрыклад, Маразы, Сабалі) находзіць сугучныя назвы ў Літве, а потым піша: ёсць літоўскае прозвішча такое, ёсць літоўскі тапонім такі... Усё гэта выглядае як нейкая манія. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 3 лютага 2026 (+03) ::Манія - гэта займацца персанальным '''сталкінгам''', калі што. Здаецца, няма яшчэ такога артыкула ў ВП, мо напішаце? А то толькі хвосцікам за мной следуеце, мяцёлачкай падмятаеце :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 13:02, 4 лютага 2026 (+03) : Artsiom91, а за што мяне блакаваць?! Назавіце хатя б адзін пункт правіл ВП, які я парушыў. Вайна правак пачалася так: Peisatai панапісваў горы ўласных даследванняў аб быццам бы паходжанні тапонімаў і прозвішчаў. Падрабязна, з канкрэтнымі прыкладамі я аб гэтым пісаў яшчэ ў маі летась тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Але нажаль, мясцовая супольнасць пераважна абыякава аднеслася да праблемы. Тады я пакрысе стаў выпраўляць ягоныя праўкі, якія не пацвярждаліся паказанымі там крыніцамі або не мелі крыніц увогуле. Аднак Peisatai не супакоіўся і пачаў або адмяняць мае праўкі, або зноў працягваць свае ўласныя даследванне. Я ўжо не раз пісаў і яшчэ паўтаруся: па правілах Вікіпедыі артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі нехта хоча напісаць, што нейкае назва або прозвішча паходзяць ад нейкага слова, хай прывядзе крыніцу, дзе менавіта гэта і будзе напісана. Калі Peisatai будзе трымацца гэтага правіла, вайна правак адразу спыніцца. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:25, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], покуль не дайшло да парушэння правіла трох адкатаў — гэта не вайна правак, а спробы пошуку кансэнсусу. Праўце смела! Але ў каментарах да правак, калі ласка, пазбягайце грубіянства і не пераходзьце на асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 3 лютага 2026 (+03) ::Перакручваеце, калега. ::Не адмяняць, а ўзгадняць, бо Вы разам з вадой у шмат якіх выпадках выплёсквалі і дзіцёнка. А таксама наўмысна згрувашчвалі надзейныя і маланадзейныя крыніцы, каб праз іх няможна было прадзерціся, гэта і ёсць Ваша мэта (вунь, Арцёма заблыталі, і просіць не мучыць яго версіямі ўвогуле). ::Пэўныя Вашы заўвагі, кажу ж, небеспадстаўныя, але цягнеце празмерна ў процілеглы бок, і даводзіцца ўзгадняць, каб не было як у брацкую магілу скінуўшы. ::Вайна правак толькі ў выпадку старонкі, пра якую тут мова, у астатніх выпадках збольшага на залатую сярэдзіну памалу выходзім. ::Не драматызуйце, граючы на публіку, тут Вам не тэлеграм. ::Пра артыкул - аргументы вышэй. Дадумванне і стыгматызацыю пакінь(це) для свайго пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) ::: Нейкі "поток сознания", які не мае ніякага дачынення да нашай дыскусіі: ''пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант''. Адкуль вы ўсё гэта ўзялі, аб чым вы ўвогуле гаворыце? Які тэлеграм, якая лаянка? Вы сябе добра адчуваеце? Яшчэ ў маі мінулага года я прывёў мноства канкрэтных фактаў вашай хлусні https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Вы дагэтуль '''па сутнасці''' так нічога і не адказалі на гэтыя факты, бо вам няма чаго адказаць па сутнасці, няма чаго запярэчыць, толькі нейкая дэмагогія пра нейкі "тэлеграм", "прарэжымны чалавек" і г. д. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:53, 3 лютага 2026 (+03) ::::З Вашай пасільнай дапамогай памалу выпраўляем, хоць і не без цёрак. Працягваем, калега. ::::А Вы ўжо далі сабе рады размяжоўваць час напісання пастоў у тг і рэдагавання артыкулаў у ВП? :) Крута за руку злавілі ў лістападзе. Таму "праведны гнеў" міма, усе ў курсе, праехалі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:29, 4 лютага 2026 (+03) : > ''Прыведзены ніжэй [[#Праект_рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе''<br>Гэта мая віна, што я не дапрацаваў яго (было некалькі правак) і не зацвердзіў "адміністрацыйна". Калі спрэчка датычна зноў той жа тэмы - зраблю гэта на выходных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:47, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], чакаем рашэнне. Трэба нешта рабіць, зачакаліся ўжо. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 15 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], спрэчка датычна не ''зноў той жа тэмы'', а артыкула [[Алесь Мікус]], так што прыйдзецца табе зусім новыя правілы прыдумляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:59, 3 лютага 2026 (+03) :::Незразумела, якія вікіпедыйныя правілы ўвогуле прапісваюць парадак стварэння такіх "праектаў", іх "адміністрацыйнае" зацвярджэнне і неабходнасць іх трымацца. :::Няхай больш дасведчаныя ўдзельнікі патлумачаць са спасылкамі. :::Здаецца, была мова, што гэта ніяк не рэгламентавана. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:23, 4 лютага 2026 (+03) :::: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. Смела праўце, пераносьце, апрацоўвайце артыкулы, таму што радасць творчасці ў тым, што дасканаласць не патрабуецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:20, 4 лютага 2026 (+03) :::: > ''якія вікіпедыйныя правілы''<br>Прапісвае жаданне не баніць удзельнікаў пасля шматмесячных спрэчак і войн правак. Таму што калі трымацца правіл існуючых - даўно б пайшлі абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:11, 4 лютага 2026 (+03) ::: Калі спрэчка не датычна той тэмы, то ніякіх правіл прыдумляць не трэба. Будзем глядзець хто пачынае вайну правак і рабіць папярэджванні/абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:14, 4 лютага 2026 (+03) :::: Калі не было парушана [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], то радыкальныя абмежавальныя дзееянні адміністратараў не могуць быць прынятыя. А на ўзроўні ''папярэджванні/абмежаванні'' гэта здзейснена ўжо. Не наракайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 4 лютага 2026 (+03) ::::: Я яшчэ не паглыбляўся ў канфлікт, проста вам адказваю на вашыя заўвагі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 4 лютага 2026 (+03) Наконта артыкула Алесь Мікус. Удзельнік Peisatai спрабуе замаўчаць, схаваць інфармацыю, якая менавіта яму не падабаецца. Чаму - здагадайцеся самі. "Аргумент" пра нейкую быццам рэкламу абсурдны: на вокладцы самой кнігі "Вітаўты і Вітарты" напісана, што гэта "Бібліятэка Свайксты". Тое, што ён напісаў гімн батальёна "Данбас" - гэта значны факт і ён можа быць адлюстраваны ў артыкуле. Прынамсі, упартае яго выдаленне з артыкула выглядае як вандалізм або цэнзура. На сайце svajksta.com яшчэ нядаўна большасць артыкулаў была падпісаная іменем Алесь Мікус. Апошнім часам ён сваё імя пад артыкуламі прыбраў. Заява, што я нібы "прарэжымны чалавек" вельмі добра харатарызуе ўдзельніка Peisatai, паказвае, што ён у сваёй дзейнасці ў ВП кіруецца выключна палітычнымі матывамі, у тым ліку і ў сваёй "лінгвістычнай" працы. Я тут яшчэ ні разу нічога не пісаў пра палітыку, а Peisatai ўжо не першы раз аб ёй гаворыць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 3 лютага 2026 (+03) ::: Біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба. Правілы аб гэтым кажуць наўпрост. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 3 лютага 2026 (+03) :::: ''біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба'' У такім выпадку, як быць з тым, што Peisatai піша ўсялякую хрэнь (пардон за маю французскую) пра прозвішчы вядомых людзей? Гэта як, нармальна? Гэта не парушае правілы наконт біяграфій сучаснікаў? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:29, 19 лютага 2026 (+03) :::: Падрабязней гл. [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) :Гэта ж трэба так маніць. Няма ніякага гімна батальёна Данбас. А на той старонцы - заклікі купляць. Маніпуляцыі як яны ёсць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:56, 3 лютага 2026 (+03) :: <s>гэта частка тэксту схвана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) Якія яшчэ "заклікі купляць", што за лухта?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 4 лютага 2026 (+03) :: Я не маніў, інфармацыя з украінскай ВП. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:56, 3 лютага 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Için warum]], нагадваю, што Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 3 лютага 2026 (+03) :::Паглядзеў, не знайшоў. Скіньце спасылку, бо цікава. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:30, 4 лютага 2026 (+03) Добрага дня ўсім. Па-мойму, праца была ўвайшла ў нармальнае рэчышча, хаця ў апісаннях змен удзельнікі часам рэзка пішуць, але ў межах, як мне здаецца. Палітыкі невыдалення трымаюцца і добра, а рэзка пішуць не адны яны і нічога. Артыкулы дапрацоўваюцца, што толькі пра этымалогію, як заўважае пан Artsiom91, не важна -- вунь belarusenc.by у артыкулы пра вёскі піша толькі пра іх спаленне падчас вайны і фоткі абеліскаў, і нічога. Хто пра што піша, пра тое і добра. Адзінае, як здаецца, месца напружання гэта два артыкулы -- [[Аляксей Валер’евіч Дзермант|Аляксей Дзермант]] і [[Алесь Мікус]] -- чаго раптам, хто іх там ведае, але супольнасці гэта і не важна. Удзельнікаў блакаваць няма за што, але гэтыя артыкулы можна паставіць пад абарону, давесці да стэрыльна нейтральнага стану. Каб следу ідэалагічнага супрацьстаяння там не было, ніякіх тонкіх намёкаў на тоўстыя акалічнасці, ніякіх "Молатаў" і "Данбасаў" -- усё, што можа суб'ектыўна неяк пашкодзіць (бяспецы, рэпутацыі, псіхічнаму здароўю, чаму заўгодна жывога чалавека) парушае [[ВП:Біяграфіі сучаснікаў]]. А іншая праца ўдзельнікаў пазітыўная, што нешта на мяжы народнай этымалогіі, а нешта арыгінальнага даследавання -- выдаткі фармату Вікіпедыі, галоўнае, каб другасныя крыніцы былі і "на мяжы", а не "за мяжой". Часам шыкоўныя падборкі меркаванняў збіраюцца, з іх даволі ясна ўсё робіцца, гэта карысць на маю думку. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:19, 4 лютага 2026 (+03) :Па сутнасці '''падтрымліваю''', вышэй у падобным рэчышчы таксама напісаў. :* :Наконт статусаў '''аўтадаглядчыкаў''' - як на мяне, гэта прынцыпова нічога не мяняе, бо абодва, будучы зацікаўленыя, пільнуем, што напісаў другі на старонцы ўкладу, і рэагуем, таму "шыта-крыта" ні ў каго не праканае. :* :Наконт '''суб'ектыўнай шкоды '''рэпутацыі і бяспекі - Вашая рацыя. :Хіба ўздымаю <u>пытанне</u> пра артыкул "'''Дзермант'''", да дасведчаных знаўцаў у галіне вікіпедыйнай тэхнікі. Каб выдаліць пра той "Молат" (рэальнае выданне, калі што), нядаўна там хтось (ну ясна хто, але мова не пра тое) выдаліў а) усе згадкі аўтараў правак і б) змест зробленых імі правак ('''усё выкраслена'''). Як такое магчыма? Што гэта за паўнамоцтвы ў такога рэдагавальніка? :І прычапным вагончыкам пытаннечка - ІчынВарум (ЧамуЧаму - турэцк., нямецк.) у іншай, ранейшай галінцы абмеркавання неяк зрабіў, каб яго '''нік не высвятляўся''', а каментар заставаўся. Таксама, як такое магчыма тэхнічна? Ясна, што чалавек надае значэнне сваёй прысутнасці ў ВП (а з увагі на персаналію, ёсць думкі пра прамы ўдзел у леташняй аблаве на ВП рэдактараў, але гэта без доказу), але цікава - тэхнічная рэалізацыя такога. Прашу патлумачыць (Вас або каго яшчэ). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:46, 4 лютага 2026 (+03) ::Наконт выкрэслення гісторыі, гэта не паўнамоцтвы асобнага ўдзельніка, а статус артыкула -- патэнцыйна небяспечнага для тых, хто рэдагуе. Калісьці яго ў гэты спіс уключылі, да ўсіх халівараў і, здаецца, слушна. Калі ёсць яшчэ такія артыкулы, іх таксама можна ўключыць у спіс (заяўкі на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|ВП:ЗС]]), гэта незваротна ў сучасных умовах. Як знікаюць подпісы не магу сказаць, трэба бачыць адкуль, можа, проста не націснуў кнопку подпісу, іншых варыянтаў не ведаю. Наконт "Молата", цытаты з яго могуць пагражаць бяспецы Дзерманта, гіпатэтычна? Калі могуць, гэта парушае [[ВП:БС]], да таго ж неправяральна, калі і будзе скан, як яго верыфікаваць, у такім разе таксама глядзіце ВП:БС, нават калі б бяспека была гарантаванай. Таксама з "Данбасам" -- можа пагражаць бяспецы Мікуса, калі, так -- гл.вышэй. У нас тут людзі выдаляюць сваё сяброўства ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]], проста бо ліквідаваны, хаця спісы яго адкрытыя. І маюць права. Нават калі перабольшваю, трэба спыніць вось гэта ўсё, мы можам вырашыць гэта па-за ўсімі правіламі, бо пяты слуп -- [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]], якія замінаюць ствараць энцыклапедыю. А звады замінаюць. Для блакіроўкі прычын не бачу, для зняцця сцягоў не бачу. Калі кансэнсус знайсці не выпадае, ніякі стан гэтых двух артыкулаў бакі не задавальняе, можна радыкальна, выдаліць абодва і забараніць стварэнне. Лепей кансэнсус, я супраць радыкалізму. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 4 лютага 2026 (+03) :::<s>тут не поле бітвы, рэпліка схавана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:55, 4 лютага 2026 (+03) [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:44, 4 лютага 2026 (+03) :::Усё правільна наконт бяспекі. Падтрымліваю, каб без правакацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:55, 16 сакавіка 2026 (+03) Дарэчы, а чаму ў артыкуле "Алесь Мікус" выкарыстаны шаблон "навуковец", гэта што, жарт такі або здзек?! Які яшчэ ён навуковец?! Выпраўце хаця б гэта. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) :Пытанне мабыць да таго, хто гэты '''шаблон''' (адпачатна?) прымяніў? :* :<s>Вікіпедыя не поле бітвы</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:18, 5 лютага 2026 (+03) ::А што перашкаджае зараз гэты шаблон змяніць на адпаведны? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D1%83%D1%81&action=history 2 лютага 2026] [[Удзельнік:Plaga med]] змяніў налады абароны для «Алесь Мікус»: Шкодная вайна правак (Правіць=Толькі для адміністратараў, скончыцца 2 сакавіка 2026) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 5 лютага 2026 (+03) ::::змяніў на {{tl|асоба}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 6 лютага 2026 (+03) :* :Яшчэ, Вы выкарыстоўваеце спасылкі на пастаўскага краязнаўца Пракаповіча, які фінскіх моў (наколькі мне вядома) не ведае і навукоўцам не з'яўляецца, - і не маркіруеце гэтых спасылак як '''Неаўтарытэтная крыніца'''. А кніжку "Вітаўты і Вітарты" так рэгулярна маркіруеце. Вы спецыяліст у тэме антрапаніміі? Калі ласка, прад'явіце рэгаліі. Або гэта толькі прыватная думк? Ёсць крыніца - ёсць спасылка. Няхай мяне іншыя калегі паправяць, калі рацыі ў гэтым не маю. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 19:05, 5 лютага 2026 (+03) ::Таму што сцвярджаць, што Калачы, Маразы, Сабалі, Мазалі, Караткевіч, Карловіч і да т. п. - гэта ўсё нібыта балцкія назвы - маргінальшчына. Увогуле, упартае жаданне прадставіць, быццам у Беларусі няма іншых тапонімаў і прозвішчаў акрамя балцкіх, выглядае як нейкая неадчэпная ідэя, нейкая манія. Пракаповіч зусім не сцвярджае, што ўсе назвы вакол фінскія (некаторыя фінскія, некаторыя балцкія, большасць славянскіх). P. S. Пракаповіч, прынамсі, хаця б не з'яўляецца неаязычнікам. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: У БелВікі рады вітаць усіх, у тым ліку неаязычнікаў. [[Удзельнік:Pracar]] з гэтым згодны, так думаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:06, 5 лютага 2026 (+03) :::Карацей, ёсць крыніца - ёсць спасылка. Астатняе Вашыя эмацыйныя ацэнкі і жаданне зменшыць вартасць. Будзьце ласкавыя надалей не распачынаць вайны правак з гэтай маркіроўкай. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 03:21, 6 лютага 2026 (+03) ::::Зменшыць вартасць Мікуса? Проста смешна стала - ну якая там яшчэ можа быць вартасць? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:53, 8 лютага 2026 (+03) : Удзельнік, якія дадае сцвярджэнні не падмацаваныя крыніцамі — не мае рацыі. Калі аўтар праекта нідзе не пазначаецца — не трэба гэта дадумляць. Што да тлумачэння тапонімаў, то я цалкам згодны, што часам пошук балцкага кораня пераходзіць межы. Напрыклад, вышукваць славянскія літуанізаваныя прозвішчы і пісаць у артыкулах пра відавочна славянскі тапонім дзеля паказання сувязі з балтамі — лішняе, не трэба так рабіць. Але калі паказваецца на тапонім з сапраўды такім жа коранем – гэта не ўласнае даследаванне, бо ў працах пра тапанімію не прапісваюць кожны населены пункт і гідронім, гэта проста немагчыма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 7 лютага 2026 (+03) Я не зразумеў, на якой падставе [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] двойчы адмяніў маю праўку ў гэтым артыкуле, пасля чаго артыкул зноў быў абаронены?! Я дадаваў інфармацыю са спасылкай на публікацыю на сайце Arche, у чым праблема?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:30, 15 сакавіка 2026 (+03) Выдаленне ўдзельнікам JerzyKundrat двойчы запар маёй праўкі з аўтарытэтнай крыніцай з'яўляецца вандалізмам. Незразумела, чаму [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] перш чым абараняць артыкул, не адмяніў вандальныя дзеянні JerzyKundrat'а і не вярнуў маю праўку? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:34, 17 сакавіка 2026 (+03) :на дадзены момант не маю часу пільна разбірацца, хто мае рацыю, хто не. Вы (кажу пра ўсе бакі канфлікту) не можаце дамовіцца, вытрымліваць нейкі кансэнсус і не зацікаўлены ў гэтым, спробы медыяцыі з боку адміністратараў не дапамаглі. Можаце правіць сваёй падстаронцы пакуль. Гэта ўсё вымагае нямала высілкаў з боку адміністратараў, а мы таксама людзі. Пакуль што прасцей замарозіць канфлікт, каб усе бакі астылі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:55, 18 сакавіка 2026 (+03) == Перанос з выдаленнем і аб'яднаннем версій == {{закрыта}} Калі ласка, перанясіце артыкул [[Оскар Мяшчанінаў]] на [[Оскар Мешчанінаў]], трэба ў працэсе паставіць крыжым на "так, выдаліць". Напісанне праз "я" ў прозвішчы памылковае, у крыніцах не знайшоў такога. У БЭ і БСЭ уласна Оскара няма, у БСЭ ёсць цёзка па прозвішчы і праз "е", у каталогу НББ няма варыянта праз "я", хаця ёсць імя Аскар як варыянт. Варыянт Аскар рэдкі і магчыма паходзіць менавіта з Вікіпедыі, аднак, цяпер ужо яго варта пакінуць перасылкай, што ўжо зрабіў. Пасля пераносу, трэба выдаліць артыкул і потым аднавіць з усімі версіямі, каб унёсак удзельнікаў з 2015 года не быў страчаны. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:18, 31 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 31 студзеня 2026 (+03) == Вандал == {{закрыта}} Выдаленне зместу старонкі ад [[Удзельнік:Руй Пульези]], можа, і назаўсёды варта заблакаваць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 24 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабілі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:09, 24 студзеня 2026 (+03) == proxy == {{закрыта}} Патрэбен дазвол-выключэння для рэдагавання з публічных проксі. Я так разумею, гэта адміны дзесьці такі сцяжок даюць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:11, 12 снежня 2025 (+03) :трэба разабрацца толькі, дзе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:03, 12 снежня 2025 (+03) :: Магчыма гэта сцяг "IP block exempt" у распараджэннях правамі ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:41, 12 снежня 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] , так. І мне таксама, калі ласка. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:39, 12 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабіў абодвум. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 14:03, 12 снежня 2025 (+03) == Блакіроўка за вандалізм == {{закрыта}} Вось [[Адмысловае:Contributions/Мацвей|гэтага таварыша]] варта блакануць надзейна, каб болей і ананімна не мог са свайго ip правіць і зарэгістравацца таксама. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:24, 10 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Удзельнік заблакаваны на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:03, 10 снежня 2025 (+03) == Старонкі да хуткага выдалення == Спадарства, ёсць прапанова часцей заглядваць на [[:Катэгорыя:Старонкі да хуткага выдалення]], дзякуй --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 08:03, 30 лістапада 2025 (+03) : {{Done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 снежня 2025 (+03) == Абарона [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] == {{закрыта}} Вітаю. Шмат дзе ўжыты [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] і да яго дацягнулася вандальная рука ўжо, напэўна, варта абараніць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:42, 12 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:09, 12 лістапада 2025 (+03) == Меры абароны ад удзельніка Ohlumon: сістэматычны падлог крыніц == У 2023 годзе Расійская вікіпедыя бестэрмінова заблакавала ўдзельніка Ohlumon за сістэматычны падлог крыніц: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#h-Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2-20230417174100 Ёсць прапанова распаўсюдзіць гэта і на беларускую Вікіпедыю. Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва "Жировичи". Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася "«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви". І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца? Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы. Апрача сістэматычнага падлогу крыніц, за ўдзельнікам Ohlumon заўважана, што беларускай мовы ён не ведае, спасылкі, нават калі яны валідныя, афармляе неахайна, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без пераправеркі, перакладае ў тым ліку і спасылкі (то бок тое, што перакладаць ні ў якім разе не трэба). У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне "Православной энциклопедии" Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 01:58, 10 лістапада 2025 (+01) : Пане @[[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], асабіста я чуў пра сітуацыю ў ру вікі. Але мне здаецца няправільным і нават неадпаведным правілам блакіраваць чалавека за дзейнасць у іншым моўным раздзеле. Было бы нядрэнна прааналізаваць унёсак удзельніка ў гэтым раздзеле, а вы, я так зразумеў, спасылаецеся на адпаведныя артыкулы ў ру вікі. Я асабіста не магу зараз абяцаць, што займуся такім аналізам. Калі нехта можа разабраць, будзе карысна для дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:28, 10 лістапада 2025 (+03) : БелВікі — талерантны праект, няхай усе ахвотныя правяць смела! Блакіроўка — надзвычайная мера, тут падстаў для яе няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 10 лістапада 2025 (+03) ::Апрача блакіроўкі ёсць і іншыя меры. Напрыклад, зняцце сцягу аўтадаглядчыка. Калі аўтар рэгулярна ўпісвае ў Вікіпедыю недаставерную інфармацыю ды яшчэ і распальвае міжнацыянальную варожасць, то варта ягоную творчасць тым ці іншым чынам абмежаваць. Талеранцыя да антыяўрэйскіх стэрэатыпаў - гэта вельмі характэрная для Беларусі рыса. Але хацелася б ствараць іншую Беларусь. Без крывавых наветаў, напрыклад. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:06, 11 лістапада 2025 (+03) :Я спасылаюся на артыкулы ў беларускай вікіпедыі. Усе тыя ж практыкі, за якія ўдзельнік Ohlumon быў забанены ў расійскамоўнай вікіпедыі, ён выкарыстоўвае і ў беларускай. Ён рэгулярна распаўсюджвае антысеміцкую прапаганду: дзесьці пераказвае ці цытуе антысемітаў (без крытычнай дыстанцыі), а дзесьці проста прыдумляе ад сябе нейкую "цытату". Глядзіш у крыніцу - там гэтай цытаты няма. Гэта падлог. І такімі падлогамі Ohlumon займаецца рэгулярна. Што з гэтым рабіць, можна абмяркоўваць. Калі ў адміністратараў і мадэратараў беларускага раздзелу вікі ёсць жаданне і вольны час, каб сядзець і пераправяраць кожны сказ і кожную спасылку ў артыкулах гэтага ўдзельніка, то калі ласка, правярайце, праўце. Але некаторыя "артыкулы" (дэ факта, зборнікі антысеміцкіх стэрэатыпаў, як тая [[Беларуская карчма]]) вісяць гадамі нявыпраўленыя, і гэта, даруйце мне моцны выраз, ганьба для беларускага раздзелу. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:02, 11 лістапада 2025 (+03) :: Шаноўны [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], вы ж можаце гэта выправіць і без звароту да адміністратараў. Адміны маюць ужо на вайну правак рэаагаваць, калі такая раптам распачнецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:08, 11 лістапада 2025 (+03) :::згодзен, давайце лепш працаваць з матэрыялам у нашым раздзеле, выпраўляць калі трэба і ўжо па факце зробленага ў белвікі рэагаваць. Калі выявіцца дакладна і абгрунтавана, што сістэматычна адбываецца нейкі падлог у бел вікі, то будзем рэагаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:24, 12 лістапада 2025 (+03) ::::Я магу весці каталог падлогаў. Колькі выпадкаў будзе дастаткова для рэакцыі з боку адміністратараў? Напрыклад, дзесяць ці сто? Ці штосьці пасярэдзіне? Дзесяць ужо набіраецца. Сто трэба пашукаць, але з часам, баюся, набярэцца. А ў якой форме гэта потым прадстаўляць адміністратарам? Падгружаць у выглядзе файла? На які сервер? (Даруйце, не надта разбіраюся ў тэхнічных асаблівасцях Вікіпедыі). Для даведкі: некаторыя артыкулы Ohlumon публікаваў паралельна ў расійскай і ў беларускай вікіпедыях, там аднолькавыя праблемы. То бок той праблемны змест, за які Ohlumon'а забанілі ў расійскай вікіпедыі, у беларускай вікіпедыі таксама ёсць, хутчэй за ўсё. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:31, 13 лістапада 2025 (+03) ::::: Каталг весці не варта, выпраўленні праблемнага зместу будуць вітацца. Праўце смела! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::Шаноўны [[Удзельнік:JerzyKundrat|Jerzy Kundrat]], я магу нешта выправіць і выпраўляю. Але мне не верыцца, што Вы сур'ёзна лічыце, што беларуская вікіпедыя - адпаведнае месца для антысеміцкай прапаганды. Тут не так істотна, супраць каго мова нянавісці. Істотна, што мова нянавісці. І, па-вашаму, адміны з гэтым нічога рабіць не павінны? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:23, 13 лістапада 2025 (+03) :::: Намінацыя была за ''сістэматычны падлог крыніц'', зараз прыцягулі іншыя абвінавачанні, дыскусія дзеля дыскусіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 13 лістапада 2025 (+03) :::::Намінацыя сапраўды была за сістэматычны падлог крыніц. Вы прапаноўваеце адкрыць асобную намінацыю за мову нянавісці? Вікіпедыя, зразумела, не дзяржаўны апарат, але, напрыклад, у судовых ці адміністрацыйных справах новыя акалічнасці звычайна далучаюцца да ўжо адкрытых спраў. Я прашу даць адказ па сутнасці на пытанне пра стаўленне адмінаў да антысеміцкай прапаганды. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::::: Змешваць усё да кучы дакладна не варта. Да антысеміцкай прапаганды ўсе адэкватныя людзі ставяцца адмоўна. Допыт адмінам тут ладзіць не будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:38, 13 лістапада 2025 (+03) У беларускай і рускай Вікіпедыях ёсць яшчэ адзін удзельнік, які займаецца сістэматычным падлогам крыніц - Peisatai. Зрабіў сотні правак, у якіх ёсць пэўнае сцвярджэнне і стаіць спасылка на кнігу ці артыкул вядомага навукоўца. Глядзім крыніцу - а там такого сцвярджэння няма. І таксама ён не толькі не заблакаваны, а нават проста не пазбаўлены сцягу даглядчыка. Маўляў, пішы й далей у такім жа духу. Дзівосна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:37, 15 лістапада 2025 (+03) : пра пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка можна задумацца ў такім разе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:39, 15 лістапада 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], я звярнуўся з адпаведнымі прапановамі на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:54, 15 лістапада 2025 (+03) == Скарга на адмену праўкі == Артыкул [[Андрэй Уладзіміравіч Парубій]] мною быў вычышчаны ад паўтораў і «вады», удакладнена інфармацыя пра замахі на яго жыццё, дададзена інфармацыя пра яго пасмяротнае ўзнагароджанне званнем Героя Украіны. Агульны выгляд артыкула стаў прыдатным для чытання. Пасля чаго ўсе мае праўкі былі адменены ўдзельнікам DobryBrat без тлумачэння прычын. У перапісцы (я чакаў тыдзень) ён мне не адказаў. Прашу адміністратараў прыняць рашэнне пра правамернасць адмены маіх правак, якую зрабіў DobryBrat . Калі магчыма, вярніце маю версію артыкула. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:36, 8 лістапада 2025 (+03) : У прэамбуле даецца найважнейшая інфармацыя пра прадмет артыкула. Яна часта дублюе частку інфармацыі, размешчанай у іншых раздзелах артыкула. У артыкуле, які прапануецца абмеркаваць, гэта інфармацыя была цалкам выдалена, пакінута толькі кароткае вызначэнне (два словы). : Раздзел «Уласныя працы» быў выдалены цалкам (а мог быць перанесены, напрыклад, у раздзел «Спасылкі»). : У раздзеле «Біяграфія» выдалена частка важнай інфармацыі пра асобу. У прыватнасці, выдалена інфармацыя пра арышт у 1989 годзе; пра тое, што арганізоўваў першыя ва Украіне пікеты; у якіх экспедыцыях працаваў; пра тое, што ў Львоўскай абласной радзе быў сакратаром пастаяннай дэпутацкай камісіі па пытаннях моладзі і спорту; па якой спецыяльнасці ў 1994 годзе скончыў Львоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Івана Франко; па якой спецыяльнасці скончыў аспірантуру ў 2001 годзе; пра тое, што ён быў намеснікам старшыні Львоўскай абласной рады; пра тое, што падчас аранжавай рэвалюцыі (падзеі лістапада — снежня 2004 года) быў камендантам Украінскага дома ў Кіеве, а таксама іншая інфармацыя. Пры гэтым ў артыкуле «[[:uk:Парубій Андрій Володимирович|Парубій Андрій Володимирович]]» ва Украінскай Вікіпедыі (бясспрэчна, там да гэтага артыкула надаецца значна больш увагі), гэта інфармацыя існуе. : У артыкул «Андрэй Уладзіміравіч Парубій» была дададзена і новая інфармацыя, але яна шматкротна меньшая за тую, што была выдалена. Аднаўляць выдаленую інфармацыю, вычытваючы, што было выдалена і на што заменена, патрабуе шмат часу і высілкаў ад іншых удзельнікаў. Зроблены ўнёсак пагоршыў артыкул, таму было прынята рашэнне аб адкаце двух правак удзельніка. : Удзельніку была дадзена парада больш акуратна рэдагаваць артыкулы. Свае выдаленні ўдзельнік абгрунтоўвае «выдаленем паўтораў» і тым, што пасля яго правак тэкст стаў «прыемным для чытання». : Галоўная мэта Вікіпедыі — стварэнне якаснага энцыклапедычнага зместу, а не прыгожае афармленне. : Удзельнік DenisBorum даволі часта практыкуе выдаленне інфармацыі ў артыкулах, абгрунтоўваючы «абнаўленнем звестак», «выдаленнем дубляў», «выдаленнем вады», «навядзеннем парадку ў артыкуле». Мае сэнс прагледзець іншыя артыкулы, дзе такім макарам было зроблена выдаленне інфармацыі. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:04, 9 лістапада 2025 (+03) ::У дачыненні да раздзела артыкула «Уласныя працы» ўдзельнік DobryBrat проста здзекуецца: першая «праца» – гэта проста кароткі артыкул ва ўкраінскай газеце на ўкраінскай мове 2013 года (кожны можа паглядзець і ацаніць «значэнне» гэтай «працы»); другая «праца» прызнана экстрэмісцкай у нашай краіне і доступ да гэтай старонкі заблакіраваны. ::Пра раздзел «Біяграфія». DobryBrat пералічвае менавіта нязначныя факты, гл. крыніцу тут: [https://www.rbc.ru/person/68b309b29a794784b703e240|РБК] ::І дарэчы, маю версію сапраўды прыемна чытаць. Ёсць такое паняцце, як «стыль». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 17:40, 9 лістапада 2025 (+03) == Абарона [[Максім Танк]] == {{закрыта}} Статусны артыкул са школьнай праграмы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:31, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 3 лістапада 2025 (+03) == Пагрозы ад JerzyKundrat == [[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы#Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі|Вось тут]] адбылася незразумелая сітуацыя, пасля якой я атрымаў ад удзельніка {{u|JerzyKundrat}} відавочную [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 пагрозу дэанамізацыяй з наступствам паглядзець які я «моцны»]. Такія паводзіны парушаюць [[ВП:НАПА]]. На маёй памяці гэта ўжо не першы раз, калі ўдзельнік востра рэагуе ў размовах, але вось такія пагрозы, здаецца, упершыню. Варта адрэагаваць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:04, 26 кастрычніка 2025 (+03) : У канфлікце ўдзельнічаюць мінімум два бакі. Важна прыйсці да разумення ўласных памылак у зносінах, старацца з павагай адносіцца адзін да аднаго, не абражаць суразмоўцу і не ігнараваць яго просьбы. Мы ўсе плывём у адной лодцы і жадаючых веславаць няшмат. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, заклікаю вас да ўзаемнай павагі, не трэба пераходзіць на асобы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:41, 27 кастрычніка 2025 (+03) :: Я не пераходзіў на асобы і тым больш не канфліктаваў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:06, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::Гэта нейкія неадэкватныя паводзіны, што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049583 першы флэйм-допіс], што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 апошні]. Не бачу, якія два бакі тут ёсць і якія прэтэнзіі могуць быць да MocnyDuham. Remember [[ВП:СУ]]. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 21:25, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::падтрымліваю, сітуацыя неадэкватная і тут не бачна віны @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]]. Але заклікаю не рабіць паспешных высноў з улікам палітычнай кан’юнктуры. Калі сітуацыя будзе мець працяг, тут, відавочна, прыйдзецца ставіць блакіроўкі на ўл. запіс, на вялікі жаль... [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:06, 1 лістапада 2025 (+03) :::: Спадзяюся, пад працягам не маецца на ўвазе, калі мяне ўсёж здэаноняць і спраўдзяць, які я там моцны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:09, 1 лістапада 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], не пайму дзеля чаго ты тут лямантуеш каторы дзень. Ад каго і што патрабуецца, каб ты супакоіўся? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:28, 1 лістапада 2025 (+03) :::::: За парушэнне [[ВП:НАПА]] вас можна было б адразу заблакаваць і без абмеркаванняў. Я гэтага, вядома, не хачу. Я толькі не разумею, што я вам зрабіў, каб вы мне такое пісалі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:42, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::: Упісваеш мой нікнэйм, дзе папала, але я з гэтым змірыўся ўжо не першы дзень як. Чаго й табе жадаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:23, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце без інсінуацый і па факце. Калі вы можаце лепш вытлумачыць сітуацыю, што сапраўды адбываецца, то шчыра просім. З боку выглядае як неабгрунтаваныя нападкі на ўдзельніка, без кантэксту. Толькі можна сказаць, што акрамя відавочных пагроз, таксама жываецца вельмі фамільярны, непаважлівы тон размовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:32, 2 лістапада 2025 (+03) :::::::: Дзе і як я ўпісваю ваш нікнэйм? Вы, можа, скажыце, каб я гэтага больш не рабіў. Бо я вас зусім не разумею. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:57, 2 лістапада 2025 (+03) : Напісанае вышэй дыпламатычна некаторыя не зразумелі, пішу прама. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, тое, што паміж вамі адбывалася і адбываецца – гэта канфлікт. У ім удзельнічаюць абодва бакі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], навошта Вы пісалі ў каментарах да заўваг "Заўвагі: reply to JerzyKundrat"? Гэта удзельнікам JerzyKundrat фактычна было расцэнена як пераход на асобы. Калі Вы гэтага дагэтуль не заўважаеце, то гэта або робіцца наўмысна, або з-за недахопу вопыту. У сваю чаргу, прашу Вас, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], быць больш стрыманым у каментарах. Вы таксама пераходзіце на асобы. “Мы ўсе плывём у адной лодцы”. Тое, што ў канфлікце ўдзельнічаюць новы адміністратар і былы адміністратар – гэта на радасць праціўнікаў беларускай Вікіпедыі. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, я паўторна заклікаю вас да ўзаемнай павагі і прашу спыніць канфлікт. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:13, 3 лістапада 2025 (+03) ::Пане @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], дзякуй, што ўдакладнілі. То бок прэтэнзія да аўтаматычна-згенераванага апісання праўкі пры напісанні каментарыя праз гаджэт? Якім чынам гэта можа апраўдваць паводзіны пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] я ўсё яшчэ не разумею. Мяркую, што пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], як і я, як і многія іншыя не звярталі на такія дробязі ўвагі і толькі зараз штосьці пачало праясняцца. Пры ўсёй павазе, я не разумею рэакцыю пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і падазраю, што тут можа быць нешта яшчэ, таму прашу даць дадатковы каментарый па сітуацыі, ад вас нармальнага тлумачэння сітуацыі так і не было. Хоць мы і знаходзімся ў інтэрнэце, і тут звычайна людзі не крыўдуюць на аўтаматычна-згенераваны тэкст, але ж да пагроз, асабліва ў сітуацыі палітычнага напружання, тут не звыкліся, гэта не ерунда. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 3 лістапада 2025 (+03) :: Мой каментар да праўкі згенераваны аўтаматычна, бо для дыялогаў у Вікіпедыі я ўжо шмат гадоў выкарыстоўваю [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions адмысловы гаджэт]. І кожная мая праўка змяшчая перасылку на гэты факт. Калі мы кажам пра [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049527 тое апісанне], якое стала магчымым трыгерам для ўдзельніка – слова "заўвага" з'яўляецца назвай раздзелу, дзе мы абмяркоўвалі артыкул, а не маёй заўвагай да ўдзельніка. Здаецца гэта зразумела, бо слова змяшчае спасылку, якая і вядзе на раздзел... Я заўсёды ставіўся з павагай да ўдзельніка і, вядома, тут не хацеў аніякіх канфліктаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:01, 3 лістапада 2025 (+03) == Адкаты Peisatai == Адкаты, якія масава робіць [[Удзельнік:Peisatai]], як напр. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D1%96%D0%BD%D0%B0&diff=5048879&oldid=5035460 тут] — вандалізм. На заўвагі не рэагуе. Варта заблакаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 23 кастрычніка 2025 (+03) :вандалізм гэта ў іншага таварыша, чаму не рэагуем [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:53, 23 кастрычніка 2025 (+03) :: сціранне запытаў крыніц — гэта вандалізм, а не наадварот. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:55, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::у чалавека бзік супраць балтаў, ён метадычна павыкрыўляў, паперапісваў тое, што мной напісана, гэта не вандалізм, не? праглядаць усе сотні, што псіх нарабіў? можа паспасылацца на шэраг смеццевых, або даўно абвергнутых, крыніцаў, і яны вартыя згадкі? тут сметніца хіба? [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:02, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], не трэба выдаляць са старонак інфармацыю, пацверджаную крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 23 кастрычніка 2025 (+03) :''Усім прывітанне!'' :'''Перагібы''' відавочна з абодвух бакоў. :Удзельнік Peisatai нярэдка балансуе '''на мяжы з Уласнымі Даследаваннямі'''. Удзельнік Warum нярэдка балансуе '''на мяжы з вандалізмам'''. :<u>'''Прапановы'''</u>: :1) вызначыцца наконт, таго, '''калі тут УД, а калі не УД'''. Падтрымаю ўдзельніка Bot: калі ёсць канкрэтная спасылка на корань і на ўтваральнік пры ім, тады гэта не УД. Без доўгіх ланцужкоў "лагічных сувязяў", але канкрэтная спасылка. :2) Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту. :3) Удзельніку Peisatai прапаную, потым, '''перагледзець '''заўвагі ўдзельніка Warum і або а) наступіць на горла ўласнай песні і '''прыбраць '''тое, што да ступені змяшэння нагадвае УД, або б) '''перафармуляваць''', каб выглядала больш-менш аб'ектыўна. І ўвогуле, занадта вузкія лінгвістычныя тонкасці спрасціць па магчымасці. :4) Вызначыць '''тэрмін '''для абаіх удзельнікаў разабрацца з гэтым усім масівам - напрыклад, тыдзень, два, месяц. Канкрэтны тэрмін, каб не расцягвалася. :5) Да часу вырашэння сітуацыі '''забараніць '''(вусна) абодвум удзельнікам '''правіць новыя артыкулы '''па назвах. :6) Асобна трэба вырашыцца наконт згаданых удзельнікам Bot '''спрэчных спасылак''' тыпу Жучкевіча, Пракаповіча і г.д. Напрыклад, Пракаповіч, калі паглядзець яго старонку, - правінцыйны літаратар і географ, з вялікай доляй верагоднасці не разумее ў фінскіх мовах. А Жучкевіч, як слушна адзначана, хоць і са сферы акадэмічнай навукі, але пераважна (не заўсёды) прапаноўваў вытлумачэнні з галіны "народнай этымалогіі". Прапаную, з мэтай захавання палітры меркаванняў, не прыбіраць, але рабіць нейкія нейтральныя, але ясныя пазнакі, тыпу "пастаўскі літаратар і географ І. Пракаповіч". :''З павагай,'' [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:11, 24 кастрычніка 2025 (+03) :: > ''Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.''<br>Я шмат разоў бачыў праўкі Варума падчас догляду і не заўважыў там вандалізму. Ён выдаляў інфармацыю без крыніц і ўстаўляў адпаведны шаблон. Можаце паказаць прыклад вандалізму? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:15, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Перш чым адказваць на пытанне 2, трэба калегіяльна вызначыцца з пытаннем 1, бо ад яго дастаткова залежыць і пытанне 2. Выкажыцеся вы, і няхай выкажуцца іншыя. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:18, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::: Мне, шчыра кажучы, вельмі цяжка зразумець, што ў гэтым пытанні з'яўляецца УД, бо я не разбіраюся ў тэмах. Дакладна павінны быць спасылкі на крыніцы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::::Найперш трэба вярнуцца да палітыкі невыдалення. Ёсць іншыя меркаванні -- дапаўняць. Не ўпэўнены, што тут ёсць нават самастойнае вылучэнне кораня і ўтваральніка, бо яны вылучаны даследчыкамі і на гэта ёсць спасылкі. У маі сам спасылаўся на "[[:en:Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material|Synthesis of published material]]" ("[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"), але якая новая думка тут прасоўваецца? Што Беларусь уся з запасам у зоне балцкай гідраніміі і кожная назва можа быць балцкай -- думка не новая і не спрэчная. Адкаты зробленыя Peisatai не адмяняў бы, а з дыфаў дадаў бы ўрыўкі ўнесеныя Için warum. На нейкія ўрыўкі паставіў бы запыты крыніц, як у Сермежы пра ранейшую даўжыню ракі (думаю, там можна знайсці спасылкі на ранейшыя карты). Жучкевіча нам не ўнікнуць, хоць бы мы і вырашылі яго неаўтарытэтнасць як лінгвіста, ён з кожнага праса будзе лезці. Як Вайтовіч у генеалогіі, назбіраў з дубу вецце, але папулярны і яго пхнуць як крыніцу раз за разам. У нас нават кробізы з крывічаў не выдалены, хаця ў гэтай лухты ад Ластоўскага няма ніякага грунту. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:39, 24 кастрычніка 2025 (+03) [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%87%D0%B0_%28%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%29&diff=5048905&oldid=4826334 Так] можа быць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:10, 23 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] заблававаны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 23 кастрычніка 2025 (+03) Не ўсё так адназначна. Напрыклад, у вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B6&diff=prev&oldid=5048829 такіх выпадках]. Удзельнік [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] выдаліў вялікі кавалак і напісаў "у Ванагаса, Покарнага і Скарджуса Сермеж адсутнічае", але там і не сцвярджалася, што ў іх Сермеж ёсць, там пра "корань" і "пашыральнік" было. Безкрынічны быў адзін абзац, але не мовазнаўчага характару, а гісторыка-геаграфічнага і на яго можна было проста паставіць запыт крыніцы. І такіх выпадкаў багата. То, можа, у такім выпадку гэта якраз адкат вандалізму, ну або выдаленага без разбору. І слушна заўважыў калега JerzyKundrat, чаму не можа быць дзве і тры версіі? То гэта тычыцца ўдзельніка Için warum таксама. У маі толькі сварыліся, а не выпрацоўвалі падыходы, як ставіцца да згадкі каранёў, пашыральнікаў і іншага такога ў артыкулах. Згадаць у артыкуле пра Сермеж, што ў літоўскай ёсць корань -серм- гэта арыгінальнае даследаванне пра Сермеж або проста інфармацыя? Таму спачатку пайшла чыстка ў адзін бок, потым пойдзе ў іншы, а затым і яшчэ куды. У тую ж Сермеж думку Пракаповіча можна было проста дадаць, нічога не выдаліўшы. Пра Жучкевіча і такіх паноў як Пракаповіч наогул ёсць пытанні, ці кваліфікаваныя яны як мовазнаўцы, бо іх версіі часта нагадваюць народную этымалогію. Калі ёсць сістэмная крытыка Жучкевіча, ці нешта іншае "даўно абвергнутае", трэба гэта разгледзець і можа вырашыць не карыстацца гэтым у мовазнаўчых пытаннях. Географам -- геаграфічнае, краязнаўцам -- краязнаўчае, а лінгвістычнае ўсё ж лінгвістам. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:03, 23 кастрычніка 2025 (+03) : Было б добра разабрацца ў аўтарытэтнасці крыніц з двух бакоў. Я дапушчаю выкарыстанне гэтых тэкстаў у этымалогіі, толькі калі ў іх відавочна атрыбутаваная сувязь паміж аб'ектам і назвамі. Арыгінальныя даследаванні недапушчальныя. Аднак для мяне гэтая тэма занадта далёкая і я не маю вольнага часу паглыбляцца ў літаратуру з двух бакоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:53, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] для мяне, шкада, таксама далёкая, толькі вельмі агульныя ўяўленні. Адносна Сермежы, што прыкладам вышэй, яна і праўда не згадваецца аўтарамі, якія пішуць пра корань і пашыральнік у літоўскай. Але гэта "бяда" такой літаратуры, поўнага спісу гідронімаў з пэўнымі фармантамі не дае ніхто, абмяжоўваюцца двума-пяццю прыкладамі, а далей "і інш.". Жучкевіч шчодры быў, вытлумачыў усё да чаго рукі дацягнуліся, але яго кваліфікацыя на гэта вельмі сумнеўная. Атрымліваецца, цяпер ускосныя сведчанні прафесіяналаў падмяняюцца на простае сведчанне непрафесіяналаў, якія затое яўна згадалі. Да каго толькі не звяртаўся, каб знайсці экспертызу хоць бы агульную для нашай праблемы, але няма такіх спецыялістаў і тэма вельмі хісткая з навуковага пункту гледжання, усё толькі гіпатэтычнае з адноснай ступенню імавернасці. Як разумею, падыходы навукоўцаў у галіне такія, што ў зоне балцкай гідраніміі, усе гідронімы апрыёрна лічацца балцкімі, пакуль іншае не даведзена асобна. Мы ўжо маем прыклад такой падмены ў іншай беларускай вікіпедыі, дзе імёны, якія апрыёрна ў навуцы лічацца балцкімі, хоць часам і няма адзінага меркавання з якіх пэўна фармантаў складаюцца і што значаць, тлумачацца з адзінай крыніцы, дзе даецца альтэрнатыўнае меркаванне, як германскія. Тая крыніца па фармальных прыкметах для Вікіпедыі аўтарытэтная (значна болей за Жучкевіча), але ў навуцы лічыцца "маргінальнай" (у сэнсе, што на ўскрайку навуковага поля, не адпавядае навуковаму кансэнсусу, ніхто на яе сур'ёзна не спасылаецца, хіба ў аглядзе гісторыі навукі). Тое самае можа быць у нас, толькі з рэкамі. Напэўна, трэба рабіць як з імёнамі зроблена, напрыклад, у артыкуле [[Ягайла]], дзе даюцца меркаванні Юргевіча, Чаропкі, Урбана і Галяка таксама, хаця пэўнае значэнне імя Ягайла нават для літоўскіх спецыялістаў застаецца дыскусійным з часоў рэканструкцыі яго Бугой. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:46, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Аб'яднаў версіі ў артыкуле [[Нача (прыток Бабра)]], напэўна, так рабіць трэба было адразу, замест выдалення і скарачэння. Яно тады можа і ўзяло б меней часу, цяпер возьме болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:31, 25 кастрычніка 2025 (+03) : У сучаснай беларускай мове слова Сермеж мае корань "Сермеж". Сцверджанне, што корань "Сермеж" утвораны ад кораня "Серм" і пашыральніка "еж" - гэта ўжо этымалогія, то бок гэта павінна быць яўна прапісана ў артыкуле ды павінна быць падмацавана аўтарытэтнымі крыніцамі. Пакуль жа мы маем, што ў артыкуле пра слова з адным коранем слова даецца этымалогія іншага кораня. Адпаведна я падтрымліваю Için warum, што падобную інфармацыю можна выдаляць з артыкула. Як альтэрнатыву хуткаму выдаленню звестак можна ўжываць прастаўленне шаблонаў, напрыклад Шаблон:Праверыць факты. Аднак нават калі ў першакрыніцы згадваецца корань самаго слова, але без згадкі пра канкрэтны аб'ект, то я б усё роўна асцерагалася б прапісваць такое напрамую ў артыкул, таму што і аднолькавыя альбо вельмі падобныя назвы могуць мець рознае паходжанне. Напрыклад, назва Ленін можа быць гістарычнай і быць утворанай ад жаночага імя, а можа быць назва Леніна ўтвораная ад мянушкі савецкага дзеяча. Альбо Дзяржынск і Дзяржынава - этымалагічна гэтыя назвы звязаныя, аднак адно з іх утворана ад прозвішча, якое ў сваю чаргу магчыма ўтворана ад назвы другога. То бок мне бліжэй пазіцыя, што ў артыкул варта дадаваць інфармацыю пра паходжанне назвы, толькі калі ў аўтарытэтнай крыніцы ёсць разбор назвы канкрэтна гэтага геаграфічнага аб'екта. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 00:21, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] , адразу сам болей схіляўся да такой думкі. Але з погляду як гэта робіцца, што прасоўваецца фактычна народная этымалогія, ёсць сумненні што на праўдзе лепей. Сама Сермеж можа не згадвацца, але калі ў крыніцы вядзецца менавіта пра гідронімы і даецца шэраг аналогій з такім коранем, а Сермеж якраз у зоне дзе такая аналогія актуальная, што думаць у такім разе? У маі ўжо пісаў, калі ёсць тлумачэнне менавіта для вялікіх Дзвіны, Дняпра або Дуная, ці можна яго ўжываць для дзясяткаў іншых Дзвін, Дзвінас, Днепрыкаў, Дунаяў і Дунайцаў, ці гэта будзе ўласным даследаваннем? Або можна даць спасылку на ўмоўнага "Пракаповіча", што малая Дзвіна ад "дзівіцца" і лічыць, што гэта крыніца і яна прыярытэтная? Па-мойму, адсылка да гіпатэтычнай прафесійнай аналогіі лепей за прыцягнутую за вушы сугучнасць, якая да гідраніміі ніякім бокам (як гэта з Начай, напрыклад). Гэта ж не тое, што наш ананімны валагодскі этымолаг прыцягвае "аналогіі" з мовы хантаў на ўласнае разуменне. Наконт Леніна ўсё ясна, да гэтага яскравым прыкладам кваліфікацыі Жучкевіча будзе Лунін, які ён выводзіць ад прозвішча Лунь, тым часам як Лунін толькі пазнейшае скажэнне Луліна. І даецца ж Жучкевіч як аўтарытэтная крыніца. Пры тым, пададзеная там Peisatai версія таксама прыцягнута за вушы, нават ускоснай згадкі пра яе нідзе няма, грунтавалася таксама на скажонай назве, таму выдаліць яе было слушна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:13, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::: @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], калі Пракаповіч і Жучкевіч не з'яўляюцца лінгвістамі і даюць аматарскія трактоўкі паходжання назваў, то можна альбо выдаляць іх версіі, як неаўтарытэтныя крыніцы, альбо асцярожна фармуліраваць спасылкі на іх на ўзор "Географ Жучкевіч выказаў ідэю, што назва X, паходзіць ад Y, аднак яго працы былі абвергнуты Z, як не адпавядаючыя сучасным лінгвістычным уяўленням". У любым разе наколькі я разумею, то на дадзены момант ніхто і не адстойвае аўтарытэтнасць Жучкевіч і неабходнасць прапісвання яго версій у артыкулах. Мне падаецца нармальным, што паходжанне назвы нейкай ракі ці возера можа быць не даследавана прафесійнымі лінгвістамі, у такім разе я лічу, што лепей у артыкуле не падаваць наогул ніякай версіі аб паходжанні назвы ці падаваць толькі народна-этымалагічную, запісаную прафесійным фалькларыстам. Замена адных аматарскіх версій другімі ды яшчэ і з прастаўленнем пры гэтым спасылак на працы прафесійных лінгвістаў, мне не падаецца вырашэннем праблемы.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:07, 25 кастрычніка 2025 (+03) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] таксама зноў пачаў дадаваць у артыкулы пра людзей версіі пра паходжанне іх прозвішчаў, напрыклад [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі]], [[Сяргей Мікалаевіч Румас]], [[Валянцін Акудовіч]]. Прапаную версіі аб паходжанні прозвішчаў дадаваць у артыкулы аб прозвішчах ці ў артыкулы пра роды. У артыкулах жа пра людзей пра прозвішча распісваць толькі ў выпадках, калі сам чалавек ці яго бліжэйшыя продкі змянілі прозвішча.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:36, 23 кастрычніка 2025 (+03) :І праўда, напэўна, для Дастаеўскага і іншых варта пісаць, што прозвішча адтапонімнае, а варыянты паходжання тамоніма ў артыкуле пра Дастоева толькі. Пра гэта мы пісалі і быццам вырашылі адносна этымалогіі ў гарадах, назвы якіх паходзяць ад гідронімаў, што пра паходжанне гідроніма пішам толькі ў артыкула пра яго. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:14, 24 кастрычніка 2025 (+03) Вітаю! Сваю пазіцыю я патлумачыў яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў. Удзельнік Peisatai зрабіў сотні правак, у якіх напісаў свае ўласныя фантазіі аб паходжанні тапонімаў і прозвішчаў, пры гэтым амаль усе ягоныя праўкі або не маюць крыніц, або гэтыя крыніцы сфальсіфікаваныя. Канкрэтныя прыклады я тады прывёў (прычым гэта была толькі частка з таго, што ён панапісваў), паўтарацца тут не буду, хто жадае, можа паглядзець. Правілы вікіпедыі не дазваляюць займацца ўласнымі даследваннямі і падлогам крыніц, атаксама абражаць іншых удзельнікаў. У іншых моўных раздзелах за падобную "творчасць" удзельнікаў блакуюць назаўсёды. Я ў маі на гэта звярнуў увагу супольнасці, аднак на жаль ніякіх практычных крокаў зроблена не было. Пасля гэтага, як мне тут і параілі, я стаў самастойна выпрауляць гэтыя УД. Ніякіх парушэнняў з майго боку няма, ніводнага правіла вікіпедыі я не парушыў. Я паставіў запыты крыніцы там, дзе крыніца адсутнічае, а таксама часткова выдаліў інфармацыю, калі ў паказанай крыніцы яна адсутнічае. У некаторых выпадках выправіў інфармацыю ў адпаведнасці з тым, што насамрэч напісана ў крыніцы. Зараз вышэй пішуць, што Жучкевіч, маўляў, не аўтарытэтная крыніца. Можа і так, а Peisatai з ягонымі фантазіямі - хіба гэта АК? Потым пішуць, быццам калі ёсць корань - гэта ўжо і не УД. А хто вырашыў дзе які корань? Я ўжо не кажу пра значэнне гэтага кораня. Вось напрыклад Peisatai са спасылкай на Тапарова напісаў, што ў назве Няміга корань nem і пашыральнік g, а па Тапарову атрымліваецца, што ў назве корань mig. У назве Обаль і падобных Peisatai піша пра корань ab "рака", а ў Тапарова - абъл/объл "яблыка". І гэтак далей. Потым, вышэй напісана, што ў літаратуры аўтары не даюць поўнага спісу назваў, а абмяжоўваюцца двума-пяццю. Аднак у таго ж Тапарова часта прыводзяцца даволі доўгія спісы назваў, у тым ліку і тых, што на тэрыторыі Беларусі. Навошта тады выдумляць яшчэ ад сябе? Тым больш, калі гаворка ідзе пра больш-менш значны, вядомы аб'ект (горад ці раку). Навукоўцы ж не дурні і умеюць карыстацца картамі, даведнікамі, працамі сваіх калег (Тапароў многія назвы Беларусі браў са слоўніка Жучкевіча). Калі пра дадзены вядомы аб'ект не напісана ў аўтара, можа ён і не лічыў магчымым падобнае яго тлумачэнне? Гэта вельмі тонкая тэма, якая дае вельмі шырокую прастору для асабістых трактаванняў. Таму ў правілах энцыклапедыі і гаворыцца, што кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:45, 26 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Için warum]], дзякуй за рагорнутае меркаванне, у цэлым згаджаюся з вамі. Хацеў бы ўсё ж, каб мы не сыходзілі тут з таго, што ў Вікіпедыі ''кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК'', бо ёсць і шырока вядомыя факты, і відавочныя паралелі можна дапускаць, калі кансэнсус маецца. У нас ужо назапасілася шмат інфармацыі па гідраніміі/тапаніміцы, давайце супольна прывядзем яе калі не да дасканалага, то хоць бы да прмальнага стану. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:44, 26 кастрычніка 2025 (+03) :Удзельнік Варум, як казаў удзельнік JerzyKundrat, '''кідайце прымяраць ролю паліцэйскага'''. Тут камандна ствараюць, і Ваш праведны гнеў выглядае дзіўна. Calm down, Вы як нацягнутая струна :) Чаму, дарэчы, Вам не падабаецца, што ўдзельнік Peisatai так адстойвае '''балцкія версіі'''? Вы прынцыпова супраць? Хацелася б разабрацца, чаму вы так гарачыцеся, перш чым прадметна пераходзіць да тэмы "карані і ўтваральнікі" :) Бо Вы накідваеце '''відавочна "смеццевых" спасылак''' (тыпу Пракаповіча), і складаецца ўражанне, што толькі каб замыліць тэму. Як любіць казаць руская прапаганда, "не ўсё так адназначна". Хіба не так? Вы ж павінны разумець, што правінцыйны літаратар '''Пракаповіч '''- гэта не крыніца? Або што тлумачэнні '''Жучкевіча '''часта не вытрымліваюць крытыкі. Або што '''Рогалеў '''прыдумшчык яшчэ той? '''Патлумачце, калі ласка, што стаіць за Вашай актыўнасцю'''. Бо акрамя таго каб выпраўляць удзельніка Peisatai, Вы, здаецца, больш нічым у Вікіпедыі не займаецеся, а зарэгістраваліся тут, здаецца, толькі для гэтага. Або Вы проста каб усё было "строга ў духу буквы закону"? Праўда, незразумела пакуль што. (Паўтаруся, што, на маю думку, Вы '''балансуеце на мяжы з вандалізмам''', як удзельнік Peisatai балансуе на мяжы з Уласнымі даследаваннямі, і трэба гэтыя два палюсы ўрэшце '''ўзгадніць''' '''і прымірыць'''). [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:13, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Здаецца, я зразумела абгрунтаваў свае дзеянні. Справа не ў балцкіх версіях (ці нейкіх яшчэ), а ў тым, што па правілах праэкта артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе уласных "адкрыццяў" усіх жадаючых. Калі нехта хоча дадаць у артыкул, напрыклад, што назва Жлобін паходзіць ад літоўскага globti - калі ласка, хто ж супраць, толькі няхай ён знойдзе АК, дзе гэта чорным па беламу будзе напісана. Гэта не я так вырашыў, гэтага патрабуюць правілы вікіпедыі. А калі ён гэта піша і дае крыніцу, у якой насамрэч гэта было сказана не пра Жлобін, а пра нейкую рачулку ў Літве, то гэта ёсць уласнае даследванне і падлог крыніцы. Вось і усё. Меня проста здзівіла, што чалавек за некалькі гадоў столькі ўсяго панапісваў, дадаў горы інфармацыі, і ніхто нават не пацікавіўся, а ці праўда ўсё тое, што ён так упарта піша? Ніхто не знайшоў у інтэрнэце якую-небудзь з гэтых крыніц, не адкрыў яе і не паглядзеў, а што там на самой справе напісана? Хаця адзін ці два разы гэта было, у прыватнасці ў артыкуле пра Прыпяць. Аднак далей на жаль ніхто высновы з той гісторыі так і не зрабіў. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Беларуская вікіпедыя не такая масавая, як напрыклад англійская ці руская, і тут знайшоўся толькі адзін такі Peisatai, а ўявіце сабе калі б іх было пяць, дзесяць, дваццаць, і яны таксама пачкамі пісалі б тут свае фантазіі? Энцыклапедыя пераўтварылася б у сметнік. Што ж датычыцца неаўтарытэтнасці Жучкевіча, Пракаповіча і Рогалева, то я дадаў тое, што змог знайсці (дарэчы, я яшчэ дадаваў Фасмера, Трубачова, Развадоўскага і іншых аўтараў). Калі яны не з'яўляюцца АК, можна і выдаліць, я не спрачаюся, аднак спачатку трэба выдаліць УД ўдзельніка Peisatai, бо гэта тым больш не АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:10, 26 кастрычніка 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Akijan|Akijan]], захоўвайце, калі ласка, ветлівасць у размовах. Пытанне не ў тым маюць нейкія тапонімы/гідронімы балцкае ці афраамерыканскае паходжанне. Асноўнае пытанне ў тым ці можна дадаваць у артыкулы аб тапонімах, гідронімах, прозвішчах, канкрэтных людзях інфармацыю аб этымалогіі кораня слова падобнага да назвы дадзенага аб'екта. А таксама дадаткова ўзнята пытанне, што рабіць, калі звесткі аб паходжанні назвы ёсць, але аўтарытэтнасць іх крыніцы пад сумневам: такую інфармацыю ў артыкул не дадаваць наогул ці дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 12:55, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], датычна другой вашай рэплікі — відавочна ''дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі''. Мы ж не маем патрэбы ў эканоміі паперы, працэсы і з'явы можам паказваць шырока і рознабакова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:59, 26 кастрычніка 2025 (+03) : {{u|Akijan}}, ці маеце вы дадатковыя ўліковыя запісы ў праэкце і чаму вырашылі напісаць у гэты раздзел з менавіта з новага? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:05, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Папрасілі ўключыцца з дыскусію. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:09, 26 кастрычніка 2025 (+03) Peisatai пачаў дадаваць у артыкулы свае "этымалогіі" са спасылкай на нейкую кніжку А. Мікуса (<nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>). Зразумела, што гэта не аўтарытэтная крыніца ("смеццевая крыніца", як ён сам тут выказваецца). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:55, 27 кастрычніка 2025 (+03) :[[Алесь Мікус|Мікус]] не горай за Жучкевіча або Пракаповіча, прынамсі, ведае літоўскую мову на высокім узроўні. Калі падсумоўваць. Застаецца пастанавіць, што сведчанні пра этымалогію ад неспецыялістаў не прымаем як крыніцы. Калі нехта вызначае паходжанне гідронімаў, то мае быць не проста лінгвістам-славістам, але і балтыстам, а калі і фінаўгрыстам. І практычна ўсё трэба будзе выдаліць. Таксама, што этымалогію для вялікай Дзвіны і іншага мы не прымаем для малых Дзвін і іншага, калі яны яўна асобна не названы ў крыніцы. Ніякія "імёны рэк з -упа імаверна балцкага паходжання", як любяць мовазнаўцы, нам не прыдатныя. Што найболей непрыемна, калі і праўда сістэматычна пазначаліся крыніцы, дзе нічога з чаканага або хоць блізкага да яго не было. Адзінкавыя выпадкі можна зразумець, асабліва калі пасля пазначэння крыніцы было шмат правак. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::''Мікус не горай за Жучкевіча'' Жучкевіч прызнаны спецыяліст ў навуковым свеце, працаваў у БДУ, аўтар некалькіх кніг, артыкулаў у навуковых часопісах, на яго дагэтуль спасылаюцца іншыя навукоўцы. І не трэба яго папракаць тым, што ён географ, бо тапаніміка - гэта не толькі лінгвістыка, але і геаграфія, і гісторыя, і краязнаўства - усё разам. Сапраўднае тапанімічнае даследванне тады, калі даследчык даследуе канкрэтны аб'ект. Калі гэта горад, ён вывучае ягоную гісторыю, хто і калі яго заснаваў, калі гэта рака ці возера, вывучае іх геаграфічныя, гідралагічныя ўласцівасці - каб паспрабаваць зразумець, чым яны вылучаюцца, чаму людзі маглі іх так назваць. А не проста сядзіць сабе ў кабінеце і жангліруе словамі з розных моваў. Знасці падобныя словы можна, а вось ці будуць яны мець нейкае рэальнае дачыненне да дадзенага горада ці ракі? І Жучкевіч пры падрыхтоўцы свайго слоўніка карыстаўся працамі іншых вядомых навукоўцаў, у тым ліку і лінгвістаў: Фасмер, Тапароў, Буга, Развадоўскі, Машынскі, Лер-Сплавінскі і г. д. (спіс літаратуры ён прыводзіць). А Мікус хто такі? Якое дачыненне ён мае да навуковага света ўвогуле і да тапанімікі ў прыватнасці? І пры чым тут яго веданне літоўскай мовы? Яе ведаюць больш за 3 мільёны чалавек, гэта не значыць, што кожны з іх можа пісаць аб тапаніміцы Беларусі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:11, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] на што толькі не спасылаюцца. Гэта можа быць апраўдана, калі транслюецца меркаванне аўтарытэтных мовазнаўцаў, а сам ты не маеш да іх доступу. Цяпер гэта ўсё даступна ў асноўным і пасрэднік не патрэбны. Што да ўласных распрацовак этымалогіі, не геаграфічная гэта справа, чалавек не падрыхтаваны для гэтага часта не бачыць відавочных рэчаў, які б ні быў паважаны і тытулаваны ў сваёй галіне. Вядома, географ можа мець дадаткова і такую кваліфікацыю, але пра Жучкевіча мы гэтага не ведаем. Наогул мы ж бачым яго версію ў "Начы" і такога шмат, сустракаў калі выводзіў свае этымалогіі ён з позніх, скажоных часамі назваў. Я ж і кажу, што ў плане этымалогіі яны роўныя, у Жучкевіча няма кваліфікацыя для яе, а Мікула "вагі" ў тым самым навуковым свеце, хоць кваліфікацыі яўна болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::Заглянуў у артыкул пра [[Лужаснянка|Лужаснянку]] і [[Бабруйка]]. Я думаю, калі чляненне дастаткова відавочнае (і корань, і ўтваральнік вядомыя ў балцкіх назвах), то можна пакідаць, гэта не УД. ::У менш відавочных выпадках трэба прыбіраць. ::Другое. Калі прыводзяцца аналогіі і прыводзіцца спасылка, дзе яны прапісаныя, але там няма канкрэтна пра назву, да якой яны прыводзяцца, то гэта не падлог, а спасылка на аналогіі. Наколькі гэта УД, трэба глядзець у кожным канкрэтным выпадку. ::Трэцяе. Удзельнікам Warum і Peisatai трэба настойліва параіць прыйсці да супрацоўніцтва, калі ўжо абодва столькі сілаў кладуць на тапанімію. Пакінуць лаяць адзін аднаго і тым больш спрабаваць дэананімізаваць, у цяперашніх палітычных варунках. ::Прапаную на гэтым пакрысе гэтую дыскусію завяршаць. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:34, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::Для каго ''чляненне дастаткова відавочнае''? Асабіста для вас відавочнае адно, для другога - другое, для трэцяга - трэцяе. Адну й тую ж назву можна "расчляніць" па-рознаму, і вытлумачэнне гэтых часцін можа быць рознае, нават у адной мове (а тут і з мовамі магчымыя варыянты). Гэтым павінны займацца спецыялісты, а не аматары. І з аналогіямі - тое ж самае. Тое, што адна назва ёсць аналагам іншай назвы - гэта павінна быць напісана ў навуковых працах прызнаных спецыялістаў, а не самі ўдзельнікі праэкта будуць самастойна вырашаць, бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а паркан, на якім кожны піша ўсё што хоча. І з этымалогіяй прозвішчаў - тое ж самае. Уявіце сабе, нехта захоча напісаць, што аналагам назвы Мінск (Менск) з'яўляецца назва вострава Мэн, а аналагам назвы беларускага Брэста - назва французскага Брэста, бо яму гэта відавочна... І ўвогуле, чаму абавязкова ў кожным артыкуле пра нейкі населены пункт ці раку/возера, трэба абавязкова пісаць пра этымалагію назвы?! Калі пра нейкі дадзены аб'ект пакуль няма аўтарытатнай крыніцы на гэтую тэму, то можа будзе лепш увогуле нічога не пісаць, чым нешта там выдумляць ад сябе? Каму і навошта гэта трэба? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:20, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::Калегі, думаю, я '''паспяшаўся прыміраць удзельнікаў Peisatai i Warum'''. Калі апошні стаў завочна нападаць на Мікуса, мне стала пакрысе ўсё станавіцца на свае месцы. ::: <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>. :::Ва ўсякім разе, удзельнік Warum прарабіў тытанічную працу па перапрацоўцы артыкулаў удзельніка Peisatai, які відавочна даў маху і шмат дзе (не ўсюды) перагнуў. Калі Peisatai пад уплывам спасылак ад Warum праробіць '''работу над памылкамі''' ў артыкулах, то гэта будзе сапраўды выпадак, калі па-марксісцку з Тэзіса і Антытэзіса выйдзе не дрэнны Сінтэз. :::Яшчэ хацелася б больш пачуць '''пра славяна-індыйскую гідранімію''' на быццам бы балцкай тэрыторыі, магчыма, трэба было б асобны артыкул пра гэта напісаць, няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:27, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::''няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў'' Калі вы чакаеце ад мяне ўласных даследванняў у стыле Peisatai, то іх зразумела не будзе. Па-першае, гэта забараняюць правілы праэкта, а па-другое, навошта мне тут нешта выдумляць і пісаць горы нейкага флуда? У меня для гэтага няма ніякай матывацыі. А ў яго, відаць, ёсць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:49, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Калі ласка, давайце больш канструктыўна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:51, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ніякага дачынення ні да якога Дзермана я не маю. Доказы смешныя: за тэрмін, які больш за 5 месяцаў, вы знайшлі аж цэлых 3 супадзенні па часе)) І ўвогуле, не трэба пастаянна ўводзіць дыскусію ў бок. Спрэчка тут не пра балтаў, славян, індыйцаў, Мікуса, Дзермана і г. д., а пра тое, ці можа ў энцыклапедыі чалавек пісаць свае ўласныя здагадкі і меркаванні? Правілы вікіпедыі гавораць, што не, артыкулы тут пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі вам так хочыцца балцкіх версій тапонімаў, то літаратуры на гэтую тэму хапае, той жа Тапароў пра гэта вельмі шмат напісаў. Дадавайце і ніхто супраць не будзе. Але Peisatai нават і балтыста Тапарова перакручвае, ставіць на яго спасылку, а піша нейкую адсябяціну, чаго ў Тапарова зусім няма (прыклады я прыводзіў яшчэ ў маі). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:24, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ох ужо гэтыя дэаноны :( А якая розніца? Тут да крыніц фармальны падыход і суб'ектыўныя крытэрыі. Справа толькі як мы будзем рабіць, прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі, тады пойдуць і Жучкевіч з іншымі, і Мікус. Або толькі выключна яўных тэматычных лінгвістаў, тады ні Жучкевіч, ні Мікус не пойдуць. Ачышчаем і жывём спакойна. Калі першы варыянт, паўтаруся, трэба вярнуцца і трымацца палітыкі невыдалення. Калі былі выпадкі ўяўнага ўжывання крыніц, так болей не рабіць ні пад якім соусам. Выпрацаваць нейтральныя формы, які будуць адпавядаць стану крыніц, напрыклад, "у балцкіх гідронімах вылучаюць корань y-[зноска] і пашыральнік -x[зноска], але ці яны ў назве гэтай Yx яўна не адзначана". Спыніць канфрантацыю на балцка-славянскай этымалагічнай глебе, у асноўнай масе гэта пэўна ніколі не вызначаць, будуць толькі болей або меней кваліфікаваныя гіпотэзы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Пане [[Удзельнік:M.L.Bot|Максіме]], канешне ж будзем ''прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі''. Вікіпедыя для таго й прызначана, каб трансляваць веды з розных галін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:16, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] , тэарэтычна правілы вымагаюць не хоць якіх, а аўтарытэтных крыніц. Але звычайна так катэгарычна пытанне паўстае ў спрэчных выпадках, што ў нас цяпер і ёсць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Маем звычай у БелВікі трактаваць аўтарытэтнасць крыніц таксама шырока, аж да навінных. Узнятая тут бура не нагода для фундаментальных змен. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::: {{u|Akijan}}, я выдаліў частку вашай рэплікі, якая была датычна вашых здагадак датычна асобы іншага ўдзельніка. Па-першае гэта парушае [[ВП:ЭП]], а дакладней парушае "прадузятасць, навешванне «цэтлікаў» на апанентаў". Па-другое, у Вікіпедыі нельга займацца [[доксінг]]ам. Таксама чытайте [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikimedia_Foundation_statement_on_paid_editing_and_outing афіцыйную пазіцыю фонду Вікімедыя] датычна аутынгу іншых асоб. Я вас папярэджваю, што наступным разам за парушэнне [[ВП:ЭП]] ваш доступ да рэдагавання Вікіпедыі можа быць заблакаваны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Удзельнік МоцныБрат, патлумачце ласка, на падставе якіх фармальных правілаў Вікіпедыі Вы выдалілі частку майго паста, у якім я параўнаў час напісання ўдзельнікам Варум тут сваіх пастоў з <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>.? Дэананімізацыя забароненая толькі калі гэта пагражае пераследам па палітычных, рэлігійных падставах, а Дзермана ў Беларусі ніхто пераследваць не будзе, бо ён на баку ўладаў. Калі ласка, дакладную спасылку на рэгуляцыю. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#c-MocnyDuham-20251028124700-Akijan-20251028112700|гэты]] і [[Размовы з удзельнікам:Akijan#c-MocnyDuham-20251028125100-Папярэджанне|гэты]] каментар. І я зноў выдаліў вашу рэпліку з магчымым дэанонам па гэтых прычынах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Добра, прачытаў, пагаджуся, быў раманаў. Але ж паведаміць зацікаўленым асобам, думаю, правілы Вікіпедыі не забараняюць. Бо калі ўдумацца, гэта з глузду з'ехаць што робіцца. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:05, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Вы не ведаеце, ці з'яўляецца ўдзельнік той асобай, пра якую кажаце. А калі ён ніяк з ёй не звязаны? Зараз вы ствараеце ціск на ўдзельніка тым, што камусьці пра яго штосьці скажаце. Ваша пагроза "паведаміць зацікаўленым асобам" парушае [[ВП:НАПА]]. Калі ласка, не пагражайце тут нікому. [[ВП:СУ|Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:17, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::Думаю, тады Вам варта з такой жа строгасцю адрэагаваць на спробу дэанону вышэй з боку ўдзельніка Варум ("падазраю, што гэта ён сам і ёсць") і прывесці да балансу. ::::::::Карацей, спадзяюся, нехта ўсё ж возьмецца выпраўляць тое, што тут з ідэалагічных прычын творыць апазнаны ўдзельнік Варум. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:58, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::: Тое самае тычыцца і {{u|Için warum}}, канешне. Не бачыў яго рэпліку. Калі ласка, спыніцеся і пачніце камунікацыю згодна з [[ВП:ВЕТ]]. Галоўнае прыйсці да кансэнсусу і пачаць дапаўняць Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:02, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::: Па-мойму, кансэнсус тут можа быць толькі адзін - выконваць правілы вікіпедыі, там усё прапісана, а не вынаходзіць тут веласіпед. Мне цяжка ўявіць падобную дыскусію ў нейкім іншым моўным раздзеле, напрыклад, у англійскім ці рускім. Дарэчы, Peisatai спрабаваў пісаць свае ўласныя даследванні і ў рускай ВП, аднак відаць не атрымалася, тады ён цалкам пераключыўся на беларускую, і тут, як гаворыцца, "пракаціла". На жаль. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:41, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::: У іншых моўных раздзелах смецця больш, чым у БелВікі. Не буду тут прыводзіць доказы з уласных даследаванняў на гэты конт. Таксама нагадаю, што Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:46, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::Чаму Вы не выдалілі ў згаданай рэпліцы спробу дэанону? [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:22, 30 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], калі ласка, дазачысціце тое, што можа быць дэанонам, можа, і версіі нейкія можна закрыць для прагляду правамі адміна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:12, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Выдаліў! Зараз паспрабую закрыць версіі [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Здаецца ўсё прыбраў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:09, 3 лістапада 2025 (+03) === Праект рашэння === Не хочацца, каб тэма заставалася адкрытай, таму я падрыхтаваў праект рашэння. Калі ён не сустрэне вострай крытыкі, то набудзе моц праз тыдзень. Вітаю дапрацоўку з боку дасведчаных удзельнікаў.<br /><br />Звесткі аб этымалогіі дапускаюцца толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. Неправяраемыя крыніцамі сцвярджэнні выключаюцца і не павінны размяшчацца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі (гл. [[ВП:ПРАВ]]). Фармулёўкі ў пытаннях этымалогіі ў «спрэчных артыкулах» павінны быць прыведзены з відавочнай атрыбуцыяй у тэксце: «па меркаванню X», «згодна з Y», і з дакладнай бібліяграфічнай спасылкай. Указваць паходжанне канкрэтнага тапоніма ці гідроніма варта толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект. Перанос агульных мадэляў «корань/фармант» на назвы, не згаданыя ў аўтара, разглядаецца як ўласнае даследаванне і не дапускаецца. Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя (гл. [[ВП:НУДА]]).<br /><br />Дапускаецца прывядзенне розных версій паходжання, у тым ліку балтыйскіх, славянскіх і іншых, але кожная толькі са спасылкай на надзейную крыніцу, з карэктнай атрыбуцыяй аўтара і ўзважанай падачай без катэгарычнасці там, дзе ў літаратуры няма кансэнсусу. Прыярытэт аддаецца профільным лінгвістам і выданням, якія рэцэнзуюцца. Папулярызатарскія і краязнаўчыя артыкулы магчымы толькі з відавочнай маркіроўкай іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні да профільнай літаратуры.<br /><br />Нагадваю аб недапушчальнасці войн правак. Персанальныя выпады і любыя спробы дэананімізацыі будуць выдаляцца. Пры паўтарэнні магчымы блакіроўкі. Па спрэчных пытаннях прашу адкрываць тэму на старонцы абмеркавання артыкула і весці дыялог там.<br /><br />Абмеркаванне носіць метадалагічны характар, гаворка пра правяральнасць і спосаб падачы, а не пра супрацьстаянне балтыйскіх і славянскіх трактовак. Праект адкрыты для розных навуковых версій пры ўмове акуратнай атрыбуцыі, надзейных крыніц і захавання этыкі зносін. Дзякуй усім удзельнікам за ўклад і канструктыў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:20, 15 лістапада 2025 (+03) : Усё ідзе сваім чарадом, [[Удзельнік:MocnyDuham]] не выдумвай усялякія бздуры. Гэта была ''вострая крытыка'', калі ты не зразумеў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 15 лістапада 2025 (+03) :: "Сваім чарадом" усё ідзе з мая. За гэты час ужо былі блакіроўкі і некалькі вялікіх амберкаванняў. Трэба было ўжо нешта прыдумаць, каб удзельнікі маглі мець магчымасць разам правіць Вікі без сварак. На гэта быў выказаны кансэнсус вышэй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:53, 15 лістапада 2025 (+03) ::: Сам па сваіх правілах і жыві. [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] ''звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце нейк сур’ёзней. Правілы і парады адносна паводзін і культуры размоў у Вікіпедыі вы ведаеце. Намагайцеся, калі ласка, не даводзіць да абсурду. Пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] паспрабаваў сфармуляваць кансэнсус, каб улагодзіць канфлікт, які цягнецца даўно. У вашых жа каментарыях я бачу спробы накаліць асабісты канфлікт, каб усе ўдзельнікі гэта незразумела што чыталі... Давайце, калі ласка, па справе. Таксама было б нядрэнна вам адрэагаваць у абмеркаванні вышэй пра вашыя нападкі (як мне гэта бачыцца з таго кантэксту, які я маю) на ўдзельніка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:15, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пры ўсёй павазе: ''кансэнсус '''звычайна''' дасягаецца натуральным шляхам''. Па гары тэксту вышэй відаць, што кансэнсусам і не пахне ўжо даволі даўно. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:04, 16 лістапада 2025 (+03) : @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], што думаеце? Гэты праект з большага тычыцца вашай работы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:14, 18 лістапада 2025 (+03) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::: Нармальна ўсё, кансэнсуса дасягаем не тут, а ў працэсе рэдактарскай працы. Гэта гара тэксту ні аб чым і ні да чаго. [[Удзельнік:IshaBarnes]], давайце лепш будзем артыкулы правіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:32, 16 лістапада 2025 (+03) :::::: А хто супраць? Я толькі за. Але калі ўжо вынесена гэтая вайна на агульнае абмеркаванне, то трэба неяк вырашаць. Адміны на тое і адміны, каб такімі праблемамі займацца. -- [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:57, 16 лістапада 2025 (+03) ::::::: Вайна скончана, прававеды толькі ніяк не супакояцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:00, 16 лістапада 2025 (+03) :::::::: {{u|JerzyKundrat}}, прыпыніце тролінг і выконвайце [[ВП:ЭП]]. Грубы стыль зносін з навешваннем цэтлікаў на ўдзельнікаў ніхто доўга цярпець не будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 16 лістапада 2025 (+03) ::::: Сур'ёзней ужо няма куды — не выдумвайце дурасцей. Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. Кансэнэнсус дасягаецца натуральным чынам. Лепш бы кантэнту ў БелВікі дадалі, чым праўнікаў з сябе строіць. — --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:24, 15 лістапада 2025 (+03) :::::: Адным з галоўных прынцыпаў вікіпедыі з'яўляецца тое, што артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе ўласных меркаванняў усіх жадаючых. Бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а сметнік. Калі хтосьці хоча прасоўваць нейкія свае ўласныя ідэі, то для гэтага існуюць іншыя пляцоўкі (блогі, форумы і г. д.). Энцыклапедыя не для гэтага.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:57, 18 лістапада 2025 (+03) :выглядае лагічна, як і мае быць. Можа не заўсёды будзем прыдзірацца да якасці крыніц, але вядома, што ў розных крыніц розная вага. Калі што, можна ўжо абмяркоўваць удакладненні да правіл аўтарытэтнасці крыніц [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:58, 15 лістапада 2025 (+03) :: на хвіга стока букф, не пайму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:01, 15 лістапада 2025 (+03) :Прапанова вырашэння спрэчкі слушная. Аднак не зразумела, чым павінна стаць гэтая прапанова. Застанецца каментаром на старонцы запытаў да адмінаў? У такім выпадку наўрад ці яна будзе мець нейкую сур'ёзную моц. Трэба было б аформіць як [[Вікіпедыя:Правілы#Прызначэнне|рэкамендацыю]] прынамсі. І ў такім выпадку, было б лепей, каб гэтае абмеркаванне вялося шырэй - не толькі на старонцы запытаў да адмінаў, але і на форуме, напрыклад, ці нейкім іншым чынам пашырыць праект. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:20, 16 лістапада 2025 (+03) : Дзякую, Спадар [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], за прапанаванае рашэнне. З майго боку будуць наступныя заўвагі: :: 1) Я прапаную перафармуляваць сказ "Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя". Падзел слова на корань і суфікс - гэта тое, што вывучаецца ў школе і што з'яўляецца ўсё ж такі базавымі ведамі. Калі раптам у артыкуле спатрэбіцца прапісаць, які ў слове суфікс, то я нават не ўпэўнена, што на такое наогул патрэбны хоць нейкія крыніцы. А вось падзел кораня слова на часткі - гэта ўжо этымалогія і тут я цалкам згодная ў неабходнасці спасылак на профільную літаратуру. :: 2) Прапаную таксама дадаць рашэнне наконт магчымасці ці не магчымасці прапісваць у артыкулах аб адных аб'ектах інфармацыю аб паходжанні назваў іншых аб'ектаў. Напрыклад, у артыкулах аб гарадах інфармацыю аб паходжанні назваў рэк, у артыкулах ад адных рэках інфармацыю аб паходжанні назваў іншых рэк, у артыкулах аб людзях інфармацыю аб паходжанні прозвішчаў.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 02:03, 16 лістапада 2025 (+03) ::: [[Удзельнік:Hanylka]], давайце ва не будзеце навязваць іншым, пра што пісаць, а пра што не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:06, 16 лістапада 2025 (+03) Рэальным кейсам зараз ёсць напр. артыкул [[Мёры]], гл. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D1%91%D1%80%D1%8B&action=history вайну правак]. Калі знойдуцца адміны, ласкава запрашаю! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:13, 17 лістапада 2025 (+03) Асабіста я цалкам згодны з праектам рашэння ад MocnyDuham. Ён усё слушна растлумачыў, аргументаваў згодна з правіламі вікіпедыі. Запярэчыць ці нешта дадаць мне няма чаго. Усё правільна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:51, 18 лістапада 2025 (+03) == Абарона [[Узброеныя сілы Украіны]] == Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў пакуль трывае канфлікт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:35, 17 кастрычніка 2025 (+03) : {{Done}}. Паставіў абарону на 1 год. Прапанова мае сэнс. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:44, 17 кастрычніка 2025 (+03) == Блакіроўка [[Удзельнік:Jonny Barns]] == Серыя вандальных правак. Зарэгістраваны ажно 14 мая, чагосьці чакаў столькі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) :зрабіў блакіроўку на паўгода ва ўсіх прасторах акрамя размоў з удзельнікам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:12, 8 кастрычніка 2025 (+03) == Абарона [[Францыск Скарына]] == {{закрыта}} Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў як старонку вялікай наведвальнасці. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03) : Папулярная і статусная старонка. Абарона мае сэнс. {{зроблена}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:21, 30 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Зрабіць перасылку з абароненага шаблона == {{закрыта}} Вітаю. Калі ласка, зрабіце перасылку з {{ш|*}} проста на {{ш|·}}, цяпер яна падвоеная праз {{ш|•}}. Нічога, быццам, зламіцца не мусіць, коды гэтых шаблонаў блізкія да аднолькавасці. Сам не магу, бо {{ш|*}} абаронены ад правак. Два першыя шаблоны самотныя, у іх няма нават элементаў Вікіданых. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:24, 21 верасня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 21 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Парушэнне парадку абмеркаванняў == Адміністратар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] на свой капыл трактуе значнасць артыкулаў у Вікіпедыі ([[Вікіпедыя:Да_выдалення#Яўген_Яўгенавіч_Аснарэўскі]]) і імгненна вырашае, што ёсць значным, а што — не. На ягоную думку, артыкул пра фэйсбук-ваяра, біяграфія і дзейнасць якога грунтуецца на запісах у фэйсбуку самой асобы, аўтаматычны робіць асобу значнай на падставе атрымання перамогі на конркурсе літаратурных пачаткоўцаў. Прашу іншых адміністратараў паўдзельнічаць у абмеркаванні і ацаніць значнасць асобы, якая пад рознымі нікамі ў розных моўных раздзелах піша пра сябе артыкулы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:15, 9 верасня 2025 (+03) : Тут пагаджуся, што тэма была закрыта досыць хутка і можна было бы даць больш часу на яе абмеркаванне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:00, 10 верасня 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], пан JerzyKundrat не адмін, здаецца, з чэрвеня. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 07:37, 10 верасня 2025 (+03) ::То няхай мо @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] здыме шаблон пра сцяг адміністратара ў сябе на старонцы ўдзельніка [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:08, 10 верасня 2025 (+03) ::: Не магу, мая асабістая старонка пад абаронай і правіць яе могуць толькі адміністратары)) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 10 верасня 2025 (+03) :::: Вам змяніць абарону да "ўсіх удзельнікаў"? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:27, 10 верасня 2025 (+03) ::::: Так, дзякуй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:30, 10 верасня 2025 (+03) :::::: Няма за што! Зрабіў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) :Мяне ўсё больш дзівіць наяўнасць сцяга даглядчыка ў калегі Lš-k. Няма ніякага парушэння правілаў у падвядзенні выніку на падставе наяўнасці ў літаратара значнай прэміі, і ўсё роўна для маладых яна літаратараў ці не, таму што правілы не канкрэтызуюць гэтую дэталь. Затое ў нас у гэтай нязначнай на думку ўдзельніка прэміі ёсць артыкул і нават катэгорыя для лаўрэатаў. Можа, тады і артыкул пра прэмію трэба выдаліць? Артыкулы аб заведама значных дзеячах могуць пакідацца хутка, а пан Ежы даў тыдзень, каб выказацца. Тут няма ніякага парушэньня правілаў. Таксама ігнаруецца факт, што для значнасці дастаткова і некалькіх намінацый на значныя прэміі. У артыкуле ўказана, што Аснарэўскі двойчы намінаваўся на Дэбют (паэзія і проза), намінаваўся на Прэмію Арсенневай і Гедройца. Гэта таксама нязначныя прэміі? Ці ёсць нейкі кансэнсус, што намінацыі не лічацца? Тады чаму ў правілах напісана "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". І як новаму ўдзельніку, такому як я, разабрацца і вызначыць значнасць перад напісаннем артыкула, калі правілы не працуюць? Згадкі прозы Аснарэўскага ў навуковых выданнях удзельнік Lš-k нібыта не заўважыў, а публікацыі ў вядучых літаратурных выданнях Беларусі і РФ, такіх як «Дзеяслоў» і «Сібірскія агні» ігнаруюцца. Што трэба, каб калега быў задаволены? Нобелеўка? Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў што Аснарэўскі гэта я, што ўвогуле ненармальна, і, адпаведна, што аўтабіяграфію трэба выдаліць, хаця няма правіла, якое забараняе аўтабіяграфіі, пра што калегу неаднаразова было сказана. І яшчэ ён увесь час паўтарае, што ў артыкуле цытуецца Фэйсбук Аснарэўскага, хоць калегу было працытавана [[ВП:БС]], а паводле гэтых правілаў такое цытаванне дапушчальна. Чым дольш я назіраю дзеянні калегі Lš-k, тым больш мне здаецца, што ён 1. Не разумее правілы праекта. 2. Актыўна парушае іх нягледзячы на ​​заўвагі і мае намер рабіць так і ў будучыні 3. Мае нейкую асабістую непрыязнасць да Аснарэўскага. Таму вынік дасведчанага і паважанага калегі JerzyKundrat я лічу цалкам абгрунтаваным, а дзейнасць калегі Lš-k дыструктыўнай і патрабуючай адміністрацыйных дзеянняў. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 14:49, 10 верасня 2025 (+03) ::не разумею, як сцяг Даглядчыка стасуецца тут да сітуацыі. Лепш разбірайцеся, як дасягнуць кансэнсусу, а не як пакараць іншых удзельнікаў ці як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца. Чалавеку вынеслі папярэджанне за неэтычныя паводзіны, далей будзем глядзець. Абмеркаванне або скончыцца, або працягнецца, будзем рэагаваць адпаведна таму, як удзельнікі размовы будуць сябе паводзіць. З цытатамі з фэйсбука лепш не перабольшваць, калі яны не нясуць энцыклапедычнай значнасці. У [[ВП:БС]] пішацца, што цытаты мусяць быць у АК, у [[ВП:АК]] асобна прапісана, што інфармацыі з сацсетак лепш пазбягаць, тым больш, што гэта першасная крыніца, а лепш карыстацца другаснымі ці трацічнымі неафіляванымі крыніцамі. Я згодны, што правілы адносна значнасці ў беларускай вікі могуць быць недасканалымі, але яны ёсць і іх трэба прытрымлівацца і чытаць уважліва. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:08, 10 верасня 2025 (+03) :::Флаг наглядчыка ва ўдзельніка, які дэманструе неразуменне правілаў, у прыватнасці, відаць, не ведае, што аўтабіяграфіі не забаронены і сац. сеткі сучасніка можна цытаваць, а галоўнае не хоча чуць аргументы калегаў, якія цытуюць яму правілы выклікае ў мяне сумневы. Пытанне праф. прыдатнасці. Я маю на гэтае поўнае права. Рашэнне прымуць адміны, я ім яго не навязваю. Але заўважу, што ў той жа рускай вікіпедыі прэтэндэнтаў на сцяг патрулюючага ганяюць быццам ён хоча стаць адмінам. Хаця я не лічу, што тут трэба браць прыклад. :::У артыкуле пра Аснарэўскага напэўна тры-чатыры цытаты з Фэйсбука, а не палова, як піша калега Lš-k. Як мінімум дзве з іх з крытыкай, якраз, каб пазбегнуць рэкламнасці, для асвятлення розных пунктаў гледжання, гэта тое чаго быццам бы і жадае калега Lš-k. Цытаты можна прыбраць нават цалкам, я асабліва не супраць, проста гэта якраз і зменшыць крытыку ў артыкуле. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:26, 10 верасня 2025 (+03) :::: Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], выказваннем наконт таго, што ''як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца'', таксама не варта падвышаць градус палемікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:41, 10 верасня 2025 (+03) :::::згодзен, можа не самы ўдалы выраз. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:54, 10 верасня 2025 (+03) ::::Адзначу тут, што ўдзельніца Hanylka выдаліла тэкст, заснаваны на Фэйсбуку. Артыкул, як лёгка ўбачыць, не знік. Проста стала менш крытыкі. Калі калезе Lš-k такі менш крытычны варыянт падабаецца больш, то ОК. Калі менш крытыкі ў артыкуле гэта лепш, і тое дапаможа дасягнуць кансэнсу, то няхай будзе так. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:14, 10 верасня 2025 (+03) ::Быць намінантам на прэмію Дэбют і Прэмію Арсенневай можа любы, хто праходзіць паводле сціплых крытэраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:16, 10 верасня 2025 (+03) ::: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], акурат склалася, што ў БелВікі для артыкулаў пра беларускамоўных творцаў крытэрыі сціплыя, захоўваліся старонкі пра асоб напр. адно пры наяўнасці іх публікацый у агульнанацыянальных літаратурных часопісах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::Я тут паглядзеў архіў абмеркаванняў на выдаленне, дзе мяне папярэдні раз аўтары абвінавачвалі ў перадузятасці і неэтычнасці (гэта адбываецца амаль штораз, калі чалавек піша сам пра сябе, альбо хтосьці з яго кола). То ў той раз вы пра местачковыя прэміі (цытата) казалі зусім адваротнае ([[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2025#Мікіта_Мікалаевіч_Броўка]]). -- [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:32, 10 верасня 2025 (+03) ::::: І тады я казаў, што ''местачковыя прэміі'' дадаюць значнасці ''грамадскім ініцыятывам'', якія іх атрымалі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:39, 10 верасня 2025 (+03) :::Будзе аўтарытэтная крыніца, якая пацвярджае гэтую выдатную заяву? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:25, 10 верасня 2025 (+03) ::::Паглядзіце ўмовы гэтых прэмій. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:26, 10 верасня 2025 (+03) :::::Я не збіраюся нічога глядзець і здагадвацца, што вы мелі на ўвазе. Вы павінны даказаць свае сцвярджэнні. Самі прыносьце АК і патлумачце, як намінацыя на вядучыя беларускія прэміі можа быць нязначнай. Я гэтага ўвогуле не разумею. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:37, 10 верасня 2025 (+03) ::::::На гэты прэміі намінуюцца ўсе, хто адпавядае крытэрам. Напрыклад, прэмія Арсенневай — трэба проста мець кнігу і падаць заяўку ([https://penbelarus.org/2025/01/22/reglament-pravyadzennya-litaraturnaj-premii-imya-natalli-arsennevaj.html не патрэбна нават друкаваная кніга]). [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:48, 10 верасня 2025 (+03) ::::::Прэмія Гедройца называе «намінантамі» ўсе вылучаныя кнігі, якія проста праходзяць намінальны крытэр. Тое, што звычайныя людзі лічаць «намінацыяй» — гэта доўгі спіс прэміі, куды ён вядома ж не ўвайшоў. Доўгія спісы можна глядзець у артыкуле [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:55, 10 верасня 2025 (+03) :::::::Я бачу толькі адну спасылку на АК і не бачу тамака пацверджання вашых слоў. Прапануюць дасылаць кнігі, а дзе сказана, што яны не праходзяць адбор у спіс намінантаў, які потым публікуецца? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:02, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::Чытайце больш уважліва. Калега, гэта вельмі вядомыя беларускія прэміі, і вам як знаўцу літаратурных «рускіх таўстуноў» павінна быць вядома аб літаратурных працэсах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::Я яшчэ раз перачытаў, і бачу толькі розныя ўмовы, суму ўзнагароды, тэрміны. Так, кнігу прапануюць дасылаць самому аўтару. І што? З гэтага вынікае, што тыя, хто трапіў у намінацыю, не праходзяць конкурсны адбор? Дзе пра гэта? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::::Каб трапіць у намінацыю — трэба проста мець кнігу, якая адпавядае ўмовам. Конкурс яна не праходзіць. Конкурсны адбор — гэта доўгі спіс прэміі Гедройца, кнігі якія ўжо прачыталі. У прэміі Арсенневай такога няма, там у конкурс трапляюць проста ўсе, хто адпавядае намінацыі і падаў заяўку, з іх адразу выбіраюць пераможцаў. Такім чынам, значнымі паводле прэміі Гедройца трэба лічыць тых, хто прынамсі трапіў у доўгі спіс, а ў прэміі Арсенневай — прызёраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:58, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::::Калі б было так, дык і, напэўна, самі гэтыя прэміі былі б нязначныя. Што гэта за прэмія, дзе не мае значэння намінацыя. Карацей, я зразумеў, што АК Вы даць для гэтага вельмі дзіўнага меркавання не можаце, адпаведна, аргумент нерэлевантны. Пакідаю гэта на разгляд калег адмінаў, мне тут пакуль усё зразумела. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 18:16, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1#%D0%91%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC цяперашнімі правіламі] адным з крытэрыяў значнасці з'яўляецца пункт "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". Згодна з артыкулам у Аснарэўскага маецца перамога ў «Экслібрыс» і 4 намінацыі на прэміі (Гедройца, на прэмію імя Арсенневай, 2 разы на Дэбют). Адпаведна я лічу, што артыкул адпавядае наяўным крытэрыям значнасці і можа быць пакінуты. Што да зместу артыкула, то лічу карысным пачысціць яго ад усіх нязначных фактаў і фактаў без аўтарытэтных крыніц у адпаведнасці з [[ВП:БС]]. У выпадку, калі [[Удзельнік:Lš-k.|Спадар Lš-k.]] лічыць наяўныя крытэрыі значнасці недастатковымі, то можна паспрабаваць распрацаваць новыя больш дэталёвыя крытэрыі значнасці для пісьменнікаў. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) ::Пра «намінаванне» я напісаў крышачку вышэй. У выпадку з Аснарэўскім людзі блытаюць вылучэнне і намінаванне. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:57, 10 верасня 2025 (+03) === Каментарыі аб выдаленні === Яшчэ раз падвяду рысу, чаму артыкул павінен быць выдалены. Бо вышэй больш абмяркоўваюцца прапісаныя правілы значнасці (якія насамрэч не канстытуцыя, а прапісаны даволі ўскосна і маюць сур’ёзную гнуткасць), «этычнасць» паводзін і іншае пустаслоўства. Адкрываем артыкул. Першы ж сказ біяграфіі: «''Паводле слоў Аснарэўскага''», другі сказ — «''Неаднаразова згадваў у Фэйсбуку''». Яшчэ праз адзін сказ — «''паводле слоў Аснарэўскага''». Наступны сказ — «''Паводле слоў Аснарэўскага ён самастойна набыў навыкі кампазітара''». Наступны сказ — «''Таксама паводле яго запісаў у Фэйсбуку''». Потым ідуць сказы пра згадванні ў СМІ (хоць гэта не мае значнасці для біяграфіі, а згадванні ў СМІ павінны быць устаўлены спасылкамі для падмацавання нейкіх фактаў). Апошні абзац — удзел у інтэрнэт-срачы Фэйсбука (для чаго гэта ўвогуле ў бяграфіі?). Усё, гэта ўся «біяграфія». Па факце, біяграфіі няма, яна ўся напісана «паводле слоў Аснарэўскага» і цытат у Фэйсбуку, ніякімі аўтарытэтнымі ці другаснымі крыніцамі тут не пахне. Няма нават аўтарытэтнай крыніцы аб даце нараджэння асобы. Мы не можам сцвярджаць, што асоба з такім імем увогуле існуе. На маю думку, артыкул відавочна рэкламны і не мае значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:43, 10 верасня 2025 (+03) : [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], ну дык праўце смела, можаце напр. выдаліць раздзел Біяграфія, ці то адным сказам паведаміць пра яе "фэйсбучнасць". Потым адміны вырашаць, вандалізм то быў, ці не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 10 верасня 2025 (+03) ::Навошта выдаляць цэлыя раздзелы, калі можна выдаліць артыкул праз нязначнасць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:53, 10 верасня 2025 (+03) ::: Нельга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) :Мне надакучыла ўвесь час кідаць спасылку на правілы напісання артыкулаў аб сучасніках і тлумачыць, што цытаваць факты біяграфіі сучаснікаў МОЖНА на падставе іх апавяданняў. Калега піша пра класічных дзеячаў і, відаць, не разумее спецыфікі працы з артыкуламі пра сучаснікаў, пра якіх яшчэ не напісалі ў які-небудзь Экадэмічны слоўнік і гэта нармальна. Базавыя рэчы пра Аснарэўскага, а менавіта дата нараджэння і адукацыя, дадзены на падставе аўтарытэтных крыніц, а менавіта біяграфічных даведак у літаратурных часопісах. Можна было б скараціць і да гэтага, і артыкул адпавядаў бы мінімальным патрабаванням. Але навошта, калі ў дадзеных з інтэрв'ю з Аснарэўскім няма парушэння? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:56, 10 верасня 2025 (+03) ::З якога часу местачковыя часопісы Расіі са свастыкай у шапцы сталі аўтарытэтнымі крыніцамі? [https://www.sibogni.ru/content/zolotoy-svet часопіс]. Відавочна, яны публікуюць у сябе на старонках усё, што ім дасылаюць без аніякай праверкі фактаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:00, 10 верасня 2025 (+03) :::Калега, гэта ўвогуле што? Якія свастыкі і местачковыя часопісы? Гэта Сібірскія агні найстарэйшы з дзейных літаратурных часопісаў Расіі, так званы "таўстун", адно з самых прэстыжных рускіх выданняў. Упэўнены, што калі пакапаць, то высветліцца, што рэдактар ​​які-небудзь літаратар, з мноствам прэмій. Там мусіць быць не проста адбор, а кіламетровая чарга. Навошта пісаць, калі вы не ўкурсе. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) ::::Што такое «таўстун» і «рускія выданні»? Пакапайце і пастаўце крыніцу. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:12, 10 верасня 2025 (+03) :::::Давайце я вам лепш дам вось такі артыкул канкрэтна пра Сібірскія агні, каб не губляць час на пошукі АК пра тое, што такое "таўстун" у расійскай літаратуры (я гэта ведаю са школы, дарэчы), так будзе лепш. Тут паказана якога ўзроўню гэтае выданне. :::::https://litrussia.su/2022/04/30/svet-sibirskih-ognej/ [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:18, 10 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:06, 13 верасня 2025 (+03) == Парушэнне этычных паводзін == За [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F&diff=5033307&oldid=5033300 гэтую рэпліку] ''пра чарговага інтэрнэт-вар’ята, які піша сам пра сябе артыкулы ва ўсіх Вікіпедыях'' [[Удзельнік:Lš-k.]] мае быць, на мой погляд, заблакаваны, бо пра [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі]] ён ведае, але гэтым час ад часу займаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:58, 9 верасня 2025 (+03) :Апісанне прадмета па сутнасці — гэта энцыклапедычны стыль, а не абраза. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:06, 9 верасня 2025 (+03) : Цытата персанажа, які піша пра сябе артыкулы ([https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02UPYSYYqfvLpHYBJUbYJk6wp7qB876uHWkmTAmYiFbHtVtagchxyPAbPQePPrsgCal&id=100010783908995 крыніца]): {{цытата|Можа, чарадзейны ФБ, як ужо бывала, данясе мой спіч каму трэба, таму скажу: мяне не спыніць і адмаўляць маю значнасць няма сэнсу. Чулі пра Валан-дэ-Морта, які зрабіў артэфакты-крыстражы і без іх знішчэння нельга было знішчыць яго? Англійскi няўмеха стварыў 7 крыстражаў. У мяне крыстражаў незлічоная колькасць.:)) Энцыклапедычныя артыкулы пра мяне дублююцца на мностве пляцовак, а ёсць яшчэ СМІ, мае біяграфічныя даведкі ў топавых друкаваных літ. выданнях і г.д. Таму, калі які-небудзь грыфендорац, усё ж прыбярэ артыкул пра мяне (адзiн з лепшых у катэгорыі пісьменнікаў), для мяне гэта выдаленне — пстрычка гарошыны па сталёвым шаломе. Цёмнага лорда не адолець з цёмнымі матывамі, як сказаў бы Хлопчык, які выжыў.:)) А я скажу: absit verbo invidia.}}--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:27, 9 верасня 2025 (+03) : Лічу бан крайняй мерай, якой нам трэба ўсемі сіламі пазбягаць, каб не распальваць варожасць у раздзеле. Глянуў абмеркаванні, не хачу судзіць пра значнасць артыкула. Агулам па палаце нашага раздзела, у нас не вельмі прыдзірліва да значнасці. Не маю нічога супраць таго, каб пісалі артыкулы пра жывых людзей і каб жывыя людзі пісалі пра сябе. Прашу @JerzyKundrat у гэтай палкай дыскусіі зыходзіць з добрых памкненняў усіх бакоў канфлікту. Звяртаю пільную ўвагу @Lš-k на тое, што ў дыскусіі шмат перагібаў. На мой погляд, вы ведзяце размову даволі эмацыйна і мабыць вам варта адступіць. Асабліва важна, што вам не раз намякнулі, як вашыя некаторыя інсінуацыі асабіста абражаюць удзельнікаў размовы. Думаю, што ўсе мы хацелі бы, каб нашыя размовы ішлі ў рэчышчы паляпшэння нашага праекта і пошуку кансэнсусу, а не ў пераходзе на асобы, пошуку шкодных элементаў. Нават калі вы ўпэўненыя, што на вашым баку праўда, гэта ні ў якім разе не дазваляе вам абражаць іншых удзельнікаў. Паважайце іншых удзельнікаў і зыходзьце з добрых памкненняў усіх удзельнікаў, нават тых, з кім вы не згодныя. Спадзяюся, што ўсе бакі пастараюцца мінімізаваць канфлікт, каб не прыйшлося прыбягаць да ўмяшання адміністратараў, да чаго і заклікаю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:58, 10 верасня 2025 (+03) :Удзельнік Lš-k тут цытуе самога Аснарэўскага, які як я разумею з'яўляецца ўдзельнікам рускай вікіпедыі. Таму не бачу нічога дзіўнага ў тым, што Аснарэўскі можа глядзець статыстыку артыкула пра сябе ў нашым раздзеле. Мабыць, удзельнік ведае пра дзейнасць Аснарэўскага ў вікіпедыі і таму ўпэўнены, што я гэта ён, хаця сам Аснарэўскі пацвердзіў у цытаванай публікацыі, што не з'яўляецца мной. Аснарэўскі таксама піша, што ўдзельнік Lš-k належыць да групы яго асабістых хейтэраў і хоць гэта недаказальна, паводзіны Lš-k сапраўды здаюцца асабіста мне дзіўнымi, прымушаюць сумнявацца ў яго нейтральнасці. Удзельнік, мяркуючы па дыскусіі ў абмеркаванні артыкула, не разумее, што СМІ могуць з'яўляцца аўтарытэтнай крыніцай, што аўтабіяграфіі пра якія ён крычыць не забаронены, і што цытаванне сац. сетак сучаснікаў дазволена паводле [[ВП:БС]]. Ён не рэагуе на прадстаўленыя спасылкі на правілы, увесь час паводзіць сябе неэтычна, нягледзячы на ​​тое, што яму было паказана на тое, што такія паводзіны закранаюць іншых удзельнікаў і парушаюць правілы, таму, нягледзячы на ​​карысць, якую ён прынёс праекту, ён на мой погляд павінен быць заблакаваны ці сама меней пазбаўлены сцяга даглядчыка, пакуль не вывучыць правілы і не пачне паводзіць сябе ў адпаведнасці з імі. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 07:02, 10 верасня 2025 (+03) :: Выходзіць, што паняцце ''інтэрнэт-вар’ятаў'' у дачыненні да ўдзельнікаў БелВікі блакіроўкі не пацягне, ну няхай грызуцца тады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:41, 10 верасня 2025 (+03) :::Я перад тым як зарэгістравацца ў беларускім раздзеле доўга вывучаў тутэйшыя правілы, глядзеў абмеркаваньні, а яшчэ раней вывучаў ангельскую вікіпэдыю і ў меншым аб'ёме расейскую. Па маіх назіраннях і ў англамоўным, і ў расійскім раздзеле за такое навяшчавае хамства ужо даўно было б строгае папярэджанне, а ў выпадку паўтарэння блакіроўка. Lš-k нават у гэтым абмеркаванні прымудраецца не прасіць прабачэння, а пісаць, што "інтэрнэт-вар'ят" гэта "энцыклапедычны стыль, а не абраза". Гэта значыць, ён высноў не зрабіў і, здаецца, збіраецца працягваць. Чакаю, калі ён ужо пачне слаць адмінаў на тры літары. Я разумею, нам удзельнікі патрэбны, але калі тут вікі-праект, то павінны быць нейкія берагі, таму што гэта ўжо відавочна за ўсе межы выходзіць. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 10:04, 10 верасня 2025 (+03) ::::я лічу, што методыка «хуткі бан за парушэнне правіл» — гэта рудымент з эпохі форумаў. Гэта не тое, што нам трэба слепа капіяваць з іншых раздзелаў ці з папярэдняга вопыту белвікі. Можна спрабаваць думаць у больш канструктыўным рэчышчы. Калі гэтая спрэчка не пяройдзе да нечага канструктыўнага, то будзем прымаць меры, якія могуць не спадабацца ўсім бакам абмеркавання. Таксама прашу ўсіх удзельнікаў размовы прачытаць наступныя артыкулы [[ВП:СУ]], [[ВП:Э]], [[ВП:КС]], [[ВП:НАПА]] (апошняе асабліва тычыцца @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]]). І асобна [[ВП:АЎТА]], [[ВП:Вірт]], [[ВП:БС]], каб разумець пазіцыю @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] і не абясцэньваць яе. Я раблю папярэджанне @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] за паведамленні, напісаныя з мэтай абразіць іншых удзельнікаў. У той жа час заклікаю ўсіх удзельнікаў размовы або адысціся ад размовы і рэдагавання артыкула на пэўны час, каб панізіць эмацыйнасць сітуацыі, або працягнуць абмеркаванне выключна ў канструктыўным рэчышчы без абмеркавання асабістасцей, з павагай да іншых удзельнікаў дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 10 верасня 2025 (+03) :::::Асабіста я даўно ўсе гэтыя правілы вывучыў. Я не з'яўляюся чыім-небудзь віртуалам, пры гэтым аўтабіяграфіі правілы праекту не забараняюць. Гэта значыць, я не бачу наогул ніякай заснаванай на правілах пазіцыі калегі Lš-k і менавіта [[ВП:БС]] і прыбірае адзін з двух яго аргументаў аб праблеме з цытаваннем соц. сеткі Аснарэўскага. Калі ў каго-небудзь ёсць доказы, што Аснарэўскі гэта я, то, калі ласка, дайце іх. З вялікім задавальненнем азнаёмлюся. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:01, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://ru.hrodna.life/articles/evgenij-asnorevskij-7-faktov/ артыкулам] на Гродна Лайф можна даведацца, што Аснарэўскі мае іншы ўліковы запіс і не займаецца беларускай вікіпедыяй. Нават калі удзельнік @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] і з'яўляецца яго фэйкам, у нас недастаткова падстаў, каб правяраць сувязь паміж німі (правіла [[ВП:Вірт]] не парушана). Я магу зразумець чаму ў спадара @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] узніклі падазрэнні, але мы вымушаныя ў гэтым выпадку сыходзіць [[ВП:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|з сумленнасці ўдзельніка]]. Абвінавачванне чалавека ў сувязі с Аснарэўскім дэструктыўна ўплывае на ўвесь дыялог паміж удзельнікамі. Таму я далучаюся да папярэджвання @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] і сардэчна прашу @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так не рабіць. <br><br/>Таксама я хачу папярэдзіць @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]], што каментары ў стылі "Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў" прыводзяць толькі да эскалацыі сітуацыі і парушаюць [[ВП:ЭП]]. Таму я таксама шчыра прашу вас старацца пазбягаць падобнага тону ў размовах.<br><br/>Зрэшты, датычна намінацыі і падвядзення выніку магу сказаць, што імаверна шаноўнаму і дасведчанаму @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] можна было б пачакаць трошкі больш, але па сутнасці вынік правільны. Нейкая хлюпкая значнасць у гэтай асобы ёсць. Таксама я пагаджуся, што зараз артыкул знаходзіцца не ў лепшым стане (і гэта з тым улікам, што ўжо тры дасведчаных удзельніка падыходзілі да яго з чысткі, за што ўсім вялікі дзякуй). Нейкая значнасць у чалавека ёсць толькі з пісьменніцкай і актывісцкай дзейнасці, таму ўсе гэтыя абзацы пра яго кампазітарскія крокі можна смела выдаляць. Таксама частка крыніц з'яўляецца першаснай, на падставе якіх было зроблена арыгінальнае даследванне. Іх таксама можна смела выдаляць. Дарэчы, калі б спадар @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] мог давесці артыкул да розуму - было б звыш файна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:33, 12 верасня 2025 (+03) ::Удзельнік Lš-k добра папрацаваў з артыкулам, ён проста выкінуў з яго некалькі дзясяткаў спасылак на АК і мне ўчора прыйшлося іх вяртаць. Гэта я лічу вандалізм. А сёння я бачу, што вы выкінулі згадкі пра дызайнерскія працы Аснарэўскага, якія былі пацверджаны АК. Я разумею, што павінны быць прадстаўлены перш за ўсё асноўныя напрамкі дзейнасці. Я згодны са скарачэннем тэксту аб музычнай дзейнасці. Але навошта выкідваць пару радкоў аб іншых занятках? Вы выкінулі спасылку на ЖЖ Аснарэўскага, хаця ў чарговы і апошні раз паўтараю, што спасылкі на публікацыі сучасніка не забароненыя ў артыкуле пра яго. У ЖЖ быў паказаны набор спасылак на публікацыі Onlíner, гэта значыць на АК, каб пацвердзіць сцвярджэнне аб напісанні Аснарэўскім цыкла публікацый для гэтага СМІ. Можа варта ставіцца да працы іншых удзельнікаў з большай павагай? Палова раздзела пра беларускіх пісьменнікаў, гэта артыкулы незразумела пра каго з дзвюма спасылкамі на АК, але праблемы ёсць у артыкула пра Аснарэўскага. Я прыйшоў у беларускую вікіпедыю, каб напісаць пра гарадзенскіх краязнаўцаў, якія зрабілі кнігі, якія мне адкрылі краязнаўства. Захапляюся гісторыяй краязнаўствам, каб адпачыць ад кода. Я баяўся, што мой артыкул пра Госцева выдаляць, але аказваецца, што значнасці не хапае Аснарэўскаму. мяне тут абражаюць, робяць вайну з артыкулам і мною асабіста, а ўдзельніка які даўно і свядома ігнаруе правілы акуратна папярэджваюць і яшчэ мне робяць заўвагі пра тон размовы з чалавекам, які называе Аснарэўскага вар'ятам, разумеючы пры гэтым мяне. Я чытаў Фэйсбук Аснарэўскага і там ён скардзіўся на хэйтараў у белвікі. Думаў ён перабольшвае ці нават хлусіць. Бачу, што не. Мне на працы казалі, што белвікі маргінальная тусня дзе правілы не ведаюць нават адміны і лепей, калі я хачу ў вікіпедыю, пісаць у ангельскую. Але я хацеў пісаць на роднай мове. Аднак бачу, што тут немагчыма працаваць. Таму я сыходжу. Можаце выдаляць мае артыкулы, перапісваць, заблакаваць маю ўлікоўку. Калі ласка. Сцяг у рукі. Можна не адказваць, я не буду чытаць. Прашу прабачэння, калі кагосьці пакрыўдзіў і жадаю супольнасці развіцця, але сам у гэтым удзельнічаць не буду. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 08:25, 12 верасня 2025 (+03) :::прапаную абараніць пакуль артыкул для аўтапацверджаных удзельнікаў, каб было менш спрэчак і спроб "паваяваць" [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:29, 12 верасня 2025 (+03) :::: Здаецца не трэба, бо актыўных войн правак там няма ўжо. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) ::: Аснарэўскі не дызайнер. АК не пацвердзілі тое, што ён дызайнер. Адзінае што ёсць - фота лагатыпа пад якім падпісаны Аснарэўскі. Пры гэтым ён ідзе пералікам з іншымі канкурсантамі. Калі ваш дзіця прыносіць на конкурс аплікацыю, а затым яе ставяць на веб-старонку школы – гэта яшчэ не падстава несці гэтую інфармацыю ў вікі. ЖЖ Аснарэўскага не з'яўляецца [[ВП:АК]] і не мае патрэбнай нейтральнасці.<br><br/>Я з павагай стаўлюся да вашай дзейнасці і вельмі спадзяюся, што вы яе працягнеце. Вы маеце рацыю, што артыкулы пра беларускіх письменнікаў трэба паляпшаць. Маю надзею, што вы зможаце гэтым заняцца. Прашу прабачэння, калі вас пакрыўдзіў сваім папярэджваннем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:44, 13 верасня 2025 (+03) == [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med]] == {{закрыта}} Трэба падвесці вынік па [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med|адмінцы Plaga med]] і зрабіць запыт у Вікімедыя, каб яны надалі сцяг. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:47, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Вынік падведзены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:27, 5 верасня 2025 (+03) == [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:Contributions/2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F 2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F] == {{закрыта}} Машынны вандал актывізаваўся. Трэба даць часовую блакіроўку на дыяпазон. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:23, 23 жніўня 2025 (+03) : Тое самае да: :* 12.222.18.2 :* 2600:1005:B250:AB28:A441:C477:148A:C5D1 :* 2601:CF:8200:1B90:7433:177A:12D8:D9C :* 2601:CF:8200:1B90:9486:787F:A8C7:A33E : [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:42, 23 жніўня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 23 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Абнаўленне [[MediaWiki:Edittools]] == Па маім запыце на выпраўленне памылак з цёмнай тэмай адгукнуўся адмін Вікісховішча і ўдзельнік VRT (гл. [[Размовы_пра_MediaWiki:Edittools#Dark mode fix|старонку размоў]]). Ён просіць перанесці змены з пясочніцы, трэба рэакцыя адмінаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 19 жніўня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 5 верасня 2025 (+03) == Адаптаваць [[MediaWiki:Recentchangestext]] пад цёмную тэму == У мяне няма правоў. Трэба абнавіць першы радок з параметрамі табліцы. Там прапісаныя колеры, іх трэба прыбраць, або проста паспрабаваць замяніць радок як у англ вікі: <code>{| class="plainlinks" id="recentchangestext" style="clear:both; font-size: 85%;" role="presentation"</code><br/> [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 30 ліпеня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 5 верасня 2025 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/209.206.25.209|209.206.25.209]] == {{закрыта}} Трэба супакоіць вандала. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 20 ліпеня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 21 ліпеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Удзельнік Peisatai == Вітаю! Прашу звярнуць увагу на дзейнасць удзельніка Peisatai, які выкарыстоўвае Вікіпедыю для распаўсюджвання сваіх уласных даследванняў. Разгарнуў бурную дзейнасць, пішучы нейкія свае ўласныя здагадкі і фантазіі пра паходжанне геаграфічных назваў і прозвішчаў. Пры гэтым значная частка са зробленых ім правак не утрымоўвае аніякай крыніцы. У многіх з паказаных ім крыніц на самай справе гаворыцца пра сугучныя, але зусім іншыя назвы, а частка са зробленых ім правак увогуле з’яўляецца падманам і фальсіфікацыяй. Вось некаторыя прыклады: * [[Важа]] ''Назва балцкага паходжання. Той жа корань Važ- у літоўскай рачной назве Važ-upė. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць, рухацца» [A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 368—369]'' Рака Важа ў крыніцы не згадваецца. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на працу Ванагаса, аднак у рэчаіснасці гэты "Этымалагічны слоўнік літоўскіх гідронімаў" прысвечаны даследванню паходжання назваў рэк і азёр Літвы. Гідронімы ж Беларусі, хаця і прыводзяцца там падчас (для параўнання), але вельмі рэдка. Таму ў большасці выпадкаў ягоныя спасылкі на Ванагаса з'яўляюцца падманам. * [[Ратамка (рака)]] [[Ратамка (аграгарадок)]] [[Ратамка (вёска)]] ''Назва ракі Ратамкі балцкая, корань Rat- як у літоўскіх гідронімах Rata, Rat-upis, латышскіх Rat-upe, звязваецца з літоўскім ratas "кола, акружнасць, замкнёны шлях колам", а сама назва такім чынам канфігурацыйнага значэння[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 273.]. Да кораня Rat- у назве дададзены вакалізаваны гідранімічны суфікс -m-, які таксама ў назве літоўскай ракі Neremà[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 228.].'' Назвы Ратамка ў Ванагаса няма. * [[Абстэрна]] ''Назва Абстэрна старабалцкага паходжання. Яна ігуруе таксама як «Обста» (на карце 1933 года). Так жа сама, Обстай, называецца рака Абеста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.], яе назву збліжаюць з назвай літоўскай нёманскай ракі Abista[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.]. У аснове гэтых назваў індаеўрапейскае ab-, якім абазначаліся рачныя воды[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1.]. Корань Ab- у азёрнай назве перадаваў значэнне «Цякучае, праточнае (возера)».'' Нідзе ў прыведзеных крыніцах назва возера Абстэрна не сустракаецца. * [[Брэст]] ''Наконт назвы Берасця няма поўнай згоды. Існуюць балцкая і славянская версіі паходжання гэтай назвы. Згоднай з балцкай версіяй, назва звязаная з літоўскім brasta, прускім *brastan «брод»[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 247.].'' Хлусня, Брэст там не згадваецца. * [[Вяркуды]] ''Вядомыя сучасныя літоўскія адыменныя прозвішчы Verkis, Verkas, Verkelis, Verkulis, якія звязваюць з verkti "плакаць" (як прозвішча Плакса[Бiрыла М. В. Беларуская антрапанiмiя. 2: Прозвiшчы, утвораныя ад апелятыўнай лексiкi. — Мінск: Навука i тэхнiка, 1969. — C. 325.])'' Нічога з напісанага ў Бірылы і блізка няма, акрамя беларускага прозвішча Плакса. ''З тым жа фармантам -ud- балцка-літоўскія імёны, ад якіх тапонімы Дакудава, Палуды, Анкуды. Блізкі фармант -id- у імёнах, ад якіх Мілідаўшчына, Вайнідзеняты.'' Няма крыніцы. * [[Мёры]] ''Першапачаткова назва Мёраў адносілася да возера, якое на старых картах называецца «Мёры» (цяпер — возера Мёрскае).'' Няма крыніцы. ''Вядомая з 1514 г. назва Мёраў — маёнтак «Мярэя» (Мерея) перагукаецца з балцкай назвай дняпроўскай рэчкі Мярэя[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 195.]. Корань Mer- / Mor- мае значэнне «стаячая вада» і суадносіцца з літоўскім marios «затока»[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. P. 211, 204.]. У назве Мярэя балцкі гідранімічны пашыральнік -ej-, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах *Vedēja, *Rupēja[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.], літоўскіх Asveja, Roveja[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 280.], у назве возера Асвея. Блізкія яму пашыральнікі -ij-, -uj- у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя.'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з прыведзеных крыніц назва горада Мёры не згадваецца. А ў Ванагаса не згадваецца і Мярэя. * [[Набіста]] ''Назва Набіста старабалцкага паходжання. Суседства з возерам Абстэрна (іншая назва Обста, ад *Abista) дае падставы меркаваць, што ў аснове назваў абодвух азёраў мела быць Ab-ist-, як у такіх балцкіх гідронімах, як Abista (у Літве ў басейне Нёмана)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.] і Абеста, або Обста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166].'' Назва Набіста ў крыніцах не згадваецца. Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Лошыца]] [[Лошыца (жылы раён)]] [[Лошыцкая сядзіба]] ''Звязана або з літоўскім lašėti «капаць», або з аманімічным яму lašėti «блішчэць», lašis «ласось»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.] (назва ласося матываваная яго стракатай, блішчастай луской[В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.]).'' Назвы Лошыца ў гэтых кнігах няма. * [[Гайголка]] ''Назва літоўскага паходжання, ад gaigalas «вуцяк». Такога ж паходжання літоўскія водныя назвы Gaigalis, Gaigal-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 103.].'' Гайголка там не згадваецца. * [[Маладзечна]] ''Назва Маладзечна ад назвы прытока ракі Уша ракі Маладзечанкі (*Маладзечны, *Маладзечні), на якой адпачатна паселішча паўстала. Адпачатная балцкая назва ракі звязаная з літоўскім maldas, meldas «трыснёг», ад якога літоўскія гідронімы тыпу Mald-upis, Maldenis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Маладзечны ці Маладзечанкі ў Ванагаса няма. * [[Сіпа (рака)]] [[Сіпурка (рака)]] ''Назва Сіпа мае балцка-яцвяжскае паходжанне. Літоўскі гідранімічны аналаг — назва ракі *Šipė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 331.]. У сіпурскай назве корань Sip- пашыраны пашыральнікам -ur-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні: dubti «угінацца» — duburys «вір», у рачных назвах Ind-ura, Vint-ura[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 307—309.].'' Няма там Сіпы і Сіпуркі. * [[Тушчанка]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Ад літоўскага tuščias, tuštas «пусты», адсюль назва тыпу *Tuščia. Найбліжэйшы гідранімічны адпаведнік — літоўская рачная назва Tušt-upis (каля заходнелітоўскага Цяльшэя) таго ж паходжання[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 350.].'' Тушчанка там не згадваецца. * [[Бірвета]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова гідроніма Bir-ṷ-, ад кораня Bir-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 65.]. Назва мае «балотную» семантыку.'' Ванагас супастаўляе назву Бірвета з беларускім берва "кладка з бярвенняў на гразкім месцы". * [[Лужасна]] [[Лужаснянка]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Lūž- у літоўскім гідроніме Lūž-upis, ён звязаны з літоўскім lūžti «ламацца, ірвацца, гнуцца» і мае канфігурацыйнае значэнне[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 200.]. корань пашыраны тыповым балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няма ў гэтых кнігах Лужасны і Лужаснянкі. * [[Лагойск]] [[Лагазінка]] ''старабалцкага паходжання. На гэта паказвае балцкі гідранімічны пашыральнік -(а)z-. Ён вядомы і ў літоўскім словаўтварэнні... [P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 390.] Назва Лагаза ад індаеўрапейскага *leg- / *log- «накропваць, прасочвацца, распускацца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 657.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 99.].'' Лагаза (Лагазінка, Лагойск) нідзе там не згадваецца. * [[Маларыта]] [[Маларыта (рака)]] [[Рыта]] ''старабалцкага паходжання. Узыходзіць да індаеўрапейскага *rī-ti «цячы», якое ад гнязда *rei- / *rī- / *roi- «цячы», адкуль, напрыклад, лацінскае *rei-ṷo-s «ручай» (> rīvum) або кельцкае *rei-no-s «плынь» (> рака Рэйн)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 330—331.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 96.]. Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскай ракі Ryt-upis «Цякучая (або Ранішняя) рака» (каля Марыямпале), латышскай Rīta-strauts «Цякучая (або Ранішняя) плынь»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 279.].'' У прыведзеных крыніцах назваў Маларыта, Рыта няма. * [[Сухадроўка]] ''Назва балцкага паходжання. Поўны аналаг назвы — заходнелітоўскі двухасноўны гідронім Saus-drãv’as. У ім першая аснова — ад літоўскага sausas «сухі», другая ад кораня Drav- / Drev-, які звязаны з індаеўрапейскім *droṷus «плынь», *dreu- «бегчы, імкнуцца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 90—91, 292.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 204—205.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 44-45, 55.].'' Сухадроўкі ў гэтых кнігах няма (дарэчы, Ванагас на с. 90 корань drav- супастаўляе са старажытнаіндыйскім dravah, dravati). Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Сэрвач (прыток Віліі)]] [[Сэрвач (прыток Нёмана)]] ''Першая аснова Serv- таксама ў назве рэчкі Сярвайкі (правы прыток Ловаці), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.]. Другая аснова назвы Сэрвач тая ж, што і ў назвах Нарач, Іслач і падобных, — Ak-. Яна звязаная з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' Назвы Сэрвач ў пералічаных крыніцах няма. * [[Віхра]] ''Нягледзячы на павярхоўнае падабенства з віхор, назва Віхра балцкага паходжання. Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Назва Віхра ў Ванагаса не згадваецца. * [[Жыткавічы]] [[Чырвонае (возера)]] ''Назва паселішча пайшла ад назвы ракі Жыдкаўка, што з Жыд-возера цекла ў Прыпяць.'' Няма крыніцы. ''Назва «Жыд» паходзіць ад балцкага кораня *žeid- / *žid- «гарэць; свяціць, ззяць», ад якога літоўскае žydėti «свяціць; цвісці», žaida «агмень (месца для адкрытага агня)». Далей да карацейшага балцкага *žei- / *ži- (з тым жа значэннем), ад якога таксама латышскае zīt «світаць, віднець», zaigs «зіхоткі» (*žei-, -g-), літоўскае žibus «зіхоткі» (*ži-, -b-)[S. Karaliūnas. Iš baltų kalbų puodininkystės terminijos istorijos // Lietuvių kalbotyros klausimai. XVI. 1975. С. 137—141.].'' Няма там ні Жыткавічаў, ні Жыд-возера, ні Жыдаўкі. Сама назва артыкула Каралюнаса ў перакладзе гучыць як "З гісторыі ганчарных тэрмінаў у балцкіх мовах", ён не зусім пра гэта. ''Літоўскія гідранімічныя аналагі — назвы тыпу Žiba, Žiegas, Žied-upė, Žyd-a-upis[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 400, 401.].'' І тут таксама няма Жыткавічаў, Жыд-возера і Жыдаўкі. * [[Нямыльня]] ''Адпачатная балцкая форма аднаўляецца як *Nemilnà (Немілна́).'' Няма крыніцы. ''Корань Nem- ад індаеўрапейскага *nem- «гнуць; гнуцца», ад якога і назва Нёмана[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.].'' Нямыльні ў кнізе няма. ''У назве *Немілны корань пашыраны рэдкім балцкім пашыральнікам -ln-, як і ў назве літоўскага возера Asalnai (As-, -ln-)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981.- С. 48.].'' Няма там гаворкі ні пра Нямыльню, ні пра пашыральнік -ln-. Далей ідуць іншыя ўласныя даследванні. У прыватнасці, у гэтых фантазіях ёсць спасылка і на "Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья". Дык вось, Нямыльня там згадваецца на с. 218 у раздзеле "Славянские названия". * [[Сермеж]] ''Найбліжэйшы гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва Serma(s), што лічыцца вельмі архаічнай. Да індаеўрапейскага *sermo- «рака, плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 909—910.] Таксама рачная назва на прыпяцкім правабярэжжы Цэрэм / Сарэмскі, адпачатная форма якой таксама балцкае *Serm-[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 593—594.]. Корань пашыраны такім самым пашыральнікам, як у назве літоўскай падвіленскай ракі Nemėža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 227.]'' Ва ўсіх гэтых крыніцах назва Сермеж не згадваецца. * [[Піктуша]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Звязана з літоўскім piktas "злы; моцны, вялікі". Належыць да шэрагу "злых" гідронімаў, тыпу Pikt-ežeris, Pikt-upė (piktas "злы; моцны", ežeras "возера", upė "рака")[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 258.].'' Піктушы тут няма. * [[Вір (возера)]] [[Чорны Вір]] [[Вір (рака)]] ''Водныя назвы Вір (найменей некаторыя з іх), магчыма, перакладаюць папярэднія балцкія гідронімы тыпу назвы правага дзесенскага прытока (ніжэй Чарнігава) Верапета (руск.: Верепето, Верепета)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейне. С.-Петербург, 1913. С. 211.]'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс назваў рэк у басейне Дняпра, пра паходжанне гэтах назваў у яго не сказана ані слова. ''ад літоўскага verpetas «вір; крыніца», verpti «моцна цячы; віраваць»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 179.].'' Назва Вір тут не згадваецца. * [[Рэпалава]] ''Вядомы літоўскі антрапонім Rėpalis, ён звязаны з літоўскім rėpti "хапаць, грабастаць"[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 598.].'' Рэпалава там не прыгадваецца, ёсць толькі прозвішча Repalis і дарэчы тлумачыцца зусім па-іншаму. * [[Ведрыч (рака)]] ''У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-, якая звязаная з лат. ūdens, пруск. (w)undan, літ. vanduo «вада», яцвяжскім *udā «вада; рака».'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Ведрыч там не прыгадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]'' Фантазіі. Тапароў супастаўляе Ведрыч толькі з назвамі Ведзерка, Ведра і Ведрыца (ад асновы *veder-), іншыя ж назвы ён тлумачыць па-іншаму. ''У назве Ведрыч корань Ved- пашыраны з дапамогай пашыральніка -r-. Ён шырока прысутны ў літоўскім слова- і назваўтварэнні: kupti «уздымацца» — kupra «горб», liepa «ліпа» — Lieporas «Ліпавы (ручай)»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 298—309.].'' Тут Ведрычы няма. Дарэчы, гэты том выбраных твораў Скарджуса мае назву "Lietuvių kalbos žodžių daryba", г. зн. "Словаўтварэнне літоўскай мовы". Тапанімія Беларусі там не разглядаецца ў прынцыпе, кніга зусім не пра гэта. Таму спасылкі на Скарджуса тут з'яўляюцца падманам. * [[Крэва]] ''Найверагодней тапонім «Крэва» ўтварыўся ад рачной назвы тыпу літоўскага гідроніма Krevė (рака на поўначы ад літоўскіх Кейданаў)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 165.]. Такую назву магла мець крэўская рэчка, цяпер вядомая як «Крэўлянка».'' Назвы мястэчка Крэва там няма. * [[Судабле]] [[Судабоўка]] ''Рачная назва балцкага паходжання, ад першапачатковага *Судаба. Корань Sud- як у літоўскіх гідронімах Sudarvė, Sudota, Sūduonia, якія звязваюцца з літоўскім sūduva "твань у балоце"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 318-319.].'' Судабле і Судабоўкі ў Ванагаса няма. ''Пашыральнік -b- як у назве рэчкі Налібаўкі (< *Наліба, Nal-ib-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' Насамрэч гаворка ў крыніцы ідзе аб словаўтваральных суфіксах літоўскай мовы, ніякіх гідронімаў там няма. * [[Каспля]] ''Першая аснова Кас- з цягам часу зведала эвалюцыю ад *Kŭs- праз *Къс-. Яна звязаная з прускім kusis, літоўскім kusulas «камар». Гэтая аснова таксама ў назвах ракі Касня (прыток волжскай Вазузы) на Смаленшчыне на ўсходзе ад Касплі, сожскай ракі Касінка (каля Касінкі — рэчка з назвай-перакладам «Камароўка»)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 190.].'' Насамрэч, рака Каспля ў гэтай кнізе сустракаецца толькі на с. 237 і там няма ані слова пра значэнне асновы ў гэтай назве. ''Прамы літоўскі гідранімічны адпаведнік — рачная назва Kus-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 175.].'' А тут увогуле Каспля не згадваецца. * [[Дубасна]] ''Корань Dub- ад літоўскага dubti «ўгінацца», duburys «рачны вір (паглыбленае, „увагнутае“ месца)». З ім літоўскія гідронімы тыпу Dubė, Dubis, Dubija, Dubinga, Dubysa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 93.]. Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў назвах задзвінскага возера Мядзесна, дзвінскай ракі Лужасна, дняпроўскіх рэк Опісна (< *Apesna), Нерасна, Турасна[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]. Гэты пашыральнік прысутны і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: upė «рака» — upėsnis «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 291—292.].'' Нідзе з пералічаных крыніц назва ракі Дубасна не прыгадваецца. * [[Налібакі]] [[Налібаўка]] [[Налібоцкая пушча]] ''Звязаная з балцкім гідранімічным коранем Nal-, ад якога назва літоўскага возера Nalija, балота Nal-raistis, балцкай назвай з-пад Ноўгарада *Nolia / Nolė. Далей да індаеўрапейскага *(s)na- «цячы», пашыранага пашыральнікам -l-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 223.].'' Налібак, Налібаўкі, Налібоцкай пушчы ў крыніцы няма. ''Корань Nal- пашыраны пашыральнікам -b-, які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' У кнізе проста гаворыцца пра суфікс -yba і падобныя ў літоўскім словаўтварэнні, пералічаных вышэй тапонімаў там няма. * [[Вацлаў Пануцэвіч]] ''Папуцэвіч — ад балцка-літоўскага аднаасноўнага антрапоніма (колішняга імя) «Папуціс», які даў і сучаснае літоўскае прозвішча Paputis. У ім антрапанімічны суфікс -ut- і корань Pap-, які і ў іншых літоўскіх антрапонімах Papas, Papeika, Papelis, Papšys. Корань звязваецца з літоўскім papas «грудзі; смочка; покаўка, пупышка (на дрэве)»[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 391.]'' Papas, Papeika, Papelis, Papšys у крыніцы ёсць, а Папуцэвіча, Папуціса і Paputis няма. ''з латышскім pāpa, pāpis, pāpulis «покаўка, пупышка». Тыпалагічная паралель — прозвішчы «Цыца», «Цыцка»[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі. Мінск, 1989. С. 441.].'' У Бірылы з пералічанага ёсць толькі Цыца і Цыцка. * [[Убарць]] ''Назва Убарць балцкага паходжання. У аснове назвы Убарць — корань ub-, які таксама ў назве ракі Убедзь (правы прыток Дзясны паміж Чарнігавам і Ноўгарадам-Северскім)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 206.].'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк дняпрўскага басейна, дзе ані слова пра іх паходжанне, пра тое, дзе які корань і г. д. ''Корань ub- у назве Убарць пашыраны з дапамогай пашыральніка -rt-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні (kabti «віснуць» — kabartai «звіслая „бародка“ пад дзюбай пеўня») і ў балцкай гідраніміі: возера Тумерта на Верхнім Падзвінні, рака Уперта на Павоччы, літоўская рака Gomerta[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 119.].'' Адзінае што ёсць у Ванагаса з усяго пералічанага - гэта гідронім Gomerta. Дарэчы там напісана, што ў ім суфікс -erta, а не -rt-. Усё астатняе - прыдумана. ''Ад кораня ab- пайшлі балцкія гідронімы Abista, Абеста, Абстэрна, Обаль, Аболе[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.].'' Насамрэч, на с. 175 у Тапарова напісана, што ў назвах Обаль, Аболе корань *абъл-/*объл-, які ён параўноўвае з літ. obuolys, лтш. abols "яблыка", Абстэрна там увогуле няма. А ў Ванагаса не згадваюцца Абстэрна, Обаль, Аболе. * [[Обаль (рака)]] [[Абалянка (рака)]] [[Аболе]] [[Обаль (возера)]] [[Обалінец]] ''Корань Ab- такі самы, як у латышскіх гідронімах тыпу Abula, Abuls, Abava[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 534—535.]'' Назвы Abava там няма і Буга нічога на піша аб тым, што ў гэтых назвах менавіта корань Ab-, а не нейкі іншы (напрыклад abal). ''у назве ракі Абельна на Верхнім Павоччы. Ад індаеўрапейскага ab-, якім пазначаліся рачныя, цякучыя воды[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 41.].'' А ў Краэ наогул не прыгадваюцца Обаль, Абалянка, Аболе, Обалінец, Абельна. Далей ідзе ўласнае даследванне пра разнастайныя гідронімы. * [[Аткыльня]] ''Першапачатковая форма захавалася ў назве возера Акельня'' Няма крыніцы. ''Корань Ak- звязаны з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' У рэчаіснасці ж, у крыніцы напісана, што назва Аткільня магчыма з балт. at- + kil- "поднимать(ся), происходить". * [[Мокіш]] ''Звязана з літоўскім mokšė «мокрае, вільготнае месца» (ад mokas «густая гразь» з дапамогай пашыральніка -š-)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 315—316.]'' Адзінае што там ёсць - гэта тое, што ў слове mokšė суфікс -š-, пра назву Мокіш ні слова. ''makašyti «брысці па гразі», далей да літоўскага makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскага makņa «балаціна, балоцістае месца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Таксама гідроніма Мокіш няма. Дарэчы няма там і слова makašyti у якасці тлумачэння літоўскіх гідронімаў. * [[Чарэйскае возера]] [[Чаросава (возера)]] ''Назва балцкага паходжання. З шэрагу азёрных назваў Чэрас (каля Мёраў), Чаросава (каля Лепеля), Чэраскія (група азёраў у вярхах ракі Таропы), сюды ж і назвы прыпяцкай ракі Чарэса, дзесенскай ракі Чарэска[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 212.]. Корань Ker- (> Чер-) ад літоўскага keroti «расці, разрастацца» (прыставачнае už-keroti «зарастаць, абрастаць»). Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Kerėsa (> Kerės-upis), Kerotis, Kerūlė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Ні там, ні там Чарэйскае і Чаросава возера не згадваецца. Далей таксама ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем розных назваў. * [[Ненач]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Nota, Notė, Notija, Notera[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.], пруская *Nātangā (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).'' Ненач там не згадваецца. ''Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *nātā «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка -t- ад індаеўрапейскага *(s)na- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 971—972.].'' А тут няма ані пералічаных вышэй гідронімаў, ані балцкага *nātā. * [[Белагаловае]] ''Першая аснова гэтай назвы — літоўскае balas, baltas «белы» (яно ж і ў балцкай назве ракі Балы на прыпяцкім правабярэжжы[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 497, 594.]).'' Трубачоў гэта пісаў пра гідронім Балы, а не Белагаловае. ''Другая аснова ад літоўскага galva «галава; перад, верх»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 177.].'' Тапароў пісаў пра раку Бологоловка ў басейне ракі Сож, а не пра возера Белагаловае. * [[Веліж]] ''Назва Веліж (Вялі́ж) паходзіць ад назвы рэчкі Вялі́жкі, ля ўпадзення якой у Дзвіну паселішча знаходзіцца.'' Няма крыніцы. ''Першапачатковая форма гэтага гідроніма — Вялі́жа. На гэта паказвае назва ракі Буліжа, што цячэ недалёка ад Вяліжы (прыток дзвінскай ракі Касплі, што ў Дзвіну ўцякае ніжэй за ўпадзенне Вяліжы). У абодвух гэтых гідронімаў карані пашыраныя пашыральнікам тыпу -iž-, як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabižis, Gumyža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, утвараючы вытворныя формы (varlė «жаба» — varlėža «жабка»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Гідранімічны корань Vel- на Верхнім Падзвінні таксама ў балцкіх назвах возера Веліста, ракі Веляса (Vel- + -st-, -s-). Балцкія гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія Veliuona, Velionė, Vel-upys, Vėlys, латышскія Vel-upīte, Vellezers[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 370.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах Веліж, Вяліжа ці Буліжа не згадваюцца. Суцэльная адсябяціна. * [[Гавязнянка]] ''Корань такі ж, як і ў балцкіх назвах нёманскіх рэк Гаўя, Гуя, ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 393—398.].'' Няма ў крыніцы нічога падобнага. ''Корань пашыраны балцкім пашыральнікам -zn-, які таксама ў назвах «лісіных» рэк Лапузна (прыток дзесенскай Наўлі), Лопазна (прыток сожскай Іпуці), ад літоўскага lapė «ліса»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 192, 194.].'' Хлусня, няма там ні Гавязнянкі, ні разважанняў пра тое, які пашыральнік і корань у назвах Лапузна і Лопазна ("форма балт. первоисточника неясна"). * [[Сянно]] [[Сянна (рака)]] [[Сянно (возера)]] [[Жыварэзка]] ''Назва Сянна паходзіць ад аднайменнага возера, на якім паселішча паўстала. Гідронім Сянно балцкага паходжання, ад кораня Sain-[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 47.]. Звязана з літоўскім at-sainus «павольны, неахайны, лянівы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 293—294.]. Далей да аднаго са значэнняў індаеўрапейскага *sei- : si- «слабець; вялы, слабы, лянівы; апускацца, пагружацца» (> «ціхі, спакойны»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 890—891.].'' У ніводнай з пералічаных кніг назва Сянно (Сянна) не сустракаецца. ** {{N}} цалкам выдаліў як безкрынічнае ва ўсіх названых артыкулах. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:07, 15 мая 2025 (+03) * [[Усвейка]] [[Усвяты]] [[Ушача]] [[Ушачы]] [[Усвяча]] [[Уша (прыток Віліі)]] [[Уша (прыток Бярэзіны)]] [[Уша (прыток Нёмана)]] ''Гэты корань звязваюць з індаеўрапейскім *aus- / *us- «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае aušra «зара», apy-ūšris «час перад світанкам», латышскае *Ūss (балцкае боства зары)[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.].'' У гэтых крыніцах пералічаныя тапонімы не згадваюцца. * [[Усяжа (рака)]] Тое ж самае. Далей: ''У назве Усяжа корань Us- пашыраны балцкім пашыральнікам -ing-, як у назве Аражня / Аряжня (< Ar-ing-in-)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' На самой справе, адзінае, што напісана ў крыніцы, так гэта тое, што назву Аражня можна параўнаць з ст.-пруск. Aryngine. Пра пашыральнік -ing- і Усяжу - выдумка. * [[Арыжня (рака)]] ''Назва старабалцкага паходжання. Адпачатная форма была блізкая да прускай азёрнай назвы Aryngine (Ar-, -ng-, -n-), потым дала форму тыпу «Аряжня»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' Пра падзеленне назвы на састаўныя часткі Ar-, -ng-, -n- там няма. ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' У крыніцы няма ні Арыжні, ні балцкага *ar-. ''Ён таксама ў літоўскім гідроніме Arina, латышскім Aruona[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 47.].'' Тут таксама няма Арыжні. Дарэчы, Ванагас не называе гэты корань балцкім, а разглядае яго як агульнаіндаеўрапейскі. * [[Рапуса]] ''У назве Рапусы вылучаецца балцкі гідранімічны пашыральнік -usa, як у назвах дзесенскай ракі Нярусы, прускай ракі Narussa[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няруса і Narussa там ёсць, Рапусы няма. * [[Мядзесна]] ''Найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis «дрэва», medė «гай», ад балцкага *medja(n) «лес». Далей да індаеўрапейскага *medhi̯os- «сярэдні, сярэдзінны» — лес разумеўся як тое, што знаходзіцца паміж паселішчамі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 706—707.].'' Назвы Мядзесна і ўвогуле разважанняў, што "найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis...", там няма. ''Корань Med- пашыраны ў назве Мядзесна балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў дзвінскім гідроніме Лужасна недалёка ад Мядзесны, у дняпроўскіх балцкіх гідронімах Апісна, Нерасна, Турасна і інш.[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]'' На самай справе, гідронім Мядзесна ў гэтай кнізе прыгадваецца толькі на с. 225, дзе гаворыцца, што ён мае фінскае паходжанне. * [[Сярвайка]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова Serv- таксама ў балцкай назве рэчкі Сэрвач (прыток Віліі), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.].'' Ні там, ні там Сярвайка, Сэрвач не сустракаюцца. * [[Свіліца]] [[Падсвілле]] [[Свольна (рака)]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы Svilė, Svyla, назва ракі Свілка на Падзвінні (каля Лынтупаў). Роднасны корань у гідронімах Svalė, Svalia, Svolis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 322—323.], у прускім тапоніме Swolow, балцкіх назвах рэк Своланка на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 307.]. Звязана з літоўскім svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1045.].'' Нідзе з паказаных крыніц Свіліца, Падсвілле, Свольна не згадваюцца. * [[Жлобін]] ''Назва Жлобін балцкага паходжання — найімаверней гідранімічнага (адпаведная водная назва да сёння не захавалася). Назоўны адпаведнік на тэрыторыі цяперашняй Беларусі — возера Жлобін каля Баранавічаў (цяпер у складзе горада).'' Няма крыніцы. ''Гідранімічныя аналагі — літоўскае Globys (рака), прускае Globe (возера). Яны звязаныя з літоўскім globti «ахопліваць, ахінаць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.]. Далей да індаеўрапейскага *gleb(h)- «сціскаць» (ад карацейшага *gel- «сціскаць; акруглы»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.].'' У гэтых крыніцах Жлобін не сустракаецца. ''Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (> Гараднічанка), Гамея (> Гамяюк), якія ўзыходзяць да каранёў *gher(d)- «ахопліваць; агароджваць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' А тут не сустракаюцца Горадзен (Гараднічанка), Гамея (Гамяюк). ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.], якія могуць быць варыянтамі кораня *glob-.'' Таксама Жлобіна няма. Суцэльнае арыгінальнае даследванне. * [[Барысаў]] ''На думку Ткачова, гэта сведчыць, што назва Барысава — не адыменная, а паходзіць ад ракі Барысы.'' Няма крыніцы. ''Калі рачная назва Барыса існавала, то яна балцкага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Балцкі гідранімічны пашыральнік -is- у гідронімах тыпу Dubysà, Lavysà, у тапоніме Kilbisai[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T.1. Vilnius, 1996. С. 313—314.]. Адпачатная балцкая форма мусіла быць тыпу Barysà. Корань Bar- у літоўскіх рачных назвах Barys, Bar-upė, якія лічацца вельмі старажытнымі. Той жа корань, з пашыральнікам -t-, і ў літоўскіх гідронімах тыпу Bartuva, у назве прускай ракі *Barta (ад яе мела пайсці назва зямлі прускага народу бартаў), у якіх аснову Bar-t- звязваюць з індаеўрапейскім *bher- «булькатаць; імкліва рухацца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 58, 59.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 71—72.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 132—133.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах горад Барысаў ці меркаваная рэчка Барыса не згадваюцца. Дарэчы, Ванагас пра гідронімы Barys, Bar-upė піша, што іх паходжанне незразумелае і для іх вытлумачэння выкарыстоўвае старажытнарускае, украінскае і ілірыйскае словы. * [[Дрывяты]] ''У назве *Druvintas (> Дрывяты) корань Druv- пашыраны пашыральнікам -nt-, як і ў назве возера Вісяты (ад формы тыпу літоўскай азёрнай назвы Viešintas)[K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 546.].'' Вісяты там ёсць, а вось Дрывят і разважанняў пра пашыральнік у назве Вісяты няма. * [[Нешчарда (возера)]] [[Нешчарда (рака)]] ''Назва Нешчарда — балцкага паходжання. Назву складаюць прыстаўка Ne- і корань skard-. З дапамогай прыстаўкі Ne- аформленыя назвы задзвінскіх азёраў Нявежа, Няклея, Нядружна і інш. Яна ж у літоўскіх гідронімах тыпу Nestrėvis «Нецякучае (возера)» (ад strėvus «плыткі, цякучы»)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 229.]. Корань skard- у літоўскіх гідронімах тыпу Skardis, Skardžius, Skardelis, Skard-upis. Ад літоўскага skardis «круты схіл, бераг», skardyti «адсякаць, адразаць, аддзіраць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 301.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)ker-d-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 940—941.].'' Суцэльныя фантазіі, ва ўсіх крыніцах назва Нешчарда адсутнічае. * [[Лавоша (рака)]] ''Назва Лавоша балцкага паходжання. Гідранімічны корань Lav- таксама ў літоўскай рачной назве Lavysa (рака, з якой выцякае возера Lavysas), якая далей звязаная з гідронімамі Lūvas, Lojis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182, 184.].'' Лавошы тут няма. Дарэчы Ванагас піша, што паходжанне кораня ў назве Lavysa незразумелае і для ягонага тлумачэння прыводзіць славенскае lava, нямецкія, грэцкія і іншыя словы. ''Ад індаеўрапейскага *lou- са значэннем «умываць, мыць, купаць» (> «ліцца», «жолаб, роў»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 692.]. У назве Лавоша корань Lav- пашыраны пашыральнікам -š- (> -oš-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, а таксама прысутны ў гідронімах Nalošas, Gailėšis, Lapišius, Pelyša[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 316—318.].'' У гэтых крыніцах Лавоша таксама адсутнічае. * [[Чавусы]] ''Згодна з антрапанімічнай версіяй, назва «Чаусы» звязаная з зафіксаванымі на Верхнім Падняпроўі прозвішчамі Чаус, Чаусаў. Тая ж будова і ў падняпроўскіх прозвішчах Браусаў, Брэусаў, Леус, Паус, Рэус. У беларускай антрапаніміі такія прозвішчы пакідаюцца без вытлумачэння[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 62, 249, 304, 358, 441.].'' Па-першае, Бірыла нічога не пісаў пра паходжанне назвы города Чавусы, ягоная кніга прысвечаная прозвішчам, а не тапонімам. Па-другое, у Бірылы зусім няма ніякіх разважанняў пра нейкую быццам агульную будову пералічаных вышэй прозвішчаў. Па-трэцяе, на с. 444 ён звязвае прозвішча Чавус з рэг. чавус, чаус "чыгун", тур. чавуш "сяржант, унтэр-афіцэр". ''Паўночнасмаленскі тапонім Чаусава, аднак, гідранімічнага паходжання, стаіць на рацэ Чэусаўка. Той жа корань Чэус- у назвах малых ручаін Чэусен (у вярхоўях ракі Угры), Чэусаўская (прыток ракі Клядзейкі каля Серпухава). У гэтых гідронімах корань Čaus- / Čeus- (можа быць з балцкім пашыральнікам -in-) суадносіцца з балцкімі гідронімамі літ. Čiauša, лат. Čauša (ад *Kiauša). Яны звязаныя з літоўскім kiaušinti «павольна ісці», kiausti «знікаць, спыняцца ў росце» і пазначалі павольную плынь[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 293—294.]'' У крыніцы гаворка ідзе пра гідронімы Чеусен і Чеусовская ў Павоччы, пра горад Чавусы ці Чаусава ані слова. ''далей да індаеўрапейскага *(s)keu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 951—953.].'' Чавусаў і тут таксама няма. * [[Чэрыкаў]] ''Корань Чэр- таксама ў такіх прозвішчах з усходу Беларусі тыпу Чэ́ранда, Чэ́расеў, Чэ́рачэнь. Этымалогія гэтага кораня ў беларускай антрапаніміі недастаткова прасветленая[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 457.].'' З усяго пералічанага ў Бірылы згадваецца толькі прозвішча Чэранда, без указання які ў ім корань. Астатніх прозвішчаў і назвы горада Чэрыкаў там няма. ''Той жа корань у балцкіх азёрных назвах Чэрас (каля Мёраў і ў вярхах ракі Таропы), ад кораня Ker-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Зноў хлусня, няма там згадкі ні пра Чэрыкаў, ні пра Чэрас. * [[Францішак Кушаль]] ''Прозвішча Кушаль балцкага паходжання, звязана з літоўскім kušlys «сляпец» (хто падслепаваты). Ад яго літоўскі антрапонім Kušlys[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.]'' У гэтым слоўніку літоўскіх прозвішчаў згадваецца толькі літоўскае прозвішча Kušlys, беларускага Кушаль - няма. ''тапонімы Кушляны, Кушлі, Кушлікі. Аснова Kušl- сустракаецца ў літоўскай антрапа- і тапаніміі[В. Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1984. С. 361.].'' А тут ёсць толькі тапонімы Кушлікі і Кушлi без дакладнага вытлумачэння, прозвішча Кушаль таксама няма. * [[Скупа]] ''Корань Skup- звязаны з літоўскім skupstas «куст», латышскім skupsna, skupšķis «малы лясок» (skup- + -st-, -sn-, -šķ-). Далей да індаеўрапейскага *(s)keup- «гронка, чуб, пук»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 956.].'' Хлусня, і блізка нічога падобнага там няма, акрамя існавання індаеўрапейскага *(s)keup. * [[Вялікая Восмата]] ''Корань Asm- у балцкіх рачных назвах, што вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма, на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы. Іх адпачатная форма аднаўляецца як *Asma[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 181, 200.][Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 301—302.][В. Н. Топоров. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 255.]. Аснова Asm- з’яўляецца дыялектным варыянтам асновы Ašm- (як Asv- i Ašv- у гідронімах Asveja і Ašva, Ašvija, ад літоўскага ašva «кабыла»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 50.]). Асновы Akm- і Ašm- паходзяць ад варыянтаў індаеўрапейскага *ak- / *ak'- «востры». Ад першага ў літоўскай мове akmen- «камень», ад другога — ašmen- «вастрыё» і (на перыферыі мовы) ašmen- «камень»[Топоров В. Н. Две заметки из области балтийской топонимии (этимологический аспект) [1959] // В. Н. Топоров. Исследования по этимологии и семантике. Т.4. Кн. 2. М., 2010. С. 74—77.]. У назве Асмата корань Asm- пашыраны з дапамогай -at-. Той жа пашыральнік у назвах рэчак Гардата, Аката (> Акатаўка, прыток Гардаты) на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.], у літоўскіх гідронімах тыпу Amata, Žlagatas, Kamatis. Ён шырока выкарыстоўваўся ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» — gyvata «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' У ніводнай з паказаных крыніц назва Восмата не сустракаецца. * [[Макоўза]] ''Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Makys (возера), *Makia (рака), Mak-a-raistis (балота), латышскае Maka, назва дняпроўскай ракі Маконя (прыток бярэзінскай Ушы).'' Крыніцы няма. ''Гідранімічны корань Mak- звязаны з літоўскім makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскім makņa «балаціна, балоцістае месца»[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.]. Рэдкі пашыральнік -auz- таксама ў літоўскім мікратапоніме (назва балаціны) Ramaũzė (< Ramaũza «Рамоўза», ад ramus «спакойны»)[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 272.].'' Назва Макоўза ў Ванагаса не сустракаецца. Няма тут і разваг аб тым, які суфікс у назве Ramaũzė. * [[Супрасль]] ''Назва паселішча паходзіць ад рачной назвы балцка-яцвяжскага паходжання. Адпачатна ўяўляла сабой злучэнне кораня Spran(d)- і пашыральніка -sl-[ P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 163—164.].'' У крыніцы ёсць толькі пра суфікс -sla- ў літоўскіх словах, усё астатняе - прыдумана. ''Гэты ж пашыральнік ёсць і ў назве ракі Нерасль, што таксама ўпадае ў Нараў. Корань Spran(d)- звязаны з літоўскім spręsti (spren(d)sti) «уціскаць; выцягваць; крочыць вялікімі крокамі», sprandyti «цягнуць, расцягваць».'' Няма крыніцы. * [[Нясвіж]] ''Назва Нясвіж гідранімічнага паходжання, ад назвы не лакалізаванай на сёння ракі *Нясвіжа.'' Няма крыніцы. ''Тапонім утварыўся так жа сама, як ад назвы дзвінскага прытока ракі Вяліжы (> Вяліжка) утварылася назва горада Веліж.'' Няма крыніцы. ''Корань *Nes-ṷ- (варыянт старой ṷ-асновы ад кораня *Nes-) у назвах *Нясвяча (> Нясвячка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 150.], ад *Nes-v-int-a, злучае Сяргееўскае возера з ракой Пціч) і *Несва (> Несвіца[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 160.], прыток Брагінкі, у міжрэччы Дняпра і Прыпяці перад самымі іх сутокамі).'' Маштакоў у прынцыпе не пісаў зусім нічога пра паходжанне ніякіх гідронімаў, пра іх карані і т. п., ягоная праца - гэта проста спіс назваў рэк і болей нічога! ''Корань *Nes- таксама ў назвах Неса[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 281—282.] (у басейне дзесенскай ракі Нярусы), *Несла (< *Nes-l-, тры прыпяцкія ракі, адна верхнедняпроўская), *Нясета (< *Nes-et-, прытокі дняпроўскай Бярэзіны і прыпяцкай Пцічы)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198—199.]. Меркаваная нясвіжская рака мусіла знаходзіцца зусім паблізу пціцка-прыпяцкага агмяня рэк з назвамі ад кораня *Nes- (тры пціцкія, тры прыпяцкія), працягваючы яго на нёманскія вярхі. Пашыральнік тыпу -iž- як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabìžis, Gumýža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.], у назве дзвінскай ракі Буліжа (цячэ побач з Вяліжай)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні для вытворных формаў (varlė «жаба» — varlėža «жабка, жабуля»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Імаверны фанетычны варыянт таго ж кораня *Nas- у назвах літоўскай ракі Nas-upis[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 224.], ракі Насва (у басейне Ловаці, на поўначы старабалцкай тэрыторыі)[Р. А. Агеева. Гидронимия Русского Северо-Запада как источник культурно-исторической информации. Москва, 2004. С. 193.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах пра Нясвіж ці нейкую меркаваную нясвіжскую рэчку няма ані слова. Усё прыцягнута да Нясвіжа за вушы. (а ў Тапарова таксама няма Буліжы). * [[Віхолка (сяло)]] ''Корань Віх- такі ж, што і ў назве Віхра. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай», далей да індаеўрапейскага кораня *ṷeis- / ṷis- «цячы», ад якога таксама назва Вісла (< *ṷeis-tlā)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1134.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 50-51.]. Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Нідзе там назва Віхолка не сустракаецца. А ў Покарнага і Краэ апрача гэтага не сустракаецца і viešmuo. * [[Ловаць]] ''Назва Ловаць балцкага паходжання. Корань Lov- звязаны з літоўскім lovys «рэчышча ракі; пратока, роў»[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 59-60.]'' Тапароў там не такі катэгарычны, гэта толькі адна з прапанаваных гіпотэз: объяснение из финноязычных диалектов кажется предпочтительным.. некоторая возможность объяснения из балт. или через него остается... ''далей да індаеўрапейскага *leu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 681—682.].'' А ў Покарнага ні Ловаці, ні lovys наогул няма. ''Поўны адпаведнік — назва ракі Ловаць на Верхнім Павоччы, пры тамтэйшым густым балцкім гідранімічным фоне. Таго ж кораня назва літоўскай ракі Loviai[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 196.]. Гідранімічны фармант -at- таксама ў такіх балцкіх гідронімах, як літ. Kamatė, Žlagatas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144, 405.]. Ён шырока прысутны ў літоўскім назва-, імя- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» : gyvatas «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' Таксама ў ніводнай з гэтых крыніц назва Ловаць не сустракаецца. * [[Гарадзейка]] [[Гарадзея]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная форма — *Gardēja.'' Крыніцы няма. ''Канчатак -ейка часта прысутны на месцы ранейшага балцкага -ēja (як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань той жа, што і ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах назва Гарадзея (Гарадзейка) не згадваецца. ''Назвы Гарадзея, Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (> Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *gleb(h)- «сціскаць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' Зноў хлусня. Насамрэч, у крыніцы напісана, што літоўскія гідронімы Glebas, Globys паходзяць ад літоўскага glebti, globti, што звязана з канфігурацыяй. Усё астатняе - выдумка. * [[Гродна]] [[Гараднічанка]] ''«Горадзен» — гідронім балцка-літоўскага паходжання. Такі ж корань таксама ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' У ніводнай з гэтых крыніц Гродна, Гараднічанка ці Горадзен не згадваюцца. * [[Дзікі Нікар]] ''Назва балцкага (магчыма, балцка-яцвяжскага) паходжання. Той жа корань у прускай рачной назве Nyc-ape (пруск. ape "рака").'' Крыніцы няма. ''Корань звязаны з латышскім nikns "злы", naiks "страшны, злы, люты; шпаркі, імклівы, моцны (пра хвалі)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97-98.]. Далей да індаеўрапейскага кораня *nēik- : *nīk- : *nik- "нападаць, накідвацца"[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 761.]. Той жа корань так жа сама пашыраны фармантам -r- і ў стараеўрапейскай рачной назве *Nikros (> Neckar). Яна вытлумачваецца як "магутная, злая, шпаркая (рака)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97.]. Гідранімічны фармант -(a)r- паказвае на вялікую даўніну гэтага гідроніма. Такі ж фармант і ў старабалцкай рачной назве Matará, якая лічыцца вельмі старажытнай[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 206-207.].'' Нідзе тут назва балота (Дзікі) Нікар не сустракаецца. * [[Дулебка]] ''Назва балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі Dulbis (назва возера і яру), Dulbė (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі Dulbju acs (назва балота), Dulbi (назва вёскі).'' Няма крыніцы. ''Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя («выдзеўбаныя»), і звязаныя з літоўскім dulbti «дзяўбсці»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 95.]'' Дулебкі ў Ванагаса няма. ''а тое — ад індаеўрапейскага корня *dhelbh- "дзяўбсці", які таксама вядомы ў стараеўрапейскай гідраніміі[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 26-27.].'' А ў Краэ няма ні пералічаных вышэй гідронімаў, ні dulbti. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на Тапарова, дык вось у яго напісана, што назва менавіта гэтай ракі паходзіць ад славянскага этноніма дулебы (Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья, с. 218). * [[Сцвіга]] ''Назва імаверна балцкага паходжання. Тым ці іншым чынам (коранем і пашыральнікам або толькі пашыральнікам) можа быць роднасна літоўскаму гідроніму Šedvygà, у якім вылучаецца корань šedṷ- і пашыральнік -g-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 327—328.]. Той жа пашыральнік у гідронімах балцкага паходжання тыпу Няміга, Vedega[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. — С. 358.].'' Фантазіі, ні там, ні там у Ванагаса пра Сцвігу няма ані слова. * [[Маства]] ''Назва імаверна балцкага паходжання, корань Mast- таксама ў балцкіх гідронімах Mastis (возера), Mast-upis (рака), Masta-purvs (балота), якія звязваюць з лат. masts "тоня (месца, дзе ловяць рыбу)"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 206.].'' Тое ж самае: не пісаў Ванагас зусім нічога пра Маству. * [[Няміга (рака)]] ''Аснова назвы звязаная з індаеўрапейскім коранем *nem- «гнуць; гнуцца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.]. Балцкі гідранімічны пашыральнік -g- таксама ў гідронімах Vedega, Удага[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 358.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 211.].'' У Покарнага і Ванагаса Няміга не згадваецца ўвогуле, а ў Тапарова на с. 198 гаворыцца, што назва ўтвораная як Ne-mig- і родасная назве Мигото, не пра які пашыральнік -g- у ёй ён не піша. * [[Гамяюк]] [[Гомель]] ''Рачная назва балцкага паходжання. Больш аўтэнтычны варыянт той, што засведчаны найраней, — «Гаме́йка».'' Няма крыніцы. ''Канчатак -ейка часта ўзнікаў на месцы ранейшага балцкага -ēja, як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja, але мог дадавацца і да бессуфіксальнай асновы[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань такі ж, што і ў літоўскіх гідронімах Gamė, Gamenta, Gamena, Gomerta. Ён звязаны з літоўскім gamalas «камяк», gomulti «камячыць» з семантыкай сціскання[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106, 119.][V. Urbutis. Liet. gomus, -i «norus, noringas, linkęs», la. gama «kas pernelyg daug valgo» ir kiti giminiški žodžiai // Baltistica, 1973, t. 9(2). С. 183—188.], далей да індаеўрапейскага *gem- «хапаць, сціскаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 368—369.].'' У ніводнай з крыніц не згадваецца ні Гомель, ні Гамяюк, ні Гамейка. * [[Лунін]] [[Лунінец]] ''Назвы Лунін, Лунінец трэба разглядаць у сувязі з рачной назвай Лунія (адзін з варыянтаў назвы прыпяцкай ракі Лань)[П.Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. Санкт-Петербургъ, 1913. С. 144.].'' Няма ў Маштакова такого сцверджання, і ўвогуле, ягоная кніга - гэта толькі спіс рэк басейна Дняпра, пра паходжання назваў рэк ці населеных пунктаў там няма ані слова. ''Форма "Лунія" звязаная з латышскім luns "твань", літоўскім liūnas "твань; покрыва моху над вадой у балоце або ля берага азёраў ці рэк, што зарастаюць". Далей да літоўскага liaunas "гнуткі, слабы" і значэння балотнай паверхні як няўстойлівай, гнуткай[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.][V. Urbutis. (rec.:) Этимология, 1968 // Baltistica. 1972. VIII (2). С. 208-209.]. Гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія рачныя і азёрныя назвы тыпу Liūnas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 194.].'' У Тапарова Лунія ёсць (праўда, у тлумачэнні тут даданая адсябяціна), а Лунін і Лунінец адсутнічаюць. А ў Урбуціса і Ванагаса няма ні Луніі, ні Луніна, ні Лунінца. * [[Паўазер’е (возера)]] ''Назва Палазер’е балцкага паходжання, утвораная з дзвюх асноў. Першая аснова Pal- звязаная з латышскім pali «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», palas «забалочаны бераг возера», літоўскім palios «балаціна на месцы зарослага возера». Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскіх рэк Pala, Palėja, латышскай ракі Pala[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 241.]'' Паўазер’е ці Палазер’е ў Ванагаса не згадваецца. Далей працягваецца ўласнае даследванне. * [[Мінск]] ''З увагі на семантычную «непразрыстасць» назвы рэчкі Мена (Менка), прапаноўвалі шэраг версій, як яе вытлумачваць — з літоўскага menkas «малы, дробны» або menkė «(рыба) мянтуз; (рыба) траска»[Жучкевіч В. Адкуль імя твае, сталіца // Беларусь № 4, 1967. — С. 22.][Роспонд С. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. — М.: Наука, 1972. — С. 22.][Нерознак В. П. Названия древнерусских городов / Под. ред. Д. С. Лихачева. — М.: Наука, 1983. — С. 118.]'' Насамрэч, Роспанд тлумачыць назву ад і.-е *moi-n-//*mei-n- : *min- *mei- "праходзіць міма, ісці". Неразнак паўтарае гэтую версію, дадаўшы, што магчыма і іншае тлумачэнне: ад і.-е. *men- "малы", параўн. ст.-рус., ст.-слав. мьнии, праслав. *mьnjes- "меньшы", параўн. яшчэ літ. menkas "маленькі, дробны", лат. minus "меней". * [[Лучай (возера)]] ''Корань Lauk- звязаны са старалітоўскім laukas «светлы, зіхоткі». Выштурхнутае іншымі словамі, яно засталося ў выглядзе вузкаўжывальнага laukas «хто з белай плямай ці белай пысай (пра жывёлу); лысы». Амонім — літ. laukas «поле» (першапачаткова ў сэнсе светлага месца пасярод леса). Далей вядзе да індаеўрапейскага *leuk- «ззяць, свяціць», *leukos «святло, ззянне»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 183.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 687—689.].'' Назва возера Лучай ні там, ні там не сустракаецца. * [[Аўчоса]] ''Назва балцкага паходжання, пачатковая форма назвы — *Vilkesà (Вількеса́)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 181.].'' Насамрэч, гэта было напісана аб назве Волчас, а пра Аўчосу (Овчеса) гаворыцца на с. 199. ''Поўны гідранімічны адпаведнік — назва літоўскай рэчкі Vilkesà (на поўначы ад Вільні)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' Аўчоса тут адсутнічае. ''Значэнне гэтай назвы — «Ваўчыная (рака)», ад агульнабалцкага *vilkas, якое далей да індаеўрапейскага *u̯l̥ku̯os[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1179.].'' Тут адсутнічае Аўчоса ці якія яшчэ гідронімы. * [[Ваўкавыск]] [[Ваўкавыя]] ''Тапонім «Ваўкавыск» утварыўся ад назвы рэчкі Ваўкавыі, гідроніма балцка-яцвяжскага паходжання, што меў адпачатную форму *Vilkaujà (Вілкаўя) «Воўчая (рака)». Вядомы такі ж самы літоўскі гідронім Vilkauja, ад якога літоўскае мястэчка Вілкавішкіс — яго назва ўтвораная так жа сама, як і назва Ваўкавыска: Vilk-av- дало, з аднаго боку, гідронім Vilk-av-ja (> Vilkauja), а з другога — тут жа тапонім Vilk-av-išk-is[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' У Ванагаса гаворка ідзе пра гідронімы тыпу Vilka і падабныя на тэрыторыі Літвы, ні Ваўкавыск, ні Ваўкавыя ў яго не згадваюцца. ''ад vilkas «воўк» (Vilk-av-ja > Vilkauja)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 88.].'' Зноў няпраўда. Насамрэч там напісана толькі, што ў назве Vilkauja (Літва) суфікс -auja-, болей нічога. * [[Гайна (рака)]] ''Звязана з індаеўрапейскім *gei- «звіваць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 354—355.].'' Няпраўда, няма ў крыніцы ні Гайны, ні яшчэ якіх-небудзь тапонімаў. * [[Вядзета]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма *Vedetà. У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Назва Вядзета там не згадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), падзвінская Водзьга, пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]. Назва Вядзета ўтвораная з дапамогай пашыральніка -et-, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (verpti «віраваць» — verpetas «вір»), з ім гідронімы тыпу Upeta, Nereta, Viešetė[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 338—341.]'' Таксама няма Вядзеты. * [[Індрубка]] ''Назва вёскі — балцка-літоўская, паходзіць ад назвы рэчкі Індрубкі (Індрупкі), на якой вёска знаходзіцца. Утвораная праз складанне дзвюх асноў: літ. indrė «трыснёг» i upė «рака». Найбліжэйшая аналогія — латвійскі тапонiм Indrupene (ад гідронімa Indrupe)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 130.].'' У крынiцы Індрубка не згадваецца. * [[Бася]] ''Корань Bas- у рачных назвах на Падняпроўі і Павоччы: Басенка, Басанка, Бастаўка, Босця (*Bas-t-)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 234.][Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 297.].'' Кнігі Маштакова і Смаліцкай - гэта проста спісы рэк басейнаў Дняпра і Акі адпаведна, пра паходжанне гэтых назваў там няма ані слова. ''Фанетычны варыянт таго ж кораня Bes- з тым жа значэннем у назве ракі Беседзь. Ад літоўскага besti «ўтыкаць, капаць», bastyti «тыкаць, утыкваць», прускага *bastun «утыкаць», з індаеўрапейскімі паралелямі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 113—114.].'' З усяго пералічанага ў дадзенай крыніцы згадваецца толькі слова besti і ягоныя паралелі ў іншых мовах, аб паходжанні якіх-небудзь тапонімаў, у тым ліку Бася і Беседзь, там ні слова. * [[Піна]] [[Пінск]] ''Звязана з літоўскім pinti «плесці (кош, плот, касу)», pynė «каса», прускім panto «путы». Далей да індаеўрапейскага *(s)pen- «сплятаць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 988.].'' Няма ў крыніцы ні Пінска, ні Піны, ні іншых гідронімаў. **{{N}} прыбраў тое да чаго прэтэнзіі, з Пінска наогул прыбраў усё, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад ракі. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:48, 14 мая 2025 (+03) * [[Дундаўшчына]] ''Назва Дундаўшчына, магчыма, звязаная з мясцовым дыялектным балтызмам дундар, дундаль «пярун» (у праклёнах «каб цябе дундар / дундаль свіснуў»)[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 157.].'' У кнізе апавядаецца толькі пра дундар, дундаль, пра Дундаўшчыну няма ні слова. * [[Дзевінскае]] ''Магчымае балцкае паходжанне назвы, у сувязі з літоўскім dievas «бог»[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 145.]'' Па-першае, гаворка ў кнізе дзе аб узгорках і гарадзішчах з назвай Дзявочая гара, а не аб возеры Дзевінскае. А па-другое, там гаворыцца, што можа быць, што некаторыя са згаданых узгоркаў першапачаткова мелі назвы, якія паходзяць ад балцкага dievas. * [[Сасва]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання, адпачатная форма *Sas(u)vā.'' Няма крыніцы. ''Корань Sas- таксама ў літоўскім гідроніме Sasna (на старой яцвяжскай тэрыторыі, каля літоўскага Марыямпале), у балцкіх гідронімах тыпу Сасна на Верхнім Павоччы і на Верхнім Падонні[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 291.][В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 319.][В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования. 1986. Москва, 1988. С. 168.]. Ад меркаванага прускага гідроніма *Sasna мела пайсці назва адной з прускіх земляў *Sasna (> Sassin, 1263 г.). Яна адбілася ў тапоніме Sassenpile (пазней ням. Haasenberg, цяпер польск. Zajączki[en])[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. С. 118.]. Звязваюць з пруска-яцвяжскім *sasnis «заяц». З індаеўрапейскіх аналагаў найбольш красамоўнае стараіндыйскае śaśáḥ (< šašas) «заяц». Першакрыніцай і для гэтай «заячай» лексікі, і для гідронімаў тыпу Sasna было індаеўрапейскае *ḱas-, *ḱasno- «шэры»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 533.]. Далей да значэння «няярка блішчэць», адсюль таксама літоўскае šašėlis, šešėlis «цень» і гідронімы тыпу Šeš-upė, Šešuva, Šašuola[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 818—819.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 326, 329.]. У назве Сасва корань Sas- пашыраны тым жа балцкім гідранімічным пашыральнікам, што і ў назве засведчанага пад 1516 г. гідроніма з-пад Ліды Ятѳа (< Ятва < яцв. *Jāt(u)vā)[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 126—156.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 286—289.]'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з пералічаных крыніц назва ракі Сасва нават не згадваецца. * [[Мазыр]] ''Назва антрапанімічнага, адыменнага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Як на ўсходзе цяперашняй Беларусі, так і ў суседняй Смаленшчыне корань Маз- дастаткова распаўсюджаны ў антрапаніміі.'' Няма крыніцы. ''Ён прысутны ў прозвішчах тыпу Мазыра, Мазікаў, Мазай, Мазала, Мазітаў (з пашыральнікамі -r-, -k-, -j-, -l-, -t-). Прозвішчы такога тыпу антрапаніміст М. Бірыла звязваў з мазаць (ад праслав. *mazati)[М.В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 266-268.]. Магчымая таксама сувязь з балцкай лексікай тыпу латышскага mazs, літоўскага mažas "малы", якія часам звязваюць з балцкім коранем са значэннем "мазаць" ("намазаны" > "стончаны" > "зменшаны" > "малы")[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 584.]." Арыгінальнае даследванне, горад Мазыр там не прыгадвацца. * [[Гудагай (вёска)]] ''Назва балцкага паходжання, паходзіць ад літоўскага складанага двухасноўнага gùdagojis. Другая частка — ад gojus «гай, пушча», першая — ад gudas[Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. С. 88—89.].'' На самай справе, там напісана, што назва паходзіць ад балцкага гуд (gudas) - беларус. Ніякага gudagojis, gojus, гай - там няма. * [[Скідзель]] [[Скідалька]] ''Гідронім балцкага (літоўскага ці яцвяжскага) паходжання. Найбліжэйшы аналаг — літоўская рачная назва Skidelė. Даследчык літоўскай гідраніміі А. Ванагас лакалізуе гэтую рэчку недалёка ад вытокаў ракі Котры, у якую Скідзель уцякае (не выключана, што маецца на ўвазе менавіта Скідзель, а не іншая рэчка). На ўсходзе ад вытокаў Котры ён жа пазначае мікратапонім (назва поля) Skidulys (каля Радуні). Аналаг гэтым назвам — літоўскі гідронім Skid-upys (у Цэнтральнай Літве, ля Кедайнея)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 303.]. Той жа фармант -el-, што і ў гідроніме Скідзель, таксама ў нёманскай рачной назве Zietela (Зецела) — у такой форме ў аўтахтонным літоўскім маўленні на Верхнім Панямонні засведчаная назва ракі Дзятлаўка. У сваю чаргу, назва Zietela ўтварылася ад назвы возера, якое засведчанае пад 1253 г. як «Зъято» (ад яцвяжскага *Zeitō). Фармант -el-, з дапамогай якога назва ракі ўтварылася ад назвы возера, часта выступае ў такой ролі ў балцкай гідраніміі[А. П. Непокупный. Лингвогеографические связи литовских и белорусских форм названий г. Дятлово и его окрестностей // Балто-славянские исследования. М., 1974. С. 153, 155.]. Гідранімічны корань Skid- звязаны з літоўскім skidyti, skisti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца», kidyti, kedyti, kedėti «абтрэпвацца, ірвацца». Далей да гнязда слоў ад сінанімічных каранёў *kēd- / *kēt-. Водныя назвы, утвораныя ад гэтых каранёў, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)k(h)ed- «расколваць, раскідаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 918—919.].'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з указанных вышэй крыніц назва горада Скідзель або ракі Скідалька не сустракаецца. * [[Шчыба]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання. Звязана з літоўскім skibti «абтрэпвацца; ірвацца». Семантыка такая ж, як і ў назве Скідзель, якая ад skidyti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца». Абедзве паходзяць ад аднаго індаеўрапейскага кораня *skēi- «адразаць, аддзяляць, распорваць» (> *skēi-b-, *skēi-d-)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 919—922.]. Водныя назвы, утвораныя ад каранёў з такой семантыкай, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.].'' Такое ж уласнае даследванне, няма ў прыведзеных крыніцах Шчыбы ці Скідзелі. ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Скіба, Скібар, Скібра (Skib-, -r-)[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 378.].'' І што, якое дачыненне беларускае прозвішча Скіба мае да ўсяго вышэй напісанага? * [[Арэса]] ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' Пра балцкае *ar- у крыніцы няма ані слова. Дарэчы, побач з Арэсай там згадваюцца гідронімы Arize ў паўднёвай Францыі і Arsia ў Істрыі. ''Назва Арэса значыць «Плыткая (рака)».'' Няма крыніцы. ** {{N}} выдаліў, апроч Тапарова-Трубачова, да якіх прэтэнзій няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:00, 14 мая 2025 (+03) * [[Слаўгарад]] ''Беларускі географ В. Жучкевіч спрабаваў развязаць гэтую праблему, звярнуўшы ўвагу на супольны пачатны элемент «Про-» у назвах Прапойска і ракі Проні, каля сутокаў якой з Сажом паселішча ўзнікла[Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 310.].'' Цытаваць трэба поўнасцю, а не вырываць з агульнага кантэкста патрэбныя сабе кавалкі. Жучкевіч пісаў (с. 310, 348), што назва Прапойск (Прупой, Прупошаск, Прапошаск) мае сувязь з назвай р. Проня, першапачатковай формай якой была Пропань (прарыў, праём). ''На думку Ул. Тапарова, назву Проні праз ранейшы варыянт «Прёна» трэба ўзводзіць да балцкага кораня Pir-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202—203.].'' Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-. Ён выводзіў назву Проня з *Пьрена (разам з назвамі Перанка, Перенка і т. п.) ці з *Piren- (Pirenai, Piron і т. п.). * [[Кобрын]] ''Недалёка ад Кобрыны (цераз Дняпро) — рэчка з балцкай назвай Недра[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 52—53.].'' Кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк, пра паходжанне назваў там ані слова. ''Назва *Kobr-in- ад літоўскага kobrinti, kūbrinti «ісці сагнуўшыся, пахіліўшыся». Корань Kobr- таксама ў прускім тапоніме Kobrun (назва лесу ў прускай Натангіі, засведчаная пад 1354 годзе)[G. Gerullis. Die altpreußischen Ortsnamen. Berlin / Leipzig, 1922. C. 67.].'' Насамрэч, у крыніцы толькі напісана, што назва прускага леса Kobrun паходзіць ад пр. kaaubri Dorn (калючка) + суф. un. Болей там нічога няма. * [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]] ''Прозвішчы тыпу Кеба даследчык беларускай антрапаніміі М. Бірыла параўноўваў з літоўскім антрапонімам Кебас[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. — Мінск: Навука і тэхніка, 1969. — С. 198.].'' Інфармацыя няпоўная, бо яшчэ Бірыла параўноўваў гэтыя прозвішчы з укр. кеба "здольнасць, уменне" і кірг. кебе "худое ягня". ''У сучаснай літоўскай антрапаніміі вядомыя адыменныя прозвішчы тыпу Keba, Kebeikis, Kebelis з коранем Keb-. У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. імя тыпу Keba або Kebas у форме імя па-бацьку: "Матеи Кебовичъ"[Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 г.. — Мінск, 2003. — 161 с.].'' Уласнае даследванне, прозвішча Кебіч там няма. * [[Вазуза]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Vaz- у літоўскіх (паміж Рокішкісам і Уцяной) назвах ракі Vazajà і возера Vazajis (з-пад яго рака выцякае)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 368.]. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць; рухацца»[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 390, 942.].'' Вазуза тут не згадваецца. * [[Смаленск]] ''Ул. Тапароў корань "Смол-" у гідронімах тыпу Смолка звязваў, следам за А. Трубачовым, з балцкім *kimal- "чмель" праз прамежкавую форму "Цмол-"[В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.].'' Тапароў і Трубачоў пісалі гэта канкрэтна пра гідронім Смолка, а не пра Смаленск, які безумоўна з'яўляецца больш значным аб'ектам, і калі б яны так лічылі адносна яго, то напісалі б гэта непасрэдна. Так Трубачоў вельмі падрабязна даследуе паходжанне назвы Смаленск у сваёй кнізе "В поисках единства", і там і блізка няма нічога таго, што напісана вышэй. * [[Ігаўка]] ''Вядомае літоўскае прозвішча Igilevičius, з якога аднаўляецца аднаасноўнае імя Igila з асновай Ig-, роднаснай аснове Eig-, што звязаная з літоўскім eiti "ісці"[В.Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1980. С. 27.].'' Нічога падобнага ў крыніцы няма, у тым ліку назвы Ігаўка. * [[Докшыцы]] ''Паходзіць ад антрапоніма тыпу літоўскага Dakšas, Dokšas, латышскага Dakša. Корань Dak-, які тут з антрапанімічным фармантам -š-, таксама ў антрапоніме Dakanis. Яны звязаныя з літоўскім dakyti, dakanoti «трапаць, растрэпваць; дзерці, раздзіраць»[Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 447—448, 510.].'' Хлусня, гаворка ў крыніцы ідзе пра літоўскія і латышскія прозвішчы, а не пра горад Докшыцы. Дарэчы, няма там і пра сувязь гэтых прозвішчаў з dakyti і пра формант -š-. Напрыклад гаворыцца, што прозвішча Doks можа быць звязанае з германскім doogs, taacks. ''Докшыцкую назву таксама звязвалі з прускімі тапонімамі Dexiten, Dechsen[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 326.].'' Зноў хлусня, хто звязваў? Гаворка ў крыніцы ідзе толькі пра Dexiten, Dechsen, а не пра Докшыцы. **{{N}} выдаліў усё безкрынічнае, што адзначана тут. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:30, 14 мая 2025 (+03) * [[Кушлі]] ''Назва Кушлі антрапанімічнага (адыменнага) імя. Паходзіць ад антрапоніма Kušlys, які ад літоўскага kušlys «сляпец» (хто падслепаваты)[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.].'' Гаворка ў кнізе (слоўнік літоўскіх прозвішчаў) ідзе толькі пра літоўскія прозвішчы Kušlys, Kušleika і г. д. Назвы вёскі Кушлі там і блізка няма. ''Вакол Пружанаў фіксуецца цэлы шэраг тапонімаў балцкага антрапанімічнага паходжання: Бакуны (двойчы), Барэйшава, Нарутавічы, Роўбіцк, Рэвейкі, Шакуны, Шалтунава (ад антрапонімаў тыпу Bakūnas, Bareiša, Naruta, Rauba, Reveika, Šakūnas, Šaltūnas[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 162, 195, 1140; Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 301, 581, 584, 882.]).'' Тое ж самае. * [[Дэвергі]] ''Назва паходзіць ад балцка-літоўскага імя тыпу De-vergas. У Літве вядомы гідронім Davarg-upis, з якога паўстае падобны антрапонім[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 82.].'' Хлусня. Па-першае, у Ванагаса не згадваецца вёска Дэвергі, а па-другое, ён параўноўвае гідронім Davarg-upis з прозвішчам Davalga. * [[Крычаў]] ''Крычаўская назва магла пайсці ад назвы рачулкі ці ручая, сожскага прытоку. На Падняпроўі, у наваколлі Чарнігава фіксавалася назва не лакалізаванай цяпер рэчкі Крычалка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 229.], з тым жа коранем «Крыч-» і ўтваральнікам -al- («Кры́чала»), які даследчык гідраніміі Ул. Тапароў лічыў уласцівым для балцкіх рачных назваў[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 163, 186.].'' Нейкія фантазіі з перакручанай логікай. Маштакоў абсалютова нічога не пісаў пра Крычаў, а Тапароў - пра Крычаў, корань "крыч" і рэчку Крычалку (якая да таго ж яшчэ і не мае да Крычава ніякага дачынення). Самае цікавае, што гэты ўдзельнік яшчэ і мае права дагледжваць старонкі. Гэта значыць, напісаў нейкую адсябяціну ці нават хлусню і сам жа гэта дагледзіў. І ўсё шыта-крыта. * Дзякуй. Затэгаем удзельніка @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], хоць бы для агульных каментароў, асабліва да таго, што крыніца пазначана, але ў ёй няма пацвярджэння напісанага. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:57, 12 мая 2025 (+03) :У выпадках узору Ратамкі, калі корань Rat- у крыніцы ёсць, а самой Ратамкі няма, то не абавязкова гэта праблема. Усіх прыкладаў ужывання можа і не быць. Добра было б, вядома, каб недзе Ратамка была яўна названа балцкім гідронімам. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:05, 13 мая 2025 (+03) ::Праглядзеў увесь спіс, большасць пытанняў якраз узору Ратамкі, што менавіта названы аб'ект не згаданы ў крыніцы. То-бок, калі гэта і ўласнае даследаванне, то яно палягае ў аднясенні кораня Rat- да балцкіх, што можа быць і так, і не практычна з аднолькавай імавернасцю. Магчыма, падбор аналогій/паралеляў таксама вымагаў бы крыніцы, а не самастойных высноў на гэты конт. Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:36, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама лічу, што калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца. Але аўтар запраўды часцяком увогуле не ставіць ніякіх крыніц або піша пра нейкія паралельныя тапонімы ў артыкуле пра іншы тапонім. Лічу, што без крыніц — трэба адразу выдаляць. Аўтапацверджанне такіх правак таксама небяспечнае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:00, 13 мая 2025 (+03) ::А адкуль мы ведаем які тут корань (можа не Rat-, а Ra-, Ratam- ці яшчэ які) і з якой мовы ён паходзіць? Напрыклад, на Валыні ёсць пасёлак Ратна - корань таксама Рат-, але звязваюць яго со словам "раць". Наколькі я разумею, то па правілах Вікіпедыі, калі чалавек хоча дадаць інфармацыю, напрыклад, аб паходжанні назвы Ратамка, то ён павінен знайсці аўтарытэтную крыніцу, дзе даследуецца менавіта гэтая назва, а не вырашаць самастойна які тут корань, суфікс і прыцягваць крыніцы, дзе нібы пра тыя ж самыя корань і суфікс напісана, бо гэта будзе ўжо ўласнае даследванне. Не? Дарэчы, Жучкевіч піша пра Ратамку, што гэтая мясцовасць упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах як Радамскае (праз "д"), і назва гэтая патранімічная. Так што не ўсё так відавочна. ::: [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], у асобным выпадку Ратамкі то так. Думаю, такое трэба выдаліць, трапляе пад "[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material Synthesis of published material]" (у нас "[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"). Ёсць выпадкі пра якія не ўпэўнены, што трапляюць пад гэта правіла. Калі ёсць этымалогія для вялікай Бярэзіны або Дзвіны ці можна яе пераносіць на іншыя Бярэзіны і Дзвіны, калі яны не згаданы ў крыніцы? У літаратуры даюць спісы асноў і фармантаў для гідронімаў, які лічаць балцкімі, а самі імёны не даюць або некалькі прыкладаў, а далей ''і іншыя''. Разлічана на самастойнае вылучэнне асновы або суфікса, такія крыніцы не для Вікіпедыі? Можна напісаць, што суфікс такі, а вось тут пішуць, што з такім суфіксам гідронім магчыма балцкі? Або на вылучэнне суфікса трэба крыніца? Трэба выпрацаваць падыходы, пытанне ўзнята слушнае. Магчыма, нешта можна перафармуляваць, а не выдаляць. Карыстайцеся кнопкай подпісу каментаў, яна на панелі інструментаў справа ад кнопкі курсіва (''К''). --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:17, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама хочацца дачакацца рэакцыі @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], перад тым як пачаць нешта рабіць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:00, 14 мая 2025 (+03) ::::прывітанне ўсім. ::::а каму адказваць? як зваць чалавека, які так зацята і метадычна прайшоўся па ўсіх артыкулах, не пашкадаваў часу і сілаў усё праверыць :) ::::Максіма Л. ведаю, Lš-k таксама, сутыкаўся. а ноўнэйм гэта хто? ::::відавочна чапляецца да ўсяго. і не асабліва разбіраецца ў тэме. наўскідку: "Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-" (як жа не пісаў, калі падае паралель у літ тапоніме Pirėnai, дзе корань Pir- і ўтваральнік -ėn-). ::::падтрымліваю заўвагу Lš-k "калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца". калі ёсць Кебейкіс і Кебіч (з балцкім суфіксам -ейк- і славянскім -іч-), дык агульны корань Кеб- відавочны. ::::я б раіў ноўнэйму скіравацца ў тарашкевіцкую Вікі і звярнуць увагу на сапраўднага фантазёра, які піша раздзел "Ліцвінскія імёны", вось там тысячы фантазій, і ноўнэйму будзе дзе разгарнуцца. пакуль гэта выглядае на нейкія асабістыя нападкі. ноўнэйм штось рабіў у Вікі? які яго ўнёсак? ::::Максім, "Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць" - акадэмічных спецыялістаў у краіне няма, калі што. Ад слова зусім. Былі б - былі б публікацыі. проста філолагі і чытачы Жучкевіча не ў лік. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:34, 15 мая 2025 (+03) :::::Выпады з вашага боку на мой адрас пакідаю без каментароў, мне гэта цалкам абыякава, вы меня не пакрыўдзіце (хаця па правілах такія паводзіны забаронены). А калі казаць па сутнасці: чытайце правілы Вікіпедыі, там усё напісана [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне]]. Вы нават тут, на старонцы размоў працягваеце свае ўласныя даследванні, вольна інтэрпрэтуючы на свой густ тое, што напісана ў крыніцах. Што там вам "відавочна", гэта вашая асабістая справа, артыкулы ў Вікіпедыі ствараюцца на падставе інфармацыі з АК, а не з асабістых меркаванняў і разважанняў удзельнікаў. Вы пераблыталі энцыклапедыю з уласным блогам ці форумам, дзе кожны піша, што захоча. А што датычыцца Вікіпедыі на тарашкевіцы, вельмі добра, што вы тут прыгадалі дадзены факт. Вы тады спрабавалі разгарнуць там такую ж "працу" як і тут: пісалі свае ўласныя даследванні без крыніц, або спасылался на крыніцы, у якіх гаворка ідзе аб падобных, але зусім іншых словах. Вас тады за гэта назаўсёды заблакавалі. Раю адміністратарам гэтай Вікіпедыі мець гэта на ўвазе.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:39, 16 мая 2025 (+03) ::::::ага, чалавек з тарашкевіцкай Вікіпедыі пажалаваў? чарговы "жмудаед" і "вільнянашыст"? не іначай паплечнік нядаўна ўвязненага экстрэміста-літвініста "Казіміра Ляхновіча"? які распальвае на ВікіпЭдыі жудасную літуанафобію, адмаўляе існаванне балтаў далей за Коўна. і такі фанатык, што наствараў тысячу старонак, дзе сам (дзе спасылаючыся на аматара нямецкага неда-філолага, а дзе сам з галавы) прыдумляе нейкія нібыта "германскія" этымалогіі старажытных балцкіх двухасноўных імёнаў, тыпу Вітаўт ці Міндоўг. дзеля даведкі шаноўнага чытацтва: вось туды я і ўставіў быў адэкватнае, агульнапрызнанае гледжанне наконт тых імёнаў, за што экстрэміст "Ляхновіч", карыстаючыся сваёй пазіцыяй, і наклаў бан. ну, што пасеяў, тое і пажаў, распальвальнік нянавісці. ::::::а вы, чалавек з турэцка-нямецкім нэймам, можаце напісаць і другі спіс (час у вас, і зацятасць, ёсць, сядзець тут а 7-й ранку), якраз не так даўно я пачынаў парадкаваць той матэрыял, які ў адпаведных артыкулах быў згрувасціў. так што ваш поштурх на карысць, спадар балтафоб. ::::::дарэчы, тэст - "чыя Вільня?" ну, тыпу, гістарычна, га? пакажы пазіцыю, ананім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:12, 16 мая 2025 (+03) :::::::Вас спаймалі за руку на сістэматычных, шматразовых падманах. А вы замест таго, каб гэта прызнаць і зрабіць высновы, дзейнічаеце па прынцыпе "лепшая абарона - гэта нападзенне". У іншых Вікіпедыях за такія паводзіны (масавае напісанне фэйкаў і грубасць у адрас апанентаў) удзельнікаў баняць. На жаль, у беларускай ВП гэта дазволена. Не разумею, чаму адміністратары не рэагуюць. Спадзяюся, што толькі пакуль.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:42, 16 мая 2025 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Için warum]], цябе тут паліцэйскім ніхто не прызначаў. Кончай болтать, пиши статьи. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:21, 16 мая 2025 (+03) ::::разам з тым ноўнэймам зробленая добрая работа. пачаў па гэтым спісе ісці. ::::ноўнэйм надта эмацыйна ставіць кляймо "няпраўда" там, дзе падаюцца, напрыклад, корані і ўтваральнікі. ::::"уяўных крыніцаў" таксама няма. калі, напрыклад, Ваўкавыя параўноўваецца з літоўскай Ваўкаўёй і ставіцца спасылка, дык у спасылцы - аналіз гідроніма Ваўкаўя. і інш. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:17, 15 мая 2025 (+03) * [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], выдаляць фрагменты без крыніц, або з памылковымі крыніцамі, можна самастойна, для гэтага запыты да адміністратараў не трэба. Хіба каб звярнуць іх увагу на маштаб такой з'явы у дзеяннях удзельніка. Калі гэта адзінкавыя выпадкі, спачатку паставіць {{ш|няма ў крыніцы}} і паведаміць непасрэдна ўдзельніку, або ён выпраўляе, або выдаляеце непацверджаную частку. Калі гэта яўна сістэмны падыход, ставіць ўяўныя крыніцы (вяглядае тут якраз ён), таксама сістэмна можна выдаляць такія фрагменты ўжо без цырымоній. З артыкулаў пра паселішчы шырокую этымалогію рэк трэба наогул выдаліць, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад гідроніма, пакідаць толькі датычнае назвы самога паселішча (як суфікс -ск, напрыклад), у Пінску і Сянне гэта ўжо зрабіў. Паступова, прынамсі я, буду выдаляць паводле вашага спісу, калі ласка, рабіце гэта таксама. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:59, 15 мая 2025 **Добра. Але пакуль пачакаю, што будзе далей. Калі не будзе адпаведнай рэакцыі, то буду рабіць як вы гаворыце. Дарэчы, мой спіс, далёка на поўны, гэта толькі частка таго, што панапісваў гэты ўдзельнік.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:48, 16 мая 2025 (+03) *** [[Удзельнік:Için warum]], іншыя ўдзельнікі гэтай дыскусіі цягам яе ўжо зрабілі свой унёсак у згаданыя артыкулы. Давай, уключайся ў супольную працу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:42, 16 мая 2025 (+03) == [[Удзельнік:Хомелка|Хомелка]] - пазбаўленне праў зніклай == {{закрыта}} Тэрмінова. Варта пазбавіць адміністратарскіх праў зніклую адміністратарку для бяспекі нашай Вікіпедыі ды дадзеных удзельнікаў. Лёгка вернем, калі спадарыня Вольга павернецца. Пра гэта [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Запыты_да_адміністратараў#Kazimier_Lachnovič_-_пазбаўленьне_правоў_зьніклага|ў тарашкевічнай Вікі]] (і [https://spring96.org/be/news/117810 навіны] + <small>[[:ru:Википедия:Форум/Новости#Пропажа_администраторов_белвики|абмеркаванне на рускай]]</small>). [[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]], [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]], [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], [[Удзельнік:Belarus2578|Belarus2578]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 15:51, 22 красавіка 2025 (+03) : {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:24, 22 красавіка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Shabe|Shabe]], не пазбавіць правоў, а каб сцюарты заблакавалі з адпаведнай прычынай, не як за парушэнне. Наколькі разумею, дастаткова звярнуцца да кагосьці аднаго з іх, з доказамі. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:50, 22 красавіка 2025 (+03) ::: Добра, зараз займуся. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 16:59, 22 красавіка 2025 (+03) :::: Запрашаю на [[:ru:Обсуждение_участника:1234qwer1234qwer4#Блокировка_пропавших_администраторов|старонку]] актыўнага рускамоўнага сцюарда 1234qwer1234qwer4. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 17:20, 22 красавіка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} спадаром [[:meta:User:Mykola7|Mykola7]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 19:13, 22 красавіка 2025 (+03) == Удзельнік UnknownChannel352 == {{закрыта}} : Просьба заблакаваць UnknownChannel352 за датэрміновае зняцце артыкула з намінацыі на выдаленне і вайну правак. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Больш не актуальна. Меры былі прынятыя. У архіў --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:25, 22 верасня 2025 (+03) = Карысныя спасылкі = * [[Адмысловае:ProtectedPages|Спіс старонак пад аховай]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] 307x29opbyttsoo33pg1wujkj7zt0q7 4 729023 5132976 5132894 2026-04-27T12:06:06Z M.L.Bot 261 /* За */ +1 5132976 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:m:Oversight policy|oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] == * Сітуацыя: З боку сцюардаў пакуль няма разумення, прапануюць грамадзе слепа ўхваліць як oversight кагосьці, каго яны прызначаць і будуць прызначаць пазней. На фармальных падставах «для бяспекі» скасавалі правы схавальніку (Mienski), які вядомы 20 гадоў і за 4 гады паказаў надзейнасць, а замест прапануюць адтуліну невядомага імя і шырыні. * Навошта: Узмацненне бяспекі ў гісторыі. Онлайн (у бягучым часе) гэта не панацэя, бо ёсць лаг паміж праўкай і яе хаваннем, якой бы працягласці ён ні быў, пры вялікім жаданні даныя можна зафіксаваць. Улічвайце гэта, не праўце ў небяспечнай тэматыцы з уліковых запісаў, якія можна звязаць з вамі. * Тэхнічнае: Правілы МетаВікі не вымагаюць для oversight правоў адміністратара, але логіка ўжывання правіл не ясная, могуць быць інтэрпрэтацыі ў меркаваннях сцюардаў. Таму, як і для Mienski раней, прапаную апцыянальна ўхваліць для Lesnas ättling і правы адміністратара. Для Mienski яны не спатрэбіліся і не былі нададзены. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] цяпер малаактыўны, але даўні ўдзельнік — 16 гадоў стажу, асноўны яго ўнёсак на be-tarask ([[:be-tarask:Удзельнік:Lesnas ättling|старонка]] і [[:be-tarask:Спэцыяльныя:Унёсак/Lesnas ättling|ўнёсак]] там). Вельмі даўно жыве па-за Беларуссю. Ведае і разумее нашу рэчаіснасць, у якія краіны не трэба ездзіць і іншыя аспекты. Прапаную ўхваліць для Lesnas ättling правы '''oversight''' і ''апцыянальна'' '''адміністратара''' (пры тэхнічнай патрэбе надаць, без патрэбы — не). Галасаванне прапаную пачаць а 00:00 мінскага часу (UTC+3) 27 красавіка (панядзелак) і скончыць а 24:00 3 мая, тыдзень — мінімальны тэрмін вызначаны правіламі МетаВікі. Калі за тыдзень не будзе кворуму, адразу прапаную працягнуць галасаванне да 24:00 10 мая, тэрмін у два тыдні вызначана нашымі ўласнымі правіламі. Згоду Lesnas ättling атрымаў, фармальна ён выкажа яе неўзабаве. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 26 красавіка 2026 (+03) === За === # {{за}} абы нешта вырашалася. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:08, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} відавочна, у мяне сумневаў няма. У Lesnas ättling ёсць рэпутацыя і па-за інтэрнетамі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 27 красавіка 2026 (+03) === Супраць === === Каментары === bvfikl5h16rbxbb72zoaebgtc6ytrgp 5132979 5132976 2026-04-27T12:15:26Z MocnyDuham 99818 /* За */ reply ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]]) 5132979 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:m:Oversight policy|oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] == * Сітуацыя: З боку сцюардаў пакуль няма разумення, прапануюць грамадзе слепа ўхваліць як oversight кагосьці, каго яны прызначаць і будуць прызначаць пазней. На фармальных падставах «для бяспекі» скасавалі правы схавальніку (Mienski), які вядомы 20 гадоў і за 4 гады паказаў надзейнасць, а замест прапануюць адтуліну невядомага імя і шырыні. * Навошта: Узмацненне бяспекі ў гісторыі. Онлайн (у бягучым часе) гэта не панацэя, бо ёсць лаг паміж праўкай і яе хаваннем, якой бы працягласці ён ні быў, пры вялікім жаданні даныя можна зафіксаваць. Улічвайце гэта, не праўце ў небяспечнай тэматыцы з уліковых запісаў, якія можна звязаць з вамі. * Тэхнічнае: Правілы МетаВікі не вымагаюць для oversight правоў адміністратара, але логіка ўжывання правіл не ясная, могуць быць інтэрпрэтацыі ў меркаваннях сцюардаў. Таму, як і для Mienski раней, прапаную апцыянальна ўхваліць для Lesnas ättling і правы адміністратара. Для Mienski яны не спатрэбіліся і не былі нададзены. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] цяпер малаактыўны, але даўні ўдзельнік — 16 гадоў стажу, асноўны яго ўнёсак на be-tarask ([[:be-tarask:Удзельнік:Lesnas ättling|старонка]] і [[:be-tarask:Спэцыяльныя:Унёсак/Lesnas ättling|ўнёсак]] там). Вельмі даўно жыве па-за Беларуссю. Ведае і разумее нашу рэчаіснасць, у якія краіны не трэба ездзіць і іншыя аспекты. Прапаную ўхваліць для Lesnas ättling правы '''oversight''' і ''апцыянальна'' '''адміністратара''' (пры тэхнічнай патрэбе надаць, без патрэбы — не). Галасаванне прапаную пачаць а 00:00 мінскага часу (UTC+3) 27 красавіка (панядзелак) і скончыць а 24:00 3 мая, тыдзень — мінімальны тэрмін вызначаны правіламі МетаВікі. Калі за тыдзень не будзе кворуму, адразу прапаную працягнуць галасаванне да 24:00 10 мая, тэрмін у два тыдні вызначана нашымі ўласнымі правіламі. Згоду Lesnas ättling атрымаў, фармальна ён выкажа яе неўзабаве. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 26 красавіка 2026 (+03) === За === # {{за}} абы нешта вырашалася. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:08, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} відавочна, у мяне сумневаў няма. У Lesnas ättling ёсць рэпутацыя і па-за інтэрнетамі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. Дзякую M.L. і Lesnas ättling за спробу вырашыць сітуацыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:15, 27 красавіка 2026 (+03) === Супраць === === Каментары === 2ubxqpmqfeuf347td4jx2xmvo72tefk 5132985 5132979 2026-04-27T12:40:00Z Tomasz Bladyniec 6463 /* За */ 5132985 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:m:Oversight policy|oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] == * Сітуацыя: З боку сцюардаў пакуль няма разумення, прапануюць грамадзе слепа ўхваліць як oversight кагосьці, каго яны прызначаць і будуць прызначаць пазней. На фармальных падставах «для бяспекі» скасавалі правы схавальніку (Mienski), які вядомы 20 гадоў і за 4 гады паказаў надзейнасць, а замест прапануюць адтуліну невядомага імя і шырыні. * Навошта: Узмацненне бяспекі ў гісторыі. Онлайн (у бягучым часе) гэта не панацэя, бо ёсць лаг паміж праўкай і яе хаваннем, якой бы працягласці ён ні быў, пры вялікім жаданні даныя можна зафіксаваць. Улічвайце гэта, не праўце ў небяспечнай тэматыцы з уліковых запісаў, якія можна звязаць з вамі. * Тэхнічнае: Правілы МетаВікі не вымагаюць для oversight правоў адміністратара, але логіка ўжывання правіл не ясная, могуць быць інтэрпрэтацыі ў меркаваннях сцюардаў. Таму, як і для Mienski раней, прапаную апцыянальна ўхваліць для Lesnas ättling і правы адміністратара. Для Mienski яны не спатрэбіліся і не былі нададзены. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] цяпер малаактыўны, але даўні ўдзельнік — 16 гадоў стажу, асноўны яго ўнёсак на be-tarask ([[:be-tarask:Удзельнік:Lesnas ättling|старонка]] і [[:be-tarask:Спэцыяльныя:Унёсак/Lesnas ättling|ўнёсак]] там). Вельмі даўно жыве па-за Беларуссю. Ведае і разумее нашу рэчаіснасць, у якія краіны не трэба ездзіць і іншыя аспекты. Прапаную ўхваліць для Lesnas ättling правы '''oversight''' і ''апцыянальна'' '''адміністратара''' (пры тэхнічнай патрэбе надаць, без патрэбы — не). Галасаванне прапаную пачаць а 00:00 мінскага часу (UTC+3) 27 красавіка (панядзелак) і скончыць а 24:00 3 мая, тыдзень — мінімальны тэрмін вызначаны правіламі МетаВікі. Калі за тыдзень не будзе кворуму, адразу прапаную працягнуць галасаванне да 24:00 10 мая, тэрмін у два тыдні вызначана нашымі ўласнымі правіламі. Згоду Lesnas ättling атрымаў, фармальна ён выкажа яе неўзабаве. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 26 красавіка 2026 (+03) === За === # {{за}} абы нешта вырашалася. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:08, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} відавочна, у мяне сумневаў няма. У Lesnas ättling ёсць рэпутацыя і па-за інтэрнетамі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. Дзякую M.L. і Lesnas ättling за спробу вырашыць сітуацыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:15, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz Bladyniec|размовы]]) 15:39, 27 красавіка 2026 (+03) === Супраць === === Каментары === ikjoqt0oszth30nd6tucvm38wt77eel 5132986 5132985 2026-04-27T12:42:40Z Rabbi Mendl 19651 /* За */ адказ 5132986 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:m:Oversight policy|oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] == * Сітуацыя: З боку сцюардаў пакуль няма разумення, прапануюць грамадзе слепа ўхваліць як oversight кагосьці, каго яны прызначаць і будуць прызначаць пазней. На фармальных падставах «для бяспекі» скасавалі правы схавальніку (Mienski), які вядомы 20 гадоў і за 4 гады паказаў надзейнасць, а замест прапануюць адтуліну невядомага імя і шырыні. * Навошта: Узмацненне бяспекі ў гісторыі. Онлайн (у бягучым часе) гэта не панацэя, бо ёсць лаг паміж праўкай і яе хаваннем, якой бы працягласці ён ні быў, пры вялікім жаданні даныя можна зафіксаваць. Улічвайце гэта, не праўце ў небяспечнай тэматыцы з уліковых запісаў, якія можна звязаць з вамі. * Тэхнічнае: Правілы МетаВікі не вымагаюць для oversight правоў адміністратара, але логіка ўжывання правіл не ясная, могуць быць інтэрпрэтацыі ў меркаваннях сцюардаў. Таму, як і для Mienski раней, прапаную апцыянальна ўхваліць для Lesnas ättling і правы адміністратара. Для Mienski яны не спатрэбіліся і не былі нададзены. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] цяпер малаактыўны, але даўні ўдзельнік — 16 гадоў стажу, асноўны яго ўнёсак на be-tarask ([[:be-tarask:Удзельнік:Lesnas ättling|старонка]] і [[:be-tarask:Спэцыяльныя:Унёсак/Lesnas ättling|ўнёсак]] там). Вельмі даўно жыве па-за Беларуссю. Ведае і разумее нашу рэчаіснасць, у якія краіны не трэба ездзіць і іншыя аспекты. Прапаную ўхваліць для Lesnas ättling правы '''oversight''' і ''апцыянальна'' '''адміністратара''' (пры тэхнічнай патрэбе надаць, без патрэбы — не). Галасаванне прапаную пачаць а 00:00 мінскага часу (UTC+3) 27 красавіка (панядзелак) і скончыць а 24:00 3 мая, тыдзень — мінімальны тэрмін вызначаны правіламі МетаВікі. Калі за тыдзень не будзе кворуму, адразу прапаную працягнуць галасаванне да 24:00 10 мая, тэрмін у два тыдні вызначана нашымі ўласнымі правіламі. Згоду Lesnas ättling атрымаў, фармальна ён выкажа яе неўзабаве. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 26 красавіка 2026 (+03) === За === # {{за}} абы нешта вырашалася. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:08, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} відавочна, у мяне сумневаў няма. У Lesnas ättling ёсць рэпутацыя і па-за інтэрнетамі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. Дзякую M.L. і Lesnas ättling за спробу вырашыць сітуацыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:15, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz Bladyniec|размовы]]) 15:39, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} падтрымлiваю. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Tatiana Matlina]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 15:42, 27 красавіка 2026 (+03) === Супраць === === Каментары === 1ui9sb4catqiakj4sb7u6y8b67vq7z7 5132987 5132986 2026-04-27T12:43:21Z Rabbi Mendl 19651 Nickname 5132987 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:m:Oversight policy|oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] == * Сітуацыя: З боку сцюардаў пакуль няма разумення, прапануюць грамадзе слепа ўхваліць як oversight кагосьці, каго яны прызначаць і будуць прызначаць пазней. На фармальных падставах «для бяспекі» скасавалі правы схавальніку (Mienski), які вядомы 20 гадоў і за 4 гады паказаў надзейнасць, а замест прапануюць адтуліну невядомага імя і шырыні. * Навошта: Узмацненне бяспекі ў гісторыі. Онлайн (у бягучым часе) гэта не панацэя, бо ёсць лаг паміж праўкай і яе хаваннем, якой бы працягласці ён ні быў, пры вялікім жаданні даныя можна зафіксаваць. Улічвайце гэта, не праўце ў небяспечнай тэматыцы з уліковых запісаў, якія можна звязаць з вамі. * Тэхнічнае: Правілы МетаВікі не вымагаюць для oversight правоў адміністратара, але логіка ўжывання правіл не ясная, могуць быць інтэрпрэтацыі ў меркаваннях сцюардаў. Таму, як і для Mienski раней, прапаную апцыянальна ўхваліць для Lesnas ättling і правы адміністратара. Для Mienski яны не спатрэбіліся і не былі нададзены. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] цяпер малаактыўны, але даўні ўдзельнік — 16 гадоў стажу, асноўны яго ўнёсак на be-tarask ([[:be-tarask:Удзельнік:Lesnas ättling|старонка]] і [[:be-tarask:Спэцыяльныя:Унёсак/Lesnas ättling|ўнёсак]] там). Вельмі даўно жыве па-за Беларуссю. Ведае і разумее нашу рэчаіснасць, у якія краіны не трэба ездзіць і іншыя аспекты. Прапаную ўхваліць для Lesnas ättling правы '''oversight''' і ''апцыянальна'' '''адміністратара''' (пры тэхнічнай патрэбе надаць, без патрэбы — не). Галасаванне прапаную пачаць а 00:00 мінскага часу (UTC+3) 27 красавіка (панядзелак) і скончыць а 24:00 3 мая, тыдзень — мінімальны тэрмін вызначаны правіламі МетаВікі. Калі за тыдзень не будзе кворуму, адразу прапаную працягнуць галасаванне да 24:00 10 мая, тэрмін у два тыдні вызначана нашымі ўласнымі правіламі. Згоду Lesnas ättling атрымаў, фармальна ён выкажа яе неўзабаве. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 26 красавіка 2026 (+03) === За === # {{за}} абы нешта вырашалася. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:08, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} відавочна, у мяне сумневаў няма. У Lesnas ättling ёсць рэпутацыя і па-за інтэрнетамі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. Дзякую M.L. і Lesnas ättling за спробу вырашыць сітуацыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:15, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz Bladyniec|размовы]]) 15:39, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} падтрымлiваю. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 15:42, 27 красавіка 2026 (+03) === Супраць === === Каментары === 95lxrsf7pc8u2i90xl22z1v24zh1e9d 5132988 5132987 2026-04-27T12:53:33Z Pabojnia 135280 /* За */ +1 5132988 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:m:Oversight policy|oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] == * Сітуацыя: З боку сцюардаў пакуль няма разумення, прапануюць грамадзе слепа ўхваліць як oversight кагосьці, каго яны прызначаць і будуць прызначаць пазней. На фармальных падставах «для бяспекі» скасавалі правы схавальніку (Mienski), які вядомы 20 гадоў і за 4 гады паказаў надзейнасць, а замест прапануюць адтуліну невядомага імя і шырыні. * Навошта: Узмацненне бяспекі ў гісторыі. Онлайн (у бягучым часе) гэта не панацэя, бо ёсць лаг паміж праўкай і яе хаваннем, якой бы працягласці ён ні быў, пры вялікім жаданні даныя можна зафіксаваць. Улічвайце гэта, не праўце ў небяспечнай тэматыцы з уліковых запісаў, якія можна звязаць з вамі. * Тэхнічнае: Правілы МетаВікі не вымагаюць для oversight правоў адміністратара, але логіка ўжывання правіл не ясная, могуць быць інтэрпрэтацыі ў меркаваннях сцюардаў. Таму, як і для Mienski раней, прапаную апцыянальна ўхваліць для Lesnas ättling і правы адміністратара. Для Mienski яны не спатрэбіліся і не былі нададзены. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] цяпер малаактыўны, але даўні ўдзельнік — 16 гадоў стажу, асноўны яго ўнёсак на be-tarask ([[:be-tarask:Удзельнік:Lesnas ättling|старонка]] і [[:be-tarask:Спэцыяльныя:Унёсак/Lesnas ättling|ўнёсак]] там). Вельмі даўно жыве па-за Беларуссю. Ведае і разумее нашу рэчаіснасць, у якія краіны не трэба ездзіць і іншыя аспекты. Прапаную ўхваліць для Lesnas ättling правы '''oversight''' і ''апцыянальна'' '''адміністратара''' (пры тэхнічнай патрэбе надаць, без патрэбы — не). Галасаванне прапаную пачаць а 00:00 мінскага часу (UTC+3) 27 красавіка (панядзелак) і скончыць а 24:00 3 мая, тыдзень — мінімальны тэрмін вызначаны правіламі МетаВікі. Калі за тыдзень не будзе кворуму, адразу прапаную працягнуць галасаванне да 24:00 10 мая, тэрмін у два тыдні вызначана нашымі ўласнымі правіламі. Згоду Lesnas ättling атрымаў, фармальна ён выкажа яе неўзабаве. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 26 красавіка 2026 (+03) === За === # {{за}} абы нешта вырашалася. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:08, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} відавочна, у мяне сумневаў няма. У Lesnas ättling ёсць рэпутацыя і па-за інтэрнетамі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. Дзякую M.L. і Lesnas ättling за спробу вырашыць сітуацыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:15, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz Bladyniec|размовы]]) 15:39, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} падтрымлiваю. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 15:42, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 15:53, 27 красавіка 2026 (+03) === Супраць === === Каментары === e57njmpdhnf380utwukhrwxhk1fjil0 5133034 5132988 2026-04-27T16:44:24Z Lš-k. 16740 5133034 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:m:Oversight policy|oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] == * Сітуацыя: З боку сцюардаў пакуль няма разумення, прапануюць грамадзе слепа ўхваліць як oversight кагосьці, каго яны прызначаць і будуць прызначаць пазней. На фармальных падставах «для бяспекі» скасавалі правы схавальніку (Mienski), які вядомы 20 гадоў і за 4 гады паказаў надзейнасць, а замест прапануюць адтуліну невядомага імя і шырыні. * Навошта: Узмацненне бяспекі ў гісторыі. Онлайн (у бягучым часе) гэта не панацэя, бо ёсць лаг паміж праўкай і яе хаваннем, якой бы працягласці ён ні быў, пры вялікім жаданні даныя можна зафіксаваць. Улічвайце гэта, не праўце ў небяспечнай тэматыцы з уліковых запісаў, якія можна звязаць з вамі. * Тэхнічнае: Правілы МетаВікі не вымагаюць для oversight правоў адміністратара, але логіка ўжывання правіл не ясная, могуць быць інтэрпрэтацыі ў меркаваннях сцюардаў. Таму, як і для Mienski раней, прапаную апцыянальна ўхваліць для Lesnas ättling і правы адміністратара. Для Mienski яны не спатрэбіліся і не былі нададзены. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] цяпер малаактыўны, але даўні ўдзельнік — 16 гадоў стажу, асноўны яго ўнёсак на be-tarask ([[:be-tarask:Удзельнік:Lesnas ättling|старонка]] і [[:be-tarask:Спэцыяльныя:Унёсак/Lesnas ättling|ўнёсак]] там). Вельмі даўно жыве па-за Беларуссю. Ведае і разумее нашу рэчаіснасць, у якія краіны не трэба ездзіць і іншыя аспекты. Прапаную ўхваліць для Lesnas ättling правы '''oversight''' і ''апцыянальна'' '''адміністратара''' (пры тэхнічнай патрэбе надаць, без патрэбы — не). Галасаванне прапаную пачаць а 00:00 мінскага часу (UTC+3) 27 красавіка (панядзелак) і скончыць а 24:00 3 мая, тыдзень — мінімальны тэрмін вызначаны правіламі МетаВікі. Калі за тыдзень не будзе кворуму, адразу прапаную працягнуць галасаванне да 24:00 10 мая, тэрмін у два тыдні вызначана нашымі ўласнымі правіламі. Згоду Lesnas ättling атрымаў, фармальна ён выкажа яе неўзабаве. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 26 красавіка 2026 (+03) === За === # {{за}} абы нешта вырашалася. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:08, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} відавочна, у мяне сумневаў няма. У Lesnas ättling ёсць рэпутацыя і па-за інтэрнетамі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. Дзякую M.L. і Lesnas ättling за спробу вырашыць сітуацыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:15, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz Bladyniec|размовы]]) 15:39, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} падтрымлiваю. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 15:42, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 15:53, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:44, 27 красавіка 2026 (+03) === Супраць === === Каментары === c0pahogwc5z2x53hse4ur5l1460k25w 5133083 5133034 2026-04-27T19:02:12Z Lesnas ättling 10908 /* = Каментары */ 5133083 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:m:Oversight policy|oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] == * Сітуацыя: З боку сцюардаў пакуль няма разумення, прапануюць грамадзе слепа ўхваліць як oversight кагосьці, каго яны прызначаць і будуць прызначаць пазней. На фармальных падставах «для бяспекі» скасавалі правы схавальніку (Mienski), які вядомы 20 гадоў і за 4 гады паказаў надзейнасць, а замест прапануюць адтуліну невядомага імя і шырыні. * Навошта: Узмацненне бяспекі ў гісторыі. Онлайн (у бягучым часе) гэта не панацэя, бо ёсць лаг паміж праўкай і яе хаваннем, якой бы працягласці ён ні быў, пры вялікім жаданні даныя можна зафіксаваць. Улічвайце гэта, не праўце ў небяспечнай тэматыцы з уліковых запісаў, якія можна звязаць з вамі. * Тэхнічнае: Правілы МетаВікі не вымагаюць для oversight правоў адміністратара, але логіка ўжывання правіл не ясная, могуць быць інтэрпрэтацыі ў меркаваннях сцюардаў. Таму, як і для Mienski раней, прапаную апцыянальна ўхваліць для Lesnas ättling і правы адміністратара. Для Mienski яны не спатрэбіліся і не былі нададзены. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] цяпер малаактыўны, але даўні ўдзельнік — 16 гадоў стажу, асноўны яго ўнёсак на be-tarask ([[:be-tarask:Удзельнік:Lesnas ättling|старонка]] і [[:be-tarask:Спэцыяльныя:Унёсак/Lesnas ättling|ўнёсак]] там). Вельмі даўно жыве па-за Беларуссю. Ведае і разумее нашу рэчаіснасць, у якія краіны не трэба ездзіць і іншыя аспекты. Прапаную ўхваліць для Lesnas ättling правы '''oversight''' і ''апцыянальна'' '''адміністратара''' (пры тэхнічнай патрэбе надаць, без патрэбы — не). Галасаванне прапаную пачаць а 00:00 мінскага часу (UTC+3) 27 красавіка (панядзелак) і скончыць а 24:00 3 мая, тыдзень — мінімальны тэрмін вызначаны правіламі МетаВікі. Калі за тыдзень не будзе кворуму, адразу прапаную працягнуць галасаванне да 24:00 10 мая, тэрмін у два тыдні вызначана нашымі ўласнымі правіламі. Згоду Lesnas ättling атрымаў, фармальна ён выкажа яе неўзабаве. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 26 красавіка 2026 (+03) === За === # {{за}} абы нешта вырашалася. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:08, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} відавочна, у мяне сумневаў няма. У Lesnas ättling ёсць рэпутацыя і па-за інтэрнетамі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. Дзякую M.L. і Lesnas ättling за спробу вырашыць сітуацыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:15, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz Bladyniec|размовы]]) 15:39, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} падтрымлiваю. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 15:42, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 15:53, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:44, 27 красавіка 2026 (+03) === Супраць === === Каментары == Вітаю, шаноўнае спадарства. Дзякую за давер. Буду рады хоць нечым дапамагчы суполцы. Але гіперактыўнасці не гарантую. e3egmilgroetxep35mtzmajjh0c3rft 5133101 5133083 2026-04-27T19:59:13Z Антон 740 76022 /* За */ +1 5133101 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:m:Oversight policy|oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] == * Сітуацыя: З боку сцюардаў пакуль няма разумення, прапануюць грамадзе слепа ўхваліць як oversight кагосьці, каго яны прызначаць і будуць прызначаць пазней. На фармальных падставах «для бяспекі» скасавалі правы схавальніку (Mienski), які вядомы 20 гадоў і за 4 гады паказаў надзейнасць, а замест прапануюць адтуліну невядомага імя і шырыні. * Навошта: Узмацненне бяспекі ў гісторыі. Онлайн (у бягучым часе) гэта не панацэя, бо ёсць лаг паміж праўкай і яе хаваннем, якой бы працягласці ён ні быў, пры вялікім жаданні даныя можна зафіксаваць. Улічвайце гэта, не праўце ў небяспечнай тэматыцы з уліковых запісаў, якія можна звязаць з вамі. * Тэхнічнае: Правілы МетаВікі не вымагаюць для oversight правоў адміністратара, але логіка ўжывання правіл не ясная, могуць быць інтэрпрэтацыі ў меркаваннях сцюардаў. Таму, як і для Mienski раней, прапаную апцыянальна ўхваліць для Lesnas ättling і правы адміністратара. Для Mienski яны не спатрэбіліся і не былі нададзены. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] цяпер малаактыўны, але даўні ўдзельнік — 16 гадоў стажу, асноўны яго ўнёсак на be-tarask ([[:be-tarask:Удзельнік:Lesnas ättling|старонка]] і [[:be-tarask:Спэцыяльныя:Унёсак/Lesnas ättling|ўнёсак]] там). Вельмі даўно жыве па-за Беларуссю. Ведае і разумее нашу рэчаіснасць, у якія краіны не трэба ездзіць і іншыя аспекты. Прапаную ўхваліць для Lesnas ättling правы '''oversight''' і ''апцыянальна'' '''адміністратара''' (пры тэхнічнай патрэбе надаць, без патрэбы — не). Галасаванне прапаную пачаць а 00:00 мінскага часу (UTC+3) 27 красавіка (панядзелак) і скончыць а 24:00 3 мая, тыдзень — мінімальны тэрмін вызначаны правіламі МетаВікі. Калі за тыдзень не будзе кворуму, адразу прапаную працягнуць галасаванне да 24:00 10 мая, тэрмін у два тыдні вызначана нашымі ўласнымі правіламі. Згоду Lesnas ättling атрымаў, фармальна ён выкажа яе неўзабаве. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 26 красавіка 2026 (+03) === За === # {{за}} абы нешта вырашалася. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:08, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} відавочна, у мяне сумневаў няма. У Lesnas ättling ёсць рэпутацыя і па-за інтэрнетамі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. Дзякую M.L. і Lesnas ättling за спробу вырашыць сітуацыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:15, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz Bladyniec|размовы]]) 15:39, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} падтрымлiваю. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 15:42, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 15:53, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:44, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:58, 27 красавіка 2026 (+03) === Супраць === === Каментары == Вітаю, шаноўнае спадарства. Дзякую за давер. Буду рады хоць нечым дапамагчы суполцы. Але гіперактыўнасці не гарантую. krpbn6bsoxxb2ou07cprr203ervdyld 5133256 5133101 2026-04-28T09:36:37Z M.L.Bot 261 /* = Каментары */ 5133256 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:m:Oversight policy|oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] == * Сітуацыя: З боку сцюардаў пакуль няма разумення, прапануюць грамадзе слепа ўхваліць як oversight кагосьці, каго яны прызначаць і будуць прызначаць пазней. На фармальных падставах «для бяспекі» скасавалі правы схавальніку (Mienski), які вядомы 20 гадоў і за 4 гады паказаў надзейнасць, а замест прапануюць адтуліну невядомага імя і шырыні. * Навошта: Узмацненне бяспекі ў гісторыі. Онлайн (у бягучым часе) гэта не панацэя, бо ёсць лаг паміж праўкай і яе хаваннем, якой бы працягласці ён ні быў, пры вялікім жаданні даныя можна зафіксаваць. Улічвайце гэта, не праўце ў небяспечнай тэматыцы з уліковых запісаў, якія можна звязаць з вамі. * Тэхнічнае: Правілы МетаВікі не вымагаюць для oversight правоў адміністратара, але логіка ўжывання правіл не ясная, могуць быць інтэрпрэтацыі ў меркаваннях сцюардаў. Таму, як і для Mienski раней, прапаную апцыянальна ўхваліць для Lesnas ättling і правы адміністратара. Для Mienski яны не спатрэбіліся і не былі нададзены. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] цяпер малаактыўны, але даўні ўдзельнік — 16 гадоў стажу, асноўны яго ўнёсак на be-tarask ([[:be-tarask:Удзельнік:Lesnas ättling|старонка]] і [[:be-tarask:Спэцыяльныя:Унёсак/Lesnas ättling|ўнёсак]] там). Вельмі даўно жыве па-за Беларуссю. Ведае і разумее нашу рэчаіснасць, у якія краіны не трэба ездзіць і іншыя аспекты. Прапаную ўхваліць для Lesnas ättling правы '''oversight''' і ''апцыянальна'' '''адміністратара''' (пры тэхнічнай патрэбе надаць, без патрэбы — не). Галасаванне прапаную пачаць а 00:00 мінскага часу (UTC+3) 27 красавіка (панядзелак) і скончыць а 24:00 3 мая, тыдзень — мінімальны тэрмін вызначаны правіламі МетаВікі. Калі за тыдзень не будзе кворуму, адразу прапаную працягнуць галасаванне да 24:00 10 мая, тэрмін у два тыдні вызначана нашымі ўласнымі правіламі. Згоду Lesnas ättling атрымаў, фармальна ён выкажа яе неўзабаве. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 26 красавіка 2026 (+03) === За === # {{за}} абы нешта вырашалася. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:08, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} відавочна, у мяне сумневаў няма. У Lesnas ättling ёсць рэпутацыя і па-за інтэрнетамі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. Дзякую M.L. і Lesnas ättling за спробу вырашыць сітуацыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:15, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz Bladyniec|размовы]]) 15:39, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} падтрымлiваю. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 15:42, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 15:53, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:44, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:58, 27 красавіка 2026 (+03) === Супраць === === Каментары === Вітаю, шаноўнае спадарства. Дзякую за давер. Буду рады хоць нечым дапамагчы суполцы. Але гіперактыўнасці не гарантую. je9am7kepzg1r02z3yonmg36do0lrmr 5133282 5133256 2026-04-28T11:05:42Z Lesnas ättling 10908 /* Каментары */Подпіс 5133282 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:m:Oversight policy|oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] == * Сітуацыя: З боку сцюардаў пакуль няма разумення, прапануюць грамадзе слепа ўхваліць як oversight кагосьці, каго яны прызначаць і будуць прызначаць пазней. На фармальных падставах «для бяспекі» скасавалі правы схавальніку (Mienski), які вядомы 20 гадоў і за 4 гады паказаў надзейнасць, а замест прапануюць адтуліну невядомага імя і шырыні. * Навошта: Узмацненне бяспекі ў гісторыі. Онлайн (у бягучым часе) гэта не панацэя, бо ёсць лаг паміж праўкай і яе хаваннем, якой бы працягласці ён ні быў, пры вялікім жаданні даныя можна зафіксаваць. Улічвайце гэта, не праўце ў небяспечнай тэматыцы з уліковых запісаў, якія можна звязаць з вамі. * Тэхнічнае: Правілы МетаВікі не вымагаюць для oversight правоў адміністратара, але логіка ўжывання правіл не ясная, могуць быць інтэрпрэтацыі ў меркаваннях сцюардаў. Таму, як і для Mienski раней, прапаную апцыянальна ўхваліць для Lesnas ättling і правы адміністратара. Для Mienski яны не спатрэбіліся і не былі нададзены. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] цяпер малаактыўны, але даўні ўдзельнік — 16 гадоў стажу, асноўны яго ўнёсак на be-tarask ([[:be-tarask:Удзельнік:Lesnas ättling|старонка]] і [[:be-tarask:Спэцыяльныя:Унёсак/Lesnas ättling|ўнёсак]] там). Вельмі даўно жыве па-за Беларуссю. Ведае і разумее нашу рэчаіснасць, у якія краіны не трэба ездзіць і іншыя аспекты. Прапаную ўхваліць для Lesnas ättling правы '''oversight''' і ''апцыянальна'' '''адміністратара''' (пры тэхнічнай патрэбе надаць, без патрэбы — не). Галасаванне прапаную пачаць а 00:00 мінскага часу (UTC+3) 27 красавіка (панядзелак) і скончыць а 24:00 3 мая, тыдзень — мінімальны тэрмін вызначаны правіламі МетаВікі. Калі за тыдзень не будзе кворуму, адразу прапаную працягнуць галасаванне да 24:00 10 мая, тэрмін у два тыдні вызначана нашымі ўласнымі правіламі. Згоду Lesnas ättling атрымаў, фармальна ён выкажа яе неўзабаве. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 26 красавіка 2026 (+03) === За === # {{за}} абы нешта вырашалася. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:08, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} відавочна, у мяне сумневаў няма. У Lesnas ättling ёсць рэпутацыя і па-за інтэрнетамі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. Дзякую M.L. і Lesnas ättling за спробу вырашыць сітуацыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:15, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz Bladyniec|размовы]]) 15:39, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} падтрымлiваю. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 15:42, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 15:53, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:44, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:58, 27 красавіка 2026 (+03) === Супраць === === Каментары === Вітаю, шаноўнае спадарства. Дзякую за давер. Буду рады хоць нечым дапамагчы суполцы. Але гіперактыўнасці не гарантую.--[[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] ([[Размовы з удзельнікам:Lesnas ättling|размовы]]) 14:05, 28 красавіка 2026 (+03) tlf6rnqrq8gyi9hyn5glm2yxdeafuko 5133283 5133282 2026-04-28T11:06:19Z MocnyDuham 99818 /* Каментары */ reply ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]]) 5133283 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:m:Oversight policy|oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] == * Сітуацыя: З боку сцюардаў пакуль няма разумення, прапануюць грамадзе слепа ўхваліць як oversight кагосьці, каго яны прызначаць і будуць прызначаць пазней. На фармальных падставах «для бяспекі» скасавалі правы схавальніку (Mienski), які вядомы 20 гадоў і за 4 гады паказаў надзейнасць, а замест прапануюць адтуліну невядомага імя і шырыні. * Навошта: Узмацненне бяспекі ў гісторыі. Онлайн (у бягучым часе) гэта не панацэя, бо ёсць лаг паміж праўкай і яе хаваннем, якой бы працягласці ён ні быў, пры вялікім жаданні даныя можна зафіксаваць. Улічвайце гэта, не праўце ў небяспечнай тэматыцы з уліковых запісаў, якія можна звязаць з вамі. * Тэхнічнае: Правілы МетаВікі не вымагаюць для oversight правоў адміністратара, але логіка ўжывання правіл не ясная, могуць быць інтэрпрэтацыі ў меркаваннях сцюардаў. Таму, як і для Mienski раней, прапаную апцыянальна ўхваліць для Lesnas ättling і правы адміністратара. Для Mienski яны не спатрэбіліся і не былі нададзены. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] цяпер малаактыўны, але даўні ўдзельнік — 16 гадоў стажу, асноўны яго ўнёсак на be-tarask ([[:be-tarask:Удзельнік:Lesnas ättling|старонка]] і [[:be-tarask:Спэцыяльныя:Унёсак/Lesnas ättling|ўнёсак]] там). Вельмі даўно жыве па-за Беларуссю. Ведае і разумее нашу рэчаіснасць, у якія краіны не трэба ездзіць і іншыя аспекты. Прапаную ўхваліць для Lesnas ättling правы '''oversight''' і ''апцыянальна'' '''адміністратара''' (пры тэхнічнай патрэбе надаць, без патрэбы — не). Галасаванне прапаную пачаць а 00:00 мінскага часу (UTC+3) 27 красавіка (панядзелак) і скончыць а 24:00 3 мая, тыдзень — мінімальны тэрмін вызначаны правіламі МетаВікі. Калі за тыдзень не будзе кворуму, адразу прапаную працягнуць галасаванне да 24:00 10 мая, тэрмін у два тыдні вызначана нашымі ўласнымі правіламі. Згоду Lesnas ättling атрымаў, фармальна ён выкажа яе неўзабаве. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 26 красавіка 2026 (+03) === За === # {{за}} абы нешта вырашалася. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:08, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} відавочна, у мяне сумневаў няма. У Lesnas ättling ёсць рэпутацыя і па-за інтэрнетамі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. Дзякую M.L. і Lesnas ättling за спробу вырашыць сітуацыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:15, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz Bladyniec|размовы]]) 15:39, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} падтрымлiваю. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 15:42, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 15:53, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:44, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:58, 27 красавіка 2026 (+03) === Супраць === === Каментары === Вітаю, шаноўнае спадарства. Дзякую за давер. Буду рады хоць нечым дапамагчы суполцы. Але гіперактыўнасці не гарантую.--[[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] ([[Размовы з удзельнікам:Lesnas ättling|размовы]]) 14:05, 28 красавіка 2026 (+03) : Як паказвае практыка: галоўнае заходзіць два разы на год. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 28 красавіка 2026 (+03) rpho6nmck3uyxtu6yxncnaajbullzd2 0 730584 5133239 4516921 2026-04-28T09:07:50Z IP781584110 134977 афармленне, абнаўленне звестак 5133239 wikitext text/x-wiki '''Гаранін''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * {{NL|Анатоль Гаранін}} * [[Лявонцій Якаўлевіч Гаранін]] (1926—2014) — беларускі літаратуразнавец. * [[Сяргей Лявонцьевіч Гаранін]] (нар. 1965) — беларускі літаратуразнавец. {{спіс цёзак2}} c0llux50pryvt0rmhv6p67gcfdvv7lv 0 731788 5133017 5102049 2026-04-27T14:07:40Z JerzyKundrat 174 /* Ліпень */ 5133017 wikitext text/x-wiki {{Alsonumber|2025}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2025 (дзве тысячы дваццаць пяты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[серада|сераду]]. 2025-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 25-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 25-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 5-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 6-ты год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Рашэннем [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2025 год абвешчаны Міжнародны годам захавання [[ледавік]]оў.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год 80-годдзя перамогі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]] — год міру і адзінства ў барацьбе з нацызмам (у [[СНД]])<ref>[https://cis.minsk.by/reestrv2/doc/6629#text Решение Совета глав государств Содружества Независимых Государств от 14 октября 2022 года «Об объявлении в Содружестве Независимых Государств 2024 года Годом волонтерского движения, 2025 года — Годом 80-летия Победы в Великой Отечественной войне — Годом Мира и Единства в борьбе с нацизмом, 2026 года — Годом охраны здоровья»]</ref>. Год добраўпарадкавання ў [[Беларусь|Беларусі]]<ref>[https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-pershy-god-pjatsigodki-jakastsi-budze-godam-dobrauparadkavannja-krainy-140304-2025/ Лукашэнка: першы год пяцігодкі якасці будзе Годам добраўпарадкавання краіны]</ref>. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Palisades_Fire_from_UCLA_0668_(cropped).jpg|thumb|Пажары ў акрузе Лос-Анджэлес, 7&nbsp;студзеня.]] [[Файл:Kumbh6.jpg|thumb|Намёты Кумбхла Мела.]] [[Файл:Donald Trump 2nd Inauguration.jpg|thumb|Інаўгурацыя Прэзідэнта ЗША Дональда Трампа.]] * [[1 студзеня]]: ** [[Балгарыя]] і [[Румынія]] канчаткова далучыліся да [[Шэнгенская зона|Шэнгенскай зоны]]. ** У [[Новы Арлеан|Новым Арлеане]] падчас святкавання [[Новы год|Новага года]] здзейснены [[Тэракт у Новым Арлеане (2025)|тэрарыстычны акт]]. ** У чарнагорскім [[Цэтынэ]] ўчынена [[Масавае забойства ў Цэтынэ (2025)|масавае забойства]]. * [[5 студзеня]]: Адбылася цырымонія ўручэння кінапрэміі «[[Залаты глобус (прэмія, 2025)|Залаты глобус]]». * [[6 студзеня]]: Паўнапраўным членам [[БРІКС]] стала [[Інданезія]]. * [[7 студзеня]]: ** [[Землетрасенне ў Тыбеце (2025)|Моцнае землетрасенне]] здарылася ў [[Тыбет|Тыбеце]]. ** [[Лос-Анджэлес (акруга)|Акругу Лос-Анджэлес]] ахапіла [[Лясныя пажары ў Паўднёвай Каліфорніі (2025)|серыя лясных пажараў]]. * [[10 студзеня]]: Абвешчана аб поўным пераходзе [[Мінск]]а на [[артэзіянскія воды|артэзіянскія]] крыніцы водазабеспячэння. * [[13 студзеня]]: У [[Праяградж]]ы пачаліся ўрачыстасці з нагоды [[індуізм|індуісцкага]] свята [[Маха Кумбха Мела (2025)|Маха Кумбха Мела]], якое адзначаецца раз у 144 гады. * [[18 студзеня]]: Колькасць артыкулаў у [[беларуская Вікіпедыя|Беларускай Вікіпедыі]] дасягнула лічбы {{num|250000}}. * [[19 студзеня]]: У зоне [[Вайна Ізраіля з ХАМАС|палесціна-ізраільскага канфлікту]] ўступіў у сілу рэжым спынення агню. * [[20 студзеня]]: Інаўгурацыя 47-га [[Прэзідэнт ЗША|Прэзідэнта ЗША]] [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. * [[22 студзеня]]: У гатэлі на гарналыжным курорце Картаклая ([[Турцыя]]) адбыўся [[Пажар на курорце Карталкая (2025)|пажар]]. * [[26 студзеня]]: [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2025)|Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі]]. * [[27 студзеня]]: Групоўка «[[Рух 23 сакавіка]]» і руандыйскія войскі [[Бітва за Гому (2025)|захапілі Гому]] ([[ДР Конга]]). * [[29 студзеня]]: ** [[Сутыкненне CRJ700 і UH-60 над Вашынгтонам|Авіяцыйная катастрофа]] здарылася над [[Вашынгтон]]ам. ** [[Ахмед Хусейн аш-Шараа]] абвешчаны Прэзідэнтам [[Сірыя|Сірыі]] на пераходны перыяд. === Люты === [[Файл:President Trump and Ukrainian President Zelenskyy in Oval Office, Feb. 28, 2025 (BQ).jpg|thumb|Сустрэча Уладзіміра Зяленскага і Дональда Трампа ў Белым доме.]] * [[2 лютага]]: [[67-я цырымонія «Грэмі»|67-я цырымонія]] ўручэння музычнай прэміі «[[Грэмі]]» адбылася ў [[ЗША]]. * [[4 лютага]]: Учынены [[Стральба ў школе «Campus Risbergska»|напад на школу]] ў горадзе [[Эрэбру]] ([[Швецыя]]). * [[10 лютага]]: Аўтобус з пасажырамі [[ДТЗ у Гватэмале (2025)|ўпаў у раку]] ў [[Гватэмала (горад)|горадзе Гватэмала]], загінула больш за 50 чалавек. * [[12 лютага]]: Прэзідэнт [[Румынія|Румыніі]] [[Клаус Яханіс]] сышоў у адстаўку. * [[14 лютага]]: Лаўрэатам [[Прэмія імя Міхася Стральцова|Літаратурнай прэміі імя Міхася Стральцова]] стаў паэт і перакладчык [[Кастусь Цвірка]]. * [[15 лютага]]: Нарвежац [[Ёханес Тынес Бё]] атрымаў рэкордную 21-ю перамогу на чэмпіянатах свету па [[біятлон]]е. * [[16 лютага]]: Адбылася [[BAFTA (прэмія, 2025)|78-я цырымонія ўручэння]] прэміі [[BAFTA]]: найлепшым фільмам прызнаны «[[Канклаў (фільм, 2024)|Канклаў]]». * [[19 лютага]]: Абвешчана аб выяўленні [[Грабніца Тутмоса II|грабніцы фараона Тутмоса II]], апошняй страчанай магільні цароў [[XVIII дынастыя|васемнаццатай дынастыі]]. * [[18 лютага]]: У правінцыі [[Капербелт (правінцыя)|Капербелт]] ([[Замбія]]) у выніку [[Катастрофа на плаціне Sino-Metals Leach Zambia|катастрофы на плаціне]] рака [[Кафуэ (рака)|Кафуэ]] была забруджана адходамі. * [[23 лютага]]: ** Завяршыўся [[Берлінскі кінафестываль 2025|75-ы Берлінскі кінафестываль]], «[[Залаты мядзведзь|Залатога мядзведзя]]» атрымаў фільм «[[Мары (фільм, 2024)|Мары]]» рэжысёра {{нп5|Даг Ёхан Хёўгеруд|Дага Ёхана Хёўгеруда|en|Dag Johan Haugerud}}. ** [[Парламенцкія выбары ў Германіі (2025)|Парламенцкія выбары]] адбыліся ў [[Германія|Германіі]], перамог блок [[ХДС/ХСС]] на чале з [[Фрыдрых Мерц|Фрыдрыхам Мерцам]]. * [[25 лютага]]: ** Уладам [[Літва|Літвы]] накіраваны [[зварот літоўскіх грамадскіх дзеячаў аб забароне выкарыстання беларусамі герба «Пагоня»|зварот грамадскіх дзеячаў]] аб забароне выкарыстання беларусамі герба «[[Пагоня]]». ** У [[Амдурман]]е здарылася [[Катастрофа Ан-26 у Амдурмане|авіяцыйная катастрофа]] з самалётам [[Ан-26]] [[Ваенна-паветраныя сілы Судана|ВПС Судана]]. * [[28 лютага]]: [[Сустрэча Уладзіміра Зяленскага і Дональда Трампа ў Белым доме (2025)|Сустрэча]] [[Уладзімір Зяленскі|Уладзіміра Зяленскага]] і [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] ў [[Белы дом|Белым доме]] скончылася безвынікова. === Сакавік === [[Файл:Remains of night club in Kochani after the fire VOA-full.jpg|thumb|Начны клуб у Кочані (Паўночная Македонія) пасля пажару.]] * [[2 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2025)|97-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Анора]]» рэжысёра [[Шон Бэйкер|Шона Бэйкера]]. * [[3 сакавіка]]: [[Крысціян Штокер]] уступіў на пасаду федэральнага канцлера [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. * [[4 сакавіка]]: [[ЗША]] ўвялі [[Гандлёвая вайна ЗША з Канадай і Мексікай|гандлёвыя тарыфы]] на канадскія і мексіканскія тавары. * 6-8 сакавіка: У [[Сірыя|Сірыі]] на фоне палітычнай напружанасці і ўзброеных сутыкненняў учынены [[Масавыя забойствы сірыйскіх алавітаў (2025)|масавыя забойствы]] мірных жыхароў-[[алавіты|алавітаў]]. * [[10 сакавіка]]: У [[Паўночнае мора|Паўночным моры]] ля ўзбярэжжа [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] здарылася [[Сутыкненне караблёў у Паўночным моры (2025)|сутыкненне двух грузавых караблёў]]. * [[11 сакавіка]]: Былы прэзідэнт [[Філіпіны|Філіпін]] [[Радрыга Дутэртэ]] быў арыштаваны па ордары [[Міжнародны крымінальны суд|Міжнароднага крымінальнага суда]]. * [[12 сакавіка]]: У [[Пакістан]]е праведзена аперацыя па вызваленні [[Захоп цягніка Jaffar Express (2025)|пасажыраў цягніка Jaffar Express]], захопленых белуджыстанскімі сепаратыстамі. * [[13 сакавіка]]: [[Міністэрства абароны Расіі]] заявіла аб вызваленні [[Суджа|Суджы]]. * [[14 сакавіка]]: [[Марк Карні]] змяніў [[Джасцін Трудо|Джасціна Трудо]] на пасадзе Прэм’ер-міністра [[Канада|Канады]]. * [[16 сакавіка]]: Здарыўся [[Пажар у начным клубе «Pulse»|пажар]] у начным клубе горада [[Кочані]] ([[Паўночная Македонія]]). * [[18 сакавіка]]: Здзейснена [[Замах на Хасана Шэйха Махмуда|спроба замаху]] на прэзідэнта [[Самалі]] [[Хасан Шэйх Махмуд|Хасана Шэйха Махмуда]]. * [[20 сакавіка]]: [[Крысці Ковентры]] абрана прэзідэнтам [[Міжнародны алімпійскі камітэт|Міжнароднага алімпійскага камітэта]], стаўшы першай жанчынай на гэтай пасадзе. * [[21 сакавіка]]: ** [[Рэспубліка Карэя|Паўднёвую Карэю]] ахапілі [[Лясныя пажары ў Паўднёвай Карэі (2025)|лясныя пажары]]. ** Здзейснены [[напад на мячэць Фамбіты]] ([[Нігер]]). * [[26 сакавіка]]: У ходзе [[Канфлікт у Судане (з 2023)|канфлікту ў Судане]] ўрадавыя войскі [[Бітва за Хартум (2023—2025)|аднавілі поўны кантроль]] над сталіцай краіны [[Хартум]]ам. * [[28 сакавіка]]: [[Землетрасенне ў М’янме (2025)|Катастрафічнае землетрасенне]] здарылася ў [[М’янма|М’янме]]. * [[31 сакавіка]]: Суд [[Парыж]]а прызнаў французскага палітыка [[Марын Ле Пен]] вінаватай у растраце сродкаў [[Еўрапарламент]]а. === Красавік === [[Файл:Trump_showing_a_chart_with_reciprocal_tariffs_(cropped).jpg|thumb|[[Дональд Трамп]] абвяшчае аб увядзенні імпартных пошлін.]] [[Файл:Smoke_billowing_from_Shahid_Rajaee_port_explosion,_26_April_2025.jpg|thumb|Пажар у порце Шахід Раджаі.]] * [[2 красавіка]]: [[Прэзідэнт ЗША]] [[Дональд Трамп]] [[Гандлёвая вайна Трампа|абвясціў]] аб увядзенні ўсеагульнай імпартнай пошліны ў памеры 10 % на тавары, якія ўвозяць у [[ЗША]], і яшчэ па больш высокіх стаўках для 57 гандлёвых партнёраў. * [[4 красавіка]]: ** Прэзідэнт [[Арменія|Арменіі]] [[Ваагн Хачатуран]] падпісаў закон аб пачатку працэсу ўступлення краіны ў [[Еўрапейскі Саюз]]. ** [[Узброеныя сілы Расіі]] нанеслі [[Ракетны ўдар па Крывым Рогу 4 красавіка 2025 года|ракетны ўдар]] па [[Крывы Рог|Крывым Рогу]]. * [[5 красавіка]]: [[ЗША]] ахапілі [[Пратэсты ў ЗША (2025)|масавыя пратэсты]] супраць палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. * [[8 красавіка]]: ** [[Аляксандр Міхайлавіч Авечкін|Аляксандр Авечкін]] пераўзышоў рэкорд [[Уэйн Грэцкі|Уэйна Грэцкі]] па колькасці закінутых шайб у рэгулярным сезоне [[НХЛ]]. ** Пад [[Абвал даху начнога клуба Jet Set|абвалам даху начнога клуба]] ў [[Санта-Дамінга]] загінула больш за 220 чалавек. * [[13 красавіка]]: ** Адкрываецца [[Сусветная выстаўка (2025)|Сусветная выстаўка 2025 года]] ў [[Осака|Осацы]]. ** [[Узброеныя сілы Расіі]] нанеслі ракетны ўдар па [[Сумы|Сумах]]. * [[15 красавіка]]: Здарылася [[Караблекрушэнне на рацэ Конга (2025)|караблекрушэнне]] на рацэ [[Конга (рака)|Конга]] паблізу горада [[Мбандака]]. * [[16 красавіка]]: ** Кітаянка [[Цзюй Вэньцзюнь]] абараніла тытул чэмпіёнкі свету па [[шахматы|шахматах]]. ** Былы прэзідэнт [[Перу]] [[Альянта Умала]] прысуджаны да пазбаўлення волі за карупцыю. * [[22 красавіка]]: Учынены [[Тэракт у Пахалгаме|тэрарыстычны акт]] у [[Джаму і Кашмір]]ы, ён выклікаў [[Індыйска-пакістанскі крызіс (2025)|абвастрэнне]] [[Інда-пакістанскі канфлікт|інда-пакістанскага канфлікту]]. * [[26 красавіка]]: Здарыўся [[выбух у порце Шахід Раджаі]] каля [[Бендэр-Абас]]а ([[Іран]]). * [[28 красавіка]]: На [[Пірэнейскі паўвостраў|Пірэнейскім паўвостраве]] адбылося [[Збой у энергасістэме Еўропы (2025)|маштабнае выключэнне электраэнергіі]]. * [[30 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Украіна]] падпісалі пагадненне па карысных выкапнях. === Май === [[Файл:Jafar Panahi accepting Palme d'Or at Cannes 2025 02.jpg|thumb|[[Джафар Панахі|Джафара Панахі]] атрымлівае галоўны прыз Канскага кінафестываля.]] * [[1 мая]]: [[Беларусы ў грамадзянскай вайне ў Таджыкістане|Беларусы — удзельнікі грамадзянскай вайны ў Таджыкістане]] атрымалі статус ветэранаў баявых дзеянняў за мяжой. * [[5 мая]]: ** [[Чжаа Сіньтун]] стаў першым у гісторыі чэмпіёнам свету па [[снукер]]ы з [[Азія|Азіі]]. ** Платформа [[Skype]] спыняе сваю працу. * [[6 мая]]: На пасаду [[Канцлер Германіі|Федэральнага канцлера Германіі]] заступіў [[Фрыдрых Мерц]]. * [[8 мая]]: [[Канклаў 2025 года|Канклаў кардыналаў]] абраў [[Папа Рымскі|Папу Рымскага]] [[Леў XIV|Льва XIV]]. * [[10 мая]]: [[Індыя]] і [[Пакістан]] дамовіліся аб спыненні агню. * [[17 мая]]: Фінал конкурсу песні «[[Конкурс песні Еўрабачанне 2025|Еўрабачанне]]» адбыўся ў [[Базель|Базелі]]. * [[18 мая]]: На прэзідэнцкіх выбарах у [[Румынія|Румыніі]] перамог [[Нікушар Дан]]. * [[22 мая]]: ** [[Наталля Пяткевіч]] прызначана віцэ-прэм’ерам Беларусі, [[Уладзімір Сцяпанавіч Каранік|Уладзімір Каранік]] узначаліў [[НАН Беларусі|Нацыянальную Акадэмію навук]]. ** У [[Сан-Дыега]], [[штат Каліфорнія]], [[ЗША]], [[Крушэнне Cessna Citation II у Сан-Дыега (2025)|пацярпеў крушэнне]] самалёт Cessna Citation II. * [[24 мая]]: ** Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2025|78-ы Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «Чыстая выпадковасць» рэжысёра [[Джафар Панахі|Джафара Панахі]]. ** [[Гродна|Гродзенскі]] «[[ФК Нёман Гродна|Нёман]]» атрымаў перамогу ў фінальным матчы за [[Кубак Беларусі па футболе 2024/2025|Кубак Беларусі]] па [[футбол]]е. * [[25 мая]]: Зборная [[Зборная ЗША па хакеі з шайбай|ЗША]] выйграла [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2025|чэмпіянат свету]] па [[хакей з шайбай|хакеі з шайбай]]. * [[28 мая]]: На горад Моква ([[Нігерыя]]) абрынулася [[Паводка ў Мокве (2025)|паводка]]. * [[31 мая]]: «[[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]]» атрымаў самую буйную перамогу ў гісторыі фіналаў [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]], адолеўшы на стадыёне «[[Альянц Арэна]]» ў [[Мюнхен]]е міланскі «[[ФК Інтэрнацыянале Мілан|Інтэр]]» з лікам 5:0. === Чэрвень === [[Файл:National football stadium minsk.jpg|thumb|Нацыянальны футбольны стадыён, Мінск.]] * [[2 чэрвеня]]: [[Прэзідэнт Польшчы|Прэзідэнтам Польшчы]] абраны [[Караль Наўроцкі]]. * [[3 чэрвеня]]: Прэм’ер-міністр [[Манголія|Манголіі]] [[Лувсанамсрайн Аюун-Эрдэнэ]] падаў у адстаўку на фоне [[Пратэсты ў Манголіі (2025)|пратэстаў]]. * [[6 чэрвеня]]: У [[Лос-Анджэлес]]е пачаліся [[Пратэсты ў Лос-Анджэлесе (2025)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. * [[7 чэрвеня]]: У [[Мінск]]у адкрылі [[Нацыянальны футбольны стадыён (Мінск)|Нацыянальны футбольны стадыён]]. * [[11 чэрвеня]]: Канадская плыўчыха [[Самер Мак-Інташ]] цягам пяці дзён усталявала сусветныя рэкорды ў трох дысцыплінах. * [[12 чэрвеня]]: Пад [[Ахмадабад]]ам пацярпеў крушэнне пасажырскі самалёт [[Boeing 787]], загінулі 270 чалавек. * [[13 чэрвеня]]: [[Ізраіль]] [[Аперацыя «Народ як леў»|нанёс удар]] па аб’ектах ядзернай і ракетнай інфраструктуры [[Іран]]а. * [[17 чэрвеня]]: Хакеісты «[[Фларыда Пантэрз]]» другі раз запар выйгралі {{нп5|Кубак Стэнлі|Кубак Стэнлі|en|Stanley Cup}}. * [[21 чэрвеня]]: Вызвалены [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргей Ціханоўскі]] і яшчэ шэраг асуджаных у Беларусі асоб. * [[22 чэрвеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Аперацыя «Паўночны молат»|ўдары па ядзерных аб’ектах]] [[Іран]]а. * [[30 чэрвеня]]: У штаце [[Тэлангана]] ([[Індыя]]) адбыўся [[Выбух на хімічным заводзе ў Сангарэдзі|выбух на хімічным заводзе]]. === Ліпень === * [[9 ліпеня]]: На Беларусь абрынуўся [[Ураган у Беларусі (2025)|ўраган]], найбольш пацярпеў горад [[Магілёў]]. * [[13 ліпеня]]: Завяршыўся [[конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2025 года]]. * [[19 ліпеня]]: [[Аляксандр Усік]] абараніў тытул чэмпіёна свету па [[бокс]]е ў цяжкай вазе сярод прафесіяналаў. * [[20 ліпеня]]: Кааліцыя на чале з [[Ліберальна-дэмакратычная партыя (Японія)|Ліберальна-дэмакратычнай партыяй]] страціла большасць у верхняй палаце [[Парламент Японіі|парламента Японіі]]. * [[21 ліпеня]]: У [[Дака|Дацы]] ([[Бангладэш]]) вайсковы самалёт [[Крушэнне самалёта J-7 у Дацы|упаў на каледж]]. * [[24 ліпеня]]: [[Прэзідэнт Францыі]] [[Эманюэль Макрон]] анансаваў прызнанне [[Дзяржава Палесціна|Палесціны]]. * [[27 ліпеня]]: Зборная [[Англія|Англіі]] перамагла на чэмпіянаце Еўропы па [[футбол]]е сярод жанчын. * [[28 ліпеня]]: У зоне [[Камбаджыйска-тайскі канфлікт (2025)|камбаджыйска-тайскага канфлікту]] ўступіла ў сілу пагадненне аб спыненні агню. * [[30 ліпеня]]: Моцнае [[Землетрасенне на Камчатцы (2025)|землетрасенне]] здарылася каля берагоў [[Камчатка|Камчаткі]]. === Жнівень === [[Файл:3I-ATLAS_noirlab2525b_crop.png|міні|Камета [[3I/ATLAS]] на здымку абсерваторыі Джэміні, Чылі, 27&nbsp;жніўня.]] * [[4 жніўня]]: Былы [[прэзідэнт Бразіліі]] [[Жаір Балсанару]] змешчаны пад дамашні арышт. * [[6 жніўня]]: У [[Гана|Гане]] восем чалавек, у тым ліку два міністры, загінулі пры [[Крушэнне Harbin Z-9 у Ашанці (2025)|крушэнні верталёта]]. * [[7 жніўня]]: Кампанія [[OpenAI]] прэзентавала новую мадэль [[штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]] GPT-5. * [[9 жніўня]]: У [[Вашынгтон]]е падпісана Дэкларацыя пра мірныя адносіны [[Арменія|Арменіі]] і [[Азербайджан]]а. * [[13 жніўня]]: «[[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]]» стаў уладальнікам [[Суперкубак УЕФА|Суперкубка УЕФА]]. * [[15 жніўня]]: Правінцыя [[Хайбер-Пахтунхва]] на паўночным захадзе [[Пакістан]]а моцна пацярпела ад [[паводка|паводкі]]. * [[18 жніўня]]: [[Прэзідэнт ЗША]] [[Дональд Трамп]] правёў перамовы з [[Прэзідэнт Украіны|Прэзідэнтам Украіны]] [[Уладзімір Зяленскі|Уладзімірам Зяленскім]] і еўрапейскімі лідарамі. * [[20 жніўня]]: Міністр абароны [[Ізраіль|Ізраіля]] ўхваліў план захопу горада [[Газа (горад)|Газа]]. * [[21 жніўня]]: У [[Італія|Італіі]] затрыманы падазраваны ў [[Аварыя на газаправодах «Паўночны паток» і «Паўночны паток-2»|дыверсіі]] на газаправодах «[[Паўночны паток]]». * [[26 жніўня]]: Прэм’ер-міністрам [[Літва|Літвы]] прызначана [[Інга Ругінене]]. * [[31 жніўня]]: Моцнае [[Землетрасенне ў Афганістане (2025)|землетрасенне]] здарылася ў [[Афганістан]]е. === Верасень === [[Файл:GenZ protest against government in chitwan, 8 september 2025.jpg|150пкс|міні|Пратэсты ў [[Непал]]е, 8&nbsp;верасня.]] * [[3 верасня]]: [[Крушэнне фунікулёра ў Лісабоне (2025)|Крушэнне]] [[фунікулёр]]а ў [[Лісабон]]е прывяло да гібелі людзей. * [[6 верасня]]: ** Завяршыўся [[Венецыянскі кінафестываль 2025|Венецыянскі кінафестываль]], [[Залаты леў|галоўную ўзнагароду]] атрымаў фільм «[[Бацька маці сястра брат]]» рэжысёра [[Джым Джармуш|Джыма Джармуша]]. ** [[Арына Сабаленка]] другі год запар выйграла [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе|Адкрыты чэмпіянат ЗША]] па [[тэніс]]е. * [[11 верасня]]: ** [[Польшча]] закрыла [[Беларуска-польская граніца|мяжу з Беларуссю]] ў сувязі з вучэннямі «[[Захад-2025]]». ** У Беларусі вызвалены з умовай [[дэпартацыя|дэпартацыі]] 52 асобы, у тым ліку [[Мікалай Статкевіч]], які адмовіўся пакідаць краіну. * [[12 верасня]]: У [[Непал]]е ў выніку пратэстаў створаны часовы ўрад, які ўзначаліла [[Сушыла Каркі]]. * [[15 верасня]]: [[Арман Дзюпланціс]] усталяваў новы сусветны рэкорд у скачках з шастом, узяўшы вышыню 6 м 30 см. * [[22 верасня]]: Узнагарода «[[Залаты мяч]]» прысуджана [[Усман Дэмбеле|Усману Дэмбеле]] (сярод мужчын) і [[Айтана Банмаці|Айтане Банмаці]] (сярод жанчын). * [[25 верасня]]: [[Польшча]] адкрыла [[Беларуска-польская граніца|мяжу з Беларуссю]] пасля вучэнняў «[[Захад-2025]]». * [[28 верасня]]: Парламенцкія выбары адбыліся ў [[Малдова|Малдове]], партыя «[[Партыя «Дзеянне і салідарнасць»|Дзеянне і салідарнасць]]» захавала большасць у [[Парламент Малдовы|парламенце]]. === Кастрычнік === * [[3 кастрычніка]]: ** Вялікі герцаг [[Люксембург]]а [[Анры (вялікі герцаг Люксембурга)|Анры]] адрокся ад стальца, але захаваў тытул. ** [[Сара Малалі]] стала першай у гісторыі жанчынай, зацверджанай на пасадзе [[Архібіскуп Кентэрберыйскі|Архібіскупа Кентэрберыйскага]]. ** Спынена выданне газеты «[[Вечерний Могилёв]]». * [[6 кастрычніка]]: Лаўрэатамі [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] сталі [[Мэры Брункаў]], [[Фрэд Рамсдэл]] і [[Шымон Сакагучы]]. * [[9 кастрычніка]]: ** Венгерскі пісьменнік [[Ласла Краснагаркаі]] абвешчаны лаўрэатам [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]]. ** На сустрэчы ў [[Душанбэ]] лідары [[Расія|Расіі]] і [[Азербайджан]]а ўрэгулявалі [[Азербайджанска-расійскі крызіс|крызіс у двухбаковых адносінах]]. * [[10 кастрычніка]]: ** Уступіла ў сілу пагадненне аб [[Вайна Ізраіля з ХАМАС|спыненні агню]] паміж [[ХАМАС]] і [[Ізраіль|Ізраілем]]. ** Лаўрэатам [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] стала палітык з [[Венесуэла|Венесуэлы]] [[Марыя Карына Мачада]]. ** Буйное [[Дарожна-транспартнае здарэнне ў Светлагорскім раёне (2025)|дарожна-транспартнае здарэнне]] адбылося ў [[Светлагорскі раён|Светлагорскім раёне]]. * [[13 кастрычніка]]: Пасля пратэстаў на [[Мадагаскар]]ы збег з краіны прэзідэнт [[Андры Радзуэліна]], уладу [[Мяцеж на Мадагаскары (2025)|захапілі ваенныя]]. * [[14 кастрычніка]]: Лаўрэатамі [[Прэмія па эканоміцы імя Альфрэда Нобеля|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] абвешчаны [[Джоэль Мокір]], [[Філіп Агіён]] і [[Пітэр Хаўіт]]. * [[19 кастрычніка]]: ** З [[Луўр]]а былі скрадзены каштоўнасці французскай імператарскай сям’і. ** Прэзідэнтам [[Балівія|Балівіі]] абраны [[Радрыга Пас Перэйра]]. * [[21 кастрычніка]]: ** [[Прэм’ер-міністр Японіі|Прэм’ер-міністрам]] [[Японія|Японіі]] выбрана [[Санаэ Такаіці]], яна стала першай у гісторыі [[жанчына]]й на чале японскага ўрада. ** Былы [[прэзідэнт Францыі]] [[Нікаля Сарказі]] прыбыў у турму для адбывання зняволення. * [[22 кастрычніка]]: [[Прэмія імя Сахарава|Прэміяй імя Сахарава]] ўганараваны журналісты [[Анджэй Пачобут]] і {{нп3|Мзія Амаглабелі|Мзіяй Амаглабелі|ka|მზია ამაღლობელი}}. * [[24 кастрычніка]]: ** [[Прэзідэнт Ірландыі|Прэзідэнтам Ірландыі]] абарана [[Кэтрын Коналі]]. ** На [[Беларускія могілкі (Іст-Брансуік)|беларускіх могілках]] у [[Іст-Брансвік (Нью-Джэрсі)|Іст-Брансвіку]] ([[Нью-Джэрсі]]) пахаваны пісьменнік [[Мікола Цэлеш]], які згінуў у 1976 годзе, расследаванне абставін яго смерці працягваецца. * [[26 кастрычніка]]: [[Усходні Тымор]] далучыўся да [[АСЕАН]]. * [[28 кастрычніка]]: У [[Рыа-дэ-Жанэйра]] праведзена [[Аперацыя «Стрымліванне»|буйная паліцэйская аперацыя]]. * [[29 кастрычніка]]: ** Міжзоркавая [[камета]] [[3I/ATLAS]] прайшла [[перыгелій]] сваёй арбіты. ** У [[Танзанія|Танзаніі]] пачаліся [[Пратэсты ў Танзаніі (2025)|пратэсты]] супраць пераабрання [[Самія Сулуху|Саміі Сулуху]]. * [[30 кастрычніка]]: Базіліка [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] стала самым высокім храмам у свеце. === Лістапад === [[Файл:Buildings_of_Taipo_apartment_fires.jpg|thumb|Пажар у жылым комплексе ў Ганконгу.]] * [[9 лістапада]]: Названы лаўрэаты [[Прэмія Цёткі|Прэміі Цёткі]] за дасягненні ў галіне [[беларуская дзіцячая літаратура|беларускай дзіцячай літаратуры]] і кнігавыдання. * [[11 лістапада]]: ** [[Букераўская прэмія|Букераўскую прэмію]] атрымаў [[Дэвід Салай]] за раман «Плоць». ** Пад [[Руставі]] ([[Грузія]]) [[Катастрофа Lockheed C-130 пад Руставі (2025)|разбіўся турэцкі ваенна-транспартны самалёт]]. * [[13 лістапада]]: [[ЗША]] пачынаюць [[Аперацыя «Паўднёвая дзіда»|аперацыя «Паўднёвая дзіда»]] ў [[Карыбскае мора|Карыбскім моры]]. * [[15 лістапада]]: ** Пераможцам [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця|Літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройця]] стаў [[Сяргей Дубавец]] з кнігай «Занзібар: сталенне маладой душы». ** У Цэнтральным [[В’етнам]]е пачалася [[Паводка ў Цэнтральным В’етнаме (2025)|маштабная паводка]]. * [[17 лістапада]]: Былая прэм’ер-міністр [[Бангладэш]] [[Шэйх Хасіна]] завочна прысуджана да смяротнай кары. * [[19 лістапада]]: Расійскія войскі нанеслі ракетны ўдар па [[Тэрнопаль|Тэрнопалі]]. * [[21 лістапада]]: Здзейснена [[Выкраданне школьнікаў у штаце Нігер (2025)|выкраданне школьнікаў]] у штаце Нігер у [[Нігерыя|Нігерыі]]. * [[26 лістапада]]: ** [[Пажар у жылым комплексе ў Ганконгу (2025)|Пажар у жылым комплексе]] ў [[Ганконг]]у прывёў да гібелі людзей. ** Прэзідэнт [[Гвінея-Бісау|Гвінеі-Бісау]] [[Умару Сісоку Эмбала]] адхілены ад улады ў выніку [[Ваенны пераварот у Гвінеі-Бісау (2025)|ваеннага перавароту]]. === Снежань === * [[2 снежня]]: Найлепшым [[футбол|футбалістам]] года [[Беларусь|Беларусі]] прызнаны [[Валерый Ігаравіч Грамыка|Валерый Грамыка]]. * [[8 снежня]]: У прэфектуры Ааморы на поўначы [[Японія|Японіі]] адбылося [[Землетрасенне ў Ааморы (2025)|землетрасенне]]. * [[7 снежня]]: ** У [[Бенін]]е адбылася [[Спроба ваеннага перавароту ў Беніне (2025)|спроба ваеннага перавароту]]. ** [[Камбаджыйска-тайскі канфлікт (2025)|Аднавіліся баі]] на мяжы [[Камбоджа|Камбоджы]] і [[Тайланд]]а. * [[9 снежня]]: ** [[Андрай Бабіш]] заняў пасаду Прэм’ер-міністра [[Чэхія|Чэхіі]]. ** Былы лідар суданскага апалчэння «[[Джанджавід]]» [[Алі Кушайб]] прысуджаны [[Міжнародны крымінальны суд|Міжнародным крымінальным судом]] да 20 гадоў пазбаўлення волі за [[Ваеннае злачынства|ваенныя злачынства]] і [[Злачынствы супраць чалавечнасці|злачынствы супраць чалавечнасці]]. ** [[Неглюбская народная тэкстыльная традыцыя]] ўключана ў Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны [[ЮНЕСКА]]. * [[10 снежня]]: Амерыканскія вайскоўцы [[Захоп танкера Skipper|захапілі венесуэльскі танкер]] у [[Карыбскае мора|Карыбскім моры]]. * [[11 снежня]]: Лаўрэатамі намінацыі «Чалавек года» часопіс ''[[Time]]'' назваў стваральнікаў [[штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. * [[14 снежня]]: У час святкавання [[Ханука|Ханукі]] на пляжы ў [[Сідней|Сіднеі]] здзейснены тэрарыстычны акт. * [[26 снежня]]: [[Ізраіль]] першым з дзяржаў-членаў [[ААН]] афіцыйна прызнаў незалежнасць [[Самаліленд]]а. * [[28 снежня]]: Пачаліся масавыя пратэсты ў [[Іран]]е. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2025 годзе}} == Памерлі == {{Main|Спіс памерлых у 2025 годзе}} * [[2 студзеня]]: [[Агнеш Келеці]], венгерская [[Гімнастыка|гімнастка]], пяціразовая алімпійская чэмпіёнка. * [[16 студзеня]]: [[Дэвід Лінч]], амерыканскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[23 студзеня]]: [[Віктар Канстанцінавіч Гардзей|Віктар Гардзей]], беларускі пісьменнік. * [[21 красавіка]]: [[Францыск, Папа Рымскі]]. * [[22 чэрвеня]]: [[Радзім Гарэцкі]], беларускі геолаг, грамадскі дзеяч, акадэмік НАН Беларусі. * [[22 ліпеня]]: [[Озі Осбарн]], вакаліст гурта [[Black Sabbath]]. * [[4 верасня]]: [[Джорджа Армані]], італьянскі мадэльер і прадпрымальнік. * [[16 верасня]]: [[Роберт Рэдфард]], амерыканскі акцёр і кінарэжысёр. * [[11 кастрычніка]]: [[Даян Кітан]], амерыканская актрыса. * [[7 лістапада]]: [[Вячаслаў Пятровіч Рагойша|Вячаслаў Рагойша]], беларускі філолаг, літаратуразнаўца. * [[29 лістапада]]: [[Том Стопард]], брытанскі драматург. * [[1 снежня]]: [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Генадзь Пашкоў]], беларускі паэт, перакладчык, публіцыст. * [[21 снежня]]: [[Мікіта Мелказёраў]], беларускі журналіст, блогер. * [[28 снежня]]: [[Брыжыт Бардо]], французская актрыса, спявачка, фотамадэль, абаронца жывёл. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2025| ]] dy2toypyew2ia0ada9y2lpgnnn8crsf 0 749188 5132993 5053603 2026-04-27T13:06:49Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Бенджамін Франклін]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132993 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Літаратурны твор}} '''Аўтабіяграфія Бенджаміна Франкліна''' — традыцыйная назва няскончанага запісу ўласнага жыцця, напісанага [[Бенджамін Франклін|Бенджамінам Франклінам]] з 1771 па 1790 год; аднак Франклін, здаецца, назваў працу сваімі «Мемуарамі». Нягледзячы на тое, што пасля смерці Франкліна ў кнігі была няпростая гісторыя публікацый, гэты твор стаў адным з самых вядомых і ўплывовых прыкладаў [[Аўтабіяграфія|аўтабіяграфій]], калі-небудзь напісаных. Аповед Франкліна аб сваім жыцці падзелены на чатыры часткі, якія адлюстроўваюць розныя перыяды, у якія ён іх пісаў. Ёсць фактычныя перапынкі паміж першымі трыма часткамі апавядання, але апавед трэцяй часткі працягваецца ў чацвёртай без аўтарскага перапынку. Праца заканчваецца падзеямі з яго жыцця з 1758 года, калі яму было 52 гады (Франклін памрэ ў 1790 годзе ва ўзросце 84 гадоў). Ва «Уводзінах» публікацыі «Аўтабіяграфіі» 1916 года рэдактар Ф. У. Пайн пісаў, што біяграфія Франкліна змяшчае «самую выдатную з усіх выдатных гісторый нашых самадзейных людзей» з Франклінам як найвялікшым прыкладам. == Рэзюмэ == === Частка першая === Частка першая «Аўтабіяграфіі» адрасавана сыну Франкліна [[Уільям Франклін|Уільям]], у той час (1771) каралеўскі губернатар штата Нью-Джэрсі. Знаходзячыся ў Англіі ў маёнтку [[Біскуп Святога Асафа]] у [[Туіфард, Гэмпшыр|Твіфард]], Франклін, якому цяпер 65 гадоў, пачынае з таго, што кажа, што яго сыну можа быць прыемна ведаць некаторыя з выпадкі з жыцця бацькі; так што з тыднёвым бесперапынным адпачынкам, ён пачынае запісваць іх для Уільяма. Пачынае з анекдотаў пра дзеда, дзядзькоў, бацьку, маці. Ён мае справу са сваім дзяцінствам, прыхільнасцю да чытання і службай у якасці вучня свайго брата [[Джэймса Франкліна (друкар)|Джэймса Франкліна]], [[Бостанскага]] друкара і выдаўца ''[[The New-England Курант|Курант з Новай Англіі]]''. Палепшыўшы свае навыкі пісьма праз вывучэнне ''[[The Spectator (1711)|Spectator]]'' [[Джозэфа Адысана]] і [[сэра Рычарда Стыла]], ён піша ананімную працу і падкладвае яе пад дзверы друкарні ноччу. Не ведаючы аўтара, Джэймс і яго сябры хваляць артыкул, і ён публікуецца ў ''Courant'', што заахвочвае Бэна пісаць больш эсэ (эсэ «[[Silence Dogood]]»), якія таксама публікуюцца. Калі Бэн раскрывае сваё аўтарства, Джэймс раззлаваны, думаючы, што прызнанне яго дакументаў зробіць Бэна занадта марным. Джэймс і Бэн часта спрачаюцца, і Бэн шукае спосаб выратавацца ад працы пад кіраўніцтвам Джэймса. У рэшце рэшт, Джэймс трапляе ў непрыемнасці з каланіяльнай асамблеяй, якая заключае яго ў турму на кароткі час, а затым забараняе яму далей публікаваць сваю газету. Джэймс і яго сябры прыдумляюць хітрасць, што «Куранта» павінен быць апублікаваны ў далейшым пад імем Бенджаміна Франкліна, хоць Джэймс усё яшчэ будзе кантраляваць. Джэймс падпісвае звальненне з дакументаў Бэна аб навучанні, але піша новыя прыватныя [[дагаворы]] для падпісання Бэнам, якія забяспечваюць службу Бэна на астатні ўзгоднены час. Але калі паміж братамі ўзнікаюць новыя рознагалоссі, Бэн пакідае Джэймса, правільна палічыўшы, што Джэймс не адважыцца прад’явіць сакрэтныя дакументы аб дагаворы. («З майго боку было несправядліва скарыстацца гэтай перавагай», — каментуе Франклін, «і таму я лічу, што гэта адна з першых памылак у маім жыцці».) Аднак Джэймс робіць немагчымым для Бэна ўладкаванне працы дзе-небудзь яшчэ ў Бостане. Прабраўшыся на карабель без ведама бацькі ці брата, Бэн накіроўваецца ў [[Нью-Ёрк]], але друкар [[Уільям Брэдфард (1663–1752)|Уільям Брэдфард]] не можа яго наняць; аднак ён кажа Бэну, што яго сын [[Эндру Брэдфард|Эндру]], друкар з [[Філадэльфіі]], можа скарыстацца ім, бо адзін з галоўных супрацоўнікаў яго сына толькі што памёр. Да таго часу, калі Бэн дасягае Філадэльфіі, Эндру Брэдфард ужо замяніў свайго супрацоўніка, але накіроўвае Бэна да Сэмюэля Кеймера, іншага друкара ў горадзе, які можа даць яму працу. Губернатар, сэр [[Уільям Кейт (губернатар калоніі)|Уільям Кейт]], звяртае ўвагу на Франкліна і прапануе наладзіць яму справу самастойна. Па рэкамендацыі Кіта Франклін едзе ў [[Лондан]] за матэрыяламі для друку, але калі ён прыбывае, ён выяўляе, што Кіт не напісаў абяцанага рэкамендацыйны ліст для яго, і што «ніхто, хто ведаў яго, не меў ад яго найменшай залежнасці». Франклін знаходзіць працу ў Лондане, пакуль не з’яўляецца магчымасць вярнуцца ў Філадэльфію ў якасці памочніка [[Томаса Дэнэма]], гандляра [[квакераў]]; але калі Дэнхэм захворвае і памірае, ён вяртаецца, каб кіраваць крамай Кеймера. Неўзабаве Кеймер лічыць, што заробак Франкліна занадта высокі, і правакуе сварку, якая прымушае апошняга звольніцца. У гэты момант калега па працы, Х’ю Мерэдыт, прапануе, каб Франклін і ён заснавалі партнёрства, каб адкрыць уласную друкарню; гэта субсідуецца за кошт сродкаў бацькі Мэрэдыт, хаця большую частку працы выконвае Франклін, паколькі Мэрэдыт не вельмі супрацоўніца прэсы і адданая алкаголю. Яны адкрываюць свой бізнес і плануюць заснаваць газету, але калі Кеймер даведваецца аб гэтым плане, ён кідаецца ўласную газету «Pennsylvania Gazette». Гэта выданне кульгае тры чвэрці года, перш чым Франклін купляе газету ў Кеймера і робіць яе «надзвычай прыбытковай». («[[Saturday Evening Post]]» вядзе свой радавод ад «Pennsylvania Gazette» Франкліна.) Партнёрства таксама атрымлівае прызначэнне ў якасці друкара для зборкі [[Пенсільванія]]. Калі бацька Х’ю Мэрэдыт адчувае фінансавыя няўдачы і не можа працягваць падтрымліваць партнёрства, два сябры паасобку прапануюць пазычыць Франкліну грошы, неабходныя яму, каб застацца ў бізнэсе; партнёрства дружна скасоўваецца, калі Мэрэдыт з’язджае ў [[Паўночная Караліна|Паўночную Караліну]], а Франклін бярэ ад кожнага сябра палову неабходнай сумы, працягваючы сваю справу ад свайго імя. У 1730 годзе ён ажэніцца з Дэборай Рыд і пасля гэтага з дапамогай [[Junto (клуб)|Junto]] складае прапановы для [[Бібліятэчная кампанія Філадэльфіі|Бібліятэчнай кампаніі Філадэльфіі]]. На гэтым першая частка абрываецца запіскай Франкліна, у якой адзначаецца, што «справы рэвалюцыі выклікалі перапыненне». === Частка другая === Другая частка пачынаецца з двух лістоў, якія Франклін атрымаў у пачатку 1780-х гадоў, знаходзячыся ў [[Парыж]]ы, і заклікалі яго працягнуць «Аўтабіяграфію», першую частку якой прачыталі абодва карэспандэнты. (Хоць Франклін гэтага не гаворыць, пасля напісання першай часткі адбыўся разрыў з яго сынам Уільямам, паколькі бацька перайшоў на бок [[Амерыканская рэвалюцыя|рэвалюцыянераў]], а сын заставаўся верным брытанскай кароне.) У Пасі, прыгарадзе Парыжа, Франклін пачынае другую частку ў 1784 годзе, даючы больш падрабязны апісанне свайго плана публічнай бібліятэкі. Затым ён абмяркоўвае свой «смелы і цяжкі праект дасягнення маральнай дасканаласці», пералічваючы трынаццаць цнотаў, якія ён жадае ўдасканаліць у сабе. Ён стварае кнігу са слупкамі для кожнага дня тыдня, пазначаючы свае злачынствы супраць кожнай цноты чорнымі плямамі.<ref>Даследаванне «[http://www.whatsoproudlywehail.org/curr/session-6/ Праект маральнай дасканаласці» Кіраўніцтва] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120124053512/http://www.whatsoproudlywehail.org/curr/session-6/ |date=2012-01-24 }} у Што Мы з гонарам вітаем навучальны план</ref> З гэтых вартасцей ён заўважае, што парадак яму цяжэй за ўсё падтрымліваць. У рэшце рэшт ён разумее, што дасканаласці немагчыма дасягнуць, але яго спроба прымушае яго адчуваць сябе лепш і шчаслівей. === Частка трэцяя === Пачынаючы са жніўня 1788 г., калі Франклін вярнуўся ў Філадэльфію, аўтар кажа, што ён не зможа выкарыстоўваць свае дакументы ў такой ступені, як ён чакаў, паколькі многія з іх былі страчаны ў нядаўняй вайне за незалежнасць. Ён, аднак, цытуе некалькі сваіх твораў 1730-х гадоў, якія захаваліся. Адным з іх з’яўляецца «сутнасць меркаванага сімвала веры», якая складаецца з таго, што ён тады лічыў «асноўнымі» ўсіх [[рэлігій]]. Ён задумваў гэта ў якасці асновы для праектаванай секты, але, кажа Франклін, не працягваў гэты праект. У 1732 годзе Франклін упершыню публікуе свой «[[Альманах беднага Рычарда]]», які становіцца вельмі паспяховым. Ён таксама працягвае сваю прыбытковую газету. У 1734 г. прапаведнік [[Сэмюэл Хэмфіл (ірландскі святар)|Сэмюэл Хэмфіл]] прыбыў з [[графства Тайран]] Ірландыі; Франклін падтрымлівае яго і піша [[памфлет]] ад яго імя. Аднак нехта высвятляе, што Хэмфілл плагіятаваў часткі сваіх пропаведзяў у іншых. Аднак Франклін рацыяналізуе гэта, кажучы, што ён хацеў бы пачуць добрыя пропаведзі, узятыя ад іншых, чым дрэнныя пропаведзі мужчынскага складу. Франклін вывучае мовы, мірыцца са сваім братам Джэймсам і губляе чатырохгадовага сына ад [[воспа|воспы]]. Клуб Франкліна, [[Junto (клуб)|Junto]], расце і распадаецца на падпарадкаваныя клубы. У 1736 годзе Франклін становіцца клеркам Генеральнай асамблеі, такім чынам упершыню ўвайшоўшы ў палітыку, а ў наступным годзе становіцца кантралёрам [[Генеральны паштмайстра Злучаных Штатаў|Генеральнага паштмайстра]], што палягчае атрыманне справаздач і афармленне падпіскі на яго газету . Ён прапануе ўдасканаліць правілы гарадской вахты і пажарнай бяспекі. Знакаміты прапаведнік [[Джордж Уайтфілд]] прыбывае ў 1739 годзе, і, нягледзячы на значныя адрозненні ў іх рэлігійных перакананнях, Франклін дапамагае Уайтфілду, друкуючы яго пропаведзі і часопісы і размяшчаючы яго ў сваім доме. Калі Франклін працягвае дасягаць поспеху, ён забяспечвае капітал для некалькіх сваіх рабочых, каб адкрыць уласныя друкарні ў іншых калоніях. Ён робіць далейшыя прапановы для грамадскага дабра, у тым ліку некаторыя па абароне Пенсільваніі, якія прымушаюць яго змагацца з [[пацыфізм|пацыфісцкім]] становішчам [[квакеры|квакераў]]. У 1740 годзе ён вынаходзіць [[печ Франкліна|печку Франкліна]], адмаўляючыся ад [[патэнт]]у на прыладу, таму што гэта было «для дабра людзей». Ён прапануе акадэмію, якая адкрываецца пасля збору грошай за падпіску на яе і пашыраецца настолькі, што для яе трэба пабудаваць новы будынак. Франклін атрымлівае іншыя дзяржаўныя пасады ([[гарадской рады]]чалавек, [[алдэрмэн]], бюргерс, [[міравы суддзя]]) і дапамагае заключаць дагавор з індзейцамі. Пасля дапамогі [[Томасу Бонду (амерыканскаму лекару)|Томасу Бонду]] заснаваць [[бальніцу]], ён дапамагае асфальтаваць [[вуліца|вуліцы]] Філадэльфіі і складае прапанову для [[Джона Фотэргіла (лекара)|Джона Фотэргіл]] аб тым, каб зрабіць тое ж самае ў [[Лондан]]е. У 1753 г. Франклін становіцца намеснікам генеральнага паштмайстра. У наступным годзе, калі чакаецца вайна з французамі, прадстаўнікі некалькіх калоній, уключаючы Франкліна, сустракаюцца з [[Карэнныя амерыканцы ў Злучаных Штатах|індзейцамі]], каб абмеркаваць абарону; Франклін у гэты час складае прапанову аб аб’яднанні калоній, але яно не прымаецца. [[Эдвард Брэдак|Генерал Брэдак]] прыбывае з двума [[полк|палкамі]], і Франклін дапамагае яму замацаваць фурманкі і коней, але генерал адмаўляецца прыняць папярэджанне Бэна аб небяспецы з боку варожых індзейцаў падчас запланаванага маршу Брэдака на Франтэнак (цяпер Кінгстан , [[Антарыё]]). Пасля нападу на войскі Брэдака генерал быў смяротна паранены, а яго сілы кінулі запасы і ўцяклі. [[Войска]] фарміруецца на аснове прапановы Бенджаміна Франкліна, і [[губернатар]] просіць яго ўзяць на сябе камандаванне паўночна-заходняй [[граніца]]й. Са сваім сынам у якасці [[памагаты|памагатага]] Франклін накіроўваецца ў Гнадэнхут, збіраючы людзей для войска і будуючы [[форт]]ы. Вярнуўшыся ў Філадэльфію, ён абраны [[палкоўнік]]ам [[палка]]; яго афіцэры ўшаноўваюць яго, асабіста суправаджаючы яго з горада. Такая ўвага абражае [[уласную калонію|уладальніка]] калоніі ([[Томас Пэн]], сын [[Уільям Пэн|Уільяма Пэна]]), калі нехта піша пра гэта ў лісце да яго, пасля чаго ўладальнік скардзіцца на урад у Англіі пра Франкліна. Цяпер «Аўтабіяграфія» абмяркоўвае «ўздым і развіццё філасофскай рэпутацыі [Франкліна]». Ён пачынае [[эксперымент]]ы з [[электрычнасць|электрычнасцю]] і піша пра іх лісты, якія выдаюцца ў Англіі ў выглядзе кнігі. Апісанне Франкліна яго эксперыментаў перакладаецца на французскую мову, і [[Жан-Антуан Ноле|Абат Ноле]], які пакрыўджаны тым, што гэтая праца ставіць пад сумнеў яго ўласную тэорыю электрычнасці, публікуе ўласную кнігу лістоў з нападкамі на Франкліна. Адмаўляючыся адказаць на той падставе, што кожны можа паўтарыць і такім чынам праверыць яго эксперыменты, Франклін бачыць, як іншы французскі аўтар абвяргае Ноле, і калі кніга Франкліна перакладаецца на іншыя мовы, яе погляды паступова прымаюцца, а погляды Ноле адкідаюцца. Франклін таксама прызнаны ганаровым членам [[Каралеўскае таварыства|Каралеўскага таварыства]]. Прыходзіць новы губернатар, але спрэчкі паміж сходам і губернатарам працягваюцца. (Паколькі губернатары калоніі абавязаны выконваць інструкцыі, выдадзеныя ўладальнікам калоніі, працягваецца барацьба за ўладу паміж заканадаўчым органам, губернатарам і ўладальнікам.) Асамблея знаходзіцца на мяжы адпраўкі Франкліна ў Англію, каб падаць петыцыю [[манарх|Кароль]] супраць губернатара і ўладальніка, але тым часам [[Джон Кэмпбэл, 4-ы граф Лудаўн|лорд Лудаўн]] прыбывае ад імя англійскага ўрада, каб пасярэднічаць у рознагалоссях. Франклін, тым не менш, адпраўляецца ў Англію ў суправаджэнні свайго сына пасля прыпынку ў Нью-Ёрку і няўдалай спробы атрымаць кампенсацыю ад Лудана за выдаткі сродкаў падчас службы ў апалчэнні. Яны прыбываюць у Англію 27 ліпеня 1757 года. === Частка чацвёртая === Гэты раздзел, напісаны паміж лістападам 1789 г. і смерцю Франкліна 17 красавіка 1790 г., вельмі кароткі. Пасля таго, як Франклін і яго сын прыбылі ў Лондан, Фотэргіл параіў Франкліну, як лепш адстойваць сваю справу ад імя калоній. Франклін наведвае лорда Грэнвіля, прэзідэнта [[Найпачэснейшага тайнага савета Яе Вялікасці|Таемнага савета караля]], які сцвярджае, што кароль з’яўляецца [[заканадаўца]]м калоній. Потым Франклін сустракае праваўладальнікаў (пераход на множны лік належыць Франкліну, так што, відаць, акрамя Томаса Пэна, удзельнічаюць і іншыя). Але бакі далёкія ад нейкай згоды. Уласнікі просяць Франкліна напісаць кароткі змест скаргаў каланістаў; калі ён робіць гэта, іх адвакат з меркаванняў асабістай варожасці затрымлівае адказ. Больш чым праз год праваўладальнікі нарэшце адказалі сходу, палічыўшы рэзюмэ «хісткім абгрунтаваннем іх паводзін». Падчас гэтай затрымкі асамблея пераканала губернатара прыняць акт аб падаткаабкладанні, і Франклін абараняе гэты акт у англійскім судзе, каб ён мог атрымаць каралеўскую згоду. У той час як асамблея дзякуе Франкліну, уласнікі, раз’юшаныя на губернатара, выганяюць яго і пагражаюць судом супраць яго; у апошнім сказе Франклін кажа нам, што губернатар «пагарджаў пагрозамі, і яны ніколі не былі прыведзены ў выкананне». == Аўтарства і гісторыя публікацыі == {{далей|Дакументы Бенджаміна Франкліна}} [[Файл:Mémoires de Franklin.jpg|thumb|200px|справа|Тытульны ліст арыгінальнага выдання аўтабіяграфіі на французскай мове.]] Нягледзячы на тое, што складовыя часткі сваёй аўтабіяграфіі Франклін пісаў паасобку і на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў, Франклін хацеў, каб яго кампазіцыя была адзіным творам. Па словах рэдактараў Дж. А. Леа Лемая і П. М. Зала, Франклін пачаў пісаць першую частку аўтабіяграфіі ў ліпені або жніўні 1771 г., калі ён, хутчэй за ўсё, напісаў нарыс для ўсёй працы.<ref>{{Cite book|editor-last =Lemay|editor-first=J.A. Leo|editor2-last=Zall|editor2-first=Paul M.|author-last=Franklin|author-first=Benjamin|title=Benjamin Franklin's autobiography : an authoritative text, backgrounds, criticism|url =https://archive.org/details/benjaminfranklin0000fran_o8e8|lang=en|publisher=Norton|year=1986| isbn=0393017370|location=New York}}</ref> Больш за дзесяць гадоў праз, у 1782 годзе, вядучы філадэльфійскі гандляр Абель Джэймс падштурхнуў Франкліна працягваць напісанне аўтабіяграфіі. У лісце да Франкліна, які ў канчатковым выніку быў уключаны ў аўтабіяграфію, Джэймс напісаў пра твор: <blockquote> «Калі яно яшчэ не працягнута, я спадзяюся, што ты не будзеш адкладаць гэта, жыццё нявызначанае, як кажа нам прапаведнік, і што будзе свет кажа, калі добры, чалавечны і добразычлівы Бэн Франклін павінен пакінуць сваіх сяброў і свет пазбаўленымі такой прыемнай і прыбытковай Працы, Працы, якая была б карыснай і забаўляльнай не толькі для некалькіх, але і для мільёнаў.»<ref>{{Cite web|title=Абель Джэймс угаворвае Франкліна напісаць сваю аўтабіяграфію|url=https://www.founderoftheday.com/founder-of-the-day/abel-james|access-date=2021-05-19|website =Заснавальнік дня|date=3 жніўня 2020 г. |language=en-US}}</ref> </blockquote>Франклін пасля скончыў другую частку, жывучы ў Францыі ў 1784 годзе. Трэцяя частка была напісана ў 1788—1789 гадах пасля вяртання Франкліна у Злучаныя Штаты, а частка чацвёртая была напісана хворым Франклінам на апошнім этапе яго жыцця.<ref>{{Cite web|title=Аўтабіяграфія Бенджаміна Франкліна: у пошуках Франкліна, рэсурсны даведнік (віртуальныя праграмы і паслугі, бібліятэка Congress)|url=https://www.loc.gov/rr/program/bib/franklin/autobiography.html|access-date=2021-05-19|website=www.loc.gov}}</ref> «Аўтабіяграфія» засталася неапублікаванай пры жыцці Франкліна. У 1791 годзе з’явілася першае выданне на французскай, а не на англійскай мове, як ''Mémoires de la vie privée de Benjamin Franklin'', апублікаванае ў Парыжы. Гэты пераклад толькі першай часткі быў заснаваны на памылковай стэнаграме рукапісу Франкліна да таго, як ён яе перагледзеў. Затым гэты французскі пераклад быў паўторна перакладзены на англійскую мову ў дзвюх лонданскіх публікацыях 1793 года, а адно з лонданскіх выданняў паслужыла асновай для паўторнага перакладу на французскую мову ў 1798 годзе ў выданні, якое таксама ўключала фрагмент другой часткі. Першыя тры часткі «Аўтабіяграфіі» былі ўпершыню апублікаваны разам (на англійскай мове) унукам Франкліна [[Уільям Тэмпл Франклін|Уільямам Тэмплам Франклінам]] у Лондане ў 1818 годзе ў томе 1 «Успамінаў пра жыццё і творы Бенджаміна». Франклін". У. Т. Франклін не ўключыў чацвёртую частку, таму што раней ён абмяняў арыгінал рукапіснай [[галаграфія|галаграфіі]] «Аўтабіяграфіі» на копію, якая ўтрымлівала толькі першыя тры часткі. Больш за тое, ён адчуваў сябе свабодным рабіць неаўтарытэтныя стылістычныя праўкі ў аўтабіяграфіі свайго дзеда і часам прытрымліваўся перакладзеных і паўторна перакладзеных версій, згаданых вышэй, а не арыгінальнага тэксту Бэна Франкліна. Тэкст У. Т. Франкліна быў стандартнай версіяй «Аўтабіяграфіі» на працягу паўстагоддзя, пакуль [[Джон Бігелоў]] не набыў арыгінальны рукапіс у Францыі і ў 1868 годзе не апублікаваў самы надзейны тэкст, які яшчэ з’яўляўся, у тым ліку першую публікацыю на англійскай мове часткі чацвёртай. У 20-м стагоддзі важныя выданні Макса Ферана і супрацоўнікаў [[Хантынгтанскай бібліятэкі]] у [[Сан-Марына, Каліфорнія]] (''Мемуары Бенджаміна Франкліна: паралельнае тэкставае выданне'', 1949) і [[Леанард Вудс Лабары|Леанард У. Лабары]] (1964, як частка выдання «Дакументы Бенджаміна Франкліна») у прэсе [[Ельскага універсітэта]] палепшыў дакладнасць Бігелоў. У 1981 годзе [[Лео Лемэй|Дж. A. Leo Lemay]] і П. М. Зал падрыхтаваў «Аўтабіяграфію Бенджаміна Франкліна: генетычны тэкст», спрабуючы паказаць усе змены і адмены ў галаграфічным рукапісе. Гэта самае дакладнае выданне з усіх дагэтуль апублікаваных паслужыла асновай для «Аўтабіяграфіі Бенджаміна Франкліна: Крытычнае выданне Нортана» і для тэксту гэтай аўтабіяграфіі, надрукаванага ў [[Бібліятэцы Амерыкі]] выданне «Пісання» Франкліна. ''Аўтабіяграфія Бенджаміна Франкліна'' таксама стала першай поўнаметражнай [[аўдыёкніга]]й у гісторыі, якая была агучана акцёрам [[Майклам Рай]] і выпушчана ў 1969 годзе.<ref name=variety>{{cite news |title=Акцёр агучвання Майкл Рай памёр ва ўзросце 94 гадоў, перавёў пакаленні ад радыё да відэагульняў|url=https://www.variety.com/article/VR1118059865 |work=Variety |date=2012-09-25 |access-date=2012-10-20}}</ref> == Рэакцыі на твор == Ва ўступе Фрэнка Вудворта Пайна да выдання 1916 года, выдадзенага Генры Холтам і кампаніяй, Пайн пісаў, што «Аўтабіяграфія» Франкліна змяшчае «самую выдатную з усіх выдатных гісторый нашых самадзейных людзей», а Франклін як найвялікшы ўзор «[[self-made man]]».<ref name="Pine_1916_BFB_HR_GP">{{cite web |url= https://www.gutenberg.org/files/20203/20203-h/20203-h.htm |publisher=Henry Holt and Company праз Gutenberg Press |year=1916 |editor-first=Фрэнк Вудворт |editor-last=Пайн |title= Аўтабіяграфія Бенджаміна Франкліна |others=Illustrator: E. Boyd Smith}}</ref > {{Цытата|Франклін — добры тып нашай амерыканскай мужнасці. Нягледзячы на тое, што ён не самы багаты і не самы магутны, ён, несумненна, з’яўляецца найвялікшым з нашых самадзейных людзей, дзякуючы шматграннасці свайго генія і дасягненняў. Простая, але яркая гісторыя ў Аўтабіяграфіі пра яго няўхільны рост ад сціплага дзяцінства ў краме па продажы сала праз галіны, гаспадарлівасць і настойлівасць у самаўдасканаленні да выбітнасці з’яўляецца самай выдатнай з усіх выдатных гісторый нашага самаўдасканалення. зрабіў мужчын. Гэта само па сабе цудоўная ілюстрацыя вынікаў, якіх можна дасягнуць у краіне неперасягненых магчымасцей, прытрымліваючыся сентэнцый Франкліна.}} «Аўтабіяграфія» Франкліна атрымала шырокую хвалу як за яе гістарычную каштоўнасць як запіс важнага ранняга амерыканца, так і за яе літаратурны стыль. Яе часта лічаць першай амерыканскай кнігай, якую еўрапейцы ўспрынялі ўсур’ёз як літаратуру.{{citation needed|date=December 2015}} [[Уільям Дын Хаўэлс]] у 1905 годзе сцвярджаў, што «Франкліна — адна з найвялікшых аўтабіяграфій у літаратуры, і ўзвышаецца над іншымі аўтабіяграфіямі, як Франклін узвышаўся над іншымі людзьмі.»{{citation needed|date=November 2022}} Да 1860-х гадоў выкарыстанне «Аўтабіяграфіі» і адлюстравання ў ёй працавітасці і нястомнага самаўдасканалення Франкліна стала шырока распаўсюджаным як павучальны ўзор для моладзі. Настолькі, што [[Марк Твэн]] напісаў эсэ, у якім з гумарам крытыкуе Франкліна за тое, што ён «прынёс пакуты мільёнам хлопчыкаў з тых часоў, бацькі якіх чыталі згубную біяграфію Франкліна».<ref>Твен, Марк (1995). [https://books.google.com/books?id=yDsbFYWUqqYC&pg=PA58 ''Эсэ і замалёўкі Марка Твэна''], с. 58. Barnes & Noble, Inc.</ref> [[D.&nbsp;H. Лоўрэнс]] напісаў у 1923 году выдатную абразу супраць «сярэдняга росту, моцнага, смуглага доктара Франкліна», знайшоўшы віну ў спробе Франкліна выпрацаваць прынцыпы дабрадзейнасці і ўдасканаліць сябе.{{citation needed|date=November 2022}} Многія іншыя чытачы палічылі тон твора пагардлівым з частымі спасылкамі на ўсеагульную пашану, якой Франклін сцвярджаў, што карыстаўся практычна ва ўсе часы і ва ўсіх месцах свайго жыцця. Неаднаразовыя, вельмі канкрэтныя спасылкі Франкліна на яго ўласную пагоню за грашыма адпудзілі многіх чытачоў.<ref>Birch, Dinah, ed. (7-е выд. 2009 г.). [https://books.google.com/books?id=qJoyAwAAQBAJ&pg=PA391 ''The Oxford Companion to English Literature''], p. 391. Oxford University Press.</ref> == Літаратурная крытыка == * {{cite journal | doi=10.2307/2927746 | jstor=2927746 | title="Now, Gods, Stand up for Bastards": Reinterpreting Benjamin Franklin's Autobiography | url=https://archive.org/details/sim_american-literature_1992-09_64_3/page/435 | last1=Shurr | first1=William H. | journal=American Literature | year=1992 | volume=64 | issue=3 | pages=435–451}} * {{cite journal | jstor=25057205 | last1=Baker | first1=Jennifer Jordan | title=Benjamin Franklin's "Autobiography" and the Credibility of Personality | url=https://archive.org/details/sim_early-american-literature_2000_35_3/page/274 | journal=Early American Literature | year=2000 | volume=35 | issue=3 | pages=274–293 | doi=10.1353/eal.2000.0001 | s2cid=161751281 | doi-access=free }} * {{cite journal | jstor=25056436 | last1=Beidler | first1=Philip D. | title=The "Author" of Franklin's "Autobiography" | journal=Early American Literature | year=1981 | volume=16 | issue=3 | pages=257–269 }} * {{cite journal | jstor=41209128 | title="Who Was Benjamin Franklin?" | url=https://archive.org/details/sim_american-scholar_autumn-1963_32_4/page/541 | last1=Ward | first1=John William | journal=The American Scholar | year=1963 | volume=32 | issue=4 | pages=541–553 }} * Saunders, Judith P. (2018). «[https://doi.org/10.2307/j.ctv4v3226.6 The Autobiography of Benjamin Franklin: The Story of a Successful Social Animal].» ''American Classics: Evolutionary Perspectives'', pp. 1-22. JSTOR. == 13 цнотаў ад Бенджаміна Франкліна, раздзел 9 == «Умеранасць. Ешце не да тупасці, не піце да ўзвышэння». «Маўчы. Кажы толькі тое, што можа прынесці карысць іншым або табе самому; пазбягай дробязных размоў». «Парадак. Няхай усе вашы рэчы будуць на сваіх месцах; хай кожная частка вашага бізнесу мае свой час». «Рашэнне. Вырашы выканаць тое, што ты павінен; выканай абавязкова тое, што вырашыў». «Ашчаднасць. Не рабі ніякіх выдаткаў, акрамя таго, каб рабіць дабро іншым або сабе; гэта значыць, нічога не марнаваць». «Прамысловасць. Не губляйце часу; заўсёды займайцеся чымсьці карысным; адрэжце ўсе непатрэбныя дзеянні». «Шчырасць. Не выкарыстоўвайце крыўднага падману; думайце нявінна і справядліва, і, калі вы кажаце, гаварыце адпаведна». «Справядлівасць. Нічога не памыляйся, наносячы траўмы або не карыстаючыся перавагамі, што з’яўляецца вашым абавязкам». «Умеранасць. Пазбягайце крайнасці; устрымайцеся абурацца на траўмы настолькі, наколькі вы думаеце, што яны заслугоўваюць». «Чысціня. Не церпіце нячыстасці ў целе, вопратцы або жыллі». «Спакой. Не турбуйцеся па дробязях, а таксама з-за звычайных або непазбежных аварый». «Цнатлівасць. Рэдка выкарыстоўвайце венерыю, але для здароўя або нашчадкаў, ніколі не да тупасці, слабасці або шкоды вашаму ці чужому міру або рэпутацыі». «Пакора. Пераймайце Езуса і Сакрата».<ref>{{Cite web|title=Электронная кніга праекта Гутэнберга «Аўтабіяграфія Бенджаміна Франкліна».|url=https://www.gutenberg.org/files/20203/20203- h/20203-h.htm|access-date=2021-09-11|website=www.gutenberg.org}}</ref> == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * J. A. Leo Lemay & P. M. Zall, eds., ''Benjamin Franklin’s Autobiography: A Norton Critical Edition'' (NY: Norton, 1986). {{ISBN|0-393-95294-0}}. (Выкарыстоўваецца для большай часткі інфармацыі ў артыкуле, уключаючы цытаты з тэксту «Аўтабіяграфіі», гісторыю публікацыі і крытычныя меркаванні). * ''Benjamin Franklin: Writings,'' ed. J. A. Leo Lemay (NY: Бібліятэка Амерыкі, 1987). {{ISBN|0-940450-29-1}}. (Заўвагі на стар. 1559 з’яўляюцца крыніцай для датавання часткі чацвёртай.) == Спасылкі == * [https://standardebooks.org/ebooks/benjamin-franklin/the-autobiography-of-benjamin-franklin Аўтабіяграфія Бенджаміна Франкліна] на Standard Ebooks * [http://earlyamerica.com/lives/franklin/ Description from EarlyAmerica.com] * [http://www.sparknotes.com/lit/franklinautobio/ Spark Notes] * [http://www.earlyamerica.com/lives/franklin/ Text of the ''Autobiography'' from EarlyAmerica.com] * [https://librivox.org/search?title=The+Autobiography+of+Benjamin+Franklin&author=&reader=&keywords=&genre_id=0&status=all&project_type=either&recorded_language=&sort_order=catalog_date&search_page=1&search_form=advanced Аўтабіяграфія Бенджаміна Франкліна] на LibriVox * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/franklin/autobiography.html Benjamin Franklin’s ''Autobiography'', Library of Congress] * {{gutenberg|no=148|name=The Autobiography of Benjamin Franklin}}, [EBook #148], Editor: Eliot Charles William, Release Date: May 22, 2008, [Last updated: November 10, 2011] * {{gutenberg|no=20203|name=Autobiography of Benjamin Franklin}}, [EBook #20203], Editor: Frank Woodworth Pine, Illustrator: E. Boyd Smith, Note: Bharles. W. Eliot, Release Date: * {{gutenberg|no=18455|name=Vie de Franklin, écrite par lui-même – Tome I}}, [EBook #18455] * {{gutenberg|no=22016|name=Vie de Benjamin Franklin, écrite par lui-même – Tome II}}, [EBook #22016] {{Authority control}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-09-25}} [[Катэгорыя:Мемуары і аўтабіяграфіі]] [[Катэгорыя:Няскончаныя творы]] [[Катэгорыя:Бенджамін Франклін]] eppfopv534he3f86eiem9f8l2zhyywm 8 751110 5133155 4608822 2026-04-27T23:57:36Z Plaga med 116903 5133155 css text/css /* <nowiki> * Вікіфікатар: значок, адаптаваны пад светлую і цёмную тэмы. * Значок: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wikify-button.svg */ /* WikiEditor / classic toolbar. * Фактычная кнопка з registerTool: * <a rel="wikificator" class="tool tool-button" style="background-image: ..."> */ .wikiEditor-ui-toolbar a.tool[rel='wikificator'] { position: relative !important; background-image: none !important; background-position: center center !important; background-repeat: no-repeat !important; filter: none !important; color: #202122 !important; } .wikiEditor-ui-toolbar a.tool[rel='wikificator']::before { content: ''; position: absolute; left: 50%; top: 50%; width: 20px; height: 20px; transform: translate(-50%, -50%); background-color: currentColor; pointer-events: none; -webkit-mask-image: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cb/Wikify-button.svg"); -webkit-mask-repeat: no-repeat; -webkit-mask-position: center center; -webkit-mask-size: 20px 20px; mask-image: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cb/Wikify-button.svg"); mask-repeat: no-repeat; mask-position: center center; mask-size: 20px 20px; } /* Wikimedia dark mode */ html.skin-theme-clientpref-night .wikiEditor-ui-toolbar a.tool[rel='wikificator'] { color: #eaecf0 !important; } /* “Use system setting” */ @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .wikiEditor-ui-toolbar a.tool[rel='wikificator'] { color: #eaecf0 !important; } } /* VisualEditor / 2017 wikitext source mode. * Захоўваем OOUI-клас, але таксама выкарыстоўваем SVG. */ .oo-ui-icon-wikify { background-image: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cb/Wikify-button.svg"); } /* Для OOUI ў цёмнай тэме дастаткова інверсіі, * бо OOUI-іконкі звычайна задаюцца як background-image. */ html.skin-theme-clientpref-night .oo-ui-icon-wikify { filter: invert(1) brightness(1.2) contrast(1.05); } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .oo-ui-icon-wikify { filter: invert(1) brightness(1.2) contrast(1.05); } } /* </nowiki> */ 4vrdgliifa5sjj7lqzi25t8m8ltdxt5 5133156 5133155 2026-04-27T23:58:07Z Plaga med 116903 5133156 css text/css /* <nowiki> * Вікіфікатар: значок, адаптаваны пад светлую і цёмную тэмы. */ /* WikiEditor / classic toolbar. * Фактычная кнопка з registerTool: * <a rel="wikificator" class="tool tool-button" style="background-image: ..."> */ .wikiEditor-ui-toolbar a.tool[rel='wikificator'] { position: relative !important; background-image: none !important; background-position: center center !important; background-repeat: no-repeat !important; filter: none !important; color: #202122 !important; } .wikiEditor-ui-toolbar a.tool[rel='wikificator']::before { content: ''; position: absolute; left: 50%; top: 50%; width: 20px; height: 20px; transform: translate(-50%, -50%); background-color: currentColor; pointer-events: none; -webkit-mask-image: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cb/Wikify-button.svg"); -webkit-mask-repeat: no-repeat; -webkit-mask-position: center center; -webkit-mask-size: 20px 20px; mask-image: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cb/Wikify-button.svg"); mask-repeat: no-repeat; mask-position: center center; mask-size: 20px 20px; } /* Wikimedia dark mode */ html.skin-theme-clientpref-night .wikiEditor-ui-toolbar a.tool[rel='wikificator'] { color: #eaecf0 !important; } /* “Use system setting” */ @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .wikiEditor-ui-toolbar a.tool[rel='wikificator'] { color: #eaecf0 !important; } } /* VisualEditor / 2017 wikitext source mode. * Захоўваем OOUI-клас, але таксама выкарыстоўваем SVG. */ .oo-ui-icon-wikify { background-image: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cb/Wikify-button.svg"); } /* Для OOUI ў цёмнай тэме дастаткова інверсіі, * бо OOUI-іконкі звычайна задаюцца як background-image. */ html.skin-theme-clientpref-night .oo-ui-icon-wikify { filter: invert(1) brightness(1.2) contrast(1.05); } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .oo-ui-icon-wikify { filter: invert(1) brightness(1.2) contrast(1.05); } } /* </nowiki> */ fw4edua10qyljov1vwq3742uqy927ri 100 753022 5133030 5132778 2026-04-27T15:51:28Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5133030 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Уладзімір Юр’евіч Монзуль|2026-04-26T16:45:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Андрэй Ляховіч|2026-04-26T09:42:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Куліковіч|2026-04-25T07:19:34Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Міхал Длускі|2026-04-24T22:49:09Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Станіслаў Пігань|2026-04-23T07:53:59Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Аліса Вячаславаўна Ложкіна|2026-04-22T08:13:41Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Марыя Мікалаеўна Віннікава|2026-04-22T06:23:55Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Вольф Москавіч|2026-04-20T14:08:45Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Працоўня беларускай філалогіі Польскай акадэміі навук|2026-04-20T07:10:59Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Леанарда Дацэвіч|2026-04-20T06:40:43Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ганна Казлова|2026-04-20T05:59:18Z|ANNETTE.KOZLOVA}} {{Новы артыкул|Саверыа Дала Роза|2026-04-19T22:16:39Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Знакі (фільм)|2026-04-19T13:49:48Z|StachLysy}} {{Новы артыкул|Мастацкая галерэя імя Ю. М. Пэна|2026-04-18T14:06:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Валянцін Карлавіч Зэйлерт|2026-04-18T08:47:56Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сэмюэл Джонсан|2026-04-17T11:20:28Z|Rymchonak}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 8idoy87j67xvnl7beynqn09jc9b49j8 100 753287 5133028 5132774 2026-04-27T15:50:44Z NirvanaBot 40832 +9 новых 5133028 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2026 года|2026-04-27T11:28:15Z|SHKOVS}} {{Новы артыкул|Сезон 2015/2016 ГК Машэка Магілёў|2026-04-27T11:10:51Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Гомельскіх рысей»|2026-04-27T09:50:56Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2015/2016 ГК Гомель|2026-04-27T04:53:12Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Бярэзінская панарама|2026-04-26T18:53:18Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Павел Свярдлоў|2026-04-26T17:56:51Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Яўген Казарцаў|2026-04-26T17:42:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Папраўчая ўстанова адкрытага тыпу|2026-04-26T17:27:45Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Юр’евіч Монзуль|2026-04-26T16:45:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Яраслаў Васількавіч|2026-04-26T12:59:50Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Андрэй Ляховіч|2026-04-26T09:42:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ганаровая грамата Міністэрства культуры Беларусі|2026-04-26T08:16:52Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Прэмія Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь імя У. А. Караля|2026-04-25T20:11:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ганаровая грамата Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Беларусі|2026-04-25T19:33:08Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|2026-04-25T19:24:41Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Бой пад Сляпцамі|2026-04-25T19:02:21Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 0kssvtq3azxz6a6rcdu2fsawebq78yb 0 758786 5132974 5080952 2026-04-27T11:59:38Z Aneuko 139050 абнаўленне звестак 5132974 wikitext text/x-wiki {{Лёгкаатлетычная дысцыпліна | назва = Паўмарафон | выява = Mull of Kintyre Half Marathon and 10km - geograph.org.uk - 816672.jpg | подпіс = | катэгорыя = | паверхня = | СРмуж = {{flagicon|Уганда}} Джэйкаб Кіплімо 57:20 (2026) | СРжан = {{flagicon|Эфіопія}} [[Летэсенбет Гідэй]] 1:02:52 {{abbr|Mx|змешаны забег|0}} (2021)<br> {{flagicon|Кенія}} [[Перэс Джэпчырчыр]] 1:05:16 {{abbr|Wo|жаночая гонка|0}} (2020) }} '''Паўмарафон''' — дысцыпліна [[лёгкая атлетыка|лёгкай атлетыкі]], уяўляе сабой забег на дыстанцыю 21,0975 км — удвая менш [[марафон|марафонскай]] (42 км 195 метраў). Паўмарафонскі бег не ўваходзіць у лёгкаатлетычную праграму [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]], але [[Сусветная лёгкая атлетыка|Сусветная лёгкаатлетычная асацыяцыя]] кожныя два гады праводзіць асобныя чэмпіянаты свету на гэтай дыстанцыі. == Гл. таксама == * [[Марафон]] * [[Мінскі паўмарафон]] == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://worldathletics.org/disciplines/road-running/half-marathon Паўмарафон на сайце IAAF] * [https://www.alltime-athletics.com/mhmaraok.htm Найлепшыя вынікі ўсіх часоў у мужчын] {{ref-en}} * [https://www.alltime-athletics.com/whmaraok.htm Найлепшыя вынікі ўсіх часоў у жанчын] {{ref-en}} {{Commonscat|Half_marathons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Лёгкая атлетыка}} 64llwdthfpjp6w6cpkoedmax6f677g5 100 763677 5133015 5114314 2026-04-27T14:03:41Z JerzyKundrat 174 5133015 wikitext text/x-wiki * На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец '''[[Себасцьян Саве]]''' ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны. <small>''(26&nbsp;красавіка)''</small> * Зборная '''[[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]]''' пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. <small>''(17&nbsp;сакавіка)''</small> * Завяршыліся '''[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]]''' ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]], зборная [[Нарвегія на Алімпійскіх гульнях|Нарвегіі]] ўзначаліла медальны залік, атрымаўшы 18 залатых узнагарод. <small>''(22&nbsp;лютага)''</small> igxyb2uxjus4ccrjzp82mxj50b3go2z 100 763680 5133031 5132132 2026-04-27T15:51:39Z NirvanaBot 40832 +5 новых 5133031 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Сезон 2015/2016 ГК Машэка Магілёў|2026-04-27T11:10:51Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Гомельскіх рысей»|2026-04-27T09:50:56Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2015/2016 ГК Гомель|2026-04-27T04:53:12Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Лонданскі марафон|2026-04-26T16:19:36Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Себасцьян Саве|2026-04-26T16:06:56Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Джэры Райс|2026-04-25T14:36:22Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Вадзім Котаў|2026-04-23T14:18:00Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Рубон-моладзевая»|2026-04-23T09:15:43Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Алімпія-моладзевая»|2026-04-23T09:10:11Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Валянцін Кашавой|2026-04-22T18:28:40Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Гомель|2026-04-21T15:51:37Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Дынама Мінск|2026-04-21T15:45:18Z|Паўлюк Шапецька}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 5tm3uxsykefqn5eo0eb1f6fqprpyur0 100 763805 5133016 5104662 2026-04-27T14:04:03Z JerzyKundrat 174 5133016 wikitext text/x-wiki * Нарвежскі лыжнік '''[[Ёханес Хёсфлат Клеба]]''' стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. <small>''(15&nbsp;лютага)''</small> * Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] '''[[Беньямін Карл]]''' стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. <small>''(8&nbsp;лютага)''</small> * Урачыста адкрыліся '''[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]]''' ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. <small>''(6&nbsp;лютага)''</small> * Зборная '''[[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]]''' ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. <small>''(18&nbsp;студзеня)''</small> * '''[[Усман Дэмбеле]]''' названы найлепшым [[футбол|футбалістам]] планеты паводле версіі [[ФІФА]]. <small>''(16&nbsp;снежня)''</small> * Найлепшым [[футбол|футбалістам]] года [[Беларусь|Беларусі]] прызнаны '''[[Валерый Ігаравіч Грамыка|Валерый Грамыка]]'''. <small>''(2&nbsp;снежня)''</small> * [[Баскетбол]]ьны клуб «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]» атрымаў перамогу ў фінальным матчы за '''[[Кубак Беларусі па баскетболе 2025|Кубак Беларусі]]'''. <small>''(30&nbsp;лістапада)''</small> * Узнагарода «'''[[Залаты мяч]]'''» прысуджана [[Усман Дэмбеле|Усману Дэмбеле]] (сярод мужчын) і [[Айтана Банмаці|Айтане Банмаці]] (сярод жанчын). <small>''(22&nbsp;верасня)''</small> * Лёгкаатлетка '''[[Марыя Жодзік]]''' заваявала срэбра ў [[Скачок у вышыню|скачках у вышыню]], адзіны медаль на чэмпіянаце свету для каманды [[Польшча|Польшчы]]. <small>''(21&nbsp;верасня)''</small> * '''[[Арман Дзюпланціс]]''' усталяваў новы сусветны рэкорд у скачках з шастом, узяўшы вышыню 6 м 30 см. <small>''(15&nbsp;верасня)''</small> * '''[[Арына Сабаленка]]''' другі год запар выйграла [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе|Адкрыты чэмпіянат ЗША]] па [[тэніс]]е. <small>''(6&nbsp;верасня)''</small> * Уладальнікам [[Суперкубак УЕФА|Суперкубка УЕФА]] стаў «'''[[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]]'''». <small>''(13&nbsp;жніўня)''</small> * '''[[Аляксандр Усік]]''' абараніў тытул чэмпіёна свету па [[бокс]]е ў цяжкай вазе сярод прафесіяналаў. <small>''(19&nbsp;ліпеня)''</small> * Канадская плыўчыха '''[[Самер Мак-Інташ]]''' цягам пяці дзён усталявала сусветныя рэкорды ў трох дысцыплінах. <small>''(11&nbsp;чэрвеня)''</small> * У [[Мінск]]у адкрылі '''[[Нацыянальны футбольны стадыён (Мінск)|Нацыянальны футбольны стадыён]].''' <small>''(7&nbsp;чэрвеня)''</small> * '''«[[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]]»''' атрымаў самую буйную перамогу ў гісторыі фіналаў [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]]. <small>''(31&nbsp;мая)''</small> * Зборная [[Зборная ЗША па хакеі з шайбай|ЗША]] выйграла '''[[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2025|чэмпіянат свету]]''' па [[хакей з шайбай|хакеі з шайбай]]. <small>''(25&nbsp;мая)''</small> * [[Гродна|Гродзенскі]] «[[ФК Нёман Гродна|Нёман]]» перамог у фінальным матчы за '''[[Кубак Беларусі па футболе 2024/2025|Кубак Беларусі]]''' па [[футбол]]е. <small>''(24&nbsp;мая)''</small> * '''[[Чжаа Сіньтун]]''' стаў першым [[кітай]]скім чэмпіёнам свету па [[снукер]]ы. <small>''(5&nbsp;мая)''</small> * Кітаянка '''[[Цзюй Вэньцзюнь]]''' абараніла тытул чэмпіёнкі свету па [[шахматы|шахматах]]. <small>''(16&nbsp;красавіка)''</small> * Капітан «[[Вашынгтон Кэпіталз]]» '''[[Аляксандр Міхайлавіч Авечкін|Аляксандр Авечкін]]''' пераўзышоў рэкорд [[Уэйн Грэцкі|Уэйна Грэцкі]] па колькасці закінутых шайб у рэгуляным сезоне [[НХЛ]]. <small>''(6&nbsp;красавіка)''</small> * '''[[Крысці Ковентры]]''' абрана прэзідэнтам [[Міжнародны алімпійскі камітэт|Міжнароднага алімпійскага камітэта]], стаўшы першай жанчынай на гэтай пасадзе. <small>''(20&nbsp;сакавіка)''</small> * Нарвежац '''[[Ёханес Тынес Бё]]''' атрымаў рэкордную 21-ю перамогу на чэмпіянатах свету па [[біятлон]]е. <small>''(15&nbsp;лютага)''</small> * Нідэрландскі аўтагоншчык '''[[Макс Верстапен]]''' стаў чатырохразовым чэмпіёнам «[[Формула-1|Формулы-1]]». <small>''(24&nbsp;лістапада)''</small> * '''[[Кубак Беларусі па баскетболе 2024|Кубак Беларусі па баскетболе]]''' выйграла «[[Гродна-93]]». <small>''(24&nbsp;лістапада)''</small> * Іспанскі [[тэніс]]іст '''[[Рафаэль Надаль]]''' абвясціў аб завяршэнні прафесійнай кар’еры. <small>''(19&nbsp;лістапада)''</small> * [[Футбол]]ьная ўзнагарода '''«[[Залаты мяч]]»''' прысуджана [[Радрыга Эрнандэс|Радрыга Эрнандэсу]] (сярод мужчын) і [[Айтана Банмаці|Айтане Банмаці]] (сярод жанчын). <small>''(28&nbsp;кастрычніка)''</small> * У [[Нацыянальная хакейная ліга|НХЛ]] дэбютаваў першы беларускі [[брамнік]] — '''[[Аляксей Андрэевіч Коласаў|Аляксей Коласаў]]'''. <small>''(27&nbsp;кастрычніка)''</small> * '''[[Арына Сабаленка]]''' заняла першае месца ў [[тэніс]]ным рэйтынгу WTA. <small>''(21&nbsp;кастрычніка)''</small> * Упершыню '''[[Суперкубак Беларусі па валейболе]]''' выйграла [[гомель]]ская «[[Энергія Гомель|Энергія]]». <small>''(20&nbsp;верасня)''</small> * Завяршыліся '''[[Летнія Паралімпійскія гульні 2024]]'''. <small>''(8&nbsp;верасня)''</small> * '''[[Арына Сабаленка]]''' стала пераможцай [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе|Адкрытага чэмпіянату ЗША]] па [[тэніс]]е. <small>''(7&nbsp;верасня)''</small> * Плывец '''[[Ігар Бокі]]''' выйграў дваццаць першы залаты медаль на [[Паралімпійскія гульні|Паралімпійскіх гульнях]]. <small>''(3&nbsp;верасня)''</small> * Польская велагоншчыца '''[[Катажына Невядома]]''' перамагла ў генеральным заліку на [[Tour de France Femmes]]. <small>''(18&nbsp;жніўня)''</small> * Завяршыліся '''[[Летнія Алімпійскія гульні 2024|Алімпійскія гульні]]''' ў [[Парыж]]ы, перамогу ў медальным заліку атрымала каманда [[ЗША]]. <small>''(11&nbsp;жніўня)''</small> * Шведскі лёгкаатлет '''[[Арман Дзюпланціс]]''' усталяваў сусветны рэкорд у [[скачкі з шастом|скачках з шастом]] — 6 м 25 см. <small>''(5&nbsp;жніўня)''</small> * Першыя ў гісторыі залатыя алімпійскія медалі для [[Сент-Люсія|Сент-Люсіі]] выйграла '''[[Жульен Альфрэд]]''', а для [[Дамініка|Дамінікі]] — '''[[Тэа Лафон]]'''. <small>''(3&nbsp;жніўня)''</small> * Амерыканская плыўчыха '''[[Кэці Ледэкі]]''' стала дзевяціразовай алімпійскай чэмпіёнкай, зраўняўшыся па колькасці тытулаў з [[Ларыса Латыніна|Ларысай Латынінай]]. <small>''(3&nbsp;жніўня)''</small> * Нямецкая конніца '''[[Ізабель Верт]]''' стала першай спартсменкай, якая выйграла залатыя медалі на сямі [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульнях]]. <small>''(3&nbsp;жніўня)''</small> * '''[[Іван Уладзіміравіч Літвіновіч|Іван Літвіновіч]]''' стаў першым у гісторыі [[скачкі на батуце|скачкоў на батуце]] двукразовым алімпійскім чэмпіёнам. <small>''(2&nbsp;жніўня)''</small> * Цырымонія адкрыцця '''[[Летнія Алімпійскія гульні 2024|Летніх Алімпійскіх гульняў]]''' прайшла ў [[Парыж]]ы. <small>''(26&nbsp;ліпеня)''</small> * Алімпійскі '''[[Рэгбі-7 на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 – мужчыны|мужчынскі турнір]]''' па [[рэгбі-7]] распачаўся на [[Стад дэ Франс]] у прыгарадзе Парыжа [[Сен-Дэні (Сен-Сен-Дэні)|Сен-Дэні]]. <small>''(24&nbsp;ліпеня)''</small> * [[Футбол]]ьная зборная '''[[Зборная Аргенціны па футболе|Аргенціны]]''' ў шаснаццаты раз выйграла [[Кубак Амерыкі па футболе|Кубак Амерыкі]]. <small>''(14&nbsp;ліпеня)''</small> * На '''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2024|чэмпіянаце Еўропы па футболе]]''' перамогу атрымала [[Зборная Іспаніі па футболе|зборная Іспаніі]], абыграўшы ў фінале [[Зборная Англіі па футболе|Англію]] з лікам 2:1. За ўсю гісторыю [[Чэмпіянат Еўропы па футболе|чэмпіянатаў Еўропы]] [[Зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]] перамагла ў чацвёрты раз. <small>''(14&nbsp;ліпеня)''</small> * Украінская лёгкаатлетка '''[[Яраслава Магучых]]''' усталявала сусветны рэкорд у скачках у вышыню сярод жанчын. <small>''(7&nbsp;ліпеня)''</small> * Каманда '''«[[Фларыда Пантэрз]]»''' упершыню выйграла {{нп5|Кубак Стэнлі|Кубак Стэнлі|en|Stanley Cup}}. <small>''(24&nbsp;чэрвеня)''</small> * Баскетбалісты '''«[[Бостан Селтыкс]]»''' сталі чемпіёнамі [[НБА]] ў рэкордны васямнаццаты раз. <small>''(17&nbsp;чэрвеня)''</small> * '''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2024|Чэмпіянат Еўропы]]''' па [[футбол]]е стартаваў у [[Германія|Германіі]]. <small>''(14&nbsp;чэрвеня)''</small> * Польская [[тэніс]]істка '''[[Іга Свёнтак]]''' у трэці раз запар стала пераможцай [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе|Адкрытага чэмпіянату Францыі]]. <small>''(8&nbsp;чэрвеня)''</small> * У фінале '''[[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2024|чэмпіянату свету]]''' па [[хакей з шайбай|хакеі з шайбай]] у [[Чэхія|Чэхіі]] перамагла зборная гаспадароў. <small>''(26&nbsp;мая)''</small> * Завяршыла сезон польская [[футбол]]ьная [[Экстракляса 2023/2024|Экстракляса]], чэмпіёнам упершыню стала '''«[[ФК Ягелонія Беласток|Ягелонія]]»''' з [[Беласток]]а. <small>''(25&nbsp;мая)''</small> * [[Гродна|Гродзенскі]] '''«[[ФК Нёман Гродна|Нёман]]»''' выйграў матч за [[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|Кубак Беларусі]] па [[футбол]]е. <small>''(25&nbsp;мая)''</small> * [[Баскетбол]]ьны клуб '''«[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]»''' у шаснаццаты раз запар стаў чэмпіёнам Беларусі. <small>''(24&nbsp;мая)''</small> * У фінале '''[[Ліга Еўропы УЕФА 2023/2024|Лігі Еўропы УЕФА]]''' італьянская «[[ФК Аталанта|Аталанта]]» атрымала перамогу над «[[ФК Баер 04 Леверкузен|Баерам]]», перарваўшы рэкордную серыю нямецкага клуба без паражэнняў. <small>''(22&nbsp;мая)''</small> * '''«[[Манчэстэр Сіці]]»''' ў чацвёрты раз запар першынстваваў у [[футбол]]ьнай [[Англійская Прэм’ер-ліга|англійскай Прэм’ер-лізе]]. <small>''(19&nbsp;мая)''</small> * Украінец '''[[Аляксандр Усік]]''' стаў абсалютным чэмпіёнам свету па [[бокс]]е ў цяжкай вазе сярод прафесіяналаў. <small>''(18&nbsp;мая)''</small> * Завяршыла сезон футбольная [[Футбольная Бундэсліга Германіі 2023/2024|Бундэсліга Германіі]], чэмпіёнам упершыню стаў [[леверкузен]]скі '''«[[ФК Баер 04 Леверкузен|Баер 04]]»'''. <small>''(18&nbsp;мая)''</small> * [[Салігорск]]і '''«[[Шахцёр Салігорск (валейбольны клуб)|Шахцёр]]»''' у восьмы раз першынстваваў у [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе|чэмпіянаце Беларусі]] па [[валейбол]]е. <small>''(18&nbsp;мая)''</small> * '''«[[Мінчанка (валейбольны клуб)|Мінчанка]]»''' ў адзінаццаты раз выйграла [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын|чэмпіянат Беларусі]] па [[валейбол]]е сярод жанчын. <small>''(18&nbsp;мая)''</small> * У [[Чэхія|Чэхіі]] стартаваў '''[[чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2024|чэмпіянат свету]]''' па [[хакей з шайбай|хакеі з шайбай]]. <small>''(10&nbsp;мая)''</small> * Алімпійскі агонь для '''[[Летнія Алімпійскія гульні 2024|Гульняў 2024]]''' прыбыў у [[Францыя|Францыю]]. <small>''(9&nbsp;мая)''</small> * Англічанін '''[[Кайрэн Уілсан]]''' стаў пераможцам [[чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянату свету]] па [[снукер]]ы. <small>''(6&nbsp;мая)''</small> * '''«[[Мяшкоў Брэст]]»''' у шаснаццаты раз выйграў [[чэмпіянат Беларусі па гандболе]]. <small>''(27&nbsp;красавіка)''</small> * [[Мілан]]скі '''«[[ФК Інтэрнацыянале Мілан|Інтэр]]»''' у дваццаты раз выйграў [[Чэмпіянат Італіі па футболе|чэмпіянат Італіі]] па [[футбол]]е. <small>''(22&nbsp;красавіка)''</small> * Алімпійскі агонь для '''[[Летнія Алімпійскія гульні 2024|Гульняў 2024]]''' запалены ў грэчаскай Алімпіі. <small>''(16&nbsp;красавіка)''</small> * Літоўскі атлет '''[[Мікалас Алекна]]''' пабіў сусветны рэкорд у [[кіданне дыска|кіданні дыска]], які трымаўся трыццаць восем гадоў. <small>''(14&nbsp;красавіка)''</small> * Форвард «[[Калгары Флэймз]]» '''[[Ягор Шаранговіч]]''' усталяваў новы рэкорд па выніковых балах сярод беларускіх хакеістаў за адзін сезон у [[НХЛ]]. <small>''(14&nbsp;красавіка)''</small> * '''[[Ліндсей Хардынг]]''' названа трэнерам года [[NBA G League]], яна стала першай жанчынай, што атрымала гэтую ўзнагароду. <small>''(2&nbsp;красавіка)''</small> mpv7bufv6cbe45n6bzxnyi9689p73wf 0 766571 5133263 5095546 2026-04-28T10:21:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133263 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Калавур}} {{Шляхецкі род | Прозвішча = Калавуры | Герб = Ostoja herb.svg | Подпіс гербу = Герб «[[Астоя (герб)|Астоя]]» | Месца паходжання = [[Пінск]] | Краіна паходжання = [[Вялікае Княства Літоўскае]] | Зямельныя ўладанні = [[Калавуравічы]], [[Нячатава]], [[Вуйвічы]], [[Асаўцы (Столінскі раён)|Асаўцы]], Муравін <ref name="Baza_Polesie">{{cite web |url=http://mali-wielcy.pl:2317/Polesie?nz=kallaur;ocz=1;m=NOTES;f=gbs:k:072 |title=КАЛАВУРЫ (KAŁŁAUR) герба «АСТОЯ» |website=Baza genealogiczna Polesie |lang=pl}}</ref> }} '''Кала́вуры''' ({{Мова-pl|Kałłaur}}) — беларускі шляхецкі род гербу «[[Астоя (герб)|Астоя]]». Вядомы з XVI ст., занесены ў VI частку [[РК]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]].<ref>[https://rusneb.ru/catalog/000200_000018_v19_rc_1754856/ Алфавитный список дворянским родам Минской губернии, внесенным в дворянскую родословную книгу по 1-е июля 1903 года с приложением списка губернским и уездным предводителям и депутатам дворянства, а также секретарям депутатского собрания]. — Минск: Губернская Типография, 1903. 162 с. С. 47.</ref> == Паходжанне == На думку [[Раман Гарашкевіч|Рамана Гарашкевіча]], Калавуры — шляхецкі род татарскага паходжання, аселы ў Пінскім княстве, версія грунтуецца на цюркскай этымалогіі (цюркскае «karaul» — варта).<ref name="аўтаспасылка1">Horoszkiewicz, R. Spis rodów szlachty zaściankowej ziemi pińskiej. — Warszawa, 1937. — S. 21.</ref> Тым часам, слова «калавур» магло мець і славянскае паходжанне.<ref>Словник української мови: в 4-х тт. / За ред. Б. Грінченка. — К., 1907—1909. — Т. 2. — С. 209.</ref> == Гісторыя == У 1517 годзе пінскі князь [[Фёдар Іванавіч Яраславіч]] выдаў замуж Агрэнку Калавураўну, якая была дворнай пані княгіні Алены з Алелькавічаў, за Венедыкта Фурсовіча. У якасці [[пасаг]]у ёй былі нададзены пяць дварышчаў у вёсках Паршэвічах, Ганчарах, Навошычах і Ляхавічах. Паводле ўмоў надання, гэтая маёмасць магла пераходзіць у спадчыну выключна дзецям, народжаным у гэтым шлюбе.<ref>{{Cite web |author=Аляксандр Грушэўскі |url=https://polesie.org/13958/aleksander-gruszewski-1877-1942-ukrainski-historyk-literaturoznawca-etnograf-archeograf-i-dziennikarz/ |title=O prawosławnej szlachcie na Polesiu |website=Polesie.org |access-date=2026-02-05 |language=pl}}</ref><ref>{{кніга |аўтар= |загаловак=Ревизия пущ и переходов звериных в бывшем Великом Княжестве Литовском с присовокуплением грамот и привилегий на входы в пущи и на земли, составленная Старостою Мстибоговским Григорием Богдановичем Воловичем в 1559 году с прибавлением другой актовой книги, содержащей в себе привилегии, данные дворянам и священникам Пинскаго повета, составленной в 1554 году|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/1286?id=1286|месца=Вільня |выдавецтва=Типография Губернского правления |год=1867 |старонак=382 |старонкі=72 |archivedate=2021-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428020438/https://books.google.cz/books?id=WQxhAAAAcAAJ&pg=PP5&source=gbs_selected_pages&cad=2#v=onepage&q&f=true }}</ref> У 1521 годзе пінскі баярын [[Фёдар Ленкавіч Калавур|Фёдар Ленкавіч ''Калаур'']] выдаў ліст на продаж сваёй ''«Літвінаўскай зямлі»'' Арэсту Кігіру. У лісце згаданы сыны Фёдара — Іван і Далмат, а таксама жонка Марыя.<ref>{{кніга |аўтар= |загаловак=Писцовая книга бывшего Пинского Староства составленная по повелению короля Сигизмунда Августа в 1561-1566 годах Л. Войною (С переводом на русский язык) Ч. 2 |спасылка=https://books.google.cz/books?id=WQxhAAAAcAAJ&pg=PP5&source=gbs_selected_pages&cad=2#v=onepage&q&f=true |месца=Вільня |выдавецтва=Типография А. Н. Зака |год=1874 |старонак=453 |старонкі=338 |archivedate=2021-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428020438/https://books.google.cz/books?id=WQxhAAAAcAAJ&pg=PP5&source=gbs_selected_pages&cad=2#v=onepage&q&f=true }}</ref><ref>{{кніга |аўтар= |загаловак=Ревизия пущ и переходов звериных в бывшем Великом Княжестве Литовском с присовокуплением грамот и привилегий на входы в пущи и на земли, составленная Старостою Мстибоговским Григорием Богдановичем Воловичем в 1559 году с прибавлением другой актовой книги, содержащей в себе привилегии, данные дворянам и священникам Пинскаго повета, составленной в 1554 году|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/1286?id=1286|месца=Вільня |выдавецтва=Типография Губернского правления |год=1867 |старонак=382 |старонкі=314 |archivedate=2021-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428020438/https://books.google.cz/books?id=WQxhAAAAcAAJ&pg=PP5&source=gbs_selected_pages&cad=2#v=onepage&q&f=true }}</ref> На Попісе 1528 года Фёдар Ленкавіч і Дзяніс ''Коревуловіч'' запісаны сярод конных баяр. На Попісе 1567 года чатыры Калавуры запісаны як баяры Пінскага павета — [[возны]] Пінскага павету Пронка Дзянісавіч, Радка Сямёнавіч, Іван і Далмат.<ref>Русская историческая библиотека. [https://chtyvo.org.ua/authors/Lytovska_metryka/Russkaia_ystorycheskaia_byblyoteka_Tom_33_Lytovskaia_metryka_Otdel_1_Chast_3_Knyhy_publychnkh_del_Pe/ Том 33. Литовская метрика. Отдел 1. Часть 3: Книги публичных дел. Переписи войска Литовского]. — Петроград: Типография Главного Управления Уделов, 1915. 1878 с 614—617</ref> Хоць Фёдар Ленкавіч згадваецца як землеўладальнік у Пінску ў 1552—1555 гадах<ref>{{cite book |title=Писцовая книга Пинского и Клецкого княжеств, составленная Пинским старостою Станиславом Хвальчевским в 1552—1555 гг. |editor=Виленская археографическая комиссия |location=Вильна |publisher=Типография А. Г. Сыркина |year=1884 |language=ru |pages=10 }}</ref>, маёнтак [[Калавуравічы]], які, хутчэй за ўсё, быў нададзены яму за службу і дзе асела галіна роду, упершыню ўпамінаецца ў 1567 годзе.<ref>{{cite book |title=Писцовая книга Пинского и Клецкого княжеств, составленная Пинским старостою Станиславом Хвальчевским в 1552—1555 гг. |editor=Виленская археографическая комиссия |location=Вильна |publisher=Типография А. Г. Сыркина |year=1884 |language=ru |pages=1209 }}</ref> У 1767 годзе ў Калавуравічах жыў шляхціч Давыд Калавур.<ref>Horoszkiewicz, R. Spis rodów szlachty zaściankowej ziemi pińskiej. — Warszawa, 1937. — S. 21.</ref> Прадстаўнікі роду адыгрывалі значную ролю ў грамадска-палітычных справах Піншчыны. Так, [[Пётр Казіміравіч Калавур|Пётр Калавур]] быў выбраны як дваранскі дэпутата ад Пінска ў 1853 годзе.<ref>[https://rusneb.ru/catalog/000200_000018_v19_rc_1754856/ Алфавитный список дворянским родам Минской губернии, внесенным в дворянскую родословную книгу по 1-е июля 1903 года с приложением списка губернским и уездным предводителям и депутатам дворянства, а также секретарям депутатского собрания]. — Минск: Губернская Типография, 1903. 162 с. С. 157.</ref> Калавуры падтрымалі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанне Каліноўскага]]. Да палескага паўстанцкага аддзелу [[Рамуальд Траўгут|Рамуальда Траўгута]] далучыўся [[Васіль Калавур]].<ref>[http://www.pinsk-history.ru/istoriya-pinska/item/307-item/307-восстание-кастуся-калиновского Восстание Кастуся Калиновского. Полесский отряд]. — История Пинска.</ref> Імаверна, да паўстання таксама далучыліся вучні Пінскай гімназіі Атон і Сцяпан Калавуры, якія не з’явіліся ў навучальную ўстанову ў 1863 годзе.<ref>[https://rep.polessu.by/bitstream/123456789/5255/1/%D0%98%D0%BB%D1%8C%D0%B8%D0%BD%20%D0%90.%D0%9B.%2C%20%D0%98%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8E%D0%BA%20%D0%95.%D0%90.%20%D0%9E%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B8%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B%20%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%89%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%28IX%20-%20%D0%BD%D0%B0%D1%87.%20XX%29%20%D0%B2%D0%B2..pdf Ильин А. Л., Игнатюк Е. А. Очерки истории культуры Пинщины (IX — нач. XX вв.)]. Пинск, 2013.</ref> Казімір Калавур (нар. [[1834]], [[Пінск]]), судовы службовец у [[Мінск]]у, удзельнічаў у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863—1864 гадоў]].<ref name="Baza_Polesie">{{cite web |url=http://mali-wielcy.pl:2317/Polesie?nz=kallaur;ocz=1;m=NOTES;f=gbs:k:072 |title=КАЛАВУРЫ (KAŁŁAUR) герба «АСТОЯ» |website=Baza genealogiczna Polesie |lang=pl}}</ref> У 1933 годзе ўдзельнікам паўстання Васілю Калавуру, [[Сямён Калавур|Сямёну Калавуру]] і Антону Шаламіцкаму паставілі помнік у Шаломічах.<ref>«Echa Polesia» № 1 (37). — Brześć, 2013. — S. 24.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210711214513/https://1reg.by/2020/08/30/pamyatnik-povstancam-1863-goda-ustanovlen-v-pinskom-rayone/ Памятник повстанцам 1863 года установлен в Пинском районе]. — Першы Рэгіён.</ref> У 1880 годзе начальнікам Аўліеацінскага павету [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] прызначаны [[Васіль Андрэевіч Калавур|Васіль Калавур]], усходазнавец і археолаг Туркестана.<ref>Лунин, Б. В. Из истории русского востоковедения и археологии в Туркестане. Туркестанский кружок любителей археологии (1895—1917 гг.). — Ташкент, 1958. — 318 с.</ref> Шэраг Калавураў рэпрэсавалі ў 1940-х — 1950-х гады, з адкрытых спісаў вядома 7 чалавек такога прозвішча з [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]].<ref>[https://web.archive.org/web/20170818010910/http://www.indeksrepresjonowanych.pl/int/wyszukiwanie/94,Wyszukiwanie.html Indeks Represjonowanych]. — Instytut Pamięci Narodowej.</ref><ref>[http://lists.memo.ru/index11.htm Жертвы политического террора в СССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110131013606/http://lists.memo.ru/index11.htm |date=31 студзеня 2011 }}. — Международное общество «Мемориал».</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.pinsk-history.ru/katalog/%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B0 Пінская шляхта на сайце «Гісторыя Пінску»] {{ізаляваны артыкул|date=2024-11-28}} [[Катэгорыя:Калавуры| ]] [[Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя]] egk60wyn8qbvisx8ht30uz6cw6lof37 0 768078 5133096 4796520 2026-04-27T19:51:47Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Гісторыя */ 5133096 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = Голас Расоншчыны |арыгінальная назва = |выява = |подпіс = |тып = |фармат = |заснаванне = 1932 |спыненне публікацый = |цана = |уладальнікі = |выдавец = |рэдактар = |галоўны рэдактар = Алена Юр'еўна Кірылава |штат = |палітычна = |мова = [[беларуская мова|беларуская]], [[руская мова|руская]] |перыядычнасць = адзін раз на тыдзень |аб'ём = |тыраж = |галоўны офіс = [[Віцебская вобласць]], г. п. [[Расоны]], вуліца Савецкая, д. 4, каб. 56 |ISSN = |вэб-сайт = http://www.rossonka.by/ }} '''Голас Расоншчыны''' — раённая [[газета]] [[Расонскі раён|Расонскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Выдаецца з [[1932]] года. Заснавальнікі: [[Расонскі раённы выканаўчы камітэт]] і [[Расонскі раённы Савет дэпутатаў]]. Перыядычнае выданне друкуецца ў Наваполацкай тыпаграфіі. == Гісторыя == 4 чэрвеня 1932 года выйшаў першы нумар раённай газеты пад назвай «Калектывіст Расоншчыны», які не захаваўся ў архівах. У гады Вялікай Айчыннай вайны ў жніўні-кастрычніку 1943 года выдавалася раённая газета «Сацыялістычная праца» (12 нумароў) на базе [[Расонская партызанская брыгада імя І. В. Сталіна|Расонскай партызанскай брыгады імя Сталіна]]. Перыядычнае выданне выходзіла ў друкарні ў в. [[Тапары (Расонскі раён)|Тапары]], якая зараз не існуе ў [[Янкавіцкі сельсавет|Янкавіцкім сельсавеце]]. 3 красавіка 1965 года стала выходзіць пад назвай «Камуністычны шлях». За актыўны ўдзел у выхаванні працоўных, мабілізацыю іх на паспяховае выкананне задач гаспадарчага і культурнага будаўніцтва газета ўзнагароджана [[Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР|Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР]]. 3 1 студзеня 1991 года газета выходзіць пад назвай «Голас Расоншчыны». З цягам часу змянялася перыядычнасць. Раней газета выходзіла 2 разы на тыдзень (па аўторках на чатырох старонках, па пятніцах на шасці старонках) і 3 разы на тыдзень. У 2020 годзе перыядычнае выданне выходзіць на беларускай і рускай мовах адзін раз на тыдзень на 12 старонках. == Веснік Расоншчыны == У структуры рэдакцыі раённай газеты «Голас Расоншчыны» ёсць праграма радыёвяшчання «Веснік Расоншчыны»<ref>[https://bizinspect.by/inst/5c1fc7d537b6871c5c319582 Редакция районной газеты "Голос Россонщины" на BizInspect]</ref><ref>[https://pridvinie.vlib.by/index.php/drukavanyya-smi/218-suchasnyya-smi/4508-golas-rasonshchyny-gazeta-rasonski-rajon-g-p-rasony Голас Расоншчыны на партале «Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць»]</ref><ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/vesnik_rasonschyny/ Веснік Расоншчыны] // СМІ Беларусі</ref>. Вяшчанне вядзецца на беларускай мове<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=cgNFLA9xajg выпуск радыёпраграмы «Веснік Расоншчыны» за 29.06.2015] // [[YouTube]]</ref>. == Рэдактары == * У. Сімураў (1965—1966), * Г. Шаршнёў (1967—1973), * Л. Галаўня (1973—2005), * Алена Юр’еўна Кірылава. {{зноскі}} == Літаратура == * Гартаючы падшыўкі // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Расонскага раёна / рэдкал.: Б. І. Сачанка [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1994. — С. 82-84. * «Голас Расоншчыны» // Сродкі масавай інфармацыі Віцебскай вобласці : буклет / тэкст Л. Д. Мышлёнак. — Віцебск : Віцебская абласная друкарня, 2003. — С. 19-20. [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Культура Расонскага раёна ]] [[Катэгорыя:1932 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Газеты на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Газеты на рускай мове]] {{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}} i1qxqhlky0m11uobj2g8jple1am6xx8 5133097 5133096 2026-04-27T19:52:18Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Рэдактары */ 5133097 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = Голас Расоншчыны |арыгінальная назва = |выява = |подпіс = |тып = |фармат = |заснаванне = 1932 |спыненне публікацый = |цана = |уладальнікі = |выдавец = |рэдактар = |галоўны рэдактар = Алена Юр'еўна Кірылава |штат = |палітычна = |мова = [[беларуская мова|беларуская]], [[руская мова|руская]] |перыядычнасць = адзін раз на тыдзень |аб'ём = |тыраж = |галоўны офіс = [[Віцебская вобласць]], г. п. [[Расоны]], вуліца Савецкая, д. 4, каб. 56 |ISSN = |вэб-сайт = http://www.rossonka.by/ }} '''Голас Расоншчыны''' — раённая [[газета]] [[Расонскі раён|Расонскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Выдаецца з [[1932]] года. Заснавальнікі: [[Расонскі раённы выканаўчы камітэт]] і [[Расонскі раённы Савет дэпутатаў]]. Перыядычнае выданне друкуецца ў Наваполацкай тыпаграфіі. == Гісторыя == 4 чэрвеня 1932 года выйшаў першы нумар раённай газеты пад назвай «Калектывіст Расоншчыны», які не захаваўся ў архівах. У гады Вялікай Айчыннай вайны ў жніўні-кастрычніку 1943 года выдавалася раённая газета «Сацыялістычная праца» (12 нумароў) на базе [[Расонская партызанская брыгада імя І. В. Сталіна|Расонскай партызанскай брыгады імя Сталіна]]. Перыядычнае выданне выходзіла ў друкарні ў в. [[Тапары (Расонскі раён)|Тапары]], якая зараз не існуе ў [[Янкавіцкі сельсавет|Янкавіцкім сельсавеце]]. 3 красавіка 1965 года стала выходзіць пад назвай «Камуністычны шлях». За актыўны ўдзел у выхаванні працоўных, мабілізацыю іх на паспяховае выкананне задач гаспадарчага і культурнага будаўніцтва газета ўзнагароджана [[Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР|Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР]]. 3 1 студзеня 1991 года газета выходзіць пад назвай «Голас Расоншчыны». З цягам часу змянялася перыядычнасць. Раней газета выходзіла 2 разы на тыдзень (па аўторках на чатырох старонках, па пятніцах на шасці старонках) і 3 разы на тыдзень. У 2020 годзе перыядычнае выданне выходзіць на беларускай і рускай мовах адзін раз на тыдзень на 12 старонках. == Веснік Расоншчыны == У структуры рэдакцыі раённай газеты «Голас Расоншчыны» ёсць праграма радыёвяшчання «Веснік Расоншчыны»<ref>[https://bizinspect.by/inst/5c1fc7d537b6871c5c319582 Редакция районной газеты "Голос Россонщины" на BizInspect]</ref><ref>[https://pridvinie.vlib.by/index.php/drukavanyya-smi/218-suchasnyya-smi/4508-golas-rasonshchyny-gazeta-rasonski-rajon-g-p-rasony Голас Расоншчыны на партале «Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць»]</ref><ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/vesnik_rasonschyny/ Веснік Расоншчыны] // СМІ Беларусі</ref>. Вяшчанне вядзецца на беларускай мове<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=cgNFLA9xajg выпуск радыёпраграмы «Веснік Расоншчыны» за 29.06.2015] // [[YouTube]]</ref>. == Рэдактары == * У. Сімураў (1965—1966), * Г. Шаршнёў (1967—1973), * Л. Галаўня (1973—2005), * Алена Юр’еўна Кірылава. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Гартаючы падшыўкі // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Расонскага раёна / рэдкал.: Б. І. Сачанка [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1994. — С. 82-84. * «Голас Расоншчыны» // Сродкі масавай інфармацыі Віцебскай вобласці : буклет / тэкст Л. Д. Мышлёнак. — Віцебск : Віцебская абласная друкарня, 2003. — С. 19-20. [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Культура Расонскага раёна ]] [[Катэгорыя:1932 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Газеты на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Газеты на рускай мове]] {{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}} aekljb2uksivveqp8j3cvfsgw2u4ma3 5133098 5133097 2026-04-27T19:52:45Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Веснік Расоншчыны */ 5133098 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = Голас Расоншчыны |арыгінальная назва = |выява = |подпіс = |тып = |фармат = |заснаванне = 1932 |спыненне публікацый = |цана = |уладальнікі = |выдавец = |рэдактар = |галоўны рэдактар = Алена Юр'еўна Кірылава |штат = |палітычна = |мова = [[беларуская мова|беларуская]], [[руская мова|руская]] |перыядычнасць = адзін раз на тыдзень |аб'ём = |тыраж = |галоўны офіс = [[Віцебская вобласць]], г. п. [[Расоны]], вуліца Савецкая, д. 4, каб. 56 |ISSN = |вэб-сайт = http://www.rossonka.by/ }} '''Голас Расоншчыны''' — раённая [[газета]] [[Расонскі раён|Расонскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Выдаецца з [[1932]] года. Заснавальнікі: [[Расонскі раённы выканаўчы камітэт]] і [[Расонскі раённы Савет дэпутатаў]]. Перыядычнае выданне друкуецца ў Наваполацкай тыпаграфіі. == Гісторыя == 4 чэрвеня 1932 года выйшаў першы нумар раённай газеты пад назвай «Калектывіст Расоншчыны», які не захаваўся ў архівах. У гады Вялікай Айчыннай вайны ў жніўні-кастрычніку 1943 года выдавалася раённая газета «Сацыялістычная праца» (12 нумароў) на базе [[Расонская партызанская брыгада імя І. В. Сталіна|Расонскай партызанскай брыгады імя Сталіна]]. Перыядычнае выданне выходзіла ў друкарні ў в. [[Тапары (Расонскі раён)|Тапары]], якая зараз не існуе ў [[Янкавіцкі сельсавет|Янкавіцкім сельсавеце]]. 3 красавіка 1965 года стала выходзіць пад назвай «Камуністычны шлях». За актыўны ўдзел у выхаванні працоўных, мабілізацыю іх на паспяховае выкананне задач гаспадарчага і культурнага будаўніцтва газета ўзнагароджана [[Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР|Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР]]. 3 1 студзеня 1991 года газета выходзіць пад назвай «Голас Расоншчыны». З цягам часу змянялася перыядычнасць. Раней газета выходзіла 2 разы на тыдзень (па аўторках на чатырох старонках, па пятніцах на шасці старонках) і 3 разы на тыдзень. У 2020 годзе перыядычнае выданне выходзіць на беларускай і рускай мовах адзін раз на тыдзень на 12 старонках. == Веснік Расоншчыны == У структуры рэдакцыі раённай газеты «Голас Расоншчыны» ёсць праграма радыёвяшчання «Веснік Расоншчыны»<ref>[https://bizinspect.by/inst/5c1fc7d537b6871c5c319582 Редакция районной газеты "Голос Россонщины" на BizInspect]</ref><ref>[https://pridvinie.vlib.by/index.php/drukavanyya-smi/218-suchasnyya-smi/4508-golas-rasonshchyny-gazeta-rasonski-rajon-g-p-rasony Голас Расоншчыны на партале «Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць»]</ref><ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/vesnik_rasonschyny/ Веснік Расоншчыны] // СМІ Беларусі</ref>. Вяшчанне вядзецца на беларускай і рускай мовах<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=cgNFLA9xajg выпуск радыёпраграмы «Веснік Расоншчыны» за 29.06.2015] // [[YouTube]]</ref>. == Рэдактары == * У. Сімураў (1965—1966), * Г. Шаршнёў (1967—1973), * Л. Галаўня (1973—2005), * Алена Юр’еўна Кірылава. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Гартаючы падшыўкі // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Расонскага раёна / рэдкал.: Б. І. Сачанка [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1994. — С. 82-84. * «Голас Расоншчыны» // Сродкі масавай інфармацыі Віцебскай вобласці : буклет / тэкст Л. Д. Мышлёнак. — Віцебск : Віцебская абласная друкарня, 2003. — С. 19-20. [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Культура Расонскага раёна ]] [[Катэгорыя:1932 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Газеты на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Газеты на рускай мове]] {{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}} m4g9qv1w8wifqeqj4m33yhtonocotn9 5133100 5133098 2026-04-27T19:58:05Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Літаратура */ 5133100 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = Голас Расоншчыны |арыгінальная назва = |выява = |подпіс = |тып = |фармат = |заснаванне = 1932 |спыненне публікацый = |цана = |уладальнікі = |выдавец = |рэдактар = |галоўны рэдактар = Алена Юр'еўна Кірылава |штат = |палітычна = |мова = [[беларуская мова|беларуская]], [[руская мова|руская]] |перыядычнасць = адзін раз на тыдзень |аб'ём = |тыраж = |галоўны офіс = [[Віцебская вобласць]], г. п. [[Расоны]], вуліца Савецкая, д. 4, каб. 56 |ISSN = |вэб-сайт = http://www.rossonka.by/ }} '''Голас Расоншчыны''' — раённая [[газета]] [[Расонскі раён|Расонскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Выдаецца з [[1932]] года. Заснавальнікі: [[Расонскі раённы выканаўчы камітэт]] і [[Расонскі раённы Савет дэпутатаў]]. Перыядычнае выданне друкуецца ў Наваполацкай тыпаграфіі. == Гісторыя == 4 чэрвеня 1932 года выйшаў першы нумар раённай газеты пад назвай «Калектывіст Расоншчыны», які не захаваўся ў архівах. У гады Вялікай Айчыннай вайны ў жніўні-кастрычніку 1943 года выдавалася раённая газета «Сацыялістычная праца» (12 нумароў) на базе [[Расонская партызанская брыгада імя І. В. Сталіна|Расонскай партызанскай брыгады імя Сталіна]]. Перыядычнае выданне выходзіла ў друкарні ў в. [[Тапары (Расонскі раён)|Тапары]], якая зараз не існуе ў [[Янкавіцкі сельсавет|Янкавіцкім сельсавеце]]. 3 красавіка 1965 года стала выходзіць пад назвай «Камуністычны шлях». За актыўны ўдзел у выхаванні працоўных, мабілізацыю іх на паспяховае выкананне задач гаспадарчага і культурнага будаўніцтва газета ўзнагароджана [[Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР|Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР]]. 3 1 студзеня 1991 года газета выходзіць пад назвай «Голас Расоншчыны». З цягам часу змянялася перыядычнасць. Раней газета выходзіла 2 разы на тыдзень (па аўторках на чатырох старонках, па пятніцах на шасці старонках) і 3 разы на тыдзень. У 2020 годзе перыядычнае выданне выходзіць на беларускай і рускай мовах адзін раз на тыдзень на 12 старонках. == Веснік Расоншчыны == У структуры рэдакцыі раённай газеты «Голас Расоншчыны» ёсць праграма радыёвяшчання «Веснік Расоншчыны»<ref>[https://bizinspect.by/inst/5c1fc7d537b6871c5c319582 Редакция районной газеты "Голос Россонщины" на BizInspect]</ref><ref>[https://pridvinie.vlib.by/index.php/drukavanyya-smi/218-suchasnyya-smi/4508-golas-rasonshchyny-gazeta-rasonski-rajon-g-p-rasony Голас Расоншчыны на партале «Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць»]</ref><ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/vesnik_rasonschyny/ Веснік Расоншчыны] // СМІ Беларусі</ref>. Вяшчанне вядзецца на беларускай і рускай мовах<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=cgNFLA9xajg выпуск радыёпраграмы «Веснік Расоншчыны» за 29.06.2015] // [[YouTube]]</ref>. == Рэдактары == * У. Сімураў (1965—1966), * Г. Шаршнёў (1967—1973), * Л. Галаўня (1973—2005), * Алена Юр’еўна Кірылава. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Гартаючы падшыўкі // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Расонскага раёна / рэдкал.: Б. І. Сачанка [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1994. — С. 82-84. * «Голас Расоншчыны» // Сродкі масавай інфармацыі Віцебскай вобласці : буклет / тэкст Л. Д. Мышлёнак. — Віцебск : Віцебская абласная друкарня, 2003. — С. 19-20. == Спасылкі == * [https://www.rossonka.by/ Сайт газеты] * [https://fk.archives.gov.by/fond/121407/ Учреждение "Редакция районной газеты "Голас Расоншчыны" и программа радиовещания "Веснiк Расоншчыны" Россонского районного исполнительного комитета, Россонского районного Совета депутатов, г.п.Россоны Витебской области] // Архивы Беларуси [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Культура Расонскага раёна ]] [[Катэгорыя:1932 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Газеты на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Газеты на рускай мове]] {{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}} dm9c0xeoyb783s7sxnmkjp8u4rh9glb 0 769106 5133039 5131718 2026-04-27T16:52:37Z Lš-k. 16740 5133039 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дарашкевіч}} {{пісьменнік}} '''Іван Канстанцінавіч Дарашкевіч''' або '''Янук Дарашкевіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[паэт]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў {{ДН|27|1|1890|15}}<ref name=":3" /> года ў вёсцы [[Мялешкі (Падляскае ваяводства)|Меляшкі]], недалёка ад мястэчка [[Грудак (Беластоцкі павет)|Гарадок]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]] ў мнагадзетнай сялянскай сям’і. Бацькі Івана, Канстанцін і Настасся, мелі 8 гектараў зямлі і 7 дзяцей, сярод якіх Іван быў старэйшы. Пачатковую адукацыю атрымаў у роднай вёсцы, потым вучыўся ў [[Грудак (Беластоцкі павет)|Гарадку]], дзе пасябраваў з аднагодкам і будучым паэтам [[М. Арол|Сцяпанам Пяцельскім]]<ref name=":0">{{Cite web |url=https://berestovitsa.gov.by/uploads/files/Darashkevich-I-K-1.pdf |title=З Бераставіччынай лёсам знітаваны. Іван Канстанцінавіч Дарашкевіч (1890—1943 гг.) |access-date=16 ліпеня 2024 |archive-date=15 чэрвеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615041200/https://berestovitsa.gov.by/uploads/files/Darashkevich-I-K-1.pdf |url-status=dead }}</ref>. Скончыў у 1909 годзе [[Свіслацкая настаўніцкая семінарыя|Свіслацкую настаўніцкую семінарыю]]<ref name=":1">{{крыніцы/ЭКБ|3|Дарашкевіч Іван Канстанцінавіч|аўтар=[[А. С. Ліс]]}}</ref>. Настаўнічаў на Гродзеншчыне<ref name=":1" />, у тым ліку ў вёсках [[Сямёнаўка (Бераставіцкі раён)|Сямёнаўка]] і [[Кулі (Бераставіцкі раён)|Кулі]]<ref name=":0" />. З 1909 года супрацоўнічаў з газетай «[[Наша Ніва (1906)|Наша ніва]]». Працуючы ў Кулях, ён закахаўся ў мясцовую дзяўчыну Кацярыну, якая таксама мела добры голас і ведала шмат народных песень, песні Іван запісваў. У 1913 годзе ён ажаніўся з 18-гадовай Кацярынай Маркаўнай Буцько і неўзабаве, восенню 1913 года з невядомай прычыны яны пераехалі ў Літву ў вёску [[Даўкшы]] каля [[Панявежыс|Панявежа]], тут Дарашкевіч год працаваў у мясцовай школе<ref name=":0" />. У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] восенню 1914 года Дарашкевіч быў мабілізаваны ў [[Руская імператарская армія|расійскую армію]] і накіраваны ў школу прапаршчыкаў. Прыхільна сустрэў [[Рэвалюцыя 1917 года ў Расіі|рэвалюцыю 1917 года]], служыў у [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]]<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/persons/d/darashkjevich-januk.html|title=Дарашкевіч Янук – Белліт|date=2023-10-17|access-date=2024-07-16}}</ref>. Пасля [[Польска-савецкая вайна|польскай-савецкай вайны]], жонкай Кацярынай і дзвюма дочкамі, Нінай і Людмілай, вярнуўся ў [[Мялешкі (Падляскае ваяводства)|Мялешкі]]. Займаўся гаспадаркай{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1993|с=328}}. Праз некалькі гадоў ён з сям’ёй выехаў у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкі Саюз]]<ref name=":0" />. Быў кадравым вайскоўцам{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1993|с=328}}. Большую частку жыцця пражыў у [[Варонеж|Варонежы]]. У вольны час пісаў вершы, але ўжо толькі для сябе, перакладаў [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]. Быў заўзятым паляўнічым і рыбаловам, цікавіўся радыётэхнікай, захапляўся разьбой<ref name=":0" />. У час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] з Варонежа пайшоў на фронт. Загінуў у баі ў ноч з 23 на 24 лютага 1943 года каля вёскі [[Фяцішчава]] [[Болхаўскі раён|Болхаўскага раёна]] [[Арлоўская вобласць|Арлоўскай вобласці]]. Дом, у якім жылі Дарашкевічы ў Варонежы, быў разбураны ў час вайны, страчаны ўвесь рукапісны архіў паэта<ref name=":0" />. Пахаваны ў брацкай магіле за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі [[Крыўцова (Болхаўскі раён)|Крыўцова]] Болхаўскага раёна<ref name=":3">{{Cite web|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero44302909/?backurl=%2Fheroes%2F%3Flast_name%3D%D0%94%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&first_name=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD&group=all&grouppersons=1&middle_name=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&page=1&types=pamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_polit%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati|title=Дорошкевич Иван Константинович :: Память народа|website=pamyat-naroda.ru|access-date=2024-07-16}}</ref><ref>[https://orel-region.ru/index.php?head=240&op=158 Именной список погибших воинов и партизан в период Великой Отечественной войны и захороненных в братской могиле деревни Тросна (Кривцово) Багриновского с/совета.]</ref>. == Творчасць == 3 1909 пад псеўданімамі ''Янук Д.'' і ''Каршун'' друкаваў у газеце «[[Наша Ніва (1906)|Наша ніва]]» вершы і допісы<ref name=":1" /> на тэму вясковага жыцця<ref name=":0" />. У 1914 годзе сабраў рукапіс сваіх вершаў пад назвай «Абразкі» і даслаў у «Нашу ніву», маючы намер выдаць зборнік асобнай кніжкай. У вершаванай прадмове да кнігі ён пісаў: «''У што гарачым сэрцам верыў, чым жыў, чым далей буду жыць, тут запісаў я на паперы...''»<ref name=":0" /> Але ён не выйшаў у свет з прычыны пачатку вайны<ref name=":0" />. Доўгі час творы паэта прыпісваліся ягонаму сябру [[М. Арол|М. Арлу (С. Пяцельскаму)]]<ref name=":0" />. Яго творчасць развівалася ў рэчышчы беларускай рэвалюцыйна-дэмакратычнай паэзіі, прасякнута суперажываннем чалавечаму гору, болем за лёс абяздоленых, патрыятычнымі матывамі («Доля», «[[s:Стогн_(Дарашкевіч)|Стогн]]», «[[s:Псалм_CXXXVI_(Дарашкевіч)|Псалм CXXXVI]]»). Інтымнай лірыцы паэта ўласцівы рамантычны парыў, глыбіня пачуццяў («Як засвецяць у небе зоры»), часам элегічнасць («[[s:Шкада_разбітых_мар…_(Дарашкевіч)|Шкада разбітых мар]]»)<ref name=":1" />. У 2014 годзе [[Сяргей Мікалаевіч Чыгрын|Сяргей Чыгрын]] уклаў і выдаў у Мінску зборнік паэтычнай спадчыны паэта «Маркотныя зоры»<ref name=":2" />. Працуючы народным настаўнікам у Сямёнаўцы і Кулях, запісваў [[Беларуская народная песня|беларускія народныя песні]], запісы разам з нотамі дасылаў у [[Санкт-Пецярбург|Сант-Пецярбург]] фалькларысту [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антону Грыневічу]]. Можна меркаваць, што некаторыя з іх маглі быць перададзены Грыневічу «Нашай нівай»<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == {{навігацыя}} * {{крыніцы/ЭКБ|3|Дарашкевіч Іван Канстанцінавіч|аўтар=[[А. С. Ліс]]}} * {{Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1992—1995)|2|Дарашкевіч Янук|[[Генадзь Васілевіч Кісялёў|Генадзь Кісялёў]]|328}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дарашкевіч Іван Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] qvl85gv4qcsw2z6lf7c15i0owycbgld 0 771090 5133082 5114498 2026-04-27T19:00:54Z HK-47 9640 вычытка 5133082 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} {{Картка гульні|жанры=survival horror, point-and-click|распрацоўшчыкі=ScottGames Steel Wool Studios Illumix|выдавец=ScottGames|кіраўнік=Скот Коўтан|дата выпуску=[[Five Nights at Freddy’s 1]] (8 жніўня 2014)|выява=Five Nights at Freddy's.svg|апошняя версія=[[Five Nights at Freddy's: Security Breach: Ruin]]|дата апошняй версіі=(25 лiпеня 2023)|кампазітары=Леон Рыўкін Ален Сімпсан|платформы=[[Windows]], [[PlayStation 4]], [[PlayStation 5]], [[Xbox One]], [[Xbox Series X/S]], [[Nintendo Switch]], [[iOS]], [[Android]]|рэжым=[[аднакарыстальніцкая гульня]]|носьбіт=лічбавая дыстрыбуцыя|кіраванне=сэнсарны экран, [[камп'ютарная мыш]]}} '''''Five Nights at Freddy’s''''' («Пяць начэй у Фрэдзі»), скарочана '''''FNaF''''' — [[франшыза]] [[Камп’ютарная гульня|камп'ютарных гульняў]], створаная распрацоўшчыкам гульняў [[Скотам Коўтанам]]. Асноўная серыя складаецца з камп'ютарных гульняў, дзеянне якіх адбываецца ў месцах, звязаных з выдуманай піцэрыяй «Freddy Fazbear’s Pіzza», названай так у гонар яе талісмана — аніматроннага [[Мядзведзевыя|мядзведзя]] Фрэдзі Фазбера. У большасьці гульняў гулец прымае на сябе ролю начнога супрацоўніка, які павінен выкарыстоўваць такія сродкі, як камеры відэа назірання, ліхтары, дзверы і вентыляцыйныя адтуліны, каб абараніцца ад варожых аніматронных персанажаў, якія насяляюць лакацыі. Гісторыя серыі паступова раскрываецца з дапамогай галасавых запісаў, міні-гульняў і «велікодных яек», якія сустракаюцца ў гульнях. Па [[Франшыза|франшызе]] было выпушчана 22 кнігі: 3 навелы (Fіve Nіghts at Freddy’s: Срэбраныя вочы, Fіve Nіghts at Freddy’s: the Twіsted Ones і Fіve Nіghts at Freddy’s: the Fourth Closet), Кіраўніцтва па праходжанні ў трох версіях і творчы сшытак часопіса па выжываннні Five Nights at Freddy's: Survival Logbook, серыя кніг Fazbear Frights (якая складаецца з 12 кніг), а таксама графічныя версіі навел. Таксама плануецца выхад 9 кніг новай лініі апавяданняў — Tales from the Pіzzaplex, версія Fazbear Frіghts ў выглядзе графічнага рамана, кіраўніцтва па гульні Securіty Breach і размалёўкі. Акрамя гэтага, па франшызе здымаецца фільм «Пяць начэй у Фрэдзі», і існуе рэальны атракцыён у Лас-Вегасе. [[Франшыза]] ўвайшла ў геймерскую кнігу рэкордаў Гінеса, як серыя гульняў, у якой за год выйшла самая вялікая колькасць сіквелаў. == Гісторыя і распрацоўка == Ідэя гульні з'явілася ў Скота Коўтана праз дрэнныя водгукі да яго мінулай гульні «Chіpper & Sons Lumber Co.», дзе галоўнага пэрсанажа-бабра палічылі падобным на страшную жывёліну-робата.<ref>''Triumph Books.'' Five Crazy Nights: The Survival Guide to Five Nights At Freddy’s and Other Mystery Games <small>(англ.)</small>. — 2016. — 978-1-62937-405-5.</ref> Расчараваны Коўтан, які раней у асноўным распрацоўваў [[Хрысціянства|хрысціянскія]] гульні, у рэшце-рэшт вырашыў наўмысна зрабіць штосьці страшнае, так зарадзілася сэрыя гульняў ''Fіve Nіghts at Freddy’s''.<ref>''Couture, Joel'' [https://www.indiegamemag.com/igm-interviews-scott-cawthon-five-nights-at-freddys/ IGM INTERVIEWS — SCOTT CAWTHON (FIVE NIGHTS AT FREDDY’S)] (анг.). ''IndieGameMag'' (3 верасьня 2013).</ref> Коўтан рабіў усё сам, выкарыстоўваючы для стварэння гульняў Clіckteam Fusіon 2.5 і [[Autodesk 3ds Max]] для стварэння графікі.<ref>''Lionet, François'' [http://www.clickteam.com/interview-of-the-author-of-a-top-paid-game-in-appstore.html Interview of the author of a top paid game in AppStore] (анг.). ''Clickteam Fusion'' (4 лістапада 2014).</ref> Але для [[FNaF World]], [[Sіster Locatіon]] і [[Pіzzerіa Sіmulator]] ён запрасіў прафесійных актораў агучкі, а таксама плануе для выпускаў на [[Кансоль|кансолі]] даць права перарабіць гульні іншым людзям.<ref>''Villagracia, Harvy'' [https://web.archive.org/web/20170320052145/http://www.vinereport.com/article/five-nights-at-freddys-sister-location-news-creator-scott-cawthon-confirms-voice-acting/10901.htm "Five Nights at Freddy’s: Sister Location' news: Creator Scott Cawthon confirms voice acting] (анг.). ''vinereport.com'' (19 траўня 2016).</ref> Па [[Франшыза|франшызе]], акрамя гульняў, існуюць кнігі, мерчэндайз і выпушчаны поўнаметражны фільм.<ref>[https://www.adweek.com/galleycat/scholastic-to-publish-the-five-night-at-freddys-book-series/121793 Scholastic to Publish the ‘Five Nights at Freddy’s’ Book Series] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180908131337/https://www.adweek.com/galleycat/scholastic-to-publish-the-five-night-at-freddys-book-series/121793 |date=8 верасня 2018 }} (анг.). ''www.adweek.com'' (27 чэрвеня 2016).</ref> == Серыя гульняў == === Арыгінальная === * [[Five Nights at Freddy’s 1]] (2014) * [[Five Nights at Freddy’s 2]] (2014) * [[Five Nights at Freddy’s 3]] (2015) * [[Five Nights at Freddy’s 4]] (2015) * [[Five Nights at Freddy’s: Sister Location]] (2016) * [[Freddy Fazbear’s Pizzeria Simulator]] (2017) * [[Ive Nights at Freddy’s: Help Wanted|Five Nights at Freddy’s: Help Wanted]] (2019) * [[Five Nights at Freddy’s: Security Breach]] (2021) * [[Five Nights at Freddy’s: Help Wanted 2]] (2023) === Спін-офы === * [[FNaF World]] (2016) * [[Ultimate Custom Night]] (2018) * [[Five Nights at Freddy’s AR: Special Delivery]] (2019) * Freddy in Space 2 (2019) * Security Breach: Fury’s Rage (2021) == Серыя фільмаў == * «[[Пяць начэй у Фрэдзі]]» (2023) == Сэрыя кніг == === Арыгінальная трылогія === * [[Five Nights at Freddy’s: The Silver Eyes]] (2015) * Five Nights at Freddy’s: The Twisted Ones (2017) * Five Nights at Freddy’s: The Fourth Closet (2018) === Fazbear Frights === * Fazbear Frights #1: Into the Pit (2019) * Fazbear Frights #2: Fetch (2020) * Fazbear Frights #3: 1:35 AM (2020) * Fazbear Frights #4: Step Closer (2020) * Fazbear Frights #5: Bunny Call (2020) * Fazbear Frights #6: Blackbird (2020) * Fazbear Frights #7: The Cliffs (2021) * Fazbear Frights #8: Gumdrop Angel (2021) * Fazbear Frights #9: The Puppet Carver (2021) * Fazbear Frights #10: Friendly Face (2021) * Fazbear Frights #11: Prankster (2021) * Fazbear Frights #12: Felix the Shark (2022) === Tales from the Pizzaplex === * Tales from the Pizzaplex #1: Lally’s Game (2022) * Tales from the Pizzaplex #2: Happs (2022) * Tales from the Pizzaplex #3: Somniphobia (2022) * Tales from the Pizzaplex #4: Submechanophobia (2022) * Tales from the Pizzaplex #5: The Bobbiedots Conclusion (2023) * Tales from the Pizzaplex #6: Nexie (2023) * Tales from the Pizzaplex #7: Tiger Rock (2023) * Tales from the Pizzaplex #8: B7-2 (2023) === Графічныя раманы === * The Silver Eyes (Five Nights at Freddy’s Graphic Novel #1) (2019) * The Twisted Ones (Five Nights at Freddy’s Graphic Novel #2) (2021) * The Fourth Closet (Five Nights at Freddy’s Graphic Novel #3) (2021) * Five Nights at Freddy’s: Fazbear Frights Graphic Novel Collection #1 (2022) * Five Nights at Freddy’s: Fazbear Frights Graphic Novel Collection #2 (2023) * Five Nights at Freddy’s: Fazbear Frights Graphic Novel Collection #3 (2023) * Five Nights at Freddy’s: Fazbear Frights Graphic Novel Collection #4 (2024) * Five Nights at Freddy’s: Fazbear Frights Graphic Novel Collection #5 (2024) === Дадатковыя кнігі === * Five Nights at Freddy’s: The Freddy Files (2017) * Five Nights at Freddy’s: Survival Logbook (2017) * Five Nights at Freddy’s: The Freddy Files (Updated Edition) (2019) * Five Nights at Freddy’s: The Official Coloring Book (2021) * Five Nights at Freddy’s: Ultimate Guide (2021) * Five Nights at Freddy’s: How to Draw (2022) * The Security Breach Files (2022) * Five Nights at Freddy’s: Character Encyclopedia (2023) == Геймплэй == Асноўныя часткі [[Франшыза|франшызы]] з'яўляюцца хорарам, дзе гулец становіцца супрацоўнікам персаналу, які працуе ў піцэрыі ў начную змену. У выпадку паразы прапушчаны да пратаганіста аніматронік нападзе на яго з гучным крыкам, пасля чаго гульня завершыцца (акрамя выпадкаў нападу г. зв. фантомаў у FNaF 3 і некаторых аніматронікаў ў UCN і FNaF: SB). Каб прайсці гульню, гулец павінен актыўна карыстацца рознымі інструментамі. У «класічнай» серыі гульняў (FNaF 1-4) гулец на працягу ўсяго гульнявога часу знаходзіцца на адной і той жа лакацыі і аглядае памяшканне пры дапамозе камер. * У [[Fіve Nіghts at Freddy’s 1|Fіve Nіhts Freddy’s 1]]: гулец можа карыстацца 2 дзьвяыма бясьпеі, калі анііатронікі знаходзяцца блізка альбіснуе верагоднасьцьраптоўнага нападу. Таксама ў гульні ёсьцькамэрыедля адсочваньняробатаў. Гульню ўскладняе абмежаваны запас энэргеі, які высільваецца з-зпразьвяленьняйевінтелятара, таксама пры выкарыстаньнідзьвяэй і камэр еля сачэньняза аніматронікамі й уі ўчэньнісьвяла ў калідорах, каб адсачыць іх месцазнаходжаньне У выпадку зьняіленьнязапасу энэргеі гулец гіне ад рук галоўнага антаганіста, які яшчэ некаторы час будзе рухацца да офіса аховы й пі йграваць мэлёеыо «марш Тарэадора». Калі гулец ня бедзе варушыцца, то антаганіст можа нават дайграць мэлёеыо да канца, але калі пратаганіст будзе пастаянна матацца з боку ў бок, музыка можа абарвацца ўжо ў пачатку. Таксама ў гульні маецца прыхаваная 8-я ноч, прайсьціякую практычна немагчыма з-зпразышвысокай уютыўнасьціаь матронікаў. * У [[Fіve Nіghts at Freddy’s 2]] з інструментаў мінулай часткі застаецца толькі сістэма камер відэаназірання і дадатковае асвятленне з абмежаваным запасам энергіі, якое цяпер працуе не толькі ў офісе, але і ў камерах відэаназірання. Новым гульнявым элементам з'яўляецца маска Фрэдзі, якая дазваляе падмануць большасьць аніматронікаў і прымусіць іх пакінуць пакой аховы ні з чым. Пры знясіленні запасу энергіі для асвятлення (пры звышактыўным выкарыстанні альбо недаглядзе хлопчыка з шарыкамі, які адбірае ў гульца батарэйкі ад ліхтарыка) гульня не завяршаецца, але пратаганіст становіцца прыступным для нападаў аднаго з двух робатаў, неўспрымальных да маскі Фрэдзі. Для першага трэба свяціць у яго ліхтарыкам. Другі такі робат патрабуе пастаяннай падзарадкі музычнай скрыначкі, пры змаўканні якой праз некаторы час ён нападае на пратаганіста. Часам пасля пройгрышу з'яўляюцца 8-бітныя міні-гульні, якія раскрываюць сюжэт. * У [[Fіve Nіghts at Freddy’s 3]] ліхтарык і маска Фрэдзі больш не выкарыстоўваюцца, аднак з'яўляецца сістэма падрабязнага агляду і блакаванне вентыляцый, а таксама гукавая прылада, якая дазваляе адцягнуць галоўнага антаганіста ад шляху руху. У сілу нізкай надзейнасці абсталявання яно схільна выходзіць з ладу пры празмерна актыўным выкарыстанні і праз напад фантомаў, якія не забіваюць гульца, абл само па сабе. У выпадку паломкі гулец не зможа карыстацца некаторымі прыладамі або яго агляд будзе паступова зацямняцца і вяртацца ў норму, што дазваляе галоўнаму антаганісту гульні перамяшчацца і атакаваць, быўшы незаўважаным. Для супрацьстаяння паломкам у гульца маецца сістэма рамонту, якая дазваляе прывесці ў нармальны стан зламаныя сістэмы. Прысутнічаюць 8-бітныя міні-гульні, якія дазваляюць пры правільным праходжанні атрымаць сакрэтную канцоўку. Для іх з'яўленьня неабходна на пэўных начах выканаць некаторыя дзеянні (у мабільнай версыі міні-гульні з'яўляюцца пасля кожнай пройдзенай ночы, акрамя 6-й і 7-й начэй). * У [[Fіve Nіghts at Freddy’s 4]] большасць гульнявых элементаў моцна зменена: гулец павінен перасоўвацца па сваім пакоі і аглядаць ложак, шафу і калідоры, адпужваючы кашмары святлом ліхтарыка альбо закрыццём дзвярэй. У апошніх начах па сканчэнні некаторага гульнявога часу ўсе кашмары замяняюцца на аднаго альбо двух, здольных перамяшчацца па ўсёй гульнявой лакацыі, праз што геймплэй становіцца яшчэ больш складаным і непрадказальным. Таксама пасля кожнай з сюжэтных начэй гулец можа прайсці 8-бітную міні-гульню, якая апавядае пра падзеі папярэдніх асноўных гульняў, і міні-гульню «Весялосць з Плюштрапам», пасля выйгрышу ў якой гульнявы час пачынаецца не роўна з поўначы, а крыху пазней. У выпадку паразы гульня пачынаецца як звычайна (гулец не гіне). * Спін-оф [[FNaF World]] стаў RPG, дзе можна гуляць за мульцяшных аніматронікаў, якія змагаюцца за ачкi довседу. * [[Five Nights at Freddy's: Sister Location]] больш нагадвае інтэрактыўнае кіно з не самай ярка выяўленай свабодай дзеянняў, чым звычайную гульню серыі. Гульцу трэба будзе выконваць прадпісаныя дапаможным ШІ дзеянні для паспяховага завяршэння ночы. Зрэшты, часам гулец змушаны прытрымлівацца ўказанняў галоўнага антаганіста, спачатку ўяўнага саюзнікам. У выпадку непадпарадкавання ў апошняй ночы і яе «няправільнага» праходжання, а таксама папярэдняга «правільнага» праходжання міні-гульні гулец можа атрымаць альтэрнатыўную канцоўку, якая ў любым выпадку з’яўляецца лжывай. Таксама пасля поўнага праходжання гульні адкрываецца доступ да рэжыму «Сваёй ночы», падобнага па задуме на рэжымы «Сваёй ночы» папярэдніх гульняў франшызы. * У [[Freddy Fazbear's Pizzeria Simulator]] гулец у «дзённы час» кіруе ўласнай піцэрыяй, паляпшаючы яе і размяшчаючы на яе тэрыторыі розныя атракцыёны рознай ступені папулярнасці і рызыкі адказнасці: некаторыя з такіх могуць змяшчаць «расплаўленых» аніматронікаў. У «начны час» гулец займаецца руціннай працай перад сістэмамі замовы расходнага абсталявання/паслуг з спадарожным супрацьстаяннем «расплаўленым» аніматронікам, якія знаходзяцца ў піцэрыі, у выпадку падбору іх на сметніку або пакупкі пэўных атракцыёнаў. Пасля працы гулец пераходзіць у г. зв. пакой выратавання, дзе ён можа пасля чарады дзеянняў забраць знойдзенага на сметніку «расплаўленага» аніматроніка (калі ён не рабіў гэтага ў «дзённы час»), зарабляючы дадатковыя ўнутрагульнявыя фінансавыя сродкі, ускладняючы сабе гульню на наступных начах, але пры падборы ўсіх 4 аніматронікаў, атрымлівае сапраўдную канцоўку гульні. Калі ў піцэрыі размешчаны атракцыёны з рызыкай адказнасці, часам пасля «выратавання» гульцу давядзецца разбірацца з судовымі іскамі, якія таксама могуць уплываць на канцоўку. * Ultіmate Custom Nіght уяўляе сабой аб’яднанне першых 7 гульняў у Custom Nіght рэжыме. Геймплэй гульні будуецца на наладзе сваёй уласнай ночы, задаючы інтэлект кожнаму з 50 прапанаваных аніматронікаў. Таксама ў гульні ёсць ужо складзеныя наборы гульні. Смяротную небяспеку ўяўляюць не ўсе з іх, некаторыя патрэбныя проста для ўскладнення геймплэя за кошт шкоды сістэмам агляду ці абароны, а некаторыя дадаюць у ноч не дададзенага раней аніматроніка з агульнага меню налады, таксама часам могуць дадаць і аднаго з сакрэтных аніматронікаў, а з вельмі рэдкім шанцам (або са 100% верагоднасцю ў выпадку гульні з усімі даступнымі аніматронікамі адразу на максімальнай складанасці) - адразу ўсіх сакрэтных аніматронікаў, акрамя аднаго, які актывуецца асобна. UCN - гульня з самай вялікай колькасьцю аніматронікаў. Яе можна лічыць самай кароткай гульнёй: усяго пасля адной выйгранай ночы (пры некаторых спецыяльна падрыхтаваных абставінах) гулец можа атрымаць канцоўку. * Fіve Nіghts at Freddy’s: Help Wanted - зборнік класічных і новых міні-гульняў, прадстаўленых у сусвеце FNaF. На дадзены момант гульня налічвае 41 міні-гульню, якая ўключае ў сябе першыя 3 арыгінальныя часткі, некалькі новых узроўняў і ўльтрафіялетавыя версіі ўсіх узроўняў. Усе гэтыя міні-гульні можна прайсці ў VR-і non-VR-рэжымах. Геймплэй гульні будуецца на збіранні розных касет і манет, якія былі раскіданы па гульні, з дапамогай якіх гулец збірае галоўнага антаганіста гульні, Глітчтрапа, а таксама растлумачвае падзеі, якія адбываюцца ў гульні. Таксама ў гульні ёсць DLC ”Curse of Dreadbear”, дзе можна прайсьці шмат розных міні-гульняў на тэматыку Хэлоўіна. * Fіve Nіghts at Freddy’s AR: Specіal Delіvery - гульня дапоўненай рэальнасці, дзе гулец з дапамогай сваёй камеры і шокера можа адбівацца ад аніматронікаў, якія прабраліся ў дом, самастойна сабраць уласнага аніматроніка і адправіць яго сваім сябрам. Ёсць секцыя з лістамі для гульца, дзе ў некаторых з лістоў тлумачацца падзеі да Fіve Nіghts at Freddy’s: Help Wanted. * Геймплэй дабрачыннай гульні Freddy in Space 2 уяўляе сабой больш удасканаленую версію міні-гульні з FNaF World "FNaF 57: Freddy in Space". Сэнс гульні — у праходжанні платформера і заробку ачкоў, якія на стрыме заходняга тэарэтыка МэтПэта з'яўляліся ўвасабленнем той сумы ахвяравання Скота Коўтана для бальніцы Святога Джуда. Колькасць ачкоў, якія сабраў МэтПэт, будзе роўная суме ахвяравання. У гэту гульню можна гуляць для іншых патокаў і мэт, дабрачынны стымул і падлучэнне да любой фактычнай суме ахвяравання прымяняюцца толькі да гэтай канкрэтнай дабрачыннай прамой трансляцыі. * Five Nights at Freddy`s: Security Breach адбываецца ў зусім адрознай ад астатніх гульняў абстаноўцы: гульцу трэба будзе перамяшчацца па ўсёй установе, шукаючы спосаб выбрацца з яе і пазбягаючы нападаў аніматронікаў і адзінай ахоўніцы. Падобна FNaF 3, у гэтай гульні некаторыя аніматронікі пры нападзе не сканчаюць гульню, а ўскладняюць яе, выдаючы месцазнаходжанне антаганіста або мяшаючы яму (спадарожна даючы яму веды пра некаторы геймплэйныя элементы). Гэта адзіная (акрамя UCN) гульня, у якой адзін з аніматронікаў - сталы пратаганіст, а пратаганіст можа асабіста ламаць аніматронікаў (тых, што могуць перасоўвацца і сканчаць гульню) і выкарыстаць некаторыя з іх дэталяў для ўдасканалення аніматроніка-пратаганіста. Таксама ў гульні ёсць некалькі канцовак. Гульні ”класічнай” серыі і FNaF: SL патрабуюць, каб гулец выжыў 5 начэй, кожная з якіх складаней за папярэднюю. Пасля іх праходжання становяцца даступныя больш складаныя ночы (6-я й 7-я - для ”класічнай” серыі і ”Свая ноч” - для FNaF: SL). == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2024-08-14}} [[Катэгорыя:Медыяфраншызы]] 0s1kxbtub4g43rsc3io5924v0vy0sqm 0 771431 5133216 4823922 2026-04-28T08:27:46Z Aliaksei Lastouski 75892 5133216 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Уладзіслаў Казіміравіч Умястоўскі''' ({{ДН|13|3|1833}}, [[Вільня]] — {{ДС|16|1|1905}}) — гаспадарчы дзеяч у Расійскай імперыі, граф. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1833 годзе ў [[Вільня|Вільні]]. Адзіны сын Казіміра Умястоўскага і Юзэфы (з роду Дунін-Раецкіх). У дзевяцігадовым узросце яго завезлі ў [[Санкт-Пецярбург]] на вучобу ў [[Царскасельскі ліцэй]]. Пасля заканчэння ліцэя ён пайшоў на службу ў Гродзенскі гусарскі полк імя фон дэр Пахлена. Адслужыўшы ў арміі ў рангу штабс-ротмістра, прыняў дадзены бацькамі маёнтак [[Пузіневічы]] над Нёманам, недалёка ад Навагрудка, а таксама мястэчкі [[Мір]] і [[Гарадзея|Гарадзею]] ў тагачаснай Мінскай губерні. Праз некалькі гадоў, праведзеных у войску, цалкам прысвяціў сябе гаспадарцы ў Пузевічах, дзе навёў належны парадак. Захапляўся мастацтвам, паэзіяй, літаратурай. Выязжаў за мяжу, наведаў Іспанію, Англію, Італію, Швейцарыю, Бельгію, Галандыю і Францыю, дзе пазнаёміўся з многімі знакамітымі асобамі: Аляксандрам Дзюма і яго сынам, Арсэнам Гаўзэ і іншымі. [[Троцкія павятовыя маршалкі|Троцкі павятовы маршалак]] ў 1879—1882 гг. На адным з баляў Уладзіслаў Умястоўскі пазнаўёміўся з [[Яніна Зоф'я Умястоўская|Янінай Вострарог-Садоўскай]], дачкой магната з Валыні. Гэтае знаёмства закончылася шлюбам. Маладыя павянчаліся 15 ліпеня у 1882 годзе ў [[Варшава|Варшаве]]. Яму тады было 48 гадоў, а ёй — 22. Месцам пастаяннага жыхарства сям’і стаў [[Жамыслаўль]], які Уладзіслаў Умястоўскі атрымаў у спадчыну па смерці маці. Маладая сям’я некаторы час жыла ў флігелі палаца, а ў ім самім распачалі рамонт. Граф Уладзіслаў асабіста сачыў за многімі гаспадарчымі работамі. Ахвотна выкарыстоўваў новаўвядзенні, прымаў прафесійныя парады і дапамогу спецыялістаў па сельскай гаспадарцы, такіх, напрыклад, як варшаўскі інжынер-аграном Людвік Росман. У 1855 годзе пабудаваны новы бровар, вырабленую тут гарэлку экспартавалі за мяжу. Гадавалі пчол, а з мёду выраблялі старапольскую медавуху. Аднак граф страга прытрымліваўся забароны піць алкаголь ў Жамыслаўлі. У 1900 годзе Уладзіслаў і Яніна Умястоўскія прынялі рашэнне аб узвядзенні мураванага касцёла ў [[Суботнікі|Суботніках]]. Будаўніцтва касцёла стала для Уладзіслава адным з галоўных жыццёвых праектаў. [[Файл:0490 Суботники.jpg|thumb|Мемарыяльная пліта ў касцёле Святога Уладзіслава.]] Памёр у 1905 годзе ў Вільні. Памінальную імшу правялі ў Вільні, а труну з целам перавезлі ў Суботнікі, дзе ў 1904 годзе адбылася кансэкрацыя [[Касцёл Святога Уладзіслава (Суботнікі)|касцёла Святога Уладзіслава]]. == Спасылкі == * [https://ivjebiblioteka.wixsite.com/palac/%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96%D1%80-%D1%96-%D1%8E%D0%B7%D1%8D%D1%84%D0%B0-%D1%83%D0%BC%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F Жамыслаўль: краязнаўчы даведнік] {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Умястоўскі Уладзіслаў Казіміравіч}} [[Катэгорыя:Павятовыя маршалкі троцкія]] [[Катэгорыя:Умястоўскія|Уладзіслаў]] 4hhgnvyvgxkg239x7nxglpchopq80ej 5133231 5133216 2026-04-28T08:47:25Z Aliaksei Lastouski 75892 5133231 wikitext text/x-wiki {{ДД|выява=}} '''Уладзіслаў Казіміравіч Умястоўскі''' ({{ДН|13|3|1833}}, [[Вільня]] — {{ДС|16|1|1905}}) — гаспадарчы дзеяч у Расійскай імперыі, граф. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1833 годзе ў [[Вільня|Вільні]]. Адзіны сын Казіміра Умястоўскага і Юзэфы (з роду Дунін-Раецкіх). У дзевяцігадовым узросце яго завезлі ў [[Санкт-Пецярбург]] на вучобу ў [[Царскасельскі ліцэй]]. Пасля заканчэння ліцэя ён пайшоў на службу ў Гродзенскі гусарскі полк імя фон дэр Пахлена. Адслужыўшы ў арміі ў рангу штабс-ротмістра, прыняў дадзены бацькамі маёнтак [[Пузіневічы]] над Нёманам, недалёка ад Навагрудка, а таксама мястэчкі [[Мір]] і [[Гарадзея|Гарадзею]] ў тагачаснай Мінскай губерні. Праз некалькі гадоў, праведзеных у войску, цалкам прысвяціў сябе гаспадарцы ў Пузевічах, дзе навёў належны парадак. Захапляўся мастацтвам, паэзіяй, літаратурай. Выязжаў за мяжу, наведаў Іспанію, Англію, Італію, Швейцарыю, Бельгію, Галандыю і Францыю, дзе пазнаёміўся з многімі знакамітымі асобамі: Аляксандрам Дзюма і яго сынам, Арсэнам Гаўзэ і іншымі. [[Троцкія павятовыя маршалкі|Троцкі павятовы маршалак]] ў 1879—1882 гг. На адным з баляў Уладзіслаў Умястоўскі пазнаўёміўся з [[Яніна Зоф'я Умястоўская|Янінай Вострарог-Садоўскай]], дачкой магната з Валыні. Гэтае знаёмства закончылася шлюбам. Маладыя павянчаліся 15 ліпеня у 1882 годзе ў [[Варшава|Варшаве]]. Яму тады было 48 гадоў, а ёй — 22. Месцам пастаяннага жыхарства сям’і стаў [[Жамыслаўль]], які Уладзіслаў Умястоўскі атрымаў у спадчыну па смерці маці. Маладая сям’я некаторы час жыла ў флігелі палаца, а ў ім самім распачалі рамонт. Граф Уладзіслаў асабіста сачыў за многімі гаспадарчымі работамі. Ахвотна выкарыстоўваў новаўвядзенні, прымаў прафесійныя парады і дапамогу спецыялістаў па сельскай гаспадарцы, такіх, напрыклад, як варшаўскі інжынер-аграном Людвік Росман. У 1855 годзе пабудаваны новы бровар, вырабленую тут гарэлку экспартавалі за мяжу. Гадавалі пчол, а з мёду выраблялі старапольскую медавуху. Аднак граф страга прытрымліваўся забароны піць алкаголь ў Жамыслаўлі. У 1900 годзе Уладзіслаў і Яніна Умястоўскія прынялі рашэнне аб узвядзенні мураванага касцёла ў [[Суботнікі|Суботніках]]. Будаўніцтва касцёла стала для Уладзіслава адным з галоўных жыццёвых праектаў. [[Файл:0490 Суботники.jpg|thumb|Мемарыяльная пліта ў касцёле Святога Уладзіслава.]] Памёр у 1905 годзе ў Вільні. Памінальную імшу правялі ў Вільні, а труну з целам перавезлі ў Суботнікі, дзе ў 1904 годзе адбылася кансэкрацыя [[Касцёл Святога Уладзіслава (Суботнікі)|касцёла Святога Уладзіслава]]. == Спасылкі == * [https://ivjebiblioteka.wixsite.com/palac/%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96%D1%80-%D1%96-%D1%8E%D0%B7%D1%8D%D1%84%D0%B0-%D1%83%D0%BC%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F Жамыслаўль: краязнаўчы даведнік] {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Умястоўскі Уладзіслаў Казіміравіч}} [[Катэгорыя:Павятовыя маршалкі троцкія]] [[Катэгорыя:Умястоўскія|Уладзіслаў]] d1at6hnd0cuabc736fpfikay4wis4v5 0 775030 5132975 4857416 2026-04-27T12:01:51Z Aneuko 139050 абнаўленне звестак 5132975 wikitext text/x-wiki {{Лёгкаатлетычная дысцыпліна | назва = Бег на 5000 метраў | выява = Osaka07 D6A M5000M Heat2-2.jpg | подпіс = | катэгорыя = | паверхня = | СРмуж = {{flagicon|Уганда}} [[Джошуа Чэптэгеі]] 12:35.36 (2020) | СРжан = {{flagicon|Кенія}} [[Беатрыс Чэбет]] 13:58.06 (2025) | АРмуж = {{flagicon|Эфіопія}} [[Кененіса Бекеле]] 12:57.82 (2008) | АРжан = {{flagicon|Кенія}} Вівіан Чэруёт 14:26.17 (2016) | РЧСмуж = {{flagicon|Кенія}} [[Эліуд Кіпчогэ]] 12:52.79 (2003) | РЧСжан = {{flagicon|Кенія}} Хелен Обіры 14:26.72 (2019) }} '''Бег на 5000 метраў''' — стадыённая дысцыпліна [[Лёгкая атлетыка|лёгкай атлетыкі]], адносіцца да [[Бег на доўгія дыстанцыі|бегу на доўгія дыстанцыі]] і ўключана ў праграму [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]] (для мужчын з 1912 года, для жанчын з 1996 года)<ref>{{Cite web |title= 5000 Metres |url=https://worldathletics.org/disciplines/middlelong/5000-metres |access-date=2024-10-15 |website=[[Сусветная лёгкая атлетыка]] |language=en}}</ref> і чэмпіянатаў свету. Праводзіцца ў летнім (400 метровая дарожка) і зімовым сезоне (200 метровая дарожка). Рэкорды бегу на адкрытым паветры і ў памяшканні рэгіструюцца асобна. == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://worldathletics.org/disciplines/middlelong/5000-metres Бег на 5000 метраў на сайце WorldAthletics] * [http://www.alltime-athletics.com/m_5000ok.htm Найлепшыя вынікі ўсіх часоў у мужчын] {{ref-en}} * [http://www.alltime-athletics.com/w_5000ok.htm Найлепшыя вынікі ўсіх часоў у жанчын] {{ref-en}} {{Commonscat|5000_metres}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Лёгкая атлетыка}} [[Катэгорыя:Бег на доўгія дыстанцыі]] 5lko8ww3twop4z1kx48idtnahvxudtd 0 784710 5132977 4952959 2026-04-27T12:06:57Z Aneuko 139050 абнаўленне звестак 5132977 wikitext text/x-wiki {{Лёгкаатлетычны прабег | назва = Такійскі марафон | арыгінал назвы = 東京マラソン, Tōkyō Marason | выява = Tokyo Marathon - 47269584972.jpg | шырыня = 250px | подпіс = | дата = люты—сакавік | месца правядзення = [[Токіа]], [[Японія]] | тып = Шаша | іааф_катэгорыя = Platinum Label Road Race | дыстанцыі = [[Марафон]] | праводзіцца з = {{Дата пачатку і ўзрост|2007|p=y}} | апошняя гонка = | арганізатар = | рэкорды = '''Мужчыны:''' {{flagicon|Кенія}} Бенсан Кіпрута 2:02:16 (2024)<br />'''Жанчыны:''' {{flagicon|Кенія}} Брыджыд Касгей 2:14:29 (2026) | колькасць удзельнікаў = | спонсар = [[Tokyo Metro]] | сайт = {{URL|https://www.marathon.tokyo/}} }} {{nihongo|'''Такійскі марафон'''|東京マラソン|То:кё: марасон}} — штогадовы [[марафон]], які праходзіць у японскай сталіцы [[Токіа]]. Марафон з’яўляецца адным з шасці марафонаў серыі [[World Marathon Majors]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.espn.com/olympics/trackandfield/story/_/id/8583403/tokyo-marathon-joins-world-marathon-majors-series|title=Tokyo joins World Marathon Majors series|website=ESPN.com|date=2012-11-02|accessdate=2020-10-10|archive-date=2020-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200423104358/https://www.espn.com/olympics/trackandfield/story/_/id/8583403/tokyo-marathon-joins-world-marathon-majors-series|url-status=live}}</ref> і мае плацінавы ўзровень [[World Athletics]]<ref>{{Cite web|url=https://www.worldathletics.org/competition/calendar-results|title=Events Calendar|website=www.worldathletics.org|accessdate=2020-10-10|archive-date=2020-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009005753/https://www.worldathletics.org/competition/calendar-results|url-status=live}}</ref>. == Гісторыя == Марафон стаў пераемнікам Такійскага міжнароднага мужчынскага марафона з 2007 года. А ў 2009 годзе да яго далучыўся Такійскі міжнародны жаночы марафон, які да гэтага праводзіўся асобна. З 2013 года з’яўляецца членам World Marathon Majors. == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://www.marathon.tokyo/ Афіцыйная старонка Такійскага марафона] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Марафоны]] [[Катэгорыя:World Marathon Majors]] [[Катэгорыя:Спорт у Токіа]] ldu6wmz33aflwm7p5vf875vfbxcyl6g 5132982 5132977 2026-04-27T12:33:47Z Aneuko 139050 абнаўленне звестак 5132982 wikitext text/x-wiki {{Лёгкаатлетычны прабег | назва = Такійскі марафон | арыгінал назвы = 東京マラソン, Tōkyō Marason | выява = Tokyo Marathon - 47269584972.jpg | шырыня = 250px | подпіс = | дата = люты—сакавік | месца правядзення = [[Токіа]], [[Японія]] | тып = Шаша | іааф_катэгорыя = Platinum Label Road Race | дыстанцыі = [[Марафон]] | праводзіцца з = {{Дата пачатку і ўзрост|2007|p=y}} | апошняя гонка = | арганізатар = | рэкорды = '''Мужчыны:''' {{flagicon|Кенія}} Бенсан Кіпрута 2:02:16 (2024)<br />'''Жанчыны:''' {{flagicon|Кенія}} Брыджыд Касгей 2:14:29 (2026) | колькасць удзельнікаў = | спонсар = [[Tokyo Metro]] | сайт = {{URL|https://www.marathon.tokyo/}} }} {{nihongo|'''Такійскі марафон'''|東京マラソン|То:кё: марасон}} — штогадовы [[марафон]], які праходзіць у японскай сталіцы [[Токіа]]. Марафон з’яўляецца адным з сямі марафонаў серыі [[World Marathon Majors]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.espn.com/olympics/trackandfield/story/_/id/8583403/tokyo-marathon-joins-world-marathon-majors-series|title=Tokyo joins World Marathon Majors series|website=ESPN.com|date=2012-11-02|accessdate=2020-10-10|archive-date=2020-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200423104358/https://www.espn.com/olympics/trackandfield/story/_/id/8583403/tokyo-marathon-joins-world-marathon-majors-series|url-status=live}}</ref> і мае плацінавы ўзровень [[World Athletics]]<ref>{{Cite web|url=https://www.worldathletics.org/competition/calendar-results|title=Events Calendar|website=www.worldathletics.org|accessdate=2020-10-10|archive-date=2020-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009005753/https://www.worldathletics.org/competition/calendar-results|url-status=live}}</ref>. == Гісторыя == Марафон стаў пераемнікам Такійскага міжнароднага мужчынскага марафона з 2007 года. А ў 2009 годзе да яго далучыўся Такійскі міжнародны жаночы марафон, які да гэтага праводзіўся асобна. З 2013 года з’яўляецца членам World Marathon Majors. == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://www.marathon.tokyo/ Афіцыйная старонка Такійскага марафона] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Марафоны]] [[Катэгорыя:World Marathon Majors]] [[Катэгорыя:Спорт у Токіа]] gqs51xu3csp0bu674ilveqkqvvfyohn 0 791388 5133224 5119952 2026-04-28T08:38:12Z Ігар Бортнік 154852 5133224 wikitext text/x-wiki {{Палітык|Месца нараджэння=Падгор'е, Люцынскі павет, Віцебская губерня, Расійская імперыя|Дата смерці=1 лютага 1935 г.}} [[Файл:Katarzyna_Limanowska_(97696093).jpg|міні|Кацярына Ліманоўская (1880)]] '''Баляслаў Лукаш Тадэвуш Ліманоўскі''' ([[Польская мова|пол.]] ''Bolesław Łukasz Tadeusz Limanowski'', псеўданімы «Янко Покань», «Тадэвуш», [[18 кастрычніка]] [[1835]], Падгор'е, [[Латгалія|Люцынскі павет, Віцебская губерня]] - [[1 лютага]] [[1935]], [[Варшава]])<ref name=":2" /> — польскі [[Гісторыя|гісторык]], [[Сацыялогія|сацыёлаг]], палітык, які пісаў пра вызваленчы рух і гісторыю беларускага народа<ref>https://bis.nlb.by/ru/documents/132584</ref>. Сенатар [[Сенат Польшчы|Сената]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] 1-га, 2-га і 3-га склікання (1922–1935). == Біяграфія == === Дзяцінства і юнацтва === Продкі яго бацькі, Вінцэнта (1771–1847), паходзілі са шляхецкага роду Ліманоўскіх, а маці, Кацярыны (1807-1892) - са шляхецкага роду Віславух, якія пераехалі са свайго радавога гнязда ў [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскім павеце]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерн]]<nowiki/>і ў [[Себежскі павет]] Віцебскай губерні. Дзед, Аляксандр Ліманоўскі, быў суддзёй павятовага суду ў [[Верхнядзвінск|Дрысе]]. Бацька, Вінцэнт Ліманоўскі, пасля сканчэння вайсковай кар'еры у 1820 г. набыў маёнтак Падгор'е ў Люцынскім павеце Віцебскай губерні ў графа Міхаіла [[Плятэры|Плятэра]]. Паступова шляхам куплі ён пашырыў свае зямельныя ўладанні ў Люцынскім і суседнім Себежскім паветах, якія дасягнулі каля 1,5 тыс. га<ref>Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 9.</ref><ref>Bardach J. Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej // Przegląd Historyczny. - T. 65 (3). - 1974. - S. 479.</ref>. Баляслаў быў чацвёртым з сямі дзяцей Вінцэнта і Кацярыны Ліманоўскіх. У маленстве (да сямі гадоў) выхоўваўся ў бабулі па матчынай лініі спачатку ў вёсцы Ясы Себежскага павета, а потым у [[Друя|Друі]], пасля чаго вярнуўся да бацькоў у Падгор'е<ref name=":1">Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 10-14.</ref>. У раннім дзяцінстве атрымаў хатнюю адукацыю. У 1847 г., пасля смерці бацькі, пад апекай старэйшага брата Аляксандра<ref name=":1" /> яго адправілі на навучанне ў гімназію ў [[Масква|Маскве]], якую скончыў у 1854 г. Пасля заканчэння гімназіі паступіў на медыцынскі факультэт [[Маскоўскі універсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. Удзельнічаў у польскім студэнцкім гуртку самаадукацыі "Агул". У 1858 г. гэтая арганізацыя накіравала яго ў [[Тарту|Дэрпат]] для ўстанаўлення кантактаў з мясцовым польскім студэнцкім асяродкам. У [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Дэрпцкім універсітэце]] спачатку працягваў вывучаць медыцыну, але ў сакавіку 1859 г., калі яму заставалася некалькі месяцаў да сканчэння навучання, запісаўся на філасофскі факультэт і пачаў вучобу нанава. Далучыўся да студэнцкай польскай зямляцкай арганізацыі ў Дэрпаце "Канвент Палонія". У тым жа годзе ён быў вымушаны перапыніць вучобу па сямейных абставінах і вярнуўся дадому. Пасля некалькіх месяцаў вядзення хатняй гаспадаркі вярнуўся ў Дэрпат, каб працягнуць вучобу<ref>Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 15-23.</ref><ref name=":2">Wereszycki H. Limanowski Bolesław // Polski Słownik Biograficzny. - T. 17. - 1972. - S. 340-346.</ref>. === Пачатак рэвалюцыйнай дзейнасці === У верасні 1860 г., пачуўшы пра стварэнне польскіх легіёнаў у [[Францыя|Францыі,]] перапыніў вучобу і адправіўся ў [[Парыж]]. З лістапада 1860 г. да сакавіка 1861 г. навучаўся ў Польскай ваеннай школе пад кіраўніцтвам генерала [[Людвік Мераслаўскі|Людвіка Мераслаўскага]], якая рыхтавала інструктараў для польскага легіёна на выпадак паўстання. Наведваў таксама лекцыі ў [[Парыжскі ўніверсітэт|Сарбоне]] і [[Калеж дэ Франс]]. У снежні 1860 г. у выданні "Przegląd Rzeczy Polskich" апублікаваў сваю першую друкаваную працу «Лісты з Інфлянтаў». У 1861 г. у львоўскім выданні "Dziennik Literacki" выйшаў яго артыкул пра [[Эмілія Плятэр|Эмілію Плятэр]] на падставе матэрыялаў з Польскай бібіліятэкі ў Парыжы<ref name=":3">Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 24-26.</ref><ref name=":2" />. У Парыжы зблізіўся з групай моладзі, якая паходзіла з земляў былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], сярод якой набыла папулярнасць думка аб вяртанні ў родныя мясціны для непасрэднай падрыхтоўкі паўстання, чаму садзейнічалі звесткі пра патрыятычныя маніфестацыі [[Каралеўства Польскае (1815—1915)|ў Каралеўстве Польскім]]. У канцы сакавіка - красавіку здзейсніў падарожжа праз Берлін, [[Уроцлаў]], [[Кракаў]], [[Варшава|Варшаву]], [[Коўна]], Дэрпат, пасля чаго накіраваўся ў [[Вільня|Вільню]]. У хуткім часе там быў арганізаваны рэвалюцыйны камітэт на чале з Баляславам Ліманоўскім і [[Бенедыкт Дыбоўскі|Бенедыктам Дыбоўскім]]<ref name=":3" /><ref name=":2" />. 8 мая 1861 г. прыняў удзел у пасля патрыятычнай маніфестацыі ў [[Архікафедральны сабор Святога Станіслава (Вільня)|Віленскім кафедральным саборы]], пасля чаго быў арыштаваны царскімі ўладамі як яе галоўны арганізатар. Быў сасланы ў [[Архангельская губерня|Архангельскую губерню]], спачатку ў горад [[Мязень (горад)|Мезень]], дзе працаваў у канцылярыі земскага суда, а праз восем месяцаў — у [[Архангельск]], дзе працаваў у губернскай канцылярыі. У высылцы актыўна займаўся самаадукацыяй, падрыхтаваў дзве гістарычныя публікацыі ў афіцыйным выданні "Архангельские губернские ведомости"<ref name=":2" />. Пасля пачатку [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863-1864 гг.]] спрабаваў уцячы з высылкі, але быў арыштаваны і асуджаны на два тыдні турмы, пасля чаго страціў працу і жыў за кошт часовых заробкаў. У 1866 г. па стане здароўя яго перавялі ў [[Варонежская губерня|Варонежскую губерню]], дзе ён пасяліўся ў [[Паўлаўск (Варонежская вобласць)|Паўлаўску]]. Там ён займаўся рэпетытарствам і пісаў лісты ў варшаўскія выданні, якія, аднак, не публікаваліся. Таксама там пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай, Вінцэнтынай Шарскай. Улетку 1867 г. быў вызвалены па амністыі і, не маючы магчымасці вярнуцца ў родныя мясціны, з'ехаў у [[Варшава|Варшаву]]<ref name=":2" />. === Варшаўскі і львоўскі перыяды === Знаходзячыся ў [[Варшава|Варшаве]], займаўся рознымі відамі дзейнасці, працаваў у тым ліку рэпетытарам, журналістам і рабочым на фабрыцы жалезных вырабаў. У 1868-1869 гг. працаваў гувернёрам у Галензаве каля [[Люблін|Любліна]]. Рыхтаваў артыкулы для штотыднёвага часопіса «Przegląd Tygodniowy», прысвечаныя пераважна сацыяльнай тэматыцы<ref>Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 35-37.</ref>. Пасля кароткага знаходжання ў родных мясцінах (на што атрымаў дазвол уладаў) вырашыў адправіцца ў [[Францыя|Францыю]] праз [[Каралеўства Галіцыі і Ладамерыі|Галіцыю]], спадзеючыся на хуткі пачатак вайны з [[Каралеўства Прусія|Прусіяй]] і ўтварэнне на французкім баку польскага легіёна. Аднак, калі ён прыбыў [[Львоў|у Львоў]] у 1870 г., французкае войска ўжо панеслі моцныя паражэнні ў [[Франка-пруская вайна|франка-прускай вайне]]. Ён застаўся ў [[Львоў|Львове]], дзе працаваў карэктарам і журналістам у шэрагу львоўскіх польскамоўных выданняў "Dziennik Lwowski", "Gazeta Polska", "Gazeta Narodowa"<ref>Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 38-40.</ref><ref name=":2" />. У Львове далучыўся да сацыялістычнага руху. Супрацоўнічаў з рамесніцка-рабочай асацыяцыяй «Gwiazda» ("Зорка"), дзе ў 1871 г. прачытаў два даклады, апублікаваныя пад назвай «Па рабочым пытанні»<ref>Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 43-45.</ref>. Устанавіў сувязі з шэрагам польскіх і ўкраінскіх сацыялістаў, у тым ліку з Расійскай імперыі. У 1876 г. па просьбе паплечнікаў пераклаў працу [[Фердынанд Ласаль|Фердынанда Ласаля]] «Рабочая праграма» (выдадзена ў 1878 г.). Пры падтрымцы [[Станіслаў Мендэльсан|Станіслава Мендэльсана]] напісаў і апублікаваў кнігу «Сацыялізм як неабходны этап гістарычнага развіцця» (Львоў, 1879)<ref name=":2" />. У 1872 г. узнавіў навучанне філасофіі ў [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскім універсітэце]], а ў 1875 г. атрымаў доктарскую ступень на падставе апублікаванай у тым жа годзе дысертацыі "Сацыялогія Агюста Конта"<ref>Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 49-50.</ref>. У 1877 г. за свае сацыялістычныя погляды быў звольнены з рэдакцыі "Gazety Narodowej". Пасля гэтага на кароткі час выехаў у Варшаву і звяртаўся да расійскіх уладаў з просьбай аб магчымасці вяртання ў родны маёнтак. Атрымаўшы адмову, вярнуўся ў Львоў. У чэрвені 1877 г. быў арыштаваны ў Львове аўстрыйскімі ўладамі па абвінавачванні ва ўдзеле ў тайным таварыстве. Яго вызвалілі за адсутнасцю доказаў пасля 70-дзённага арышту, але загадалі пакінуць [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыю]]<ref name=":2" />. === Швейцарскі перыяд === У кастрычніку 1878 г. пераехаў у [[Жэнева|Жэневу]]. Спачатку актыўна ўдзельнічаў у суполцы польскіх сацыялістаў (у якую ўваходзілі таксама Станіслаў Мендэльсан, Казімеж Длускі і Шымон Дыкштэйн), якая выдавала часопіс «Równość». У 1879 г. на грошы, атрыманыя ад сям'і ў выніку спадчынных пагадненняў, набыў набор шрыфтоў і заснаваў у Жэневе польскую друкарню. Выдаваў серыю «Сацыял-дэмакратычная бібліятэка», у якой публікаваў свае ўласныя тэксты і творы іншых аўтараў<ref name=":2" />. Выступаў за спалучэнне ідэй сацыялізму і польскага патрыятызму, што выклікала рознагалоссі з іншымі членамі рэдакцыі часопіса «Równość», якую ў выніку пакінуў у 1880 г. У 1881 г. разам з [[Зыгмунт Баліцкі|Зыгмунтам Баліцкім]] і [[Erazm Kobylański|Эразмам Кабыляньскім]] заснаваў Сацыялістычнае аб'яднанне «Польскі народ», якое спрабавала пашырыць свой уплыў у Галіцыі. Ад імя аб'яднання ў 1881 г. удзельнічаў у Міжнародным сацыялістычным кангрэсе ў [[Кур|Куры]] (Швейцарыя)<ref name=":2" />. У 1885 годзе пераехаў у швейцарскі горад [[Тун]], дзе пэўны час трымаў разам з партнёрамі фотастудыю<ref name=":2" />. У 1887-1889 гг. жыў у [[Цюрых|Цюрыху]]. Актыўна займаўся у гэты перыяд навуковай дзейнасцю, вынікам чаго сталі яго фундаментальныя працы "Гісторыя нацыянальнага руху ў 1861-1864 гг." (Львоў, 1882), "Гісторыя грамадскага руху ў другой палове XVIII ст." (Львоў, 1888), "Гісторыя грамадскага руху ў ХІХ ст." (Львоў, 1890). У 1887 г. часова ўступіў у склад ранняй нацыянальна-дэмакратычнай арганізацыі "[[Польская Ліга]]". У 1888-1889 гг. быў адным з арганізатараў [[Нацыянальна-сацыялістычная гміна|Нацыянальна-сацыялістычнай гміны]], якая аб'ядноўвала польскіх эмігрантаў, што спалучалі ў сваіх поглядах сацыялізм і польскі патрыятызм. Ад імя гэтай арганізацыі выступаў на Міжнародным сацыялістычным кангрэсе ў Парыжы ў 1889 г.<ref name=":2" /> === Парыжскі перыяд === У кастрычніку 1889 г. пераехаў у Парыж, дзе да 1892 г. меў адміністрацыйную працу ў фірме, што займалася фатаграфіяй. У лістападзе 1892 г. прыняў актыўны ўдзел у з'ездзе польскіх сацыялістычных арганізацый, якія дзейнічалі ў [[Каралеўства Польскае|Польскім Каралеўстве]] і на эміграцыі, у [[Парыж|Парыжы]], у выніку якога была створана Замежны саюз польскіх сацыялістаў, што лічыцца пачаткам дзейнасці [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]]. Цалкам падтрымаў праграму партыі, якая спалучала сацыялістычныя і польскія незалежніцкія ідэі<ref name=":6">Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 90-100.</ref>. У сувязі са стратай працы спрабаваў у 1893 г. вярнуцца ў Галіцыю, але яму было адмоўлена ў дазволе з боку аўстрыйскіх уладаў. У 1894 г. уладкаваўся клеркам у амерыканскай страхавой кампаніі «New York» у Парыжы, дзе працаваў да 1907 г. Адначасова працягваў займацца навуковай дзейнасцю, пісаў артыкулы ў часопісы. Найбольш значнымі яго працамі парыжскага перыяду былі «Стагадовая барацьба польскай нацыі за незалежнасць» (1894) і «Гісторыя польскай дэмакратыі ў перыяд пасля падзелаў» (Цюрых, 1901). Удзельнічаў у працы Парыжскага кангрэса [[Другі Інтэрнацыянал|ІІ Інтэрнацыянала]] ў верасні 1900 г.<ref>Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 101-104.</ref>. '''<big>Кракаўскі перыяд</big>''' Пастаянна намагаўся атрымаць дазвол аўстрыйскіх уладаў на выезд у Галіцыю. Атрымаўшы, нарэшце, такі дазвол, восенню 1907 г. пераехаў у [[Кракаў]]. Пры дапамозе брата Люцыяна займаўся адміністраваннем шматкватэрнага дома, супрацоўнічаў са шматлікімі польскімі перыядычнымі выданнямі. Прымаў удзел у палітычных мерапрыемствах польскіх сацыялістаў, а таксама міжнародных сацыялістычных кангрэсах. Пасля расколу Польскай сацыялістычнай партыі падтрымаў [[ППС-Рэвалюцыйная фракцыя|ППС-Рэвалюцыйную фракцыю]]. Падчас Першай сусветнай вайны падтрымліваў дзейнасць польскіх ваенна-палітычных сіл на баку Аўстра-Венгрыі<ref>Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 115-131.</ref>. Дадзены перыяд быў вельмі плённым у навуковым плане. Сярод важнейшых прац можна вылучыць "Станіслаў Ворцэль" (1910), "Гісторыя рэвалюцыйнага руху ў Польшчы 1846 г." (1913), "Стодваццацігадовая барацьба польскага народа за незалежнасць" (1916). === У незалежнай Польшчы === [[Файл:Bolesław_Limanowski_w_ławach_Senatu.jpg|міні|Баляслаў Ліманоўскі (злева) напасяджэнні Сената]] [[Файл:Pogrzeb_limanowskiego.jpg|міні|Пахаванне Баляслава Ліманоўскага, прамова [[Уладзіслаў Рачкевіч|Уладзіслава Рачкевіча]]]] [[Файл:Grave_of_Limanowski.JPG|міні|Магіла Баляслава Ліманоўскага на [[Старыя Павонзкі|Старых Павонзкаўскіх]] могілках]] У маі 1919 г. пераехаў у Варшаву. Прымаў удзел у палітычным жыцці незалежнай Польшчы. У красавіку 1919 г. удзельнічаў у аб'яднаўчым з'ездзе [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]]. Ад гэтай партыі ён тройчы абіраўся ў [[Сенат Польскай Рэспублікі]] 1-га, 2-га і 3-га склікання (1922-1935). Крытычна ставіўся да ўрадаў, у якіх удзельнічалі нацыянальныя дэмакраты, а таксама да "санацыйнага" рэжыму<ref name=":2" />. Паслядоўна выступаў у абарону прынцыпаў дэмакратыі, парламентарызму і грамадзянскіх свабод. Пасля ўстанаўлення аўтарытарнага "санацыйнага" рэжыму выступаў за кансалідацыю ўсіх левых і цэнтрысцкіх палітычных сіл у барацьбе за дэмакратыю. У 1923 г. атрымаў ганаровую ступень доктара права ва [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Універсітэце Яна Казіміра ў Львове]]<ref>Draus J. Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918–1946. Portret kresowej uczelni. - Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007. - S. 26.</ref>. У 1934 г. [[Варшаўскі ўніверсітэт]] прысвоіў яму ганаровую ступень доктара<ref>Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 148-149.</ref>. З 1927 г. ганаровы член [[Польскае гістарычнае таварыства|Польскага гістарычнага таварыства]]<ref>Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 143.</ref>. Па прычыне старэчага ўзросту і пагаршэння здароўя навуковая актыўнасць у гэты перыяд знізілася. Апошняй значнай працай стала кніга "Развіццё польскай сацыялістычнай думкі" (1929). Памёр у Варшаве 1 лютага 1935 г. Пахаваны на [[Старыя Павонзкі|Павонзкіх могілках]] у Варшаве (алея Заслужаных-1-16)<ref>https://cmentarze.um.warszawa.pl/pomnik.aspx?pom_id=3812</ref>. == Сям'я і дзеці == Быў жанаты двойчы. З 3 кастрычніка 1874 г. быў жанаты на Вінцэнце Шарскай (1838–1885), з якой у яго было трое сыноў: * [[Мечыслаў Ліманоўскі|Мечыслаў]] (1876-1948), [[Геалогія|геолаг]] і тэатральны рэжысёр, прафесар геаграфіі ў Віленскім універсітэце імя Стэфана Баторыя; * [[Zygmunt Limanowski|Зыгмунт]] (1877–1943), эканаміст і статыстык, актыўны дзеяч Польскай сацыялістычнай партыі; * Вітольд (1881-1903). Другой жонкай з 1887 года была Марыя Ганеўская (1860–1906), з якой нарадзіўся сын Станіслаў (1888-1927), урач. == Погляды == === Сацыялогія === Баляслаў Ліманоўскі быў прыхільнікам [[Пазітывізм|пазітывісцкай]] сацыялогіі. На яго погляды паўплывалі [[Агюст Конт]], [[Герберт Спенсер Гасер|Герберт Спенсер]], [[Paul von Lilienfeld|Паўль фон Ліленфельд]] і іншыя. Ён падзяляў фундаментальную ідэю пазітывізму на тое, што грамадства — гэта арганічнае цэлае. Услед за [[Агюст Конт|Контам]] ён падзяляў сацыялогію на [[Агульная сацыялогія|агульную сацыялогію]], якая вывучае ўмовы фарміравання, існавання і развіцця грамадства, і [[Спецыяльная сацыялогія|спецыяльную сацыялогію]], якая аналізуе асобныя кампаненты грамадства і вывучае іх функцыі. Ліманоўскі лічыў сацыялогію абстрактна-канкрэтнай навукай: : <blockquote>«(...) задача сацыялогіі — вывучаць агульныя з'явы грамадскага жыцця, паколькі яны з'яўляюцца асновай для праяваў і развіцця розных форм існавання грамадстваў, шляхам вывядзення з заканамернасцей, якія назіраюцца ва ўзаемнай сувязі гэтых з'яў, пэўных канкрэтных законаў, прычым мы імкнемся да такога агульнага закона, які б выступаў як фундаментальны, з якога можна было б вывесці ўсе астатнія. Мы вывучаем сацыяльнае жыццё ў грамадстве, а дакладней, у грамадствах. Мы разглядаем яго ў канкрэтных формах існуючых або мінулых грамадстваў, каб падняцца да абстрактных абагульненняў у сферы грамадскага жыцця. Такім чынам, сацыялогія — гэта абстрактна-канкрэтная навука»<ref>Limanowski B. Socjologia Augusta Comte’a. Rozprawa filozoficzna. - Lwów, 1875. - S. 156.</ref>.</blockquote> Быў прыхільнікам тэорыі [[Арганіцызм|арганіцызму]] ў даследаванні [[Сацыяльныя адносіны|сацыяльных адносін]]. Разглядаў [[народ]] як найвышэйшы [[арганізм]], створаны [[Сацыяльная эвалюцыя|сацыяльнай эвалюцыяй]]. Як найважнейшая сацыялагічная катэгорыя, народ знаходзіць сваё месца як у агульнай, так і ў спецыяльнай сацыялогіі<ref name=":7">Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 107-114.</ref>. ==== Агульная сацыялогія ==== Важнейшы тэзіс агульнай сацыялогіі палягае ў тым, што грамадства па сваёй прыродзе з'яўляецца арганічным цэлым. Ліманоўскі, аднак, лічыў, што гэты тэзіс павінен мець вельмі абмежаваную эўрыстычную сілу і не павінен разглядацца дагматычна. Другім важным палажэннем агульнай сацыялогіі з'яўляецца тое, што арганізм мае гістарычны характар, выступае прадуктам універсальнай эвалюцыі і ў сувязі з гэтым падпарадкоўваецца працэсам дыферэнцыяцыі і інтэграцыі. Менавіта спецыфічная здольнасць чалавека да стварэння культуры і цывілізацыі адрознівае яго ад жывёл. Важнае месца ў агульнай сацыялогіі Ліманоўскага займае пытанне аб фактарах грамадскага развіцця. Паводле Ліманоўскага, гэтымі фактарамі з'яўляюцца прымус і [[дагавор]], які садзейнічае сацыяльнай інтэграцыі<ref name=":7" />. ===== Тэорыя нацыі ===== Паводле Баляслава Ліманоўскага, [[нацыя]] — гэта арганічная супольнасць, заснаваная на пагадненні паміж яе членамі. Яна з'яўляецца вынікам натуральнага грамадскага развіцця. Нацыя характарызуецца найвышэйшай унутранай салідарнасцю, а таксама раўнавагай паміж індывідуальнай свабодай і калектыўнай салідарнасцю<ref name=":7" />. ==== Спецыяльная сацыялогія ==== Ліманоўскі прытрымліваўся канцэпцыі Конта, згодна з якой спецыяльная сацыялогія падзяляецца на статыку і дынаміку. Функцыя сацыяльнай статыкі заключаецца ў даследаванні характэрных рысаў народу як сацыяльнай сістэмы. Цэнтральнай катэгорыяй сацыяльнай статыкі з'яўляецца паняцце сацыяльнага рэсурсу. Агульная статыка грунтуецца на палажэнні, што рэальнымі суб'ектамі гістарычнага працэсу з'яўляюцца толькі групы са стабільнымі і моцнымі сацыяльнымі сувязямі, гэта значыць арганічныя супольнасці, якія дзейнічаюць ва ўмовах працэсаў агульнай эвалюцыі. У сваю чаргу, такія формы, як сацыяльны рэсурс або [[культура]], з'яўляюцца прадуктамі гэтай эвалюцыі, цалкам залежнымі ад першапачатковых супольнасцей<ref name=":7" />. '''<big>Гісторыя</big>''' Ліманоўскі з'яўляецца аўтарам шэрагу фундаментальных гістарычных прац. Пры даследаванні гісторыі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], Баляслаў Ліманоўскі падкрэсліваў перавагу рускага элемента ў фарміраванні і развіцці дзяржаўнасці, выкарыстоўваў тэрмін «[[Літоўска-Руская дзяржава]]»: <blockquote>«[[Русь (назва)|Русь]], якая была вышэй за Літву па ўзроўні сацыялізацыі, прынесла сваё права, «Рускую праўду» і  мову»<ref name=":0" />. </blockquote>Станоўча ацэньваў [[Рэфармацыя|Рэфармацыю]] ў ВКЛ як фактар развіцця адукацыі і пісьменства. У той жа час крытычна ставіўся да гістарычнай ролі [[Езуіты|езуітаў]], якія <blockquote>«патуралі забабонам паноў і шляхты, развівалі рэлігійны фанатызм і наўмысна адцягвалі моладзь ад самастойнага мыслення»<ref name=":0" />. </blockquote>Ключавым станоўчым момантам у гісторыі ВКЛ лічыў [[Люблінская унія|Люблінскую ўнію]], хаця падкрэсліваў яе саслоўную абмежаванасць. Таксама станоўча ацэньваў [[Брэсцкая царкоўная унія|Брэсцкую царкоўную ўнію]]<ref name=":0">Bardach J. Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej // Przegląd Historyczny. - T. 65 (3). - 1974. - S. 491.</ref>. У даследаваннях [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] дыскутаваў з тэзісам аб культурна-цывілізацыйнай адсталасці гэтай дзяржавы як прычыне падзелаў. Даводзіў, што падзелы адбыліся ва ўмовах хуткіх сацыяльна-палітычных рэформ у [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], а прычынай падзелаў была перадусім агрэсіўная палітыка суседніх дзяржаў. Няўдачы пазнейшых паўстанняў, накіраваных на аднаўленне Рэчы Паспалітай, звязваў з эгаістычнай пазіцыяй шляхты, якая не была гатова пайсці на саступкі сялянам. У той жа час падкрэсліваў важнае месца сацыяльных пераўтварэнняў у праграме [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863-1864 гг.]], выказваючы асаблівую прыхільнасць да групоўкі "[[Чырвоныя (паўстанне 1863—1864 гадоў)|чырвоных]]". Не падзяляў песімістычнай трактоўкі гісторыі паўстання, звязанай з яго паражэннем; сцвярджаў яго вялікае значэнне ў справе развіцця польскай нацыянальнай свядомасці, асабліва сярод ніжэйшых сацыяльных слаёў - сялян і рабочых. На яго думку, з таго часу роля вядучай рухаючай сілы вызваленчага руху перайшла ад шляхты да шырокіх народных мас. Польскі сацыялістычны рух разглядаўся як непасрэдны прадаўжальнік рэвалюцыйна-дэмакратычных традыцый нацыянальна-вызваленчага руху ХІХ ст.<ref name=":6" /> '''<big>Палітычныя погляды</big>''' Быў прыхільнікам спалучэння ідэй дэмакратычнага сацыялізму і польскага патрыятызму. З ідэолагаў сацыялізму найбольшы ўплыў на погляды Баляслава Ліманоўскага мелі ідэі [[Фердынанд Ласаль|Фердынанда Ласаля]]; марксістам сябе ніколі не лічыў. Рэалізацыя сацыялістычных ідэй бачылася магчымай толькі ў незалежнай нацыянальнай дзяржаве: <blockquote>"Незалежнасць нацыі з'яўляецца найвышэйшай патрэбай і першаснай неабходнасцю ..., без яе не можа быць палітычнай свабоды, а без гэтага любыя памкненні да сацыялістычных пераўтварэнняў у грамадска-палітычным ладзе народа застануццца марнымі"<ref name=":2" />. </blockquote> == Погляды на Беларусь == На светапогляд Баляслава Ліманоўскага моцна паўплываў досвед жыцця ў родных мясцінах у паўднёва-ўсходняй частцы гістарычных [[Інфлянты|Інфлянтаў]] - шматэтнічнага рэгіёну, дзе пражывалі [[беларусы]], [[палякі]], [[латышы]], [[расійцы]], [[яўрэі]]. Дэклараваў сваю прыналежнасць адначасова да [[Літва (зямля)|Літвы]] і да Інфлянтаў. У сваіх успамінах, узгадваючы пра першы побыт у [[Вільня|Вільні]] ў 1860 г., падкрэсліваў, што Вільня<blockquote>"мела для мяне вялікае значэнне як сталіца Літвы, хаця ў той жа час, як разважлівы інфлянцец, лічыў сваёй сталіцай Рыгу"<ref>Bardach J. ''Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej //'' Przegląd Historyczny. - T. 65. - 1974. - Z. 3. - S. 479-480.</ref>. </blockquote>На пачатку 1860-х гг. ідэнтыфікаваў сябе як [[літвін]]. У паняцці "літвін" і "інфлянцец" укладаў не этнічны, а гісторыка-палітычны сэнс. Напярэдадні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863-1864 гг.]] сфарміраваліся яго погляды на адроджаную [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]] як на [[Федэрацыя|федэрацыю]] ўсіх народаў, якія яе насяляюць:<blockquote>"Сапраўды жадалі аднаўлення Рэчы Паспалітай у яе даўніх межах, але былі пры гэтым перакананымі рэспубліканцамі-федэралістамі і не толькі хацелі забяспечыць правы для ўсіх народнасцяў, якія ўваходзілі ў яе склад, але як народнікі падтрымлівалі пачуццё нацыянальнай самастойнасці ў літоўска-рускім народзе"<ref name=":4">Bardach J. ''Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej'' // Przegląd Historyczny. - T. 65. - 1974. - Z. 3. - S. 481.</ref>.</blockquote>Узамаадносіны паміж народамі ў будучай Рэчы Паспалітай павінны былі, на яго думку, грунтавацца на наступных прынцыпах: - дэмакратычны [[федэралізм]] як форма палітычнага аб'яднання; - прызнанне беларусаў, украінцаў, літоўцаў і латышоў самастойнымі народамі, якія маюць права на ўласнае дзяржаўна-палітычнае і нацыянальна-культурнае развіццё; - падтрымка нацыянальных рухаў гэтых народаў прагрэсіўнай польскай інтэлігенцыяй<ref name=":4" />. У гэтай сувязі спасылаўся на ідэалізаваны вобраз [[Эмілія Плятэр|Эміліі Плятэр]], якая <blockquote>"любіла як латышскі, так і беларускі народы, і спачувала іх нядолі"<ref>Bardach J. ''Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej //'' Przegląd Historyczny. - T. 65. - 1974. - Z. 3. - S. 484.</ref>.</blockquote>У 1860-1870-х гг. карыстаўся літаратурным псеўданімам "Янко Плакань", які выводзіўся ад імя знаёмага беларускага селяніна. У лісце да ўкраінскага грамадска-палітычнага дзеяча [[Міхаіл Пятровіч Драгаманаў|Міхаіла Драгаманава]] ад 28 лістапада 1878 г. адмаўляў абвінавачванні ў памкненнях да паланізацыі народаў былой Рэчы Паспалітай. У гэтым лісце сцвярджаў, што з'яўляецца прыхільнікам [[Дэмакратычны сацыялізм|дэмакратычнага сацыялізму]], які „не дазваляе захопаў, панавання або гегемоніі аднаго народу над іншым, прымусовага цывілізатарства” i імкнецца да поўнага самакіравання кожнага народа: <blockquote>„Таму з майго боку пра дэнацыяналізацыю не магло быць і гаворкі. Аднак межы 1772 года — гэта іншая справа. Я не хачу і не адважваюся нічога прадбачыць у гэтай справе. Адзінае і канчатковае рашэнне ў гэтай справе належыць самім народам. Скінуўшы з сябе ярмо, якое ляжыць на іх, яны вырашаць свабодным і ўсеагульным галасаваннем, ці аддзяляцца ім адзін ад аднаго, ці заставацца ў цесна звязанай федэратыўнай сістэме. Што да мяне, то я прызнаю, што як паляк, народжаны сярод латышскага насельніцтва, шчыра жадаю, каб унія, калісьці заключаная ў Любліне пануючымі саслоўямі, была адноўлена самімі народамі”<ref name=":5">Bardach J. ''Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej //'' Przegląd Historyczny. - T. 65. - 1974. - Z. 3. - S. 487.</ref>. </blockquote>У якасці мадэлі для будучай Рэчы Паспалітай прыводзіў [[Швейцарыя|Швейцарыю]]<ref name=":5" />. Істотнай праблемай для развіцця нацыянальных рухаў беларусаў, як і шэрагу іншых народаў былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], была, з яго пункту гледжання, адсутнасць заўважнай праслойкі адукаваных слаёў грамадства. Таму пытанне станаўлення гэтых нацыянальных рухаў разглядалася ў непарыўнай сувязі з праблемамі агульнага сацыяльнага развіцця і ў першую чаргу з надзяленнем зямлёй сялянства, што стала б штурштком для паляпшэння матэрыяльнага ўзроўню жыцця асноўнай масы насельніцтва і садзейнічала б вылучэнню сярод яго адукаваных слаёў. У гэтай сувязі Ліманоўскі падкрэсліваў значэнне сялянскага пытання нацыянальна-вызваленчай барацьбе народаў Рэчы Паспалітай:<blockquote>"для дэмакратаў 1848 i 1863 гг. было зразумела, што разам з ліквідацыяй сялянскай залежнасці і з прызнаннем для іх грамадзянскіх правоў павінна наступіць адраджэнне літоўскай і беларускай народнасці"<ref>Bardach J. ''Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej'' // Przegląd Historyczny. - T. 65. - 1974. - Z. 3. - S. 492.</ref>. </blockquote>Ліманоўскі адзначаў станоўчую ролю польскіх паўстанняў у працэсе фарміравання нацыянальнай самасвядомасці беларусаў і літоўцаў, адзначаў беларускае паходжанне шэрагу выбітных дзеячоў польскага нацыянальна-вызваленчага руху ([[Тадэвуш Касцюшка]], [[Рамуальд Траўгут]]). Высока ацэньваў ажыўленне літоўскага, латышскага і беларускага нацыянальных рухаў падчас [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905-1907 гг.]], разлічваў на перспектывы цеснага супрацоўніцтва паміж імі і польскім нацыянальным рухам<ref>Bardach J. ''Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej //'' Przegląd Historyczny. - T. 65. - 1974. - Z. 3. - S. 494-495.</ref>. У 1912 г. быў апублікаваны артыкул Ліманоўскага "Літва і Беларусь", які быў сугучны з аднайменнай працай [[Лявон Васілеўскі|Лявона Васілеўскага]]. Фармулюючы рытарычнае пытанне „ці зможа беларускае насельніцтва стварыць уласную нацыю?” сцвярджаў, што верыць <blockquote>„у будучыню беларускага народу, паколькі ўнутры яго адбываецца ўзрастанне нацыянальнай свядомасці”. </blockquote>Нягледзячы на тое, што пажаданай формай будучага дзяржаўна-палітычнага саюзу лічыў федэрацыю Беларусі, Літвы і Латвіі з Польшчай, дапускаў перспектыву незалежнай ад Польшчы беларуска-літоўска-латышскай федэрацыі<ref>Bardach J. ''Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej //'' Przegląd Historyczny. - T. 65. - 1974. - Z. 3. - S. 495-496.</ref>. Стварэнне ўнітарнай дзяржавы ў міжваеннай Польшчы Ліманоўскі разглядаў як крах сваіх федэралістычных ідэй. У гэтых умовах ён лічыў неабходным забеспячэнне правоў нацыянальных меншасцяў, недапушчальнасць дыскрымінацыі па нацыянальнай прыкмеце. У цэнтралізатарскай палітыцы ён акрамя таго бачыў пагрозу для дэмакратыі. У сваёй сенатарскай прамове ад 16 мая 1924 г. рашуча выступіў супраць дыскрымінацыі беларусаў і ўкраінцаў у судова-адміністрацыйнай і адукацыйнай сферах, разглядаў асімілятарскую палітыку тагачасных урадаў як здраду ідэалам паўстання 1863-1864 гг., працяг палітыкі [[Ота фон Бісмарк|Бісмарка]] і [[Пётр Аркадзьевіч Сталыпін|Сталыпіна]], вынікам чаго стала <blockquote>"распальванне нянавісці сярод беларусаў, якія былі найбольш братэрскімі для нас"<ref name=":8">Bardach J. ''Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej //'' Przegląd Historyczny. - T. 65. - 1974. - Z. 3. - S. 498.</ref>.</blockquote>27 ліпеня 1924 г. у дыскусіі па моўным пытанні Ліманоўскі падкрэсліваў, што, насуперак меркаванням некаторых колаў, беларусы — гэта нацыя са сваёй культурай, парламенцкім прадстаўніцтвам у польскім сойме і асобнай дзяржаўнай арганізацыяй у межах [[СССР]], існаванне якой уплывае і на беларусаў у Польшчы. Ацэньваючы шанцы на супрацоўніцтва, ён сцвярджаў, што з беларусамі <blockquote>«нам лягчэй за ўсё дасягнуць паразумення, але мы павінны дзейнічаць сумленна, адкрыта і без падману»<ref name=":8" />. </blockquote>Яшчэ раз Ліманоўскі выступіў з крытыкай палітыкі нацыянальнай дыскрымінацыі ў сваім артыкуле ў сакавіку 1928 г. "У справе крыўдаў нашых братніх славянскіх народаў у Рэчы Паспалітай", патрабаваў прызнання тэрытарыяльнай аўтаноміі для нацыянальных меншасцяў у Польшчы<ref>Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 139.</ref>. == Асноўныя публікацыі == ** ''O kwestii robotniczej'', Lwów 1871. ** ''Socjalizm jako konieczny objaw dziejowego rozwoju'', Lwów 1879; ** ''Ferdynand Lassalle i jego polemiczno-agitacyjne pisma'', Genewa 1882; ** ''Polityczna a społeczna rewolucja'', Genewa 1883; ** ''Historia powstania narodu polskiego w 1863 i 1864'', Lwów 1882 t. I, t. II ** ''Historia ruchu społecznego w drugiej połowie XVIII stulecia'', Lwów 1888; ** ''Historia ruchu społecznego w XIX stuleciu'', Lwów 1890; ** ''Stuletnia walka narodu polskiego o niepodległość'', Zurych 1894; ** ''Historia Litwy pokrótce opowiedziana'', Paryż 1895; ** ''Historii demokracji polskiej w epoce porozbiorowej'', Zurych 1901; ** ''Demokracja w Polsce'', Kraków 1903; ** ''Żywot Stanisława Staszica'', Kraków 1904; ** ''Naród i państwo. Studium socjologiczne'', Kraków 1906; ** ''Stanisław Worcell. Życiorys'', Kraków 1910; ** ''Emilia Plater'', Warszawa 1910; ** ''Szermierze wolności'', Kraków 1911; ** ''Historia ruchu rewolucyjnego w Polsce w 1846'', Kraków 1913; ** ''Studwudziestoletnia walka narodu polskiego o niepodległość'', Kraków 1916; ** ''Socjologia'', Kraków 1919; ** ''Polityka wynaradawiająca rządu pruskiego w stosunku do ludności polskiej'', Częstochowa 1919; ** ''Hugo Kołłątaj'', Warszawa 1920; ** ''Rozwój polskiej myśli socjalistycznej'', Warszawa 1929; ** ''Pamiętniki'', Warszawa 1961. == Ордэны і ўзнагароды == * Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (5 жніўня 1921 г.) * Крыж Незалежнасці (8 лістапада 1930 г.) == Баляслаў Ліманоўскі ў фільме == У польскім мастацкім фільме «Смерць прэзідэнта» (1977) рэжысёра [[Ежы Каваляровіч|Ежы Кавалёровіча]] ролю Баляслава Ліманоўскага сыграў Мар'ян Гадлеўскі. == Бібліяграфія == * Мазоўка Н.К. Ліманоўскі Баляслаў // [[Беларуская энцыклапедыя|Беларуская Энцыклапедыя]]. - Т. 9. - Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1999. - С. 260. * [[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук А.Ф.]] Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864-1917 г. - Гродна: ГрДУ, 2001. * Bardach J. Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej // Przegląd Historyczny. - T. 65. - 1974. - Z. 3. - S. 479-503. * Grygajtis K. U źródeł polityki federacyjnej: Bolesław Limanowski // Sprawy Polityczne. - 2001. - Nr 6. - S. 119-127. * Handelsman M. Bolesław Limanowski jako badacz historii powszechnej. - Warszawa, 1936. * Kurczewska J. Naród w socjologii i ideologii polskiej. Analiza porównawcza wybranych koncepcji z przełomu XIX i XX wieku. - Warszawa: PWN, 1979. * Myśliński J. Grupy polityczne Królestwa Polskiego w Zachodniej Galicji 1895-1904. - Warszawa: Książka i Wiedza, 1987. * Myśliński J. Studia nad polską myślą społeczno-polityczną w Zachodniej Galicji 1905-1914. - Warszawa: Książka i Wiedza, 1970. * Nestor polskiego socjalizmu czy tylko demokrata?: studia o Bolesławie Limanowskim / pod red. S. Michalkiewicza i Z.A. Żechowskiego. - Katowice: UŚ, 1987. * Niemojewski M.A. "Historya Litwy pokrótce opowiedziana" Bolesława Limanowskiego : późny głos pozytywizmu warszawskiego w kwestii litewskiej // Pozytywiści warszawscy. - Warszawa, 2020. - S. 357-375. * Próchnik A. Bolesław Limanowski. - Warszawa, 1934. * Pytel J. Bolesław Limanowski - współtwórca Polskiej Partii Socjalistycznej // Przegląd Socjalistyczny. - 2015. - Nr 3. - S. 98-105. * Samborska-Kukuć D. Inflanty Polskie Bolesława Limanowskiego // Acta Universitatis Łodziensis. Folia Litteraria Polonica. - 2013. - Nr 4. - S. 73-86. * Sztumski J. Bolesław Limanowski – życie i twórczość // Limanowski B. Socjalizm jako konieczny objaw dziejowego rozwoju. - Warszawa, 1989. * Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. * Wereszycki H. Limanowski Bolesław // Polski Słownik Biograficzny. - T. 17. - 1972. - S. 340-346. * Wiatr J. Naród i państwo. Socjologiczne problemy kwestii narodowej. - Warszawa: Książka i Wiedza, 1969. * Żechowski Z. Socjologia Bolesława Limanowskiego. - Poznań 1964. * Żychowski M. Bolesław Limanowski, 1885-1935. - Warszawa: Książka i Wiedza, 1971. == Зноскі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1935 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1835 годзе]] [[Катэгорыя:Польская арыстакратыя]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Постаці Жэневы]] [[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Радама]] [[Катэгорыя:Ганаровыя дактары Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] hhscr1slhbal84faggyg57je0j00dlx 0 792600 5133182 5075912 2026-04-28T05:42:38Z Emilia Noah 155537 /* Касмічныя запускі */ 5133182 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|Храналагічны пералік}} {{Гады ў гісторыі навукі|2026}} '''[[2026]]''' год быў адзначаны шэрагам [[навука|навуковых]] падзей. == Падзеі == ===Касмічныя запускі=== У 2026 чакаюцца наступныя пілатуемыя касмічныя місіі: *«[[Артэміда-2]]» — пілатуемая місія NASA, падчас якой Астранаўты на [[Арыён (касмічны карабель)|касмічным караблі «Арыён»]] зробяць аблёт Месяца. *«Gaganyaan-4» — першая пілатуемая Індыйская Касмічная місія. *«Vast-1» — пілатуемы палёт на першую прыватную касмічную станцыю «{{Не перакладзена 5|Haven-1|Haven-1|en|Haven-1}}», якую кампанія «Vast» плануе запусціць у 2026 годзе<ref>[https://thealphacentauri.net/152505/ Компанія Vast переносить запуск своєї орбітальної станції - thealphacentauri.net]</ref>. Акрамя гэтага, у 2026 годзе чакаецца запуск беспілотных касмічных даследчых місій. У прыватнасці, да запуску плануюцца касмічныя тэлескопы: *{{Не перакладзена 5|Сюньцянь|Сюньцянь|en|Xuntian}} *{{Не перакладзена 5|PLATO|PLATO|en|PLATO (spacecraft)}} *{{Не перакладзена 5|TOLIMAN|TOLIMAN|en|TOLIMAN}} == Узнагароды == == Памерлі == ==Гл. таксама== ==Зноскі== {{Reflist}} ==Літаратура== ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2026 год у навуцы|*]] [[Катэгорыя:Гады ў навуцы]] 0zf2c4db0ya3woka1ysf74x9jfzkb9k 0 794416 5133168 5057165 2026-04-28T03:33:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133168 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Зохран Кваме Мамдані''' ([[Англійская мова|англ]]. ''Zohran Kwame Mamdani''; нарадзіўся ў [[:Катэгорыя:Нарадзіліся 18 кастрычніка|18 кастрычніка]] [[:Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1991 годзе|1991]] г.) — амерыканскі палітык, абраны мэрам Нью-Ёрка. Член [[Дэмакратычная партыя ЗША|Дэмакратычнай партыі]] і партыі Дэмакратычных сацыялістаў Амерыкі, з 2021 года з'яўляецца членам Асамблеі штата Нью-Ёрк ад 36-й акругі, прадстаўляючы бора [[Куінс]], раён Асторыя. Мамдані нарадзіўся ў [[Кампала|Кампале]], [[Уганда|Уганда,]] у сям'і акадэміка Махмуда Мамдані і рэжысёра Міры Наір. Мамдані іміграваў у [[Кейптаўн]], [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|Паўднёвая Афрыка]], калі яму было пяць гадоў, а затым у Злучаныя Штаты, калі яму было сем, і пасяліўся ў Нью-Ёрку.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-11-05-former-sa-schoolboy-zohran-mamdani-becomes-new-york-citys-first-millennial-mayor-in-historic-elections/|title=Former SA schoolboy Zohran Mamdani becomes New York City’s first millennial mayor in ‘historic’ elections|author=O’Regan|first=Victoria|website=Daily Maverick|date=2025-11-05|access-date=2025-11-05}}</ref> Мамдані скончыў Вышэйшую школу навук Бронкса і атрымаў [[Бакалаўр|ступень бакалаўра]] па спецыяльнасці Афрыканскія даследаванні ў каледжы Боўдайн у штаце Мэн у 2014 годзе. Пасля працы кансультантам па пытаннях жылля і музыкам Мамдані ўвайшоў у мясцовую палітыку Нью-Ёрка ў якасці кіраўніка кампаніі Хадэра Эль-Яціма і Роса Баркана. Ён быў упершыню абраны ў Асамблею штата Нью-Ёрк у 2020 годзе, перамогшы дзеючага дэпутата Аравелу Сімотас на праймерыз Дэмакратычнай партыі. Ён быў пераабраны без праціўнікаў ў 2022 і 2024 гадах. У кастрычніку 2024 года Мамдані абвясціў аб сваёй кандыдатуры на пасаду мэра Нью-Ёрка на выбарах 2025 года і перамог на дэмакратычных праймерыз, атрымаўшы нечаканую перамогу над Эндру Куома, а затым зноў перамог на агульных выбарах супраць Куома і кандыдата [[Рэспубліканская партыя ЗША|ад рэспубліканцаў]] Керціса Слівы.<ref name="ElectionResultsDDHQ2">{{Cite web|url=https://election-night.decisiondeskhq.com/date/2025-11-04/states/New%20York/race/268483|title=New York City Mayor General Election|publisher=[[Decision Desk HQ]]|access-date=November 4, 2025}}</ref><ref name="ElectionResultsNBC2">{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/politics/2025-elections/new-york-city-mayor-results|title=New York City Mayor Results 2025|website=NBC News|access-date=November 4, 2025}}</ref><ref name="ElectionResultsAP2">{{Cite web|url=https://apnews.com/projects/election-results-2025/new-york/?r=35315|title=New York City Mayor|publisher=[[AP News]]|access-date=November 4, 2025}}</ref> Мамдані вёў кампанію, арыентаваную на даступнасць, падтрымліваючы бясплатныя гарадскія аўтобусы, дзяржаўныя дзіцячыя садкі, гарадскія прадуктовыя крамы, правы ЛГБТК, замарожванне арэнднай платы за кватэру са стабілізаванай арэнднай платай, дадатковыя даступныя кватэры, комплексную рэформу грамадскай бяспекі і мінімальную заработную плату ў памеры 30 долараў да 2030 года. Мамдані таксама падтрымлівае павышэнне падаткаў для карпарацый і тых, хто зарабляе больш за 1 мільён долараў штогод. Мамдані — першы амерыканец індыйскага паходжання,<ref name="WaPo20252">{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/nation/2025/10/18/new-york-city-mamdani-cuomo-mayors-election/|title=How Zohran Mamdani is charming a famously hard-nosed city|date=18 October 2025|publisher=[[The Washington Post]]|access-date=5 November 2025|quote=The 2025 political menu includes someone altogether different: a 34-year-old democratic socialist, an Indian American born in Uganda}}</ref><ref name="ET20252">{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/global-trends/zohran-mamdani-set-to-become-first-indian-american-to-lead-new-york-as-mayor-who-is-the-33-year-old-democratic-socialist/articleshow/122060764.cms|title=Zohran Mamdani set to become first Indian-American to lead New York as Mayor: Who is the 33-year-old Democratic socialist?|website=[[The Economic Times]]|date=June 24, 2025|access-date=June 26, 2025}}</ref><ref name="AJ20252">{{cite web|language=en|url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2025/6/26/could-zohran-mamdani-be-nycs-first-muslim-and-indian-american-mayor|title=Could Zohran Mamdani be NYC'S first Muslim and Indian American mayor?|date=June 26, 2025|publisher=[[Al Jazeera Media Network]]|access-date=June 26, 2025}}</ref> першы [[Мусульмане|мусульманін]],<ref name="TOI20252">{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/etimes/trending/zohran-mamdani-is-the-indian-origin-political-heartthrob-america-didnt-know-it-needed/articleshow/122062206.cms|title=Zohran Mamdani is the Indian-origin political heartthrob America didn't know it needed|work=[[The Times of India]]|date=June 25, 2025|access-date=June 27, 2025|quote=He's a practicing Muslim, he speaks Hindi in campaign videos, he talks openly about being an immigrant.}}</ref><ref name="AJ20252" /> другі дэмакратычны сацыяліст пасля Дэвіда Дынкінса,<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2025/10/16/podcasts/the-daily/zohran-mamdani-interview.html#:~:text=You%E2%80%99d%20be%20the%20second%20Democratic%20Socialist%20mayor%20after%20David%20Dinkins|title=Zohran Mamdani Explains His Rise|first=Michael|last=Barbaro|work=The Daily (The New York Times)|date=October 16, 2025|publisher=The New York Times|access-date=June 26, 2025|url-status=live}}</ref> і першы абраны мэрам Нью-Ёрка сярод міленіялаў.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/sites/christerholloman/2025/06/25/what-zohran-mamdani-win-will-mean-for-wall-street/|title=What Zohran Mamdani Win Will Mean For Wall Street|first=Christer|last=Holloman|website=[[Forbes (magazine)|Forbes]]|date=June 25, 2025|archive-url=https://archive.today/20250625165112/https://www.forbes.com/sites/christerholloman/2025/06/25/what-zohran-mamdani-win-will-mean-for-wall-street/|archive-date=June 25, 2025|access-date=June 27, 2025|url-status=live|quote=If Mamdani wins, he will become the first Muslim, first Asian, and first millennial mayor of New York City}}</ref> Чакаецца, што ён уступіць на пасаду 1 студзеня 2026 года. == Зноскі == <references /> {{Reflist}} == Знешнія спасылкі == * [https://nyassembly.gov/mem/Zohran-K-Mamdani Член Асамблеі Зохран Мамдані] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250623235809/https://nyassembly.gov/mem/Zohran-K-Mamdani/ |date=23 чэрвеня 2025 }} (англ.) * [https://www.zohranfornyc.com/ Вэб-сайт кампаніі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250702081752/https://www.zohranfornyc.com/ |date=2 ліпеня 2025 }} (англ.) {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-11-05}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Боўдын-каледжа]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1991 годзе]] [[Катэгорыя:Артыкулы з аўдыёзапісам вымаўлення]] 99njznc5svdc3vqn0v4pcj44092ofsu 0 799194 5133159 5092774 2026-04-28T00:11:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133159 wikitext text/x-wiki [[8 снежня]] [[2025]] года ля ўсходняга ўзбярэжжа прэфектуры Ааморы на поўначы [[Японія|Японіі]] адбылося землетрасенне магнітудай 7,5. Ачаг землетрасення залягаў на глыбіні 54 кіламетры. Максімальная сіла штуршкоў склала больш за 6 балаў па сямібальнай шкале, прынятай у Японіі<ref name=":0">{{Cite web|url=https://english.kyodonews.net/articles/-/66424|title=M7.5 quake strikes northeastern Japan, government warns bigger may follow|lang=en|website=[[Kyodo News]]|date=2025-12-09|access-date=2026-01-07}}</ref>. Пагроза [[цунамі]] была абвешчаная ў прэфектурах Ааморы і Іватэ, а таксама ў прыбярэжных раёнах Хакайда. Пагрозу знялі прыкладна праз шэсць гадзін пасля землятрусу. У выніку землетрасення ўзнікла цунамі з максімальнай вышынёй каля 70 сантыметраў<ref name=":0"/>. Галоўнае метэаралагічнае ўпраўленне Японіі папярэдзіла, што ў бліжэйшыя дні за гэтым землятрусам можа рушыць услед яшчэ адно такое ж або большай магнітуды ў тым жа раёне. Упраўленне выпусціла папярэджанне для прыбярэжных раёнаў Хакайда і ўзбярэжжа Санрыку, якое распасціраецца ад Ааморы да прэфектур Іватэ і Міягі<ref>{{Cite web |url=https://www.vesti.ru/article/4818783 |title=В Японии из-за сильного землетрясения пострадали 30 человек |date=2025-12-09 |lang=ru |website=[[Вести.ру]] |access-date=2026-01-01}}</ref>. Японскія геадэзісты заявілі аб зруху зямной кары ў раёне эпіцэнтра прыкладна на 9 сантыметраў. На электронным геадэзічным пункце «Хігасі-Доры 2», размешчаным каля зоны эпіцэнтра, было зафіксавана зрушэнне каля 9 сантыметраў ва ўсходнім кірунку<ref name="автоссылка1">{{Cite web |title=Землетрясение в Японии вызвало сдвиг земной коры до девяти сантиметров |url=https://ria.ru/20251209/zemletrjasenie-2060752958.html |website=[[РИА Новости]] |date=2025-12-09 |access-date=2025-12-30 |lang=ru-RU |archive-date=9 снежня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251209124433/https://ria.ru/20251209/zemletrjasenie-2060752958.html |url-status=live }}</ref>. За 14 гадзін пасля асноўнага землетрасення адбылося 14 афтэршокаў. Іх максімальная магнітуда склала 6,4, мінімальная — 3,6. Глыбіня ачага вагалася ад 50 да 10 кіламетраў<ref name="автоссылка1"/>. Каля 2700 дамоў у Ааморы засталіся без электрычнасці. Было зарэгістравана мноства пажараў. Хуткасныя цягнікі Сінкансэн прыпынілі рух у некаторых раёнах для праверкі стану чыгуначных шляхоў<ref>{{Cite web |url=https://rg.ru/2025/12/09/v-iaponii-30-chelovek-poluchili-raneniia-posle-silnogo-zemletriaseniia-i-cunami.html |title=В Японии 30 человек получили ранения после сильного землетрясения и цунами |author=Максим Макарычев |lang=ru |website=[[Российская газета]] |date=2025-12-09 |access-date=2026-01-01}}</ref>. У выніку землетрасення пацярпела больш за 30 чалавек<ref name="japantimes">{{cite web|title=More than 30 injuries reported after Aomori earthquake|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2025/12/09/japan/aomori-quake-injuries/|website=japantimes|lang=en}}</ref>. == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Падзеі 8 снежня]] [[Катэгорыя:Снежань 2025 года]] [[Катэгорыя:Землетрасенні 2025 года|Аамора]] s7bnlhttt9unngw3v236xbk0ka39c53 0 803204 5133291 5109162 2026-04-28T11:54:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133291 wikitext text/x-wiki '''Калядная зорка Случчыны (асаблівасці вырабу і выкарыстання)''' — элемент нематэрыяльнай гісторыка-культурнай спадчыны Беларусі, лакальная традыцыя вырабу каляднай атрыбутыкі і правядзення святочнага абыходу ў аграгарадку [[Лучнікі]] [[Слуцкі раён|Слуцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. У 2023 годзе быў уключаны ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.]]<ref>[http://gosspisok.gov.by/ Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]{{Недаступная спасылка}} // Афіцыйны сайт</ref> У Лучніках да [[Каляды|Каляд]] вырабляюць вялікую шаснаццаціражковую зорку дыяметрам да 1,5 м, замацаваную на доўгім дрэўку. Канструкцыя мае адмысловую злучальную частку, дзякуючы якой зорка круціцца падчас выканання песень. Цэнтральная частка ўяўляе сабой обад з панарамнай паверхняй. З боку гледача яна закрыта празрыстым матэрыялам. Унутры нерухома замацавана запаленая свечка, якая асвятляе выяву біблейскага сюжэта Нараджэння Хрыста. Да обада пад вуглом 45° прымацаваны 16 ярка аздобленых аб’ёмных ражкоў (промняў), якія ўтвараюць своеасаблівы купал. Зорку традыцыйна носяць мужчыны, жанчыны спяваюць разам з імі. Абыход адбываецца ўвечары 13 студзеня (на Шчадрэц) і можа працягвацца да поўначы, пакуль не будуць абыдзены ўсе двары.<ref>[https://living-heritage.by/nks/8162/ Калядная зорка Случчыны. Асаблівасці вырабу і выкарыстання] // Жывая спадчына Беларусі. Інвентар нематэрыяальнай культурнай спадчыны</ref> == Паходжанне == Пытанне паходжання традыцыі каляднай зоркі застаецца дыскусійным. У даследаваннях выказваецца меркаванне пра магчымыя культурныя ўзаемаўплывы з заходнееўрапейскімі, у тым ліку польскімі традыцыямі (у рэгіёне Памор’я «зорка» была тыповым атрыбутам калядных абыходаў). Разам з тым беларускі звычай фарміраваўся ўласным шляхам, узаемадзейнічаючы з суседнімі культурамі і ўключаючыся ў агульнаеўрапейскі кантэкст святкавання Раства. У розных рэгіёнах Беларусі звычай быў вядомы пад назвамі: «зьвязду насіць», «гвяздольнікі», «славіць Хрыста», «хрыстаславы», «батлея». Галоўным атрыбутам абраду з’яўлялася спецыяльна вырабленая зорка, замацаваная на доўгай палачцы (кіі). '''Традыцыйная канструкцыя ўключала:''' * Каркас (часта ў выглядзе обада або сіта). * Прамяні з драўляных або металічных пруткоў. * Абклейванне паперай. * Аздабленне выцінанкамі, фальгой, каляровымі элементамі. * Цэнтральную выяву (абраз або карціну на біблейскую тэму). Колькасць прамянёў вар’іравалася ад 4 да 18. Зоркі часта мелі рухомыя элементы і маглі круціцца падчас выканання песень.<ref>[https://living-heritage.by/upload/iblock/5e3/lplitfolizcrctjxdkvb%20edzgeuwcrahdqtlkyzvh_zy.yc.sizvtvwxyvddqagibn_2022.pdf Экспертнае заключэнне на элемент нематэрыяльнай культурнай спадчыны «Калядная зорка Случчыны. Асаблівасці вырабу і выкарыстання»] </ref> == Асаблівасці вырабу слуцкай зоркі == Асаблівасцю каляднай зоркі Случчыны з’яўляецца: * Купалападобная форма. * Выразнае падзеленае панарамнае поле з унутранай свечкай. * Спецыяльная злучальная ўтулка, якая забяспечвае кручэнне ўсёй канструкцыі. Тэхналогія вырабу была адноўлена паводле мемуарных звестак ураджэнца Слуцка Карла Шталя («Wspomnienia o Słucku», 1905). На падставе гэтых апісанняў майстар А. Г. Шапель па ініцыятыве Паўла Пятровіча Шахновіча і Слуцкага гарадскога цэнтра традыцыйнай культуры аднавіў канструкцыю зоркі з захаваннем традыцыйных асаблівасцей. == Сімволіка і абрадавае значэнне == Абыход двароў са звяздой з’яўляецца цэнтральнай падзеяй святкавання Шчодрага вечара (Шчадраца) на Случчыне. Традыцыя грунтуецца на веры ў сакральную сілу слова і песні ў вызначаны калядарны час. Зорка ўспрымаецца як сімвал Раства Хрыстова і напамін пра евангельскую зорку, што прывяла вешчуноў да Хрыста. Абыход адбываецца паводле традыцыйных правілаў каляндарных абрадавых абыходаў: * Гурт падыходзіць пад вокны. * Просіць дазволу праславіць Хрыста. * Выконвае царкоўныя канты, трапары *Раства і народныя калядныя песні гаспадарам. * Гаспадары адорваюць калядоўшчыкаў пачастункамі, часам запрашаюць у хату.<ref>[https://rcntsluck.by/2023/12/02/zvezda-chto-siyaet-skvoz-veka-kalyadnaya-zorka-sluchchyny-priznana-istoriko-kulturnoj-czennostyu/ Зорка, што ззяе праз стагоддзі] // Слуцкі раённы цэнтр народнай творчасці. — 02.12.2023.</ref> == Абгрунтаванне статусу гісторыка-культурнай каштоўнасці == Традыцыя адпавядае крытэрыям нематэрыяльнай культурнай спадчыны, замацаваным у нацыянальным заканадаўстве і ў Канвенцыі ЮНЕСКА 2003 года, паколькі: * Перадаецца з пакалення ў пакаленне. * Прызнаецца супольнасцю як частка ўласнай культурнай ідэнтычнасці. * Захоўвае аўтэнтычныя канструктыўныя і выканальніцкія рысы. * Умацоўвае лакальную ідэнтычнасць жыхароў Случчыны (нашчадкаў слуцкіх выбранцаў). * Выконвае выхаваўчую і духоўна-сімвалічную функцыю. * Дэманструе тыпалагічнае адзінства з іншымі еўрапейскімі каляднымі традыцыямі. Традыцыя доўгі час перадавалася ў сям’і Паўла Пятровіча Шахновіча (1931—2021). Яго нашчадкі працягваюць штогадовую падрыхтоўку зоркі і абыход двароў. У папулярызацыі традыцыі ўдзельнічаюць ДУК «Слуцкі раённы цэнтр народнай творчасці» і Лучнікоўскі цэнтр культуры. Асноўнай пагрозай для існавання традыцыі з’яўляецца недахоп маладых пераемнікаў.<ref>[https://living-heritage.by/nks/8162/ Калядная зорка Случчыны. Асаблівасці вырабу і выкарыстання] // Жывая спадчына Беларусі. Інвентар нематэрыяальнай культурнай спадчыны</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://heritage.gov.by/catalog/kaliadnaia-zorka-sluchchyny-asablivastci-vyrabu-i-vykarystannia Калядная зорка Случчыны. Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь] * [https://s-k.by/у-слуцкім-раёне-захоўваюць-народныя-т/ У Слуцкім раёне захоўваюць народныя традыцыі // Слуцкі край. — 07.05.2023] {{ізаляваны артыкул|date=2026-02-27}} [[Катэгорыя:Калядныя традыцыі]] [[Катэгорыя:Нематэрыяльныя гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Беларускія абрады]] [[Катэгорыя:Культура Слуцкага раёна]] pwjhtmjemqzx85i9i40z5sa54f8to7u 0 804833 5133020 5132351 2026-04-27T14:17:47Z ~2026-25646-79 167286 5133020 wikitext text/x-wiki {{да выдалення}} {{Infobox person | name = Тымаці Оліфант | image = | caption = Оліфант на Сан-Дыега Комік-Коне 2025 | birth_name = Цімаці Дэвід Оліфант | birth_date = {{birth date and age|1968|5|20}} | birth_place = Ганалулу, Гаваі, ЗША | alma_mater = Універсітэт Паўднёвай Каліфорніі (бакалаўр прыгожых мастацтваў) | occupation = Акцёр | years_active = 1995–цяперашні час | spouse = Алексіс Кніф{{marriage|1991}} | children = 3 }} '''Тымаці Оліфант''' ({{lang-en|Timothy David Olyphant}}; {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканскі акцёр кіно і тэлебачання. Найбольш вядомы па ролях у фільмах Хітмэн (галоўная роля [[Агент 47]]) і Цвёрды арэшак 4.0 (роля другога плана). == Выбраная фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! !Назва !Роля |- | rowspan="" |1997 |<abbr>ф</abbr> |Крык 2 |Мікі Алціеры |- |2004—2006 |<abbr>с</abbr> |{{Не перакладзена 3|Дэдвуд (тэлесерыял)|Дэдвуд|4=Deadwood (TV series)}} |Сэт Булак (36 серый) |- | rowspan="" |2007 |<abbr>ф</abbr> |Цвёрды арэшак 4.0 |Томас Гэбрыел |- | rowspan="" |2007 |<abbr>ф</abbr> |Хітмэн |Агент 47 |- |2009—2010 |<abbr>с</abbr> |Damages |Уэс Кралік (15 серый) |- |2010—2015 |<abbr>с</abbr> |Justified |Рэйлан Гівенс (78 серый), таксама выканаўчы прадзюсар |- | rowspan="" |2011 |<abbr>ф</abbr> |Я — чацвёрты |Генры |- |2019 |<abbr>тф</abbr> |Дэдвуд: Фільм |Сэт Булак, выканаўчы прадзюсар |- |2020 |<abbr>с</abbr> |[[Мандалорац]] |Кобб Вант |- |2022 |<abbr>с</abbr> |[[Кніга Бобы Фета]] |Кобб Вант |- |2023 |<abbr>с</abbr> |Justified: City Primeval |Рэйлан Гівенс |- |2024 |<abbr>мс</abbr> |Тэрмінатар Зэро |Тэрмінатар (агучванне ў англійскай версіі) |- |2025 |<abbr>с</abbr> |[[Чужы: Зямля]] |Кірш |} == Зноскі == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую мужчынскую ролю ў тэлевізійным серыяле — драма}} [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] {{DEFAULTSORT:Оліфант Тымаці}} h22bt8obmc2vxzc2yfbjqqc3cu2okg5 0 805647 5133257 5123179 2026-04-28T09:40:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133257 wikitext text/x-wiki '''Казімеж Радзівілавіч''' (нар. [[8 чэрвеня]] [[1877|1877 г.]], памёр [[21 чэрвеня]] [[1946|1946 г.]] ) — [[брыгадны генерал]] Войска Польскага. == Біяграфія == Казімір Радзівілавіч нарадзіўся 8 чэрвеня 1877 г. Пра большасць кар'еры вядома скрайне мала. Служыў у званні генерал-лейтэнанта ў [[Войска Сярэдняй Літвы|войску Сярэдняй Літвы]], займаў пасаду інспектара артылерыі <ref name="PZL">{{Cite web|url=http://www.pzl24.pl/wiadomosci/351,ulica-generala-radziwillowicza|title=Ulica generała Radziwiłłowicza?|website=pzl24.pl|url-status=dead}}</ref> Пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў 1939 годзе і [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]] ён быў арыштаваны саветамі, пасля чаго вярнуўся на волю і далучыўся да арміі [[Армія Андэрса|генерала]] [[Армія Андэрса|Андэрса]]. Да канца жыцця ён заставаўся ў званні брыгаднага генерала. Памёр 21 чэрвеня 1946 года. Пахаваны на брытанскіх ваенных могілках у [[Аль-Кантара|Аль-Кантары]], [[Егіпет]] (участак 2-E-1). == Зноскі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Вайскоўцы Арміі Андэрса]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1946 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1877 годзе]] iyjxey80jrhcut9cv6302b68otdtz0d 0 806550 5133013 5129200 2026-04-27T13:58:51Z JerzyKundrat 174 5133013 wikitext text/x-wiki {{Раўніна |Назва = Балтыйская града |Тып = Узвышша |Выява = Aschberg.jpg |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 13|lat_sec = 25 |lon_dir = E|lon_deg = 18|lon_min = 07|lon_sec = 24 |Размяшчэнне = Данія/Германія/Польшча/Расія/Літва/Латвія/Беларусь |Пазіцыйная карта 1 = Еўропа }} '''Балтыйская града''' — паласа ўзгорыста-градавага рэльефу з азёрнымі катлавінамі ўздоўж паўднёвага і паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжаў [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]] ад [[Данія|Даніі]] на захадзе да р. [[Дзвіна]] на ўсходзе (у межах Германіі, Польшчы, краін Балтыі і часткова Беларусі). Даўжыня каля 1500 км, шырыня 80—90 км, вышыня да 329 м (г. [[Вяжыца]] недалёка ад г. Гданьск, Польшча). Пашыраны канцова-марэнны рэльеф, [[озы]], [[друмліны]], азёры (найбольшыя [[Мюрыц]], [[Снярдвы]], [[Мамры]]). Утварылася ў час апошняга зледзянення [[плейстацэн]]у. На поўдні да Балтыйскай грады прымыкаюць зандравыя раўніны, падзеленыя далінамі рэк на Мекленбургскае, Паморскае і Мазурскае паазер’і. У Беларусі да яе адносяць [[Браслаўская града|Браслаўскую граду]] і ўсходнюю частку [[Латгальскае ўзвышша|Латгальскага ўзвышша]]. Расліннасць — мяшаныя і хваёвыя лясы. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|2|Балтыйская града}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэльеф Германіі]] [[Катэгорыя:Узвышшы Латвіі]] [[Катэгорыя:Узвышшы Літвы]] [[Катэгорыя:Узвышшы Польшчы]] [[Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская раўніна]] b9brf8ro65rq3q1ifkenwjqx9bfl1u0 0 806690 5133010 5132825 2026-04-27T13:45:38Z Emilia Noah 155537 Шаблон. 5133010 wikitext text/x-wiki {{Тэрарыстычная атака}} [[Файл:Maraş shooting 2026.png|міні]] А 13:30 [[15 красавіка]] [[2026]] года ўзброены падлетак адкрыў агонь у двары школы імя Айсера Чаліка (г. [[Аніктшубата]], правінцыя [[Кахраманмараш (правінцыя)|Кахраманмараш]], [[Турцыя]]), пасля чаго пракраўся ўнутр і працягнуў напад у адным з класаў<ref>{{Cite web|url=https://medyascope.tv/2026/04/15/kahramanmarasta-ortaokula-silahli-saldiri-en-az-9-kisi-oldu/|title=Kahramanmaraş'ta ortaokula silahlı saldırı: 9 kişi hayatını kaybetti, 3'ü ağır 13 kişi yaralı|lang=tr|first=Haber|last=Merkezi|website=Medyascope|date=2026-04-15}}</ref>. У ходзе атакі было выкарыстана пяць адзінак агнястрэльнай зброі і сем магазінаў<ref>{{Cite web|url=https://www.sozcu.com.tr/kahramanmaras-ta-ogrenciler-kurtulmak-icin-camdan-atladi-p310512|title=Öğrenciler camdan atlayarak canlarını kurtardı - Sözcü Gazetesi|lang=tr|first=Derleyen: Ümit|last=Karadağ|website=www.sozcu.com.tr|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15}}</ref>. Загінулі 10 чалавек (адна з ахвяр памерла на наступны дзень у бальніцы ад атрыманых траўмаў<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/turkey-school-shootings-kahramanmaras-sanliurfa-5f3332b3242a64e9d2e6a3ba58072c05|title=Death toll from Turkey's second school shooting in a week rises to 10|lang=en|website=AP News|date=2026-04-16|access-date=2026-04-16}}</ref>.) і яшчэ 12 атрымалі раненні. Першапачаткова паведамлялася, што нападнік пакончыў з сабой, аднак пасля высветлілася, што яго скруцілі і абясшкодзілі настаўнікі і работнік сталовай; калі ж стралок паспрабаваў вырвацца, да іх падышоў да Неджметын Бекчы<ref>{{Cite web|url=https://oxu.az/ru/v-mire/kakimi-byli-poslednie-slova-shkolnika-ustroivshego-vooruzhennoe-napadenie-v-turcii|title=Какими были последние слова школьника, устроившего вооруженное нападение в Турции?|lang=ru|website=Oxu.az|date=2026-04-17|access-date=2026-04-19}}</ref>, кухар і бацька двух вучняў, у спробе спыніць параніў стрэлка ў нагу нажом са школьнай сталовай. У выніку нанесенай раны ім ненаўмысна была закранута сцегнавая артэрыя,што прывяло да смерці нападніка ад кровастраты<ref>{{Cite web|url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/live-kahramanmarasta-okulda-katliam-yapan-isa-aras-mersinlinin-babasi-ugur-mersinlinin-ifadesi-ortaya-cikti-7572182|title=son daki̇ka kahramanmaraş haberleri: Kahramanmaraş'ta okulda katliam yapan İsa Aras Mersinli'nin babasının ifadesi ortaya çıktı!|lang=tr|website=Milliyet|date=2026-04-16|access-date=2026-04-19}}</ref>. Інцыдэнт адбыўся праз 28 гадзін пасля іншага выпадку стральбы ў школе ў раёне Сіверэк правінцыі [[Шанлыўрфа (правінцыя)|Шанлыўрфа]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2026/04/14/europe/turkey-school-shooting-intl|title=Gunman opens fire at high school in Turkey, wounding at least 16|lang=en|first=Peter|last=Wilkinson|website=CNN|date=2026-04-14|access-date=2026-04-15}}</ref>. Стралок быў ідэнтыфікаваны як 14-гадовы Іса Арас Мерсінлі ({{lang-tr|Isa Aras Mersinli}}), вучань 8-га класа гэтай школы. Паведамляецца, што ён пракраўся ў школу са зброяй свайго бацькі, былога паліцэйскага, якую ён схаваў у заплечніку<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/15/four-killed-in-turkiyes-second-school-shooting-in-two-days|title=At least nine people killed in Turkiye’s second school shooting in two days|lang=en|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera|access-date=2026-04-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.piquenewsmagazine.com/world-news/student-kills-9-in-turkeys-second-school-shooting-in-2-days-12144227|title=Student kills 9 in Turkey's second school shooting in 2 days|lang=en|first=Share by|last=Email|website=Pique Newsmagazine|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|last2=Facebook|first2=Share on|last3=X|first3=Share on|last4=LinkedIn|first4=Share on|last5=Message|first5=Share via Text}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Красавік 2026 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 15 красавіка]] [[Катэгорыя:2026 год у Турцыі]] snj3v931q3dk92lclq72z2kxas7ki4p 0 806753 5133033 5131479 2026-04-27T15:59:03Z Aliaksei Lastouski 75892 5133033 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Выява = [[File:Stanisław Pigoń.png|thumb]] }} '''Станіслаў Пігань''' (нарадзіўся [[27 верасня]] [[1885|1885 г.]] у Камборні {{Sfn|Kłak|1983}}, памёр [[18 снежня]] [[1968|1968 г.]] у [[Кракаў|Кракаве]] ) — гісторык [[Польская літаратура|польскай літаратуры]], рэдактар, педагог, у 1926–1928 гадах [[рэктар]] [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя]].<ref>{{Cite web|url=https://pisarzeibadacze.ibl.edu.pl/haslo/3536/pigon-stanislaw|title=PIGOŃ Stanisław|website=Polscy pisarze i badacze literatury XX i XXI wieku}}</ref> Прафесар гісторыі польскай літаратуры ў Віленскім універсітэце імя Стэфана Баторыя (1921–1930), а затым у [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]] (1931–1960; з перапынкам 1939–1945). == Біяграфія == Паходзіў з беднай сялянскай сям'і. Яго шлях да прафесарскай пасады быў доўгім і поўным перашкод; сям'я неахвотна ўспрыняла яго рашэнне паступіць ва ўніверсітэт (галоўнай праблемай былі яго абмежаваныя фінансы). Дайшло нават да таго, што Станіслаў кінуў вучобу. Нарэшце, пасля заканчэння гімназіі ў 1906 г., яму ўдалося паехаць у Кракаў і пачаць вучобу. У 1906–1912 гадах вывучаў польскую філалогію ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]]. З 1 верасня 1908 г. па 31 жніўня 1909 г. праходзіў абавязковую вайсковую службу ў [[Сухапутныя сілы Аўстра-Венгрыі|аўстрыйскай арміі]] тэрмінам адзін год. Падчас вучобы ён актыўна ўдзельнічаў у асацыяцыі Eleusis (моладзевая арганізацыя, якая праз маральнае адраджэнне і нацыянальную адукацыю імкнулася вызваліць Польшчу ад палітычнага прыгнёту). Гэтая дзейнасць аказала значны ўплыў на яго асобу. У 1911 г. атрымаў доктарскую ступень у Ягелонскім універсітэце пад кіраўніцтвам Ігнацыя Хшаноўскага <ref name="ibl">{{Cite web|url=https://pisarzeibadacze.ibl.edu.pl/haslo/3536/pigon-stanislaw|title=Pigoń Stanisław|first=Marlena|last=Sęczek|website=pisarzeibadacze.ibl.edu.pl}}</ref> . Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ваяваў у шэрагах свайго галоўнага палка. Удзельнічаў, сярод іншага, ва ўзяцці бельгійскай крэпасці [[Намюр]]. Пасля вяртання на радзіму, з лістапада 1918 па жнівень 1919 года ўдзельнічаў як афіцэр польскага войска ў баях за Львоў і Перамышль. У верасні 1919 года заняў пасаду дацэнта гісторыі польскай літаратуры ў [[Універсітэт імя Адама Міцкевіча ў Познані|Познаньскім універсітэце]]. Тады ж наладзіў супрацоўніцтва з «Кур'ерам Познаньскім» (1919–1921), адным з вядучых выданняў [[Польская нацыянал-дэмакратыя|польскай нацыянал-дэмакратыі]]. У 1920 годзе ваяваў у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]], удзельнічаў у [[Варшаўская бітва (1920)|Варшаўскай бітве]]. У 1921 годзе абараніў хабілітацыю ў Ягелонскім універсітэце на падставе працы «''З эпохі Міцкевіча. Даследаванні і нарысы''» і ў тым жа годзе пераехаў у Вільню. === Віленскі перыяд === У якасці намесніка прафесара ўзначаліў кафедру гісторыі польскай літаратуры Універсітэта Стэфана Баторыя (УСБ). Неўзабаве быў прызначаны надзвычайным прафесарам, а ў 1924 годзе — звычайным прафесарам УСБ. У 1921/22 навучальным годзе выкладаў польскую мову ў [[Дзяржаўная гімназія імя Э. Ажэшкі ў Вільні|Дзяржаўнай гімназіі імя Э. Ажэшкі ў Вільні]]. У 1922 годзе стаў намеснікам старшыні аддзела I Таварыства сяброў навукі ў Вільні (з 1926 года — сакратар) і куратарам Кола паланістаў-слухачоў УСБ (з 1925 года — ганаровы член). У сувязі з даследаваннямі творчасці [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] выязджаў у Парыж (1922, 1927, 1929). Выконваў абавязкі старшыні Прафесійнага саюза польскіх літаратараў у Вільні. Разам з [[Марыян Здзяхоўскі|Марыянам Здзяхоўскім]] арганізаваў у 1926 годзе дыскусійны клуб пад назвай «Літаратурныя серады» (з 1929 года сустрэчы праходзілі ў так званай Келлі Канрада ў [[Базыльянскія муры (Вільня)|былым кляштары айцоў базыльянаў]]). У 1927–1928/29 быў рэктарам, а ў 1928/29–1929/30 — прарэктарам УСБ. Рэдагаваў серыю «Бібліятэка паланістычных прац» (1928–1930), якую выдавала Кола паланістаў-слухачоў УСБ; уваходзіў у рэдакцыйны камітэт часопіса, прысвечанага рэгіянальнай культуры былога Вялікага Княства Літоўскага, «Крыніца моцы» (1930–1931; з 1927 года публікаваў тут артыкулы). У Вільні замацаваўся абраны Піганоўскім кірунак даследаванняў: Міцкевіч і віленскае асяроддзе паэта. Пашырыліся таксама кантэксты, якія вызначалі генезіс яго творчасці. Гэты кірунак узбагаціўся рэаліямі і рознымі літаратурнымі і культурнымі фактамі, атрыманымі з архіваў і бібліятэк.<ref name=":0">{{Артыкул|спасылка=https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/85003|аўтар=Tadeusz Bujnicki|загаловак=Od celi Konrada : wileńskie badania i emocje Stanisława Pigonia|год=2018|doi=10.24425/rl.2018.124776}}</ref> Пасля сыходу [[Вінцэнт Лютаслаўскі|Вінцэнта Лютаслаўскага]] узначаліў [[Вільня|віленскую]] частку Элеўсінскага руху. У красавіку 1931 года перабраўся ў Кракаў, дзе быў запрошаны ўзначаліць кафедру Ягелонскага ўніверсітэта. === Спрэчка пра "Келлю Канрада" === Першы яе след можна знайсці ў «Віленскіх лістах» ад 19 мая 1921 года. Станіслаў Пігань, апісваючы сход Таварыства аматараў Вільні, пісаў пра выяўленую на ім «пачварную справу» — «збэшчанне» Келлі Канрада, занятай разам з кляштарнымі базыльянскімі будынкамі «паводле ўказа» [[Віленская беларуская гімназія|беларускай гімназіяй]]. Пігань, вызначаючы на падставе III часткі «Дзядоў» месцазнаходжанне келлі, нагадвае нерэалізаванае пастанову Гарадской рады Вільні аб наладжванні там пакоя міцкевічаўскіх рэліквій. Затым у тоне эмацыйнага ўзбурэння піша: <blockquote>У пастанове [...] перад Польшчай было ўтоена, які цяперашні выгляд гэтай келлі [...] Пра гэта выразна сказаў п. [[Вацлаў Студніцкі|В. Студніцкі]] на апошнім сходзе Тав. Аматараў Вільні і яшчэ раз нагадаў пра пачварную мярзоту збэшчання, якое было дапушчана адносна гэтай рэліквіі польскага пакутніцтва. Трэба, каб гэты голас разнёсся паўсюдна, каб даведалася ўся Польшча, што Келлю Канрада, Келлю Вялікай імправізацыі, ператварылі ў прыбіральню.</blockquote>Паводле здагадак Піганя, гэта было свядомым намерам, якое «выклюнулася» ў «чорнай душы» [[Іосіф (Сямашка)|Сямашкі]] (рэнегата, прыгнятальніка Уніі і польскасці). У 1921 годзе публікуе дваццацістаронкавую брашуру, пад назвай «''Келля Канрада. Дадатак да тапаграфіі «Дзядоў», часткі III''». У тым жа годзе выдае таксама артыкул пра келлю ў «''Тыднёвіку ілюстраваным''». У брашуры Пігань праводзіць дэтэктыўнае філалагічнае «расследаванне» для ўстанаўлення ўласнай тапаграфіі турэмных келляў і гіпатэтычнага вызначэння келлі Міцкевіча. Прымаючы дапушчэнне пра дакладнасць запомненых паэтам дэталяў, Пігань адказвае на пытанне пра месцазнаходжанне пралогу і трох першых сцэн драмы. І на падставе аналізу тэксту і яго суастаўлення з тапаграфіяй кляштара даследчык выдвігае тэзу, што «гэта крайняя келля правага крыла на першым паверсе»<ref name=":0" />. [[Антон Луцкевіч]] апублікаваў абвяржэнне абвінавачванняў у прафанацыі беларусамі міцкевічаскіх святынь і з уласнай лакалізацыяй "келлі Канрада". Паколькі "Тыднёвік ілюстраваны" адмовіўся браць яго артыкул для публікацыі, то Луцкевіч апублікаваў сваё абвярджэнне ў 1923 годзе ў “Заходняй Беларусі”, а таксама выдаў асобнымі брашурамі па-беларуску (“''Вязьніца Адама Міцкевіча''”)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://be.wikisource.org/wiki/%D0%92%D1%8F%D0%B7%D1%8C%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0_%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0|title=Вязьніца Адама Міцкевіча — Вікікрыніцы|website=be.wikisource.org|access-date=2026-04-23}}</ref> і па-польску (“''Prawda o celi Konrada: W setną rocznic''ę ''procesu filomatów”''). Ён даводзіў, што вязніца Мясцкевіча і філаматаў знаходзілася ў разбураным пазней будынку, які прылягаў непасрэдна да царквы Святой Троіцы ў Базыльянскіх мурах. Тое ж памяшканне, дзе месціліся клазэты, было прыбудаванае да кляштарных муроў праз колькі дзясяткаў гадоў пасля арышту філаматаў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/96242|title=Анатоль Сідарэвіч. Вучаніца і настаўнікі|website=Наша Ніва|date=2002-04-12|access-date=2026-04-23}}</ref>. Да пытання лакалізацыі Келлі Канрада, Пігань вярнуўся яшчэ раз у брашуры «''Няпраўда і праўда пра Келлю Канрада. Палемічны ліст''» (1924). Адрасатам палемікі з'яўляецца Антон Луцкевіч. Аднак галоўнай мэтай Піганя была не столькі спрэчка з беларускім дзеячом, колькі ўнясенне на падставе знойдзеных крыніц (інвентароў) паправак да ранейшых высноў. Яны ўказваюць на істотныя змены ў перабудове кляштара і пазнейшай дабудове той злашчаснай прыбіральні. На падставе знойдзеных дакументаў даследчык сцвярджаў: <blockquote>Келляй Канрада была [...] зала «музея», самая аддаленая, найбуйнейшая, адзіная з двума вокнамі на вызначаным адрэзку паверха. [...] Уваходзілі ў яе, як і ва ўсе іншыя келлі, з калідора направа, вокны яе выходзілі на сад. Адносна прыбіральні, якую лакалізавала камісія летам 1921 года, разгляданая келля знаходзіцца на два вокны бліжэй да лесвічнай клеткі, адсунутая на адзін пакой на захад<ref>S. Pigoń, Nieprawda i prawda o celi Konrada. Pismo polemiczne, Wilno 1924. S. 19.</ref>.</blockquote>Пігань змяніў сваё стаўленне да беларусаў, якіх раней трактаваў з відавочнай непрыязнасцю. Цяпер ён прызнаваў, што «''...у эмацыйных адносінах да Міцкевіча, у прызнанні пашаны матэрыяльных памятак па ім мы сыходзімся і разумеем адно аднаго''». І далей даследчык падкрэсліваў: «''Прызнаючы гэта, шчыра хацелася б злучыць узаемныя пачуцці і жаданні ў адзінства згоднай волі [...] З жалем гляджу сёння на свае вострыя словы ў брашуры 1921 года пра нядбайнасць у павазе да келлі. Яны былі балючымі, але не былі справядлівымі''»<ref>S. Pigoń, Nieprawda i prawda o celi Konrada, s. 21.</ref>. Паводле Тадэвуша Буйніцкага, сутыкненне Піганя з шматэтнічным і шматкультурным абшарам Віленшчыны змяніла яго ранейшую «палонацэнтрычную» перспектыву<ref name=":0" />. Даследаванні пра размяшчэнне Келлі Канрада мелі таксама практычную мэту. Ва ўсіх выступленнях Піганя паўтараўся заклік выкарыстаць яе як музейнае памяшканне або прызначыць для культурных мэтаў. Гэта патрабавала, аднак, вырашэння пытання правоў уласнасці. Падчас урачыстасцей 350-годдзя УСБ 10 кастрычніка 1929 года ўлады ваяводства перадалі віленскаму аддзелу Прафесійнага саюза польскіх літаратараў крыло былога кляштара базыльянаў, у якім паводле апошняй версіі Піганя знаходзілася Келля Канрада. На адкрыцці выступіў тагачасны старшыня віленскага Саюза літаратараў — Станіслаў Пігань. У гэтым выступленні асабліва выразна праявілася асабістае стаўленне вучонага да гэтай падзеі.<blockquote>З глыбокім, няздольным стрымацца хваляваннем прымаю гэтую частку будынка, перададзеную Абласной управай у карыстанне Саюзу польскіх літаратараў. Не ўтаю, што гэтае хваляванне мае таксама асабісты падтэкст. Праз столькі гадоў лёс гэтай келлі, дзе ў 1823–24 гадах трымалі пад вартай Міцкевіча, лёс гэтага памятнага месца, не ахопленага дагэтуль належнай пашанай, не акружанага агульнай і відавочнай глыбокай павагай, балеў мне як знявага, нанесеная памяці мінулага. Занепакоенасці з-за гэтай нядбайнасці, жалю з-за адмовы ад таго, што нам навязвалася як просты абавязак, я некалькі разоў паводле сіл даваў выраз.</blockquote>У сваім выступе Пігань звяртаўся да творцаў, каб яны зрабілі гэтае месца сваім «домам». У Келлю Канрада перабраліся з факультэта выяўленчых мастацтваў «Літаратурныя серады», тут праходзілі сходы саюза польскіх літаратараў, нарэшце паўстаў мастацкі кабарэт «Смаргонія», які спадкаваў традыцыі віленскіх [[Таварыства шубраўцаў|шубраўцаў]].<ref name=":0" /> === Спрэчка пра Дзядзы === Важная дыскусія ў вывучэнні спадчыны Адама Міцкевіча таксама разгарнулася датычна наконт свята Дзядоў. Пігань у катэгарычнай форме вызначыў месца Дзядоў у традыцыйным абрадавым календары: “<blockquote>Не можа падвяргацца сумненню тое, што [[Радаўніца]] — гэта абрад, які Міцкевіч бачыў у маладосці і які ўзяў за зыходную базу для сваёй паэмы. Але яна ў тыя часы адзначалася калектыўна, на могілках. Толькі ў ёй удзельнічаў ксёндз. Гэта менавіта так.<ref>Pigoń, Stanisław. Wołyńskie przewody – wiosenne święto zmarłych // Pigon S. Drzewiej i wczoraj: wśród zagadnień kultury i literatury. Kraków: Wydawnictwo Literackiew, 1966. S. 61-75.</ref></blockquote>Мяркуючы па форме і змесце абраду, прадстаўленага ў “Дзядах”, яны могуць адносіцца, на думку Піганя, толькі да беларускай вясенняй Радаўніцы і да аналагічных з ёю валынскіх “провадаў”, якія адзначаліся ў перыяд, блізкі да першай нядзелі пасля Вялікадня. У сваю чаргу [[Алімпія Свяневіч]] сцвярджала, што абрад Радаўніцы быў уведзены расійскімі ўладамі на беларускіх землях, што ён меў больш праваслаўны характар і павінен быў служыць аб’яднанню ўніятаў і праваслаўных. Яна лічыць, што крыніцаў абраду для Міцкевіча сталі восеньскія Дзяды, якія больш блізкія народнай, беларускай і ўніяцкай рэлігійнасці на гэтых землях<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3083421,%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D1%8B-%D1%9E%D0%BF%D0%BB%D1%8B%D1%9E-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%8E-%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%83-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0-%D0%BC%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0|title=Беларуская мова мела значны ўплыў на польскую мову Адама Міцкевіча - Беларуская Служба|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://prenumeruj.forumakademickie.pl/fa/2019/05/dziady-raz-jeszcze/|title=„Dziady” raz jeszcze|author=Marcin Lutomierski|website=Forum Akademickie}}</ref><ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://culture.pl/pl/superartykul/bialoruskie-dziady-mickiewicza-czyli-historia-po-drugiej-stronie-lustra|title=Białoruskie Dziady Mickiewicza, czyli historia po drugiej stronie lustra|website=Culture.pl|access-date=2026-04-23}}</ref>''.'' Гэтай пазіцыі прытрымліваюцца і сучасныя беларускія этнолагі. С. Быліна мяркуе, што апісаны ў А. Міцкевіча абрад трэба звязваць з асеннімі святкаваннямі, якія былі ўведзеныя з прыняццем хрысціянства дзеля выцяснення язычніцкіх звычаяў<ref>Быліна С. «Дзяды» Адама Міцкевіча і балта-славянскія вераванні // Адам Міцкевіч і сусветная культура: у 5 кн. – Мінск, 1998. – Кн. 4. – С. 71—78.</ref>. Этнограф В. Ліцвінка таксама прымяркоўвае міцкевічаўскае дзеянне менавіта да Змітраўскіх Дзядоў<ref>Ліцвінка В. А. Святы і абрады беларусаў. – Мінск, 1998. С. 153-154.</ref>. === Другая сусветная вайна і пасляваенны перыяд === На пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] быў арыштаваны ў складзе ''Sonderaktion Krakau'' разам з групай кракаўскіх прафесараў і зняволены ў нямецкім канцэнтрацыйным лагеры Заксенхаўзен. апісаў свой досвед у лагеры ва ''«Успамінах з лагера Заксенхаўзен 1939–40''». Заставаўся там да лютага 1940 года, адкуль вярнуўся ў Кракаў у першым эшалоне вызваленых прафесараў. У лагеры ў яго развілася сур'ёзная хвароба сэрца, якая пераследвала яго да канца жыцця. Вясной наступнага года пачаў падпольную выкладчыцкую дзейнасць. Быў членам [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] і Польскай акадэміі навук і мастацтваў. Апісаў сваё жыццё ў мемуарах ''«З Камборні ў свет»'' і « ''З пражы памяці:'' ''фрагменты ўспамінаў».'' Пігань засяроджваўся на літаратуры як сродку перадачы значных пазнавальных, ідэалагічных, адукацыйных і філасофскіх пасланняў, а таксама на яе ролі ў фарміраванні польскай нацыянальнай свядомасці. Ён быў дбайным даследчыкам і выдаўцом тэкстаў, якія маюць вырашальнае значэнне для разумення жыцця і творчасці вялікіх пісьменнікаў. Яго асабліва цікавілі перыяды [[Рамантызм|рамантызму]] і мадэрнізму, і перш за ўсё постаць і творчасць [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]. Пігонь таксама адкрыў для сябе творчасць карэнных сялянскіх пісьменнікаў; ён засяродзіўся на культуры польскай вёскі. Пасля смерці кніжная калекцыя Станіслава Піганя, якая налічвала 9351 том, была перададзена Педагагічнаму ўніверсітэту ў Жэшуве ў адпаведнасці з яго завяшчаннем. У 1913 годзе ажаніўся з Геленай Дулоўскай ( ''1891–1972'' ) <ref>{{Cite web|url=https://krakowsalwator.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=7349|title=Śp. Helena Pigoń. Cmentarz Parafialny w Krakowie|website=Grobonet. Ogólnopolska wyszukiwarka osób pochowanych}}</ref>, з якой працаваў у рэдакцыі часопіса «Іскра». Іх сынамі былі Кшыштаф (хімік, памёр у 2001 годзе) <ref>{{Cite web|url=https://krakowsalwator.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=14642|title=Śp. Krzysztof Pigoń. Cmentarz Parafialny w Krakowie|website=Grobonet. Ogólnopolska wyszukiwarka osób pochowanych}}</ref> і Анджэй (біёлаг). Памёр у Кракаве і быў пахаваны на могілках Сальватар (сектар SC2, шэраг 8, магіла нумар 17) <ref>{{Cite web|url=https://krakowsalwator.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=6859|title=Śp. Stanisław Pigoń. Cmentarz Parafialny w Krakowie|website=Grobonet. Ogólnopolska wyszukiwarka osób pochowanych}}</ref> . == Крыніцы == [[Файл:Grób_prof._Stanisława_Pigonia.jpg|міні|Магіла прафесара Станіслава Пігоня на могілках Сальватар у Кракаве]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1968 годзе]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Ягелонскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Вязні канцлагера Заксенгаўзен]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1885 годзе]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Сцяг Працы» I ступені]] [[Катэгорыя:Правадзейныя члены Польскай Акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]] <references /> [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы]] [[Катэгорыя:Філолагі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Кракаве]] a18oqxey42awkdu4h4knwji53jrnzv5 5133045 5133033 2026-04-27T17:06:26Z Aliaksei Lastouski 75892 5133045 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Выява = [[File:Stanisław Pigoń.png|thumb]] }} '''Станіслаў Пігань''' (польск. Stanisław Pigoń, [[27 верасня]] [[1885|1885 г.]], Камборня - [[18 снежня]] [[1968|1968 г.]], [[Кракаў]]) — гісторык [[Польская літаратура|польскай літаратуры]], рэдактар, педагог, у 1927–1928 гадах [[рэктар]] [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя]].<ref>{{Cite web|url=https://pisarzeibadacze.ibl.edu.pl/haslo/3536/pigon-stanislaw|title=PIGOŃ Stanisław|website=Polscy pisarze i badacze literatury XX i XXI wieku}}</ref> Прафесар гісторыі польскай літаратуры ў Віленскім універсітэце імя Стэфана Баторыя (1921–1930), а затым у [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]] (1931–1960; з перапынкам 1939–1945). == Біяграфія == Паходзіў з беднай сялянскай сям'і. Яго шлях да прафесарскай пасады быў доўгім і поўным перашкод; сям'я неахвотна ўспрыняла яго рашэнне паступіць ва ўніверсітэт (галоўнай праблемай былі яго абмежаваныя фінансы). Дайшло нават да таго, што Станіслаў кінуў вучобу. Нарэшце, пасля заканчэння гімназіі ў 1906 г., яму ўдалося паехаць у Кракаў і пачаць вучобу. У 1906–1912 гадах вывучаў польскую філалогію ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]]. З 1 верасня 1908 г. па 31 жніўня 1909 г. праходзіў абавязковую вайсковую службу ў [[Сухапутныя сілы Аўстра-Венгрыі|аўстрыйскай арміі]] тэрмінам адзін год. Падчас вучобы ён актыўна ўдзельнічаў у асацыяцыі Eleusis (моладзевая арганізацыя, якая праз маральнае адраджэнне і нацыянальную адукацыю імкнулася вызваліць Польшчу ад палітычнага прыгнёту). Гэтая дзейнасць аказала значны ўплыў на яго асобу. У 1911 г. атрымаў доктарскую ступень у Ягелонскім універсітэце пад кіраўніцтвам Ігнацыя Хшаноўскага <ref name="ibl">{{Cite web|url=https://pisarzeibadacze.ibl.edu.pl/haslo/3536/pigon-stanislaw|title=Pigoń Stanisław|first=Marlena|last=Sęczek|website=pisarzeibadacze.ibl.edu.pl}}</ref> . Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ваяваў у шэрагах свайго галоўнага палка. Удзельнічаў, сярод іншага, ва ўзяцці бельгійскай крэпасці [[Намюр]]. Пасля вяртання на радзіму, з лістапада 1918 па жнівень 1919 года ўдзельнічаў як афіцэр польскага войска ў баях за Львоў і Перамышль. У верасні 1919 года заняў пасаду дацэнта гісторыі польскай літаратуры ў [[Універсітэт імя Адама Міцкевіча ў Познані|Познаньскім універсітэце]]. Тады ж наладзіў супрацоўніцтва з «Кур'ерам Познаньскім» (1919–1921), адным з вядучых выданняў [[Польская нацыянал-дэмакратыя|польскай нацыянал-дэмакратыі]]. У 1920 годзе ваяваў у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]], удзельнічаў у [[Варшаўская бітва (1920)|Варшаўскай бітве]]. У 1921 годзе абараніў хабілітацыю ў Ягелонскім універсітэце на падставе працы «''З эпохі Міцкевіча. Даследаванні і нарысы''» і ў тым жа годзе пераехаў у Вільню. === Віленскі перыяд === У якасці намесніка прафесара ўзначаліў кафедру гісторыі польскай літаратуры Універсітэта Стэфана Баторыя (УСБ). Неўзабаве быў прызначаны надзвычайным прафесарам, а ў 1924 годзе — звычайным прафесарам УСБ. У 1921/22 навучальным годзе выкладаў польскую мову ў [[Дзяржаўная гімназія імя Э. Ажэшкі ў Вільні|Дзяржаўнай гімназіі імя Э. Ажэшкі ў Вільні]]. У 1922 годзе стаў намеснікам старшыні аддзела I Таварыства сяброў навукі ў Вільні (з 1926 года — сакратар) і куратарам Кола паланістаў-слухачоў УСБ (з 1925 года — ганаровы член). У сувязі з даследаваннямі творчасці [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] выязджаў у Парыж (1922, 1927, 1929). Выконваў абавязкі старшыні Прафесійнага саюза польскіх літаратараў у Вільні. Разам з [[Марыян Здзяхоўскі|Марыянам Здзяхоўскім]] арганізаваў у 1926 годзе дыскусійны клуб пад назвай «Літаратурныя серады» (з 1929 года сустрэчы праходзілі ў так званай Келлі Канрада ў [[Базыльянскія муры (Вільня)|былым кляштары айцоў базыльянаў]]). У 1927–1928 быў рэктарам, а ў 1928/29–1929/30 — прарэктарам УСБ. Рэдагаваў серыю «Бібліятэка паланістычных прац» (1928–1930), якую выдавала Кола паланістаў-слухачоў УСБ; уваходзіў у рэдакцыйны камітэт часопіса, прысвечанага рэгіянальнай культуры былога Вялікага Княства Літоўскага, «Крыніца моцы» (1930–1931; з 1927 года публікаваў тут артыкулы). У Вільні замацаваўся абраны Піганоўскім кірунак даследаванняў: Міцкевіч і віленскае асяроддзе паэта. Пашырыліся таксама кантэксты, якія вызначалі генезіс яго творчасці. Гэты кірунак узбагаціўся рэаліямі і рознымі літаратурнымі і культурнымі фактамі, атрыманымі з архіваў і бібліятэк.<ref name=":0">{{Артыкул|спасылка=https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/85003|аўтар=Tadeusz Bujnicki|загаловак=Od celi Konrada : wileńskie badania i emocje Stanisława Pigonia|год=2018|doi=10.24425/rl.2018.124776}}</ref> Пасля сыходу [[Вінцэнт Лютаслаўскі|Вінцэнта Лютаслаўскага]] узначаліў [[Вільня|віленскую]] частку Элеўсінскага руху. У красавіку 1931 года перабраўся ў Кракаў, дзе быў запрошаны ўзначаліць кафедру Ягелонскага ўніверсітэта. === Спрэчка пра "Келлю Канрада" === Першы яе след можна знайсці ў «Віленскіх лістах» ад 19 мая 1921 года. Станіслаў Пігань, апісваючы сход Таварыства аматараў Вільні, пісаў пра выяўленую на ім «пачварную справу» — «збэшчанне» Келлі Канрада, занятай разам з кляштарнымі базыльянскімі будынкамі «паводле ўказа» [[Віленская беларуская гімназія|беларускай гімназіяй]]. Пігань, вызначаючы на падставе III часткі «Дзядоў» месцазнаходжанне келлі, нагадвае нерэалізаванае пастанову Гарадской рады Вільні аб наладжванні там пакоя міцкевічаўскіх рэліквій. Затым у тоне эмацыйнага ўзбурэння піша: <blockquote>У пастанове [...] перад Польшчай было ўтоена, які цяперашні выгляд гэтай келлі [...] Пра гэта выразна сказаў п. [[Вацлаў Студніцкі|В. Студніцкі]] на апошнім сходзе Тав. Аматараў Вільні і яшчэ раз нагадаў пра пачварную мярзоту збэшчання, якое было дапушчана адносна гэтай рэліквіі польскага пакутніцтва. Трэба, каб гэты голас разнёсся паўсюдна, каб даведалася ўся Польшча, што Келлю Канрада, Келлю Вялікай імправізацыі, ператварылі ў прыбіральню.</blockquote>Паводле здагадак Піганя, гэта было свядомым намерам, якое «выклюнулася» ў «чорнай душы» [[Іосіф (Сямашка)|Сямашкі]] (рэнегата, прыгнятальніка Уніі і польскасці). У 1921 годзе публікуе дваццацістаронкавую брашуру, пад назвай «''Келля Канрада. Дадатак да тапаграфіі «Дзядоў», часткі III''». У тым жа годзе выдае таксама артыкул пра келлю ў «''Тыднёвіку ілюстраваным''». У брашуры Пігань праводзіць дэтэктыўнае філалагічнае «расследаванне» для ўстанаўлення ўласнай тапаграфіі турэмных келляў і гіпатэтычнага вызначэння келлі Міцкевіча. Прымаючы дапушчэнне пра дакладнасць запомненых паэтам дэталяў, Пігань адказвае на пытанне пра месцазнаходжанне пралогу і трох першых сцэн драмы. І на падставе аналізу тэксту і яго суастаўлення з тапаграфіяй кляштара даследчык выдвігае тэзу, што «гэта крайняя келля правага крыла на першым паверсе»<ref name=":0" />. [[Антон Луцкевіч]] апублікаваў абвяржэнне абвінавачванняў у прафанацыі беларусамі міцкевічаскіх святынь і з уласнай лакалізацыяй "келлі Канрада". Паколькі "Тыднёвік ілюстраваны" адмовіўся браць яго артыкул для публікацыі, то Луцкевіч апублікаваў сваё абвярджэнне ў 1923 годзе ў “Заходняй Беларусі”, а таксама выдаў асобнымі брашурамі па-беларуску (“''Вязьніца Адама Міцкевіча''”)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://be.wikisource.org/wiki/%D0%92%D1%8F%D0%B7%D1%8C%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0_%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0|title=Вязьніца Адама Міцкевіча — Вікікрыніцы|website=be.wikisource.org|access-date=2026-04-23}}</ref> і па-польску (“''Prawda o celi Konrada: W setną rocznic''ę ''procesu filomatów”''). Ён даводзіў, што вязніца Мясцкевіча і філаматаў знаходзілася ў разбураным пазней будынку, які прылягаў непасрэдна да царквы Святой Троіцы ў Базыльянскіх мурах. Тое ж памяшканне, дзе месціліся клазэты, было прыбудаванае да кляштарных муроў праз колькі дзясяткаў гадоў пасля арышту філаматаў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/96242|title=Анатоль Сідарэвіч. Вучаніца і настаўнікі|website=Наша Ніва|date=2002-04-12|access-date=2026-04-23}}</ref>. Да пытання лакалізацыі Келлі Канрада, Пігань вярнуўся яшчэ раз у брашуры «''Няпраўда і праўда пра Келлю Канрада. Палемічны ліст''» (1924). Адрасатам палемікі з'яўляецца Антон Луцкевіч. Аднак галоўнай мэтай Піганя была не столькі спрэчка з беларускім дзеячом, колькі ўнясенне на падставе знойдзеных крыніц (інвентароў) паправак да ранейшых высноў. Яны ўказваюць на істотныя змены ў перабудове кляштара і пазнейшай дабудове той злашчаснай прыбіральні. На падставе знойдзеных дакументаў даследчык сцвярджаў: <blockquote>Келляй Канрада была [...] зала «музея», самая аддаленая, найбуйнейшая, адзіная з двума вокнамі на вызначаным адрэзку паверха. [...] Уваходзілі ў яе, як і ва ўсе іншыя келлі, з калідора направа, вокны яе выходзілі на сад. Адносна прыбіральні, якую лакалізавала камісія летам 1921 года, разгляданая келля знаходзіцца на два вокны бліжэй да лесвічнай клеткі, адсунутая на адзін пакой на захад<ref>S. Pigoń, Nieprawda i prawda o celi Konrada. Pismo polemiczne, Wilno 1924. S. 19.</ref>.</blockquote>Пігань змяніў сваё стаўленне да беларусаў, якіх раней трактаваў з відавочнай непрыязнасцю. Цяпер ён прызнаваў, што «''...у эмацыйных адносінах да Міцкевіча, у прызнанні пашаны матэрыяльных памятак па ім мы сыходзімся і разумеем адно аднаго''». І далей даследчык падкрэсліваў: «''Прызнаючы гэта, шчыра хацелася б злучыць узаемныя пачуцці і жаданні ў адзінства згоднай волі [...] З жалем гляджу сёння на свае вострыя словы ў брашуры 1921 года пра нядбайнасць у павазе да келлі. Яны былі балючымі, але не былі справядлівымі''»<ref>S. Pigoń, Nieprawda i prawda o celi Konrada, s. 21.</ref>. Паводле Тадэвуша Буйніцкага, сутыкненне Піганя з шматэтнічным і шматкультурным абшарам Віленшчыны змяніла яго ранейшую «палонацэнтрычную» перспектыву<ref name=":0" />. Даследаванні пра размяшчэнне Келлі Канрада мелі таксама практычную мэту. Ва ўсіх выступленнях Піганя паўтараўся заклік выкарыстаць яе як музейнае памяшканне або прызначыць для культурных мэтаў. Гэта патрабавала, аднак, вырашэння пытання правоў уласнасці. Падчас урачыстасцей 350-годдзя УСБ 10 кастрычніка 1929 года ўлады ваяводства перадалі віленскаму аддзелу Прафесійнага саюза польскіх літаратараў крыло былога кляштара базыльянаў, у якім паводле апошняй версіі Піганя знаходзілася Келля Канрада. На адкрыцці выступіў тагачасны старшыня віленскага Саюза літаратараў — Станіслаў Пігань. У гэтым выступленні асабліва выразна праявілася асабістае стаўленне вучонага да гэтай падзеі.<blockquote>З глыбокім, няздольным стрымацца хваляваннем прымаю гэтую частку будынка, перададзеную Абласной управай у карыстанне Саюзу польскіх літаратараў. Не ўтаю, што гэтае хваляванне мае таксама асабісты падтэкст. Праз столькі гадоў лёс гэтай келлі, дзе ў 1823–24 гадах трымалі пад вартай Міцкевіча, лёс гэтага памятнага месца, не ахопленага дагэтуль належнай пашанай, не акружанага агульнай і відавочнай глыбокай павагай, балеў мне як знявага, нанесеная памяці мінулага. Занепакоенасці з-за гэтай нядбайнасці, жалю з-за адмовы ад таго, што нам навязвалася як просты абавязак, я некалькі разоў паводле сіл даваў выраз.</blockquote>У сваім выступе Пігань звяртаўся да творцаў, каб яны зрабілі гэтае месца сваім «домам». У Келлю Канрада перабраліся з факультэта выяўленчых мастацтваў «Літаратурныя серады», тут праходзілі сходы саюза польскіх літаратараў, нарэшце паўстаў мастацкі кабарэт «Смаргонія», які спадкаваў традыцыі віленскіх [[Таварыства шубраўцаў|шубраўцаў]].<ref name=":0" /> === Спрэчка пра Дзядзы === Важная дыскусія ў вывучэнні спадчыны Адама Міцкевіча таксама разгарнулася датычна наконт свята Дзядоў. Пігань у катэгарычнай форме вызначыў месца Дзядоў у традыцыйным абрадавым календары: “<blockquote>Не можа падвяргацца сумненню тое, што [[Радаўніца]] — гэта абрад, які Міцкевіч бачыў у маладосці і які ўзяў за зыходную базу для сваёй паэмы. Але яна ў тыя часы адзначалася калектыўна, на могілках. Толькі ў ёй удзельнічаў ксёндз. Гэта менавіта так.<ref>Pigoń, Stanisław. Wołyńskie przewody – wiosenne święto zmarłych // Pigon S. Drzewiej i wczoraj: wśród zagadnień kultury i literatury. Kraków: Wydawnictwo Literackiew, 1966. S. 61-75.</ref></blockquote>Мяркуючы па форме і змесце абраду, прадстаўленага ў “Дзядах”, яны могуць адносіцца, на думку Піганя, толькі да беларускай вясенняй Радаўніцы і да аналагічных з ёю валынскіх “провадаў”, якія адзначаліся ў перыяд, блізкі да першай нядзелі пасля Вялікадня. У сваю чаргу [[Алімпія Свяневіч]] сцвярджала, што абрад Радаўніцы быў уведзены расійскімі ўладамі на беларускіх землях, што ён меў больш праваслаўны характар і павінен быў служыць аб’яднанню ўніятаў і праваслаўных. Яна лічыць, што крыніцаў абраду для Міцкевіча сталі восеньскія Дзяды, якія больш блізкія народнай, беларускай і ўніяцкай рэлігійнасці на гэтых землях<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3083421,%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D1%8B-%D1%9E%D0%BF%D0%BB%D1%8B%D1%9E-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%8E-%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%83-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0-%D0%BC%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0|title=Беларуская мова мела значны ўплыў на польскую мову Адама Міцкевіча - Беларуская Служба|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://prenumeruj.forumakademickie.pl/fa/2019/05/dziady-raz-jeszcze/|title=„Dziady” raz jeszcze|author=Marcin Lutomierski|website=Forum Akademickie}}</ref><ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://culture.pl/pl/superartykul/bialoruskie-dziady-mickiewicza-czyli-historia-po-drugiej-stronie-lustra|title=Białoruskie Dziady Mickiewicza, czyli historia po drugiej stronie lustra|website=Culture.pl|access-date=2026-04-23}}</ref>''.'' Гэтай пазіцыі прытрымліваюцца і сучасныя беларускія этнолагі. С. Быліна мяркуе, што апісаны ў А. Міцкевіча абрад трэба звязваць з асеннімі святкаваннямі, якія былі ўведзеныя з прыняццем хрысціянства дзеля выцяснення язычніцкіх звычаяў<ref>Быліна С. «Дзяды» Адама Міцкевіча і балта-славянскія вераванні // Адам Міцкевіч і сусветная культура: у 5 кн. – Мінск, 1998. – Кн. 4. – С. 71—78.</ref>. Этнограф В. Ліцвінка таксама прымяркоўвае міцкевічаўскае дзеянне менавіта да Змітраўскіх Дзядоў<ref>Ліцвінка В. А. Святы і абрады беларусаў. – Мінск, 1998. С. 153-154.</ref>. === Другая сусветная вайна і пасляваенны перыяд === На пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] быў арыштаваны ў складзе ''Sonderaktion Krakau'' разам з групай кракаўскіх прафесараў і зняволены ў нямецкім канцэнтрацыйным лагеры Заксенхаўзен. апісаў свой досвед у лагеры ва ''«Успамінах з лагера Заксенхаўзен 1939–40''». Заставаўся там да лютага 1940 года, адкуль вярнуўся ў Кракаў у першым эшалоне вызваленых прафесараў. У лагеры ў яго развілася сур'ёзная хвароба сэрца, якая пераследвала яго да канца жыцця. Вясной наступнага года пачаў падпольную выкладчыцкую дзейнасць. Быў членам [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] і Польскай акадэміі навук і мастацтваў. Апісаў сваё жыццё ў мемуарах ''«З Камборні ў свет»'' і « ''З пражы памяці:'' ''фрагменты ўспамінаў».'' Пігань засяроджваўся на літаратуры як сродку перадачы значных пазнавальных, ідэалагічных, адукацыйных і філасофскіх пасланняў, а таксама на яе ролі ў фарміраванні польскай нацыянальнай свядомасці. Ён быў дбайным даследчыкам і выдаўцом тэкстаў, якія маюць вырашальнае значэнне для разумення жыцця і творчасці вялікіх пісьменнікаў. Яго асабліва цікавілі перыяды [[Рамантызм|рамантызму]] і мадэрнізму, і перш за ўсё постаць і творчасць [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]. Пігонь таксама адкрыў для сябе творчасць карэнных сялянскіх пісьменнікаў; ён засяродзіўся на культуры польскай вёскі. Пасля смерці кніжная калекцыя Станіслава Піганя, якая налічвала 9351 том, была перададзена Педагагічнаму ўніверсітэту ў Жэшуве ў адпаведнасці з яго завяшчаннем. У 1913 годзе ажаніўся з Геленай Дулоўскай ( ''1891–1972'' ) <ref>{{Cite web|url=https://krakowsalwator.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=7349|title=Śp. Helena Pigoń. Cmentarz Parafialny w Krakowie|website=Grobonet. Ogólnopolska wyszukiwarka osób pochowanych}}</ref>, з якой працаваў у рэдакцыі часопіса «Іскра». Іх сынамі былі Кшыштаф (хімік, памёр у 2001 годзе) <ref>{{Cite web|url=https://krakowsalwator.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=14642|title=Śp. Krzysztof Pigoń. Cmentarz Parafialny w Krakowie|website=Grobonet. Ogólnopolska wyszukiwarka osób pochowanych}}</ref> і Анджэй (біёлаг). Памёр у Кракаве і быў пахаваны на могілках Сальватар (сектар SC2, шэраг 8, магіла нумар 17) <ref>{{Cite web|url=https://krakowsalwator.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=6859|title=Śp. Stanisław Pigoń. Cmentarz Parafialny w Krakowie|website=Grobonet. Ogólnopolska wyszukiwarka osób pochowanych}}</ref> . == Крыніцы == [[Файл:Grób_prof._Stanisława_Pigonia.jpg|міні|Магіла прафесара Станіслава Пігоня на могілках Сальватар у Кракаве]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1968 годзе]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Ягелонскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Вязні канцлагера Заксенгаўзен]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1885 годзе]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Сцяг Працы» I ступені]] [[Катэгорыя:Правадзейныя члены Польскай Акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]] <references /> [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы]] [[Катэгорыя:Філолагі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Кракаве]] g5suxccr6cl646omzjmmcozh79yg59o 0 806826 5133042 5131473 2026-04-27T16:58:42Z Lš-k. 16740 5133042 wikitext text/x-wiki '''Нацыяна́л-дэмакраты́зм''' — кірунак грамадска-палітычнай думкі, які спалучае агульнадэмакратычныя ідэі і мэты з задачамі сацыяльнага і нацыянальнага вызвалення прыгнечаных народаў. Яго ідэйныя вытокі ляжаць ў ідэалогіі [[Асветніцтва]], якая была цесна звязана з рэвалюцыйна-дэмакратычным і нацыянальна-вызваленчым рухам за дасягненне палітычнай самастойнасці, адраджэнне [[Нацыянальная самасвядомасць|нацыянальнай самасвядомасці]] і культуры<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Нацыянал-дэмакратызм|том=11|старонкі=221—222}}</ref>. За ўстанаўленне ў дзяржаве [[суверэнітэт]]у народаў на аснове грамадскага дагавору, ажыццяўленне [[Гуманізм|гуманістычных]] ідэалаў сацыяльнай справядлівасці, [[Дэмакратыя|дэмакратыі]] і свабоды людзей выступалі [[Вальтэр]], [[Поль Анры Гольбах|П. Гольбах]], [[Дэні Дзідро|Д. Дзідро]], [[Жан-Жак Русо|Ж. Ж. Русо]] ([[Францыя]]), [[Джон Лок|Дж. Лок]], [[Фрэнсіс Бэкан|Ф. Бэкан]] ([[Англія]]), [[Джонатан Свіфт|Дж. Свіфт]] ([[Ірландыя]]), [[Готхальд Эфраім Лесінг|Г. Лесінг]], [[Фрыдрых Шылер|Ф. Шылер]], [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|І. В. Гётэ]] ([[Германія]]), беларускія мысліцелі-асветнікі [[Бенядзікт Дабшэвіч|Б. Дабшэвіч]], [[Георгій (Каніскі)|Г. Каніскі]], [[Ілья Капіевіч|І. Капіевіч]], [[Марцін Матушэвіч|М. Матушэвіч]], [[Казімір Нарбут|К. Нарбут]], [[Адам Нарушэвіч|А. Нарушэвіч]], [[Геранім Страйноўскі|І. Страйноўскі]] і іншыя. Гэтыя ідэі далей развіты ў эпоху фарміравання [[нацыя|нацый]] і стварэння [[Нацыянальная дзяржава|нацыянальных дзяржаў]] у [[Заходняя Еўропа|Заходняй]] і [[Усходняя Еўропа|Усходняй]] Еўропе, [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]], пазней у нацыянальна-вызваленчым руху [[Каланіялізм|каланіяльных]] краін<ref name="БелЭн" />. == У Беларусі == === Фарміраванне === На [[Беларусь|Беларусі]] фарміраванне ідэалогіі нацыянал-дэмакратызму непасрэдна звязана з паспяваннем сацыяльна-эканамічных і [[Дэмакратыя|дэмакратычных]] пераўтварэнняў у грамадстве па забеспячэнні суверэнных правоў беларускага народа на самастойнае палітычнае і культурнае развіццё. Перадумовы для яго ўзнікнення складаліся ў працэсе развіцця [[беларусазнаўства]], культурна-асветніцкай і выхаваўчай дзейнасці патрыятычных арганізацый, таварыстваў [[Таварыства філаматаў|філаматаў]] і [[Таварыства філарэтаў|філарэтаў]] у [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], нелегальнага «[[Дэмакратычнае таварыства|Дэмакратычнага таварыства]]» ў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыцынскай акадэміі]] і інш. Важную ролю ў пашырэнні гэтых ідэй адыгралі [[Кастусь Каліноўскі|К. Каліноўскі]] і яго «[[Лісты з-пад шыбеніцы]]», газеты «[[Мужыцкая праўда]]», часопіс «[[Гоман (часопіс, 1884)|Гомон]]». Самастойны характар гісторыі, сацыяльныя і нацыянальныя правы беларусаў, у тым ліку права на развіццё [[Беларуская мова|беларускай мовы]] і [[Культура Беларусі|культуры]], стварэнне беларускай дзяржаўнасці, паказвалі і абгрунтавалі ў сваіх творах [[Францішак Багушэвіч|Ф. Багушэвіч]], [[Янка Лучына|Я. Лучына]] (І. Л. Hecлухоўскі), [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|М. В. Доўнар-Запольскі]], [[Усевалад Макаравіч Ігнатоўскі|У. М. Ігнатоўскі]], [[Янка Купала|Я. Купала]], [[Якуб Колас|Я. Колас]], [[Максім Багдановіч|М. Багдановіч]], [[Адам Гурыновіч|А. Г. Гурыновіч]], вучоныя-[[Славістыка|славісты]] і [[Этнаграфія|этнографы]] [[Мікалай Андрэевіч Янчук|М. А. Янчук]], [[Уладзімір Мікалаевіч Дабравольскі|У. М. Дабравольскі]], [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я. Ф. Карскі]], [[Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі|М. Я. Нікіфароўскі]], [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Е. Р. Раманаў]], [[Ісак Абрамавіч Сербаў|І. А. Сербаў]], [[Аляксандр Казіміравіч Сержпутоўскі|А. К. Сержпутоўскі]] і іншыя. Тэарэтычнаму абгрунтаванню права беларускага народа на развіццё сваёй дзяржаўнасці, мовы і культуры шмат увагі аддавалі газеты «[[Наша доля]]» і «[[Наша Ніва (1906)|Наша ніва]]». На платформе нацыянал-дэмакратызму стаялі [[Беларуская сацыялістычная грамада]] (1903—1918), беларускія нацыянальныя грамадскія арганізацыі на чале з [[Беларускі народны камітэт|Беларускім народным камітэтам]] у [[Вільня|Вільні]], нацыянальныя арганізацыі, таварыствы, гурткі, суполкі і згуртаванні ў [[Петраград]]зе, [[Масква|Маскве]], [[Яраслаўль|Яраслаўлі]] і іншых гарадах, дзе было шмат беларусаў-бежанцаў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], рабочых, салдат, матросаў<ref name="БелЭн" />. Мэта ўтварэння беларускай дзяржаўнасці (ў форме аўтаномнай часткі [[Расійская рэспубліка|Расійскай дэмакратычнай рэспублікі]], літоўска-беларускай канфедэрацыі або незалежнай дзяржавы) аб’ядноўвала ўсе плыні беларускага нацыянальнага руху, на якія ён пачаў размяжоўвацца пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] 1917 года і канчаткова раскалоўся пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] 1917 года, абвяшчэння [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] і ўтварэння [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]]<ref name="БелЭн" />. Ідэолагі і кіраўнікі БНР ([[Антон Луцкевіч|А. І. Луцкевіч]], [[Іван Луцкевіч|І. І. Луцкевіч]], [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ю. Ластоўскі]], [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Я. Ю. Лёсік]], [[Пётр Антонавіч Крачэўскі|П. А. Крачэўскі]], [[Іван Мікітавіч Серада|І. М. Серада]], [[Аркадзь Антонавіч Смоліч|А. А. Смоліч]] і іншыя) лічылі, што толькі беларуская нацыянальная ўлада вырашыць праблему ўпарадкавання палітычнай улады, а [[федэрацыя]] магчыма толькі праз незалежнасць Беларусі і іншых састаўных частак [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref name="ЭГБ">{{Крыніцы/ЭГБ|артыкул=Нацыянал-дэмакратызм|том=5|старонкі=304—305}}</ref>. === Перыяд БССР === Практычным увасабленнем ідэалогіі нацыянал-дэмакратызму была палітыка [[Беларусізацыя|беларусізацыі]], ажыццяўленне якой у 1920-я гады дазволіла сфарміраваць нацыянальную сістэму адукацыі, сродкі масавай інфармацыі, кнігавыдавецкую справу і актывізаваць удзел беларусаў у культурным і гаспадарчым жыцці. У сярэдзіне 1920-х гадоў [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|Камуністычная партыя]] абвясціла нацыянал-дэмакратызм «контррэвалюцыйнай плынню», «[[Правы ухіл|правым ухілам]]», «варожай антысавецкай ідэалогіяй і практыкай». У рашэннях [[VII з’езд КП(б)Б|VII]] (1923) і [[IX з’езд КП(б)Б|IX]] (1925) з’ездаў КП(б)Б вызначана пазіцыя рашучай барацьбы з любымі адхіленнямі нацыянальнай палітыкі, у тым ліку вялікадзяржаўным [[шавінізм]]ам і мясцовым [[нацыяналізм]]ам, супраць ажыццяўлення нацыяналістычных ідэалаў, адраджэння буржуазна-дэмакратычнай дзяржаўнасці. Дэталёвы аналіз сутнасці нацыянал-дэмакратызму і формаў яго праяўлення даў сакавіцкі [[Пленум Цэнтральнага камітэта КПБ|пленум ЦК КП(б)Б]] 1926 года. У яго рэзалюцыі «Аб рабоце сярод інтэлігенцыі» адзначалася, што ў радах беларускай інтэлігенцыі па абодва бакі граніцы (БССР і [[Заходняя Беларусь]]) адбываецца далейшая крышталізацыя нацыянал-дэмакратычных настрояў і ідэй, якія праяўляюцца ў адмаўленні [[Дыктатура пралетарыяту|дыктатуры пралетарыяту]], імкненні да палітычнага ўраўнавання [[сялянства]] з [[Рабочы клас|рабочым класам]], да так званай «сялянскай» ([[Кулак (селянін)|кулацкай]]) улады і ў наступальнай лініі ў адносінах да [[Нацыянальная меншасць|нацыянальных меншасцей]]. Сярод інтэлігенцыі выдзялялася група, якая прадстаўляе нацыянал-дэмакратызм і актыўна варожая палітыцы партыі. У дакументах [[XI з’езд КП(б)Б|XI з’езда КП(б)Б]] 1927 года адзначалася, што калі нацыянал-дэмакратызм у Беларусі ў мінулым быў прагрэсіўнай з’явай, змагаўся з [[самадзяржаўе]]м і даваў адпор прыгнечанню з боку рускага царызму, то ва ўмовах дыктатуры пралетарыяту ён стаў контррэвалюцыйнай з’явай, скіраванай супраць яе. Неабходнасць узмацнення барацьбы супраць нацыянал-дэмакратызму ў нацыянальным пытанні падкрэслівалася ў рашэннях лістападаўскага аб’яднанага пленума ЦК і ЦКК КП(б)Б 1928 года, [[XII з’езд КП(б)Б|XII з’езда КП(б)Б]] 1929 года і іншых партыйных дакументах<ref name="ЭГБ" />. У 1930-я гады ў рамках барацьбы супраць нацыянал-дэмакратызму органамі [[НКУС БССР]] была ўзбуджана справа аб так званым «[[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюзе вызвалення Беларусі]]» (па ёй былі арыштаваны дзяржаўныя дзеячы [[Дзмітрый Філімонавіч Прышчэпаў|Д. Ф. Прышчэпаў]], [[Антон Васілевіч Баліцкі|А. В. Баліцкі]], [[Язэп Дыла|Я. Дыла]], акадэмікі АН Беларусі [[Вацлаў Ластоўскі|В.Ю. Ластоўскі]], [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Я.Ю. Лёсік]], [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|С. М. Некрашэвіч]], пісьменнікі [[Максім Гарэцкі|М. Гарэцкі]], [[Платон Раманавіч Галавач|П. Галавач]], [[Уладзімір Дубоўка|У. Дубоўка]], [[Алесь Дудар|А. Дудар]], [[Язэп Пушча|Я. Пушча]] і іншыя), а таксама шэраг спраў, па якіх да крымінальнай адказнасці неабгрунтавана прыцягнуты і рэпрэсіраваны многія прадстаўнікі беларускай інтэлігенцыі<ref name="ЭГБ" />. У ліку афіцыйных дакументаў, накіраваных на пераадоленне нацыянал-дэмакратызму, была пастанова ЦК КП(б)Б «Аб фактах пранікнення класава-варожых, нацыянал-дэмакратычных уплываў у мастацкай літаратуры» ў 1933 годзе<ref name="БелЭн" />. Ішло таксама скарачэнне беларускамоўных школ, выдання беларускіх кніг і газет, замена беларусаў на кіруючых пасадах. Непрыхільныя адносіны да нацыянал-дэмакратычнай ідэалогіі захоўваліся і ў пасляваенныя гады<ref name="ЭГБ" />. === Адраджэнне ў канцы XX ст. === У 1980—1990-х гадах работу па адраджэнні нацыянальных традыцый і духоўных дэмакратычных каштоўнасцей беларускага народа працягвалі маладзёжныя нефармальныя аб’яднанні «[[Талака (таварыства)|Талака]]», «[[Паходня (таварыства)|Паходня]]», «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшыя]]», грамадскія аб’яднанні і партыі [[Мартыралог Беларусі]], «[[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны|Таварыства беларускай мовы імя Ф. Скарыны]]» і іншыя. Асноўныя палажэнні праграм іх дзейнасці (пра вяршэнства нацыі ў яе самавызначэнні, пра фактычную і юрыдычную прыналежнасць усёй дзяржаўнай улады народу, захаванне нацыянальных традыцый, гісторыка-культурнай спадчыны) знайшлі адлюстраванне ў [[Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Рэспублікі Беларусь|Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Рэспублікі Беларусь]], [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь]] 1994 года. Гарантыяй далейшага развіцця гэтых ідэй з’яўляюцца ўмацаванне дзяржаўнай незалежнасці, развіццё ўсіх сфер жыцця беларускага грамадства з улікам патрэб і нацыянальных інтарэсаў краіны, агульнагуманістычных каштоўнасцей сусветнай цывілізацыі<ref name="БелЭн" />. == Гл. таксама == * [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюз вызвалення Беларусі]] * [[Беларуская народная грамада (справа)|Беларуская народная грамада]] * [[Беларускі нацыянальны цэнтр (справа)|Беларускі нацыянальны цэнтр]] * [[Аб’яднанае антысавецкае падполле]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|загаловак=Клясавае, нацыянальнае і рэлігійнае змаганьне на Беларусі|аўтар=Канчар А.|год=1921|месца=Вільня}} * {{Кніга|загаловак=Белорусское движение: Репринт|аўтар=Турук Ф.|год=1994|месца=Мн.}} * {{Кніга|загаловак=Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня|аўтар=Станкевіч А.|год=1934|месца=Вільня|вікікрыніцы=Да гісторыі беларускага палітычнага вызвалення}} * {{Кніга|загаловак=Крыжовы шлях|год=1993|месца=Мн.}} * {{Кніга|загаловак=Нацдэмы: Лёс і трагедыя Фабіяна Шантыра, Усевалада Ігнатоўскага і Язэпа Лёсіка|аўтар=Мяснікоў А.|год=1993|месца=Мн.|спасылка=https://knihi-online.com/nacdemy-anatolij-miasnikou.html}} * {{Кніга|загаловак=Нарысы гісторыі Беларусі. Ч. 1—2|год=1994—1995|месца=Мн.|спасылка=https://knihi.com/search.html#%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B%20%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96}} * {{Кніга|загаловак=Шляхам адраджэння|аўтар=Гарэцкі Р.Г.|год=1997|месца=Мн.|спасылка=https://knihi-online.com/slacham-adradzennia-radzim-harecki.html}} {{Нацыяналізм}} [[Катэгорыя:Палітычныя рухі]] [[Катэгорыя:Нацыяналізм]] [[Катэгорыя:Дэмакратыя]] 0iut60884q26xa8sdquy7zejb2zc5ef 0 806835 5133038 5131835 2026-04-27T16:51:21Z Lš-k. 16740 5133038 wikitext text/x-wiki {{Храм}}'''Касцёл Святога Арханёла Міхаіла''' — касцёл, размешчаны ў вёсцы [[Рукойні]], за 17 км на паўднёвы ўсход ад [[Вільня|Вільні]]. Мае рысы [[барока]]. Месца хросту [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]]. == Гісторыя == Вёска Рукойні ў 1435 годзе была перададзена віленскаму [[Кафедральны капітул|капітулу]] вялікім князем [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонтам Кейстутавічам]] пры заснаванні архідыяканства (прывілей быў пацверджаны [[Казімір IV Ягелончык|Казімірам Ягелончыкам]] у 1444 годзе). [[Віленскі біскуп]] [[Павел Аляксандравіч Гальшанскі|Павел Гальшанскі]] пабудаваў у Рукойнях драўляны храм у 1538 годзе і заснаваў [[Парафія|парафію]]. Першы касцёл быў спалены ў 1655 годзе расійскімі вайскамі падчас наступа на Вільню. У канцы XVIII стагоддзя тут дзейнічала [[Царкоўнапрыходская школа|парафіяльная школа]]. У 1812 годзе, падчас французскай акупацыі, напалеонаўскія войскі спалілі царкву і [[Плябанія|плябанію]]. [[Уладзіслаў Сыракомля]] (які жыў непадалёк у [[Барэйкаўшчына (Літва)|Барэйкаўшчыне]]) так апісваў гэтыя падзеі:<blockquote>У чэрвені 1812 года французы, якія праязджалі міма, знайшлі ў касцёле порах і гарматы, якія выкарыстоўваліся для стральбы падчас службаў. Яны выстралілі адну з іх у галоўны алтар: касцёл загарэўся і згарэў разам з усёй рэктарскай кватэрай і яе будынкамі. Усе касцёльныя запісы таксама былі знішчаны<ref name=":0">{{Cite web|url=https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/syrokomla-wycieczki-po-litwie-w-promieniach-od-wilna-tom-drugi.html|title=Wycieczki po Litwie w promieniach od Wilna, tom II|author=Władysław Syrokomla}}</ref>.</blockquote>У 1815 годзе архідыякан [[Міхал Длускі]] ініцыяваў аднаўленне храма. У сваіх успамінах [[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадвае:<blockquote>Апроч уласнага фундушу, які трымаў як капітал, ксёндз Длускі з’яўляўся яшчэ пробашчам у катэдры і меў дзве значныя бенефіцыі: Рукойні і Міхнішкі. Рукойні, хоць і ляжаць блізка ад Вільні, аднак да пэўнага часу іх ўважалі мёртвым, журботным і нудным мястэчкам, але гэтую сваю летнюю рэзідэнцыю ён перарабіў на маленькі рай. Купамі маляўніча пасаджаных дрэў стварыў прыгожыя краявіды. Пабудаваў жылы дом, мураваны касцёл і іншыя гмахі. Батанік і аматар кветак, ён стварыў цудоўны сад з каналамі, напоўненымі рыбай, дамкамі для самых прыгожых птушак, швейцарскімі хаткамі, пусташ з высвечаным пустэльнікам-старцам — адным словам, узбагаціў усімі вясковымі аздобамі<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/144740309/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D1%96_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E_%D0%BC%D0%B0%D1%91%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%86%D1%96_%D1%9E_%D0%92%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96_1818_1825_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%BC_%D0%9A%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B1_%D0%BC_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_332_%D1%81_ISBN_978_5_0068_4005_8|аўтар=|загаловак=Мараўскі Станіслаў. Некалькі гадоў маёй маладосці ў Вільні (1818—1825) / Станіслаў Мараўскі. Пераклад і каментары Леанід Лаўрэш, рэд. Станіслаў Суднік, стыль-рэд. Максім Клімковіч. — [б. м.] Издательские решения, 2025. — 332 с. — ISBN 978-5-0068-4005-8|год=2025-12-21}}</ref>.</blockquote>Пасля смерці Длускага ў 1821 годзе Рукойнямі і працягам будаўніцтва касцёла стаў апекавацца наступны віленскі архідыякан ксёндз Ян Цывінскі. У 1824 годзе ў Рукойні перабраўся віленскі канонік [[Павел Ксаверый Бжастоўскі|Павел Ксаверы Бжастоўскі]], стваральнік славутай [[Паўлаўская рэспубліка|Паўлаўскай рэспублікі]]. Ён давёў будаўніцтва храма да канца і асвяціў яго ў 1827 годзе. Неўзабаве пасля гэтага памёр, быў пахаваны на могілках каля касцёла. <blockquote>Тут ён заснаваў школу, упрыгожыў маёнтак цудоўным садам, прывіў людзям любоў да садоўніцтва, і калі б жыў даўжэй, зрабіў бы ў Рукойнях тое ж самае, што калісьці ў Паўлаве. Сёння яго імя і памяць пра яго грамадзянскія справы засталіся толькі ў народнай традыцыі. Некалькі пісьменных людзей у вёсцы і сады з грушамі і вішнямі перад кожнай хатай — адзіныя ўспаміны пра Бжастоўскага тут<ref name=":0" />.</blockquote> Каміла Юрэвіч з Нарбутаў пісала ў сярэдзіне XIX ст.: <blockquote> Першае, што мяне зацікавіла пасля ад'езду з Вільні, была вёска Рукойні, якая належала рыма-каталіцкай Капітуле. Усе хаты мелі каменныя падмуркі, вялікія вокны і коміны над дахам. О, як блаславіла я высакародных капланаў, якія сваёй праўдзівай бацькоўскай апекай вызвалілі ад сырасці і дыму хоць гэтую малую частку літоўскага народу<ref>''Jurewiczowa Kamilla''. Kolęda Kamilli Narbut dla kuzynek i przyjaciółek na rok 1852. Wilno, 1852.</ref>.</blockquote>Пасля Бжастоўскага парафію Рукойні атрымаў у спадчыну архідыякан-прэлат і доктар тэалогіі, айцец Вінцэнт Мікуцкі. Ён быў апошнім мясцовым парафіяльным святаром з капітулы, а таксама ўладальнікам мястэчка: Рукойні разам з касцёлам перайшлі ў дзяржаўную казну. У 1840 годзе ў касцёле ў Рукойнях быў ахрышчаны [[Францішак Багушэвіч]], класік беларускай літаратуры. У 1866 храм быў ператвораны расійскімі ўладамі праваслаўную царкву. Магіла Бжастоўскага была знішчана. Царква была рэканструявана ў [[1889|1889 годзе.]] У [[1907|1907 годзе]] міністр унутраных спраў дазволіў будаўніцтва цаглянага касцёла , але спачатку ў 1909 годзе быў пабудаваны часовы драўляны касцёл, у якім дазволілі праводзіць службы ў [[1910|1910 годзе.]] У [[1912|1912 годзе]] быў пабудаваны новы драўляны. У [[1918|1918 годзе]] службы былі перанесены ў вернуты цагляны будынак. Адміністратар, ксёндз Альфонсас Тамулайціс (1928–1990; у Рукойнях з 1961 года), адрамантаваў і пафарбаваў касцёл [[1968|у 1968 годзе.]] У 2014 годзе на сцяне касцёла была адкрыта мемарыяльная дошка ў гонар Паўла Ксаверыя Бжастоўскога. == Архітэктура == Царква мае [[Барока|барочныя]] рысы, прамавугольны план, дзве вежы. Інтэр'ер — базіліканскі, з 3 [[Неф|нефамі]], падзеленымі [[Слуп|калонамі]]. Агароджа царкоўнага двара зроблена з каменнай муроўкі. == Галерэя == <gallery> Файл:Rukojnie church facade.jpg|Фасад Файл:Rukojnie church Brzostowski plate.jpg|Мемарыяльная шыльда Паўла Ксаверыя Бжастоўскага Файл:Rukojnie church nave.jpg|Неф Файл:Rukojnie church altar.jpg|Галоўны алтар Файл:Rukojnie Christ.jpg|Статуя Хрыста Файл:Rukojnie Christ2.jpg|Хрыстос ля слупа </gallery> == Крыніцы == [[Катэгорыя:Касцёлы Вільнюскай архідыяцэзіі]] gysda8r1f69ebh9akhi0quqhgz3k0x1 0 806860 5133073 5131855 2026-04-27T18:33:22Z Нявідны 166654 5133073 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Уладзімір Іванавіч Куліковіч''' (1967, [[Станцыя Ашмяны]], [[Ашмянскі раён]] — {{ДС|23|04|2026}}, [[Мінск]]<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20260425232055/https://www.svaboda.org/a/33741461.html|title=Памёр мовазнаўца, папулярызатар ведаў пра беларускую мову Ўладзімер Куліковіч|website=Радыё Свабода|date=2026-04-24|access-date=2026-04-27}}</ref>) — беларускі мовазнаўца, дацэнт (2004), кандыдат філалагічных навук (1999)<ref>[https://www.aversev.by/izdatelstvo/avtory/kulikovich-vi/ Уладзімір Куліковіч] Выдавецтва Авэрсев</ref>. Рэдактар часопіса «[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]» (2007—2009). == Жыццяпіс == У 1984 годзе скончыў Дакурнішскую сярэднюю школу, у 1991‑м — філалагічны факультэт БДУ, у 1994‑м — аспірантуру [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. З 1991 па 1998 год працаваў выкладчыкам Мінскай сярэдняй спецыялізаванай школы пры БДУ (цяпер Ліцэй БДУ), выкладчыкам кафедры сучаснай беларускай мовы БДУ. У 1998 па 2007 год быў старшым выкладчыкам, пасля дацэнтам гэтай кафедры. У 2001 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па лінгвістычных поглядах [[Уладзімір Дубоўка|Уладзіміра Дубоўкі]]. Са жніўня 2007 года і да восені 2009-га Уладзімір Куліковіч быў галоўным рэдактарам часопіса «[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]». Таксама ён пачынаючы з 1994 года быў адным са сталых аўтараў гэтага выдання, надрукаваўшы ў ім дзясяткі публікацый. Нават сёлета паспелі ўбачыць свет дзве публікацыі з яго аўтарскага цыкла «Міфы і рэальнасць беларускай арфаграфіі», што друкаваўся ўвесь мінулы год. З 2009 года працаваў дацэнтам, загадчыкам кафедры рэдакцыйна-выдавецкіх тэхналогій Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта. Быў аўтарам больш як 500 навуковых, навукова-папулярных і навукова-метадычных работ, у тым ліку дзвюх манаграфій, каля 50 вучэбна-метадычных дапаможнікаў для вучняў, настаўнікаў, студэнтаў, рэдакцыйна-выдавецкіх работнікаў. == Працы == * Адметнасці моўнай кампетэнцыі студэнцкай моладзі ў дачыненні да паняцця «арфаграфія» / У. І. Куліковіч // Роднае слова. — 2025. — № 1. — С. 49-52. * Арфаграфічныя правілы і моўныя тэндэнцыі ў дачыненні да новай запазычанай лексікі / У. І. Куліковіч // Роднае слова. — 2025. — № 7. — С. 53-57. * Асноўныя тыпалагічныя характарыстыкі хрэстаматый XXI ст. для вывучэння беларускага пісьма / У. І. Куліковіч // Журналістыка-2025: стан, праблемы і перспектывы : матэрыялы 27-й Міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 14 лістап. 2025 г. / Беларус. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. В. Бяляеў (гал. рэд.) [i iнш.]. — Мінск : БДУ, 2025. — С. 390—394. * Асаблівасці мультымедыйных праектаў арфаграфічнай тэматыкі на сучасным этапе / У. І. Куліковіч // Труды БДТУ. Сер. 4, Принт- и медиатехнологии. — 2024. — № 1 (279). — С. 45-51. * Праблемныя аспекты аўтаматычнага перакладу з рускай мовы на беларускую: парады рэдактару / У. І. Куліковіч // Слова ў кантэксце часу: матэрыялы 5-й Міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 11 сак. 2024 г. / Беларус. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. В. Бяляеў (гал. рэд.) [i iнш.]. — Мінск : БДУ, 2024. — С. 159—164. * Рэлігійная лексіка ў «Правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі», як сведчанне поліканфесійнасці грамадства / У. І. Куліковіч // Беларуская думка. — 2021. — № 4. — С. 96-99. * Практыкум па беларускай арфаграфіі для рэдактараў : вучэбны дапаможнік / У. І. Куліковіч. — Мінск : РІВШ, 2021. — 292 с. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Куліковіч, Уладзімір}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1967 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ашмянскім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Мінску]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] 42jhhjzwxpj0amllz2zjeum01lvy0dk 0 806861 5133203 5131937 2026-04-28T07:07:19Z Aliaksei Lastouski 75892 5133203 wikitext text/x-wiki {{асоба | выява = [[File:Janina Zofia Umiastowska.jpg|thumb|Партрэт Яніны Зоф'я Умястоўскай. Пасля 1924. Рымская фундацыя Я.З. Умястоўскай]] }} [[Файл:Janina_Umiastowska_grób.jpg|міні|Кенатаф Яніны Умястоўскай на Павонзкаўскіх могілках]] '''Яніна Зоф’я Умястоўская''' (польск. ''Janina Zofia Umiastowska''''',''' [[15 красавіка]] [[1860]], Машчаніца, Пётркаўскі павет - [[6 кастрычніка]] [[1941]], [[Рым]]) — [[Маркіз|маркіза]], мецэнатка, заснавальніца Рымскай фундацыі імя Ю.З. Умястоўскай (''Fondazione Romana Marchesa JS Umiastowska''). == Біяграфія == Дачка Яна Адама Астрарога-Садоўскага [[Герб|герба]] [[Любіч (герб)|Любіч]] (1807–1868) і Аляксандры, народжанай Пехэржэўскай [[Сякера (герб)|герба Тапур]] (1831–1917). У 1882 годзе выйшла замуж за багатага землеўладальніка з Віленскага ваяводства графа [[Уладзіслаў Казіміравіч Умястоўскі|Уладзіслава Умястоўскага]] <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.mabpz.org/postaci-mabpz-b/janina-zofia-umiastowska|title=Janina Zofia Umiastowska|website=Stała Konferencja Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodzie}}</ref>. Пасля смерці мужа ў 1905 годзе яна атрымала ў спадчыну ўвесь яго маёнтак. Яе другім мужам быў уплывовы мецэнат мастацтваў і кансерватыўны публіцыст граф [[Ігнат Оскаравіч Корвін-Мілеўскі|Ігнат Корвін-Мілеўскі]] . === Касцёл святога Уладзіслава ў Суботніках === Яна пахавала свайго мужа ў крыпце цаглянага [[Касцёл Святога Уладзіслава (Суботнікі)|касцёла, які ён пабудаваў у Соботніках]]. Храм быў асвечаны ў 1904 годзе, але застаўся няскончаным. У 1906 годзе яна аднавіла працу над касцёлам, працягваючы спадчыну мужа. Для новага касцёла яна ахвяравала дубовы амбон, упрыгожаны скульптурамі і гербамі, пазалочаны бронзавы крыж і абраз [[Ласла I Святы|Святога Уладзіслава]], змешчаны ў галоўным алтары, якую яна заказала ў [[Баварыя|Баварыі]]. Рымскі папа [[Пій X]] дараваў ёй асаблівыя [[Індульгенцыя|індульгенцыі]]. Прафінансавала абраз Маці Божай Шкаплернай для бакавога алтара, а ў 1913 годзе — каменныя станцыі Крыжовага шляху. Таксама ахвяравала лаўкі і [[Дамаст|дамаставую]] харугву з выявай Святога Уладзіслава. === Фундацыі === Згодна з рашэннем, прынятым сумесна з мужам, яна перадала маёнтак [[Жамыслаўль]] і яго ваколіцы [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскаму ўніверсітэту]] ў дарчым акте ад 6 сакавіка 1922 года, якім быў заснаваны ''Навуковы фонд імя Уладзіслава і Яніны Умястоўскіх.'' Дар даваў падставы для стварэння фонду, мэтай якога была пабудова ў Жамыслаўлі вышэйшай сельскагаспадарчай установы з інтэрнатам для студэнтаў, а таксама жаночай і мужчынскай гімназіі, з інтэрнатам на англійскі і швейцарскі ўзор<ref name=":2">{{Cite web|lang=ru|url=https://ivjebiblioteka.wixsite.com/palac/%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%8F-%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E-%D1%96-%D1%8F%D0%BD%D1%96%D0%BD%D0%B0-%D1%83%D0%BC%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96|title=Жамыслаўльская фундацыя|website=Palac|access-date=2026-04-25}}</ref>. Яніна Умястоўская задумала стварыць тут навуковы цэнтр: калі вучоба ідзе паралельна з вытворчасцю, практыкай. У палацы вялося выкладанне розных земляробчых прадметаў, на палях вяліся гаспадарчыя работы<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3123935,%D1%83-%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96-%D0%B2%D1%8B%D0%B9%D1%88%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B0-%D1%83%D0%BC%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85-%D1%81%D1%8F%D0%B1%D1%80%D0%BE%D1%9E-%D0%B4%D0%B7%D1%8E%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0-%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0-%D1%96-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D1%8F%D0%BA%D0%B0|title=У Вільні выйшла кніга пра Умястоўскіх, сяброў Дзюма-сына, Вагнера і землякоў Пазняка - Беларуская Служба|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-04-25}}</ref>. У палацы вялося выкладанне розных земляробчых прадметаў. На палях вяліся гаспадарчыя работы. У лістападзе 1923 года яна пашырыла дар, завяшчаючы 25% даходу ад эксплуатацыі лясоў, і нават пакінула ўсю сваю маёмасць універсітэту ў сваім завяшчанні, напісаным 6 сакавіка 1922 года. Паколькі Фонд дрэнна кіраваўся, у 1926 годзе яна звярнулася да міністра рэлігійных канфесій і народнай адукацыі з просьбай узяць на сябе кіраванне Фондам. Урэшце, з дазволу новага рэктара ўніверсітэта, прафесара [[Станіслаў Пігань|Станіслава Піганя]], які разумеў неабходнасць зменаў, 15 сакавіка 1927 года кіраўніцтва фонду перайшло ў рукі юрыста [[Зыгмунт Юндзіл|Зыгмунта Юндзіла]]. Новае кіраўніцтва, новыя людзі ўвялі сучасныя метады гаспадарання, якія неўзабаве пачалі даваць добрыя плады. За некалькі гадоў да вайны графіня змяніла завяшчанне. Палац у Жамыслаўле  яна адпісала езуітам, якія часта наведвалі маёнтак і з якімі яна была ў добрых адносінах<ref name=":2" />. У Кавалішках яна заснавала дом адпачынку для мастакоў, навукоўцаў і пісьменнікаў, а ў [[Клявіца (Ашмянскі раён)|Клявіцы]] — для бедных студэнтаў . Папа [[Бенедыкт XV]] у 1921 годзе ўзнагародзіў яе тытулам маркграфіні (маркізы). У 1927 годзе, пасля каранацыі [[Абраз Маці Божай Вастрабрамскай|карціны Маці Божай Вострай Брамы]], выкананай [[Kazimierz Skirmut|Казімірам Скірмунтам]], Умястоўская фінансавала копію карціны для касцёла Святога Станіслава ў Рыме. Яна меншая за арыгінал, і яе памер быў адаптаваны да [[Абраз Маці Божай Чэнстахоўскай|абраза Маці Божай Чэнстахоўскай,]] які там знаходзіўся. Гэта было зроблена па просьбе айца Флёрчака, апекуна касцёла. Адзенне і кароны, якія ўпрыгожваюць карціну, былі зроблены са срэбра Ксаверыем Гаржухоўскім, віленскім ювелірам. Срэбную рамку распрацаваў [[Бенедыкт Кубіцкі]]. Уверсе намаляваны арол, а ўнізе — імя ахвярадаўцы . Умястоўская даволі часта спынялася ў [[Італія|Італіі]], а пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] назаўсёды пасялілася ў [[Рым|Рыме]], дзе памерла 6 кастрычніка 1941 года. Пахавана на могілках Кампа Верана ў капліцы Arciconfraternita del Preziosissimo Sangue di NSGC. Яе памяць была ўшанавана сімвалічным надмагіллем на [[Старыя Павонзкі|Павонзкіх могілках у Варшаве]] (раздзелы 19-1-21,22,23) . У сваім завяшчанні яна ахвяравала ўвесь свой маёнтак на стварэнне фонду, які носіць яе імя <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.mabpz.org/postaci-mabpz-b/janina-zofia-umiastowska|title=Janina Zofia Umiastowska|website=Stała Konferencja Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodzie}}</ref> . Рымскі фонд І. З. Умястоўскай (''Fondazione Romana Marchesa JS Umiastowska'') пачаў сваю дзейнасць у 1946 годзе, спачатку падтрымліваючы польскіх мастакоў, якія пасля вайны знаходзіліся за мяжой. Пазней фонд пачаў выдаваць стыпендыі маладым польскім навукоўцам для знаходжання ў Італіі. З 1989 года яго галоўнай місіяй з'яўляецца дакументаванне прысутнасці і дзейнасці палякаў у Італіі ў XX стагоддзі. Фонд мае шырокую бібліятэку, спецыялізуецца на зборы публікацый пра 2-гі корпус і італьянскую Палонію, а таксама мае калекцыю польска-эміграцыйных публікацый <ref>{{Cite web|url=https://www.polacywewloszech.com/2015/12/24/fundacja-rzymska-im-j-z-umiastowskiej/|title=Fundacja Rzymska im. J. Z. Umiastowskiej|website=Polacy we Włoszech. Wiadomości on-line}}</ref> . == Успаміны == У 1928 годзе кнігарня Gebethner and Wolf апублікавала ўспаміны Умястоўскай пад псеўданімам Nałęcz. Яны называліся «Szmat ziemi i życia: opis i pamięci» ( ''«Кавал зямлі і жыцця: апісанні і ўспаміны»)'' з прадмовай [[Чэслаў Янкоўскі|Чэслава Янкоўскага]]. Гэта варта адзначыць, бо ён з'яўляецца аўтарам кнігі 1926 года ''«Fundacja żemłosławska w województwie wileńskiem» («Фундацыя Жамыслаўская ў Віленскім ваяводстве»)'' і чатырох тамоў, выдадзеных у канцы XIX стагоддзя пад назвай ''«Powiat Oszmański» (Ашманскі павет).'' Маёнтак Умястоўская знаходзіўся ў гэтым павеце. == Ордэны і ўзнагароды == * Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (8 лістапада 1930 г.) <ref>{{Monitor Polski|rok=1930|numer=260|pozycja=351}} „za zasługi na polu pracy narodowej i filantropijnej”.</ref> * Залаты Крыж Заслугі (31 студзеня 1939 г.) <ref>{{Monitor Polski|2=29|3=50|rok=1939}} „za zasługi na polu pracy społecznej”.</ref> == Крыніцы == [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паванзкоўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1941 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1860 годзе]] <references /> [[Катэгорыя:Умястоўскія]] [[Катэгорыя:Мецэнаты]] [[Катэгорыя:Віленскі ўніверсітэт]] khy44cloafnsoyvn5wycbpcmhvq33j8 5133258 5133203 2026-04-28T09:58:03Z Aliaksei Lastouski 75892 5133258 wikitext text/x-wiki {{асоба | выява = [[File:Janina Zofia Umiastowska.jpg|thumb|Партрэт Яніны Зоф'я Умястоўскай. Пасля 1924. Рымская фундацыя Я.З. Умястоўскай]] }} [[Файл:Janina_Umiastowska_grób.jpg|міні|Кенатаф Яніны Умястоўскай на Павонзкаўскіх могілках]] '''Яніна Зоф’я Умястоўская''' (польск. ''Janina Zofia Umiastowska''''',''' [[15 красавіка]] [[1860]], Машчаніца, Пётркаўскі павет - [[6 кастрычніка]] [[1941]], [[Рым]]) — [[Маркіз|маркіза]], мецэнатка, заснавальніца Рымскай фундацыі імя Ю.З. Умястоўскай (''Fondazione Romana Marchesa JS Umiastowska'')<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.fondazioneumiastowska.com/pl/zalozycielka/|title=Fondazione Umiastowska » Założycielka Fundacji Janina Umiastowska|website=Fondazione Umiastowska|access-date=2026-04-28}}</ref>. == Біяграфія == Дачка Яна Адама Астрарога-Садоўскага [[Герб|герба]] [[Любіч (герб)|Любіч]] (1807–1868) і Аляксандры, народжанай Пехэржэўскай [[Сякера (герб)|герба Тапур]] (1831–1917). У 1882 годзе выйшла замуж за багатага землеўладальніка з Віленскага ваяводства графа [[Уладзіслаў Казіміравіч Умястоўскі|Уладзіслава Умястоўскага]] <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.mabpz.org/postaci-mabpz-b/janina-zofia-umiastowska|title=Janina Zofia Umiastowska|website=Stała Konferencja Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodzie}}</ref>. Пасля смерці мужа ў 1905 годзе яна атрымала ў спадчыну ўвесь яго маёнтак. Яе другім мужам быў уплывовы мецэнат мастацтваў і кансерватыўны публіцыст граф [[Ігнат Оскаравіч Корвін-Мілеўскі|Ігнат Корвін-Мілеўскі]] . === Касцёл святога Уладзіслава ў Суботніках === Яна пахавала свайго мужа ў крыпце цаглянага [[Касцёл Святога Уладзіслава (Суботнікі)|касцёла, які ён пабудаваў у Соботніках]]. Храм быў асвечаны ў 1904 годзе, але застаўся няскончаным. У 1906 годзе яна аднавіла працу над касцёлам, працягваючы спадчыну мужа. Для новага касцёла яна ахвяравала дубовы амбон, упрыгожаны скульптурамі і гербамі, пазалочаны бронзавы крыж і абраз [[Ласла I Святы|Святога Уладзіслава]], змешчаны ў галоўным алтары, якую яна заказала ў [[Баварыя|Баварыі]]. Рымскі папа [[Пій X]] дараваў ёй асаблівыя [[Індульгенцыя|індульгенцыі]]. Прафінансавала абраз Маці Божай Шкаплернай для бакавога алтара, а ў 1913 годзе — каменныя станцыі Крыжовага шляху. Таксама ахвяравала лаўкі і [[Дамаст|дамаставую]] харугву з выявай Святога Уладзіслава. === Фундацыі === Згодна з рашэннем, прынятым сумесна з мужам, яна перадала маёнтак [[Жамыслаўль]] і яго ваколіцы [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскаму ўніверсітэту]] ў дарчым акте ад 6 сакавіка 1922 года, якім быў заснаваны ''Навуковы фонд імя Уладзіслава і Яніны Умястоўскіх.'' Дар даваў падставы для стварэння фонду, мэтай якога была пабудова ў Жамыслаўлі вышэйшай сельскагаспадарчай установы з інтэрнатам для студэнтаў, а таксама жаночай і мужчынскай гімназіі, з інтэрнатам на англійскі і швейцарскі ўзор<ref name=":2">{{Cite web|lang=ru|url=https://ivjebiblioteka.wixsite.com/palac/%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%8F-%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E-%D1%96-%D1%8F%D0%BD%D1%96%D0%BD%D0%B0-%D1%83%D0%BC%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96|title=Жамыслаўльская фундацыя|website=Palac|access-date=2026-04-25}}</ref>. Яніна Умястоўская задумала стварыць тут навуковы цэнтр: калі вучоба ідзе паралельна з вытворчасцю, практыкай. У палацы вялося выкладанне розных земляробчых прадметаў, на палях вяліся гаспадарчыя работы<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3123935,%D1%83-%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96-%D0%B2%D1%8B%D0%B9%D1%88%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B0-%D1%83%D0%BC%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85-%D1%81%D1%8F%D0%B1%D1%80%D0%BE%D1%9E-%D0%B4%D0%B7%D1%8E%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0-%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0-%D1%96-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D1%8F%D0%BA%D0%B0|title=У Вільні выйшла кніга пра Умястоўскіх, сяброў Дзюма-сына, Вагнера і землякоў Пазняка - Беларуская Служба|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-04-25}}</ref>. У палацы вялося выкладанне розных земляробчых прадметаў. На палях вяліся гаспадарчыя работы. У лістападзе 1923 года яна пашырыла дар, завяшчаючы 25% даходу ад эксплуатацыі лясоў, і нават пакінула ўсю сваю маёмасць універсітэту ў сваім завяшчанні, напісаным 6 сакавіка 1922 года. Паколькі Фонд дрэнна кіраваўся, у 1926 годзе яна звярнулася да міністра рэлігійных канфесій і народнай адукацыі з просьбай узяць на сябе кіраванне Фондам. Урэшце, з дазволу новага рэктара ўніверсітэта, прафесара [[Станіслаў Пігань|Станіслава Піганя]], які разумеў неабходнасць зменаў, 15 сакавіка 1927 года кіраўніцтва фонду перайшло ў рукі юрыста [[Зыгмунт Юндзіл|Зыгмунта Юндзіла]]. Новае кіраўніцтва, новыя людзі ўвялі сучасныя метады гаспадарання, якія неўзабаве пачалі даваць добрыя плады. За некалькі гадоў да вайны графіня змяніла завяшчанне. Палац у Жамыслаўле  яна адпісала езуітам, якія часта наведвалі маёнтак і з якімі яна была ў добрых адносінах<ref name=":2" />. У Кавалішках яна заснавала дом адпачынку для мастакоў, навукоўцаў і пісьменнікаў, а ў [[Клявіца (Ашмянскі раён)|Клявіцы]] — для бедных студэнтаў . Папа [[Бенедыкт XV]] у 1921 годзе ўзнагародзіў яе тытулам маркграфіні (маркізы). У 1927 годзе, пасля каранацыі [[Абраз Маці Божай Вастрабрамскай|карціны Маці Божай Вострай Брамы]], выкананай [[Kazimierz Skirmut|Казімірам Скірмунтам]], Умястоўская фінансавала копію карціны для касцёла Святога Станіслава ў Рыме. Яна меншая за арыгінал, і яе памер быў адаптаваны да [[Абраз Маці Божай Чэнстахоўскай|абраза Маці Божай Чэнстахоўскай,]] які там знаходзіўся. Гэта было зроблена па просьбе айца Флёрчака, апекуна касцёла. Адзенне і кароны, якія ўпрыгожваюць карціну, былі зроблены са срэбра Ксаверыем Гаржухоўскім, віленскім ювелірам. Срэбную рамку распрацаваў [[Бенедыкт Кубіцкі]]. Уверсе намаляваны арол, а ўнізе — імя ахвярадаўцы . Умястоўская даволі часта спынялася ў [[Італія|Італіі]], а пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] назаўсёды пасялілася ў [[Рым|Рыме]], дзе памерла 6 кастрычніка 1941 года. Пахавана на могілках Кампа Верана ў капліцы Arciconfraternita del Preziosissimo Sangue di NSGC. Яе памяць была ўшанавана сімвалічным надмагіллем на [[Старыя Павонзкі|Павонзкіх могілках у Варшаве]] (раздзелы 19-1-21,22,23) . У сваім завяшчанні яна ахвяравала ўвесь свой маёнтак на стварэнне фонду, які носіць яе імя <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.mabpz.org/postaci-mabpz-b/janina-zofia-umiastowska|title=Janina Zofia Umiastowska|website=Stała Konferencja Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodzie}}</ref> . Рымскі фонд І. З. Умястоўскай (''Fondazione Romana Marchesa JS Umiastowska'') пачаў сваю дзейнасць у 1946 годзе, спачатку падтрымліваючы польскіх мастакоў, якія пасля вайны знаходзіліся за мяжой. Пазней фонд пачаў выдаваць стыпендыі маладым польскім навукоўцам для знаходжання ў Італіі. З 1989 года яго галоўнай місіяй з'яўляецца дакументаванне прысутнасці і дзейнасці палякаў у Італіі ў XX стагоддзі. Фонд мае шырокую бібліятэку, спецыялізуецца на зборы публікацый пра 2-гі корпус і італьянскую Палонію, а таксама мае калекцыю польска-эміграцыйных публікацый <ref>{{Cite web|url=https://www.polacywewloszech.com/2015/12/24/fundacja-rzymska-im-j-z-umiastowskiej/|title=Fundacja Rzymska im. J. Z. Umiastowskiej|website=Polacy we Włoszech. Wiadomości on-line}}</ref> . == Публікацыі == У 1928 годзе кнігарня Gebethner and Wolf апублікавала ўспаміны Умястоўскай пад псеўданімам Nałęcz. Яны называліся «''Szmat ziemi i życia: opis i pamięci''» ( ''«Кавал зямлі і жыцця: апісанні і ўспаміны»)'' з прадмовай [[Чэслаў Янкоўскі|Чэслава Янкоўскага]].<ref>{{Артыкул|спасылка=https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/73261/edition/79687/content|аўтар=Nałęcz (Janina Umiastowska)|загаловак=Szmat ziemi i życia: opisy i wspomnienia|год=Wilno : Księgarnia Gebethnera i Wolffa, 1928|мова=|выданне=}}</ref> Янкоўскі падтрымліваў цесныя кантакты з Умястоўскай, у 1926 годзе ён выдаў брашуру ''«Fundacja żemłosławska w województwie wileńskiem» («Жамыслаўльская Фундацыя ў Віленскім ваяводстве»),'' дзе апісваў дар, зроблены Віленскаму ўніверсітэту, і выступаў на баку графіні, якая папікала ўніверсітэт у занядбанні Жамыслаўскай фундацыі. У 1939 годе ў Вільні пад псеўданімам Nałęcz была апублікавана і брашура пад назвай "''Co powinniśmy wiedzieć o Żydach''" ("''Што нам трэба ведаць пра яўрэяў''"), дзе на аснове кампіляцыі розных антысеміцкіх публікацый даводзілася, што яўрэі ў змове з масонамі распрацоўваюць планы панавання над сусветам, і ў тым ліку ажыццяўляюць канспіралагічныя планы па завалодванню Польшчай. Аўтарка заклікала пазбавіць яўрэяў палітычных правоў у Польшчы. == Ордэны і ўзнагароды == * Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (8 лістапада 1930 г.) <ref>{{Monitor Polski|rok=1930|numer=260|pozycja=351}} „za zasługi na polu pracy narodowej i filantropijnej”.</ref> * Залаты Крыж Заслугі (31 студзеня 1939 г.) <ref>{{Monitor Polski|2=29|3=50|rok=1939}} „za zasługi na polu pracy społecznej”.</ref> == Крыніцы == [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паванзкоўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1941 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1860 годзе]] <references /> [[Катэгорыя:Умястоўскія]] [[Катэгорыя:Мецэнаты]] [[Катэгорыя:Віленскі ўніверсітэт]] r1ha78nlqsilzg06nfa7vko9zc33ld9 0 806967 5133025 5132627 2026-04-27T15:24:30Z DobryBrat 5701 дапаўненне 5133025 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Сімбірскае намесніцтва''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] з цэнтрам у [[Сімбірск]]у, якая існавала ў 1780—1796 гадах. Намесніцтва межавала на поўначы з [[Казанскае намесніцтва|Казанскім]], на ўсходзе з [[Уфімскае намесніцтва|Уфімскім]], на поўдні з [[Саратаўскае намесніцтва|Саратаўскім]], і на захадзе з [[Пензенскае намесніцтва|Пензенскім]] і [[Ніжагародскае намесніцтва|Ніжагародскім]] намесніцтвамі. == Гісторыя == Заснавана Указам Сената ад 27 снежня 1780 года (7 студзеня 1781 года) на падставе указаў імператрыцы [[Кацярына II|Кацярыны II]] ад 7 лістапада 1775 года «Установы для кіравання губерняў Усерасійскай імперыі» і ад 15 верасня 1780 года «Аб заснаванні Сімбірскага Намесніцтва». 12 (23) снежня 1796 года выйшаў Указ імператара [[Павел I (імператар расійскі)|Паўла I]] «Аб новым падзеле Дзяржавы на Губерні», па якім, на месцы існуючага намесніцтва, утворана [[Сімбірская губерня]] ў складзе дзесяці паветаў. Тагайскі, Канадзейскі і Кацякоўскі паветы намесніцтва скасоўваліся. == Адміністрацыйнае ўстройства == У 1780 годзе намесніцтва дзялілася на 13 паветаў: Алатырскі, Ардатаўскі, Буінскі, Канадзейскі, Карсунскі, Кацякоўскі, Курмышскі, Самарскі, Сенгілееўскі, Сімбірскі, Стаўрапольскі, Сызранскі і Тагайскі<ref>[https://www.prlib.ru/item/453879 Стат Симбирскаго наместничества]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1780 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1796 годзе]] [[Катэгорыя:Гісторыя Ульянаўскай вобласці]] exxqbgi89ajbmzo1fg1pqnay5lomktm 0 806979 5133048 5132681 2026-04-27T17:35:54Z ~2026-25707-43 167298 арфаграфія 5133048 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Яраслаў Васількавіч''' (пам. {{ДС|||1320}}) — гіпатэтычны князь віцебскі, апошні з роду Васількавічаў, уладароў самастойнага [[Віцебскае княства|Віцебскага княства]]. Княжна [[Марыя Віцебская]] меркавана была яго дачкой. У 1318 годзе яна стала жонкай [[Альгерд]]а, будучага вялікага князя літоўскага. Князь Яраслаў Васілевіч, як бацька альгердавай жонкі, названы ў дадатку да «[[Хроніка Быхаўца|Хронікі Быхаўца]]» — «Радаводзе віцебскіх князёў». Пасля шлюбу Альгерд атрымаў у кіраванне [[Усвяты]], а ў 1320 годзе, пасля смерці цесця, які не меў сыноў, стаў паўнапраўным князем віцебскім. Гэта дазволіла далучыць Віцебскае княства да [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]] мірным шляхам<ref>[https://www.lithaz.org/history/algirdas.html#:~:text=In%201318%20Algirdas%20married%20Maria,the%20lands%20ruled%20by%20Algirdas. lithaz.org]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Воронин В.'' Княжение Ольгерда в Витебске // Ukraina Lithuanica. — Київ, 2013. — Т. II. — С. 21—38. {{продкі}} [[Катэгорыя:Князі віцебскія]] 7qo6dg89slk7hmio30ztvokic0tw02v 0 806999 5132980 5132805 2026-04-27T12:29:32Z Aneuko 139050 шаблон 5132980 wikitext text/x-wiki {{Лёгкаатлетычны прабег | назва = Лонданскі марафон | арыгінал назвы = London Marathon | выява = 2025 London Marathon - 17.jpg | шырыня = 250px | подпіс = | дата = Красавік | месца правядзення = [[Лондан]], [[Вялікабрытанія]] | тып = Шаша | іааф_катэгорыя = Platinum Label Road Race | дыстанцыі = [[Марафон]] | праводзіцца з = {{Дата пачатку і ўзрост|1981|p=y}} | апошняя гонка = | арганізатар = | рэкорды = '''Мужчыны:''' {{flagicon|Кенія}} [[Себасцьян Саве]] 1:59:30 (2026)<br />'''Жанчыны:''' {{flagicon|Вялікабрытанія}} Пола Рэдкліф 2:15:25 (2003) | колькасць удзельнікаў = | спонсар = [[Tata Consultancy Services|TCS]] (з 2022) | сайт = {{URL|https://www.tcslondonmarathon.com}} }} '''Лонданскі марафон''' ({{lang-en|London Marathon}}) — адно з самых маштабных і прэстыжных штогадовых спаборніцтваў па бегу ў свеце, ладзіцца ў [[Лондан]]е з 1981 года. Звычайна праходзіць у красавіку. У забегу ўдзельнічаюць дзясяткі тысяч чалавек (напрыклад, у 2016 годзе было каля 38 тысяч удзельнікаў ва ўзросце ад 11 да 88 гадоў). Дыстанцыя складае класічныя для [[марафон]]а 42,195 км. Забег стартуе ў [[Грынвіцкі парк|Грынвіцкім парку]], фініш каля [[Букінгемскі палац|Букінгемскага палаца]]. Шлях пралягае праз гістарычныя мясціны Лондана ([[Таўэрскі мост]], фінансавы квартал Канары-Уорф, набярэжная [[Тэмза|Тэмзы]]). 26 красавіка 2026 года кеніец [[Себасцьян Саве]] пераадолеў марафонскую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны, у межах афіцыйнага спаборніцтва гэта адбылося ўпершыню ў свеце<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nytimes.com/athletic/7231383/2026/04/26/london-marathon-sabastian-sawe-world-record/|title=Sabastian Sawe finishes London Marathon in under two hours to obliterate men’s world record|date=2026-04-26|accessdate=2026-04-27|url-status=live}}</ref>. == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://www.tcslondonmarathon.com/ Афіцыйная старонка Лонданскага марафона] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Марафоны]] [[Катэгорыя:World Marathon Majors]] [[Катэгорыя:Спорт у Лондане]] h7ipc9t7u0ecjgrtjgohmxkcor47smp 5132981 5132980 2026-04-27T12:33:07Z Aneuko 139050 5132981 wikitext text/x-wiki {{Лёгкаатлетычны прабег | назва = Лонданскі марафон | арыгінал назвы = London Marathon | выява = 2025 London Marathon - 17.jpg | шырыня = 250px | подпіс = | дата = Красавік | месца правядзення = [[Лондан]], [[Вялікабрытанія]] | тып = Шаша | іааф_катэгорыя = Platinum Label Road Race | дыстанцыі = [[Марафон]] | праводзіцца з = {{Дата пачатку і ўзрост|1981|p=y}} | апошняя гонка = | арганізатар = | рэкорды = '''Мужчыны:''' {{flagicon|Кенія}} [[Себасцьян Саве]] 1:59:30 (2026)<br />'''Жанчыны:''' {{flagicon|Вялікабрытанія}} Пола Рэдкліф 2:15:25 (2003) | колькасць удзельнікаў = | спонсар = [[Tata Consultancy Services|TCS]] (з 2022) | сайт = {{URL|https://www.tcslondonmarathon.com}} }} '''Лонданскі марафон''' ({{lang-en|London Marathon}}) — адно з самых маштабных і прэстыжных штогадовых спаборніцтваў па бегу ў свеце, ладзіцца ў [[Лондан]]е з 1981 года. З 2006 года забег уваходзіць у серыю [[World Marathon Majors]], якая ўключае сем марафонскіх забегаў найвышэйшага ўзроўню ў свеце. Звычайна праходзіць у красавіку. У забегу ўдзельнічаюць дзясяткі тысяч чалавек (напрыклад, у 2016 годзе было каля 38 тысяч удзельнікаў ва ўзросце ад 11 да 88 гадоў). Дыстанцыя складае класічныя для [[марафон]]а 42,195 км. Забег стартуе ў [[Грынвіцкі парк|Грынвіцкім парку]], фініш каля [[Букінгемскі палац|Букінгемскага палаца]]. Шлях пралягае праз гістарычныя мясціны Лондана ([[Таўэрскі мост]], фінансавы квартал Канары-Уорф, набярэжная [[Тэмза|Тэмзы]]). 26 красавіка 2026 года кеніец [[Себасцьян Саве]] пераадолеў марафонскую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны, у межах афіцыйнага спаборніцтва гэта адбылося ўпершыню ў свеце<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nytimes.com/athletic/7231383/2026/04/26/london-marathon-sabastian-sawe-world-record/|title=Sabastian Sawe finishes London Marathon in under two hours to obliterate men’s world record|date=2026-04-26|accessdate=2026-04-27|url-status=live}}</ref>. == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://www.tcslondonmarathon.com/ Афіцыйная старонка Лонданскага марафона] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Марафоны]] [[Катэгорыя:World Marathon Majors]] [[Катэгорыя:Спорт у Лондане]] ljgcblwnlkk6ghj1lylrh6nh601sao1 0 807001 5132984 5132834 2026-04-27T12:36:14Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5132984 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Монзуль}} {{Навуковец}} '''Уладзі́мір Ю́р’евіч Мо́нзуль''' ({{ДН|20|4|1989}}, [[Мінск]]) — беларускі [[гісторык]] і [[архівіст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 красавіка 1989 года ў [[Мінск]]у. Скончыў [[Мінская лінгвістычная гімназія|Мінскую лінгвістычную гімназію]] і [[Ліцэй № 2 (Мінск)|ліцэй №&nbsp;2]]. Пасля заканчэння школы паступіў на [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], які скончыў у 2011 годзе (выпускаўся з кафедры гісторыі старажытнага свету і сярэдніх вякоў). У 2012 годзе скончыў магістратуру, у 2016 годзе — аспірантуру БДУ<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/385310|title=Найлепшы архівіст Беларусі — 2020 аднойчы данёс на суседзяў. У 2025‑м яго самога асудзілі за палітыку|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=9 студзеня 2026|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="viasna">{{cite web|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/uladzimir-monzul|title=Уладзімір Монзуль|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Свой працоўны шлях пачынаў лабарантам у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]], потым працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам [[Нясвіж (музей-запаведнік)|Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж»]]{{sfn|Монзуль|2018|с=63}}. З [[2017]] года перайшоў на працу ў [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]] на пасаду вядучага архівіста. Пазней стаў намеснікам загадчыка аддзела інфармацыйна-пошукавых сістэм. Па выніках 2020 года быў прызнаны найлепшым архівістам Беларусі. У вольны час захапляўся інтэлектуальнымі гульнямі ([[Квіз|квізамі]]). Пасля сакавіка 2025 года быў звольнены з Нацыянальнага архіва<ref name="nn"/>. == Навуковая дзейнасць == З’яўляецца аўтарам больш як 20 навуковых публікацый. Сфера навуковых інтарэсаў ахоплівае гісторыю [[Старажытны Рым|Старажытнага Рыма]] і гісторыю [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларусі савецкага перыяду]]. Па антычнай тэматыцы даследаваў грамадзянска-прававы статус [[Саюзнікі (Старажытны Рым)|італійскіх саюзнікаў]] Рыма, дзейнасць [[Браты Гракхі|братоў Гракхаў]] і палітычную барацьбу ў эпоху позняй [[Рымская рэспубліка|Рэспублікі]]. Па гісторыі Савецкай Беларусі вывучаў [[Гісторыя паўсядзённасці|паўсядзённае жыццё]] мінчан у 1944—1953 гадах, [[Дзяржаўны знак якасці СССР]], планы пабудовы [[Атамная электрастанцыя|атамных электрастанцый]] у рэспубліцы, а таксама становішча [[Іслам у Беларусі|мусульманскіх абшчын]] у БССР<ref name="nn"/>{{sfn|Монзуль|2018|с=63}}. == Палітычны пераслед == Паводле звестак праваабаронцаў, 19 кастрычніка 2020 года У.&nbsp;Ю.&nbsp;Монзуль зрабіў палітычны данос у міліцыю, паведаміўшы пра ўлётку з заклікам да [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|ўсебеларускай забастоўкі]], якую ён знайшоў на дошцы аб’яў у пад’ездзе дома па [[Вуліца Алеся Бачылы (Мінск)|вуліцы Алеся Бачылы]] ў Мінску<ref name="nn"/><ref name="viasna"/>. У 2025 годзе [[Брэсцкі абласны суд]] асудзіў Уладзіміра Монзуля паводле частак 1 і 2 артыкула 361-4 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь]] («садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці»), а таксама часткі 1 артыкула 130 («распальванне варожасці»). Суд прызначыў яму пакаранне ў выглядзе абмежавання волі без накіравання ў [[Папраўчая ўстанова адкрытага тыпу|папраўчую ўстанову адкрытага тыпу]] (так званая «[[хатняя хімія]]»). 9 студзеня 2026 года ён быў унесены ў афіцыйны [[Спіс асоб, якія маюць дачыненне да экстрэмісцкай дзейнасці|пералік грамадзян, якія маюць дачыненне да экстрэмісцкай дзейнасці]]<ref name="viasna"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Монзуль В. |загаловак=Мирный атом в БССР |выданне=Беларуская думка |тып=часопіс |год=2018 |нумар=1 |старонкі=63—70 |спасылка=https://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |ref=Монзуль}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-27}} {{DEFAULTSORT:Монзуль Уладзімір Юр’евіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Архівісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта БДУ]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнага архіва Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі НГКМЗ «Нясвіж»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] aw2z2y75tdtmzm190ovk69kf3xwjj32 0 807010 5132983 5132869 2026-04-27T12:36:08Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5132983 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Казарцаў}} {{Асоба}} '''Яўге́н Каза́рцаў''' ({{ДН|16|2|1992}}, [[Мінск]]) — беларускі [[журналіст]], [[рэдактар]] і [[пісьменнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 16 лютага 1992 года ў Мінску<ref name="fb">{{cite web|url=https://www.facebook.com/kazartsev/directory_personal_details|title=Евгений Казарцев|publisher=Facebook|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="soyuz">{{cite web|url=https://soyuzpisateley.ru/publication.php?id=741|title=Евгений КАЗАРЦЕВ|publisher=Союз писателей Москвы|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Скончыў [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] ў 2015 годзе. Яшчэ падчас вучобы пачаў працаваць у рэдакцыі беларускага часопіса «[[Большой]]»<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/392107|title=Галоўны рэдактар «Еўрарадыё» Яўген Казарцаў расказаў, як пяць гадоў працаваў на «Спутніку» і колькі зарабляў|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|author=Вінцэсь Клепачэня|date=5 красавіка 2026|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У 2015 годзе ўладкаваўся ў расійскае дзяржаўнае інфармацыйнае агенцтва «[[Sputnik Беларусь]]», дзе працаваў на працягу пяці гадоў. Пачынаў як навіновы журналіст, асвятляў падзеі ў Беларусі. З часам стаў рэдактарам інтэрнэт-рэсурсу, фактычна выконваючы абавязкі каардынатара працы журналістаў і шэф-рэдактара. Праца ў «Sputnik Беларусь» суправаджалася ідэалагічнымі абмежаваннямі, у тым ліку з боку маскоўскіх куратараў і беларускага [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь|МЗС]] (забарона на прамое цытаванне апазіцыйных акцый, наяўнасць «чорных спісаў» экспертаў, навязванне расійскай тэрміналогіі, напрыклад, «на Украине»). Звольніўся са «Спутніка» ў жніўні [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|2020 года]]<ref name="nn"/>. Пазней перайшоў на працу ў незалежныя беларускія медыя. Стаў галоўным рэдактарам «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]]»<ref name="nn"/>. == Літаратурная дзейнасць == Яўген Казарцаў таксама вядомы як пісьменнік. Публікаваў свае апавяданні ў грамадска-палітычным штотыднёвіку «[[БелГазета]]», часопісах «[[Train Voyage]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Макулатура (часопіс)|Макулатура]]», «[[Монолог]]», «[[Кольцо А]]», а таксама ў анлайн-праектах «[[Этажи]]» і «[[Textura]]». У 2013 годзе заняў другое месца на Міжнародным чэхаўскім конкурсе<ref name="soyuz"/><ref name="forma">{{cite web|url=https://formasloff.ru/2020/05/01/evgenij-kazar-jigsaw-falling-into-place/|title=Евгений Казарцев // Jigsaw falling into place|publisher=Формаслов|author=Вячеслав Харченко|date=1 мая 2020|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У 2020 годзе ў беларускім выдавецтве «[[Кнігазбор]]» выйшаў дэбютны зборнік яго твораў пад назвай «F43»<ref name="forma"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-27}} {{DEFAULTSORT:Казарцаў Яўген}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 16 лютага]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Sputnik Беларусь]] ets8ob0x8hfxdyp4hit4lwoxbpt8sn3 14 807028 5133007 5132943 2026-04-27T13:42:51Z JerzyKundrat 174 5133007 wikitext text/x-wiki {{хв|пустая катэгорыя}} {{DEFAULTSORT:Сахалін}} [[Катэгорыя:Флора Усходняй Азіі]] [[Катэгорыя:Флора Расіі]] [[Катэгорыя:Сахалін|Флора]] cjqpbc6z8z103cnjceeidecqrxwscz4 14 807038 5132996 2026-04-27T13:12:21Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{DEFAULTSORT:Франклін}} [[Катэгорыя:Катэгорыі палітыкаў]] {{Навігацыя}}» 5132996 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{DEFAULTSORT:Франклін}} [[Катэгорыя:Катэгорыі палітыкаў]] {{Навігацыя}} acqsojqa9764myv1vo9puuvfudgr1qd 14 807039 5133012 2026-04-27T13:51:04Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Авіябудаўнічыя кампаніі Францыі]] [[Катэгорыя:Авіябудаўнічыя кампаніі Германіі]] [[Катэгорыя:Транснацыянальныя карпарацыі]]» 5133012 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Авіябудаўнічыя кампаніі Францыі]] [[Катэгорыя:Авіябудаўнічыя кампаніі Германіі]] [[Катэгорыя:Транснацыянальныя карпарацыі]] 567lqbg96gex7sbd7hy4nx3ents7bz9 14 807040 5133018 2026-04-27T14:08:41Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Актрысы Вялікабрытаніі|Агучванне]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Актрысы агучвання паводле краін|Вялікабрытанія]]» 5133018 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Актрысы Вялікабрытаніі|Агучванне]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Актрысы агучвання паводле краін|Вялікабрытанія]] cr1ajpi78we9fudxhrb26uq0cfcq69k 14 807041 5133019 2026-04-27T14:13:05Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Архітэктура Рыгі]] [[Катэгорыя:Геаграфія Рыгі]] [[Катэгорыя:Транспарт Рыгі]] [[Катэгорыя:Вуліцы населеных пунктаў Латвіі|Рыга]] [[Катэгорыя:Вуліцы паводле гарадоў|Рыга]]» 5133019 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Архітэктура Рыгі]] [[Катэгорыя:Геаграфія Рыгі]] [[Катэгорыя:Транспарт Рыгі]] [[Катэгорыя:Вуліцы населеных пунктаў Латвіі|Рыга]] [[Катэгорыя:Вуліцы паводле гарадоў|Рыга]] kur7npo23ivhh45minyylqu253rqz8w 3 807042 5133036 2026-04-27T16:47:29Z Plaga med 116903 Вітаем! 5133036 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:47, 27 красавіка 2026 (+03) 9t09kwd2bp9ts6q8q9chr05ncde07lg 0 807043 5133053 2026-04-27T17:48:12Z Андрэй 2403 Б 152769 Новая старонка: «{{Вуліца Мінска |назва = Завулак Кабушкіна |населены пункт = Мінск |мясцовасць = |раён = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]] |на карце = |выява = |памер = |тлумачэнне = |назва ў гонар = [[Іван Канстанцінавіч Кабушкін|Івана Кабушкіна]] |былыя назвы = |працягласц...» 5133053 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = Завулак Кабушкіна |населены пункт = Мінск |мясцовасць = |раён = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]] |на карце = |выява = |памер = |тлумачэнне = |назва ў гонар = [[Іван Канстанцінавіч Кабушкін|Івана Кабушкіна]] |былыя назвы = |працягласць = 450 м<ref>згодна [https://geodzen.com/by/minsk/kabuskina-ln базы Геадзэн]</ref> |насельніцтва = |каардынаты п = |каардынаты = |каардынаты к = |пакрыцце = |рух = |індэкс = 220021<ref>[https://24minsk.by/index Почтовые индексы улиц Минска]</ref> |тэлефоны = |метро = {{minskmetro|2}} [[Аўтазаводская (станцыя метро, Мінск)|Аўтазаводская]] |аўтобус =16, 21, 22, 112а, 186 |трамвай = |тралейбус =16, 17, 19, 26, 50, 92 |чыгунка = |маршрутныя таксі = |прыпынкі = |будынкі = |архітэктурныя помнікі = |помнікі = |храмы = |дзяржаўныя ўстановы = |навучальныя ўстановы = |установы культуры = |медыцынскія ўстановы = |аптэкі = |пошта = |камерцыя = |забудова = |прадпрыемствы = |паркі = }} '''Завулак Кабушкіна''' — [[завулак]] у [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім]] раёне [[Мінск|Мінска]]. Названы ў гонар [[Іван Канстанцінавіч Кабушкін|Івана Канстанцінавіча Кабушкіна]] (1915—1943), удзельніка Мінскага падполля ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], Героя Савецкага Саюза, закатаванага ў фашысцкіх засценках. Ідзе паралельна [[Вуліца Кабушкіна (Мінск)|аднайменнай вуліцы]] з боку [[Партызанскі праспект (Мінск)|Партызанскага праспекту]] цягам 450 м і, не маючы перасячэннў з іншымі вуліцамі Мінска, скончваецца тупіком<ref>згодна [https://geodzen.com/by/minsk/kabuskina-ln базы Геадзэн]</ref>. Забудова завулка часткова жылая шматкватэрная, часткова прамысловая, частка дамоў узведзена ў 1935-1937 гг, частка ў 1960-90-х гг<ref>згодна [https://photobuildings.com/list.php?uid=2325 архітэктурнай базы Рhotobuildings]</ref>. == Славутасці == * Дом 17 — самы стары дом, 1935-36 гг. забудовы, 4-павярховы жылы дом, узведзены пад патрэбы [[Беларуская ваенная акруга|БВА]] ў стылі [[Ар-дэко]]<ref>[https://photobuildings.com/object/13445/ апісанне дома 17 ў базе Рhotobuildings]</ref>. * Дом смутку (некалькі карпусоў дома 49) — рытуальная зала<ref>[https://ritualbyro.by/organization/dom-skorbi/ Дом скорби]</ref>. == Цікавыя факты == * Дом смутку, як і іншыя карпусы дома 49 завулка Кабушкіна, знаходзіцца ў прамысловай зоне, выхад на якую ідзе з суседняй [[Вуліца Куляшова (Мінск)|вуліцы Куляшова]], што стварае парадокс: дом знаходзіцца на вуліцы, да якой не належыць, а адносіцца да завулка, з якога да яго праходу няма. * У жніўні 2023 г. ЖЭУ №6 Заводскага раёна забараніў жыхарам дома 17 выходзіць на балконы, што прывяло да разбіральцтва з публікацыяй у СМІ<ref>[https://www.sb.by/articles/na-balkon-ne-vykhodit.html Почему жильцам одного из домов по переулку Кабушкина в Минске запретили выходить на балконы] // [[Народная газета]], 4.02.2024 (сайт sb.by)</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://geodzen.com/by/minsk/kabuskina-ln Завулак Кабушкіна ў базе Геадзэн] * [https://photobuildings.com/list.php?uid=2325 Завулак Кабушкіна ў архітэктурнай базе Рhotobuildings] * [https://ato.by/street/400 Завулак Кабушкіна на АТО.ВУ] * [https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325670/?ll=27.642173%2C53.867279&z=16 Завулак Кабушкіна на Карце Яндэкс] {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Вуліцы Мінска]] q7m2thlophkjbsl8cu4mw41osbt2hfz 0 807044 5133085 2026-04-27T19:09:58Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Аляксандр Міхайлавіч (князь уладзімірскі)]] 5133085 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аляксандр Міхайлавіч (князь уладзімірскі)]] ms0gp81nppz69y67ju9uo8p5svn1x3s 0 807045 5133086 2026-04-27T19:11:09Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{ДД}} '''Аляксандр Міхайлавіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — {{пішу}} {{Бібліяінфармацыя}}» 5133086 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Аляксандр Міхайлавіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — {{пішу}} {{Бібліяінфармацыя}} o75ekqfz8i5zjh2mn1b2vkno77av63k 5133088 5133086 2026-04-27T19:20:41Z JerzyKundrat 174 5133088 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Аляксандр Міхайлавіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — вялікі князь уладзімірскі (1326—1327) і цвярскі (1326—1327, 1337—1339), князь пскоўскі (1327—1329, 1331—1337), рускі святы. З цвярскіх [[Рурыкавічы|Рурыкавічаў]]. Другі сын [[Міхаіл Яраславіч|Міхаіла Яраславіча]]. Малодшы брат [[Дзмітрый Міхайлавіч Грозныя Вочы|Дзмітрыя Міхайлавіча]], старэйшы брат Канстанціна Міхайлавіча, Васіля Міхайлавіча. Бацька Усевалада Аляксандравіча і Міхаіла Аляксандравіча. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вялікія князі ўладзімірскія]] [[Катэгорыя:Князі пскоўскія]] [[Катэгорыя:Князі цвярскія]] khvh4sy1933t6ioa9t6m17vr5k3jx20 5133093 5133088 2026-04-27T19:43:46Z JerzyKundrat 174 5133093 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Аляксандр Міхайлавіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — вялікі князь уладзімірскі (1326—1327) і цвярскі (1326—1327, 1337—1339), князь пскоўскі (1327—1329, 1331—1337), рускі святы. З цвярскіх [[Рурыкавічы|Рурыкавічаў]]. Другі сын [[Міхаіл Яраславіч|Міхаіла Яраславіча]]. Малодшы брат [[Дзмітрый Міхайлавіч Грозныя Вочы|Дзмітрыя Міхайлавіча]], старэйшы брат Канстанціна Міхайлавіча, Васіля Міхайлавіча. Бацька Усевалада Аляксандравіча і Міхаіла Аляксандравіча. Пасля таго як яго брат [[Дзмітрый Міхайлавіч Грозныя Вочы|Дзмітрый Міхайлавіч]], што знаходзіўся ў [[Залатая Арда|Ардзе]] паводле загаду [[Узбек-хан]]а быў 15 верасня 1326 пакараны смерцю, вялікім князем цвярскім стаў Аляксандр Міхайлавіч. Адначасова ён атрымаў ад хана ярлык на [[Уладзімірскае вялікае княства]]. Падтрымаў Цвярское паўстанне ў 1327 годзе. Загінуў у Ардзе. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вялікія князі ўладзімірскія]] [[Катэгорыя:Князі пскоўскія]] [[Катэгорыя:Князі цвярскія]] 4xo56ppfkcgnibh7asbujkky3mjbc91 0 807046 5133116 2026-04-27T20:32:09Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «'''Музе́йная спра́ва ў Белару́сі'''&nbsp;— працэс збірання, захавання, вывучэння і папулярызацыі гісторыка-культурнай і прыроднай спадчыны на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] праз сістэму [[Музей|музейных]] устаноў. Найбольш складаным і трансфармацыйным пер...» 5133116 wikitext text/x-wiki '''Музе́йная спра́ва ў Белару́сі'''&nbsp;— працэс збірання, захавання, вывучэння і папулярызацыі гісторыка-культурнай і прыроднай спадчыны на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] праз сістэму [[Музей|музейных]] устаноў. Найбольш складаным і трансфармацыйным перыядам у развіцці музейнай справы сталі 1941—1991 гады, якія ахапілі катастрафічныя страты падчас [[Вялікая Айчынная вайна ў Беларусі|Вялікай Айчыннай вайны]], цяжкае пасляваеннае аднаўленне, жорсткую ідэалагічную рэгламентацыю ў [[Савецкі Саюз|савецкі]] час і паступовую [[дэмакратызацыя|дэмакратызацыю]] ў канцы 1980-х гадоў{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=3—5}}. == Гісторыя == === Перадваенны стан і пачатак Вялікай Айчыннай вайны === Напярэдадні нападу [[Нацысцкая Германія|нацысцкай Германіі]] на [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкі Саюз]] у [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] праводзілася рэарганізацыя і ўпарадкаванне музейнай сеткі, што было звязана з новым абласным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзелам]]. У рэспубліцы налічвалася 26 дзяржаўных музеяў, якія знаходзіліся ў падпарадкаванні [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы БССР]]. Да ліку буйнейшых устаноў адносіліся [[Мінскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўная мастацкая галерэя БССР]], [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей|Віцебскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]], [[Гомельскі абласны краязнаўчы музей|Гомельскі абласны гістарычны музей]], [[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей|Гродзенскі гісторыка-археалагічны музей]], [[Баранавіцкі краязнаўчы музей|Баранавіцкі абласны мастацкі музей]] і [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|Слонімскі музей]]. У іх фондах захоўваліся дзясяткі тысяч першакласных твораў мастацтва і рухомых помнікаў гісторыі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=7}}. Аднак Наркамасветы БССР не меў планаў выратавання каштоўнасцей на выпадак пагрозы іх знішчэння. У музеяў адсутнічалі планы пагрузкі, спісы прадметаў для першачарговай эвакуацыі і ўпаковачныя матэрыялы. Пасля пачатку вайны і стварэння [[Савет па эвакуацыі пры СНК СССР|Савета па эвакуацыі]] вываз маёмасці праводзіўся ў вялікай спешцы. З [[Віцебск]]а пад кіраўніцтвам дырэктара [[В. К. Зэйлерт|В.&nbsp;К.&nbsp;Зэйлерта]] ўдалося адправіць толькі частку калекцый разам з фондамі [[Мастацкая галерэя Ю. М. Пэна|Мастацкай галерэі]] [[Юдаль Пэн|Ю.&nbsp;М.&nbsp;Пэна]] ў [[Самара|Куйбышаў]] і [[Саратаў]], але каля 15 тысяч прадметаў засталіся ў горадзе і зніклі. З Гомельскага гістарычнага музея навуковая супрацоўніца [[Э. Р. Чэчык|Э.&nbsp;Р.&nbsp;Чэчык]] змагла эвакуіраваць 4299 адзінак, аднак найбольш аб'ёмныя рэчы, уключаючы мэблю эпохі [[Рэнесанс]]у, скульптуры [[Антоніа Канова|А.&nbsp;Кановы]] і [[Крысціян Даніэль Раўх|К.&nbsp;Раўха]], а таксама калекцыю зброі ў [[Палац Румянцавых — Паскевічаў|палацы Паскевічаў]], засталіся ў горадзе і былі страчаны{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=8—9}}. Амаль цалкам загінулі зборы [[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Е. Р. Раманава|Магілёўскага абласнога гістарычнага музея]]. У браніраваным пакоі-сейфе былога [[Сялянскі пазямельны банк|сялянскага банка]] засталіся нацыянальныя каштоўнасці: залатыя і сярэбраныя ключы [[Магілёў|Магілёва]], пячаткі горада, булава караля [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта ІІІ]], а таксама [[Крыж Ефрасінні Полацкай]]. У ліпені 1941 года гэтыя прадметы бясследна зніклі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=9}}. Дзяржаўная мастацкая галерэя ў [[Мінск]]у таксама не змагла эвакуіравацца і была разрабавана спачатку мясцовымі жыхарамі і першымі нямецкімі часцямі, а потым мэтанакіравана спустошана нямецкім камандаваннем{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=10}}{{sfn|Спадчына|2003}}. === Музеі падчас нямецкай акупацыі (1941—1944) === Падчас акупацыі ажыццяўлялася [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|планамернае разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі]]. Гэтым займаўся [[Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга]] (АШР), які меў свае прадстаўніцтвы ў Мінску і іншых гарадах. Асаблівая ўвага надавалася канфіскацыі яўрэйскіх калекцый і адбору найбольш каштоўных мастацкіх твораў для вывазу ў [[Трэці рэйх|рэйх]]. З Дзяржаўнай мастацкай галерэі БССР у [[Кёнігсберг]] было вывезена каля 170 твораў рускага і заходнееўрапейскага мастацтва, а таксама 48 унікальных [[Слуцкія паясы|слуцкіх паясоў]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=10}}. Нягледзячы на ваенныя дзеянні, некаторыя музеі на тэрыторыі [[Генеральная акруга «Беларусь»|Генеральнай акругі «Беларусь»]] працягвалі працаваць. У Мінску дзейнічаў [[Мінскі краёвы гістарычны музей|Краёвы гістарычны музей]], размешчаны ў [[Архірэйскі двор (Мінск)|былым Архірэйскім доме]]. Восенню 1941 года яго ўзначаліў этнограф [[Антон Адамавіч Шукелойць|А.&nbsp;А.&nbsp;Шукелойць]], а мастаком-рэстаўратарам працаваў [[Гаўрыла Віер|Г.&nbsp;С.&nbsp;Віер]]. Яны здолелі ўпарадкаваць ацалелыя калекцыі, ладзілі выставы і нават перадавалі культавыя рэчы адноўленым праваслаўным і каталіцкім храмам, ратуючы іх ад знішчэння{{sfn|Спадчына|2003}}. У [[Слонім]]е дзякуючы намаганням [[Язэп Іосіфавіч Стаброўскі|Я.&nbsp;І.&nbsp;Стаброўскага]] і [[Сяргей Новік|С.&nbsp;Новіка]] быў адноўлены [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|раённы гісторыка-краязнаўчы музей]], у якім экспанаваліся [[Статут Вялікага Княства Літоўскага]], вайсковыя даспехі і нават [[Устаўныя граматы БНР|Трэцяя Устаўная грамата БНР]]{{sfn|Спадчына|2003}}. Увесну 1944 года, з набліжэннем савецкіх войскаў, нямецкія ўлады пачалі прымусовую эвакуацыю музейных збораў. Калекцыі мінскага музея пад кіраўніцтвам доктара [[Эма Гаўпт|Эмы Гаўпт]] былі вывезены ў [[Чарняхоўск|Інстэрбург]], а затым у замак [[Хёхштэт-на-Дунаі|Хёхштэт]] у [[Баварыя|Баварыі]]. Слонімскі музей таксама быў часткова вывезены{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=14—15}}{{sfn|Спадчына|2003}}. === Пасляваеннае аднаўленне і рэстытуцыя (1944 — сярэдзіна 1950-х гадоў) === Першачарговай задачай пасля вайны стала [[Рэстытуцыя культурнай спадчыны Беларусі|рэстытуцыя]] вывезеных калекцый. У 1945 годзе замак Хёхштэт быў заняты [[Узброеныя сілы ЗША|амерыканскай арміяй]], і высветлілася, што многія экспанаты моцна пашкоджаны. У кастрычніку 1947 года ў [[Берлін]]е прадстаўнік [[Савет Міністраў БССР]] прыняў 182 скрыні з беларускімі помнікамі, якія ўключалі мастацкія творы, царкоўнае начынне, [[старадрукі]] (у тым ліку [[Супрасльская друкарня|супрасльскія]] і [[Куцеінская друкарня|куцеінскія]] выданні) і зброю. Усяго [[Група савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі|Савецкая ваенная адміністрацыя ў Германіі]] вярнула каля 15 тысяч музейных прадметаў, якія часова размясцілі ў сутарэннях [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=15}}. Аднак у жніўні 1950 года ўрад БССР бязвыплатна перадаў [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]] 89 арыгінальных партрэтаў з [[Нясвіжскі замак|Нясвіжскага замка]], што стала велізарнай стратай для нацыянальнай мастацкай спадчыны{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=37}}. Аднаўленне музейнай сеткі праходзіла ў цяжкіх матэрыяльных умовах. У 1945 годзе быў створаны Камітэт па справах культурна-асветніцкіх устаноў пры [[Савет народных камісараў БССР|СНК БССР]], які пачаў распрацоўваць нарматыўныя дакументы для музеяў. Улада патрабавала ад музеяў у першую чаргу адлюстроўваць поспехі сацыялістычнага будаўніцтва і гісторыю [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]]. Гістарычныя экспазіцыі моцна ідэалагізаваліся. Напрыклад, у Магілёўскім абласным музеі, адноўленым у 1949 годзе дзякуючы намаганням [[І. С. Мігулін|І.&nbsp;С.&nbsp;Мігуліна]], экспазіцыя пачыналася з вялізнай карціны «Раніца Радзімы нашай» з выявай [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|І.&nbsp;Сталіна]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=27}}. Тым не менш, праводзілася актыўная збіральніцкая праца. У [[Гродна]] гісторыка-археалагічны музей пад кіраўніцтвам [[М. І. Собаль|М.&nbsp;І.&nbsp;Собаля]] і [[Леанід Васільевіч Аляксееў|Л.&nbsp;В.&nbsp;Аляксеева]] пачаў археалагічныя раскопкі на [[Замкавая гара (Гродна)|Замкавай гары]]. У [[Пінск]]у і [[Бабруйск]]у музеі атрымалі новыя памяшканні. Дзяржаўная карцінная галерэя БССР пад кіраўніцтвам [[Алена Васільеўна Аладава|А.&nbsp;В.&nbsp;Аладавай]] вяла інтэнсіўны пошук і закупку твораў айчыннай і рускай класікі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=35—36}}. === Перыяд «адлігі» і развіццё музейнай сеткі (сярэдзіна 1950-х — канец 1960-х гадоў) === Пасля смерці І. Сталіна і [[ХХ з'езд КПСС|XX з'езда КПСС]] пачаўся працэс частковай [[дэмакратызацыя|дэмакратызацыі]], вядомы як [[Хрушчоўская адліга|«адліга»]], які закрануў і музейную сферу. Змянілася стаўленне да гістарычных фактаў, пачалося экспанаванне матэрыялаў аб раней рэпрэсаваных дзеячах. У 1964 годзе [[Цэнтральны камітэт Камуністычнай партыі Савецкага Саюза|ЦК КПСС]] прыняў пастанову «Аб павышэнні ролі музеяў у камуністычным выхаванні працоўных», якая прывяла да ўпарадкавання музейнай сеткі, вяртання дзяржаўнага статусу многім раённым музеям і паляпшэння фінансавання{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=56—60}}. У гэты час пачаўся пошук новых формаў экспазіцыйнага дызайну, адыход ад «ілюстратыўнасці» да больш вобразнага паказу. Выдатным прыкладам стаў [[Мемарыяльны комплекс «Брэсцкая крэпасць-герой»|Музей абароны Брэсцкай крэпасці]], адкрыты ў 1956 годзе, які хутка стаў адным з самых наведвальных у рэспубліцы{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=88—89}}. У 1967 годзе ў Мінску адкрыўся [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўны музей БССР]], які стаў цэнтрам вывучэння нацыянальнай гісторыі. Актыўна ствараліся ведамасныя і грамадскія школьныя музеі краязнаўства{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=91—92}}. === Цэнтралізацыя і новыя формы працы (1970-я — 1980-я гады) === У 1970-я гады ў музейнай справе СССР і БССР панавала тэндэнцыя да [[Цэнтралізацыя|цэнтралізацыі]]. Ствараліся музейныя аб'яднанні і гісторыка-культурныя запаведнікі. У 1967 годзе быў заснаваны [[Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік|архітэктурна-археалагічны запаведнік у Полацку]], які аб'яднаў [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор]], тэрыторыі [[Верхні замак (Полацк)|Верхняга]] і [[Ніжні замак (Полацк)|Ніжняга]] замкаў. У 1976 годзе было прынята рашэнне аб стварэнні [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту|Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту]] каля вёскі [[Азярцо (Мінскі раён)|Строчыцы]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=138—139}}. Дзяржаўны мастацкі музей БССР, які ўзначальваў з 1977 года [[Юрый Аляксандравіч Карачун|Ю.&nbsp;А.&nbsp;Карачун]], стварыў шырокую сетку філіялаў: [[Музей беларускага народнага мастацтва|музей беларускага народнага мастацтва ў Раўбічах]], [[Аб'яднаны краязнаўчы музей (Мазыр)|карцінная галерэя ў Мазыры]], [[Музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі|музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі ў Магілёве]] і іншыя{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=130}}. Раённыя музеі, такія як [[Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава|Веткаўскі музей народнай творчасці]] (заснаваны [[Фёдар Рыгоравіч Шкляраў|Ф.&nbsp;Р.&nbsp;Шкляравым]]) і [[Гудзевіцкі дзяржаўны літаратурна-краязнаўчы музей|Гудзевіцкі літаратурна-краязнаўчы музей]] (стваральнік [[Алесь Белакоз|А.&nbsp;М.&nbsp;Белакоз]]), дзякуючы энтузіязму сваіх заснавальнікаў сабралі ўнікальныя калекцыі стараабрадніцтва, старадрукаў і этнаграфіі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=120, 94}}. === Крызіс і трансфармацыя (канец 1980-х — 1991 год) === На мяжы 1980—1990-х гадоў, на фоне сацыяльна-эканамічнага крызісу (перыяд [[Перабудова|перабудовы]]) і палітыкі [[Галоснасць|галоснасці]], музейная справа сутыкнулася з новымі выклікамі. Рэзка скарацілася фінансаванне, знізілася наведвальнасць. Адначасова ў грамадстве ўзрасла цікавасць да аб'ектыўнай нацыянальнай гісторыі, не скажонай [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|камуністычнай ідэалогіяй]]. Вострай праблемай сталі крадзяжы з музеяў (напрыклад, у 1991 годзе з [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музея старажытнабеларускай культуры АН БССР]] былі выкрадзены найкаштоўнейшыя абразы). Таксама пачаўся працэс [[Рэлігія ў СССР|вяртання культавых будынкаў вернікам]], што прывяло да высялення многіх музеяў з памяшканняў, якія яны займалі дзесяцігоддзямі. Напрыклад, [[Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі|Рэспубліканскі музей атэізму і гісторыі рэлігіі ў Гродне]] быў вымушаны пакінуць [[Гродзенскі базыльянскі манастыр|Базыльянскі кляштар]], а [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей]] — будынак [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Брэст)|Крыжаўзвіжанскага касцёла]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=152—153}}. У 1989 годзе была прынята «Праграма развіцця сеткі дзяржаўных музеяў і філіялаў у БССР да 2000 г.», якая прадугледжвала стварэнне новых нацыянальных музеяў і перапрафіляванне існуючых. Са здабыццём Беларуссю незалежнасці ў 1991 годзе пачаўся якасна новы этап у развіцці айчыннай музейнай справы. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Музеі Беларусі (1941–1991 гг.) |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2004 |старонак=218 |isbn=985-6372-34-8 |ref=Гужалоўскі}} * {{артыкул |загаловак=Музеі Генеральнай акругі «Беларусь» (1941-1944) |выданне=Спадчына |год=2003 |нумар=4—5 |ref=Спадчына}} [[Катэгорыя:Музейная справа]] [[Катэгорыя:Культура Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] t7ik3xrtr7bfehmednoowuqqg6bzddx 5133123 5133116 2026-04-27T20:40:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5133123 wikitext text/x-wiki '''Музе́йная спра́ва ў Белару́сі'''&nbsp;— працэс збірання, захавання, вывучэння і папулярызацыі гісторыка-культурнай і прыроднай спадчыны на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] праз сістэму [[Музей|музейных]] устаноў. Найбольш складаным і трансфармацыйным перыядам у развіцці музейнай справы сталі 1941—1991 гады, якія ахапілі [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|катастрафічныя страты падчас Вялікай Айчыннай вайны]], цяжкае пасляваеннае аднаўленне, жорсткую ідэалагічную рэгламентацыю ў [[Савецкі Саюз|савецкі]] час і паступовую [[дэмакратызацыя|дэмакратызацыю]] ў канцы 1980-х гадоў{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=3—5}}. == Гісторыя == === Перадваенны стан і пачатак Вялікай Айчыннай вайны === Напярэдадні нападу [[Нацысцкая Германія|нацысцкай Германіі]] на [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкі Саюз]] у [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] праводзілася рэарганізацыя і ўпарадкаванне музейнай сеткі, што было звязана з новым абласным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзелам]]. У рэспубліцы налічвалася 26 дзяржаўных музеяў, якія знаходзіліся ў падпарадкаванні [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы БССР]]. Да ліку буйнейшых устаноў адносіліся [[Мінскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўная мастацкая галерэя БССР]], [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей|Віцебскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]], [[Гомельскі абласны краязнаўчы музей|Гомельскі абласны гістарычны музей]], [[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей|Гродзенскі гісторыка-археалагічны музей]], [[Баранавіцкі краязнаўчы музей|Баранавіцкі абласны мастацкі музей]] і [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|Слонімскі музей]]. У іх фондах захоўваліся дзясяткі тысяч першакласных твораў мастацтва і рухомых помнікаў гісторыі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=7}}. Аднак Наркамасветы БССР не меў планаў выратавання каштоўнасцей на выпадак пагрозы іх знішчэння. У музеяў адсутнічалі планы пагрузкі, спісы прадметаў для першачарговай эвакуацыі і ўпаковачныя матэрыялы. Пасля пачатку вайны і стварэння [[Савет па эвакуацыі пры СНК СССР|Савета па эвакуацыі]] вываз маёмасці праводзіўся ў вялікай спешцы. З [[Віцебск]]а пад кіраўніцтвам дырэктара [[В. К. Зэйлерт|В.&nbsp;К.&nbsp;Зэйлерта]] ўдалося адправіць толькі частку калекцый разам з фондамі [[Мастацкая галерэя Ю. М. Пэна|Мастацкай галерэі]] [[Юдаль Пэн|Ю.&nbsp;М.&nbsp;Пэна]] ў [[Самара|Куйбышаў]] і [[Саратаў]], але каля 15 тысяч прадметаў засталіся ў горадзе і зніклі. З Гомельскага гістарычнага музея навуковая супрацоўніца [[Э. Р. Чэчык|Э.&nbsp;Р.&nbsp;Чэчык]] змагла эвакуіраваць 4299 адзінак, аднак найбольш аб'ёмныя рэчы, уключаючы мэблю эпохі [[Рэнесанс]]у, скульптуры [[Антоніа Канова|А.&nbsp;Кановы]] і [[Крысціян Даніэль Раўх|К.&nbsp;Раўха]], а таксама калекцыю зброі ў [[Палац Румянцавых — Паскевічаў|палацы Паскевічаў]], засталіся ў горадзе і былі страчаны{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=8—9}}. Амаль цалкам загінулі зборы [[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Е. Р. Раманава|Магілёўскага абласнога гістарычнага музея]]. У браніраваным пакоі-сейфе былога [[Сялянскі пазямельны банк|сялянскага банка]] засталіся нацыянальныя каштоўнасці: залатыя і сярэбраныя ключы [[Магілёў|Магілёва]], пячаткі горада, булава караля [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта ІІІ]], а таксама [[Крыж Ефрасінні Полацкай]]. У ліпені 1941 года гэтыя прадметы бясследна зніклі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=9}}. Дзяржаўная мастацкая галерэя ў [[Мінск]]у таксама не змагла эвакуіравацца і была разрабавана спачатку мясцовымі жыхарамі і першымі нямецкімі часцямі, а потым мэтанакіравана спустошана нямецкім камандаваннем{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=10}}{{sfn|Спадчына|2003}}. === Музеі падчас нямецкай акупацыі (1941—1944) === Падчас акупацыі ажыццяўлялася [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|планамернае разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі]]. Гэтым займаўся [[Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга]] (АШР), які меў свае прадстаўніцтвы ў Мінску і іншых гарадах. Асаблівая ўвага надавалася канфіскацыі яўрэйскіх калекцый і адбору найбольш каштоўных мастацкіх твораў для вывазу ў [[Трэці рэйх|рэйх]]. З Дзяржаўнай мастацкай галерэі БССР у [[Кёнігсберг]] было вывезена каля 170 твораў рускага і заходнееўрапейскага мастацтва, а таксама 48 унікальных [[Слуцкія паясы|слуцкіх паясоў]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=10}}. Нягледзячы на ваенныя дзеянні, некаторыя музеі на тэрыторыі [[Генеральная акруга «Беларусь»|Генеральнай акругі «Беларусь»]] працягвалі працаваць. У Мінску дзейнічаў [[Мінскі краёвы гістарычны музей|Краёвы гістарычны музей]], размешчаны ў [[Архірэйскі двор (Мінск)|былым Архірэйскім доме]]. Восенню 1941 года яго ўзначаліў этнограф [[Антон Адамавіч Шукелойць|А.&nbsp;А.&nbsp;Шукелойць]], а мастаком-рэстаўратарам працаваў [[Гаўрыла Віер|Г.&nbsp;С.&nbsp;Віер]]. Яны здолелі ўпарадкаваць ацалелыя калекцыі, ладзілі выставы і нават перадавалі культавыя рэчы адноўленым праваслаўным і каталіцкім храмам, ратуючы іх ад знішчэння{{sfn|Спадчына|2003}}. У [[Слонім]]е дзякуючы намаганням [[Язэп Іосіфавіч Стаброўскі|Я.&nbsp;І.&nbsp;Стаброўскага]] і [[Сяргей Новік|С.&nbsp;Новіка]] быў адноўлены [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|раённы гісторыка-краязнаўчы музей]], у якім экспанаваліся [[Статут Вялікага Княства Літоўскага]], вайсковыя даспехі і нават [[Трэцяя Устаўная грамата БНР]]{{sfn|Спадчына|2003}}. Увесну 1944 года, з набліжэннем савецкіх войскаў, нямецкія ўлады пачалі прымусовую эвакуацыю музейных збораў. Калекцыі мінскага музея пад кіраўніцтвам доктара [[Эма Гаўпт|Эмы Гаўпт]] былі вывезены ў [[Чарняхоўск|Інстэрбург]], а затым у замак [[Гёхштэт (замак)|Хёхштэт]] у [[Баварыя|Баварыі]]. Слонімскі музей таксама быў часткова вывезены{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=14—15}}{{sfn|Спадчына|2003}}. === Пасляваеннае аднаўленне і рэстытуцыя (1944 — сярэдзіна 1950-х гадоў) === Першачарговай задачай пасля вайны стала [[Рэстытуцыя культурнай спадчыны Беларусі|рэстытуцыя]] вывезеных калекцый. У 1945 годзе замак Хёхштэт быў заняты [[Узброеныя сілы ЗША|амерыканскай арміяй]], і высветлілася, што многія экспанаты моцна пашкоджаны. У кастрычніку 1947 года ў [[Берлін]]е прадстаўнік [[Савет Міністраў БССР]] прыняў 182 скрыні з беларускімі помнікамі, якія ўключалі мастацкія творы, царкоўнае начынне, [[старадрукі]] (у тым ліку [[Супрасльская друкарня|супрасльскія]] і [[Куцеінская друкарня|куцеінскія]] выданні) і зброю. Усяго [[Група савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі|Савецкая ваенная адміністрацыя ў Германіі]] вярнула каля 15 тысяч музейных прадметаў, якія часова размясцілі ў сутарэннях [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=15}}. Аднак у жніўні 1950 года ўрад БССР бязвыплатна перадаў [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]] 89 арыгінальных партрэтаў з [[Нясвіжскі замак|Нясвіжскага замка]], што стала велізарнай стратай для нацыянальнай мастацкай спадчыны{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=37}}. Аднаўленне музейнай сеткі праходзіла ў цяжкіх матэрыяльных умовах. У 1945 годзе быў створаны Камітэт па справах культурна-асветніцкіх устаноў пры [[Савет народных камісараў БССР|СНК БССР]], які пачаў распрацоўваць нарматыўныя дакументы для музеяў. Улада патрабавала ад музеяў у першую чаргу адлюстроўваць поспехі сацыялістычнага будаўніцтва і гісторыю [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]]. Гістарычныя экспазіцыі моцна ідэалагізаваліся. Напрыклад, у Магілёўскім абласным музеі, адноўленым у 1949 годзе дзякуючы намаганням [[І. С. Мігулін|І.&nbsp;С.&nbsp;Мігуліна]], экспазіцыя пачыналася з вялізнай карціны «Раніца Радзімы нашай» з выявай [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|І.&nbsp;Сталіна]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=27}}. Тым не менш, праводзілася актыўная збіральніцкая праца. У [[Гродна]] гісторыка-археалагічны музей пад кіраўніцтвам [[М. І. Собаль|М.&nbsp;І.&nbsp;Собаля]] і [[Леанід Васільевіч Аляксееў|Л.&nbsp;В.&nbsp;Аляксеева]] пачаў археалагічныя раскопкі на [[Замкавая гара (Гродна)|Замкавай гары]]. У [[Пінск]]у і [[Бабруйск]]у музеі атрымалі новыя памяшканні. Дзяржаўная карцінная галерэя БССР пад кіраўніцтвам [[Алена Васільеўна Аладава|А.&nbsp;В.&nbsp;Аладавай]] вяла інтэнсіўны пошук і закупку твораў айчыннай і рускай класікі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=35—36}}. === Перыяд «адлігі» і развіццё музейнай сеткі (сярэдзіна 1950-х — канец 1960-х гадоў) === Пасля смерці І. Сталіна і [[ХХ з'езд КПСС|XX з'езда КПСС]] пачаўся працэс частковай [[дэмакратызацыя|дэмакратызацыі]], вядомы як [[Хрушчоўская адліга|«адліга»]], які закрануў і музейную сферу. Змянілася стаўленне да гістарычных фактаў, пачалося экспанаванне матэрыялаў аб раней рэпрэсаваных дзеячах. У 1964 годзе [[Цэнтральны камітэт Камуністычнай партыі Савецкага Саюза|ЦК КПСС]] прыняў пастанову «Аб павышэнні ролі музеяў у камуністычным выхаванні працоўных», якая прывяла да ўпарадкавання музейнай сеткі, вяртання дзяржаўнага статусу многім раённым музеям і паляпшэння фінансавання{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=56—60}}. У гэты час пачаўся пошук новых формаў экспазіцыйнага дызайну, адыход ад «ілюстратыўнасці» да больш вобразнага паказу. Выдатным прыкладам стаў [[Мемарыяльны комплекс «Брэсцкая крэпасць-герой»|Музей абароны Брэсцкай крэпасці]], адкрыты ў 1956 годзе, які хутка стаў адным з самых наведвальных у рэспубліцы{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=88—89}}. У 1967 годзе ў Мінску адкрыўся [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўны музей БССР]], які стаў цэнтрам вывучэння нацыянальнай гісторыі. Актыўна ствараліся ведамасныя і грамадскія школьныя музеі краязнаўства{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=91—92}}. === Цэнтралізацыя і новыя формы працы (1970-я — 1980-я гады) === У 1970-я гады ў музейнай справе СССР і БССР панавала тэндэнцыя да [[Цэнтралізацыя|цэнтралізацыі]]. Ствараліся музейныя аб'яднанні і гісторыка-культурныя запаведнікі. У 1967 годзе быў заснаваны [[Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік|архітэктурна-археалагічны запаведнік у Полацку]], які аб'яднаў [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор]], тэрыторыі [[Верхні замак (Полацк)|Верхняга]] і [[Ніжні замак (Полацк)|Ніжняга]] замкаў. У 1976 годзе было прынята рашэнне аб стварэнні [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту|Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту]] каля вёскі [[Азярцо (Мінскі раён)|Строчыцы]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=138—139}}. Дзяржаўны мастацкі музей БССР, які ўзначальваў з 1977 года [[Юрый Аляксандравіч Карачун|Ю.&nbsp;А.&nbsp;Карачун]], стварыў шырокую сетку філіялаў: [[Музей беларускага народнага мастацтва|музей беларускага народнага мастацтва ў Раўбічах]], [[Аб'яднаны краязнаўчы музей (Мазыр)|карцінная галерэя ў Мазыры]], [[Музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі|музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі ў Магілёве]] і іншыя{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=130}}. Раённыя музеі, такія як [[Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава|Веткаўскі музей народнай творчасці]] (заснаваны [[Фёдар Рыгоравіч Шкляраў|Ф.&nbsp;Р.&nbsp;Шкляравым]]) і [[Гудзевіцкі дзяржаўны літаратурна-краязнаўчы музей|Гудзевіцкі літаратурна-краязнаўчы музей]] (стваральнік [[Алесь Белакоз|А.&nbsp;М.&nbsp;Белакоз]]), дзякуючы энтузіязму сваіх заснавальнікаў сабралі ўнікальныя калекцыі стараабрадніцтва, старадрукаў і этнаграфіі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=120, 94}}. === Крызіс і трансфармацыя (канец 1980-х — 1991 год) === На мяжы 1980—1990-х гадоў, на фоне сацыяльна-эканамічнага крызісу (перыяд [[Перабудова|перабудовы]]) і палітыкі [[Галоснасць|галоснасці]], музейная справа сутыкнулася з новымі выклікамі. Рэзка скарацілася фінансаванне, знізілася наведвальнасць. Адначасова ў грамадстве ўзрасла цікавасць да аб'ектыўнай нацыянальнай гісторыі, не скажонай [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|камуністычнай ідэалогіяй]]. Вострай праблемай сталі крадзяжы з музеяў (напрыклад, у 1991 годзе з [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музея старажытнабеларускай культуры АН БССР]] былі выкрадзены найкаштоўнейшыя абразы). Таксама пачаўся працэс [[Рэлігія ў СССР|вяртання культавых будынкаў вернікам]], што прывяло да высялення многіх музеяў з памяшканняў, якія яны займалі дзесяцігоддзямі. Напрыклад, [[Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі|Рэспубліканскі музей атэізму і гісторыі рэлігіі ў Гродне]] быў вымушаны пакінуць [[Гродзенскі базыльянскі манастыр|базыльянскі кляштар]], а [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей]] — будынак [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Брэст)|Крыжаўзвіжанскага касцёла]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=152—153}}. У 1989 годзе была прынята «Праграма развіцця сеткі дзяржаўных музеяў і філіялаў у БССР да 2000 г.», якая прадугледжвала стварэнне новых нацыянальных музеяў і перапрафіляванне існуючых. Са здабыццём Беларуссю незалежнасці ў 1991 годзе пачаўся якасна новы этап у развіцці айчыннай музейнай справы. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Музеі Беларусі (1941–1991 гг.) |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2004 |старонак=218 |isbn=985-6372-34-8 |ref=Гужалоўскі}} * {{артыкул |загаловак=Музеі Генеральнай акругі «Беларусь» (1941-1944) |выданне=Спадчына |год=2003 |нумар=4—5 |ref=Спадчына}} [[Катэгорыя:Музейная справа]] [[Катэгорыя:Культура Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] 0hkq81mfjrmz7ujv4zut4zpgzml56mm 5133141 5133123 2026-04-27T21:36:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Музеі падчас нямецкай акупацыі (1941—1944) */ 5133141 wikitext text/x-wiki '''Музе́йная спра́ва ў Белару́сі'''&nbsp;— працэс збірання, захавання, вывучэння і папулярызацыі гісторыка-культурнай і прыроднай спадчыны на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] праз сістэму [[Музей|музейных]] устаноў. Найбольш складаным і трансфармацыйным перыядам у развіцці музейнай справы сталі 1941—1991 гады, якія ахапілі [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|катастрафічныя страты падчас Вялікай Айчыннай вайны]], цяжкае пасляваеннае аднаўленне, жорсткую ідэалагічную рэгламентацыю ў [[Савецкі Саюз|савецкі]] час і паступовую [[дэмакратызацыя|дэмакратызацыю]] ў канцы 1980-х гадоў{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=3—5}}. == Гісторыя == === Перадваенны стан і пачатак Вялікай Айчыннай вайны === Напярэдадні нападу [[Нацысцкая Германія|нацысцкай Германіі]] на [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкі Саюз]] у [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] праводзілася рэарганізацыя і ўпарадкаванне музейнай сеткі, што было звязана з новым абласным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзелам]]. У рэспубліцы налічвалася 26 дзяржаўных музеяў, якія знаходзіліся ў падпарадкаванні [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы БССР]]. Да ліку буйнейшых устаноў адносіліся [[Мінскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўная мастацкая галерэя БССР]], [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей|Віцебскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]], [[Гомельскі абласны краязнаўчы музей|Гомельскі абласны гістарычны музей]], [[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей|Гродзенскі гісторыка-археалагічны музей]], [[Баранавіцкі краязнаўчы музей|Баранавіцкі абласны мастацкі музей]] і [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|Слонімскі музей]]. У іх фондах захоўваліся дзясяткі тысяч першакласных твораў мастацтва і рухомых помнікаў гісторыі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=7}}. Аднак Наркамасветы БССР не меў планаў выратавання каштоўнасцей на выпадак пагрозы іх знішчэння. У музеяў адсутнічалі планы пагрузкі, спісы прадметаў для першачарговай эвакуацыі і ўпаковачныя матэрыялы. Пасля пачатку вайны і стварэння [[Савет па эвакуацыі пры СНК СССР|Савета па эвакуацыі]] вываз маёмасці праводзіўся ў вялікай спешцы. З [[Віцебск]]а пад кіраўніцтвам дырэктара [[В. К. Зэйлерт|В.&nbsp;К.&nbsp;Зэйлерта]] ўдалося адправіць толькі частку калекцый разам з фондамі [[Мастацкая галерэя Ю. М. Пэна|Мастацкай галерэі]] [[Юдаль Пэн|Ю.&nbsp;М.&nbsp;Пэна]] ў [[Самара|Куйбышаў]] і [[Саратаў]], але каля 15 тысяч прадметаў засталіся ў горадзе і зніклі. З Гомельскага гістарычнага музея навуковая супрацоўніца [[Э. Р. Чэчык|Э.&nbsp;Р.&nbsp;Чэчык]] змагла эвакуіраваць 4299 адзінак, аднак найбольш аб'ёмныя рэчы, уключаючы мэблю эпохі [[Рэнесанс]]у, скульптуры [[Антоніа Канова|А.&nbsp;Кановы]] і [[Крысціян Даніэль Раўх|К.&nbsp;Раўха]], а таксама калекцыю зброі ў [[Палац Румянцавых — Паскевічаў|палацы Паскевічаў]], засталіся ў горадзе і былі страчаны{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=8—9}}. Амаль цалкам загінулі зборы [[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Е. Р. Раманава|Магілёўскага абласнога гістарычнага музея]]. У браніраваным пакоі-сейфе былога [[Сялянскі пазямельны банк|сялянскага банка]] засталіся нацыянальныя каштоўнасці: залатыя і сярэбраныя ключы [[Магілёў|Магілёва]], пячаткі горада, булава караля [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта ІІІ]], а таксама [[Крыж Ефрасінні Полацкай]]. У ліпені 1941 года гэтыя прадметы бясследна зніклі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=9}}. Дзяржаўная мастацкая галерэя ў [[Мінск]]у таксама не змагла эвакуіравацца і была разрабавана спачатку мясцовымі жыхарамі і першымі нямецкімі часцямі, а потым мэтанакіравана спустошана нямецкім камандаваннем{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=10}}{{sfn|Спадчына|2003}}. === Музеі падчас нямецкай акупацыі (1941—1944) === Падчас акупацыі ажыццяўлялася [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|планамернае разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі]]. Гэтым займаўся [[Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга]] (АШР), які меў свае прадстаўніцтвы ў Мінску і іншых гарадах. Асаблівая ўвага надавалася канфіскацыі яўрэйскіх калекцый і адбору найбольш каштоўных мастацкіх твораў для вывазу ў [[Трэці рэйх|рэйх]]. З Дзяржаўнай мастацкай галерэі БССР у [[Кёнігсберг]] было вывезена каля 170 твораў рускага і заходнееўрапейскага мастацтва, а таксама 48 унікальных [[Слуцкія паясы|слуцкіх паясоў]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=10}}. Нягледзячы на ваенныя дзеянні, некаторыя музеі на тэрыторыі [[Генеральная акруга «Беларусь»|Генеральнай акругі «Беларусь»]] працягвалі працаваць. У Мінску дзейнічаў [[Мінскі краёвы гістарычны музей|Краёвы гістарычны музей]], размешчаны ў [[Архірэйскі двор (Мінск)|былым Архірэйскім доме]]. Восенню 1941 года яго ўзначаліў этнограф [[А. А. Шукелойць|А.&nbsp;А.&nbsp;Шукелойць]], а мастаком-рэстаўратарам працаваў [[Гаўрыла Віер|Г.&nbsp;С.&nbsp;Віер]]. Яны здолелі ўпарадкаваць ацалелыя калекцыі, ладзілі выставы і нават перадавалі культавыя рэчы адноўленым праваслаўным і каталіцкім храмам, ратуючы іх ад знішчэння{{sfn|Спадчына|2003}}. У [[Слонім]]е дзякуючы намаганням [[Язэп Іосіфавіч Стаброўскі|Я.&nbsp;І.&nbsp;Стаброўскага]] і [[Сяргей Новік|С.&nbsp;Новіка]] быў адноўлены [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|раённы гісторыка-краязнаўчы музей]], у якім экспанаваліся [[Статут Вялікага Княства Літоўскага]], вайсковыя даспехі і нават [[Трэцяя Устаўная грамата БНР]]{{sfn|Спадчына|2003}}. Увесну 1944 года, з набліжэннем савецкіх войскаў, нямецкія ўлады пачалі прымусовую эвакуацыю музейных збораў. Калекцыі мінскага музея пад кіраўніцтвам доктара [[Эма Гаўпт|Эмы Гаўпт]] былі вывезены ў [[Чарняхоўск|Інстэрбург]], а затым у замак [[Гёхштэт (замак)|Хёхштэт]] у [[Баварыя|Баварыі]]. Слонімскі музей таксама быў часткова вывезены{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=14—15}}{{sfn|Спадчына|2003}}. === Пасляваеннае аднаўленне і рэстытуцыя (1944 — сярэдзіна 1950-х гадоў) === Першачарговай задачай пасля вайны стала [[Рэстытуцыя культурнай спадчыны Беларусі|рэстытуцыя]] вывезеных калекцый. У 1945 годзе замак Хёхштэт быў заняты [[Узброеныя сілы ЗША|амерыканскай арміяй]], і высветлілася, што многія экспанаты моцна пашкоджаны. У кастрычніку 1947 года ў [[Берлін]]е прадстаўнік [[Савет Міністраў БССР]] прыняў 182 скрыні з беларускімі помнікамі, якія ўключалі мастацкія творы, царкоўнае начынне, [[старадрукі]] (у тым ліку [[Супрасльская друкарня|супрасльскія]] і [[Куцеінская друкарня|куцеінскія]] выданні) і зброю. Усяго [[Група савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі|Савецкая ваенная адміністрацыя ў Германіі]] вярнула каля 15 тысяч музейных прадметаў, якія часова размясцілі ў сутарэннях [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=15}}. Аднак у жніўні 1950 года ўрад БССР бязвыплатна перадаў [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]] 89 арыгінальных партрэтаў з [[Нясвіжскі замак|Нясвіжскага замка]], што стала велізарнай стратай для нацыянальнай мастацкай спадчыны{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=37}}. Аднаўленне музейнай сеткі праходзіла ў цяжкіх матэрыяльных умовах. У 1945 годзе быў створаны Камітэт па справах культурна-асветніцкіх устаноў пры [[Савет народных камісараў БССР|СНК БССР]], які пачаў распрацоўваць нарматыўныя дакументы для музеяў. Улада патрабавала ад музеяў у першую чаргу адлюстроўваць поспехі сацыялістычнага будаўніцтва і гісторыю [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]]. Гістарычныя экспазіцыі моцна ідэалагізаваліся. Напрыклад, у Магілёўскім абласным музеі, адноўленым у 1949 годзе дзякуючы намаганням [[І. С. Мігулін|І.&nbsp;С.&nbsp;Мігуліна]], экспазіцыя пачыналася з вялізнай карціны «Раніца Радзімы нашай» з выявай [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|І.&nbsp;Сталіна]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=27}}. Тым не менш, праводзілася актыўная збіральніцкая праца. У [[Гродна]] гісторыка-археалагічны музей пад кіраўніцтвам [[М. І. Собаль|М.&nbsp;І.&nbsp;Собаля]] і [[Леанід Васільевіч Аляксееў|Л.&nbsp;В.&nbsp;Аляксеева]] пачаў археалагічныя раскопкі на [[Замкавая гара (Гродна)|Замкавай гары]]. У [[Пінск]]у і [[Бабруйск]]у музеі атрымалі новыя памяшканні. Дзяржаўная карцінная галерэя БССР пад кіраўніцтвам [[Алена Васільеўна Аладава|А.&nbsp;В.&nbsp;Аладавай]] вяла інтэнсіўны пошук і закупку твораў айчыннай і рускай класікі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=35—36}}. === Перыяд «адлігі» і развіццё музейнай сеткі (сярэдзіна 1950-х — канец 1960-х гадоў) === Пасля смерці І. Сталіна і [[ХХ з'езд КПСС|XX з'езда КПСС]] пачаўся працэс частковай [[дэмакратызацыя|дэмакратызацыі]], вядомы як [[Хрушчоўская адліга|«адліга»]], які закрануў і музейную сферу. Змянілася стаўленне да гістарычных фактаў, пачалося экспанаванне матэрыялаў аб раней рэпрэсаваных дзеячах. У 1964 годзе [[Цэнтральны камітэт Камуністычнай партыі Савецкага Саюза|ЦК КПСС]] прыняў пастанову «Аб павышэнні ролі музеяў у камуністычным выхаванні працоўных», якая прывяла да ўпарадкавання музейнай сеткі, вяртання дзяржаўнага статусу многім раённым музеям і паляпшэння фінансавання{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=56—60}}. У гэты час пачаўся пошук новых формаў экспазіцыйнага дызайну, адыход ад «ілюстратыўнасці» да больш вобразнага паказу. Выдатным прыкладам стаў [[Мемарыяльны комплекс «Брэсцкая крэпасць-герой»|Музей абароны Брэсцкай крэпасці]], адкрыты ў 1956 годзе, які хутка стаў адным з самых наведвальных у рэспубліцы{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=88—89}}. У 1967 годзе ў Мінску адкрыўся [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўны музей БССР]], які стаў цэнтрам вывучэння нацыянальнай гісторыі. Актыўна ствараліся ведамасныя і грамадскія школьныя музеі краязнаўства{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=91—92}}. === Цэнтралізацыя і новыя формы працы (1970-я — 1980-я гады) === У 1970-я гады ў музейнай справе СССР і БССР панавала тэндэнцыя да [[Цэнтралізацыя|цэнтралізацыі]]. Ствараліся музейныя аб'яднанні і гісторыка-культурныя запаведнікі. У 1967 годзе быў заснаваны [[Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік|архітэктурна-археалагічны запаведнік у Полацку]], які аб'яднаў [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор]], тэрыторыі [[Верхні замак (Полацк)|Верхняга]] і [[Ніжні замак (Полацк)|Ніжняга]] замкаў. У 1976 годзе было прынята рашэнне аб стварэнні [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту|Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту]] каля вёскі [[Азярцо (Мінскі раён)|Строчыцы]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=138—139}}. Дзяржаўны мастацкі музей БССР, які ўзначальваў з 1977 года [[Юрый Аляксандравіч Карачун|Ю.&nbsp;А.&nbsp;Карачун]], стварыў шырокую сетку філіялаў: [[Музей беларускага народнага мастацтва|музей беларускага народнага мастацтва ў Раўбічах]], [[Аб'яднаны краязнаўчы музей (Мазыр)|карцінная галерэя ў Мазыры]], [[Музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі|музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі ў Магілёве]] і іншыя{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=130}}. Раённыя музеі, такія як [[Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава|Веткаўскі музей народнай творчасці]] (заснаваны [[Фёдар Рыгоравіч Шкляраў|Ф.&nbsp;Р.&nbsp;Шкляравым]]) і [[Гудзевіцкі дзяржаўны літаратурна-краязнаўчы музей|Гудзевіцкі літаратурна-краязнаўчы музей]] (стваральнік [[Алесь Белакоз|А.&nbsp;М.&nbsp;Белакоз]]), дзякуючы энтузіязму сваіх заснавальнікаў сабралі ўнікальныя калекцыі стараабрадніцтва, старадрукаў і этнаграфіі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=120, 94}}. === Крызіс і трансфармацыя (канец 1980-х — 1991 год) === На мяжы 1980—1990-х гадоў, на фоне сацыяльна-эканамічнага крызісу (перыяд [[Перабудова|перабудовы]]) і палітыкі [[Галоснасць|галоснасці]], музейная справа сутыкнулася з новымі выклікамі. Рэзка скарацілася фінансаванне, знізілася наведвальнасць. Адначасова ў грамадстве ўзрасла цікавасць да аб'ектыўнай нацыянальнай гісторыі, не скажонай [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|камуністычнай ідэалогіяй]]. Вострай праблемай сталі крадзяжы з музеяў (напрыклад, у 1991 годзе з [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музея старажытнабеларускай культуры АН БССР]] былі выкрадзены найкаштоўнейшыя абразы). Таксама пачаўся працэс [[Рэлігія ў СССР|вяртання культавых будынкаў вернікам]], што прывяло да высялення многіх музеяў з памяшканняў, якія яны займалі дзесяцігоддзямі. Напрыклад, [[Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі|Рэспубліканскі музей атэізму і гісторыі рэлігіі ў Гродне]] быў вымушаны пакінуць [[Гродзенскі базыльянскі манастыр|базыльянскі кляштар]], а [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей]] — будынак [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Брэст)|Крыжаўзвіжанскага касцёла]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=152—153}}. У 1989 годзе была прынята «Праграма развіцця сеткі дзяржаўных музеяў і філіялаў у БССР да 2000 г.», якая прадугледжвала стварэнне новых нацыянальных музеяў і перапрафіляванне існуючых. Са здабыццём Беларуссю незалежнасці ў 1991 годзе пачаўся якасна новы этап у развіцці айчыннай музейнай справы. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Музеі Беларусі (1941–1991 гг.) |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2004 |старонак=218 |isbn=985-6372-34-8 |ref=Гужалоўскі}} * {{артыкул |загаловак=Музеі Генеральнай акругі «Беларусь» (1941-1944) |выданне=Спадчына |год=2003 |нумар=4—5 |ref=Спадчына}} [[Катэгорыя:Музейная справа]] [[Катэгорыя:Культура Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] degf0qdjy2hh9nsgpcydv5vtv081iec 5133194 5133141 2026-04-28T06:10:18Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5133194 wikitext text/x-wiki '''Музе́йная спра́ва ў Белару́сі'''&nbsp;— працэс збірання, захавання, вывучэння і папулярызацыі гісторыка-культурнай і прыроднай спадчыны на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] праз сістэму [[Музей|музейных]] устаноў. Найбольш складаным і трансфармацыйным перыядам у развіцці музейнай справы сталі 1941—1991 гады, якія ахапілі [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|катастрафічныя страты падчас Вялікай Айчыннай вайны]], цяжкае пасляваеннае аднаўленне, жорсткую ідэалагічную рэгламентацыю ў [[Савецкі Саюз|савецкі]] час і паступовую [[дэмакратызацыя|дэмакратызацыю]] ў канцы 1980-х гадоў{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=3—5}}. == Гісторыя == === Перадваенны стан і пачатак Вялікай Айчыннай вайны === Напярэдадні нападу [[Нацысцкая Германія|нацысцкай Германіі]] на [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкі Саюз]] у [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] праводзілася рэарганізацыя і ўпарадкаванне музейнай сеткі, што было звязана з новым абласным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзелам]]. У рэспубліцы налічвалася 26 дзяржаўных музеяў, якія знаходзіліся ў падпарадкаванні [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы БССР]]. Да ліку буйнейшых устаноў адносіліся [[Мінскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўная мастацкая галерэя БССР]], [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей|Віцебскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]], [[Гомельскі абласны краязнаўчы музей|Гомельскі абласны гістарычны музей]], [[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей|Гродзенскі гісторыка-археалагічны музей]], [[Баранавіцкі краязнаўчы музей|Баранавіцкі абласны мастацкі музей]] і [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|Слонімскі музей]]. У іх фондах захоўваліся дзясяткі тысяч першакласных твораў мастацтва і рухомых помнікаў гісторыі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=7}}. Аднак Наркамасветы БССР не меў планаў выратавання каштоўнасцей на выпадак пагрозы іх знішчэння. У музеяў адсутнічалі планы пагрузкі, спісы прадметаў для першачарговай эвакуацыі і ўпаковачныя матэрыялы. Пасля пачатку вайны і стварэння [[Савет па эвакуацыі пры СНК СССР|Савета па эвакуацыі]] вываз маёмасці праводзіўся ў вялікай спешцы. З [[Віцебск]]а пад кіраўніцтвам дырэктара [[В. К. Зэйлерт|В.&nbsp;К.&nbsp;Зэйлерта]] ўдалося адправіць толькі частку калекцый разам з фондамі [[Мастацкая галерэя Ю. М. Пэна|Мастацкай галерэі]] [[Юдаль Пэн|Ю.&nbsp;М.&nbsp;Пэна]] ў [[Самара|Куйбышаў]] і [[Саратаў]], але каля 15 тысяч прадметаў засталіся ў горадзе і зніклі. З Гомельскага гістарычнага музея навуковая супрацоўніца [[Э. Р. Чэчык|Э.&nbsp;Р.&nbsp;Чэчык]] змагла эвакуіраваць 4299 адзінак, аднак найбольш аб'ёмныя рэчы, уключаючы мэблю эпохі [[Рэнесанс]]у, скульптуры [[Антоніа Канова|А.&nbsp;Кановы]] і [[Крысціян Даніэль Раўх|К.&nbsp;Раўха]], а таксама калекцыю зброі ў [[Палац Румянцавых — Паскевічаў|палацы Паскевічаў]], засталіся ў горадзе і былі страчаны{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=8—9}}. Амаль цалкам загінулі зборы [[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Е. Р. Раманава|Магілёўскага абласнога гістарычнага музея]]. У браніраваным пакоі-сейфе былога [[Сялянскі пазямельны банк|сялянскага банка]] засталіся нацыянальныя каштоўнасці: залатыя і сярэбраныя ключы [[Магілёў|Магілёва]], пячаткі горада, булава караля [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта ІІІ]], а таксама [[Крыж Ефрасінні Полацкай]]. У ліпені 1941 года гэтыя прадметы бясследна зніклі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=9}}. Дзяржаўная мастацкая галерэя ў [[Мінск]]у таксама не змагла эвакуіравацца і была разрабавана спачатку мясцовымі жыхарамі і першымі нямецкімі часцямі, а потым мэтанакіравана спустошана нямецкім камандаваннем{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=10}}{{sfn|Спадчына|2003}}. === Музеі падчас нямецкай акупацыі (1941—1944) === Падчас акупацыі ажыццяўлялася [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|планамернае разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі]]. Гэтым займаўся [[Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга]] (АШР), які меў свае прадстаўніцтвы ў Мінску і іншых гарадах. Асаблівая ўвага надавалася канфіскацыі яўрэйскіх калекцый і адбору найбольш каштоўных мастацкіх твораў для вывазу ў [[Трэці рэйх|рэйх]]. З Дзяржаўнай мастацкай галерэі БССР у [[Кёнігсберг]] было вывезена каля 170 твораў рускага і заходнееўрапейскага мастацтва, а таксама 48 унікальных [[Слуцкія паясы|слуцкіх паясоў]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=10}}. Нягледзячы на ваенныя дзеянні, некаторыя музеі на тэрыторыі [[Генеральная акруга «Беларусь»|Генеральнай акругі «Беларусь»]] працягвалі працаваць. У Мінску дзейнічаў [[Мінскі краёвы гістарычны музей|Краёвы гістарычны музей]], размешчаны ў [[Архірэйскі двор (Мінск)|былым Архірэйскім доме]]. Восенню 1941 года яго ўзначаліў этнограф [[А. А. Шукелойць|А.&nbsp;А.&nbsp;Шукелойць]], а мастаком-рэстаўратарам працаваў [[Гаўрыла Віер|Г.&nbsp;С.&nbsp;Віер]]. Яны здолелі ўпарадкаваць ацалелыя калекцыі, ладзілі выставы і нават перадавалі культавыя рэчы адноўленым праваслаўным і каталіцкім храмам, ратуючы іх ад знішчэння{{sfn|Спадчына|2003}}. У [[Слонім]]е дзякуючы намаганням [[Язэп Іосіфавіч Стаброўскі|Я.&nbsp;І.&nbsp;Стаброўскага]] і [[Сяргей Новік|С.&nbsp;Новіка]] быў адноўлены [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|раённы гісторыка-краязнаўчы музей]], у якім экспанаваліся [[Статут Вялікага Княства Літоўскага]], вайсковыя даспехі і нават [[Трэцяя Устаўная грамата БНР]]{{sfn|Спадчына|2003}}. Увесну 1944 года, з набліжэннем савецкіх войскаў, нямецкія ўлады пачалі прымусовую эвакуацыю музейных збораў. Калекцыі мінскага музея пад кіраўніцтвам доктара [[Эма Гаўпт|Эмы Гаўпт]] былі вывезены ў [[Чарняхоўск|Інстэрбург]], а затым у замак [[Гёхштэт (замак)|Хёхштэт]] у [[Баварыя|Баварыі]]. Слонімскі музей таксама быў часткова вывезены{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=14—15}}{{sfn|Спадчына|2003}}. === Пасляваеннае аднаўленне і рэстытуцыя (1944 — сярэдзіна 1950-х гадоў) === Першачарговай задачай пасля вайны стала [[Рэстытуцыя культурнай спадчыны Беларусі|рэстытуцыя]] вывезеных калекцый. У 1945 годзе замак Хёхштэт быў заняты [[Узброеныя сілы ЗША|амерыканскай арміяй]], і высветлілася, што многія экспанаты моцна пашкоджаны. У кастрычніку 1947 года ў [[Берлін]]е прадстаўнік [[Савет Міністраў БССР]] прыняў 182 скрыні з беларускімі помнікамі, якія ўключалі мастацкія творы, царкоўнае начынне, [[старадрукі]] (у тым ліку [[Супрасльская друкарня|супрасльскія]] і [[Куцеінская друкарня|куцеінскія]] выданні) і зброю. Усяго [[Група савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі|Савецкая ваенная адміністрацыя ў Германіі]] вярнула каля 15 тысяч музейных прадметаў, якія часова размясцілі ў сутарэннях [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=15}}. Аднак у жніўні 1950 года ўрад БССР бязвыплатна перадаў [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]] 89 арыгінальных партрэтаў з [[Нясвіжскі замак|Нясвіжскага замка]], што стала велізарнай стратай для нацыянальнай мастацкай спадчыны{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=37}}. Аднаўленне музейнай сеткі праходзіла ў цяжкіх матэрыяльных умовах. У 1945 годзе быў створаны Камітэт па справах культурна-асветніцкіх устаноў пры [[Савет народных камісараў БССР|СНК БССР]], які пачаў распрацоўваць нарматыўныя дакументы для музеяў. Улада патрабавала ад музеяў у першую чаргу адлюстроўваць поспехі сацыялістычнага будаўніцтва і гісторыю [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]]. Гістарычныя экспазіцыі моцна ідэалагізаваліся. Напрыклад, у Магілёўскім абласным музеі, адноўленым у 1949 годзе дзякуючы намаганням [[І. С. Мігулін|І.&nbsp;С.&nbsp;Мігуліна]], экспазіцыя пачыналася з вялізнай карціны «Раніца Радзімы нашай» з выявай [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|І.&nbsp;Сталіна]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=27}}. Тым не менш, праводзілася актыўная збіральніцкая праца. У [[Гродна]] гісторыка-археалагічны музей пад кіраўніцтвам [[М. І. Собаль|М.&nbsp;І.&nbsp;Собаля]] і [[Леанід Васільевіч Аляксееў|Л.&nbsp;В.&nbsp;Аляксеева]] пачаў археалагічныя раскопкі на [[Замкавая гара (Гродна)|Замкавай гары]]. У [[Пінск]]у і [[Бабруйск]]у музеі атрымалі новыя памяшканні. Дзяржаўная карцінная галерэя БССР пад кіраўніцтвам [[Алена Васільеўна Аладава|А.&nbsp;В.&nbsp;Аладавай]] вяла інтэнсіўны пошук і закупку твораў айчыннай і рускай класікі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=35—36}}. === Перыяд «адлігі» і развіццё музейнай сеткі (сярэдзіна 1950-х — канец 1960-х гадоў) === Пасля смерці І. Сталіна і [[ХХ з'езд КПСС|XX з'езда КПСС]] пачаўся працэс частковай [[дэмакратызацыя|дэмакратызацыі]], вядомы як [[Хрушчоўская адліга|«адліга»]], які закрануў і музейную сферу. Змянілася стаўленне да гістарычных фактаў, пачалося экспанаванне матэрыялаў аб раней рэпрэсаваных дзеячах. У 1964 годзе [[Цэнтральны камітэт Камуністычнай партыі Савецкага Саюза|ЦК КПСС]] прыняў пастанову «Аб павышэнні ролі музеяў у камуністычным выхаванні працоўных», якая прывяла да ўпарадкавання музейнай сеткі, вяртання дзяржаўнага статусу многім раённым музеям і паляпшэння фінансавання{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=56—60}}. У гэты час пачаўся пошук новых формаў экспазіцыйнага дызайну, адыход ад «ілюстратыўнасці» да больш вобразнага паказу. Выдатным прыкладам стаў [[Мемарыяльны комплекс «Брэсцкая крэпасць-герой»|Музей абароны Брэсцкай крэпасці]], адкрыты ў 1956 годзе, які хутка стаў адным з самых наведвальных у рэспубліцы{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=88—89}}. У 1967 годзе ў Мінску адкрыўся [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўны музей БССР]], які стаў цэнтрам вывучэння нацыянальнай гісторыі. Актыўна ствараліся ведамасныя і грамадскія школьныя музеі краязнаўства{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=91—92}}. === Цэнтралізацыя і новыя формы працы (1970-я — 1980-я гады) === У 1970-я гады ў музейнай справе СССР і БССР панавала тэндэнцыя да [[Цэнтралізацыя|цэнтралізацыі]]. Ствараліся музейныя аб'яднанні і гісторыка-культурныя запаведнікі. У 1967 годзе быў заснаваны [[Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік|архітэктурна-археалагічны запаведнік у Полацку]], які аб'яднаў [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор]], тэрыторыі [[Верхні замак (Полацк)|Верхняга]] і [[Ніжні замак (Полацк)|Ніжняга]] замкаў. У 1976 годзе было прынята рашэнне аб стварэнні [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту|Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту]] каля вёскі [[Азярцо (Мінскі раён)|Строчыцы]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=138—139}}. Дзяржаўны мастацкі музей БССР, які ўзначальваў з 1977 года [[Юрый Аляксандравіч Карачун|Ю.&nbsp;А.&nbsp;Карачун]], стварыў шырокую сетку філіялаў: [[Музей беларускага народнага мастацтва|музей беларускага народнага мастацтва ў Раўбічах]], [[Аб'яднаны краязнаўчы музей (Мазыр)|карцінная галерэя ў Мазыры]], [[Музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі|музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі ў Магілёве]] і іншыя{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=130}}. Раённыя музеі, такія як [[Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава|Веткаўскі музей народнай творчасці]] (заснаваны [[Фёдар Рыгоравіч Шкляраў|Ф.&nbsp;Р.&nbsp;Шкляравым]]) і [[Гудзевіцкі дзяржаўны літаратурна-краязнаўчы музей|Гудзевіцкі літаратурна-краязнаўчы музей]] (стваральнік [[Алесь Белакоз|А.&nbsp;М.&nbsp;Белакоз]]), дзякуючы энтузіязму сваіх заснавальнікаў сабралі ўнікальныя калекцыі стараабрадніцтва, старадрукаў і этнаграфіі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=120, 94}}. === Крызіс і трансфармацыя (канец 1980-х — 1991 год) === На мяжы 1980—1990-х гадоў, на фоне сацыяльна-эканамічнага крызісу (перыяд [[Перабудова|перабудовы]]) і палітыкі [[Галоснасць|галоснасці]], музейная справа сутыкнулася з новымі выклікамі. Рэзка скарацілася фінансаванне, знізілася наведвальнасць. Адначасова ў грамадстве ўзрасла цікавасць да аб'ектыўнай нацыянальнай гісторыі, не скажонай [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|камуністычнай ідэалогіяй]]. Вострай праблемай сталі крадзяжы з музеяў (напрыклад, у 1991 годзе з [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музея старажытнабеларускай культуры АН БССР]] былі выкрадзены найкаштоўнейшыя абразы). Таксама пачаўся працэс [[Рэлігія ў СССР|вяртання культавых будынкаў вернікам]], што прывяло да высялення многіх музеяў з памяшканняў, якія яны займалі дзесяцігоддзямі. Напрыклад, [[Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі|Рэспубліканскі музей атэізму і гісторыі рэлігіі ў Гродне]] быў вымушаны пакінуць [[Гродзенскі базыльянскі манастыр|базыльянскі кляштар]], а [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей]] — будынак [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Брэст)|Крыжаўзвіжанскага касцёла]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=152—153}}. У 1989 годзе была прынята «Праграма развіцця сеткі дзяржаўных музеяў і філіялаў у БССР да 2000 г.», якая прадугледжвала стварэнне новых нацыянальных музеяў і перапрафіляванне існуючых. Са здабыццём Беларуссю незалежнасці ў 1991 годзе пачаўся якасна новы этап у развіцці айчыннай музейнай справы. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Музеі Беларусі (1941–1991 гг.) |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2004 |старонак=218 |isbn=985-6372-34-8 |ref=Гужалоўскі}} * {{артыкул |загаловак=Музеі Генеральнай акругі «Беларусь» (1941-1944) |выданне=Спадчына |год=2003 |нумар=4—5 |ref=Спадчына}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-28}} [[Катэгорыя:Музейная справа]] [[Катэгорыя:Культура Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] 3n89lkoznyvearnbdaliyvtisjqp9ln 5133223 5133194 2026-04-28T08:36:10Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5133223 wikitext text/x-wiki '''Музе́йная спра́ва ў Белару́сі'''&nbsp;— працэс збірання, захавання, вывучэння і папулярызацыі гісторыка-культурнай і прыроднай спадчыны на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] праз сістэму [[музей]]ных устаноў. Гісторыя музейнай справы ў краіне прайшла доўгі шлях ад прыватнага і царкоўнага збіральніцтва ў эпоху [[Сярэднявечча]] і [[Асветніцтва]] да стварэння разгалінаванай дзяржаўнай музейнай сеткі ў [[XX стагоддзе|ХХ]] — пачатку [[XXI стагоддзе|ХХІ стагоддзя]]. Найбольш складанымі перыядамі ў яе развіцці сталі 1918—1941 гады, калі адбывалася ідэалагізацыя і цэнтралізацыя, а таксама 1941—1991 гады, якія ахапілі [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|катастрафічныя страты падчас Вялікай Айчыннай вайны]], цяжкае пасляваеннае аднаўленне, жорсткую ідэалагічную рэгламентацыю ў [[Савецкі Саюз|савецкі]] час і паступовую [[дэмакратызацыя|дэмакратызацыю]] ў канцы 1980-х гадоў{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=3—5}}{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=3—4}}. == Гісторыя == === Зараджэнне музейнай справы (XI — пачатак XX стагоддзя) === Вытокі музейнай справы на беларускіх землях бяруць пачатак ад скарбніц царкоўных і свецкіх уладароў. Ужо ў XII стагоддзі ў [[Полацк]]у намаганнямі [[Ефрасіння Полацкая|Ефрасінні Полацкай]] збіраліся каштоўныя рэліквіі, сярод якіх сусветна вядомы [[Крыж Ефрасінні Полацкай]] (1161). З XVI стагоддзя пачалі фарміравацца магутныя магнацкія калекцыі. Найбуйнейшай з іх з’яўлялася скарбніца [[Радзівілы|Радзівілаў]] у [[Нясвіжскі замак|Нясвіжскім замку]], дзе захоўваліся карцінная галерэя (каля 1000 палотнаў), багаты арсенал і нумізматычны кабінет{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=9-10}}. Багатыя зборы мелі таксама [[Сапегі]] ў [[Ружанскі палац|Ружанскім]] і [[Дзярэчын]]скім палацах. У эпоху [[Асветніцтва]] і [[Рамантызм]]у (XVIII—XIX стагоддзі) з’явіліся буйныя прыватныя калекцыі новага тыпу, якія мелі навукова-асветніцкі характар: зборы [[Яўхім Літавор Храптовіч|Яўхіма Храптовіча]] ў [[Шчорсы|Шчорсах]], арніталагічны кабінет і карцінная галерэя [[Канстанцін Тызенгаўз|Канстанціна Тызенгаўза]] ў [[Паставы|Паставах]], збор [[Іван Хрысанфавіч Каладзееў|Івана Каладзеева]] па гісторыі [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] ў [[Барысаў|Барысаве]], унікальныя калекцыі [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] ў [[Замосце (Пухавіцкі раён)|Замосці]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=15-38}}. У 1842 годзе браты [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Канстанцін]] і [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Яўстах Тышкевічы]] стварылі ў [[Лагойск]]у першы на тэрыторыі Беларусі публічны музей старажытнасцей. У 1855 годзе Яўстах Тышкевіч стаў заснавальнікам [[Віленскі музей старажытнасцей|Віленскага музея старажытнасцей]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=66}}. Першымі ведамаснымі музеямі сталі кабінеты пры [[Гродзенская медыцынская акадэмія|Гродзенскай медыцынскай акадэміі]] (створаны [[Жан Эмануэль Жылібер|Ж. Э. Жыліберам]]) і [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацкай езуіцкай акадэміі]] (намаганнямі [[Габрыэль Грубер|Г. Грубера]]){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=45-50}}. На мяжы XIX—XX стагоддзяў намаганнямі [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Е. Р. Раманава]] і іншых рупліўцаў узніклі царкоўна-археалагічныя музеі ў [[Віцебск]]у і [[Магілёў|Магілёве]]. === Станаўленне і развіццё ў 1918—1941 гадах === Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] пачаўся працэс [[Нацыяналізацыя|нацыяналізацыі]] прыватных і царкоўных збораў. У 1919 годзе былі створаны першыя дзяржаўныя музеі ў Віцебску, Магілёве, [[Гомель|Гомелі]] і [[Мінск]]у{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=13-18}}. У 1922 годзе быў заснаваны [[Беларускі дзяржаўны музей]], які стаў цэнтральнай установай рэспублікі і актыўна папаўняў свае фонды пад кіраўніцтвам [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В. Ю. Ластоўскага]]. 1920-я гады сталі «залатым дзесяцігоддзем» беларускага краязнаўства: пад кіраўніцтвам Цэнтральнага бюро краязнаўства было створана каля 30 раённых музеяў{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=130-132}}. Аднак у 1930-я гады падчас [[Рэпрэсіі ў БССР|сталінскіх рэпрэсій]] краязнаўчы рух быў разгромлены, многія выдатныя музейныя дзеячы (В. Ластоўскі, [[Мікалай Іванавіч Каспяровіч|М. І. Каспяровіч]], [[Сымон Аляксандравіч Рак-Міхайлоўскі|С. А. Рак-Міхайлоўскі]], [[Цодзік Якаўлевіч Славін|Ц. Я. Славін]]) былі расстраляныя або адпраўлены ў [[ГУЛАГ]], а музеі ператвораны ў ідэалагічныя ўстановы прапаганды{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=160-161}}. У [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якая ўваходзіла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], развіццё ішло іншым шляхам. Тут дзейнічала [[Польскае краязнаўчае таварыства]], высілкамі якога былі створаны музеі ў [[Пінск]]у (пад кіраўніцтвам Дз. Геаргіеўскага), [[Гродна|Гродне]] (заснавальнікі — [[Юзаф Ядкоўскі|Ю. Ядкоўскі]] і [[Станіслаў Паўлавіч Жыўна|С. Жыўна]]), [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|Слоніме]] (заснавальнік [[Іосіф Іосіфавіч Стаброўскі|І. Стаброўскі]]). Найбуйнейшым цэнтрам беларускай культуры стаў [[Беларускі музей імя Івана Луцкевіча]] ў [[Вільнюс|Вільні]], які налічваў звыш 13 тысяч адзінак захоўвання{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=149-153}}. Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР у 1939 годзе мясцовыя музеі былі нацыяналізаваны, а калекцыі віленскага музея ў 1944 годзе былі падзелены паміж [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]] і БССР{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=156}}. === Перадваенны стан і пачатак Вялікай Айчыннай вайны === Напярэдадні нападу [[Нацысцкая Германія|нацысцкай Германіі]] на [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкі Саюз]] у [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] праводзілася рэарганізацыя і ўпарадкаванне музейнай сеткі, што было звязана з новым абласным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзелам]]. У рэспубліцы налічвалася 26 дзяржаўных музеяў, якія знаходзіліся ў падпарадкаванні [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы БССР]]. Да ліку буйнейшых устаноў адносіліся [[Мінскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўная мастацкая галерэя БССР]], [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей|Віцебскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]], [[Гомельскі абласны краязнаўчы музей|Гомельскі абласны гістарычны музей]], [[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей|Гродзенскі гісторыка-археалагічны музей]], [[Баранавіцкі краязнаўчы музей|Баранавіцкі абласны мастацкі музей]] і [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|Слонімскі музей]]. У іх фондах захоўваліся дзясяткі тысяч першакласных твораў мастацтва і рухомых помнікаў гісторыі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=7}}. Аднак Наркамасветы БССР не меў планаў выратавання каштоўнасцей на выпадак пагрозы іх знішчэння. У музеяў адсутнічалі планы пагрузкі, спісы прадметаў для першачарговай эвакуацыі і ўпаковачныя матэрыялы. Пасля пачатку вайны і стварэння [[Савет па эвакуацыі пры СНК СССР|Савета па эвакуацыі]] вываз маёмасці праводзіўся ў вялікай спешцы. З [[Віцебск]]а пад кіраўніцтвам дырэктара [[В. К. Зэйлерт|В.&nbsp;К.&nbsp;Зэйлерта]] ўдалося адправіць толькі частку калекцый разам з фондамі [[Мастацкая галерэя Ю. М. Пэна|Мастацкай галерэі]] [[Юдаль Пэн|Ю.&nbsp;М.&nbsp;Пэна]] ў [[Самара|Куйбышаў]] і [[Саратаў]], але каля 15 тысяч прадметаў засталіся ў горадзе і зніклі. З Гомельскага гістарычнага музея навуковая супрацоўніца [[Э. Р. Чэчык|Э.&nbsp;Р.&nbsp;Чэчык]] змагла эвакуіраваць 4299 адзінак, аднак найбольш аб’ёмныя рэчы, уключаючы мэблю эпохі [[Рэнесанс]]у, скульптуры [[Антоніа Канова|А.&nbsp;Кановы]] і [[Крысціян Даніэль Раўх|К.&nbsp;Раўха]], а таксама калекцыю зброі ў [[Палац Румянцавых — Паскевічаў|палацы Паскевічаў]], засталіся ў горадзе і былі страчаны{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=8—9}}. Амаль цалкам загінулі зборы [[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Е. Р. Раманава|Магілёўскага абласнога гістарычнага музея]]. У браніраваным пакоі-сейфе былога [[Сялянскі пазямельны банк|сялянскага банка]] засталіся нацыянальныя каштоўнасці: залатыя і сярэбраныя ключы [[Магілёў|Магілёва]], пячаткі горада, булава караля [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта ІІІ]], а таксама [[Крыж Ефрасінні Полацкай]]. У ліпені 1941 года гэтыя прадметы бясследна зніклі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=9}}. Дзяржаўная мастацкая галерэя ў [[Мінск]]у таксама не змагла эвакуіравацца і была разрабавана спачатку мясцовымі жыхарамі і першымі нямецкімі часцямі, а потым мэтанакіравана спустошана нямецкім камандаваннем{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=10}}{{sfn|Спадчына|2003}}. === Музеі падчас нямецкай акупацыі (1941—1944) === Падчас акупацыі ажыццяўлялася [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|планамернае разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі]]. Гэтым займаўся [[Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга]] (АШР), які меў свае прадстаўніцтвы ў Мінску і іншых гарадах. Асаблівая ўвага надавалася канфіскацыі яўрэйскіх калекцый і адбору найбольш каштоўных мастацкіх твораў для вывазу ў [[Трэці рэйх|рэйх]]. З Дзяржаўнай мастацкай галерэі БССР у [[Кёнігсберг]] было вывезена каля 170 твораў рускага і заходнееўрапейскага мастацтва, а таксама 48 унікальных [[Слуцкія паясы|слуцкіх паясоў]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=10}}. Нягледзячы на ваенныя дзеянні, некаторыя музеі на тэрыторыі [[Генеральная акруга «Беларусь»|Генеральнай акругі «Беларусь»]] працягвалі працаваць. У Мінску дзейнічаў [[Мінскі краёвы гістарычны музей|Краёвы гістарычны музей]], размешчаны ў [[Архірэйскі двор (Мінск)|былым Архірэйскім доме]]. Восенню 1941 года яго ўзначаліў этнограф [[А. А. Шукелойць|А.&nbsp;А.&nbsp;Шукелойць]], а мастаком-рэстаўратарам працаваў [[Гаўрыла Віер|Г.&nbsp;С.&nbsp;Віер]]. Яны здолелі ўпарадкаваць ацалелыя калекцыі, ладзілі выставы і нават перадавалі культавыя рэчы адноўленым праваслаўным і каталіцкім храмам, ратуючы іх ад знішчэння{{sfn|Спадчына|2003}}. У [[Слонім]]е дзякуючы намаганням [[Язэп Іосіфавіч Стаброўскі|Я.&nbsp;І.&nbsp;Стаброўскага]] і [[Сяргей Новік|С.&nbsp;Новіка]] быў адноўлены [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|раённы гісторыка-краязнаўчы музей]], у якім экспанаваліся [[Статут Вялікага Княства Літоўскага]], вайсковыя даспехі і нават [[Трэцяя Устаўная грамата БНР]]{{sfn|Спадчына|2003}}. Увесну 1944 года, з набліжэннем савецкіх войскаў, нямецкія ўлады пачалі прымусовую эвакуацыю музейных збораў. Калекцыі мінскага музея пад кіраўніцтвам доктара [[Эма Гаўпт|Эмы Гаўпт]] былі вывезены ў [[Чарняхоўск|Інстэрбург]], а затым у замак [[Гёхштэт (замак)|Хёхштэт]] у [[Баварыя|Баварыі]]. Слонімскі музей таксама быў часткова вывезены{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=14—15}}{{sfn|Спадчына|2003}}. === Пасляваеннае аднаўленне і рэстытуцыя (1944 — сярэдзіна 1950-х гадоў) === Першачарговай задачай пасля вайны стала [[Рэстытуцыя культурнай спадчыны Беларусі|рэстытуцыя]] вывезеных калекцый. У 1945 годзе замак Хёхштэт быў заняты [[Узброеныя сілы ЗША|амерыканскай арміяй]], і высветлілася, што многія экспанаты моцна пашкоджаны. У кастрычніку 1947 года ў [[Берлін]]е прадстаўнік [[Савет Міністраў БССР]] прыняў 182 скрыні з беларускімі помнікамі, якія ўключалі мастацкія творы, царкоўнае начынне, [[старадрукі]] (у тым ліку [[Супрасльская друкарня|супрасльскія]] і [[Куцеінская друкарня|куцеінскія]] выданні) і зброю. Усяго [[Група савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі|Савецкая ваенная адміністрацыя ў Германіі]] вярнула каля 15 тысяч музейных прадметаў, якія часова размясцілі ў сутарэннях [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=15}}. Аднак у жніўні 1950 года ўрад БССР бязвыплатна перадаў [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]] 89 арыгінальных партрэтаў з [[Нясвіжскі замак|Нясвіжскага замка]], што стала вялікай стратай для нацыянальнай мастацкай спадчыны{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=250}}. Аднаўленне музейнай сеткі праходзіла ў цяжкіх матэрыяльных умовах. Яшчэ 22 кастрычніка 1944 года ў Мінску быў адкрыты [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] (першы дырэктар — [[Васіль Данілавіч Стальноў|В. Д. Стальноў]]), экспанаты для якога збіраліся непасрэдна падчас баявых дзеянняў і ў партызанскіх атрадах{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=221-222}}. У 1945 годзе быў створаны Камітэт па справах культурна-асветніцкіх устаноў пры [[Савет народных камісараў БССР|СНК БССР]]. Улада патрабавала ад музеяў у першую чаргу адлюстроўваць поспехі сацыялістычнага будаўніцтва і гісторыю [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]]. Гістарычныя экспазіцыі моцна ідэалагізаваліся. Напрыклад, у Магілёўскім абласным музеі, адноўленым у 1949 годзе дзякуючы намаганням [[Іван Сцяпанавіч Мігулін|І. С. Мігуліна]], экспазіцыя пачыналася з вялізнай карціны «Раніца Радзімы нашай» з выявай [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|І. Сталіна]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=197-198}}. Тым не менш, праводзілася актыўная збіральніцкая праца. У [[Гродна]] гісторыка-археалагічны музей пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Іванавіч Собаль|М. І. Собаля]] і [[Леанід Васільевіч Аляксееў|Л. В. Аляксеева]] пачаў археалагічныя раскопкі на [[Замкавая гара (Гродна)|Замкавай гары]]. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўная карцінная галерэя БССР]] пад кіраўніцтвам [[Алена Васільеўна Аладава|А. В. Аладавай]] вяла інтэнсіўны пошук і закупку твораў айчыннай і рускай класікі, дзякуючы чаму быў сфарміраваны выдатны мастацкі збор{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=249}}. === Перыяд «адлігі» і развіццё музейнай сеткі (сярэдзіна 1950-х — канец 1960-х гадоў) === Пасля смерці І. Сталіна і [[ХХ з'езд КПСС|XX з’езда КПСС]] пачаўся працэс частковай [[дэмакратызацыя|дэмакратызацыі]], вядомы як «[[Хрушчоўская адліга|адліга]]», які закрануў і музейную сферу. Змянілася стаўленне да гістарычных фактаў, пачалося экспанаванне матэрыялаў аб раней рэпрэсаваных дзеячах. У 1964 годзе [[Цэнтральны камітэт Камуністычнай партыі Савецкага Саюза|ЦК КПСС]] прыняў пастанову «Аб павышэнні ролі музеяў у камуністычным выхаванні працоўных», якая прывяла да ўпарадкавання музейнай сеткі, вяртання дзяржаўнага статусу многім раённым музеям і паляпшэння фінансавання{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=56—60}}. У гэты час пачаўся пошук новых формаў экспазіцыйнага дызайну, адыход ад «ілюстратыўнасці» да больш вобразнага паказу. Выдатным прыкладам стаў [[Мемарыяльны комплекс «Брэсцкая крэпасць-герой»|Музей абароны Брэсцкай крэпасці]], адкрыты ў 1956 годзе, які хутка стаў адным з самых наведвальных у рэспубліцы{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=88—89}}. У 1967 годзе ў Мінску адкрыўся [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўны музей БССР]], які стаў цэнтрам вывучэння нацыянальнай гісторыі. Актыўна ствараліся ведамасныя і грамадскія школьныя музеі краязнаўства{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=91—92}}. === Цэнтралізацыя і новыя формы працы (1970-я — 1980-я гады) === У 1970-я гады ў музейнай справе СССР і БССР панавала тэндэнцыя да [[Цэнтралізацыя|цэнтралізацыі]]. Ствараліся музейныя аб’яднанні і гісторыка-культурныя запаведнікі. У 1967 годзе быў заснаваны [[Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік|архітэктурна-археалагічны запаведнік у Полацку]], які аб’яднаў [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор]], тэрыторыі [[Верхні замак (Полацк)|Верхняга]] і [[Ніжні замак (Полацк)|Ніжняга]] замкаў. У 1976 годзе было прынята рашэнне аб стварэнні [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту|Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту]] каля вёскі [[Азярцо (Мінскі раён)|Строчыцы]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=239-240}}. Значнай падзеяй стала адкрыццё ў 1979 годзе [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музея старажытнабеларускай культуры]] пры Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР, створанага дзякуючы экспедыцыйнай дзейнасці даследчыкаў (на чале з В. Церашчатавай, [[Юрый Віктаравіч Хадыка|Ю. Хадыкам]], [[Э. Вецер]]), якія выратавалі сотні помнікаў іканапісу і драўлянай скульптуры з зачыненых храмаў{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=255-256}}. Актыўна развівалася сетка літаратурных музеяў: [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|музей Янкі Купалы]] і [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|музей Якуба Коласа]] ў Мінску займелі філіялы ў [[Вязынка|Вязынцы]], [[Ляўкі (Аршанскі раён)|Ляўках]], [[Акінчыцы|Смольні]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=259-263}}. Дзяржаўны мастацкі музей БССР, які ўзначальваў з 1977 года [[Юрый Аляксандравіч Карачун|Ю. А. Карачун]], стварыў шырокую сетку філіялаў: [[Музей беларускага народнага мастацтва|музей беларускага народнага мастацтва ў Раўбічах]], [[Галерэя імя Г. Х. Вашчанкі|карцінная галерэя ў Мазыры]], [[Музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі|музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі ў Магілёве]] і іншыя{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=254}}. Раённыя музеі, такія як [[Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава|Веткаўскі музей народнай творчасці]] (заснаваны [[Фёдар Рыгоравіч Шкляраў|Ф. Р. Шкляравым]]) і [[Гудзевіцкі дзяржаўны літаратурна-краязнаўчы музей|Гудзевіцкі літаратурна-краязнаўчы музей]] (стваральнік [[Алесь Белакоз|А. М. Белакоз]]), дзякуючы энтузіязму сваіх заснавальнікаў сабралі ўнікальныя калекцыі стараабрадніцтва, старадрукаў і этнаграфіі{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=217, 265}}. === Крызіс і трансфармацыя (канец 1980-х — 1991 год) === На мяжы 1980—1990-х гадоў, на фоне сацыяльна-эканамічнага крызісу (перыяд [[Перабудова|перабудовы]]) і палітыкі [[Галоснасць|галоснасці]], музейная справа сутыкнулася з новымі выклікамі. Рэзка скарацілася фінансаванне, знізілася наведвальнасць. Адначасова ў грамадстве ўзрасла цікавасць да аб’ектыўнай нацыянальнай гісторыі, не скажонай [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|камуністычнай ідэалогіяй]]. Вострай праблемай сталі крадзяжы з музеяў (напрыклад, у 1991 годзе з [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музея старажытнабеларускай культуры АН БССР]] былі выкрадзены найкаштоўнейшыя абразы). Таксама пачаўся працэс [[Рэлігія ў СССР|вяртання культавых будынкаў вернікам]], што прывяло да высялення многіх музеяў з памяшканняў, якія яны займалі дзесяцігоддзямі. Напрыклад, [[Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі|Рэспубліканскі музей атэізму і гісторыі рэлігіі ў Гродне]] быў вымушаны пакінуць [[Гродзенскі базыльянскі манастыр|базыльянскі кляштар]], а [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей]] — будынак [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Брэст)|Крыжаўзвіжанскага касцёла]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=152—153}}. У 1989 годзе была прынята «Праграма развіцця сеткі дзяржаўных музеяў і філіялаў у БССР да 2000 г.», якая прадугледжвала стварэнне новых нацыянальных музеяў і перапрафіляванне існуючых. Са здабыццём Беларуссю незалежнасці ў 1991 годзе пачаўся якасна новы этап у развіцці айчыннай музейнай справы. === Сучасны этап (з 1991 года) === Са здабыццём Беларуссю незалежнасці ў 1991 годзе пачаўся якасна новы этап у развіцці айчыннай музейнай справы. Змена палітычнага клімату і дэідэалагізацыя дазволілі музеям перайсці да аб’ектыўнага паказу нацыянальнай гісторыі. Былі ліквідаваны або перапрафіляваны музеі, якія выключна прапагандавалі камуністычную ідэалогію (напрыклад, музеі гістпарту). У кантэксце фарміравання новых дзяржаўна-царкоўных адносін пачалася дэмузеефікацыя канфіскаваных раней культавых будынкаў. Так, [[Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі|Рэспубліканскі музей гісторыі рэлігіі ў Гродне]] перадаў вернікам будынак былога [[Гродзенскі базыльянскі манастыр|жаночага манастыра Нараджэння Багародзіцы]], а [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей]] пакінуў [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Брэст)|Крыжаўзвіжанскі касцёл]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=274}}. Вядучыя музейныя ўстановы краіны атрымалі статус Нацыянальных (Нацыянальны мастацкі музей, Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь і інш.). З’явіўся феномен прыватных музеяў, найбольш вядомым з якіх стаў Музейны комплекс старажытных народных рамёстваў і тэхналогій «[[Дудуткі]]», заснаваны ў 1994 годзе [[Яўген Дзяменцьевіч Будзінас|Яўгенам Будзінасам]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=286}}. У 1996 годзе быў прыняты Закон Рэспублікі Беларусь «Аб музеях і Музейным фондзе Рэспублікі Беларусь» (новая рэдакцыя ў 2005 годзе), які ўпершыню заканадаўча замацаваў статус музеяў, падзяліў музейны фонд на дзяржаўную і недзяржаўную часткі і вызначыў парадак стварэння Дзяржаўнага электроннага каталога Музейнага фонду{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=276-277}}. Сёння музейная сетка краіны ўключае больш за 150 дзяржаўных музеяў, якія актыўна ўкараняюць новыя інфармацыйныя тэхналогіі, музейную педагогіку і пашыраюць міжнароднае супрацоўніцтва. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Музеі Беларусі (1918—1941 гг.) |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2002 |старонак=176 |isbn=985-6372-22-4 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Музеі Беларусі (1941–1991 гг.) |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2004 |старонак=218 |isbn=985-6372-34-8 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} * {{артыкул |загаловак=Музеі Генеральнай акругі «Беларусь» (1941-1944) |выданне=Спадчына |год=2003 |нумар=4—5 |ref=Спадчына}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-28}} [[Катэгорыя:Музейная справа]] [[Катэгорыя:Культура Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] d1pesuxn9vcqnqb64n9typ8gemtxzhl 5133225 5133223 2026-04-28T08:39:51Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Станаўленне і развіццё ў 1918—1941 гадах */ 5133225 wikitext text/x-wiki '''Музе́йная спра́ва ў Белару́сі'''&nbsp;— працэс збірання, захавання, вывучэння і папулярызацыі гісторыка-культурнай і прыроднай спадчыны на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] праз сістэму [[музей]]ных устаноў. Гісторыя музейнай справы ў краіне прайшла доўгі шлях ад прыватнага і царкоўнага збіральніцтва ў эпоху [[Сярэднявечча]] і [[Асветніцтва]] да стварэння разгалінаванай дзяржаўнай музейнай сеткі ў [[XX стагоддзе|ХХ]] — пачатку [[XXI стагоддзе|ХХІ стагоддзя]]. Найбольш складанымі перыядамі ў яе развіцці сталі 1918—1941 гады, калі адбывалася ідэалагізацыя і цэнтралізацыя, а таксама 1941—1991 гады, якія ахапілі [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|катастрафічныя страты падчас Вялікай Айчыннай вайны]], цяжкае пасляваеннае аднаўленне, жорсткую ідэалагічную рэгламентацыю ў [[Савецкі Саюз|савецкі]] час і паступовую [[дэмакратызацыя|дэмакратызацыю]] ў канцы 1980-х гадоў{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=3—5}}{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=3—4}}. == Гісторыя == === Зараджэнне музейнай справы (XI — пачатак XX стагоддзя) === Вытокі музейнай справы на беларускіх землях бяруць пачатак ад скарбніц царкоўных і свецкіх уладароў. Ужо ў XII стагоддзі ў [[Полацк]]у намаганнямі [[Ефрасіння Полацкая|Ефрасінні Полацкай]] збіраліся каштоўныя рэліквіі, сярод якіх сусветна вядомы [[Крыж Ефрасінні Полацкай]] (1161). З XVI стагоддзя пачалі фарміравацца магутныя магнацкія калекцыі. Найбуйнейшай з іх з’яўлялася скарбніца [[Радзівілы|Радзівілаў]] у [[Нясвіжскі замак|Нясвіжскім замку]], дзе захоўваліся карцінная галерэя (каля 1000 палотнаў), багаты арсенал і нумізматычны кабінет{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=9-10}}. Багатыя зборы мелі таксама [[Сапегі]] ў [[Ружанскі палац|Ружанскім]] і [[Дзярэчын]]скім палацах. У эпоху [[Асветніцтва]] і [[Рамантызм]]у (XVIII—XIX стагоддзі) з’явіліся буйныя прыватныя калекцыі новага тыпу, якія мелі навукова-асветніцкі характар: зборы [[Яўхім Літавор Храптовіч|Яўхіма Храптовіча]] ў [[Шчорсы|Шчорсах]], арніталагічны кабінет і карцінная галерэя [[Канстанцін Тызенгаўз|Канстанціна Тызенгаўза]] ў [[Паставы|Паставах]], збор [[Іван Хрысанфавіч Каладзееў|Івана Каладзеева]] па гісторыі [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] ў [[Барысаў|Барысаве]], унікальныя калекцыі [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] ў [[Замосце (Пухавіцкі раён)|Замосці]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=15-38}}. У 1842 годзе браты [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Канстанцін]] і [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Яўстах Тышкевічы]] стварылі ў [[Лагойск]]у першы на тэрыторыі Беларусі публічны музей старажытнасцей. У 1855 годзе Яўстах Тышкевіч стаў заснавальнікам [[Віленскі музей старажытнасцей|Віленскага музея старажытнасцей]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=66}}. Першымі ведамаснымі музеямі сталі кабінеты пры [[Гродзенская медыцынская акадэмія|Гродзенскай медыцынскай акадэміі]] (створаны [[Жан Эмануэль Жылібер|Ж. Э. Жыліберам]]) і [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацкай езуіцкай акадэміі]] (намаганнямі [[Габрыэль Грубер|Г. Грубера]]){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=45-50}}. На мяжы XIX—XX стагоддзяў намаганнямі [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Е. Р. Раманава]] і іншых рупліўцаў узніклі царкоўна-археалагічныя музеі ў [[Віцебскі царкоўна-археалагічны музей|Віцебску]] і [[Магілёўскі царкоўна-археалагічны музей|Магілёве]]. === Станаўленне і развіццё ў 1918—1941 гадах === Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] пачаўся працэс [[Нацыяналізацыя|нацыяналізацыі]] прыватных і царкоўных збораў. У 1919 годзе былі створаны першыя дзяржаўныя музеі ў Віцебску, Магілёве, [[Гомель|Гомелі]] і [[Мінск]]у{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=13-18}}. У 1922 годзе быў заснаваны [[Беларускі дзяржаўны музей]], які стаў цэнтральнай установай рэспублікі і актыўна папаўняў свае фонды пад кіраўніцтвам [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В. Ю. Ластоўскага]]. 1920-я гады сталі «залатым дзесяцігоддзем» беларускага краязнаўства: пад кіраўніцтвам Цэнтральнага бюро краязнаўства было створана каля 30 раённых музеяў{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=130-132}}. Аднак у 1930-я гады падчас [[Рэпрэсіі ў БССР|сталінскіх рэпрэсій]] краязнаўчы рух быў разгромлены, многія выдатныя музейныя дзеячы (В. Ластоўскі, [[Мікалай Іванавіч Каспяровіч|М. І. Каспяровіч]], [[Сымон Аляксандравіч Рак-Міхайлоўскі|С. А. Рак-Міхайлоўскі]], [[Цодзік Якаўлевіч Славін|Ц. Я. Славін]]) былі расстраляныя або адпраўлены ў [[ГУЛАГ]], а музеі ператвораны ў ідэалагічныя ўстановы прапаганды{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=160-161}}. У [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якая ўваходзіла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], развіццё ішло іншым шляхам. Тут дзейнічала [[Польскае краязнаўчае таварыства]], высілкамі якога былі створаны музеі ў [[Пінск]]у (пад кіраўніцтвам [[Дзмітрый Сяргеевіч Геаргіеўскі|Дз. Геаргіеўскага]]), [[Гродна|Гродне]] (заснавальнікі — [[Юзаф Ядкоўскі|Ю. Ядкоўскі]] і [[Станіслаў Паўлавіч Жыўна|С. Жыўна]]), [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|Слоніме]] (заснавальнік [[Іосіф Іосіфавіч Стаброўскі|І. Стаброўскі]]). Найбуйнейшым цэнтрам беларускай культуры стаў [[Беларускі музей імя Івана Луцкевіча]] ў [[Вільнюс|Вільні]], які налічваў звыш 13 тысяч адзінак захоўвання{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=149-153}}. Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР у 1939 годзе мясцовыя музеі былі нацыяналізаваны, а калекцыі віленскага музея ў 1944 годзе былі падзелены паміж [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]] і БССР{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=156}}. === Перадваенны стан і пачатак Вялікай Айчыннай вайны === Напярэдадні нападу [[Нацысцкая Германія|нацысцкай Германіі]] на [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкі Саюз]] у [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] праводзілася рэарганізацыя і ўпарадкаванне музейнай сеткі, што было звязана з новым абласным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзелам]]. У рэспубліцы налічвалася 26 дзяржаўных музеяў, якія знаходзіліся ў падпарадкаванні [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы БССР]]. Да ліку буйнейшых устаноў адносіліся [[Мінскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўная мастацкая галерэя БССР]], [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей|Віцебскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]], [[Гомельскі абласны краязнаўчы музей|Гомельскі абласны гістарычны музей]], [[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей|Гродзенскі гісторыка-археалагічны музей]], [[Баранавіцкі краязнаўчы музей|Баранавіцкі абласны мастацкі музей]] і [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|Слонімскі музей]]. У іх фондах захоўваліся дзясяткі тысяч першакласных твораў мастацтва і рухомых помнікаў гісторыі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=7}}. Аднак Наркамасветы БССР не меў планаў выратавання каштоўнасцей на выпадак пагрозы іх знішчэння. У музеяў адсутнічалі планы пагрузкі, спісы прадметаў для першачарговай эвакуацыі і ўпаковачныя матэрыялы. Пасля пачатку вайны і стварэння [[Савет па эвакуацыі пры СНК СССР|Савета па эвакуацыі]] вываз маёмасці праводзіўся ў вялікай спешцы. З [[Віцебск]]а пад кіраўніцтвам дырэктара [[В. К. Зэйлерт|В.&nbsp;К.&nbsp;Зэйлерта]] ўдалося адправіць толькі частку калекцый разам з фондамі [[Мастацкая галерэя Ю. М. Пэна|Мастацкай галерэі]] [[Юдаль Пэн|Ю.&nbsp;М.&nbsp;Пэна]] ў [[Самара|Куйбышаў]] і [[Саратаў]], але каля 15 тысяч прадметаў засталіся ў горадзе і зніклі. З Гомельскага гістарычнага музея навуковая супрацоўніца [[Э. Р. Чэчык|Э.&nbsp;Р.&nbsp;Чэчык]] змагла эвакуіраваць 4299 адзінак, аднак найбольш аб’ёмныя рэчы, уключаючы мэблю эпохі [[Рэнесанс]]у, скульптуры [[Антоніа Канова|А.&nbsp;Кановы]] і [[Крысціян Даніэль Раўх|К.&nbsp;Раўха]], а таксама калекцыю зброі ў [[Палац Румянцавых — Паскевічаў|палацы Паскевічаў]], засталіся ў горадзе і былі страчаны{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=8—9}}. Амаль цалкам загінулі зборы [[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Е. Р. Раманава|Магілёўскага абласнога гістарычнага музея]]. У браніраваным пакоі-сейфе былога [[Сялянскі пазямельны банк|сялянскага банка]] засталіся нацыянальныя каштоўнасці: залатыя і сярэбраныя ключы [[Магілёў|Магілёва]], пячаткі горада, булава караля [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта ІІІ]], а таксама [[Крыж Ефрасінні Полацкай]]. У ліпені 1941 года гэтыя прадметы бясследна зніклі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=9}}. Дзяржаўная мастацкая галерэя ў [[Мінск]]у таксама не змагла эвакуіравацца і была разрабавана спачатку мясцовымі жыхарамі і першымі нямецкімі часцямі, а потым мэтанакіравана спустошана нямецкім камандаваннем{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=10}}{{sfn|Спадчына|2003}}. === Музеі падчас нямецкай акупацыі (1941—1944) === Падчас акупацыі ажыццяўлялася [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|планамернае разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі]]. Гэтым займаўся [[Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга]] (АШР), які меў свае прадстаўніцтвы ў Мінску і іншых гарадах. Асаблівая ўвага надавалася канфіскацыі яўрэйскіх калекцый і адбору найбольш каштоўных мастацкіх твораў для вывазу ў [[Трэці рэйх|рэйх]]. З Дзяржаўнай мастацкай галерэі БССР у [[Кёнігсберг]] было вывезена каля 170 твораў рускага і заходнееўрапейскага мастацтва, а таксама 48 унікальных [[Слуцкія паясы|слуцкіх паясоў]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=10}}. Нягледзячы на ваенныя дзеянні, некаторыя музеі на тэрыторыі [[Генеральная акруга «Беларусь»|Генеральнай акругі «Беларусь»]] працягвалі працаваць. У Мінску дзейнічаў [[Мінскі краёвы гістарычны музей|Краёвы гістарычны музей]], размешчаны ў [[Архірэйскі двор (Мінск)|былым Архірэйскім доме]]. Восенню 1941 года яго ўзначаліў этнограф [[А. А. Шукелойць|А.&nbsp;А.&nbsp;Шукелойць]], а мастаком-рэстаўратарам працаваў [[Гаўрыла Віер|Г.&nbsp;С.&nbsp;Віер]]. Яны здолелі ўпарадкаваць ацалелыя калекцыі, ладзілі выставы і нават перадавалі культавыя рэчы адноўленым праваслаўным і каталіцкім храмам, ратуючы іх ад знішчэння{{sfn|Спадчына|2003}}. У [[Слонім]]е дзякуючы намаганням [[Язэп Іосіфавіч Стаброўскі|Я.&nbsp;І.&nbsp;Стаброўскага]] і [[Сяргей Новік|С.&nbsp;Новіка]] быў адноўлены [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|раённы гісторыка-краязнаўчы музей]], у якім экспанаваліся [[Статут Вялікага Княства Літоўскага]], вайсковыя даспехі і нават [[Трэцяя Устаўная грамата БНР]]{{sfn|Спадчына|2003}}. Увесну 1944 года, з набліжэннем савецкіх войскаў, нямецкія ўлады пачалі прымусовую эвакуацыю музейных збораў. Калекцыі мінскага музея пад кіраўніцтвам доктара [[Эма Гаўпт|Эмы Гаўпт]] былі вывезены ў [[Чарняхоўск|Інстэрбург]], а затым у замак [[Гёхштэт (замак)|Хёхштэт]] у [[Баварыя|Баварыі]]. Слонімскі музей таксама быў часткова вывезены{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=14—15}}{{sfn|Спадчына|2003}}. === Пасляваеннае аднаўленне і рэстытуцыя (1944 — сярэдзіна 1950-х гадоў) === Першачарговай задачай пасля вайны стала [[Рэстытуцыя культурнай спадчыны Беларусі|рэстытуцыя]] вывезеных калекцый. У 1945 годзе замак Хёхштэт быў заняты [[Узброеныя сілы ЗША|амерыканскай арміяй]], і высветлілася, што многія экспанаты моцна пашкоджаны. У кастрычніку 1947 года ў [[Берлін]]е прадстаўнік [[Савет Міністраў БССР]] прыняў 182 скрыні з беларускімі помнікамі, якія ўключалі мастацкія творы, царкоўнае начынне, [[старадрукі]] (у тым ліку [[Супрасльская друкарня|супрасльскія]] і [[Куцеінская друкарня|куцеінскія]] выданні) і зброю. Усяго [[Група савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі|Савецкая ваенная адміністрацыя ў Германіі]] вярнула каля 15 тысяч музейных прадметаў, якія часова размясцілі ў сутарэннях [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=15}}. Аднак у жніўні 1950 года ўрад БССР бязвыплатна перадаў [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]] 89 арыгінальных партрэтаў з [[Нясвіжскі замак|Нясвіжскага замка]], што стала вялікай стратай для нацыянальнай мастацкай спадчыны{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=250}}. Аднаўленне музейнай сеткі праходзіла ў цяжкіх матэрыяльных умовах. Яшчэ 22 кастрычніка 1944 года ў Мінску быў адкрыты [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] (першы дырэктар — [[Васіль Данілавіч Стальноў|В. Д. Стальноў]]), экспанаты для якога збіраліся непасрэдна падчас баявых дзеянняў і ў партызанскіх атрадах{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=221-222}}. У 1945 годзе быў створаны Камітэт па справах культурна-асветніцкіх устаноў пры [[Савет народных камісараў БССР|СНК БССР]]. Улада патрабавала ад музеяў у першую чаргу адлюстроўваць поспехі сацыялістычнага будаўніцтва і гісторыю [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]]. Гістарычныя экспазіцыі моцна ідэалагізаваліся. Напрыклад, у Магілёўскім абласным музеі, адноўленым у 1949 годзе дзякуючы намаганням [[Іван Сцяпанавіч Мігулін|І. С. Мігуліна]], экспазіцыя пачыналася з вялізнай карціны «Раніца Радзімы нашай» з выявай [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|І. Сталіна]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=197-198}}. Тым не менш, праводзілася актыўная збіральніцкая праца. У [[Гродна]] гісторыка-археалагічны музей пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Іванавіч Собаль|М. І. Собаля]] і [[Леанід Васільевіч Аляксееў|Л. В. Аляксеева]] пачаў археалагічныя раскопкі на [[Замкавая гара (Гродна)|Замкавай гары]]. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўная карцінная галерэя БССР]] пад кіраўніцтвам [[Алена Васільеўна Аладава|А. В. Аладавай]] вяла інтэнсіўны пошук і закупку твораў айчыннай і рускай класікі, дзякуючы чаму быў сфарміраваны выдатны мастацкі збор{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=249}}. === Перыяд «адлігі» і развіццё музейнай сеткі (сярэдзіна 1950-х — канец 1960-х гадоў) === Пасля смерці І. Сталіна і [[ХХ з'езд КПСС|XX з’езда КПСС]] пачаўся працэс частковай [[дэмакратызацыя|дэмакратызацыі]], вядомы як «[[Хрушчоўская адліга|адліга]]», які закрануў і музейную сферу. Змянілася стаўленне да гістарычных фактаў, пачалося экспанаванне матэрыялаў аб раней рэпрэсаваных дзеячах. У 1964 годзе [[Цэнтральны камітэт Камуністычнай партыі Савецкага Саюза|ЦК КПСС]] прыняў пастанову «Аб павышэнні ролі музеяў у камуністычным выхаванні працоўных», якая прывяла да ўпарадкавання музейнай сеткі, вяртання дзяржаўнага статусу многім раённым музеям і паляпшэння фінансавання{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=56—60}}. У гэты час пачаўся пошук новых формаў экспазіцыйнага дызайну, адыход ад «ілюстратыўнасці» да больш вобразнага паказу. Выдатным прыкладам стаў [[Мемарыяльны комплекс «Брэсцкая крэпасць-герой»|Музей абароны Брэсцкай крэпасці]], адкрыты ў 1956 годзе, які хутка стаў адным з самых наведвальных у рэспубліцы{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=88—89}}. У 1967 годзе ў Мінску адкрыўся [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўны музей БССР]], які стаў цэнтрам вывучэння нацыянальнай гісторыі. Актыўна ствараліся ведамасныя і грамадскія школьныя музеі краязнаўства{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=91—92}}. === Цэнтралізацыя і новыя формы працы (1970-я — 1980-я гады) === У 1970-я гады ў музейнай справе СССР і БССР панавала тэндэнцыя да [[Цэнтралізацыя|цэнтралізацыі]]. Ствараліся музейныя аб’яднанні і гісторыка-культурныя запаведнікі. У 1967 годзе быў заснаваны [[Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік|архітэктурна-археалагічны запаведнік у Полацку]], які аб’яднаў [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор]], тэрыторыі [[Верхні замак (Полацк)|Верхняга]] і [[Ніжні замак (Полацк)|Ніжняга]] замкаў. У 1976 годзе было прынята рашэнне аб стварэнні [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту|Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту]] каля вёскі [[Азярцо (Мінскі раён)|Строчыцы]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=239-240}}. Значнай падзеяй стала адкрыццё ў 1979 годзе [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музея старажытнабеларускай культуры]] пры Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР, створанага дзякуючы экспедыцыйнай дзейнасці даследчыкаў (на чале з В. Церашчатавай, [[Юрый Віктаравіч Хадыка|Ю. Хадыкам]], [[Э. Вецер]]), якія выратавалі сотні помнікаў іканапісу і драўлянай скульптуры з зачыненых храмаў{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=255-256}}. Актыўна развівалася сетка літаратурных музеяў: [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|музей Янкі Купалы]] і [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|музей Якуба Коласа]] ў Мінску займелі філіялы ў [[Вязынка|Вязынцы]], [[Ляўкі (Аршанскі раён)|Ляўках]], [[Акінчыцы|Смольні]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=259-263}}. Дзяржаўны мастацкі музей БССР, які ўзначальваў з 1977 года [[Юрый Аляксандравіч Карачун|Ю. А. Карачун]], стварыў шырокую сетку філіялаў: [[Музей беларускага народнага мастацтва|музей беларускага народнага мастацтва ў Раўбічах]], [[Галерэя імя Г. Х. Вашчанкі|карцінная галерэя ў Мазыры]], [[Музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі|музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі ў Магілёве]] і іншыя{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=254}}. Раённыя музеі, такія як [[Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава|Веткаўскі музей народнай творчасці]] (заснаваны [[Фёдар Рыгоравіч Шкляраў|Ф. Р. Шкляравым]]) і [[Гудзевіцкі дзяржаўны літаратурна-краязнаўчы музей|Гудзевіцкі літаратурна-краязнаўчы музей]] (стваральнік [[Алесь Белакоз|А. М. Белакоз]]), дзякуючы энтузіязму сваіх заснавальнікаў сабралі ўнікальныя калекцыі стараабрадніцтва, старадрукаў і этнаграфіі{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=217, 265}}. === Крызіс і трансфармацыя (канец 1980-х — 1991 год) === На мяжы 1980—1990-х гадоў, на фоне сацыяльна-эканамічнага крызісу (перыяд [[Перабудова|перабудовы]]) і палітыкі [[Галоснасць|галоснасці]], музейная справа сутыкнулася з новымі выклікамі. Рэзка скарацілася фінансаванне, знізілася наведвальнасць. Адначасова ў грамадстве ўзрасла цікавасць да аб’ектыўнай нацыянальнай гісторыі, не скажонай [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|камуністычнай ідэалогіяй]]. Вострай праблемай сталі крадзяжы з музеяў (напрыклад, у 1991 годзе з [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музея старажытнабеларускай культуры АН БССР]] былі выкрадзены найкаштоўнейшыя абразы). Таксама пачаўся працэс [[Рэлігія ў СССР|вяртання культавых будынкаў вернікам]], што прывяло да высялення многіх музеяў з памяшканняў, якія яны займалі дзесяцігоддзямі. Напрыклад, [[Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі|Рэспубліканскі музей атэізму і гісторыі рэлігіі ў Гродне]] быў вымушаны пакінуць [[Гродзенскі базыльянскі манастыр|базыльянскі кляштар]], а [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей]] — будынак [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Брэст)|Крыжаўзвіжанскага касцёла]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=152—153}}. У 1989 годзе была прынята «Праграма развіцця сеткі дзяржаўных музеяў і філіялаў у БССР да 2000 г.», якая прадугледжвала стварэнне новых нацыянальных музеяў і перапрафіляванне існуючых. Са здабыццём Беларуссю незалежнасці ў 1991 годзе пачаўся якасна новы этап у развіцці айчыннай музейнай справы. === Сучасны этап (з 1991 года) === Са здабыццём Беларуссю незалежнасці ў 1991 годзе пачаўся якасна новы этап у развіцці айчыннай музейнай справы. Змена палітычнага клімату і дэідэалагізацыя дазволілі музеям перайсці да аб’ектыўнага паказу нацыянальнай гісторыі. Былі ліквідаваны або перапрафіляваны музеі, якія выключна прапагандавалі камуністычную ідэалогію (напрыклад, музеі гістпарту). У кантэксце фарміравання новых дзяржаўна-царкоўных адносін пачалася дэмузеефікацыя канфіскаваных раней культавых будынкаў. Так, [[Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі|Рэспубліканскі музей гісторыі рэлігіі ў Гродне]] перадаў вернікам будынак былога [[Гродзенскі базыльянскі манастыр|жаночага манастыра Нараджэння Багародзіцы]], а [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей]] пакінуў [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Брэст)|Крыжаўзвіжанскі касцёл]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=274}}. Вядучыя музейныя ўстановы краіны атрымалі статус Нацыянальных (Нацыянальны мастацкі музей, Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь і інш.). З’явіўся феномен прыватных музеяў, найбольш вядомым з якіх стаў Музейны комплекс старажытных народных рамёстваў і тэхналогій «[[Дудуткі]]», заснаваны ў 1994 годзе [[Яўген Дзяменцьевіч Будзінас|Яўгенам Будзінасам]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=286}}. У 1996 годзе быў прыняты Закон Рэспублікі Беларусь «Аб музеях і Музейным фондзе Рэспублікі Беларусь» (новая рэдакцыя ў 2005 годзе), які ўпершыню заканадаўча замацаваў статус музеяў, падзяліў музейны фонд на дзяржаўную і недзяржаўную часткі і вызначыў парадак стварэння Дзяржаўнага электроннага каталога Музейнага фонду{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=276-277}}. Сёння музейная сетка краіны ўключае больш за 150 дзяржаўных музеяў, якія актыўна ўкараняюць новыя інфармацыйныя тэхналогіі, музейную педагогіку і пашыраюць міжнароднае супрацоўніцтва. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Музеі Беларусі (1918—1941 гг.) |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2002 |старонак=176 |isbn=985-6372-22-4 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Музеі Беларусі (1941–1991 гг.) |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2004 |старонак=218 |isbn=985-6372-34-8 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} * {{артыкул |загаловак=Музеі Генеральнай акругі «Беларусь» (1941-1944) |выданне=Спадчына |год=2003 |нумар=4—5 |ref=Спадчына}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-28}} [[Катэгорыя:Музейная справа]] [[Катэгорыя:Культура Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] iv7asbhswvi0z7o6af6o2mq83r6ys2d 5133268 5133225 2026-04-28T10:35:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Сучасны этап (з 1991 года) */ 5133268 wikitext text/x-wiki '''Музе́йная спра́ва ў Белару́сі'''&nbsp;— працэс збірання, захавання, вывучэння і папулярызацыі гісторыка-культурнай і прыроднай спадчыны на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] праз сістэму [[музей]]ных устаноў. Гісторыя музейнай справы ў краіне прайшла доўгі шлях ад прыватнага і царкоўнага збіральніцтва ў эпоху [[Сярэднявечча]] і [[Асветніцтва]] да стварэння разгалінаванай дзяржаўнай музейнай сеткі ў [[XX стагоддзе|ХХ]] — пачатку [[XXI стагоддзе|ХХІ стагоддзя]]. Найбольш складанымі перыядамі ў яе развіцці сталі 1918—1941 гады, калі адбывалася ідэалагізацыя і цэнтралізацыя, а таксама 1941—1991 гады, якія ахапілі [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|катастрафічныя страты падчас Вялікай Айчыннай вайны]], цяжкае пасляваеннае аднаўленне, жорсткую ідэалагічную рэгламентацыю ў [[Савецкі Саюз|савецкі]] час і паступовую [[дэмакратызацыя|дэмакратызацыю]] ў канцы 1980-х гадоў{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=3—5}}{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=3—4}}. == Гісторыя == === Зараджэнне музейнай справы (XI — пачатак XX стагоддзя) === Вытокі музейнай справы на беларускіх землях бяруць пачатак ад скарбніц царкоўных і свецкіх уладароў. Ужо ў XII стагоддзі ў [[Полацк]]у намаганнямі [[Ефрасіння Полацкая|Ефрасінні Полацкай]] збіраліся каштоўныя рэліквіі, сярод якіх сусветна вядомы [[Крыж Ефрасінні Полацкай]] (1161). З XVI стагоддзя пачалі фарміравацца магутныя магнацкія калекцыі. Найбуйнейшай з іх з’яўлялася скарбніца [[Радзівілы|Радзівілаў]] у [[Нясвіжскі замак|Нясвіжскім замку]], дзе захоўваліся карцінная галерэя (каля 1000 палотнаў), багаты арсенал і нумізматычны кабінет{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=9-10}}. Багатыя зборы мелі таксама [[Сапегі]] ў [[Ружанскі палац|Ружанскім]] і [[Дзярэчын]]скім палацах. У эпоху [[Асветніцтва]] і [[Рамантызм]]у (XVIII—XIX стагоддзі) з’явіліся буйныя прыватныя калекцыі новага тыпу, якія мелі навукова-асветніцкі характар: зборы [[Яўхім Літавор Храптовіч|Яўхіма Храптовіча]] ў [[Шчорсы|Шчорсах]], арніталагічны кабінет і карцінная галерэя [[Канстанцін Тызенгаўз|Канстанціна Тызенгаўза]] ў [[Паставы|Паставах]], збор [[Іван Хрысанфавіч Каладзееў|Івана Каладзеева]] па гісторыі [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] ў [[Барысаў|Барысаве]], унікальныя калекцыі [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] ў [[Замосце (Пухавіцкі раён)|Замосці]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=15-38}}. У 1842 годзе браты [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Канстанцін]] і [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Яўстах Тышкевічы]] стварылі ў [[Лагойск]]у першы на тэрыторыі Беларусі публічны музей старажытнасцей. У 1855 годзе Яўстах Тышкевіч стаў заснавальнікам [[Віленскі музей старажытнасцей|Віленскага музея старажытнасцей]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=66}}. Першымі ведамаснымі музеямі сталі кабінеты пры [[Гродзенская медыцынская акадэмія|Гродзенскай медыцынскай акадэміі]] (створаны [[Жан Эмануэль Жылібер|Ж. Э. Жыліберам]]) і [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацкай езуіцкай акадэміі]] (намаганнямі [[Габрыэль Грубер|Г. Грубера]]){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=45-50}}. На мяжы XIX—XX стагоддзяў намаганнямі [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Е. Р. Раманава]] і іншых рупліўцаў узніклі царкоўна-археалагічныя музеі ў [[Віцебскі царкоўна-археалагічны музей|Віцебску]] і [[Магілёўскі царкоўна-археалагічны музей|Магілёве]]. === Станаўленне і развіццё ў 1918—1941 гадах === Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] пачаўся працэс [[Нацыяналізацыя|нацыяналізацыі]] прыватных і царкоўных збораў. У 1919 годзе былі створаны першыя дзяржаўныя музеі ў Віцебску, Магілёве, [[Гомель|Гомелі]] і [[Мінск]]у{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=13-18}}. У 1922 годзе быў заснаваны [[Беларускі дзяржаўны музей]], які стаў цэнтральнай установай рэспублікі і актыўна папаўняў свае фонды пад кіраўніцтвам [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В. Ю. Ластоўскага]]. 1920-я гады сталі «залатым дзесяцігоддзем» беларускага краязнаўства: пад кіраўніцтвам Цэнтральнага бюро краязнаўства было створана каля 30 раённых музеяў{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=130-132}}. Аднак у 1930-я гады падчас [[Рэпрэсіі ў БССР|сталінскіх рэпрэсій]] краязнаўчы рух быў разгромлены, многія выдатныя музейныя дзеячы (В. Ластоўскі, [[Мікалай Іванавіч Каспяровіч|М. І. Каспяровіч]], [[Сымон Аляксандравіч Рак-Міхайлоўскі|С. А. Рак-Міхайлоўскі]], [[Цодзік Якаўлевіч Славін|Ц. Я. Славін]]) былі расстраляныя або адпраўлены ў [[ГУЛАГ]], а музеі ператвораны ў ідэалагічныя ўстановы прапаганды{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=160-161}}. У [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якая ўваходзіла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], развіццё ішло іншым шляхам. Тут дзейнічала [[Польскае краязнаўчае таварыства]], высілкамі якога былі створаны музеі ў [[Пінск]]у (пад кіраўніцтвам [[Дзмітрый Сяргеевіч Геаргіеўскі|Дз. Геаргіеўскага]]), [[Гродна|Гродне]] (заснавальнікі — [[Юзаф Ядкоўскі|Ю. Ядкоўскі]] і [[Станіслаў Паўлавіч Жыўна|С. Жыўна]]), [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|Слоніме]] (заснавальнік [[Іосіф Іосіфавіч Стаброўскі|І. Стаброўскі]]). Найбуйнейшым цэнтрам беларускай культуры стаў [[Беларускі музей імя Івана Луцкевіча]] ў [[Вільнюс|Вільні]], які налічваў звыш 13 тысяч адзінак захоўвання{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=149-153}}. Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР у 1939 годзе мясцовыя музеі былі нацыяналізаваны, а калекцыі віленскага музея ў 1944 годзе былі падзелены паміж [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]] і БССР{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=156}}. === Перадваенны стан і пачатак Вялікай Айчыннай вайны === Напярэдадні нападу [[Нацысцкая Германія|нацысцкай Германіі]] на [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкі Саюз]] у [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] праводзілася рэарганізацыя і ўпарадкаванне музейнай сеткі, што было звязана з новым абласным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзелам]]. У рэспубліцы налічвалася 26 дзяржаўных музеяў, якія знаходзіліся ў падпарадкаванні [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы БССР]]. Да ліку буйнейшых устаноў адносіліся [[Мінскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўная мастацкая галерэя БССР]], [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей|Віцебскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]], [[Гомельскі абласны краязнаўчы музей|Гомельскі абласны гістарычны музей]], [[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей|Гродзенскі гісторыка-археалагічны музей]], [[Баранавіцкі краязнаўчы музей|Баранавіцкі абласны мастацкі музей]] і [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|Слонімскі музей]]. У іх фондах захоўваліся дзясяткі тысяч першакласных твораў мастацтва і рухомых помнікаў гісторыі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=7}}. Аднак Наркамасветы БССР не меў планаў выратавання каштоўнасцей на выпадак пагрозы іх знішчэння. У музеяў адсутнічалі планы пагрузкі, спісы прадметаў для першачарговай эвакуацыі і ўпаковачныя матэрыялы. Пасля пачатку вайны і стварэння [[Савет па эвакуацыі пры СНК СССР|Савета па эвакуацыі]] вываз маёмасці праводзіўся ў вялікай спешцы. З [[Віцебск]]а пад кіраўніцтвам дырэктара [[В. К. Зэйлерт|В.&nbsp;К.&nbsp;Зэйлерта]] ўдалося адправіць толькі частку калекцый разам з фондамі [[Мастацкая галерэя Ю. М. Пэна|Мастацкай галерэі]] [[Юдаль Пэн|Ю.&nbsp;М.&nbsp;Пэна]] ў [[Самара|Куйбышаў]] і [[Саратаў]], але каля 15 тысяч прадметаў засталіся ў горадзе і зніклі. З Гомельскага гістарычнага музея навуковая супрацоўніца [[Э. Р. Чэчык|Э.&nbsp;Р.&nbsp;Чэчык]] змагла эвакуіраваць 4299 адзінак, аднак найбольш аб’ёмныя рэчы, уключаючы мэблю эпохі [[Рэнесанс]]у, скульптуры [[Антоніа Канова|А.&nbsp;Кановы]] і [[Крысціян Даніэль Раўх|К.&nbsp;Раўха]], а таксама калекцыю зброі ў [[Палац Румянцавых — Паскевічаў|палацы Паскевічаў]], засталіся ў горадзе і былі страчаны{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=8—9}}. Амаль цалкам загінулі зборы [[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Е. Р. Раманава|Магілёўскага абласнога гістарычнага музея]]. У браніраваным пакоі-сейфе [[Будынак былога сялянскага банка (Магілёў)|былога сялянскага банка]] засталіся нацыянальныя каштоўнасці: залатыя і сярэбраныя ключы [[Магілёў|Магілёва]], пячаткі горада, булава караля [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта ІІІ]], а таксама [[Крыж Ефрасінні Полацкай]]. У ліпені 1941 года гэтыя прадметы бясследна зніклі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=9}}. Дзяржаўная мастацкая галерэя ў [[Мінск]]у таксама не змагла эвакуіравацца і была разрабавана спачатку мясцовымі жыхарамі і першымі нямецкімі часцямі, а потым мэтанакіравана спустошана нямецкім камандаваннем{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=10}}{{sfn|Спадчына|2003}}. === Музеі падчас нямецкай акупацыі (1941—1944) === Падчас акупацыі ажыццяўлялася [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|планамернае разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі]]. Гэтым займаўся [[Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга]] (АШР), які меў свае прадстаўніцтвы ў Мінску і іншых гарадах. Асаблівая ўвага надавалася канфіскацыі яўрэйскіх калекцый і адбору найбольш каштоўных мастацкіх твораў для вывазу ў [[Трэці рэйх|рэйх]]. З Дзяржаўнай мастацкай галерэі БССР у [[Кёнігсберг]] было вывезена каля 170 твораў рускага і заходнееўрапейскага мастацтва, а таксама 48 унікальных [[Слуцкія паясы|слуцкіх паясоў]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=10}}. Нягледзячы на ваенныя дзеянні, некаторыя музеі на тэрыторыі [[Генеральная акруга «Беларусь»|Генеральнай акругі «Беларусь»]] працягвалі працаваць. У Мінску дзейнічаў [[Мінскі краёвы гістарычны музей|Краёвы гістарычны музей]], размешчаны ў [[Архірэйскі двор (Мінск)|былым Архірэйскім доме]]. Восенню 1941 года яго ўзначаліў этнограф [[А. А. Шукелойць|А.&nbsp;А.&nbsp;Шукелойць]], а мастаком-рэстаўратарам працаваў [[Гаўрыла Віер|Г.&nbsp;С.&nbsp;Віер]]. Яны здолелі ўпарадкаваць ацалелыя калекцыі, ладзілі выставы і нават перадавалі культавыя рэчы адноўленым праваслаўным і каталіцкім храмам, ратуючы іх ад знішчэння{{sfn|Спадчына|2003}}. У [[Слонім]]е дзякуючы намаганням [[Язэп Іосіфавіч Стаброўскі|Я.&nbsp;І.&nbsp;Стаброўскага]] і [[Сяргей Новік|С.&nbsp;Новіка]] быў адноўлены [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|раённы гісторыка-краязнаўчы музей]], у якім экспанаваліся [[Статут Вялікага Княства Літоўскага]], вайсковыя даспехі і нават [[Трэцяя Устаўная грамата БНР]]{{sfn|Спадчына|2003}}. Увесну 1944 года, з набліжэннем савецкіх войскаў, нямецкія ўлады пачалі прымусовую эвакуацыю музейных збораў. Калекцыі мінскага музея пад кіраўніцтвам доктара [[Эма Гаўпт|Эмы Гаўпт]] былі вывезены ў [[Чарняхоўск|Інстэрбург]], а затым у замак [[Гёхштэт (замак)|Хёхштэт]] у [[Баварыя|Баварыі]]. Слонімскі музей таксама быў часткова вывезены{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=14—15}}{{sfn|Спадчына|2003}}. === Пасляваеннае аднаўленне і рэстытуцыя (1944 — сярэдзіна 1950-х гадоў) === Першачарговай задачай пасля вайны стала [[Рэстытуцыя культурнай спадчыны Беларусі|рэстытуцыя]] вывезеных калекцый. У 1945 годзе замак Хёхштэт быў заняты [[Узброеныя сілы ЗША|амерыканскай арміяй]], і высветлілася, што многія экспанаты моцна пашкоджаны. У кастрычніку 1947 года ў [[Берлін]]е прадстаўнік [[Савет Міністраў БССР]] прыняў 182 скрыні з беларускімі помнікамі, якія ўключалі мастацкія творы, царкоўнае начынне, [[старадрукі]] (у тым ліку [[Супрасльская друкарня|супрасльскія]] і [[Куцеінская друкарня|куцеінскія]] выданні) і зброю. Усяго [[Група савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі|Савецкая ваенная адміністрацыя ў Германіі]] вярнула каля 15 тысяч музейных прадметаў, якія часова размясцілі ў сутарэннях [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=15}}. Аднак у жніўні 1950 года ўрад БССР бязвыплатна перадаў [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]] 89 арыгінальных партрэтаў з [[Нясвіжскі замак|Нясвіжскага замка]], што стала вялікай стратай для нацыянальнай мастацкай спадчыны{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=250}}. Аднаўленне музейнай сеткі праходзіла ў цяжкіх матэрыяльных умовах. Яшчэ 22 кастрычніка 1944 года ў Мінску быў адкрыты [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] (першы дырэктар — [[Васіль Данілавіч Стальноў|В. Д. Стальноў]]), экспанаты для якога збіраліся непасрэдна падчас баявых дзеянняў і ў партызанскіх атрадах{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=221-222}}. У 1945 годзе быў створаны Камітэт па справах культурна-асветніцкіх устаноў пры [[Савет народных камісараў БССР|СНК БССР]]. Улада патрабавала ад музеяў у першую чаргу адлюстроўваць поспехі сацыялістычнага будаўніцтва і гісторыю [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]]. Гістарычныя экспазіцыі моцна ідэалагізаваліся. Напрыклад, у Магілёўскім абласным музеі, адноўленым у 1949 годзе дзякуючы намаганням [[Іван Сцяпанавіч Мігулін|І. С. Мігуліна]], экспазіцыя пачыналася з вялізнай карціны «Раніца Радзімы нашай» з выявай [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|І. Сталіна]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=197-198}}. Тым не менш, праводзілася актыўная збіральніцкая праца. У [[Гродна]] гісторыка-археалагічны музей пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Іванавіч Собаль|М. І. Собаля]] і [[Леанід Васільевіч Аляксееў|Л. В. Аляксеева]] пачаў археалагічныя раскопкі на [[Замкавая гара (Гродна)|Замкавай гары]]. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўная карцінная галерэя БССР]] пад кіраўніцтвам [[Алена Васільеўна Аладава|А. В. Аладавай]] вяла інтэнсіўны пошук і закупку твораў айчыннай і рускай класікі, дзякуючы чаму быў сфарміраваны выдатны мастацкі збор{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=249}}. === Перыяд «адлігі» і развіццё музейнай сеткі (сярэдзіна 1950-х — канец 1960-х гадоў) === Пасля смерці І. Сталіна і [[ХХ з'езд КПСС|XX з’езда КПСС]] пачаўся працэс частковай [[дэмакратызацыя|дэмакратызацыі]], вядомы як «[[Хрушчоўская адліга|адліга]]», які закрануў і музейную сферу. Змянілася стаўленне да гістарычных фактаў, пачалося экспанаванне матэрыялаў аб раней рэпрэсаваных дзеячах. У 1964 годзе [[Цэнтральны камітэт Камуністычнай партыі Савецкага Саюза|ЦК КПСС]] прыняў пастанову «Аб павышэнні ролі музеяў у камуністычным выхаванні працоўных», якая прывяла да ўпарадкавання музейнай сеткі, вяртання дзяржаўнага статусу многім раённым музеям і паляпшэння фінансавання{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=56—60}}. У гэты час пачаўся пошук новых формаў экспазіцыйнага дызайну, адыход ад «ілюстратыўнасці» да больш вобразнага паказу. Выдатным прыкладам стаў [[Мемарыяльны комплекс «Брэсцкая крэпасць-герой»|Музей абароны Брэсцкай крэпасці]], адкрыты ў 1956 годзе, які хутка стаў адным з самых наведвальных у рэспубліцы{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=88—89}}. У 1967 годзе ў Мінску адкрыўся [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўны музей БССР]], які стаў цэнтрам вывучэння нацыянальнай гісторыі. Актыўна ствараліся ведамасныя і грамадскія школьныя музеі краязнаўства{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=91—92}}. === Цэнтралізацыя і новыя формы працы (1970-я — 1980-я гады) === У 1970-я гады ў музейнай справе СССР і БССР панавала тэндэнцыя да [[Цэнтралізацыя|цэнтралізацыі]]. Ствараліся музейныя аб’яднанні і гісторыка-культурныя запаведнікі. У 1967 годзе быў заснаваны [[Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік|архітэктурна-археалагічны запаведнік у Полацку]], які аб’яднаў [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор]], тэрыторыі [[Верхні замак (Полацк)|Верхняга]] і [[Ніжні замак (Полацк)|Ніжняга]] замкаў. У 1976 годзе было прынята рашэнне аб стварэнні [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту|Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту]] каля вёскі [[Азярцо (Мінскі раён)|Строчыцы]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=239-240}}. Значнай падзеяй стала адкрыццё ў 1979 годзе [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музея старажытнабеларускай культуры]] пры Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР, створанага дзякуючы экспедыцыйнай дзейнасці даследчыкаў (на чале з В. Церашчатавай, [[Юрый Віктаравіч Хадыка|Ю. Хадыкам]], [[Э. Вецер]]), якія выратавалі сотні помнікаў іканапісу і драўлянай скульптуры з зачыненых храмаў{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=255-256}}. Актыўна развівалася сетка літаратурных музеяў: [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|музей Янкі Купалы]] і [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|музей Якуба Коласа]] ў Мінску займелі філіялы ў [[Вязынка|Вязынцы]], [[Ляўкі (Аршанскі раён)|Ляўках]], [[Акінчыцы|Смольні]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=259-263}}. Дзяржаўны мастацкі музей БССР, які ўзначальваў з 1977 года [[Юрый Аляксандравіч Карачун|Ю. А. Карачун]], стварыў шырокую сетку філіялаў: [[Музей беларускага народнага мастацтва|музей беларускага народнага мастацтва ў Раўбічах]], [[Галерэя імя Г. Х. Вашчанкі|карцінная галерэя ў Мазыры]], [[Музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі|музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі ў Магілёве]] і іншыя{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=254}}. Раённыя музеі, такія як [[Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава|Веткаўскі музей народнай творчасці]] (заснаваны [[Фёдар Рыгоравіч Шкляраў|Ф. Р. Шкляравым]]) і [[Гудзевіцкі дзяржаўны літаратурна-краязнаўчы музей|Гудзевіцкі літаратурна-краязнаўчы музей]] (стваральнік [[Алесь Белакоз|А. М. Белакоз]]), дзякуючы энтузіязму сваіх заснавальнікаў сабралі ўнікальныя калекцыі стараабрадніцтва, старадрукаў і этнаграфіі{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=217, 265}}. === Крызіс і трансфармацыя (канец 1980-х — 1991 год) === На мяжы 1980—1990-х гадоў, на фоне сацыяльна-эканамічнага крызісу (перыяд [[Перабудова|перабудовы]]) і палітыкі [[Галоснасць|галоснасці]], музейная справа сутыкнулася з новымі выклікамі. Рэзка скарацілася фінансаванне, знізілася наведвальнасць. Адначасова ў грамадстве ўзрасла цікавасць да аб’ектыўнай нацыянальнай гісторыі, не скажонай [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|камуністычнай ідэалогіяй]]. Вострай праблемай сталі крадзяжы з музеяў (напрыклад, у 1991 годзе з [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музея старажытнабеларускай культуры АН БССР]] былі выкрадзены найкаштоўнейшыя абразы). Таксама пачаўся працэс [[Рэлігія ў СССР|вяртання культавых будынкаў вернікам]], што прывяло да высялення многіх музеяў з памяшканняў, якія яны займалі дзесяцігоддзямі. Напрыклад, [[Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі|Рэспубліканскі музей атэізму і гісторыі рэлігіі ў Гродне]] быў вымушаны пакінуць [[Гродзенскі базыльянскі манастыр|базыльянскі кляштар]], а [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей]] — будынак [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Брэст)|Крыжаўзвіжанскага касцёла]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=152—153}}. У 1989 годзе была прынята «Праграма развіцця сеткі дзяржаўных музеяў і філіялаў у БССР да 2000 г.», якая прадугледжвала стварэнне новых нацыянальных музеяў і перапрафіляванне існуючых. Са здабыццём Беларуссю незалежнасці ў 1991 годзе пачаўся якасна новы этап у развіцці айчыннай музейнай справы. === Сучасны этап (з 1991 года) === Са здабыццём Беларуссю незалежнасці ў 1991 годзе пачаўся якасна новы этап у развіцці айчыннай музейнай справы. Змена палітычнага клімату і дэідэалагізацыя дазволілі музеям перайсці да аб’ектыўнага паказу нацыянальнай гісторыі. Былі ліквідаваны або перапрафіляваны музеі, якія выключна прапагандавалі камуністычную ідэалогію (напрыклад, музеі гістпарту). У кантэксце фарміравання новых дзяржаўна-царкоўных адносін пачалася дэмузеефікацыя канфіскаваных раней культавых будынкаў. Так, [[Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі|Рэспубліканскі музей гісторыі рэлігіі ў Гродне]] перадаў вернікам будынак былога [[Гродзенскі базыльянскі манастыр|жаночага манастыра Нараджэння Багародзіцы]], а [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей]] пакінуў [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Брэст)|Крыжаўзвіжанскі касцёл]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=274}}. Вядучыя музейныя ўстановы краіны атрымалі статус Нацыянальных (Нацыянальны мастацкі музей, Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь і інш.). З’явіўся феномен прыватных музеяў, найбольш вядомым з якіх стаў Музейны комплекс старажытных народных рамёстваў і тэхналогій «[[Дудуткі]]», заснаваны ў 1994 годзе [[Яўген Будзінас|Яўгенам Будзінасам]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=286}}. У 1996 годзе быў прыняты Закон Рэспублікі Беларусь «Аб музеях і Музейным фондзе Рэспублікі Беларусь» (новая рэдакцыя ў 2005 годзе), які ўпершыню заканадаўча замацаваў статус музеяў, падзяліў музейны фонд на дзяржаўную і недзяржаўную часткі і вызначыў парадак стварэння [[Дзяржаўны электронны каталог Музейнага фонду Беларусі|Дзяржаўнага электроннага каталога Музейнага фонду]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=276-277}}. Сёння музейная сетка краіны ўключае больш за 150 дзяржаўных музеяў, якія актыўна ўкараняюць новыя інфармацыйныя тэхналогіі, музейную педагогіку і пашыраюць міжнароднае супрацоўніцтва. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Музеі Беларусі (1918—1941 гг.) |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2002 |старонак=176 |isbn=985-6372-22-4 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Музеі Беларусі (1941–1991 гг.) |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2004 |старонак=218 |isbn=985-6372-34-8 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} * {{артыкул |загаловак=Музеі Генеральнай акругі «Беларусь» (1941-1944) |выданне=Спадчына |год=2003 |нумар=4—5 |ref=Спадчына}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-28}} [[Катэгорыя:Музейная справа]] [[Катэгорыя:Культура Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] 0b2g9060fl6wl9yynnfm3luvl44gfdp 0 807047 5133125 2026-04-27T20:59:58Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Музей]] 5133125 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Музей]] 2ztawvmbl3rpkn2x9e5pqm61jwi758y 0 807048 5133126 2026-04-27T21:03:34Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Музей |назва = Мсціслаўскі раённы краязнаўчы музей |sort = |арыгінал = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min =1|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |профіль = Краязнаўства|края...» 5133126 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва = Мсціслаўскі раённы краязнаўчы музей |sort = |арыгінал = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min =1|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |профіль = [[Краязнаўства|краязнаўчы]] |заснаваны = да 1928 года |дата адкрыцця = |дата закрыцця = паміж 1936 і 1938 гадамі |падпарадкаваны = Мсціслаўскае раённае таварыства краязнаўства |месцазнаходжанне = {{Сцягафікацыя|БССР}}, г. [[Мсціслаў]] |наведвальнікі = |фонд = |агульная плошча = |выставачная плошча = |плошча запаснікаў = |дырэктар = |праезд = |адкрыты = |білет = |спасылка = |Commons = }} '''Мсцісла́ўскі раённы краязна́ўчы музе́й''' — былая [[музейная ўстанова]], якая існавала ў горадзе [[Мсціслаў|Мсціславе]] ў 1920—1930-я гады. З'яўляўся адным з цэнтраў [[Краязнаўчы рух у Беларусі|краязнаўчага руху]] на тэрыторыі [[Усходняя Беларусь|ўсходняй Беларусі]] ў [[міжваенны перыяд]]. == Гісторыя == Гісторыя музейнага збіральніцтва ў Мсціславе пачалася яшчэ да ўсталявання савецкай улады. У 1915 годзе збіранне і сістэматызацыю музейных матэрыялаў па шырокай праграме распачалі выкладчыкі і выхаванцы [[Мсціслаўская духоўная семінарыя|мясцовай духоўнай семінарыі]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=58}}. Аднак гэтая ўстанова праіснавала нядоўга. У перыяд актыўнага назапашвання фондавых калекцый [[Беларускі дзяржаўны музей|Беларускага дзяржаўнага музея]] ў 1924—1925 гадах згодна з пастановай аб канцэнтрацыі гісторыка-культурных каштоўнасцей у [[Мінск|Менск]] былі перавезены ўсе калекцыі былой мсціслаўскай духоўнай семінарыі{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=27}}. У 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] пачаўся актыўны краязнаўчы рух. Лепшыя вучэбныя краязнаўчыя музеі ў гэты час былі створаны ў некалькіх педтэхнікумах, у тым ліку і ў [[Мсціслаўскі педагагічны тэхнікум|Мсціслаўскім педагагічным тэхнікуме]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=92, 143}}. На хвалі гэтага агульнага культурнага ўздыму мясцовым раённым таварыствам краязнаўства быў заснаваны самастойны Мсціслаўскі раённы краязнаўчы музей. У спісах краязнаўчых арганізацый і ўстаноў на 1 студзеня 1928 года ён ужо згадваецца як дзеючы{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=90}}. Паралельна з дзейнасцю мясцовых краязнаўцаў, рэгіён актыўна вывучаўся цэнтральнымі навуковымі ўстановамі. У выніку экспедыцый Беларускага дзяржаўнага музея на [[Тураў|Тураўшчыну]] і Мсціслаўшчыну ў 1928 годзе было набыта больш за тысячу прадметаў, сярод якіх кавалкі дываноў XVII стагоддзя, кубкі, талеркі, паясы, світкі{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=32}}. Змяненне дзяржаўнай палітыкі ў 1930-я гады, згортванне краязнаўчага руху, [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|рэпрэсіі]] і цэнтралізацыя прывялі да ліквідацыі ўстановы. У 1936—1938 гадах краязнаўчы музей у Мсціславе быў закрыты, а лёс яго сабраных калекцый застаўся невядомым{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=103}}{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=148}}. == Сучасны стан музейнай справы ў рэгіёне == У другой палове XX стагоддзя музейныя традыцыі ў рэгіёне былі часткова адноўлены. Сярод музеяў раённага падпарадкавання, якія давалі прыклады творчых адносін да вывучэння і папулярызацыі гістарычнай і прыроднай спадчыны, пачаў дзейнічаць [[Мсціслаўскі гісторыка-археалагічны музей]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=219}}. Акрамя таго, у 1993 годзе ў адноўленай бацькоўскай хаце пісьменніка ў вёсцы [[Багацькаўка]] Мсціслаўскага раёна быў адкрыты [[Літаратурны музей Максіма Гарэцкага|Музей Максіма Гарэцкага]], які стаў філіялам [[Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры|Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=284}}. У гістарычным цэнтры самога Мсціслава як архітэктурны помнік захоўваецца былы [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мсціслаў)|касцёл кармелітаў]]{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=42}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Гужалоўскі А. А. |загаловак=Музеі Беларусі (1918—1941 гг.) |месца=Мінск |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2002 |старонак=176 |isbn=985-6372-22-4 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=Гужалоўскі А. А. |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=Мінск |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музеі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музеі, заснаваныя ў 1920-я гады]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1930-я гады]] [[Катэгорыя:Музеі Магілёўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Гісторыя Мсціслава]] [[Катэгорыя:Краязнаўчыя музеі Беларусі]] 3781gztk68r14akifwp7yq6t3vv358c 5133127 5133126 2026-04-27T21:03:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Музеі, заснаваныя ў 1920-я гады]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5133127 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва = Мсціслаўскі раённы краязнаўчы музей |sort = |арыгінал = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min =1|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |профіль = [[Краязнаўства|краязнаўчы]] |заснаваны = да 1928 года |дата адкрыцця = |дата закрыцця = паміж 1936 і 1938 гадамі |падпарадкаваны = Мсціслаўскае раённае таварыства краязнаўства |месцазнаходжанне = {{Сцягафікацыя|БССР}}, г. [[Мсціслаў]] |наведвальнікі = |фонд = |агульная плошча = |выставачная плошча = |плошча запаснікаў = |дырэктар = |праезд = |адкрыты = |білет = |спасылка = |Commons = }} '''Мсцісла́ўскі раённы краязна́ўчы музе́й''' — былая [[музейная ўстанова]], якая існавала ў горадзе [[Мсціслаў|Мсціславе]] ў 1920—1930-я гады. З'яўляўся адным з цэнтраў [[Краязнаўчы рух у Беларусі|краязнаўчага руху]] на тэрыторыі [[Усходняя Беларусь|ўсходняй Беларусі]] ў [[міжваенны перыяд]]. == Гісторыя == Гісторыя музейнага збіральніцтва ў Мсціславе пачалася яшчэ да ўсталявання савецкай улады. У 1915 годзе збіранне і сістэматызацыю музейных матэрыялаў па шырокай праграме распачалі выкладчыкі і выхаванцы [[Мсціслаўская духоўная семінарыя|мясцовай духоўнай семінарыі]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=58}}. Аднак гэтая ўстанова праіснавала нядоўга. У перыяд актыўнага назапашвання фондавых калекцый [[Беларускі дзяржаўны музей|Беларускага дзяржаўнага музея]] ў 1924—1925 гадах згодна з пастановай аб канцэнтрацыі гісторыка-культурных каштоўнасцей у [[Мінск|Менск]] былі перавезены ўсе калекцыі былой мсціслаўскай духоўнай семінарыі{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=27}}. У 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] пачаўся актыўны краязнаўчы рух. Лепшыя вучэбныя краязнаўчыя музеі ў гэты час былі створаны ў некалькіх педтэхнікумах, у тым ліку і ў [[Мсціслаўскі педагагічны тэхнікум|Мсціслаўскім педагагічным тэхнікуме]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=92, 143}}. На хвалі гэтага агульнага культурнага ўздыму мясцовым раённым таварыствам краязнаўства быў заснаваны самастойны Мсціслаўскі раённы краязнаўчы музей. У спісах краязнаўчых арганізацый і ўстаноў на 1 студзеня 1928 года ён ужо згадваецца як дзеючы{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=90}}. Паралельна з дзейнасцю мясцовых краязнаўцаў, рэгіён актыўна вывучаўся цэнтральнымі навуковымі ўстановамі. У выніку экспедыцый Беларускага дзяржаўнага музея на [[Тураў|Тураўшчыну]] і Мсціслаўшчыну ў 1928 годзе было набыта больш за тысячу прадметаў, сярод якіх кавалкі дываноў XVII стагоддзя, кубкі, талеркі, паясы, світкі{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=32}}. Змяненне дзяржаўнай палітыкі ў 1930-я гады, згортванне краязнаўчага руху, [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|рэпрэсіі]] і цэнтралізацыя прывялі да ліквідацыі ўстановы. У 1936—1938 гадах краязнаўчы музей у Мсціславе быў закрыты, а лёс яго сабраных калекцый застаўся невядомым{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=103}}{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=148}}. == Сучасны стан музейнай справы ў рэгіёне == У другой палове XX стагоддзя музейныя традыцыі ў рэгіёне былі часткова адноўлены. Сярод музеяў раённага падпарадкавання, якія давалі прыклады творчых адносін да вывучэння і папулярызацыі гістарычнай і прыроднай спадчыны, пачаў дзейнічаць [[Мсціслаўскі гісторыка-археалагічны музей]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=219}}. Акрамя таго, у 1993 годзе ў адноўленай бацькоўскай хаце пісьменніка ў вёсцы [[Багацькаўка]] Мсціслаўскага раёна быў адкрыты [[Літаратурны музей Максіма Гарэцкага|Музей Максіма Гарэцкага]], які стаў філіялам [[Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры|Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=284}}. У гістарычным цэнтры самога Мсціслава як архітэктурны помнік захоўваецца былы [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мсціслаў)|касцёл кармелітаў]]{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=42}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Гужалоўскі А. А. |загаловак=Музеі Беларусі (1918—1941 гг.) |месца=Мінск |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2002 |старонак=176 |isbn=985-6372-22-4 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=Гужалоўскі А. А. |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=Мінск |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музеі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1930-я гады]] [[Катэгорыя:Музеі Магілёўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Гісторыя Мсціслава]] [[Катэгорыя:Краязнаўчыя музеі Беларусі]] o2tk2prtudizqg97ykjmzzci4l0euky 5133193 5133127 2026-04-28T06:10:15Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5133193 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва = Мсціслаўскі раённы краязнаўчы музей |sort = |арыгінал = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min =1|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |профіль = [[Краязнаўства|краязнаўчы]] |заснаваны = да 1928 года |дата адкрыцця = |дата закрыцця = паміж 1936 і 1938 гадамі |падпарадкаваны = Мсціслаўскае раённае таварыства краязнаўства |месцазнаходжанне = {{Сцягафікацыя|БССР}}, г. [[Мсціслаў]] |наведвальнікі = |фонд = |агульная плошча = |выставачная плошча = |плошча запаснікаў = |дырэктар = |праезд = |адкрыты = |білет = |спасылка = |Commons = }} '''Мсцісла́ўскі раённы краязна́ўчы музе́й''' — былая [[музейная ўстанова]], якая існавала ў горадзе [[Мсціслаў|Мсціславе]] ў 1920—1930-я гады. З'яўляўся адным з цэнтраў [[Краязнаўчы рух у Беларусі|краязнаўчага руху]] на тэрыторыі [[Усходняя Беларусь|ўсходняй Беларусі]] ў [[міжваенны перыяд]]. == Гісторыя == Гісторыя музейнага збіральніцтва ў Мсціславе пачалася яшчэ да ўсталявання савецкай улады. У 1915 годзе збіранне і сістэматызацыю музейных матэрыялаў па шырокай праграме распачалі выкладчыкі і выхаванцы [[Мсціслаўская духоўная семінарыя|мясцовай духоўнай семінарыі]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=58}}. Аднак гэтая ўстанова праіснавала нядоўга. У перыяд актыўнага назапашвання фондавых калекцый [[Беларускі дзяржаўны музей|Беларускага дзяржаўнага музея]] ў 1924—1925 гадах згодна з пастановай аб канцэнтрацыі гісторыка-культурных каштоўнасцей у [[Мінск|Менск]] былі перавезены ўсе калекцыі былой мсціслаўскай духоўнай семінарыі{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=27}}. У 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] пачаўся актыўны краязнаўчы рух. Лепшыя вучэбныя краязнаўчыя музеі ў гэты час былі створаны ў некалькіх педтэхнікумах, у тым ліку і ў [[Мсціслаўскі педагагічны тэхнікум|Мсціслаўскім педагагічным тэхнікуме]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=92, 143}}. На хвалі гэтага агульнага культурнага ўздыму мясцовым раённым таварыствам краязнаўства быў заснаваны самастойны Мсціслаўскі раённы краязнаўчы музей. У спісах краязнаўчых арганізацый і ўстаноў на 1 студзеня 1928 года ён ужо згадваецца як дзеючы{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=90}}. Паралельна з дзейнасцю мясцовых краязнаўцаў, рэгіён актыўна вывучаўся цэнтральнымі навуковымі ўстановамі. У выніку экспедыцый Беларускага дзяржаўнага музея на [[Тураў|Тураўшчыну]] і Мсціслаўшчыну ў 1928 годзе было набыта больш за тысячу прадметаў, сярод якіх кавалкі дываноў XVII стагоддзя, кубкі, талеркі, паясы, світкі{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=32}}. Змяненне дзяржаўнай палітыкі ў 1930-я гады, згортванне краязнаўчага руху, [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|рэпрэсіі]] і цэнтралізацыя прывялі да ліквідацыі ўстановы. У 1936—1938 гадах краязнаўчы музей у Мсціславе быў закрыты, а лёс яго сабраных калекцый застаўся невядомым{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=103}}{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=148}}. == Сучасны стан музейнай справы ў рэгіёне == У другой палове XX стагоддзя музейныя традыцыі ў рэгіёне былі часткова адноўлены. Сярод музеяў раённага падпарадкавання, якія давалі прыклады творчых адносін да вывучэння і папулярызацыі гістарычнай і прыроднай спадчыны, пачаў дзейнічаць [[Мсціслаўскі гісторыка-археалагічны музей]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=219}}. Акрамя таго, у 1993 годзе ў адноўленай бацькоўскай хаце пісьменніка ў вёсцы [[Багацькаўка]] Мсціслаўскага раёна быў адкрыты [[Літаратурны музей Максіма Гарэцкага|Музей Максіма Гарэцкага]], які стаў філіялам [[Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры|Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=284}}. У гістарычным цэнтры самога Мсціслава як архітэктурны помнік захоўваецца былы [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мсціслаў)|касцёл кармелітаў]]{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=42}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Гужалоўскі А. А. |загаловак=Музеі Беларусі (1918—1941 гг.) |месца=Мінск |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2002 |старонак=176 |isbn=985-6372-22-4 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=Гужалоўскі А. А. |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=Мінск |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-28}} [[Катэгорыя:Музеі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1930-я гады]] [[Катэгорыя:Музеі Магілёўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Гісторыя Мсціслава]] [[Катэгорыя:Краязнаўчыя музеі Беларусі]] nf11odckc126bh3sxzih0p7ai5hvtco 0 807049 5133132 2026-04-27T21:19:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Беларускае аб’яднанне ў Латвіі]] 5133132 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Беларускае аб’яднанне ў Латвіі]] 07hg2rjo05kqsmep2jf22s6712shfk6 0 807050 5133135 2026-04-27T21:24:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Грамадская арганізацыя |назва = Беларускае аб'яднанне ў Латвіі |абрэвіятура = БА |назва на мове арыгінала = |лагатып = |дата заснавання = ліпень-жнівень 1941 года (як БНК), сакавік 1942 года (як БА) |дата скасавання = лета 1944 года |кіраўнік = Канстанцін Барысаві...» 5133135 wikitext text/x-wiki {{Грамадская арганізацыя |назва = Беларускае аб'яднанне ў Латвіі |абрэвіятура = БА |назва на мове арыгінала = |лагатып = |дата заснавання = ліпень-жнівень 1941 года (як БНК), сакавік 1942 года (як БА) |дата скасавання = лета 1944 года |кіраўнік = [[Канстанцін Барысавіч Езавітаў|Канстанцін Езавітаў]], [[Пятро Мірановіч]] |месца знаходжання = [[Рыга]], [[Генеральная акруга Латвія]] |сфера дзейнасці = культурна-асветніцкая, сацыяльная, дабрачынная }} '''Белару́скае аб'ядна́нне ў Ла́твіі''' (абрэвіятура '''БА''') — грамадская, культурна-асветніцкая і сацыяльная арганізацыя [[Беларусы Латвіі|беларускай дыяспары]], якая дзейнічала на тэрыторыі [[Генеральная акруга Латвія|Генеральнай акругі «Латвія»]] (у складзе [[Рэйхскамісарыят Остланд|Рэйхскамісарыята «Остланд»]]) у перыяд [[Вялікая Айчынная вайна|нямецкай акупацыі]] з 1941 па 1944 гады. Да сакавіка 1942 года арганізацыя мела назву '''Белару́скі нацыяна́льны камітэ́т''' (БНК). Галоўным ініцыятарам стварэння і нязменным кіраўніком арганізацыі з'яўляўся палітычны і грамадскі дзеяч [[Канстанцін Барысавіч Езавітаў|Канстанцін Езавітаў]]. Аб'яднанне ставіла сваёй мэтай згуртаванне беларускага насельніцтва Латвіі, развіццё нацыянальнай культуры, школьніцтва і абарону сацыяльных правоў беларусаў ва ўмовах акупацыі. == Перадумовы стварэння == З пачаткам вайны паміж [[Нацысцкая Германія|нацысцкай Германіяй]] і [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкім Саюзам]] у ліпені 1941 года ўся тэрыторыя [[Латвія|Латвіі]] апынулася пад нямецкай акупацыяй. Пасля кароткага перыяду вайсковай адміністрацыі краіна была пераўтворана ў Генеральную акругу «Латвія» ў складзе Рэйхскамісарыята «Остланд» пад кіраўніцтвам генеральнага камісара [[Ота-Генрых Дрэхслер|Ота-Генрыха Дрэхслера]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=186}}. Нямецкія акупацыйныя ўлады, кіруючыся прынцыпам «падзяляй і пануй», праводзілі складаную нацыянальную палітыку. Хаця канчатковай мэтай з'яўлялася германізацыя або дэпартацыя мясцовага насельніцтва, на пачатковым этапе немцы дапускалі існаванне абмежаванай культурна-асветніцкай аўтаноміі для славянскіх меншасцей (беларусаў і рускіх), каб стварыць процівагу латышскаму нацыянальнаму руху і зменшыць прасавецкія сімпатыі{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=187—189}}. Мясцовыя беларускія дзеячы, нягледзячы на заняпад нацыянальнага жыцця ў Латвіі ў другой палове 1930-х гадоў, вырашылі выкарыстаць гэтую магчымасць для легальнай самаарганізацыі{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=190}}. == Беларускі нацыянальны камітэт == Ініцыятыва стварэння легальнага прадстаўнічага органа беларусаў Латвіі належала мясцовай інтэлігенцыі, а таксама каталіцкаму святару [[Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнту Гадлеўскаму]], які прадстаўляў [[Беларускі камітэт самапомачы]] ў [[Германія|Германіі]] і наведаў [[Рыга|Рыгу]] летам 1941 года{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=190}}. Паводле ўспамінаў К.&nbsp;Езавітава, Беларускі нацыянальны камітэт быў утвораны 15 ліпеня 1941 года, аднак іншыя крыніцы паказваюць на 10 жніўня 1941 года як на дату правядзення ініцыятыўнага сходу{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=190}}. У кіраўніцтва камітэта ўвайшлі старшыня [[Пятро Мірановіч]], сакратар [[Якуб Кастылюк]], а таксама члены ўправы [[Сцяпан Сіцько]], [[Люцыя Тэтар]] і [[Язэп Камаржынскі]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=191}}. Дзейнасць БНК у першыя месяцы была малаактыўнай, што выклікала рэзкую крытыку з боку К.&nbsp;Езавітава, які неўзабаве фактычна ўзяў ініцыятыву ў свае рукі. У верасні 1941 года ён падрыхтаваў мемарандум да генеральнага камісара Латвіі, які быў падпісаны ключавымі беларускімі дзеячамі, уключаючы праваслаўнага святара [[Мікалай Краўчанка|Мікалая Краўчанку]], педагогаў [[Сяргей Сахараў|Сяргея Сахарава]], [[Мікалай Дзямідаў|Мікалая Дзямідава]], [[Аляксандр Родзька|Аляксандра Родзьку]] і іншых. Дакумент утрымліваў просьбы аб легалізацыі камітэта, захаванні і пашырэнні беларускага школьніцтва, абароне нацыянальных правоў у адміністрацыйных і рэлігійных справах{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=191—193}}. Дзякуючы намаганням інтэлігенцыі, восенню 1941 года пачалі стварацца першыя правінцыйныя аддзелы БНК у [[Латгалія|Латгаліі]], у прыватнасці ў [[Даўгаўпілс|Даўгаўпілсе]], куды з Рыгі выехалі [[С. Сахараў|С.&nbsp;Сахараў]], [[С. Маціеўскі]], [[М. Дзямідаў|М.&nbsp;Дзямідаў]] і Я.&nbsp;Камаржынскі{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=194}}. == Беларускае аб'яднанне і яго структура == У сакавіку 1942 года акупацыйныя ўлады афіцыйна дазволілі дзейнасць арганізацыі, якая была перайменавана ў Беларускае аб'яднанне (БА){{sfn|Грыбоўскі|2019|с=194}}. Сядзіба цэнтральнай управы знаходзілася ў Рызе па вуліцы Каталіцкай, 42. Вышэйшым органам кіравання з'яўляўся агульны гадавы сход, які абіраў цэнтральную ўправу. З пачатку 1942 года старшынёй арганізацыі стаў К.&nbsp;Езавітаў, яго намеснікам — [[П. Мірановіч|П.&nbsp;Мірановіч]], сакратаром — [[Я. Кастылюк|Я.&nbsp;Кастылюк]], скарбнікам — [[С. Сіцько|С.&nbsp;Сіцько]], а ў склад управы ўвайшлі Л.&nbsp;Тэтар, С.&nbsp;Сахараў і [[Пётр Масальскі|П.&nbsp;Масальскі]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=193}}. Арганізацыя абапіралася на сетку рэгіянальных аддзелаў у мясцовасцях з кампактным пражываннем беларусаў. Найбольш актыўны аддзел дзейнічаў у Даўгаўпілсе, дзе яго ўзначальваў М.&nbsp;Дзямідаў, якога пазней замяніў [[Антон Якубецкі|А.&nbsp;Якубецкі]]. У склад даўгаўпілскай управы таксама ўваходзілі намеснік Я.&nbsp;Камаржынскі, сакратар [[А. Махноўскі]], святары [[Язэп Гайлевіч]] і [[Нікан Заліўскі]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=194—195}}. Мясцовыя аддзелы БА былі таксама створаны ў [[Індра (Краслаўскі край)|Індры]] (кіраўнікі С.&nbsp;Сахараў, пазней А.&nbsp;Родзька), [[Зілупэ]] (М.&nbsp;Дзямідаў, пазней С.&nbsp;Сахараў і [[Мечыслаў Мяжэцкі]]), [[Краслава|Краславе]] ([[Яўген Красневіч|Я.&nbsp;Красневіч]]), [[Пасіенэ]] ([[Браніслаў Юрэвіч]]) і [[Пустынь (Латвія)|Пустыні]] ([[Антон Клагіш]]). Спробы арганізаваць аддзелы ў [[Ілукстэ|Ілукшцкім краі]] пад кіраўніцтвам [[Уладзімір Гусарэвіч|Уладзіміра Гусарэвіча]] і [[Антон Зямец|Антона Зямца]] ішлі марудна з-за ваенных абставін і супрацьдзеяння латышскай адміністрацыі{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=195}}. == Культурна-асветніцкая дзейнасць == === Тэатральнае і музычнае жыццё === Адным з галоўных напрамкаў працы Беларускага аб'яднання стала падтрымка тэатральнай і музычнай дзейнасці. Ужо летам 1941 года быў створаны беларускі хор у Індры пад кіраўніцтвам дырыжора [[Мікалай Гаўбштэйн|Мікалая Гаўбштэйна]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=203}}. Увесну 1942 года ў Даўгаўпілсе пачала фарміравацца беларуская драматычная дружына, якую спачатку ўзначальваў Я.&nbsp;Камаржынскі, а пазней прафесійны рэжысёр [[Аляксандр Новікаў|Аляксандр Новікаў]], былы супрацоўнік [[Беларускі дзяржаўны тэатр імя Якуба Коласа|Другога Беларускага дзяржаўнага тэатра]] ў [[Віцебск|Віцебску]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=203}}. Аматарскія трупы дзейнічалі ў Даўгаўпілсе, Індры і Краславе, рэгулярна ладзячы паказы для мясцовага насельніцтва. У іх рэпертуары знаходзіліся такія п'есы, як [[Птушка шчасця (п'еса)|«Птушка шчасця»]] і [[Шчаслівы муж|«Шчаслівы муж»]] [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]], [[Мікітаў лапаць|«Мікітаў лапаць»]] [[Міхась Чарот|Міхася Чарота]], «Лёгкі хлеб» [[Міхась Машара|Міхася Машары]], «Пярэстая красуля» [[А. Чужынін]]а і «[[Міхалка]]» [[Далецкія|Далецкіх]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=203—206}}. У пастаноўках бралі ўдзел таленавітыя аматары і інтэлігенцыя: [[Ігнат Блажэвіч]], [[Зміцер Юркевіч]], [[Антон Пунін]], [[Г. Дзяргач]], [[Мікалай Талерка]], [[Барбара Эндсберг]], [[В. Пурыньш]], [[Юзэфа Оруп-Васілеўская]], [[Вольга Пурыньш-Мадзалеўская]], [[А. Абалевіч]], [[І. Жукоўская]], [[Н. Лама]], [[Г. Ліндэ]], [[Тамара Мацвеева]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=204—207}}. Пры Індраўскім аддзеле таксама дзейнічаў балетны гурток пад кіраўніцтвам [[Эліза Казакевіч|Элізы Казакевіч]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=206}}. Значнай падзеяй культурнага жыцця сталі гастролі выдатнага беларускага опернага спевака [[Міхась Забэйда-Суміцкі|Міхала Забэйды-Суміцкага]]. Пасля ўзгадненняў з кіраўніком [[Беларускі камітэт самапомачы|Беларускага камітэта самапомачы]] ў [[Берлін]]е [[Мікалай Абрамчык|Мікалаем Абрамчыкам]], спявак наведаў Латвію летам 1943 года. Ён даў сем паспяховых канцэртаў у Даўгаўпілсе, Краславе, Індры, [[Лудза|Лудзе]], Зілупэ і Пасіенэ, выконваючы беларускія народныя песні і арыі з опер. Падчас гастроляў яму акампаніравала мясцовая спявачка [[Вольга Бароўская]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=211}}. Восенню 1943 года Забэйда-Суміцкі зноў выступіў з канцэртамі ў Рызе і [[Ліепая|Ліепаі]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=212}}. === Выдавецкая справа і прэса === Кіраўніцтва БА ўсведамляла неабходнасць забеспячэння дыяспары друкаваным словам. Спробы выдаваць уласную газету «Наш шлях» у Даўгаўпілсе сутыкнуліся з фінансавымі і цэнзурнымі перашкодамі, нягледзячы на тое, што рукапісы першых нумароў былі падрыхтаваны ў студзені 1943 года{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=216—217}}. Кампенсуючы адсутнасць мясцовай перыёдыкі, К.&nbsp;Езавітаў арганізаваў распаўсюджванне беларускіх газет з іншых краін: [[Раніца (газета, 1939)|«Раніцы»]] з Берліна, [[Беларускі голас (1942)|«Беларускага голасу»]] з Вільні, [[Беларуская газэта|«Беларускай газэты»]] з [[Мінск]]а і [[Новая дарога|«Новай дарогі»]] з [[Беласток]]а{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=217—218}}. У Рызе з ліпеня 1942 года пачаў выходзіць ілюстраваны часопіс [[Новы шлях (часопіс, Рыга)|«Новы шлях»]]. Галоўным рэдактарам выдання стаў запрошаны з Мінска [[Уладзімір Сядура]], а яго намеснікам — [[Алесь Салавей]]. У рэдакцыі таксама працавалі карэктар П.&nbsp;Масальскі, [[Ганна Бедарава]], [[Уладзімір Брылеўскі]] і [[Лёнгіна Брылеўская]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=218—219}}. Беларускае аб'яднанне шчыльна супрацоўнічала з віцебскай газетай [[Беларускае слова (1941)|«Беларускае слова»]], якую рэдагаваў [[Пётр Шырокаў]] (Тодар Лебяда){{sfn|Грыбоўскі|2019|с=219}}. Значная ўвага надавалася выданню музычнай літаратуры. На працягу 1942—1943 гадоў К.&nbsp;Езавітаў за ўласныя і грамадскія сродкі надрукаваў у Рызе 12 беларускіх песень і рамансаў з нотамі, а таксама два зборнікі. Выдавецтва супрацоўнічала з вядомымі кампазітарамі з Мінска: [[Аляксей Яўлампавіч Туранкоў|Аляксеем Туранковым]], [[Аляксандр Сяргеевіч Спаскі|Аляксандрам Спаскім]], [[Рыгор Самохін|Рыгорам Самохіным]], [[М. Зінчук]]ом, якія атрымлівалі за сваю працу ганарары{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=220—221}}. У 1944 годзе была выдадзена дзіцячая кніга «Камарочак» з ілюстрацыямі мастачкі [[Аляксандра Мітрафанаўна Бяльцова|Аляксандры Бяльцовай]]. Працавала таксама навуковая секцыя пад кіраўніцтвам [[Баляслаў Брэжга|Баляслава Брэжгі]], куды ўваходзілі [[Надзея Баркан]], [[П. Бруноўскі]] і П.&nbsp;Масальскі, якія складалі беларуска-латышскі слоўнік{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=202}}. === Рэлігійнае жыццё === Беларускае аб'яднанне прыкладала намаганні для беларусізацыі рэлігійнага жыцця каталікоў і праваслаўных Латгаліі. Восенню 1941 года кіраўніцтва БА звярнулася да каталіцкага біскупа [[Баляслаў Слосканс|Баляслава Слосканса]] з просьбай прызначыць у беларускія парафіі ксяндзоў, якія маглі б весці казанні на беларускай мове. Нягледзячы на абяцанні іерарха, рэальных зрухаў практычна не адбылося з-за супраціўлення часткі каталіцкага духавенства{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=212—213}}. Тым не менш, беларускую лінію ў душпастырскай дзейнасці падтрымліваў пробашч даўгаўпілскай парафіі [[Я. Гайлевіч|Я.&nbsp;Гайлевіч]], ксёндз у Зілупэ [[Уладзіслаў Янкоўскі]] і ксёндз [[Антон Альшэўскі]] ў Рызе. Вялося ліставанне з віленскім святаром [[Адам Станкевіч|Адамам Станкевічам]] наконт выдання беларускамоўнага малітоўніка «Голас душы»{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=213—215}}. У праваслаўнай сферы сітуацыя таксама была складанай з-за дамінавання расійскага ўплыву. У верасні 1941 года дэлегацыя БА на чале са С.&nbsp;Сахаравым сустрэлася з мітрапалітам [[Сергій (Васкрасенскі)|Сергіем (Васкрасенскім)]], экзархам Прыбалтыкі, патрабуючы прызначэння беларускіх святароў. У выніку пробашчам Успенскага прыхода ў Даўгаўпілсе стаў сябар БА М.&nbsp;Краўчанка. Да беларускага руху таксама далучыліся праваслаўныя святары Н.&nbsp;Заліўскі, [[Іван Малаток]] (Рыга) і [[Сымон Цвірка]] ([[Піедруя|Піедруя]]){{sfn|Грыбоўскі|2019|с=215—216}}. == Сацыяльная і грамадская праца == Адной з найважнейшых задач арганізацыі ў 1943 годзе стаў удзел ва ўсеагульным перапісе насельніцтва ў Генеральнай акрузе «Латвія». Кіраўніцтва БА разгарнула маштабную агітацыйную кампанію, заклікаючы мясцовых жыхароў не паддавацца асіміляцыі і смела запісвацца беларусамі. У выніку перапісу ў Латвіі была зафіксавана прысутнасць 48 601 беларуса (2,76% ад усяго насельніцтва), што стала значным поспехам нацыянальнай дэмаграфічнай палітыкі ў рэгіёне{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=228—230}}. З 1943 года БА ўзяло на сябе цяжар апекі над шматлікімі бежанцамі з усходняй Беларусі, якія ратаваліся ад баявых дзеянняў. У Рыгу, Даўгаўпілс і Лудзу прыбывалі групы сірот, для якіх беларускія актывісты імкнуліся стварыць прытулкі. Арганізацыя таксама аказвала дапамогу тым суайчыннікам, каго нямецкія ўлады прымусова вывозілі на працу ў Германію ([[остарбайтары]]). К.&nbsp;Езавітаў падтрымліваў пастаянны кантакт са старшынёй Беларускага камітэта самапомачы ў Берліне М.&nbsp;Абрамчыкам, перадаючы яму спісы беларусаў, якія апынуліся ў нямецкіх працоўных лагерах{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=232—234}}. Беларускае аб'яднанне ў Латвіі не існавала ў ізаляцыі. Яго лідары шчыльна ўзаемадзейнічалі з нацыянальнымі асяродкамі ў іншых рэгіёнах: з [[Іван Ермачэнка|Іванам Ермачэнкам]] і [[Янка Станкевіч|Янкам Станкевічам]] у Мінску, [[Ларыса Антонаўна Геніюш|Ларысай Геніюш]] у Празе, [[Эдвард Будзька|Эдвардам Будзькам]] і [[Іван Анцукевіч|Іванам Анцукевічам]] у Вільні, [[Аляксандр Ружанцоў|Аляксандрам Ружанцовым]] у Каўнасе, [[Язэп Найдзюк|Язэпам Найдзюком]], [[Іван Касяк|Іванам Касяком]], [[Юльян Саковіч|Юльянам Саковічам]], [[Язэп Малецкі|Язэпам Малецкім]], [[Мікалай Шкялёнак|Мікалаем Шкялёнкам]], [[Усевалад Боеў|Усеваладам Боевым]] і [[Радаслаў Астроўскі|Радаславам Астроўскім]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=234—235}}. Арганізацыя таксама дапамагала ствараць школы і распаўсюджваць літаратуру ў памежных раёнах Беларусі (Браслаўшчына, Глыбоччына), супрацоўнічаючы з інспектарамі [[Аўгуст Дварэцкі|Аўгустам Дварэцкім]], [[Сяргей Кажан|Сяргеем Кажаном]] і [[Л. Шантыр]]ам{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=235—236}}. == Спыненне дзейнасці == Улетку 1944 года, у сувязі з [[Аперацыя «Баграціён»|маштабным наступленнем Чырвонай Арміі]] і пачаткам баёў на тэрыторыі Латвіі, Беларускае аб'яднанне было вымушана згарнуць сваю дзейнасць. Большасць кіраўнікоў і актыўных сяброў арганізацыі (К.&nbsp;Езавітаў, А.&nbsp;Махноўскі, П.&nbsp;Мірановіч і іншыя), ратуючыся ад савецкіх рэпрэсій, эмігравалі на Захад{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=236}}. Нягледзячы на складаныя ўмовы вайны і акупацыі, Беларускае аб'яднанне ў Латвіі здолела стварыць моцны нацыянальны асяродак, які пакінуў значны след у гісторыі беларускай дыяспары. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=[[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак=Стварэнне i дзейнасць Беларускага аб’яднання ў Генеральнай акрузе «Латвія» (1941–1944) |выданне=Przegląd Środkowo-Wschodni |год=2019 |нумар=4 |старонкі=185—239 |ref=Грыбоўскі}} [[Катэгорыя:Беларускія арганізацыі ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускай дыяспары]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1941 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] l42bvjmvubwxfxmp91olfxy976ygcel 5133253 5133135 2026-04-28T09:22:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5133253 wikitext text/x-wiki {{Грамадская арганізацыя |назва = Беларускае аб'яднанне ў Латвіі |абрэвіятура = БА |назва на мове арыгінала = |лагатып = |дата заснавання = ліпень-жнівень 1941 года (як БНК), сакавік 1942 года (як БА) |дата скасавання = лета 1944 года |кіраўнік = [[Канстанцін Барысавіч Езавітаў|Канстанцін Езавітаў]], [[Пятро Мірановіч]] |месца знаходжання = [[Рыга]], [[Генеральная акруга Латвія]] |сфера дзейнасці = культурна-асветніцкая, сацыяльная, дабрачынная }} '''Белару́скае аб’ядна́нне ў Ла́твіі''' (абрэвіятура '''БА''') — грамадская, культурна-асветніцкая і сацыяльная арганізацыя [[Беларусы Латвіі|беларускай дыяспары]], якая дзейнічала на тэрыторыі [[Генеральная акруга Латвія|Генеральнай акругі «Латвія»]] (у складзе [[Рэйхскамісарыят Остланд|Рэйхскамісарыята «Остланд»]]) у перыяд [[Вялікая Айчынная вайна|нямецкай акупацыі]] з 1941 па 1944 гады. Да сакавіка 1942 года арганізацыя мела назву '''Белару́скі нацыяна́льны камітэ́т''' (БНК). Галоўным ініцыятарам стварэння і нязменным кіраўніком арганізацыі з’яўляўся палітычны і грамадскі дзеяч [[Канстанцін Барысавіч Езавітаў|Канстанцін Езавітаў]]. Аб’яднанне ставіла сваёй мэтай згуртаванне беларускага насельніцтва Латвіі, развіццё нацыянальнай культуры, школьніцтва і абарону сацыяльных правоў беларусаў ва ўмовах акупацыі. == Перадумовы стварэння == З пачаткам вайны паміж [[Нацысцкая Германія|нацысцкай Германіяй]] і [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкім Саюзам]] у ліпені 1941 года ўся тэрыторыя [[Латвія|Латвіі]] апынулася пад нямецкай акупацыяй. Пасля кароткага перыяду вайсковай адміністрацыі краіна была пераўтворана ў Генеральную акругу «Латвія» ў складзе Рэйхскамісарыята «Остланд» пад кіраўніцтвам генеральнага камісара [[Ота-Генрых Дрэхслер|Ота-Генрыха Дрэхслера]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=186}}. Нямецкія акупацыйныя ўлады, кіруючыся прынцыпам «падзяляй і пануй», праводзілі складаную нацыянальную палітыку. Хаця канчатковай мэтай з’яўлялася германізацыя або дэпартацыя мясцовага насельніцтва, на пачатковым этапе немцы дапускалі існаванне абмежаванай культурна-асветніцкай аўтаноміі для славянскіх меншасцей (беларусаў і рускіх), каб стварыць процівагу латышскаму нацыянальнаму руху і зменшыць прасавецкія сімпатыі{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=187—189}}. Мясцовыя беларускія дзеячы, нягледзячы на заняпад нацыянальнага жыцця ў Латвіі ў другой палове 1930-х гадоў, вырашылі выкарыстаць гэтую магчымасць для легальнай самаарганізацыі{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=190}}. == Беларускі нацыянальны камітэт == Ініцыятыва стварэння легальнага прадстаўнічага органа беларусаў Латвіі належала мясцовай інтэлігенцыі, а таксама каталіцкаму святару [[Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнту Гадлеўскаму]], які прадстаўляў [[Беларускі камітэт самапомачы]] ў [[Германія|Германіі]] і наведаў [[Рыга|Рыгу]] летам 1941 года{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=190}}. Паводле ўспамінаў К.&nbsp;Езавітава, Беларускі нацыянальны камітэт быў утвораны 15 ліпеня 1941 года, аднак іншыя крыніцы паказваюць на 10 жніўня 1941 года як на дату правядзення ініцыятыўнага сходу{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=190}}. У кіраўніцтва камітэта ўвайшлі старшыня [[Пятро Мірановіч]], сакратар [[Якуб Кастылюк]], а таксама члены ўправы [[Сцяпан Сіцько]], [[Люцыя Тэтар]] і [[Язэп Камаржынскі]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=191}}. Дзейнасць БНК у першыя месяцы была малаактыўнай, што выклікала рэзкую крытыку з боку К.&nbsp;Езавітава, які неўзабаве фактычна ўзяў ініцыятыву ў свае рукі. У верасні 1941 года ён падрыхтаваў мемарандум да генеральнага камісара Латвіі, які быў падпісаны ключавымі беларускімі дзеячамі, уключаючы праваслаўнага святара [[Мікалай Краўчанка|Мікалая Краўчанку]], педагогаў [[Сяргей Сахараў|Сяргея Сахарава]], [[Мікалай Дзямідаў|Мікалая Дзямідава]], [[Аляксандр Родзька|Аляксандра Родзьку]] і іншых. Дакумент утрымліваў просьбы аб легалізацыі камітэта, захаванні і пашырэнні беларускага школьніцтва, абароне нацыянальных правоў у адміністрацыйных і рэлігійных справах{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=191—193}}. Дзякуючы намаганням інтэлігенцыі, восенню 1941 года пачалі стварацца першыя правінцыйныя аддзелы БНК у [[Латгалія|Латгаліі]], у прыватнасці ў [[Даўгаўпілс]]е, куды з Рыгі выехалі [[С. Сахараў|С.&nbsp;Сахараў]], [[С. Маціеўскі]], [[М. Дзямідаў|М.&nbsp;Дзямідаў]] і Я.&nbsp;Камаржынскі{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=194}}. == Беларускае аб’яднанне і яго структура == У сакавіку 1942 года акупацыйныя ўлады афіцыйна дазволілі дзейнасць арганізацыі, якая была перайменавана ў Беларускае аб’яднанне (БА){{sfn|Грыбоўскі|2019|с=194}}. Сядзіба цэнтральнай управы знаходзілася ў Рызе па вуліцы Каталіцкай, 42. Вышэйшым органам кіравання з’яўляўся агульны гадавы сход, які абіраў цэнтральную ўправу. З пачатку 1942 года старшынёй арганізацыі стаў К.&nbsp;Езавітаў, яго намеснікам — [[П. Мірановіч|П.&nbsp;Мірановіч]], сакратаром — [[Я. Кастылюк|Я.&nbsp;Кастылюк]], скарбнікам — [[С. Сіцько|С.&nbsp;Сіцько]], а ў склад управы ўвайшлі Л.&nbsp;Тэтар, С.&nbsp;Сахараў і [[Пётр Масальскі|П.&nbsp;Масальскі]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=193}}. Арганізацыя абапіралася на сетку рэгіянальных аддзелаў у мясцовасцях з кампактным пражываннем беларусаў. Найбольш актыўны аддзел дзейнічаў у Даўгаўпілсе, дзе яго ўзначальваў М.&nbsp;Дзямідаў, якога пазней замяніў [[Антон Якубецкі|А.&nbsp;Якубецкі]]. У склад даўгаўпілскай управы таксама ўваходзілі намеснік Я.&nbsp;Камаржынскі, сакратар [[А. Махноўскі]], святары [[Язэп Гайлевіч]] і [[Нікан Заліўскі]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=194—195}}. Мясцовыя аддзелы БА былі таксама створаны ў [[Індра (Краслаўскі край)|Індры]] (кіраўнікі С.&nbsp;Сахараў, пазней А.&nbsp;Родзька), [[Зілупэ]] (М.&nbsp;Дзямідаў, пазней С.&nbsp;Сахараў і [[Мечыслаў Мяжэцкі]]), [[Краслава|Краславе]] ([[Яўген Красневіч|Я.&nbsp;Красневіч]]), [[Пасіенэ]] ([[Браніслаў Юрэвіч]]) і [[Пустынь (Латвія)|Пустыні]] ([[Антон Клагіш]]). Спробы арганізаваць аддзелы ў [[Ілукстэ|Ілукшцкім краі]] пад кіраўніцтвам [[Уладзімір Гусарэвіч|Уладзіміра Гусарэвіча]] і [[Антон Зямец|Антона Зямца]] ішлі марудна з-за ваенных абставін і супрацьдзеяння латышскай адміністрацыі{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=195}}. == Культурна-асветніцкая дзейнасць == === Тэатральнае і музычнае жыццё === Адным з галоўных напрамкаў працы Беларускага аб’яднання стала падтрымка тэатральнай і музычнай дзейнасці. Ужо летам 1941 года быў створаны беларускі хор у Індры пад кіраўніцтвам дырыжора [[Мікалай Гаўбштэйн|Мікалая Гаўбштэйна]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=203}}. Увесну 1942 года ў Даўгаўпілсе пачала фарміравацца беларуская драматычная дружына, якую спачатку ўзначальваў Я.&nbsp;Камаржынскі, а пазней прафесійны рэжысёр [[Аляксандр Новікаў]], былы супрацоўнік [[Беларускі дзяржаўны тэатр імя Якуба Коласа|Другога Беларускага дзяржаўнага тэатра]] ў [[Віцебск]]у{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=203}}. Аматарскія трупы дзейнічалі ў Даўгаўпілсе, Індры і Краславе, рэгулярна ладзячы паказы для мясцовага насельніцтва. У іх рэпертуары знаходзіліся такія п’есы, як «[[Птушка шчасця (п'еса)|Птушка шчасця]]» і «[[Шчаслівы муж]]» [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]], «[[Мікітаў лапаць]]» [[Міхась Чарот|Міхася Чарота]], «Лёгкі хлеб» [[Міхась Машара|Міхася Машары]], «Пярэстая красуля» [[А. Чужынін]]а і «[[Міхалка]]» [[Далецкія|Далецкіх]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=203—206}}. У пастаноўках бралі ўдзел таленавітыя аматары і інтэлігенцыя: [[Ігнат Блажэвіч]], [[Зміцер Юркевіч]], [[Антон Пунін]], [[Г. Дзяргач]], [[Мікалай Талерка]], [[Барбара Эндсберг]], [[В. Пурыньш]], [[Юзэфа Оруп-Васілеўская]], [[Вольга Пурыньш-Мадзалеўская]], [[А. Абалевіч]], [[І. Жукоўская]], [[Н. Лама]], [[Г. Ліндэ]], [[Тамара Мацвеева]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=204—207}}. Пры Індраўскім аддзеле таксама дзейнічаў балетны гурток пад кіраўніцтвам [[Эліза Казакевіч|Элізы Казакевіч]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=206}}. Значнай падзеяй культурнага жыцця сталі гастролі выдатнага беларускага опернага спевака [[Міхась Забэйда-Суміцкі|Міхала Забэйды-Суміцкага]]. Пасля ўзгадненняў з кіраўніком [[Беларускі камітэт самапомачы|Беларускага камітэта самапомачы]] ў [[Берлін]]е [[Мікалай Абрамчык|Мікалаем Абрамчыкам]], спявак наведаў Латвію летам 1943 года. Ён даў сем паспяховых канцэртаў у Даўгаўпілсе, Краславе, Індры, [[Лудза|Лудзе]], Зілупэ і Пасіенэ, выконваючы беларускія народныя песні і арыі з опер. Падчас гастроляў яму акампаніравала мясцовая спявачка [[Вольга Бароўская]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=211}}. Восенню 1943 года Забэйда-Суміцкі зноў выступіў з канцэртамі ў Рызе і [[Ліепая|Ліепаі]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=212}}. === Выдавецкая справа і прэса === Кіраўніцтва БА ўсведамляла неабходнасць забеспячэння дыяспары друкаваным словам. Спробы выдаваць уласную газету «Наш шлях» у Даўгаўпілсе сутыкнуліся з фінансавымі і цэнзурнымі перашкодамі, нягледзячы на тое, што рукапісы першых нумароў былі падрыхтаваны ў студзені 1943 года{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=216—217}}. Кампенсуючы адсутнасць мясцовай перыёдыкі, К.&nbsp;Езавітаў арганізаваў распаўсюджванне беларускіх газет з іншых краін: «[[Раніца (газета, 1939)|Раніцы]]» з Берліна, «[[Беларускі голас (1942)|Беларускага голасу]]» з Вільні, «[[Беларуская газэта|Беларускай газэты]]» з [[Мінск]]а і «[[Новая дарога|Новай дарогі]]» з [[Беласток]]а{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=217—218}}. У Рызе з ліпеня 1942 года пачаў выходзіць ілюстраваны часопіс «[[Новы шлях (часопіс, Рыга)|Новы шлях]]». Галоўным рэдактарам выдання стаў запрошаны з Мінска [[Уладзімір Сядура]], а яго намеснікам — [[Алесь Салавей]]. У рэдакцыі таксама працавалі карэктар П.&nbsp;Масальскі, [[Ганна Бедарава]], [[Уладзімір Брылеўскі]] і [[Лёнгіна Брылеўская]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=218—219}}. Беларускае аб’яднанне шчыльна супрацоўнічала з віцебскай газетай «[[Беларускае слова (1941)|Беларускае слова]]», якую рэдагаваў [[Пётр Шырокаў]] (Тодар Лебяда){{sfn|Грыбоўскі|2019|с=219}}. Значная ўвага надавалася выданню музычнай літаратуры. На працягу 1942—1943 гадоў К.&nbsp;Езавітаў за ўласныя і грамадскія сродкі надрукаваў у Рызе 12 беларускіх песень і рамансаў з нотамі, а таксама два зборнікі. Выдавецтва супрацоўнічала з вядомымі кампазітарамі з Мінска: [[Аляксей Яўлампавіч Туранкоў|Аляксеем Туранковым]], [[Аляксандр Сяргеевіч Спаскі|Аляксандрам Спаскім]], [[Рыгор Самохін|Рыгорам Самохіным]], [[М. Зінчук]]ом, якія атрымлівалі за сваю працу ганарары{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=220—221}}. У 1944 годзе была выдадзена дзіцячая кніга «Камарочак» з ілюстрацыямі мастачкі [[Аляксандра Мітрафанаўна Бяльцова|Аляксандры Бяльцовай]]. Працавала таксама навуковая секцыя пад кіраўніцтвам [[Баляслаў Брэжга|Баляслава Брэжгі]], куды ўваходзілі [[Надзея Баркан]], [[П. Бруноўскі]] і П.&nbsp;Масальскі, якія складалі беларуска-латышскі слоўнік{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=202}}. === Рэлігійнае жыццё === Беларускае аб’яднанне прыкладала намаганні для беларусізацыі рэлігійнага жыцця каталікоў і праваслаўных Латгаліі. Восенню 1941 года кіраўніцтва БА звярнулася да каталіцкага біскупа [[Баляслаў Слосканс|Баляслава Слосканса]] з просьбай прызначыць у беларускія парафіі ксяндзоў, якія маглі б весці казанні на беларускай мове. Нягледзячы на абяцанні іерарха, рэальных зрухаў практычна не адбылося з-за супраціўлення часткі каталіцкага духавенства{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=212—213}}. Тым не менш, беларускую лінію ў душпастырскай дзейнасці падтрымліваў пробашч даўгаўпілскай парафіі [[Я. Гайлевіч|Я.&nbsp;Гайлевіч]], ксёндз у Зілупэ [[Уладзіслаў Янкоўскі]] і ксёндз [[Антон Альшэўскі]] ў Рызе. Вялося ліставанне з віленскім святаром [[Адам Станкевіч|Адамам Станкевічам]] наконт выдання беларускамоўнага малітоўніка «Голас душы»{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=213—215}}. У праваслаўнай сферы сітуацыя таксама была складанай з-за дамінавання расійскага ўплыву. У верасні 1941 года дэлегацыя БА на чале са С.&nbsp;Сахаравым сустрэлася з мітрапалітам [[Сергій (Васкрасенскі)|Сергіем (Васкрасенскім)]], экзархам Прыбалтыкі, патрабуючы прызначэння беларускіх святароў. У выніку пробашчам Успенскага прыхода ў Даўгаўпілсе стаў сябар БА М.&nbsp;Краўчанка. Да беларускага руху таксама далучыліся праваслаўныя святары Н.&nbsp;Заліўскі, [[Іван Малаток]] (Рыга) і [[Сымон Цвірка]] ([[Піедруя]]){{sfn|Грыбоўскі|2019|с=215—216}}. == Сацыяльная і грамадская праца == Адной з найважнейшых задач арганізацыі ў 1943 годзе стаў удзел ва ўсеагульным перапісе насельніцтва ў Генеральнай акрузе «Латвія». Кіраўніцтва БА разгарнула маштабную агітацыйную кампанію, заклікаючы мясцовых жыхароў не паддавацца асіміляцыі і смела запісвацца беларусамі. У выніку перапісу ў Латвіі была зафіксавана прысутнасць 48 601 беларуса (2,76 % ад усяго насельніцтва), што стала значным поспехам нацыянальнай дэмаграфічнай палітыкі ў рэгіёне{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=228—230}}. З 1943 года БА ўзяло на сябе цяжар апекі над шматлікімі бежанцамі з усходняй Беларусі, якія ратаваліся ад баявых дзеянняў. У Рыгу, Даўгаўпілс і Лудзу прыбывалі групы сірот, для якіх беларускія актывісты імкнуліся стварыць прытулкі. Арганізацыя таксама аказвала дапамогу тым суайчыннікам, каго нямецкія ўлады прымусова вывозілі на працу ў Германію ([[остарбайтары]]). К.&nbsp;Езавітаў падтрымліваў пастаянны кантакт са старшынёй Беларускага камітэта самапомачы ў Берліне М.&nbsp;Абрамчыкам, перадаючы яму спісы беларусаў, якія апынуліся ў нямецкіх працоўных лагерах{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=232—234}}. Беларускае аб’яднанне ў Латвіі не існавала ў ізаляцыі. Яго лідары шчыльна ўзаемадзейнічалі з нацыянальнымі асяродкамі ў іншых рэгіёнах: з [[Іван Ермачэнка|Іванам Ермачэнкам]] і [[Янка Станкевіч|Янкам Станкевічам]] у Мінску, [[Ларыса Антонаўна Геніюш|Ларысай Геніюш]] у Празе, [[Эдвард Будзька|Эдвардам Будзькам]] і [[Іван Анцукевіч|Іванам Анцукевічам]] у Вільні, [[Аляксандр Ружанцоў|Аляксандрам Ружанцовым]] у Каўнасе, [[Язэп Найдзюк|Язэпам Найдзюком]], [[Іван Касяк|Іванам Касяком]], [[Юльян Саковіч|Юльянам Саковічам]], [[Язэп Малецкі|Язэпам Малецкім]], [[Мікалай Шкялёнак|Мікалаем Шкялёнкам]], [[Усевалад Боеў|Усеваладам Боевым]] і [[Радаслаў Астроўскі|Радаславам Астроўскім]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=234—235}}. Арганізацыя таксама дапамагала ствараць школы і распаўсюджваць літаратуру ў памежных раёнах Беларусі (Браслаўшчына, Глыбоччына), супрацоўнічаючы з інспектарамі [[Аўгуст Дварэцкі|Аўгустам Дварэцкім]], [[Сяргей Кажан|Сяргеем Кажаном]] і [[Л. Шантыр]]ам{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=235—236}}. == Спыненне дзейнасці == Улетку 1944 года, у сувязі з [[Аперацыя «Баграціён»|маштабным наступленнем Чырвонай Арміі]] і пачаткам баёў на тэрыторыі Латвіі, Беларускае аб’яднанне было вымушана згарнуць сваю дзейнасць. Большасць кіраўнікоў і актыўных сяброў арганізацыі (К.&nbsp;Езавітаў, А.&nbsp;Махноўскі, П.&nbsp;Мірановіч і іншыя), ратуючыся ад савецкіх рэпрэсій, эмігравалі на Захад{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=236}}. Нягледзячы на складаныя ўмовы вайны і акупацыі, Беларускае аб’яднанне ў Латвіі здолела стварыць моцны нацыянальны асяродак, які пакінуў значны след у гісторыі беларускай дыяспары. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=[[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак=Стварэнне i дзейнасць Беларускага аб’яднання ў Генеральнай акрузе «Латвія» (1941–1944) |выданне=Przegląd Środkowo-Wschodni |год=2019 |нумар=4 |старонкі=185—239 |ref=Грыбоўскі}} [[Катэгорыя:Беларускія арганізацыі ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускай дыяспары]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1941 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] pj5isfjb3j4inzyv20npz745w84g7fw 5133254 5133253 2026-04-28T09:23:45Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 −[[Катэгорыя:Гісторыя беларускай дыяспары]]; + 2 катэгорыі; ± 3 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5133254 wikitext text/x-wiki {{Грамадская арганізацыя |назва = Беларускае аб'яднанне ў Латвіі |абрэвіятура = БА |назва на мове арыгінала = |лагатып = |дата заснавання = ліпень-жнівень 1941 года (як БНК), сакавік 1942 года (як БА) |дата скасавання = лета 1944 года |кіраўнік = [[Канстанцін Барысавіч Езавітаў|Канстанцін Езавітаў]], [[Пятро Мірановіч]] |месца знаходжання = [[Рыга]], [[Генеральная акруга Латвія]] |сфера дзейнасці = культурна-асветніцкая, сацыяльная, дабрачынная }} '''Белару́скае аб’ядна́нне ў Ла́твіі''' (абрэвіятура '''БА''') — грамадская, культурна-асветніцкая і сацыяльная арганізацыя [[Беларусы Латвіі|беларускай дыяспары]], якая дзейнічала на тэрыторыі [[Генеральная акруга Латвія|Генеральнай акругі «Латвія»]] (у складзе [[Рэйхскамісарыят Остланд|Рэйхскамісарыята «Остланд»]]) у перыяд [[Вялікая Айчынная вайна|нямецкай акупацыі]] з 1941 па 1944 гады. Да сакавіка 1942 года арганізацыя мела назву '''Белару́скі нацыяна́льны камітэ́т''' (БНК). Галоўным ініцыятарам стварэння і нязменным кіраўніком арганізацыі з’яўляўся палітычны і грамадскі дзеяч [[Канстанцін Барысавіч Езавітаў|Канстанцін Езавітаў]]. Аб’яднанне ставіла сваёй мэтай згуртаванне беларускага насельніцтва Латвіі, развіццё нацыянальнай культуры, школьніцтва і абарону сацыяльных правоў беларусаў ва ўмовах акупацыі. == Перадумовы стварэння == З пачаткам вайны паміж [[Нацысцкая Германія|нацысцкай Германіяй]] і [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкім Саюзам]] у ліпені 1941 года ўся тэрыторыя [[Латвія|Латвіі]] апынулася пад нямецкай акупацыяй. Пасля кароткага перыяду вайсковай адміністрацыі краіна была пераўтворана ў Генеральную акругу «Латвія» ў складзе Рэйхскамісарыята «Остланд» пад кіраўніцтвам генеральнага камісара [[Ота-Генрых Дрэхслер|Ота-Генрыха Дрэхслера]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=186}}. Нямецкія акупацыйныя ўлады, кіруючыся прынцыпам «падзяляй і пануй», праводзілі складаную нацыянальную палітыку. Хаця канчатковай мэтай з’яўлялася германізацыя або дэпартацыя мясцовага насельніцтва, на пачатковым этапе немцы дапускалі існаванне абмежаванай культурна-асветніцкай аўтаноміі для славянскіх меншасцей (беларусаў і рускіх), каб стварыць процівагу латышскаму нацыянальнаму руху і зменшыць прасавецкія сімпатыі{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=187—189}}. Мясцовыя беларускія дзеячы, нягледзячы на заняпад нацыянальнага жыцця ў Латвіі ў другой палове 1930-х гадоў, вырашылі выкарыстаць гэтую магчымасць для легальнай самаарганізацыі{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=190}}. == Беларускі нацыянальны камітэт == Ініцыятыва стварэння легальнага прадстаўнічага органа беларусаў Латвіі належала мясцовай інтэлігенцыі, а таксама каталіцкаму святару [[Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнту Гадлеўскаму]], які прадстаўляў [[Беларускі камітэт самапомачы]] ў [[Германія|Германіі]] і наведаў [[Рыга|Рыгу]] летам 1941 года{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=190}}. Паводле ўспамінаў К.&nbsp;Езавітава, Беларускі нацыянальны камітэт быў утвораны 15 ліпеня 1941 года, аднак іншыя крыніцы паказваюць на 10 жніўня 1941 года як на дату правядзення ініцыятыўнага сходу{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=190}}. У кіраўніцтва камітэта ўвайшлі старшыня [[Пятро Мірановіч]], сакратар [[Якуб Кастылюк]], а таксама члены ўправы [[Сцяпан Сіцько]], [[Люцыя Тэтар]] і [[Язэп Камаржынскі]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=191}}. Дзейнасць БНК у першыя месяцы была малаактыўнай, што выклікала рэзкую крытыку з боку К.&nbsp;Езавітава, які неўзабаве фактычна ўзяў ініцыятыву ў свае рукі. У верасні 1941 года ён падрыхтаваў мемарандум да генеральнага камісара Латвіі, які быў падпісаны ключавымі беларускімі дзеячамі, уключаючы праваслаўнага святара [[Мікалай Краўчанка|Мікалая Краўчанку]], педагогаў [[Сяргей Сахараў|Сяргея Сахарава]], [[Мікалай Дзямідаў|Мікалая Дзямідава]], [[Аляксандр Родзька|Аляксандра Родзьку]] і іншых. Дакумент утрымліваў просьбы аб легалізацыі камітэта, захаванні і пашырэнні беларускага школьніцтва, абароне нацыянальных правоў у адміністрацыйных і рэлігійных справах{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=191—193}}. Дзякуючы намаганням інтэлігенцыі, восенню 1941 года пачалі стварацца першыя правінцыйныя аддзелы БНК у [[Латгалія|Латгаліі]], у прыватнасці ў [[Даўгаўпілс]]е, куды з Рыгі выехалі [[С. Сахараў|С.&nbsp;Сахараў]], [[С. Маціеўскі]], [[М. Дзямідаў|М.&nbsp;Дзямідаў]] і Я.&nbsp;Камаржынскі{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=194}}. == Беларускае аб’яднанне і яго структура == У сакавіку 1942 года акупацыйныя ўлады афіцыйна дазволілі дзейнасць арганізацыі, якая была перайменавана ў Беларускае аб’яднанне (БА){{sfn|Грыбоўскі|2019|с=194}}. Сядзіба цэнтральнай управы знаходзілася ў Рызе па вуліцы Каталіцкай, 42. Вышэйшым органам кіравання з’яўляўся агульны гадавы сход, які абіраў цэнтральную ўправу. З пачатку 1942 года старшынёй арганізацыі стаў К.&nbsp;Езавітаў, яго намеснікам — [[П. Мірановіч|П.&nbsp;Мірановіч]], сакратаром — [[Я. Кастылюк|Я.&nbsp;Кастылюк]], скарбнікам — [[С. Сіцько|С.&nbsp;Сіцько]], а ў склад управы ўвайшлі Л.&nbsp;Тэтар, С.&nbsp;Сахараў і [[Пётр Масальскі|П.&nbsp;Масальскі]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=193}}. Арганізацыя абапіралася на сетку рэгіянальных аддзелаў у мясцовасцях з кампактным пражываннем беларусаў. Найбольш актыўны аддзел дзейнічаў у Даўгаўпілсе, дзе яго ўзначальваў М.&nbsp;Дзямідаў, якога пазней замяніў [[Антон Якубецкі|А.&nbsp;Якубецкі]]. У склад даўгаўпілскай управы таксама ўваходзілі намеснік Я.&nbsp;Камаржынскі, сакратар [[А. Махноўскі]], святары [[Язэп Гайлевіч]] і [[Нікан Заліўскі]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=194—195}}. Мясцовыя аддзелы БА былі таксама створаны ў [[Індра (Краслаўскі край)|Індры]] (кіраўнікі С.&nbsp;Сахараў, пазней А.&nbsp;Родзька), [[Зілупэ]] (М.&nbsp;Дзямідаў, пазней С.&nbsp;Сахараў і [[Мечыслаў Мяжэцкі]]), [[Краслава|Краславе]] ([[Яўген Красневіч|Я.&nbsp;Красневіч]]), [[Пасіенэ]] ([[Браніслаў Юрэвіч]]) і [[Пустынь (Латвія)|Пустыні]] ([[Антон Клагіш]]). Спробы арганізаваць аддзелы ў [[Ілукстэ|Ілукшцкім краі]] пад кіраўніцтвам [[Уладзімір Гусарэвіч|Уладзіміра Гусарэвіча]] і [[Антон Зямец|Антона Зямца]] ішлі марудна з-за ваенных абставін і супрацьдзеяння латышскай адміністрацыі{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=195}}. == Культурна-асветніцкая дзейнасць == === Тэатральнае і музычнае жыццё === Адным з галоўных напрамкаў працы Беларускага аб’яднання стала падтрымка тэатральнай і музычнай дзейнасці. Ужо летам 1941 года быў створаны беларускі хор у Індры пад кіраўніцтвам дырыжора [[Мікалай Гаўбштэйн|Мікалая Гаўбштэйна]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=203}}. Увесну 1942 года ў Даўгаўпілсе пачала фарміравацца беларуская драматычная дружына, якую спачатку ўзначальваў Я.&nbsp;Камаржынскі, а пазней прафесійны рэжысёр [[Аляксандр Новікаў]], былы супрацоўнік [[Беларускі дзяржаўны тэатр імя Якуба Коласа|Другога Беларускага дзяржаўнага тэатра]] ў [[Віцебск]]у{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=203}}. Аматарскія трупы дзейнічалі ў Даўгаўпілсе, Індры і Краславе, рэгулярна ладзячы паказы для мясцовага насельніцтва. У іх рэпертуары знаходзіліся такія п’есы, як «[[Птушка шчасця (п'еса)|Птушка шчасця]]» і «[[Шчаслівы муж]]» [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]], «[[Мікітаў лапаць]]» [[Міхась Чарот|Міхася Чарота]], «Лёгкі хлеб» [[Міхась Машара|Міхася Машары]], «Пярэстая красуля» [[А. Чужынін]]а і «[[Міхалка]]» [[Далецкія|Далецкіх]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=203—206}}. У пастаноўках бралі ўдзел таленавітыя аматары і інтэлігенцыя: [[Ігнат Блажэвіч]], [[Зміцер Юркевіч]], [[Антон Пунін]], [[Г. Дзяргач]], [[Мікалай Талерка]], [[Барбара Эндсберг]], [[В. Пурыньш]], [[Юзэфа Оруп-Васілеўская]], [[Вольга Пурыньш-Мадзалеўская]], [[А. Абалевіч]], [[І. Жукоўская]], [[Н. Лама]], [[Г. Ліндэ]], [[Тамара Мацвеева]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=204—207}}. Пры Індраўскім аддзеле таксама дзейнічаў балетны гурток пад кіраўніцтвам [[Эліза Казакевіч|Элізы Казакевіч]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=206}}. Значнай падзеяй культурнага жыцця сталі гастролі выдатнага беларускага опернага спевака [[Міхась Забэйда-Суміцкі|Міхала Забэйды-Суміцкага]]. Пасля ўзгадненняў з кіраўніком [[Беларускі камітэт самапомачы|Беларускага камітэта самапомачы]] ў [[Берлін]]е [[Мікалай Абрамчык|Мікалаем Абрамчыкам]], спявак наведаў Латвію летам 1943 года. Ён даў сем паспяховых канцэртаў у Даўгаўпілсе, Краславе, Індры, [[Лудза|Лудзе]], Зілупэ і Пасіенэ, выконваючы беларускія народныя песні і арыі з опер. Падчас гастроляў яму акампаніравала мясцовая спявачка [[Вольга Бароўская]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=211}}. Восенню 1943 года Забэйда-Суміцкі зноў выступіў з канцэртамі ў Рызе і [[Ліепая|Ліепаі]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=212}}. === Выдавецкая справа і прэса === Кіраўніцтва БА ўсведамляла неабходнасць забеспячэння дыяспары друкаваным словам. Спробы выдаваць уласную газету «Наш шлях» у Даўгаўпілсе сутыкнуліся з фінансавымі і цэнзурнымі перашкодамі, нягледзячы на тое, што рукапісы першых нумароў былі падрыхтаваны ў студзені 1943 года{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=216—217}}. Кампенсуючы адсутнасць мясцовай перыёдыкі, К.&nbsp;Езавітаў арганізаваў распаўсюджванне беларускіх газет з іншых краін: «[[Раніца (газета, 1939)|Раніцы]]» з Берліна, «[[Беларускі голас (1942)|Беларускага голасу]]» з Вільні, «[[Беларуская газэта|Беларускай газэты]]» з [[Мінск]]а і «[[Новая дарога|Новай дарогі]]» з [[Беласток]]а{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=217—218}}. У Рызе з ліпеня 1942 года пачаў выходзіць ілюстраваны часопіс «[[Новы шлях (часопіс, Рыга)|Новы шлях]]». Галоўным рэдактарам выдання стаў запрошаны з Мінска [[Уладзімір Сядура]], а яго намеснікам — [[Алесь Салавей]]. У рэдакцыі таксама працавалі карэктар П.&nbsp;Масальскі, [[Ганна Бедарава]], [[Уладзімір Брылеўскі]] і [[Лёнгіна Брылеўская]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=218—219}}. Беларускае аб’яднанне шчыльна супрацоўнічала з віцебскай газетай «[[Беларускае слова (1941)|Беларускае слова]]», якую рэдагаваў [[Пётр Шырокаў]] (Тодар Лебяда){{sfn|Грыбоўскі|2019|с=219}}. Значная ўвага надавалася выданню музычнай літаратуры. На працягу 1942—1943 гадоў К.&nbsp;Езавітаў за ўласныя і грамадскія сродкі надрукаваў у Рызе 12 беларускіх песень і рамансаў з нотамі, а таксама два зборнікі. Выдавецтва супрацоўнічала з вядомымі кампазітарамі з Мінска: [[Аляксей Яўлампавіч Туранкоў|Аляксеем Туранковым]], [[Аляксандр Сяргеевіч Спаскі|Аляксандрам Спаскім]], [[Рыгор Самохін|Рыгорам Самохіным]], [[М. Зінчук]]ом, якія атрымлівалі за сваю працу ганарары{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=220—221}}. У 1944 годзе была выдадзена дзіцячая кніга «Камарочак» з ілюстрацыямі мастачкі [[Аляксандра Мітрафанаўна Бяльцова|Аляксандры Бяльцовай]]. Працавала таксама навуковая секцыя пад кіраўніцтвам [[Баляслаў Брэжга|Баляслава Брэжгі]], куды ўваходзілі [[Надзея Баркан]], [[П. Бруноўскі]] і П.&nbsp;Масальскі, якія складалі беларуска-латышскі слоўнік{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=202}}. === Рэлігійнае жыццё === Беларускае аб’яднанне прыкладала намаганні для беларусізацыі рэлігійнага жыцця каталікоў і праваслаўных Латгаліі. Восенню 1941 года кіраўніцтва БА звярнулася да каталіцкага біскупа [[Баляслаў Слосканс|Баляслава Слосканса]] з просьбай прызначыць у беларускія парафіі ксяндзоў, якія маглі б весці казанні на беларускай мове. Нягледзячы на абяцанні іерарха, рэальных зрухаў практычна не адбылося з-за супраціўлення часткі каталіцкага духавенства{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=212—213}}. Тым не менш, беларускую лінію ў душпастырскай дзейнасці падтрымліваў пробашч даўгаўпілскай парафіі [[Я. Гайлевіч|Я.&nbsp;Гайлевіч]], ксёндз у Зілупэ [[Уладзіслаў Янкоўскі]] і ксёндз [[Антон Альшэўскі]] ў Рызе. Вялося ліставанне з віленскім святаром [[Адам Станкевіч|Адамам Станкевічам]] наконт выдання беларускамоўнага малітоўніка «Голас душы»{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=213—215}}. У праваслаўнай сферы сітуацыя таксама была складанай з-за дамінавання расійскага ўплыву. У верасні 1941 года дэлегацыя БА на чале са С.&nbsp;Сахаравым сустрэлася з мітрапалітам [[Сергій (Васкрасенскі)|Сергіем (Васкрасенскім)]], экзархам Прыбалтыкі, патрабуючы прызначэння беларускіх святароў. У выніку пробашчам Успенскага прыхода ў Даўгаўпілсе стаў сябар БА М.&nbsp;Краўчанка. Да беларускага руху таксама далучыліся праваслаўныя святары Н.&nbsp;Заліўскі, [[Іван Малаток]] (Рыга) і [[Сымон Цвірка]] ([[Піедруя]]){{sfn|Грыбоўскі|2019|с=215—216}}. == Сацыяльная і грамадская праца == Адной з найважнейшых задач арганізацыі ў 1943 годзе стаў удзел ва ўсеагульным перапісе насельніцтва ў Генеральнай акрузе «Латвія». Кіраўніцтва БА разгарнула маштабную агітацыйную кампанію, заклікаючы мясцовых жыхароў не паддавацца асіміляцыі і смела запісвацца беларусамі. У выніку перапісу ў Латвіі была зафіксавана прысутнасць 48 601 беларуса (2,76 % ад усяго насельніцтва), што стала значным поспехам нацыянальнай дэмаграфічнай палітыкі ў рэгіёне{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=228—230}}. З 1943 года БА ўзяло на сябе цяжар апекі над шматлікімі бежанцамі з усходняй Беларусі, якія ратаваліся ад баявых дзеянняў. У Рыгу, Даўгаўпілс і Лудзу прыбывалі групы сірот, для якіх беларускія актывісты імкнуліся стварыць прытулкі. Арганізацыя таксама аказвала дапамогу тым суайчыннікам, каго нямецкія ўлады прымусова вывозілі на працу ў Германію ([[остарбайтары]]). К.&nbsp;Езавітаў падтрымліваў пастаянны кантакт са старшынёй Беларускага камітэта самапомачы ў Берліне М.&nbsp;Абрамчыкам, перадаючы яму спісы беларусаў, якія апынуліся ў нямецкіх працоўных лагерах{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=232—234}}. Беларускае аб’яднанне ў Латвіі не існавала ў ізаляцыі. Яго лідары шчыльна ўзаемадзейнічалі з нацыянальнымі асяродкамі ў іншых рэгіёнах: з [[Іван Ермачэнка|Іванам Ермачэнкам]] і [[Янка Станкевіч|Янкам Станкевічам]] у Мінску, [[Ларыса Антонаўна Геніюш|Ларысай Геніюш]] у Празе, [[Эдвард Будзька|Эдвардам Будзькам]] і [[Іван Анцукевіч|Іванам Анцукевічам]] у Вільні, [[Аляксандр Ружанцоў|Аляксандрам Ружанцовым]] у Каўнасе, [[Язэп Найдзюк|Язэпам Найдзюком]], [[Іван Касяк|Іванам Касяком]], [[Юльян Саковіч|Юльянам Саковічам]], [[Язэп Малецкі|Язэпам Малецкім]], [[Мікалай Шкялёнак|Мікалаем Шкялёнкам]], [[Усевалад Боеў|Усеваладам Боевым]] і [[Радаслаў Астроўскі|Радаславам Астроўскім]]{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=234—235}}. Арганізацыя таксама дапамагала ствараць школы і распаўсюджваць літаратуру ў памежных раёнах Беларусі (Браслаўшчына, Глыбоччына), супрацоўнічаючы з інспектарамі [[Аўгуст Дварэцкі|Аўгустам Дварэцкім]], [[Сяргей Кажан|Сяргеем Кажаном]] і [[Л. Шантыр]]ам{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=235—236}}. == Спыненне дзейнасці == Улетку 1944 года, у сувязі з [[Аперацыя «Баграціён»|маштабным наступленнем Чырвонай Арміі]] і пачаткам баёў на тэрыторыі Латвіі, Беларускае аб’яднанне было вымушана згарнуць сваю дзейнасць. Большасць кіраўнікоў і актыўных сяброў арганізацыі (К.&nbsp;Езавітаў, А.&nbsp;Махноўскі, П.&nbsp;Мірановіч і іншыя), ратуючыся ад савецкіх рэпрэсій, эмігравалі на Захад{{sfn|Грыбоўскі|2019|с=236}}. Нягледзячы на складаныя ўмовы вайны і акупацыі, Беларускае аб’яднанне ў Латвіі здолела стварыць моцны нацыянальны асяродак, які пакінуў значны след у гісторыі беларускай дыяспары. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=[[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак=Стварэнне i дзейнасць Беларускага аб’яднання ў Генеральнай акрузе «Латвія» (1941–1944) |выданне=Przegląd Środkowo-Wschodni |год=2019 |нумар=4 |старонкі=185—239 |ref=Грыбоўскі}} [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Латвіі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1941 годзе]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, закрытыя ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:Генеральная акруга Латвія]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Рыгі]] la4r8e5ax9vwuf81lr344bh9qsd8esy 0 807051 5133136 2026-04-27T21:25:07Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Беларускае аб’яднанне ў Латвіі]] 5133136 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Беларускае аб’яднанне ў Латвіі]] 07hg2rjo05kqsmep2jf22s6712shfk6 0 807052 5133138 2026-04-27T21:35:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Генеральная акруга Беларусь]] 5133138 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Генеральная акруга Беларусь]] cg0co2mm4tpv9z0srdo57ggmfcr4hcq 0 807053 5133139 2026-04-27T21:35:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Трэцяя Устаўная грамата]] 5133139 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Трэцяя Устаўная грамата]] dj47ms7a5zue20vogqtkgkhcx0bol1a 0 807054 5133140 2026-04-27T21:36:27Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Архірэйскае падвор’е (Мінск)]] 5133140 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Архірэйскае падвор’е (Мінск)]] tumm7oxkjy964rudvo8mykwic3b2bs4 0 807055 5133142 2026-04-27T21:36:53Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Іосіф Іосіфавіч Стаброўскі]] 5133142 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Іосіф Іосіфавіч Стаброўскі]] au59ks35r309fa68gvhqhsx0vehldez 0 807056 5133143 2026-04-27T21:37:19Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Цэнтральны камітэт КПСС]] 5133143 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Цэнтральны камітэт КПСС]] l8ox28a2adrldrx7lhml2quhou6m2np 0 807057 5133144 2026-04-27T21:37:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[XX з’езд КПСС]] 5133144 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[XX з’езд КПСС]] 3qblmx6e44ud9w8410khx2cqb2zxf0o 0 807058 5133145 2026-04-27T21:38:02Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі (Магілёў)]] 5133145 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі (Магілёў)]] km1et9m38nr40lr0czthxh969ntxtw2 0 807059 5133146 2026-04-27T21:38:23Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Мазырскі аб’яднаны краязнаўчы музей]] 5133146 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Мазырскі аб’яднаны краязнаўчы музей]] oyov91pcvng1itleno79hiwa7lld16q 0 807060 5133147 2026-04-27T21:39:19Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква і кляштар базыльянак (Гродна)]] 5133147 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква і кляштар базыльянак (Гродна)]] 0pc8x6qp010bsd64fxeq6yi9fpbcb41 0 807061 5133148 2026-04-27T21:39:34Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Касцёл Святога Крыжа (Брэст)]] 5133148 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Касцёл Святога Крыжа (Брэст)]] 5jcacsncpygj9od2buj9z4tnm8mcpiu 0 807062 5133149 2026-04-27T21:40:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Еўдакіма Раманавіча Раманава]] 5133149 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Еўдакіма Раманавіча Раманава]] rbm45gkd0rufjjygn4zpmstzhxqcawg 0 807063 5133150 2026-04-27T21:43:42Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Грамадская арганізацыя |назва = Польскае краязнаўчае таварыства |абрэвіятура = PTKraj. |назва на мове арыгінала = {{lang-pl|Polskie Towarzystwo Krajoznawcze}} |лагатып = Odznaka organizacyjna Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego.JPG |дата заснавання = 1906 (гістарычнае)<br>1993 (сучаснае) |кіраўнік = Мечыслаў...» 5133150 wikitext text/x-wiki {{Грамадская арганізацыя |назва = Польскае краязнаўчае таварыства |абрэвіятура = PTKraj. |назва на мове арыгінала = {{lang-pl|Polskie Towarzystwo Krajoznawcze}} |лагатып = Odznaka organizacyjna Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego.JPG |дата заснавання = 1906 (гістарычнае)<br>1993 (сучаснае) |кіраўнік = Мечыслаў Баніслаўскі (сучаснае) |месца знаходжання = [[Варшава]] (гістарычнае), [[Зялёна Гура]] (сучаснае), [[Польшча]] |сфера дзейнасці = [[Краязнаўства]], [[турызм]] }} [[Файл:Brok ok. 1909 (67907699).jpg|міні|250px|[[Замак плоцкіх біскупаў у Броку]] на паштоўцы Польскага краязнаўчага таварыства.]] '''По́льскае краязна́ўчае тавары́ства''' ({{lang-pl|Polskie Towarzystwo Krajoznawcze}}, скарочана ''PTKraj.'')&nbsp;— грамадская арганізацыя, якая ўзнікла ў [[1906]] годзе па ініцыятыве [[Аляксандр Яноўскі|Аляксандра Яноўскага]], [[Казімір Кульвеч|Казіміра Кульвеча]], [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]], [[Мікалай Вішніцкі|Мікалая Вішніцкага]] і іншых дзеячаў. Яна была заснавана ў [[Варшава|Варшаве]], а яе дзейнасць першапачаткова ахоплівала тэрыторыю расійскага падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. У міжваенны перыяд таварыства адыграла выключную ролю ў развіцці краязнаўства і музейнай справы ў тым ліку на тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. == Гістарычнае таварыства == Галоўным прапагандыстам ідэі польскага краязнаўства выступаў Аляксандр Яноўскі, чыноўнік [[Варшаўска-Венская чыгунка|Варшаўска-Венскай чыгункі]] ў [[Сасновец|Сасноўцы]], а пазней у Варшаве. Вырашальны ўплыў на фарміраванне яго поглядаў на краязнаўства аказала экскурсія ў [[Агжадзенец]] у 1885 годзе, падчас якой ён назіраў, як вясковыя хлопчыкі бяздумна знішчалі камянямі памятную шыльду над брамай замка. У варшаўскай кватэры Яноўскага збіраліся людзі, зацікаўленыя ў сумесных экскурсіях і пазнанні польскіх зямель. Менавіта там зарадзілася думка аб стварэнні краязнаўчай арганізацыі. Праект яе статута ў 1905 годзе падалі царскім уладам Аляксандр Яноўскі і [[Аляксандр Патэк]]. Пад дакументам паставілі свае подпісы Аляксандр Яноўскі, [[Кароль Гофман]] і Казімір Кульвеч. Аднак толькі паслабленне царскага нацыянальнага ўціску ў выніку рэвалюцыйных падзей дазволіла давесці справу да канца. 27 кастрычніка 1906 года Варшаўскае губернскае ўпраўленне зацвердзіла статут арганізацыі, якая паставіла перад сабой наступную мэту: «...збіранне краязнаўчых звестак і іх распаўсюджванне сярод грамадскасці, а таксама фарміраванне навуковых збораў, якія датычацца польскіх зямель, арганізацыя экскурсій па краіне, стварэнне правінцыйных аддзяленняў, правядзенне краязнаўчых выстаў, апека над гістарычнымі помнікамі і адметнасцямі прыроды»{{арыгінальны тэкст|pl|...zbieranie wiadomości krajoznawczych i szerzenie ich wśród ogółu oraz gromadzenie zbiorów naukowych dotyczących ziem polskich, organizowanie wycieczek po kraju, tworzenie oddziałów prowincjonalnych, urządzanie wystaw krajoznawczych, roztaczanie opieki nad pamiątkami historycznymi oraz osobliwościami przyrody.}}{{sfn|Kulczycki|1973|с=48}}. Прыметнік «польскае» прысутнічаў у назве таварыства з самага пачатку, што падкрэслівала яго агульнанацыянальны характар. Сімвалам арганізацыі стаў значок з гербамі [[Варшава|Варшавы]], [[Кракаў|Кракава]] і [[Познань|Познані]] (як сталіц трох частак падзеленай краіны), змацаванымі абручом, у цэнтры якога размяшчаўся абрыс руін [[Замак Агжадзенец|замка ў Агжадзенцы]]. Галоўнай мэтай таварыства быў паказ прыгажосці польскай зямлі і абуджэнне патрыятычных пачуццяў праз пазнанне [[Польшча|Польшчы]]. Арганізацыя надавала вялікае значэнне выхаванню моладзі, таму шматлікія грамадскія дзеячы, у тым ліку [[Мечыслаў Арловіч]], узялі на сябе ролю экскурсаводаў і выхавацеляў. Таварыства актыўна займалася папулярызатарскай, выдавецкай і турыстычнай дзейнасцю. У прыватнасці, яно арганізоўвала краязнаўчыя музеі і кіравала імі. Сярод іх установы ў [[Каліш]]ы і [[Сувалкі|Сувалках]] (у 1908 годзе), [[Пётркаў Трыбунальскі|Пётркаве Трыбунальскім]] (у 1909 годзе), [[Ловіч]]ы (у 1910 годзе), [[Сандамір]]ы (у 1921 годзе), [[Навагруд (Падляскае ваяводства)|Навагрудзе над Наравам]] (у 1927 годзе) і [[Варка|Варцы]]. Іх зборы фарміраваліся мясцовымі членамі таварыства. Да 1939 года на тэрыторыі тагачаснай Польшчы паўстала каля дваццаці рэгіянальных музеяў{{sfn|KulczyckiZarys|1977|с=84}}. Акрамя таго, таварыства выдавала даведнікі, інфармацыйныя матэрыялы і паштоўкі, а з 1910 года&nbsp;— краязнаўчы штогоднік [[Земя (часопіс)|«Земя»]] ({{lang-pl|Ziemia}}). На яго старонках публікавалі свае працы такія дзеячы, як [[Людвік Кшывіцкі]], [[Вацлаў Налкоўскі]], [[Яўген Ромер]], [[Людамір Савіцкі]] і [[Станіслаў Аўгуст Тугут]]<ref>''Krótki Przewodnik po Warszawie i okolicach'' napisał Stanisław Thugutt z 13 ilustracjami i planem miasta. Warszawa 1914 (ok. 70 s.).</ref>. Першае турыстычнае сховішча арганізацыі з'явілася ў вёсцы [[Свента Катажына (Свентакшыскае ваяводства)|Свента Катажына]] ля падножжа гары [[Лысіца (Свентакшыскія горы)|Лысіца]] ў [[Свентакшыскія горы|Свентакшыскіх гарах]]. Наступныя аб'екты будаваліся на прывабных для турыстаў нізінных тэрыторыях. == Дзейнасць у Заходняй Беларусі == Пасля заканчэння [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] і ўваходжання ў склад Польшчы тэрыторый [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], сістэма арганізацыі польскага краязнаўчага руху распаўсюдзілася сюды без змен і абмежаванняў. Ідэі агульнаеўрапейскага рэгіяналізму (папулярызацыя навуковых ведаў, вывучэнне правінцыі, абуджэнне мясцовай ініцыятывы) праводзіла ў жыццё менавіта Польскае краязнаўчае таварыства{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=127, 162}}. Ствараліся ваяводскія і павятовыя аддзяленні ПКТ, актыўна працавалі краязнаўчыя гурткі моладзі пры гімназіях і школах, выдаваліся краязнаўчыя часопісы, нарысы, хронікі работы таварыстваў{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=163-164}}. У 1936 годзе ў Навагрудскім аддзяленні ПКТ налічвалася 208 сяброў, у Беластоцкім — 79, Віленскім — 63, Пінскім — 41, Слонімскім — 35, Баранавіцкім — 30, Ваўкавыскім і Браслаўскім — па 24, Гродзенскім — 20, Лідскім — 15, Свенцянскім — 12, а таксама 41 сябра ў Глыбоцкім аддзяленні{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=164}}. Значную ролю таварыства адыграла ў музейным будаўніцтве. Хуткае павелічэнне колькасці правінцыяльных музеяў абумовіла ўзнікненне ў 1927 годзе музейнай камісіі пры ПКТ на чале з выдатным тэарэтыкам музейнай справы прафесарам У. Антаневічам. Камісія распрацавала ўзорны статут краязнаўчага музея і ўніфікавала іх дзейнасць{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=128, 163}}. Намаганнямі ПКТ быў створаны шэраг музеяў на тэрыторыі сучаснай Беларусі: * У кастрычніку 1924 года Палескае краязнаўчае таварыства (якое з 1927 года стала Пінскім аддзяленнем ПКТ) прыняло рашэнне аб стварэнні [[Музей Беларускага Палесся|Палескага музея імя маршала Ю. Пілсудскага]] ў [[Пінск]]у пад кіраўніцтвам Р. Гарашкевіча, а затым — Дзмітрыя Геаргіеўскага{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=129, 164}}. * У 1928 годзе быў утвораны Слонімскі аддзел ПКТ, які ўжо ў верасні 1929 года адкрыў [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей|Слонімскі краязнаўчы музей]] пад кіраўніцтвам апантанага даследчыка [[Іосіф Іосіфавіч Стаброўскі|І. І. Стаброўскага]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=134, 167}}. * У 1929 годзе было ўтворана Ваўкавыскае аддзяленне ПКТ на чале з інжынерам і фатографам Ч. Будынам-Давідоўскім, якое распачало актыўную дзейнасць па вывучэнні мясцовых помнікаў і стварэнні ўласнага Ваўкавыскага краязнаўчага музея{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=135, 168}}. * У другой палове 1930-х гадоў актыўныя работы па камплектаванні музейных калекцый вялі аддзяленні ПКТ у [[Глыбокае|Глыбокім]] (пад кіраўніцтвам камісара аховы лясоў Л. Пякарскага) і [[Браслаў|Браславе]] (пад кіраўніцтвам школьнага інспектара І. Суі). Таксама збіраліся калекцыі пры аддзяленнях ПКТ у [[Ліда|Лідзе]], [[Дзісна|Дзісне]] і [[Брэст|Брэсце]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=135-136, 168-169}}. == Лёс пасля Другой сусветнай вайны == У 1945 годзе дзейнасць таварыства была адноўлена. Аднак з палітычных матываў, пад ціскам дзяржаўных улад, узнік праект ліквідацыі як Польскага краязнаўчага таварыства, так і [[Польскае татранскае таварыства|Польскага татранскага таварыства]] дзеля стварэння адзінай турыстычнай арганізацыі ў Польшчы. 16 снежня 1950 года адбыліся два асобныя з'езды абедзвюх арганізацый, якія прынялі незалежныя рашэнні аб уласным самароспуску. Наступным днём, 17 снежня 1950 года, група прыватных асоб заснавала [[Польскае турыстычна-краязнаўчае таварыства]] (PTTK). У новую структуру адмовіліся ўвайсці некаторыя вядомыя краязнаўцы, сярод якіх былі [[Леапольд Вэнжыновіч]] і Мечыслаў Арловіч. У дзеючым статуце PTTK зазначаецца, што сучаснае аб'яднанне з'яўляецца спадчыннікам ідэйных традыцый і юрыдычным правапераемнікам маёмасці гістарычнага краязнаўчага таварыства<ref name="statut_pttk">{{cite web |url=http://pttk.pl/pttk/przepisy/index.php?co=statut/ |title=Statut PTTK zarejestrowany przez Sąd Rejonowy dla miasta Stołecznego Warszawy, XII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego postanowieniem z dnia 23.02.2006 r. |publisher=PTTK |date=2006-02-23 |lang=pl |accessdate=2008-12-05}}</ref>. == Ганаровыя члены == * [[Аляксандр Валяр'ян Ябланоўскі]] (1909); * [[Браніслаў Хлябоўскі]] (1909); * [[Густаў Мантойфель]] (1909); * [[Тадэвуш Корзан]] (1912); * [[Браніслаў Знатовіч]] (1912); * [[Бенедыкт Дыбоўскі]] (1914); * [[Вандалін Шукевіч]] (1914); * [[Уладзіслаў Шайноха]] (1920); * [[Стэфан Жаромскі]] (1924); * [[Аляксандр Яноўскі]] (1927); * [[Кароль Гофман]] (1927); * [[Казімір Кульвеч]] (1927); * [[Міхал Равіта-Вітаноўскі]] (1927); * [[Тадэвуш Улошак]] (1927); * [[Антоні Альшакоўскі]] (1931); * [[Анеля Марыя Хмялінская]] (1932); * [[Севярын Удзеля]] (1936). == Сучаснае таварыства == У перыяд [[Трэцяя Рэч Паспалітая|Трэцяй Рэчы Паспалітай]], у 1993 годзе, было зарэгістравана новае аб'яднанне пад гістарычнай назвай «Польскае краязнаўчае таварыства». На сённяшні дзень яно мае статус [[Арганізацыя грамадскай карысці|арганізацыі грамадскай карысці]] (OPP). Сучаснае таварыства было створана намаганнямі краязнаўцаў і настаўнікаў, якія адчувалі недахоп выхаваўчага складніку ў турыстычнай дзейнасці тагачаснага Польскага турыстычна-краязнаўчага таварыства, а таксама работнікамі турыстычнай галіны (напрыклад, з бюро «Almatur»). Ініцыятыва ўзнікла ў асяроддзі такіх гарадоў, як [[Зялёна Гура]], [[Познань]] і [[Шчэцін]]. Сёння арганізацыя з'яўляецца адным з пачынальнікаў спецыялізаванага адпачынку для дзяцей з неблаганадзейных сем'яў, займаецца падрыхтоўкай экскурсаводаў, кіраўнікоў турыстычных груп і выхавацеляў летнікаў. Таварыства ўтрымлівае сезонныя базы для дзяцей і моладзі ў гарах ([[Паляніца-Здруй]], [[Вісла (горад)|Вісла]]) і на ўзбярэжжы мора ([[Калабжэг]], [[Свежна (Заходнепаморскае ваяводства)|Свежна]] каля [[Камень Паморскі|Каменя Паморскага]], [[Леба]]). У краязнаўчай і даследчай дзейнасці важнае месца займае вывучэнне старых чыгуначных ліній, напрыклад, гісторыі [[Шпратаўская чыгунка|Шпратаўскай чыгункі]]. Штогод восенню ладзяцца краязнаўчыя злёты для дзяцей і моладзі. Арганізацыя з'яўляецца акцыянерам створанай ёю кампаніі «Poltur Polska», назва якой адсылае да даваеннага турыстычнага бюро таварыства. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Гужалоўскі А. А. |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=Мінск |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=Kulczycki Z. |загаловак=100 lat społecznej turystyki w Polsce |месца=Warszawa |выдавецтва=ZG PTTK |год=1973 |старонак= |ref=Kulczycki}} * {{кніга |аўтар=Kulczycki Z. |загаловак=Zarys historii turystyki w Polsce |месца=Warszawa |выдавецтва=Sport i Turystyka |год=1977 |старонак= |ref=KulczyckiZarys}} == Спасылкі == * [http://www.pttk.pl Афіцыйны сайт Польскага турыстычна-краязнаўчага таварыства] * {{cite web |url=http://khit.pttk.pl/ |title=Афіцыйны сайт Камісіі гісторыі і традыцый Галоўнага ўпраўлення PTTK |publisher=PTTK |date= |lang=pl |accessdate=2025-01-20}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Польшчы]] [[Катэгорыя:Турыстычныя арганізацыі Польшчы]] [[Катэгорыя:Гісторыя музейнай справы Беларусі]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1906 годзе]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1993 годзе]] oghaqlcwdfr2rjj261gtzyl77kf3az6 5133151 5133150 2026-04-27T21:48:11Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 крыніца — [[:pl:Polskie Towarzystwo Krajoznawcze]], дапоўнена 5133151 wikitext text/x-wiki {{Грамадская арганізацыя |назва = Польскае краязнаўчае таварыства |абрэвіятура = PTKraj. |назва на мове арыгінала = {{lang-pl|Polskie Towarzystwo Krajoznawcze}} |лагатып = Odznaka organizacyjna Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego.JPG |дата заснавання = 1906 (гістарычнае)<br>1993 (сучаснае) |кіраўнік = Мечыслаў Баніслаўскі (сучаснае) |месца знаходжання = [[Варшава]] (гістарычнае), [[Зялёна Гура]] (сучаснае), [[Польшча]] |сфера дзейнасці = [[Краязнаўства]], [[турызм]] }} [[Файл:Brok ok. 1909 (67907699).jpg|міні|250px|[[Замак плоцкіх біскупаў у Броку]] на паштоўцы Польскага краязнаўчага таварыства.]] '''По́льскае краязна́ўчае тавары́ства''' ({{lang-pl|Polskie Towarzystwo Krajoznawcze}}, скарочана ''PTKraj.'')&nbsp;— грамадская арганізацыя, якая ўзнікла ў [[1906]] годзе па ініцыятыве [[Аляксандр Яноўскі|Аляксандра Яноўскага]], [[Казімір Кульвеч|Казіміра Кульвеча]], [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]], [[Мікалай Вішніцкі|Мікалая Вішніцкага]] і іншых дзеячаў. Яна была заснавана ў [[Варшава|Варшаве]], а яе дзейнасць першапачаткова ахоплівала тэрыторыю расійскага падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. У міжваенны перыяд таварыства адыграла выключную ролю ў развіцці краязнаўства і музейнай справы ў тым ліку на тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. == Гістарычнае таварыства == Галоўным прапагандыстам ідэі польскага краязнаўства выступаў Аляксандр Яноўскі, чыноўнік [[Варшаўска-Венская чыгунка|Варшаўска-Венскай чыгункі]] ў [[Сасновец|Сасноўцы]], а пазней у Варшаве. Вырашальны ўплыў на фарміраванне яго поглядаў на краязнаўства аказала экскурсія ў [[Агжадзенец]] у 1885 годзе, падчас якой ён назіраў, як вясковыя хлопчыкі бяздумна знішчалі камянямі памятную шыльду над брамай замка. У варшаўскай кватэры Яноўскага збіраліся людзі, зацікаўленыя ў сумесных экскурсіях і пазнанні польскіх зямель. Менавіта там зарадзілася думка аб стварэнні краязнаўчай арганізацыі. Праект яе статута ў 1905 годзе падалі царскім уладам Аляксандр Яноўскі і [[Аляксандр Патак]]. Пад дакументам паставілі свае подпісы Аляксандр Яноўскі, [[Кароль Гофман]] і Казімір Кульвеч. Аднак толькі паслабленне царскага нацыянальнага ўціску ў выніку рэвалюцыйных падзей дазволіла давесці справу да канца. 27 кастрычніка 1906 года Варшаўскае губернскае ўпраўленне зацвердзіла статут арганізацыі, якая паставіла перад сабой наступную мэту: «…збіранне краязнаўчых звестак і іх распаўсюджванне сярод грамадскасці, а таксама фарміраванне навуковых збораў, якія датычацца польскіх зямель, арганізацыя экскурсій па краіне, стварэнне правінцыйных аддзяленняў, правядзенне краязнаўчых выстаў, апека над гістарычнымі помнікамі і адметнасцямі прыроды»{{sfn|Kulczycki|1973|с=48}}. Прыметнік «польскае» прысутнічаў у назве таварыства з самага пачатку, што падкрэслівала яго агульнанацыянальны характар. Сімвалам арганізацыі стаў значок з гербамі [[Варшава|Варшавы]], [[Кракаў|Кракава]] і [[Познань|Познані]] (як сталіц трох частак падзеленай краіны), змацаванымі абручом, у цэнтры якога размяшчаўся абрыс руін [[Замак Агжадзенец|замка ў Агжадзенцы]]. Галоўнай мэтай таварыства быў паказ прыгажосці польскай зямлі і абуджэнне патрыятычных пачуццяў праз пазнанне [[Польшча|Польшчы]]. Арганізацыя надавала вялікае значэнне выхаванню моладзі, таму шматлікія грамадскія дзеячы, у тым ліку [[Мечыслаў Арловіч]], узялі на сябе ролю экскурсаводаў і выхавацеляў. Таварыства актыўна займалася папулярызатарскай, выдавецкай і турыстычнай дзейнасцю. У прыватнасці, яно арганізоўвала краязнаўчыя музеі і кіравала імі. Сярод іх установы ў [[Каліш]]ы і [[Сувалкі|Сувалках]] (у 1908 годзе), [[Пётркаў Трыбунальскі|Пётркаве Трыбунальскім]] (у 1909 годзе), [[Ловіч]]ы (у 1910 годзе), [[Сандамір]]ы (у 1921 годзе), [[Навагруд (Падляскае ваяводства)|Навагрудзе над Наравам]] (у 1927 годзе) і [[Варка|Варцы]]. Іх зборы фарміраваліся мясцовымі членамі таварыства. Да 1939 года на тэрыторыі тагачаснай Польшчы паўстала каля дваццаці рэгіянальных музеяў{{sfn|KulczyckiZarys|1977|с=84}}. Акрамя таго, таварыства выдавала даведнікі, інфармацыйныя матэрыялы і паштоўкі, а з 1910 года&nbsp;— краязнаўчы штогоднік «[[Ziemia]]». На яго старонках публікавалі свае працы такія дзеячы, як [[Людвік Кшывіцкі]], [[Вацлаў Налкоўскі]], [[Яўген Ромер]], [[Людамір Савіцкі]] і [[Станіслаў Аўгуст Тугут]]<ref>''Krótki Przewodnik po Warszawie i okolicach'' napisał Stanisław Thugutt z 13 ilustracjami i planem miasta. Warszawa 1914 (ok. 70 s.).</ref>. Першае турыстычнае сховішча арганізацыі з’явілася ў вёсцы [[Свента Катажына (Свентакшыскае ваяводства)|Свента Катажына]] ля падножжа гары [[Лысіца (Свентакшыскія горы)|Лысіца]] ў [[Свентакшыскія горы|Свентакшыскіх гарах]]. Наступныя аб’екты будаваліся на прывабных для турыстаў нізінных тэрыторыях. == Дзейнасць у Заходняй Беларусі == Пасля заканчэння [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] і ўваходжання ў склад Польшчы тэрыторый [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], сістэма арганізацыі польскага краязнаўчага руху распаўсюдзілася сюды без змен і абмежаванняў. Ідэі агульнаеўрапейскага рэгіяналізму (папулярызацыя навуковых ведаў, вывучэнне правінцыі, абуджэнне мясцовай ініцыятывы) праводзіла ў жыццё менавіта Польскае краязнаўчае таварыства{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=127, 162}}. Ствараліся ваяводскія і павятовыя аддзяленні ПКТ, актыўна працавалі краязнаўчыя гурткі моладзі пры гімназіях і школах, выдаваліся краязнаўчыя часопісы, нарысы, хронікі работы таварыстваў{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=163-164}}. У 1936 годзе ў [[Навагрудскі павет (1921—1940)|Навагрудскім]] аддзяленні ПКТ налічвалася 208 сяброў, у [[Беластоцкі павет (1919—1939)|Беластоцкім]] — 79, [[Вілейскі павет (1920—1940)|Віленскім]] — 63, [[Пінскі павет (1921—1940)|Пінскім]] — 41, [[Слонімскі павет (1921—1940)|Слонімскім]] — 35, [[Баранавіцкі павет (1919—1940)|Баранавіцкім]] — 30, [[Ваўкавыскі павет (1921—1940)|Ваўкавыскім]] і [[Браслаўскі павет (1921—1940)|Браслаўскім]] — па 24, [[Гродзенскі павет (1921—1940)|Гродзенскім]] — 20, [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскім]] — 15, [[Свянцянскі павет (1921—1940)|Свянцянскім]] — 12, а таксама 41 сябра ў [[Глыбокае|Глыбоцкім]] аддзяленні{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=164}}. Значную ролю таварыства адыграла ў музейным будаўніцтве. Хуткае павелічэнне колькасці правінцыяльных музеяў абумовіла ўзнікненне ў 1927 годзе музейнай камісіі пры ПКТ на чале з выдатным тэарэтыкам музейнай справы прафесарам У. Антаневічам. Камісія распрацавала ўзорны статут краязнаўчага музея і ўніфікавала іх дзейнасць{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=128, 163}}. Намаганнямі ПКТ быў створаны шэраг музеяў на тэрыторыі сучаснай Беларусі: * У кастрычніку 1924 года Палескае краязнаўчае таварыства, якое з 1927 года стала Пінскім аддзяленнем ПКТ, прыняло рашэнне аб стварэнні [[Музей Беларускага Палесся|Палескага музея імя маршала Ю. Пілсудскага]] ў [[Пінск]]у пад кіраўніцтвам Р. Гарашкевіча, а затым — [[Дзмітрый Сяргеевіч Геаргіеўскі|Дзмітрыя Геаргіеўскага]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=129, 164}}. * У 1928 годзе быў утвораны Слонімскі аддзел ПКТ, які ўжо ў верасні 1929 года адкрыў [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей|Слонімскі краязнаўчы музей]] пад кіраўніцтвам апантанага даследчыка [[Іосіф Іосіфавіч Стаброўскі|І. І. Стаброўскага]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=134, 167}}. * У 1929 годзе было ўтворана Ваўкавыскае аддзяленне ПКТ на чале з інжынерам і фатографам [[Ч. Будын-Давідоўскі|Ч. Будынам-Давідоўскім]], якое распачало актыўную дзейнасць па вывучэнні мясцовых помнікаў і стварэнні ўласнага Ваўкавыскага краязнаўчага музея{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=135, 168}}. * У другой палове 1930-х гадоў актыўныя работы па камплектаванні музейных калекцый вялі аддзяленні ПКТ у [[Глыбокае|Глыбокім]] (пад кіраўніцтвам камісара аховы лясоў Л. Пякарскага) і [[Браслаў|Браславе]] (пад кіраўніцтвам школьнага інспектара І. Суі). Таксама збіраліся калекцыі пры аддзяленнях ПКТ у [[Ліда|Лідзе]], [[Дзісна|Дзісне]] і [[Брэст|Брэсце]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=135-136, 168-169}}. == Лёс пасля Другой сусветнай вайны == У 1945 годзе дзейнасць таварыства была адноўлена. Аднак з палітычных матываў, пад ціскам дзяржаўных улад, узнік праект ліквідацыі як Польскага краязнаўчага таварыства, так і [[Польскае татранскае таварыства|Польскага татранскага таварыства]] дзеля стварэння адзінай турыстычнай арганізацыі ў Польшчы. 16 снежня 1950 года адбыліся два асобныя з’езды абедзвюх арганізацый, якія прынялі незалежныя рашэнні аб уласным самароспуску. Наступным днём, 17 снежня 1950 года, група прыватных асоб заснавала [[Польскае турыстычна-краязнаўчае таварыства]] (PTTK). У новую структуру адмовіліся ўвайсці некаторыя вядомыя краязнаўцы, сярод якіх былі [[Леапольд Вэнжыновіч]] і [[Мечыслаў Арловіч]]. У дзеючым статуце PTTK зазначаецца, што сучаснае аб’яднанне з’яўляецца спадчыннікам ідэйных традыцый і юрыдычным правапераемнікам маёмасці гістарычнага краязнаўчага таварыства<ref name="statut_pttk">{{cite web |url=http://pttk.pl/pttk/przepisy/index.php?co=statut/ |title=Statut PTTK zarejestrowany przez Sąd Rejonowy dla miasta Stołecznego Warszawy, XII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego postanowieniem z dnia 23.02.2006 r. |publisher=PTTK |date=2006-02-23 |lang=pl |accessdate=2008-12-05}}</ref>. == Ганаровыя члены == * [[Аляксандр Валяр'ян Ябланоўскі]] (1909); * [[Браніслаў Хлябоўскі]] (1909); * [[Густаў Мантойфель]] (1909); * [[Тадэвуш Корзан]] (1912); * [[Браніслаў Знатовіч]] (1912); * [[Бенедыкт Дыбоўскі]] (1914); * [[Вандалін Шукевіч]] (1914); * [[Уладзіслаў Шайноха]] (1920); * [[Стэфан Жаромскі]] (1924); * [[Аляксандр Яноўскі]] (1927); * [[Кароль Гофман]] (1927); * [[Казімір Кульвеч]] (1927); * [[Міхал Равіта-Вітаноўскі]] (1927); * [[Тадэвуш Улошак]] (1927); * [[Антоні Альшакоўскі]] (1931); * [[Анеля Марыя Хмялінская]] (1932); * [[Севярын Удзеля]] (1936). == Сучаснае таварыства == У перыяд [[Трэцяя Рэч Паспалітая|Трэцяй Рэчы Паспалітай]], у 1993 годзе, было зарэгістравана новае аб’яднанне пад гістарычнай назвай «Польскае краязнаўчае таварыства». На сённяшні дзень яно мае статус [[Арганізацыя грамадскай карысці|арганізацыі грамадскай карысці]] (OPP). Сучаснае таварыства было створана намаганнямі краязнаўцаў і настаўнікаў, якія адчувалі недахоп выхаваўчага складніку ў турыстычнай дзейнасці тагачаснага Польскага турыстычна-краязнаўчага таварыства, а таксама работнікамі турыстычнай галіны (напрыклад, з бюро «Almatur»). Ініцыятыва ўзнікла ў асяроддзі такіх гарадоў, як [[Зялёна Гура]], [[Познань]] і [[Шчэцін]]. Сёння арганізацыя з’яўляецца адным з пачынальнікаў спецыялізаванага адпачынку для дзяцей з неблаганадзейных сем’яў, займаецца падрыхтоўкай экскурсаводаў, кіраўнікоў турыстычных груп і выхавацеляў летнікаў. Таварыства ўтрымлівае сезонныя базы для дзяцей і моладзі ў гарах ([[Паляніца-Здруй]], [[Вісла (горад)|Вісла]]) і на ўзбярэжжы мора ([[Калабжэг]], [[Свежна (Заходнепаморскае ваяводства)|Свежна]] каля [[Камень Паморскі|Каменя Паморскага]], [[Леба]]). У краязнаўчай і даследчай дзейнасці важнае месца займае вывучэнне старых чыгуначных ліній, напрыклад, гісторыі [[Шпратаўская чыгунка|Шпратаўскай чыгункі]]. Штогод восенню ладзяцца краязнаўчыя злёты для дзяцей і моладзі. Арганізацыя з’яўляецца акцыянерам створанай ёю кампаніі «Poltur Polska», назва якой адсылае да даваеннага турыстычнага бюро таварыства. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Гужалоўскі А. А. |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=Мінск |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=Kulczycki Z. |загаловак=100 lat społecznej turystyki w Polsce |месца=Warszawa |выдавецтва=ZG PTTK |год=1973 |старонак= |ref=Kulczycki}} * {{кніга |аўтар=Kulczycki Z. |загаловак=Zarys historii turystyki w Polsce |месца=Warszawa |выдавецтва=Sport i Turystyka |год=1977 |старонак= |ref=KulczyckiZarys}} == Спасылкі == * [http://www.pttk.pl Афіцыйны сайт Польскага турыстычна-краязнаўчага таварыства] * {{cite web |url=http://khit.pttk.pl/ |title=Афіцыйны сайт Камісіі гісторыі і традыцый Галоўнага ўпраўлення PTTK |publisher=PTTK |date= |lang=pl |accessdate=2025-01-20}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Польшчы]] [[Катэгорыя:Турыстычныя арганізацыі Польшчы]] [[Катэгорыя:Гісторыя музейнай справы Беларусі]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1906 годзе]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1993 годзе]] 2fexrogu6js219ruflugl788zrg8961 5133228 5133151 2026-04-28T08:44:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Дзейнасць у Заходняй Беларусі */ 5133228 wikitext text/x-wiki {{Грамадская арганізацыя |назва = Польскае краязнаўчае таварыства |абрэвіятура = PTKraj. |назва на мове арыгінала = {{lang-pl|Polskie Towarzystwo Krajoznawcze}} |лагатып = Odznaka organizacyjna Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego.JPG |дата заснавання = 1906 (гістарычнае)<br>1993 (сучаснае) |кіраўнік = Мечыслаў Баніслаўскі (сучаснае) |месца знаходжання = [[Варшава]] (гістарычнае), [[Зялёна Гура]] (сучаснае), [[Польшча]] |сфера дзейнасці = [[Краязнаўства]], [[турызм]] }} [[Файл:Brok ok. 1909 (67907699).jpg|міні|250px|[[Замак плоцкіх біскупаў у Броку]] на паштоўцы Польскага краязнаўчага таварыства.]] '''По́льскае краязна́ўчае тавары́ства''' ({{lang-pl|Polskie Towarzystwo Krajoznawcze}}, скарочана ''PTKraj.'')&nbsp;— грамадская арганізацыя, якая ўзнікла ў [[1906]] годзе па ініцыятыве [[Аляксандр Яноўскі|Аляксандра Яноўскага]], [[Казімір Кульвеч|Казіміра Кульвеча]], [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]], [[Мікалай Вішніцкі|Мікалая Вішніцкага]] і іншых дзеячаў. Яна была заснавана ў [[Варшава|Варшаве]], а яе дзейнасць першапачаткова ахоплівала тэрыторыю расійскага падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. У міжваенны перыяд таварыства адыграла выключную ролю ў развіцці краязнаўства і музейнай справы ў тым ліку на тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. == Гістарычнае таварыства == Галоўным прапагандыстам ідэі польскага краязнаўства выступаў Аляксандр Яноўскі, чыноўнік [[Варшаўска-Венская чыгунка|Варшаўска-Венскай чыгункі]] ў [[Сасновец|Сасноўцы]], а пазней у Варшаве. Вырашальны ўплыў на фарміраванне яго поглядаў на краязнаўства аказала экскурсія ў [[Агжадзенец]] у 1885 годзе, падчас якой ён назіраў, як вясковыя хлопчыкі бяздумна знішчалі камянямі памятную шыльду над брамай замка. У варшаўскай кватэры Яноўскага збіраліся людзі, зацікаўленыя ў сумесных экскурсіях і пазнанні польскіх зямель. Менавіта там зарадзілася думка аб стварэнні краязнаўчай арганізацыі. Праект яе статута ў 1905 годзе падалі царскім уладам [[Аляксандр Яноўскі]] і [[Аляксандр Патак]]. Пад дакументам паставілі свае подпісы Аляксандр Яноўскі, [[Кароль Гофман]] і [[Казімір Кульвеч]]. Аднак толькі паслабленне царскага нацыянальнага ўціску ў выніку рэвалюцыйных падзей дазволіла давесці справу да канца. 27 кастрычніка 1906 года Варшаўскае губернскае ўпраўленне зацвердзіла статут арганізацыі, якая паставіла перад сабой наступную мэту: «…збіранне краязнаўчых звестак і іх распаўсюджванне сярод грамадскасці, а таксама фарміраванне навуковых збораў, якія датычацца польскіх зямель, арганізацыя экскурсій па краіне, стварэнне правінцыйных аддзяленняў, правядзенне краязнаўчых выстаў, апека над гістарычнымі помнікамі і адметнасцямі прыроды»{{sfn|Kulczycki|1973|с=48}}. Прыметнік «польскае» прысутнічаў у назве таварыства з самага пачатку, што падкрэслівала яго агульнанацыянальны характар. Сімвалам арганізацыі стаў значок з гербамі [[Варшава|Варшавы]], [[Кракаў|Кракава]] і [[Познань|Познані]] (як сталіц трох частак падзеленай краіны), змацаванымі абручом, у цэнтры якога размяшчаўся абрыс руін [[Замак Агжадзенец|замка ў Агжадзенцы]]. Галоўнай мэтай таварыства быў паказ прыгажосці польскай зямлі і абуджэнне патрыятычных пачуццяў праз пазнанне [[Польшча|Польшчы]]. Арганізацыя надавала вялікае значэнне выхаванню моладзі, таму шматлікія грамадскія дзеячы, у тым ліку [[Мечыслаў Арловіч]], узялі на сябе ролю экскурсаводаў і выхавацеляў. Таварыства актыўна займалася папулярызатарскай, выдавецкай і турыстычнай дзейнасцю. У прыватнасці, яно арганізоўвала краязнаўчыя музеі і кіравала імі. Сярод іх установы ў [[Каліш]]ы і [[Сувалкі|Сувалках]] (у 1908 годзе), [[Пётркаў Трыбунальскі|Пётркаве Трыбунальскім]] (у 1909 годзе), [[Ловіч]]ы (у 1910 годзе), [[Сандамір]]ы (у 1921 годзе), [[Навагруд (Падляскае ваяводства)|Навагрудзе над Наравам]] (у 1927 годзе) і [[Варка|Варцы]]. Іх зборы фарміраваліся мясцовымі членамі таварыства. Да 1939 года на тэрыторыі тагачаснай Польшчы паўстала каля дваццаці рэгіянальных музеяў{{sfn|KulczyckiZarys|1977|с=84}}. Акрамя таго, таварыства выдавала даведнікі, інфармацыйныя матэрыялы і паштоўкі, а з 1910 года&nbsp;— краязнаўчы штогоднік «[[Ziemia]]». На яго старонках публікавалі свае працы такія дзеячы, як [[Людвік Кшывіцкі]], [[Вацлаў Налкоўскі]], [[Яўген Ромер]], [[Людамір Савіцкі]] і [[Станіслаў Аўгуст Тугут]]<ref>''Krótki Przewodnik po Warszawie i okolicach'' napisał Stanisław Thugutt z 13 ilustracjami i planem miasta. Warszawa 1914 (ok. 70 s.).</ref>. Першае турыстычнае сховішча арганізацыі з’явілася ў вёсцы [[Свента Катажына (Свентакшыскае ваяводства)|Свента Катажына]] ля падножжа гары [[Лысіца (Свентакшыскія горы)|Лысіца]] ў [[Свентакшыскія горы|Свентакшыскіх гарах]]. Наступныя аб’екты будаваліся на прывабных для турыстаў нізінных тэрыторыях. == Дзейнасць у Заходняй Беларусі == Пасля заканчэння [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] і ўваходжання ў склад Польшчы тэрыторый [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], сістэма арганізацыі польскага краязнаўчага руху распаўсюдзілася сюды без змен і абмежаванняў. Ідэі агульнаеўрапейскага рэгіяналізму (папулярызацыя навуковых ведаў, вывучэнне правінцыі, абуджэнне мясцовай ініцыятывы) праводзіла ў жыццё менавіта Польскае краязнаўчае таварыства{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=127, 162}}. Ствараліся ваяводскія і павятовыя аддзяленні ПКТ, актыўна працавалі краязнаўчыя гурткі моладзі пры гімназіях і школах, выдаваліся краязнаўчыя часопісы, нарысы, хронікі работы таварыстваў{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=163-164}}. У 1936 годзе ў [[Навагрудскі павет (1921—1940)|Навагрудскім]] аддзяленні ПКТ налічвалася 208 сяброў, у [[Беластоцкі павет (1919—1939)|Беластоцкім]] — 79, [[Вілейскі павет (1920—1940)|Віленскім]] — 63, [[Пінскі павет (1921—1940)|Пінскім]] — 41, [[Слонімскі павет (1921—1940)|Слонімскім]] — 35, [[Баранавіцкі павет (1919—1940)|Баранавіцкім]] — 30, [[Ваўкавыскі павет (1921—1940)|Ваўкавыскім]] і [[Браслаўскі павет (1921—1940)|Браслаўскім]] — па 24, [[Гродзенскі павет (1921—1940)|Гродзенскім]] — 20, [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскім]] — 15, [[Свянцянскі павет (1921—1940)|Свянцянскім]] — 12, а таксама 41 сябра ў [[Глыбокае|Глыбоцкім]] аддзяленні{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=164}}. Значную ролю таварыства адыграла ў музейным будаўніцтве. Хуткае павелічэнне колькасці правінцыяльных музеяў абумовіла ўзнікненне ў 1927 годзе музейнай камісіі пры ПКТ на чале з выдатным тэарэтыкам музейнай справы прафесарам У. Антаневічам. Камісія распрацавала ўзорны статут краязнаўчага музея і ўніфікавала іх дзейнасць{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=128, 163}}. Намаганнямі ПКТ быў створаны шэраг музеяў на тэрыторыі сучаснай Беларусі: * У кастрычніку 1924 года Палескае краязнаўчае таварыства, якое з 1927 года стала Пінскім аддзяленнем ПКТ, прыняло рашэнне аб стварэнні [[Музей Беларускага Палесся|Палескага музея імя маршала Ю. Пілсудскага]] ў [[Пінск]]у пад кіраўніцтвам Р. Гарашкевіча, а затым — [[Дзмітрый Сяргеевіч Геаргіеўскі|Дзмітрыя Геаргіеўскага]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=129, 164}}. * У 1928 годзе быў утвораны Слонімскі аддзел ПКТ, які ўжо ў верасні 1929 года адкрыў [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей|Слонімскі краязнаўчы музей]] пад кіраўніцтвам апантанага даследчыка [[Іосіф Іосіфавіч Стаброўскі|І. І. Стаброўскага]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=134, 167}}. * У 1929 годзе было ўтворана Ваўкавыскае аддзяленне ПКТ на чале з інжынерам і фатографам [[Ч. Будын-Давідоўскі|Ч. Будынам-Давідоўскім]], якое распачало актыўную дзейнасць па вывучэнні мясцовых помнікаў і стварэнні ўласнага Ваўкавыскага краязнаўчага музея{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=135, 168}}. * У другой палове 1930-х гадоў актыўныя работы па камплектаванні музейных калекцый вялі аддзяленні ПКТ у [[Глыбокае|Глыбокім]] (пад кіраўніцтвам камісара аховы лясоў Л. Пякарскага) і [[Браслаў|Браславе]] (пад кіраўніцтвам школьнага інспектара І. Суі). Таксама збіраліся калекцыі пры аддзяленнях ПКТ у [[Ліда|Лідзе]], [[Дзісна|Дзісне]] і [[Брэст|Брэсце]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=135-136, 168-169}}. == Лёс пасля Другой сусветнай вайны == У 1945 годзе дзейнасць таварыства была адноўлена. Аднак з палітычных матываў, пад ціскам дзяржаўных улад, узнік праект ліквідацыі як Польскага краязнаўчага таварыства, так і [[Польскае татранскае таварыства|Польскага татранскага таварыства]] дзеля стварэння адзінай турыстычнай арганізацыі ў Польшчы. 16 снежня 1950 года адбыліся два асобныя з’езды абедзвюх арганізацый, якія прынялі незалежныя рашэнні аб уласным самароспуску. Наступным днём, 17 снежня 1950 года, група прыватных асоб заснавала [[Польскае турыстычна-краязнаўчае таварыства]] (PTTK). У новую структуру адмовіліся ўвайсці некаторыя вядомыя краязнаўцы, сярод якіх былі [[Леапольд Вэнжыновіч]] і [[Мечыслаў Арловіч]]. У дзеючым статуце PTTK зазначаецца, што сучаснае аб’яднанне з’яўляецца спадчыннікам ідэйных традыцый і юрыдычным правапераемнікам маёмасці гістарычнага краязнаўчага таварыства<ref name="statut_pttk">{{cite web |url=http://pttk.pl/pttk/przepisy/index.php?co=statut/ |title=Statut PTTK zarejestrowany przez Sąd Rejonowy dla miasta Stołecznego Warszawy, XII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego postanowieniem z dnia 23.02.2006 r. |publisher=PTTK |date=2006-02-23 |lang=pl |accessdate=2008-12-05}}</ref>. == Ганаровыя члены == * [[Аляксандр Валяр'ян Ябланоўскі]] (1909); * [[Браніслаў Хлябоўскі]] (1909); * [[Густаў Мантойфель]] (1909); * [[Тадэвуш Корзан]] (1912); * [[Браніслаў Знатовіч]] (1912); * [[Бенедыкт Дыбоўскі]] (1914); * [[Вандалін Шукевіч]] (1914); * [[Уладзіслаў Шайноха]] (1920); * [[Стэфан Жаромскі]] (1924); * [[Аляксандр Яноўскі]] (1927); * [[Кароль Гофман]] (1927); * [[Казімір Кульвеч]] (1927); * [[Міхал Равіта-Вітаноўскі]] (1927); * [[Тадэвуш Улошак]] (1927); * [[Антоні Альшакоўскі]] (1931); * [[Анеля Марыя Хмялінская]] (1932); * [[Севярын Удзеля]] (1936). == Сучаснае таварыства == У перыяд [[Трэцяя Рэч Паспалітая|Трэцяй Рэчы Паспалітай]], у 1993 годзе, было зарэгістравана новае аб’яднанне пад гістарычнай назвай «Польскае краязнаўчае таварыства». На сённяшні дзень яно мае статус [[Арганізацыя грамадскай карысці|арганізацыі грамадскай карысці]] (OPP). Сучаснае таварыства было створана намаганнямі краязнаўцаў і настаўнікаў, якія адчувалі недахоп выхаваўчага складніку ў турыстычнай дзейнасці тагачаснага Польскага турыстычна-краязнаўчага таварыства, а таксама работнікамі турыстычнай галіны (напрыклад, з бюро «Almatur»). Ініцыятыва ўзнікла ў асяроддзі такіх гарадоў, як [[Зялёна Гура]], [[Познань]] і [[Шчэцін]]. Сёння арганізацыя з’яўляецца адным з пачынальнікаў спецыялізаванага адпачынку для дзяцей з неблаганадзейных сем’яў, займаецца падрыхтоўкай экскурсаводаў, кіраўнікоў турыстычных груп і выхавацеляў летнікаў. Таварыства ўтрымлівае сезонныя базы для дзяцей і моладзі ў гарах ([[Паляніца-Здруй]], [[Вісла (горад)|Вісла]]) і на ўзбярэжжы мора ([[Калабжэг]], [[Свежна (Заходнепаморскае ваяводства)|Свежна]] каля [[Камень Паморскі|Каменя Паморскага]], [[Леба]]). У краязнаўчай і даследчай дзейнасці важнае месца займае вывучэнне старых чыгуначных ліній, напрыклад, гісторыі [[Шпратаўская чыгунка|Шпратаўскай чыгункі]]. Штогод восенню ладзяцца краязнаўчыя злёты для дзяцей і моладзі. Арганізацыя з’яўляецца акцыянерам створанай ёю кампаніі «Poltur Polska», назва якой адсылае да даваеннага турыстычнага бюро таварыства. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Гужалоўскі А. А. |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=Мінск |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=Kulczycki Z. |загаловак=100 lat społecznej turystyki w Polsce |месца=Warszawa |выдавецтва=ZG PTTK |год=1973 |старонак= |ref=Kulczycki}} * {{кніга |аўтар=Kulczycki Z. |загаловак=Zarys historii turystyki w Polsce |месца=Warszawa |выдавецтва=Sport i Turystyka |год=1977 |старонак= |ref=KulczyckiZarys}} == Спасылкі == * [http://www.pttk.pl Афіцыйны сайт Польскага турыстычна-краязнаўчага таварыства] * {{cite web |url=http://khit.pttk.pl/ |title=Афіцыйны сайт Камісіі гісторыі і традыцый Галоўнага ўпраўлення PTTK |publisher=PTTK |date= |lang=pl |accessdate=2025-01-20}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Польшчы]] [[Катэгорыя:Турыстычныя арганізацыі Польшчы]] [[Катэгорыя:Гісторыя музейнай справы Беларусі]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1906 годзе]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1993 годзе]] nr6m77kl0rwvh6yveqe8w16a5dp5yqe 0 807064 5133186 2026-04-28T05:56:35Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{цёзкі2|Бронтэ}} {{Асоба}} '''Шарлота Бронтэ''' ({{lang-en|Charlotte Brontë}}; {{ДН|21|4|1816}}, Торнтан, [[Вялікабрытанія]] — {{ДС|31|3|1855}}, Хоэрт, Вялікабрытанія), псеўданім ''Карэр Бэл'' (Currer Bell) — англійская паэтэса, празаік, адна з самых вядомых прадстаўніц англійскага рамантызм...» 5133186 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бронтэ}} {{Асоба}} '''Шарлота Бронтэ''' ({{lang-en|Charlotte Brontë}}; {{ДН|21|4|1816}}, Торнтан, [[Вялікабрытанія]] — {{ДС|31|3|1855}}, Хоэрт, Вялікабрытанія), псеўданім ''Карэр Бэл'' (Currer Bell) — англійская паэтэса, празаік, адна з самых вядомых прадстаўніц англійскага рамантызму і рэалізму. Старэйшая сястра [[Эмілі Бронтэ]] і [[Эн Бронтэ]]. У траўні 1846 года Шарлота, Эмілі і Эн апублікавалі за свой кошт сумесны паэтычны зборнік пад псеўданімамі Карэр, Эліс і Эктан Бэл. Было прададзена толькі два экзэмпляры зборніка, сёстры працягнулі пісаць. Улетку 1846 года Шарлота пачала пошук выдаўцоў для раманаў Карэра, Эліса і Эктана Бэеаў «Настаўнік», «Навальнічны перавал» і «Агнес Грэй». {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Бронтэ}} tjwzpbn5sj76rd9g3himj2u7r9d1pij 0 807065 5133190 2026-04-28T06:06:09Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Джон Роберт Фаўлз''' ({{lang-en|John Robert Fowles}}; {{ДН|31|3|1926}}, [[Лі-он-Сі]], графства Эсекс — {{ДС|5|11|2005}}, Лайм-Рыджыс, графства Дорсет) — англійскі пісьменнік, раманіст, эсэіст. Адзін з выдатных прадстаўнікоў [[постмадэрнізм]]у ў літаратуры. {{DEFAULTSORT:Фаўлз}} Ка...» 5133190 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Джон Роберт Фаўлз''' ({{lang-en|John Robert Fowles}}; {{ДН|31|3|1926}}, [[Лі-он-Сі]], графства Эсекс — {{ДС|5|11|2005}}, Лайм-Рыджыс, графства Дорсет) — англійскі пісьменнік, раманіст, эсэіст. Адзін з выдатных прадстаўнікоў [[постмадэрнізм]]у ў літаратуры. {{DEFAULTSORT:Фаўлз}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі-постмадэрністы]] 7okk4yvygwpksk2uq4kkb2pn57pu7n0 5133192 5133190 2026-04-28T06:07:07Z Rymchonak 22863 5133192 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Джон Роберт Фаўлз''' ({{lang-en|John Robert Fowles}}; {{ДН|31|3|1926}}, [[Лі-он-Сі]], графства Эсекс — {{ДС|5|11|2005}}, Лайм-Рыджыс, графства Дорсет) — англійскі пісьменнік, раманіст, эсэіст. Адзін з выдатных прадстаўнікоў [[постмадэрнізм]]у ў літаратуры. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Фаўлз}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі-постмадэрністы]] rrsb2lcclynk66gbh1aih5ie9e1scp7 0 807066 5133208 2026-04-28T07:34:31Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79569365|Bitwa pod Dryhuczami]]» 5133208 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bitwa_auta_1920.png|справа|329x329пкс]] '''Бітва пад Дрыгучамі''' — частка вялікай бітвы над Аўтай . Баі паміж польскай групай падпалкоўніка Ежы Савы-Савіцкага і штурмавой групай савецкай 4-й арміі [[Яўген Мікалаевіч Сяргееў|Яўгена Сяргеева]] падчас ліпеньскага наступлення [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходняга фронту]] [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|Міхаіла Тухачэўскага]] падчас [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] . == Пазіцыя войскаў перад бітвай == [[Файл:Bitwa dryhucze 1920.png|міні|Бітва пад Дрыгучамі ліпень 1920]] Паўночна-ўсходні фронт генерала [[Станіслаў Шаптыцкі|Станіслава Шаптыцкага,]] які складаўся з 1-й і [[4-я армія (Войска Польскае)|4-й армій,]] меў каля 70 000 салдат і 460 гармат. 1-я армія генерала Густава Зыгадловіча мела 34 000 салдат і 186 гармат. Яна была згрупавана наступным чынам: * На левым крыле, у перамычцы паміж [[Дзвіна|ракой Дзвіна]] і возерам [[Ельня (возера)|Ельня]], разгарнулася група падпалкоўніка Ежы Савы-Савіцкага, якая складалася з 33-га пяхотнага палка, 3-га батальёна 155-га пяхотнага палка, эскадрону 18 палка ўланаў і 3 артылерыйскіх [[Батарэя (армія)|батарэй]]. * Група генерала Люцыяна Жалігоўскага, якая складалася з 8-й і 10-й пяхотных дывізій, абаранялася ў цэнтры групоўкі і прыкрывала кірунак [[Германавічы]] — [[Вільня]]. * Правым крылом арміі была група генерала Уладзіслава Енджэеўскага, якая складалася з 7-й рэзервовай брыгады і 9-й пяхотнай брыгады. [[4-я армія (Войска Польскае)|4-я армія]] генерала [[Станіслаў Шаптыцкі|Станіслава Шаптыцкага]] займала пазіцыі на поўдзень ад чыгуначнай лініі [[Полацк]] — [[Маладзечна (станцыя)|Маладэчна]]. Яе паўночнае крыло было сфарміравана групоўкай генерала [[Ян Рандкоўскі|Яна Рандкоўскага]], якая складалася з [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] і 11-й пяхотнай дывізіі . ; Чырвоная Армія [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходні фронт]] [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|Міхаіла Тухачэўскага]] налічваў прыблізна 150–160 тысяч салдат і меў 772 гарматы. ; План наступа Чырвонай арміі План Міхаіла Тухачэўскага прадугледжваў двухбаковы абход 1-й польскай арміі генерала Зыгадловіча, яе акружэнне і знішчэнне ў раёне [[Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)|Лужкі]] – [[Глыбокае]]. * 4-я армія [[Яўген Мікалаевіч Сяргееў|Яўгена Сяргеева]], якая складалася з 12-й, 18-й і 3-й стралковых дывізій, і 164-я брыгада з [[3-і кавалерыйскі корпус|3-м]] [[3-і кавалерыйскі корпус|Гайскім кавалерыйскім корпусам,]] які складаўся з 10-й і 15-й кавалерыйскіх дывізій, павінны былі наступаць паміж [[Дзвіна|Дзвіной]] і [[Дзісна|Дзіснай]] праз [[Дрыгучы]] — [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыну]] — [[Германавічы]] і знішчыць левае крыло 1-й польскай арміі. * 3-я армія [[Уладзімір Саламонавіч Лазарэвіч|Уладзіміра Лазаравіча]], якая складалася з 5-й, 6-й, 21-й і 56-й стралковых дывізій, мела задачу атакаваць з поўдня праз [[Докшыцы]] — [[Параф’янава (Параф’янаўскі сельсавет)|Параф'янава]] і знішчыць правае крыло войскаў генерала Жыгадловіча. * 15-я армія [[Аўгуст Корк|Аўгуста Корка]], якая складалася з 4-й, 11-й, 15-й, 16-й, 33-й і 54-й стралковых дывізій, павінна была ажыццявіць [[Наступ|падтрымліваючую атаку]] ў цэнтры, уступіць у бой з польскімі часткамі і не дапусціць перакідання рэзерваў на флангі, якія знаходзіліся пад пагрозай. * [[Беларуска-літоўская армія|16-я армія]] павінна была 5-6 ліпеня пераправіцца праз раку Бярэзіну і прасунуцца ў напрамку [[Чэрвень (горад)|Ігумена]]. Усімі наступальнымі сіламі камандаваў камандуючы [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходнім фронтам]] [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|Міхаіл Тухачэўскі]]. == Ход бітвы == 4 ліпеня 1920 года войскі [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходняга фронту]] Міхаіла Тухачэўскага пачалі [[Наступ|наступленне]]. 4-я армія Сяргеева, якая складала паўночны фланг, ударыла паміж [[Дзвіна|Дзвіной]] і [[Дзісна (рака)|Дзісной]]. Яе галоўная ўдарная група складалася з 12-й і 53-й стралковых дывізій і [[3-і кавалерыйскі корпус|3-га кавалерыйскага корпуса]] [[Гая Дзмітрыевіч Гай|Гая]]. Задачай групы быў прарыў польскага фронту на перамычцы паміж Дзвіной і возерам [[Ельня (возера)|Ельня]] ў раёне Дрыгучоў, а затым прасоўванне праз [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыну]] ў тыл 1-й польскай арміі каля [[Глыбокае|Глыбокага]]. На левым флангу арміі генерала Жыгадловіча часткі групы падпалкоўніка Савы-Савіцкага абаранялі ўчастак шырынёй прыблізна 5 км ад хутара Дрыгучы на рацэ Дзвіна да балот возера Ельня. Акопы першай лініі займаў 3-і батальён 33-га пяхотнага палка на ўчастку [[Дрыгучы]]–[[Саўчанкі (Мёрскі раён)|Саўчанкі]] і 2 гі батальён 33-га пяхотнага палка на ўчастку [[Саўчанкі (Мёрскі раён)|Саўчанкі]]–Гулькі– [[Галінова (Мёрскі раён)|Галінова]] . Рэзерв складаўся з 1/33-га пяхотнага палка, 3/155-га пяхотнага палка і батальёна 18-га палка ўланаў. А 3-й гадзіне ночы савецкая штурмавая група атакавала пярамычкі паміж азёрамі. Артылерыйскі агонь змятаў калючы дрот, усе дроты [[Тэлефон|тэлефоннай сувязі]] абаронцаў былі перарваныя, а акопы ў многіх месцах былі засыпаныя. Савецкая пяхота некалькімі хвалямі атакавала 3-ці батальён 33-га пяхотнага палка паміж Дрыгучамі і Саўчанкамі. Праз гадзіну боя польскі батальён [[Адступленне|адышоў]] да [[Клёміна|Клеміна]] . 2-гі батальён, які абараняў участак [[Галінова (Мёрскі раён)|Галіна]] — Саўчанкі, таксама пачаў адыход. У гэты момант капітан Стэфан Грынявецкі, камандуючы 33-м пяхотным палком, увёў у бой рэзервовы 1-ы батальён з раёна [[Pierasłowa (sielsowiet Turkowa)|Пераслаўка]] — Марозы. 1-ы батальён разам з 2-м батальёнам адбілі страчаныя акопы. У наступныя гадзіны роты 33-га пяхотнага палка сямнаццаць разоў контратакавалі штыкамі. Каля 16:00 дзве савецкія [[Брыгада (войска)|брыгады]] 3-га кавалерыйскага корпуса адышлі ў тыл польскіх войскаў. У бой уступіў рэзервовая III/155-ы пяхотны полк. Камандзір батальёна, лейтэнант Антоні Шыфтэр, і камандзір 11-й роты, другі лейтэнант Ян Папроцкі, былі параненыя. Камандзір 12-й роты, другі лейтэнант Мячыслаў Кавальскі, быў захоплены ў палон і неўзабаве забіты. Перад пачаткам адступлення прапаршчык [[Stanisław Sobkowiak|Станіслаў Сабкавяк]] падарваў свой уласны склад боепрыпасаў, адбіўшы ў салдат Чырвонай Арміі жаданне пераследваць яго. У гэтай сітуацыі падпалкоўнік Савіцкі загадаў усім падраздзяленням групы адысці на лінію [[Мёры]] — [[Браслаў]]. 33-ці полк страціў палову свайго асабістага складу, а яго 3-ці батальён — да 70% салдат. У III/155 пяхотным палку засталося ўсяго некалькі дзясяткаў салдат. 5 ліпеня 33-ці полк працягнуў адступленне, а дзеянні па затрымцы пераняла 1-я дывізія 18-га палка ўланаў пад камандаваннем лейтэнанта Тадэвуша Мінцэра. [[Дывізіён|Дывізія]] ўтрымлівала броды на [[Вята (рака)|Вяце]] і, змагаючыся ў адзіночку, на некалькі гадзін спыніла прасоўванне савецкай 15-й кавалерыйскай дывізіі. Пасля шматлікіх спроб прарвацца з акружэння польскія [[Уланы|ўланы]] былі прыціснутыя каля [[Друя|ракі]] [[Друйка (рака)|Друя]] да [[Дзвіна|ракі Дзвіна]]. Нягледзячы на ціск праціўніка, ім удалося пераправіцца з конямі, зброяй і боепрыпасамі ў [[Латвія|Латвію]]. Там яны былі інтэрнаваны, але большасць з іх уцякла і вярнулася ў Польшчу перад [[Варшаўская бітва (1920)|бітвай на Вісле]]. У другой палове дня па загаду камандуючага фронтам генерала Шаптыцкага 1-я армія пачала адыходзіць да лініі Мільча – [[Будслаў]] – [[Паставы]] – [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]]. == Баланс баёў == Сілы групы падпалкоўніка Ежы Савы-Савіцкага пацярпелі паражэнне на першай лініі абароны. Аднак іх жорсткі супраціў пад Дрыгучамі перашкодзіў хуткай рэалізацыі плана Міхаіла Тухачэўскага па абыходзе 1-й арміі генерала Зыгадловіча з поўначы. Нягледзячы на тое, што 12-я і 53-я стралковыя дывізіі пачалі свой марш на [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыну]] на другі дзень аперацыі, затрымка дазволіла 8-й польскай пяхотнай дывізіі адрэзаць ім шлях пад Пагостам. Жорсткі супраціў польскага 33 пяхотнага палка сцягнуў на сябе большую частку 8-й чырвонай дывізіі. Страты Польскага войска і Чырвонай арміі пад Дрыгучамі невядомыя. == Зноскі == == Бібліяграфія == * Janusz Cisek, Konrad Paduszek, Tadeusz Rawski: Wojna polsko-sowiecka 1919–1921. Warszawa: Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2010. * Józef Ciapka: Zarys historii wojennej 33-go pułku piechoty. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Jerzy Dobiecki, Michał Kłopotowski: Zarys historji wojennej 18-go pułku ułanów pomorskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Otton Laskowski (red.): Encyklopedia wojskowa. T. I. Warszawa: Wydawnictwo Towarzystwa Wiedzy Wojskowej i Wojskowego Instytutu Naukowo-Wydawniczego, 1931. * Janusz Odziemkowski. Bitwa nad Autą, 4–6 lipca 1920 roku. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 14(65)/1 (243), s. 51–74, 2013. Warszawa: Wydawnictwo Czasopisma Wojskowe. ISSN 0043-7182.  * Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko-rosyjskiej 1919–1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8. * Janusz Odziemkowski: Leksykon bitew polskich 1914–1920. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1998. ISBN 83-85621-46-6. * Józef Piłsudski, Michaił Tuchaczewski: „Rok 1920”. „Pochód za Wisłę”. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1989. ISBN 83-218-0777-1. * Bronisław Prugar-Ketling (red.): Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937–1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992. * Tadeusz Przyjemski: Zarys historji wojennej 73-go pułku piechoty. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Bolesław Waligóra: Dzieje 85-go pułku Strzelców Wileńskich. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1928. * Wiesław Wysocki (red.): Szlakiem oręża polskiego; vademecum miejsc walk i budowli obronnych. T. 2, poza granicami współczesnej Polski. Warszawa: Wydawnictwo „Gamb”, 2005. ISBN 83-7399-050-X. [[Катэгорыя:Бітвы польска-савецкай вайны]] [[Катэгорыя:Міорскі раен]] [[Катэгорыя:Гісторыя Дзісенскага павету]] [[Катэгорыя:Дзісенскі павет міжваеннай Польшчы]] [[Катэгорыя:1 Літоўска Беларуская дывізія]] su4e1rq85bny5797w3vvb18z5ogk6w1 5133212 5133208 2026-04-28T07:53:45Z Voūk12 159072 5133212 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bitwa_auta_1920.png|справа|329x329пкс]] '''Бітва пад Дрыгучамі''' — частка вялікай бітвы на Аўце 4-6 ліпеня 1620 г. Баі паміж польскай групай падпалкоўніка Ежы Савы-Савіцкага і штурмавой групай савецкай 4-й арміі [[Яўген Мікалаевіч Сяргееў|Яўгена Сяргеева]] падчас ліпеньскага наступлення [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходняга фронту]] [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|Міхаіла Тухачэўскага]] падчас [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]]. == Пазіцыя войскаў перад бітвай == [[Файл:Bitwa dryhucze 1920.png|міні|Бітва пад Дрыгучамі ліпень 1920]] Паўночна-ўсходні фронт генерала [[Станіслаў Шаптыцкі|Станіслава Шаптыцкага,]] які складаўся з 1-й і [[4-я армія (Войска Польскае)|4-й армій,]] меў каля 70 000 салдат і 460 гармат<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 20}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Waligóra 1928, s. 249}}</ref>. 1-я армія генерала Густава Зыгадловіча мела 34 000 салдат і 186 гармат. Яна была згрупавана наступным чынам: * На левым крыле, у перамычцы паміж [[Дзвіна|ракой Дзвіна]] і возерам [[Ельня (возера)|Ельня]], разгарнулася група падпалкоўніка Ежы Савы-Савіцкага, якая складалася з 33-га пяхотнага палка, 3-га батальёна 155-га пяхотнага палка, эскадрону 18 палка ўланаў і 3 артылерыйскіх [[Батарэя (армія)|батарэй]]. * Група генерала Люцыяна Жалігоўскага, якая складалася з 8-й і 10-й пяхотных дывізій, абаранялася ў цэнтры групоўкі і прыкрывала кірунак [[Германавічы]] — [[Вільня]]. * Правым крылом арміі была група генерала Уладзіслава Енджэеўскага, якая складалася з 7-й рэзервовай брыгады і 9-й пяхотнай брыгады. [[4-я армія (Войска Польскае)|4-я армія]] генерала [[Станіслаў Шаптыцкі|Станіслава Шаптыцкага]] займала пазіцыі на поўдзень ад чыгуначнай лініі [[Полацк]] — [[Маладзечна (станцыя)|Маладэчна]]. Яе паўночнае крыло было сфарміравана групоўкай генерала [[Ян Рандкоўскі|Яна Рандкоўскага]], якая складалася з [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] і 11-й пяхотнай дывізіі . ; Чырвоная Армія [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходні фронт]] [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|Міхаіла Тухачэўскага]] налічваў прыблізна 150–160 тысяч салдат і меў 772 гарматы. ; План наступа Чырвонай арміі План Міхаіла Тухачэўскага прадугледжваў двухбаковы абход 1-й польскай арміі генерала Зыгадловіча, яе акружэнне і знішчэнне ў раёне [[Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)|Лужкі]] – [[Глыбокае]].<ref>{{Кніга|загаловак=Wysocki (red.) 2005, s. 17}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Laskowski (red.) 1931, s. 161}}</ref> * 4-я армія [[Яўген Мікалаевіч Сяргееў|Яўгена Сяргеева]], якая складалася з 12-й, 18-й і 3-й стралковых дывізій, і 164-я брыгада з [[3-і кавалерыйскі корпус|3-м]] [[3-і кавалерыйскі корпус|Гайскім кавалерыйскім корпусам,]] які складаўся з 10-й і 15-й кавалерыйскіх дывізій, павінны былі наступаць паміж [[Дзвіна|Дзвіной]] і [[Дзісна|Дзіснай]] праз [[Дрыгучы]] — [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыну]] — [[Германавічы]] і знішчыць левае крыло 1-й польскай арміі. * 3-я армія [[Уладзімір Саламонавіч Лазарэвіч|Уладзіміра Лазаравіча]], якая складалася з 5-й, 6-й, 21-й і 56-й стралковых дывізій, мела задачу атакаваць з поўдня праз [[Докшыцы]] — [[Параф’янава (Параф’янаўскі сельсавет)|Параф'янава]] і знішчыць правае крыло войскаў генерала Жыгадловіча. * 15-я армія [[Аўгуст Корк|Аўгуста Корка]], якая складалася з 4-й, 11-й, 15-й, 16-й, 33-й і 54-й стралковых дывізій, павінна была ажыццявіць [[Наступ|падтрымліваючую атаку]] ў цэнтры, уступіць у бой з польскімі часткамі і не дапусціць перакідання рэзерваў на флангі, якія знаходзіліся пад пагрозай<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 20}}</ref>. * [[Беларуска-літоўская армія|16-я армія]] павінна была 5-6 ліпеня пераправіцца праз раку Бярэзіну і прасунуцца ў напрамку [[Чэрвень (горад)|Ігумена]]. Усімі наступальнымі сіламі камандаваў камандуючы [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходнім фронтам]] [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|Міхаіл Тухачэўскі]]<ref>{{Кніга|загаловак=Cisek, Paduszek i Rawski 2010, s. 47}}</ref>. == Ход бітвы == 4 ліпеня 1920 года войскі [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходняга фронту]] Міхаіла Тухачэўскага пачалі [[Наступ|наступленне]]<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 21}}</ref>. 4-я армія Сяргеева, якая складала паўночны фланг, ударыла паміж [[Дзвіна|Дзвіной]] і [[Дзісна (рака)|Дзісной]]<ref>{{Кніга|загаловак=Wysocki (red.) 2005, s. 107}}</ref>. Яе галоўная ўдарная група складалася з 12-й і 53-й стралковых дывізій і [[3-і кавалерыйскі корпус|3-га кавалерыйскага корпуса]] [[Гая Дзмітрыевіч Гай|Гая]]. Задачай групы быў прарыў польскага фронту на перамычцы паміж Дзвіной і возерам [[Ельня (возера)|Ельня]] ў раёне Дрыгучоў, а затым прасоўванне праз [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыну]] ў тыл 1-й польскай арміі каля [[Глыбокае|Глыбокага]]. На левым флангу арміі генерала Жыгадловіча часткі групы падпалкоўніка Савы-Савіцкага абаранялі ўчастак шырынёй прыблізна 5 км ад хутара Дрыгучы на рацэ Дзвіна да балот возера Ельня. Акопы першай лініі займаў 3-і батальён 33-га пяхотнага палка на ўчастку [[Дрыгучы]]–[[Саўчанкі (Мёрскі раён)|Саўчанкі]] і 2 гі батальён 33-га пяхотнага палка на ўчастку [[Саўчанкі (Мёрскі раён)|Саўчанкі]]–Гулькі– [[Галінова (Мёрскі раён)|Галінова]] . Рэзерв складаўся з 1/33-га пяхотнага палка, 3/155-га пяхотнага палка і батальёна 18-га палка ўланаў<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2013, s. 65}}</ref>. А 3-й гадзіне ночы савецкая штурмавая група атакавала пярамычкі паміж азёрамі. Артылерыйскі агонь змятаў калючы дрот, усе дроты [[Тэлефон|тэлефоннай сувязі]] абаронцаў былі перарваныя, а акопы ў многіх месцах былі засыпаныя. Савецкая пяхота некалькімі хвалямі атакавала 3-ці батальён 33-га пяхотнага палка паміж Дрыгучамі і Саўчанкамі. Праз гадзіну боя польскі батальён [[Адступленне|адышоў]] да [[Клёміна|Клеміна]] . 2-гі батальён, які абараняў участак [[Галінова (Мёрскі раён)|Галіна]] — Саўчанкі, таксама пачаў адыход. У гэты момант капітан Стэфан Грынявецкі, камандуючы 33-м пяхотным палком, увёў у бой рэзервовы 1-ы батальён з раёна [[Pierasłowa (sielsowiet Turkowa)|Пераслаўка]] — Марозы. 1-ы батальён разам з 2-м батальёнам адбілі страчаныя акопы<ref>{{Кніга|загаловак=Ciapka 1929, s. 22.}}</ref>. У наступныя гадзіны роты 33-га пяхотнага палка сямнаццаць разоў контратакавалі штыкамі<ref>{{Кніга|загаловак=Ciapka 1929, s. 23}}</ref>. Каля 16:00 дзве савецкія [[Брыгада (войска)|брыгады]] 3-га кавалерыйскага корпуса адышлі ў тыл польскіх войскаў. У бой уступіў рэзервовая III/155-ы пяхотны полк. Камандзір батальёна, лейтэнант Антоні Шыфтэр, і камандзір 11-й роты, другі лейтэнант Ян Папроцкі, былі параненыя. Камандзір 12-й роты, другі лейтэнант Мячыслаў Кавальскі, быў захоплены ў палон і неўзабаве забіты<ref>{{Кніга|загаловак=Przyjemski 1929, s. 16}}</ref>. Перад пачаткам адступлення прапаршчык [[Stanisław Sobkowiak|Станіслаў Сабкавяк]] падарваў свой уласны склад боепрыпасаў, адбіўшы ў салдат Чырвонай Арміі жаданне пераследваць яго. У гэтай сітуацыі падпалкоўнік Савіцкі загадаў усім падраздзяленням групы адысці на лінію [[Мёры]] — [[Браслаў]]. 33-ці полк страціў палову свайго асабістага складу, а яго 3-ці батальён — да 70% салдат. У III/155 пяхотным палку засталося ўсяго некалькі дзясяткаў салдат<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 103}}</ref>. 5 ліпеня 33-ці полк працягнуў адступленне, а дзеянні па затрымцы пераняла 1-я дывізія 18-га палка ўланаў пад камандаваннем лейтэнанта Тадэвуша Мінцэра<ref>{{Кніга|загаловак=Wysocki (red.) 2005, s. 108}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Dobiecki i Kłopotowski 1929, s. 9}}</ref>. [[Дывізіён|Дывізія]] ўтрымлівала броды на [[Вята (рака)|Вяце]] і, змагаючыся ў адзіночку, на некалькі гадзін спыніла прасоўванне савецкай 15-й кавалерыйскай дывізіі. Пасля шматлікіх спроб прарвацца з акружэння польскія [[Уланы|ўланы]] былі прыціснутыя каля [[Друя|ракі]] [[Друйка (рака)|Друя]] да [[Дзвіна|ракі Дзвіна]]. Нягледзячы на ціск праціўніка, ім удалося пераправіцца з конямі, зброяй і боепрыпасамі ў [[Латвія|Латвію]]<ref>{{Кніга|загаловак=Dobiecki i Kłopotowski 1929, s. 10}}</ref>. Там яны былі інтэрнаваны, але большасць з іх уцякла і вярнулася ў Польшчу перад [[Варшаўская бітва (1920)|бітвай на Вісле]]<ref>{{Кніга|загаловак=Dobiecki i Kłopotowski 1929, s. 12–13}}</ref>. У другой палове дня па загаду камандуючага фронтам генерала Шаптыцкага 1-я армія пачала адыходзіць да лініі Мільча – [[Будслаў]] – [[Паставы]] – [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]]<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 104}}</ref>. == Баланс баёў == Сілы групы падпалкоўніка Ежы Савы-Савіцкага пацярпелі паражэнне на першай лініі абароны. Аднак іх жорсткі супраціў пад Дрыгучамі перашкодзіў хуткай рэалізацыі плана Міхаіла Тухачэўскага па абыходзе 1-й арміі генерала Зыгадловіча з поўначы<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 1998, s. 43}}</ref>. Нягледзячы на тое, што 12-я і 53-я стралковыя дывізіі пачалі свой марш на [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыну]] на другі дзень аперацыі, затрымка дазволіла 8-й польскай пяхотнай дывізіі адрэзаць ім шлях пад Пагостам. Жорсткі супраціў польскага 33 пяхотнага палка сцягнуў на сябе большую частку 8-й чырвонай дывізіі. Страты Польскага войска і Чырвонай арміі пад Дрыгучамі невядомыя<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 104}}</ref>. == Зноскі == == Бібліяграфія == * Janusz Cisek, Konrad Paduszek, Tadeusz Rawski: Wojna polsko-sowiecka 1919–1921. Warszawa: Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2010. * Józef Ciapka: Zarys historii wojennej 33-go pułku piechoty. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Jerzy Dobiecki, Michał Kłopotowski: Zarys historji wojennej 18-go pułku ułanów pomorskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Otton Laskowski (red.): Encyklopedia wojskowa. T. I. Warszawa: Wydawnictwo Towarzystwa Wiedzy Wojskowej i Wojskowego Instytutu Naukowo-Wydawniczego, 1931. * Janusz Odziemkowski. Bitwa nad Autą, 4–6 lipca 1920 roku. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 14(65)/1 (243), s. 51–74, 2013. Warszawa: Wydawnictwo Czasopisma Wojskowe. ISSN 0043-7182.  * Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko-rosyjskiej 1919–1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8. * Janusz Odziemkowski: Leksykon bitew polskich 1914–1920. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1998. ISBN 83-85621-46-6. * Józef Piłsudski, Michaił Tuchaczewski: „Rok 1920”. „Pochód za Wisłę”. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1989. ISBN 83-218-0777-1. * Bronisław Prugar-Ketling (red.): Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937–1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992. * Tadeusz Przyjemski: Zarys historji wojennej 73-go pułku piechoty. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Bolesław Waligóra: Dzieje 85-go pułku Strzelców Wileńskich. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1928. * Wiesław Wysocki (red.): Szlakiem oręża polskiego; vademecum miejsc walk i budowli obronnych. T. 2, poza granicami współczesnej Polski. Warszawa: Wydawnictwo „Gamb”, 2005. ISBN 83-7399-050-X. [[Катэгорыя:Бітвы польска-савецкай вайны]] [[Катэгорыя:Міорскі раен]] [[Катэгорыя:Гісторыя Дзісенскага павету]] [[Катэгорыя:Дзісенскі павет міжваеннай Польшчы]] [[Катэгорыя:1 Літоўска Беларуская дывізія]] 96sq1fk61b2j6y9v79g1vwmu065ffjv 5133213 5133212 2026-04-28T07:56:57Z Voūk12 159072 5133213 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bitwa_auta_1920.png|справа|329x329пкс]] '''Бітва пад Дрыгучамі''' — частка вялікай бітвы на Аўце 4-6 ліпеня 1620 г. Баі паміж польскай групай падпалкоўніка Ежы Савы-Савіцкага і штурмавой групай савецкай 4-й арміі [[Яўген Мікалаевіч Сяргееў|Яўгена Сяргеева]] падчас ліпеньскага наступлення [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходняга фронту]] [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|Міхаіла Тухачэўскага]] падчас [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]]. == Пазіцыя войскаў перад бітвай == [[Файл:Bitwa dryhucze 1920.png|міні|Бітва пад Дрыгучамі ліпень 1920]] Паўночна-ўсходні фронт генерала [[Станіслаў Шаптыцкі|Станіслава Шаптыцкага,]] які складаўся з 1-й і [[4-я армія (Войска Польскае)|4-й армій,]] меў каля 70 000 салдат і 460 гармат<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 20}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Waligóra 1928, s. 249}}</ref>. 1-я армія генерала Густава Зыгадловіча мела 34 000 салдат і 186 гармат. Яна была згрупавана наступным чынам: * На левым крыле, у перамычцы паміж [[Дзвіна|ракой Дзвіна]] і возерам [[Ельня (возера)|Ельня]], разгарнулася група падпалкоўніка Ежы Савы-Савіцкага, якая складалася з 33-га пяхотнага палка, 3-га батальёна 155-га пяхотнага палка, эскадрону 18 палка ўланаў і 3 артылерыйскіх [[Батарэя (армія)|батарэй]]. * Група генерала Люцыяна Жалігоўскага, якая складалася з 8-й і 10-й пяхотных дывізій, абаранялася ў цэнтры групоўкі і прыкрывала кірунак [[Германавічы]] — [[Вільня]]. * Правым крылом арміі была група генерала Уладзіслава Енджэеўскага, якая складалася з 7-й рэзервовай брыгады і 9-й пяхотнай брыгады. [[4-я армія (Войска Польскае)|4-я армія]] генерала [[Станіслаў Шаптыцкі|Станіслава Шаптыцкага]] займала пазіцыі на поўдзень ад чыгуначнай лініі [[Полацк]] — [[Маладзечна (станцыя)|Маладэчна]]. Яе паўночнае крыло было сфарміравана групоўкай генерала [[Ян Рандкоўскі|Яна Рандкоўскага]], якая складалася з [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] і 11-й пяхотнай дывізіі . ; Чырвоная Армія [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходні фронт]] [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|Міхаіла Тухачэўскага]] налічваў прыблізна 150–160 тысяч салдат і меў 772 гарматы. ; План наступа Чырвонай арміі План Міхаіла Тухачэўскага прадугледжваў двухбаковы абход 1-й польскай арміі генерала Зыгадловіча, яе акружэнне і знішчэнне ў раёне [[Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)|Лужкі]] – [[Глыбокае]].<ref>{{Кніга|загаловак=Wysocki (red.) 2005, s. 17}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Laskowski (red.) 1931, s. 161}}</ref> * 4-я армія [[Яўген Мікалаевіч Сяргееў|Яўгена Сяргеева]], якая складалася з 12-й, 18-й і 3-й стралковых дывізій, і 164-я брыгада з [[3-і кавалерыйскі корпус|3-м]] [[3-і кавалерыйскі корпус|Гайскім кавалерыйскім корпусам,]] які складаўся з 10-й і 15-й кавалерыйскіх дывізій, павінны былі наступаць паміж [[Дзвіна|Дзвіной]] і [[Дзісна|Дзіснай]] праз [[Дрыгучы]] — [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыну]] — [[Германавічы]] і знішчыць левае крыло 1-й польскай арміі. * 3-я армія [[Уладзімір Саламонавіч Лазарэвіч|Уладзіміра Лазаравіча]], якая складалася з 5-й, 6-й, 21-й і 56-й стралковых дывізій, мела задачу атакаваць з поўдня праз [[Докшыцы]] — [[Параф’янава (Параф’янаўскі сельсавет)|Параф'янава]] і знішчыць правае крыло войскаў генерала Жыгадловіча. * 15-я армія [[Аўгуст Корк|Аўгуста Корка]], якая складалася з 4-й, 11-й, 15-й, 16-й, 33-й і 54-й стралковых дывізій, павінна была ажыццявіць [[Наступ|падтрымліваючую атаку]] ў цэнтры, уступіць у бой з польскімі часткамі і не дапусціць перакідання рэзерваў на флангі, якія знаходзіліся пад пагрозай<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 20}}</ref>. * [[Беларуска-літоўская армія|16-я армія]] павінна была 5-6 ліпеня пераправіцца праз раку Бярэзіну і прасунуцца ў напрамку [[Чэрвень (горад)|Ігумена]]. Усімі наступальнымі сіламі камандаваў камандуючы [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходнім фронтам]] [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|Міхаіл Тухачэўскі]]<ref>{{Кніга|загаловак=Cisek, Paduszek i Rawski 2010, s. 47}}</ref>. == Ход бітвы == 4 ліпеня 1920 года войскі [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходняга фронту]] Міхаіла Тухачэўскага пачалі [[Наступ|наступленне]]<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 21}}</ref>. 4-я армія Сяргеева, якая складала паўночны фланг, ударыла паміж [[Дзвіна|Дзвіной]] і [[Дзісна (рака)|Дзісной]]<ref>{{Кніга|загаловак=Wysocki (red.) 2005, s. 107}}</ref>. Яе галоўная ўдарная група складалася з 12-й і 53-й стралковых дывізій і [[3-і кавалерыйскі корпус|3-га кавалерыйскага корпуса]] [[Гая Дзмітрыевіч Гай|Гая]]. Задачай групы быў прарыў польскага фронту на перамычцы паміж Дзвіной і возерам [[Ельня (возера)|Ельня]] ў раёне Дрыгучоў, а затым прасоўванне праз [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыну]] ў тыл 1-й польскай арміі каля [[Глыбокае|Глыбокага]]. На левым флангу арміі генерала Жыгадловіча часткі групы падпалкоўніка Савы-Савіцкага абаранялі ўчастак шырынёй прыблізна 5 км ад хутара Дрыгучы на рацэ Дзвіна да балот возера Ельня. Акопы першай лініі займаў 3-і батальён 33-га пяхотнага палка на ўчастку [[Дрыгучы]]–[[Саўчанкі (Мёрскі раён)|Саўчанкі]] і 2 гі батальён 33-га пяхотнага палка на ўчастку [[Саўчанкі (Мёрскі раён)|Саўчанкі]]–Гулькі– [[Галінова (Мёрскі раён)|Галінова]] . Рэзерв складаўся з 1/33-га пяхотнага палка, 3/155-га пяхотнага палка і батальёна 18-га палка ўланаў<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2013, s. 65}}</ref>. А 3-й гадзіне ночы савецкая штурмавая група атакавала пярамычкі паміж азёрамі. Артылерыйскі агонь змятаў калючы дрот, усе дроты [[Тэлефон|тэлефоннай сувязі]] абаронцаў былі перарваныя, а акопы ў многіх месцах былі засыпаныя. Савецкая пяхота некалькімі хвалямі атакавала 3-ці батальён 33-га пяхотнага палка паміж Дрыгучамі і Саўчанкамі. Праз гадзіну боя польскі батальён [[Адступленне|адышоў]] да [[Клёміна|Клеміна]] . 2-гі батальён, які абараняў участак [[Галінова (Мёрскі раён)|Галіна]] — Саўчанкі, таксама пачаў адыход. У гэты момант капітан Стэфан Грынявецкі, камандуючы 33-м пяхотным палком, увёў у бой рэзервовы 1-ы батальён з раёна [[Pierasłowa (sielsowiet Turkowa)|Пераслаўка]] — Марозы. 1-ы батальён разам з 2-м батальёнам адбілі страчаныя акопы<ref>{{Кніга|загаловак=Ciapka 1929, s. 22.}}</ref>. У наступныя гадзіны роты 33-га пяхотнага палка сямнаццаць разоў контратакавалі штыкамі<ref>{{Кніга|загаловак=Ciapka 1929, s. 23}}</ref>. Каля 16:00 дзве савецкія [[Брыгада (войска)|брыгады]] 3-га кавалерыйскага корпуса адышлі ў тыл польскіх войскаў. У бой уступіў рэзервовая III/155-ы пяхотны полк. Камандзір батальёна, лейтэнант Антоні Шыфтэр, і камандзір 11-й роты, другі лейтэнант Ян Папроцкі, былі параненыя. Камандзір 12-й роты, другі лейтэнант Мячыслаў Кавальскі, быў захоплены ў палон і неўзабаве забіты<ref>{{Кніга|загаловак=Przyjemski 1929, s. 16}}</ref>. Перад пачаткам адступлення прапаршчык [[Stanisław Sobkowiak|Станіслаў Сабкавяк]] падарваў свой уласны склад боепрыпасаў, адбіўшы ў салдат Чырвонай Арміі жаданне пераследваць яго. У гэтай сітуацыі падпалкоўнік Савіцкі загадаў усім падраздзяленням групы адысці на лінію [[Мёры]] — [[Браслаў]]. 33-ці полк страціў палову свайго асабістага складу, а яго 3-ці батальён — да 70% салдат. У III/155 пяхотным палку засталося ўсяго некалькі дзясяткаў салдат<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 103}}</ref>. 5 ліпеня 33-ці полк працягнуў адступленне, а дзеянні па затрымцы пераняла 1-я дывізія 18-га палка ўланаў пад камандаваннем лейтэнанта Тадэвуша Мінцэра<ref>{{Кніга|загаловак=Wysocki (red.) 2005, s. 108}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Dobiecki i Kłopotowski 1929, s. 9}}</ref>. [[Дывізіён|Дывізія]] ўтрымлівала броды на [[Вята (рака)|Вяце]] і, змагаючыся ў адзіночку, на некалькі гадзін спыніла прасоўванне савецкай 15-й кавалерыйскай дывізіі. Пасля шматлікіх спроб прарвацца з акружэння польскія [[Уланы|ўланы]] былі прыціснутыя каля [[Друя|ракі]] [[Друйка (рака)|Друя]] да [[Дзвіна|ракі Дзвіна]]. Нягледзячы на ціск праціўніка, ім удалося пераправіцца з конямі, зброяй і боепрыпасамі ў [[Латвія|Латвію]]<ref>{{Кніга|загаловак=Dobiecki i Kłopotowski 1929, s. 10}}</ref>. Там яны былі інтэрнаваны, але большасць з іх уцякла і вярнулася ў Польшчу перад [[Варшаўская бітва (1920)|бітвай на Вісле]]<ref>{{Кніга|загаловак=Dobiecki i Kłopotowski 1929, s. 12–13}}</ref>. У другой палове дня па загаду камандуючага фронтам генерала Шаптыцкага 1-я армія пачала адыходзіць да лініі Мільча – [[Будслаў]] – [[Паставы]] – [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]]<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 104}}</ref>. == Баланс баёў == Сілы групы падпалкоўніка Ежы Савы-Савіцкага пацярпелі паражэнне на першай лініі абароны. Аднак іх жорсткі супраціў пад Дрыгучамі перашкодзіў хуткай рэалізацыі плана Міхаіла Тухачэўскага па абыходзе 1-й арміі генерала Зыгадловіча з поўначы<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 1998, s. 43}}</ref>. Нягледзячы на тое, што 12-я і 53-я стралковыя дывізіі пачалі свой марш на [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыну]] на другі дзень аперацыі, затрымка дазволіла 8-й польскай пяхотнай дывізіі адрэзаць ім шлях пад Пагостам. Жорсткі супраціў польскага 33 пяхотнага палка сцягнуў на сябе большую частку 8-й чырвонай дывізіі. Страты Польскага войска і Чырвонай арміі пад Дрыгучамі невядомыя<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 104}}</ref>. == Зноскі == [[Катэгорыя:Бітвы польска-савецкай вайны]] [[Катэгорыя:Міорскі раен]] [[Катэгорыя:Гісторыя Дзісенскага павету]] [[Катэгорыя:Дзісенскі павет міжваеннай Польшчы]] [[Катэгорыя:1 Літоўска Беларуская дывізія]] <references /> == Бібліяграфія == * Janusz Cisek, Konrad Paduszek, Tadeusz Rawski: Wojna polsko-sowiecka 1919–1921. Warszawa: Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2010. * Józef Ciapka: Zarys historii wojennej 33-go pułku piechoty. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Jerzy Dobiecki, Michał Kłopotowski: Zarys historji wojennej 18-go pułku ułanów pomorskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Otton Laskowski (red.): Encyklopedia wojskowa. T. I. Warszawa: Wydawnictwo Towarzystwa Wiedzy Wojskowej i Wojskowego Instytutu Naukowo-Wydawniczego, 1931. * Janusz Odziemkowski. Bitwa nad Autą, 4–6 lipca 1920 roku. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 14(65)/1 (243), s. 51–74, 2013. Warszawa: Wydawnictwo Czasopisma Wojskowe. ISSN 0043-7182.  * Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko-rosyjskiej 1919–1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8. * Janusz Odziemkowski: Leksykon bitew polskich 1914–1920. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1998. ISBN 83-85621-46-6. * Józef Piłsudski, Michaił Tuchaczewski: „Rok 1920”. „Pochód za Wisłę”. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1989. ISBN 83-218-0777-1. * Bronisław Prugar-Ketling (red.): Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937–1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992. * Tadeusz Przyjemski: Zarys historji wojennej 73-go pułku piechoty. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Bolesław Waligóra: Dzieje 85-go pułku Strzelców Wileńskich. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1928. * Wiesław Wysocki (red.): Szlakiem oręża polskiego; vademecum miejsc walk i budowli obronnych. T. 2, poza granicami współczesnej Polski. Warszawa: Wydawnictwo „Gamb”, 2005. ISBN 83-7399-050-X. e0z9z8e3uml4p33dy3ahtux9feknyct 5133214 5133213 2026-04-28T07:59:34Z Voūk12 159072 5133214 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bitwa_auta_1920.png|справа|329x329пкс]] '''Бітва пад Дрыгучамі''' 4-5 ліпеня 1620 г. — частка вялікай бітвы на Аўце. Баі паміж польскай групай падпалкоўніка Ежы Савы-Савіцкага і штурмавой групай савецкай 4-й арміі [[Яўген Мікалаевіч Сяргееў|Яўгена Сяргеева]] падчас ліпеньскага наступлення [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходняга фронту]] [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|Міхаіла Тухачэўскага]] падчас [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]]. == Пазіцыя войскаў перад бітвай == [[Файл:Bitwa dryhucze 1920.png|міні|Бітва пад Дрыгучамі ліпень 1920]] Польскі паўночна-ўсходні фронт генерала [[Станіслаў Шаптыцкі|Станіслава Шаптыцкага,]] які складаўся з 1-й і [[4-я армія (Войска Польскае)|4-й армій,]] меў каля 70 000 салдат і 460 гармат<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 20}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Waligóra 1928, s. 249}}</ref>. 1-я армія генерала Густава Зыгадловіча мела 34 000 салдат і 186 гармат. Яна была згрупавана наступным чынам: * На левым крыле, у перамычцы паміж [[Дзвіна|ракой Дзвіна]] і возерам [[Ельня (возера)|Ельня]], разгарнулася група падпалкоўніка Ежы Савы-Савіцкага, якая складалася з 33-га пяхотнага палка, 3-га батальёна 155-га пяхотнага палка, эскадрону 18 палка ўланаў і 3 артылерыйскіх [[Батарэя (армія)|батарэй]]. * Група генерала Люцыяна Жалігоўскага, якая складалася з 8-й і 10-й пяхотных дывізій, абаранялася ў цэнтры групоўкі і прыкрывала кірунак [[Германавічы]] — [[Вільня]]. * Правым крылом арміі была група генерала Уладзіслава Енджэеўскага, якая складалася з 7-й рэзервовай брыгады і 9-й пяхотнай брыгады. [[4-я армія (Войска Польскае)|4-я армія]] генерала [[Станіслаў Шаптыцкі|Станіслава Шаптыцкага]] займала пазіцыі на поўдзень ад чыгуначнай лініі [[Полацк]] — [[Маладзечна (станцыя)|Маладэчна]]. Яе паўночнае крыло было сфарміравана групоўкай генерала [[Ян Рандкоўскі|Яна Рандкоўскага]], якая складалася з [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] і 11-й пяхотнай дывізіі . ; Чырвоная Армія [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходні фронт]] [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|Міхаіла Тухачэўскага]] налічваў прыблізна 150–160 тысяч салдат і меў 772 гарматы. ; План наступа Чырвонай арміі План Міхаіла Тухачэўскага прадугледжваў двухбаковы абход 1-й польскай арміі генерала Зыгадловіча, яе акружэнне і знішчэнне ў раёне [[Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)|Лужкі]] – [[Глыбокае]].<ref>{{Кніга|загаловак=Wysocki (red.) 2005, s. 17}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Laskowski (red.) 1931, s. 161}}</ref> * 4-я армія [[Яўген Мікалаевіч Сяргееў|Яўгена Сяргеева]], якая складалася з 12-й, 18-й і 3-й стралковых дывізій, і 164-я брыгада з [[3-і кавалерыйскі корпус|3-м]] [[3-і кавалерыйскі корпус|Гайскім кавалерыйскім корпусам,]] які складаўся з 10-й і 15-й кавалерыйскіх дывізій, павінны былі наступаць паміж [[Дзвіна|Дзвіной]] і [[Дзісна|Дзіснай]] праз [[Дрыгучы]] — [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыну]] — [[Германавічы]] і знішчыць левае крыло 1-й польскай арміі. * 3-я армія [[Уладзімір Саламонавіч Лазарэвіч|Уладзіміра Лазаравіча]], якая складалася з 5-й, 6-й, 21-й і 56-й стралковых дывізій, мела задачу атакаваць з поўдня праз [[Докшыцы]] — [[Параф’янава (Параф’янаўскі сельсавет)|Параф'янава]] і знішчыць правае крыло войскаў генерала Жыгадловіча. * 15-я армія [[Аўгуст Корк|Аўгуста Корка]], якая складалася з 4-й, 11-й, 15-й, 16-й, 33-й і 54-й стралковых дывізій, павінна была ажыццявіць [[Наступ|падтрымліваючую атаку]] ў цэнтры, уступіць у бой з польскімі часткамі і не дапусціць перакідання рэзерваў на флангі, якія знаходзіліся пад пагрозай<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 20}}</ref>. * [[Беларуска-літоўская армія|16-я армія]] павінна была 5-6 ліпеня пераправіцца праз раку Бярэзіну і прасунуцца ў напрамку [[Чэрвень (горад)|Ігумена]]. Усімі наступальнымі сіламі камандаваў камандуючы [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходнім фронтам]] [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|Міхаіл Тухачэўскі]]<ref>{{Кніга|загаловак=Cisek, Paduszek i Rawski 2010, s. 47}}</ref>. == Ход бітвы == 4 ліпеня 1920 года войскі [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходняга фронту]] Міхаіла Тухачэўскага пачалі [[Наступ|наступленне]]<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 21}}</ref>. 4-я армія Сяргеева, якая складала паўночны фланг, ударыла паміж [[Дзвіна|Дзвіной]] і [[Дзісна (рака)|Дзісной]]<ref>{{Кніга|загаловак=Wysocki (red.) 2005, s. 107}}</ref>. Яе галоўная ўдарная група складалася з 12-й і 53-й стралковых дывізій і [[3-і кавалерыйскі корпус|3-га кавалерыйскага корпуса]] [[Гая Дзмітрыевіч Гай|Гая]]. Задачай групы быў прарыў польскага фронту на перамычцы паміж Дзвіной і возерам [[Ельня (возера)|Ельня]] ў раёне Дрыгучоў, а затым прасоўванне праз [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыну]] ў тыл 1-й польскай арміі каля [[Глыбокае|Глыбокага]]. На левым флангу арміі генерала Жыгадловіча часткі групы падпалкоўніка Савы-Савіцкага абаранялі ўчастак шырынёй прыблізна 5 км ад хутара Дрыгучы на рацэ Дзвіна да балот возера Ельня. Акопы першай лініі займаў 3-і батальён 33-га пяхотнага палка на ўчастку [[Дрыгучы]]–[[Саўчанкі (Мёрскі раён)|Саўчанкі]] і 2 гі батальён 33-га пяхотнага палка на ўчастку [[Саўчанкі (Мёрскі раён)|Саўчанкі]]–Гулькі– [[Галінова (Мёрскі раён)|Галінова]] . Рэзерв складаўся з 1/33-га пяхотнага палка, 3/155-га пяхотнага палка і батальёна 18-га палка ўланаў<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2013, s. 65}}</ref>. А 3-й гадзіне ночы савецкая штурмавая група атакавала пярамычкі паміж азёрамі. Артылерыйскі агонь змятаў калючы дрот, усе дроты [[Тэлефон|тэлефоннай сувязі]] абаронцаў былі перарваныя, а акопы ў многіх месцах былі засыпаныя. Савецкая пяхота некалькімі хвалямі атакавала 3-ці батальён 33-га пяхотнага палка паміж Дрыгучамі і Саўчанкамі. Праз гадзіну боя польскі батальён [[Адступленне|адышоў]] да [[Клёміна|Клеміна]] . 2-гі батальён, які абараняў участак [[Галінова (Мёрскі раён)|Галіна]] — Саўчанкі, таксама пачаў адыход. У гэты момант капітан Стэфан Грынявецкі, камандуючы 33-м пяхотным палком, увёў у бой рэзервовы 1-ы батальён з раёна [[Pierasłowa (sielsowiet Turkowa)|Пераслаўка]] — Марозы. 1-ы батальён разам з 2-м батальёнам адбілі страчаныя акопы<ref>{{Кніга|загаловак=Ciapka 1929, s. 22.}}</ref>. У наступныя гадзіны роты 33-га пяхотнага палка сямнаццаць разоў контратакавалі штыкамі<ref>{{Кніга|загаловак=Ciapka 1929, s. 23}}</ref>. Каля 16:00 дзве савецкія [[Брыгада (войска)|брыгады]] 3-га кавалерыйскага корпуса адышлі ў тыл польскіх войскаў. У бой уступіў рэзервовая III/155-ы пяхотны полк. Камандзір батальёна, лейтэнант Антоні Шыфтэр, і камандзір 11-й роты, другі лейтэнант Ян Папроцкі, былі параненыя. Камандзір 12-й роты, другі лейтэнант Мячыслаў Кавальскі, быў захоплены ў палон і неўзабаве забіты<ref>{{Кніга|загаловак=Przyjemski 1929, s. 16}}</ref>. Перад пачаткам адступлення прапаршчык [[Stanisław Sobkowiak|Станіслаў Сабкавяк]] падарваў свой уласны склад боепрыпасаў, адбіўшы ў салдат Чырвонай Арміі жаданне пераследваць яго. У гэтай сітуацыі падпалкоўнік Савіцкі загадаў усім падраздзяленням групы адысці на лінію [[Мёры]] — [[Браслаў]]. 33-ці полк страціў палову свайго асабістага складу, а яго 3-ці батальён — да 70% салдат. У III/155 пяхотным палку засталося ўсяго некалькі дзясяткаў салдат<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 103}}</ref>. 5 ліпеня 33-ці полк працягнуў адступленне, а дзеянні па затрымцы пераняла 1-я дывізія 18-га палка ўланаў пад камандаваннем лейтэнанта Тадэвуша Мінцэра<ref>{{Кніга|загаловак=Wysocki (red.) 2005, s. 108}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Dobiecki i Kłopotowski 1929, s. 9}}</ref>. [[Дывізіён|Дывізія]] ўтрымлівала броды на [[Вята (рака)|Вяце]] і, змагаючыся ў адзіночку, на некалькі гадзін спыніла прасоўванне савецкай 15-й кавалерыйскай дывізіі. Пасля шматлікіх спроб прарвацца з акружэння польскія [[Уланы|ўланы]] былі прыціснутыя каля [[Друя|ракі]] [[Друйка (рака)|Друя]] да [[Дзвіна|ракі Дзвіна]]. Нягледзячы на ціск праціўніка, ім удалося пераправіцца з конямі, зброяй і боепрыпасамі ў [[Латвія|Латвію]]<ref>{{Кніга|загаловак=Dobiecki i Kłopotowski 1929, s. 10}}</ref>. Там яны былі інтэрнаваны, але большасць з іх уцякла і вярнулася ў Польшчу перад [[Варшаўская бітва (1920)|бітвай на Вісле]]<ref>{{Кніга|загаловак=Dobiecki i Kłopotowski 1929, s. 12–13}}</ref>. У другой палове дня па загаду камандуючага фронтам генерала Шаптыцкага 1-я армія пачала адыходзіць да лініі Мільча – [[Будслаў]] – [[Паставы]] – [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]]<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 104}}</ref>. == Баланс баёў == Сілы групы падпалкоўніка Ежы Савы-Савіцкага пацярпелі паражэнне на першай лініі абароны. Аднак іх жорсткі супраціў пад Дрыгучамі перашкодзіў хуткай рэалізацыі плана Міхаіла Тухачэўскага па абыходзе 1-й арміі генерала Зыгадловіча з поўначы<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 1998, s. 43}}</ref>. Нягледзячы на тое, што 12-я і 53-я стралковыя дывізіі пачалі свой марш на [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыну]] на другі дзень аперацыі, затрымка дазволіла 8-й польскай пяхотнай дывізіі адрэзаць ім шлях пад Пагостам. Жорсткі супраціў польскага 33 пяхотнага палка сцягнуў на сябе большую частку 8-й чырвонай дывізіі. Страты Польскага войска і Чырвонай арміі пад Дрыгучамі невядомыя<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 104}}</ref>. == Зноскі == [[Катэгорыя:Бітвы польска-савецкай вайны]] [[Катэгорыя:Міорскі раен]] [[Катэгорыя:Гісторыя Дзісенскага павету]] [[Катэгорыя:Дзісенскі павет міжваеннай Польшчы]] [[Катэгорыя:1 Літоўска Беларуская дывізія]] <references /> == Бібліяграфія == * Janusz Cisek, Konrad Paduszek, Tadeusz Rawski: Wojna polsko-sowiecka 1919–1921. Warszawa: Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2010. * Józef Ciapka: Zarys historii wojennej 33-go pułku piechoty. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Jerzy Dobiecki, Michał Kłopotowski: Zarys historji wojennej 18-go pułku ułanów pomorskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Otton Laskowski (red.): Encyklopedia wojskowa. T. I. Warszawa: Wydawnictwo Towarzystwa Wiedzy Wojskowej i Wojskowego Instytutu Naukowo-Wydawniczego, 1931. * Janusz Odziemkowski. Bitwa nad Autą, 4–6 lipca 1920 roku. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 14(65)/1 (243), s. 51–74, 2013. Warszawa: Wydawnictwo Czasopisma Wojskowe. ISSN 0043-7182.  * Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko-rosyjskiej 1919–1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8. * Janusz Odziemkowski: Leksykon bitew polskich 1914–1920. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1998. ISBN 83-85621-46-6. * Józef Piłsudski, Michaił Tuchaczewski: „Rok 1920”. „Pochód za Wisłę”. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1989. ISBN 83-218-0777-1. * Bronisław Prugar-Ketling (red.): Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937–1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992. * Tadeusz Przyjemski: Zarys historji wojennej 73-go pułku piechoty. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Bolesław Waligóra: Dzieje 85-go pułku Strzelców Wileńskich. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1928. * Wiesław Wysocki (red.): Szlakiem oręża polskiego; vademecum miejsc walk i budowli obronnych. T. 2, poza granicami współczesnej Polski. Warszawa: Wydawnictwo „Gamb”, 2005. ISBN 83-7399-050-X. nm6zu3nbjydnnglz154nr1khhktigye 0 807067 5133217 2026-04-28T08:32:51Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Новагрод]] 5133217 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Новагрод]] 6zx2jtsmg1q3y5esi8rgn4hxsztlnkw 0 807068 5133232 2026-04-28T08:50:04Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 крыніца — [[:be-tarask:Іван Каладзееў]], дапоўнена з АК 5133232 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Іван Каладзееў |партрэт = |апісанне партрэта = |імя пры нараджэнні = Іван Хрысанфавіч Каладзееў |псеўданім = |род дзейнасці = бібліяфіл |дата нараджэння = {{Нарадзіўся|11|11|1859}}<ref name="б"/> |месца нараджэння = [[Стараканстантынаў]], [[Валынская губерня]], [[Паўднёва-Заходні край]], [[Расійская імперыя]] |дата хросту = |дата смерці = {{Памёр|19|5|1914}} |месца смерці = [[Новабарысаў]], [[Барысаўскі павет]], [[Мінская губерня]], Расійская імперыя |прычына смерці = |месца пахавання = [[Новабарысаў]] |грамадзянства = Расійская імперыя |нацыянальнасць = |адукацыя = |альма-матэр = [[Прушкаў (Апольскае ваяводства)|Праскаўская]] земляробчая акадэмія |прафесія = [[аграном]] |навуковая сфера = |месца працы = |гады дзейнасці = 1888—1913 |вядомасць = збіральнік найбагацейшай у Еўропе бібліятэкі па гісторыі [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] |бацька = [[Хрысанф Каладзееў]] (1817—1876) |маці = |жонка = Вольга Сяргееўна Каладзеева |дзеці = |узнагароды = |сайт = }} '''Іва́н Хрыса́нфавіч Каладзе́еў''' (1859, [[Стараканстантынаў]], цяпер [[Валынская вобласць]], [[Украіна]] — 1914, цяпер [[Барысаў]], [[Мінская вобласць]], [[Беларусь]]) — беларускі [[бібліяфіл]] і [[калекцыянер]]. Сабраў у [[Новабарысаў|Новабарысаве]] найбагацейшую ў Еўропе бібліятэку па гісторыі руска-французскай [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]]. Яго збор уключаў каля 15 тысяч кніг на 11 еўрапейскіх мовах, а таксама тысячы гравюр, літаграфій, карт і дакументаў. У 1907 годзе стаў сузаснавальнікам [[Імператарскае рускае ваенна-гістарычнае таварыства|Імператарскага рускага ваенна-гістарычнага таварыства]] ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]]. Ганаровы член [[Віцебская вучоная архіўная камісія|Віцебскай навуковай архіўнай камісіі]]. [[Камергер імператарскага двара]] (1912). [[Стацкі саветнік]]<ref name="ж">{{cite web |url=https://bis.nlb.by/by/documents/131478 |title=Каладзееў Іван Хрысанфавіч |publisher=Анлайн-энцыклапедыя «[[Беларусь у асобах і падзеях]]» |date=18 лютага 2025 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Біяграфія == Паходзіў з патомных дваран [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]]<ref name="д"/>. Нарадзіўся ў сям'і генерал-маёра [[Хрысанф Каладзееў|Хрысанфа Каладзеева]] (1817—1876). Скончыў [[Прушкаў (Апольскае ваяводства)|Праскаўскую]] земляробчую акадэмію ў [[Прусія|Прускім каралеўстве]] (цяпер Польшча)<ref name="е">{{cite web |author=Зоя Падліпская |title=Храм-капліца ў гонар Святога Богаяўлення ў Барысаве |url=https://oroik.by/xram-kaplica-ў-gonar-svyatoga-bogayaўlennya-ў-barysave/ |publisher=Сінадальны аддзел рэлігійнай адукацыі і катэхізацыі [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай царквы]] |date=19 красавіка 2021 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У 18 гадоў атрымаў у спадчыну маёнтак на 7 тысяч [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі ў ваколіцах вёскі [[Краснае (Барысаўскі раён)|Краснае]] ў [[Барысаўскі павет|Барысаўскім павеце]] (Мінская губерня), якую ў 1869 годзе набыў яго бацька<ref name="д">{{артыкул |аўтар=Наталля Лапіна |загаловак=Беларускі карнавал запрашае |спасылка=https://www.sb.by/articles/belarusk-karnaval-zaprashae.html |выданне=[[Народная газета]] |год=6 верасня 2008 |нумар=[https://www.sb.by/ng/archive/06092008/ 4835]}}</ref>. Пазней набыў маёнтак [[Упірэвічы]], дзе ўладкаваў сядзібу. Пабудаваў двухпавярховыя камяніцы на правым беразе Бярэзіны ў [[Барысаў|Барысаве]], а таксама карпусы [[Папірус (папяровая фабрыка)|папяровай фабрыкі «Папірус»]]. Быў земскім гласным у Барысаўскім павятовым камітэце па справах земскай гаспадаркі і прадстаўніком Барысаўскага павета ў Мінскім губернскім камітэце па справах земскай гаспадаркі, а таксама выконваў абавязкі ганаровага [[Міравы суддзя|міравога суддзі]] пры Барысаўскім павятовым з'ездзе. Браў удзел у экспедыцыі па Бярэзіне<ref name="е"/>. Яго капітал і прадпрымальніцкі талент адчувальна паўплывалі на развіццё горада Барысава. У 1899 годзе ён стварыў першую ў павеце [[Тэлефонная станцыя|тэлефонную станцыю]]. У 1901 годзе пабудаваў [[Запалкавая фабрыка «Бярэзіна»|запалкавую фабрыку «Бярэзіна»]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37}}. Таксама ў 1901 годзе паставіў па абодвух берагах [[Бярэзіна|Бярэзіны]] помнікі на месцы французскай пераправы 1812 года каля вёскі [[Студзёнка (Прыгарадны сельсавет)|Студзёнка]]<ref name="в">{{cite web |title=Барысаў музейны |url=https://ex-press.live/rubrics/spadchyna/2014/09/27/barysau-muzejny |publisher=«Экс-Прэс» |date=27 верасня 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Калекцыянаванне і музейная дзейнасць == Заснаваўшы пасад Новабарысаў у непасрэднай блізкасці да месца пераправы адыходзячай французскай арміі цераз Бярэзіну, ён зацікавіўся гэтым эпізодам вайны і з 1888 года распачаў руплівы збор матэрыялаў. З цягам часу сфера яго інтарэсаў пашырылася і ўключала ўжо ўсе дакументальныя і літаратурныя крыніцы па руска-французскіх адносінах у 1805—1815 гадах{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37}}. У выніку трыццацігадовых пошукаў у Расіі і за мяжой І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў здолеў сабраць значную бібліятэку (каля 15 тысяч тамоў на 11 еўрапейскіх мовах). У аснову яго кніжнага збору былі пакладзены калекцыі маскоўскага генерал-губернатара [[А. А. Закрэўскі|А.&nbsp;А.&nbsp;Закрэўскага]] і яго пецярбургскага цёзкі — вядомага бібліяфіла і калекцыянера. Асаблівую каштоўнасць уяўляў рукапісны аддзел, дзе побач з арыгіналамі захоўваліся копіі дакументаў, знятыя ў замежных архівах, а таксама калекцыі карт, планаў, гравюр і карцін{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37}}. Да ўнікаў калекцыі адносіліся падборкі растапчынскіх афіш, газеты, якія выходзілі на тэрыторыі Беларусі падчас французскай акупацыі, гравюры ўдзельнікаў вайны, асабістая паходная карта [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]] і інш. Мелася таксама два наборы паштовак панарамы [[Войцех Косак|Войцеха Косака]] і [[Юльян Фалат|Юльяна Фалата]]<ref name="г"/>. Разумеючы значнасць сабранага матэрыялу, І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў забяспечыў да яго вольны доступ усіх даследчыкаў, зацікаўленых эпохай напалеонаўскіх войнаў. Для аблягчэння іх працы ён правёў каталагізацыю карт і ў 1912 годзе выдаў у [[Мінск]]у каталог рускага аддзела сваёй бібліятэкі (каля 2000 назваў на 115 старонках){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=38}}. == Лёс калекцыі і памяць == У пачатку XX стагоддзя збор І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзеева ўжо прыцягваў вялікую ўвагу даследчыкаў. У 1903 годзе сябры пецярбургскага таварыства прыхільнікаў ваенных ведаў паставілі пытанне аб стварэнні на яго базе публічнага музея. Калі напярэдадні 100-годдзя вайны пачаліся падрыхтоўчыя работы па стварэнні музея 1812 года ў [[Масква|Маскве]], І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў прыняў рашэнне перадаць яго арганізатарам сваю бібліятэку. У 1913 годзе туды адправілася кніжная частка збору, а пасля смерці калекцыянера яго ўдава Вольга Сяргееўна ў 1915 годзе ахвяравала туды ж увесь рукапісны і выяўленчы матэрыял{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=38}}. Аднак асобны музей так і не быў адкрыты, і ў 1915 годзе збор быў занесены ў галоўную інвентарную кнігу [[Дзяржаўны гістарычны музей (Масква)|Дзяржаўнага гістарычнага музея]] ў Маскве пад нумарам 49561. Пазней частка кніг была размешчана ў Бібліятэцы музея, якая ў 1938 годзе стала самастойнай як [[Дзяржаўная публічная гістарычная бібліятэка Расіі]]<ref name="а">{{артыкул |загаловак=Даты, падзеі, людзі |выданне=[[Звязда]] |тып=газета |год=26 ліпеня 2014 |нумар=139 (27749) |старонкі=8}}</ref>. У 1926 годзе каля 8 тысяч кніг з бібліятэкі Каладзеева вярнулі ў Беларусь, дзе іх прыняла Дзяржаўная бібліятэка БССР (цяпер — [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]). Частку з іх страцілі падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref name="а"/>. Па стане на 2014 год Нацыянальная бібліятэка захоўвала частку каладзееўскага кнігазбору ў фондзе навукова-даследчага аддзела кнігазнаўства ў колькасці каля 3500 тамоў<ref name="в"/>. У сучаснай Беларусі імя збіральніка ўшанавана ў яго родным горадзе. 7 верасня 2008 года на 15-м [[Дзень беларускага пісьменства|Дні беларускага пісьменства]] [[Барысаўская цэнтральная бібліятэка]] атрымала імя Івана Каладзеева, на будынку ўсталявалі памятную шыльду<ref name="б">{{cite web |author=Часопіс «34» |title=Гэты дзень у гісторыі Барысаўшчыны |url=https://ex-press.live/rubrics/spadchyna/2014/01/02/gety-dzen-u-gistoryi-barysaushchyny |publisher=«Экс-Прэс» |date=2 студзеня 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У бібліятэцы сталі ладзіць «Каладзееўскія чытанні». 20 мая 2014 года ў [[Царква Святой Жываначальнай Тройцы (Барысаў)|царкве Святой Тройцы]] ў Барысаве адкрылі [[кенатаф]] памяці Івана Каладзеева<ref>{{cite web |title=Кенатаф памяці І.Х.Каладзеева адкрыўся ў храме ля барысаўскіх «Батарэй» |url=https://www.children-art.org/by/main-bel/494-kenataf-pamyatsi-ikhkaladzeeva-adkrysya-khrame-lya-barysaskikh-batare |publisher=Мастацкі праект «На сваёй зямлі» |date=20 мая 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У 2020 годзе ў бібліятэцы сабралі 1500 кніг, прысвечаных вайне 1812 года<ref>{{cite web |title=У Барысаве папаўняюць кніжны збор, прысвечаны Івану Каладзееву |url=https://news.by/by/news/obshchestvo/v_borisove_popolnyayut_knizhnuyu_kollektsiyu_posvyashchennuyu_ivanu_kolodeevu |publisher=[[Белтэлерадыёкампанія]] |date=29 верасня 2020 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. [[Барысаўскі аб'яднаны музей]] мае пастаянную экспазіцыю, прысвечаную калекцыянеру, а ў самым Барысаве па вуліцы 30 год УЛКСМ, д. 38 адкрыты [[Дом-музей І. Х. Каладзеева]]<ref name="г">{{cite web |title=Гід па Беларусі: ідэі для вашых падарожжаў |url=https://www.belarus.by/by/travel/top-guide-belarus/shto-pagljadzets-u-barysave-mestsy-legendarnyx-btva-1812-goda-tsudonyja-xramy--stadyen-samaga-tytulavanaga-kluba-krany_i_0000123054.html |publisher=[[Belarus.by]] |date=28 кастрычніка 2020 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Каладзееў Іван Хрысанфавіч }} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валынскай вобласці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1859 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1914 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Барысаве]] [[Катэгорыя:Бібліяфілы Беларусі]] [[Катэгорыя:калекцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Дваранства Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Прушкаўскай земляробчай акадэміі]] ipz4qzgt8t7swnfur9i9kgdl0fxnbzf 5133234 5133232 2026-04-28T09:03:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5133234 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Іван Каладзееў |партрэт = |апісанне партрэта = |імя пры нараджэнні = Іван Хрысанфавіч Каладзееў |псеўданім = |род дзейнасці = бібліяфіл |дата нараджэння = {{Нарадзіўся|11|11|1859}}<ref name="б"/> |месца нараджэння = [[Стараканстантынаў]], [[Валынская губерня]], [[Паўднёва-Заходні край]], [[Расійская імперыя]] |дата хросту = |дата смерці = {{Памёр|19|5|1914}} |месца смерці = [[Новабарысаў]], [[Барысаўскі павет]], [[Мінская губерня]], Расійская імперыя |прычына смерці = |месца пахавання = [[Новабарысаў]] |грамадзянства = Расійская імперыя |нацыянальнасць = |адукацыя = |альма-матэр = [[Прушкаў (Апольскае ваяводства)|Праскаўская]] земляробчая акадэмія |прафесія = [[аграном]] |навуковая сфера = |жонка = Вольга Сяргееўна Карцова |месца працы = |гады дзейнасці = 1888—1913 |вядомасць = збіральнік найбагацейшай у Еўропе бібліятэкі па гісторыі [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] |бацька = [[Хрысанф Каладзееў]] (1817—1876) |маці = |жонка = Вольга Сяргееўна Каладзеева |дзеці = |узнагароды = |сайт = }} '''Іва́н Хрыса́нфавіч Каладзе́еў''' (1859, [[Стараканстантынаў]], цяпер [[Валынская вобласць]], [[Украіна]] — 1914, цяпер [[Барысаў]], [[Мінская вобласць]], [[Беларусь]]) — беларускі [[бібліяфіл]] і [[калекцыянер]]. Сабраў у [[Новабарысаў|Новабарысаве]] найбагацейшую ў Еўропе бібліятэку па гісторыі руска-французскай [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]]. Яго збор уключаў каля 15 тысяч кніг на 11 еўрапейскіх мовах, а таксама тысячы гравюр, літаграфій, карт і дакументаў. У 1907 годзе стаў сузаснавальнікам [[Імператарскае рускае ваенна-гістарычнае таварыства|Імператарскага рускага ваенна-гістарычнага таварыства]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у. Ганаровы член [[Віцебская вучоная архіўная камісія|Віцебскай навуковай архіўнай камісіі]]. [[Камергер імператарскага двара]] (1912). [[Стацкі саветнік]]<ref name="ж">{{cite web |url=https://bis.nlb.by/by/documents/131478 |title=Каладзееў Іван Хрысанфавіч |publisher=Анлайн-энцыклапедыя «[[Беларусь у асобах і падзеях]]» |date=18 лютага 2025 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Біяграфія == Паходзіў з патомных дваран [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]]<ref name="д"/>. Нарадзіўся ў сям’і генерал-маёра [[Хрысанф Каладзееў|Хрысанфа Іванавіча Каладзеева]] (1817—1876) і Наталлі Якаўлеўны (у дзявоцтве Курносавай). Бацька быў удзельнікам Крымскай і Каўказскай войнаў, удзельнічаў у падаўленні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], за што ў 1865 годзе атрымаў ад імператара Аляксандра ІІ ва ўласнасць 7 тысяч [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі ў Барысаўскім павеце. У сям’і, акрамя Івана, выхоўваліся чатыры дачкі{{sfn|Букрэева|2011|с=13}}{{sfn|Гурецкая|с=44-45}}. Іван Каладзееў скончыў [[Прушкаў (Апольскае ваяводства)|Праскаўскую]] земляробчую акадэмію ў [[Прусія|Прускім каралеўстве]] ([[Германская імперыя]]; цяпер Польшча) і атрымаў спецыяльнасць агранома<ref name="е">{{cite web |author=Зоя Падліпская |title=Храм-капліца ў гонар Святога Богаяўлення ў Барысаве |url=https://oroik.by/xram-kaplica-ў-gonar-svyatoga-bogayaўlennya-ў-barysave/ |publisher=Сінадальны аддзел рэлігійнай адукацыі і катэхізацыі [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай царквы]] |date=19 красавіка 2021 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У 18 гадоў пасля смерці бацькі атрымаў у спадчыну маёнтак у ваколіцах вёскі [[Краснае (вёска, Барысаўскі раён)|Краснае]] ў [[Барысаўскі павет|Барысаўскім павеце]] (Мінская губерня)<ref name="д">{{артыкул |аўтар=Наталля Лапіна |загаловак=Беларускі карнавал запрашае |спасылка=https://www.sb.by/articles/belarusk-karnaval-zaprashae.html |выданне=[[Народная газета]] |год=6 верасня 2008 |нумар=[https://www.sb.by/ng/archive/06092008/ 4835]}}</ref>. Пазней набыў маёнтак [[Упірэвічы]] (побач з якім пазней узнік пасад [[Новабарысаў]]), дзе ўладкаваў [[Сядзіба|сядзібу]]. Яго капітал і прадпрымальніцкі талент адчувальна паўплывалі на развіццё горада Барысава. Акрамя пабудовы двухпавярховых камяніц і карпусоў папяровай фабрыкі «Папірус», ён узвёў дзве каменныя казармы для 162-га Ахалцыхскага пяхотнага палка, бойню, шпалапрапітачны і шкляны заводы. У 1899 годзе ён стварыў першую ў павеце [[тэлефон]]ную станцыю. У 1901 годзе пабудаваў [[запалка]]вую фабрыку «Бярэзіна»{{sfn|Букрэева|2011|с=14}}. Быў земскім гласным у Барысаўскім павятовым камітэце і прадстаўніком Барысаўскага павета ў [[Мінская губерня|Мінскім губернскім]] камітэце па справах земскай гаспадаркі, а таксама выконваў абавязкі ганаровага [[Міравы суддзя|міравога суддзі]]. Цікавіўся праблемай стварэння адзінага воднага шляху паміж Балтыйскім і Чорным морамі, дзеля чаго браў удзел у экспедыцыі па вывучэнні Бярэзінскай воднай сістэмы{{sfn|Гурецкая|с=45}}. Жонка — Вольга Сяргееўна, у дзявоцтве Карцова (1856—1934), сястра расійскага дыпламата Юрыя Карцова. Яна дасканала валодала замежнымі мовамі, дапамагала мужу з перакладамі і суправаджала яго ў замежных паездках па антыкварных рынках Еўропы{{sfn|Букрэева|2011|с=13}}{{sfn|Букрэева|2011|с=17}}. == Калекцыянаванне і музейная дзейнасць == Заснаваўшы пасад Новабарысаў у непасрэднай блізкасці да месца пераправы адыходзячай французскай арміі цераз Бярэзіну, ён зацікавіўся гэтым эпізодам вайны і з 1888 года распачаў руплівы збор матэрыялаў. З цягам часу сфера яго інтарэсаў пашырылася і ўключала ўжо ўсе дакументальныя і літаратурныя крыніцы па руска-французскіх адносінах у 1805—1815 гадах{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37}}. У выніку трыццацігадовых пошукаў у Расіі і за мяжой І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў здолеў сабраць значную бібліятэку (ад 11 да 15 тысяч тамоў на 11 еўрапейскіх мовах). У аснову яго кніжнага збору былі пакладзены калекцыі маскоўскага генерал-губернатара [[А. А. Закрэўскі|А.&nbsp;А.&nbsp;Закрэўскага]] і яго пецярбургскага цёзкі — вядомага бібліяфіла і калекцыянера. Асаблівую каштоўнасць уяўляў рукапісны аддзел, дзе побач з арыгіналамі захоўваліся копіі дакументаў, знятыя ў замежных архівах, а таксама калекцыі карт, планаў, гравюр і карцін{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37}}. Да ўнікаў калекцыі адносіліся падборкі растапчынскіх афіш, газеты, якія выходзілі на тэрыторыі Беларусі падчас французскай акупацыі, гравюры ўдзельнікаў вайны. Асаблівай жамчужынай збору з’яўлялася ўнікальная рукапісная карта Расійскай імперыі, выкананая ў адзіным экзэмпляры спецыяльна для [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]] і захопленая пры пераправе цераз Бярэзіну. Мелася таксама два наборы паштовак панарамы [[Войцех Косак|Войцеха Косака]] і [[Юльян Фалат|Юльяна Фалата]]{{sfn|Гурецкая|с=45}}. Разумеючы значнасць сабранага матэрыялу, І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў забяспечыў да яго вольны доступ усіх даследчыкаў, зацікаўленых эпохай напалеонаўскіх войнаў. У 1903 годзе яго сядзібу ў Барысаве наведалі каля 70 членаў расійскага Таварыства рупліўцаў ваенных ведаў{{sfn|Букрэева|2011|с=17}}. Для аблягчэння працы даследчыкаў ён правёў каталагізацыю карт і ў 1912 годзе выдаў у [[Мінск]]у каталог рускага аддзела сваёй бібліятэкі (каля 2000 назваў на 115 старонках){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=38}}. Таксама ў 1901 годзе ён усталяваў па абодвух берагах [[Бярэзіна|Бярэзіны]] помнікі на месцы французскай пераправы 1812 года каля вёскі [[Студзёнка (Прыгарадны сельсавет)|Студзёнка]]<ref name="в">{{cite web |title=Барысаў музейны |url=https://ex-press.live/rubrics/spadchyna/2014/09/27/barysau-muzejny |publisher=«Экс-Прэс» |date=27 верасня 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Лёс калекцыі і памяць == У пачатку XX стагоддзя збор І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзеева ўжо прыцягваў вялікую ўвагу даследчыкаў. Калі напярэдадні 100-годдзя вайны пачаліся падрыхтоўчыя работы па стварэнні Музея 1812 года ў [[Масква|Маскве]], І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў прыняў рашэнне перадаць яму свой збор. 30 ліпеня 1913 года ён склаў праект завяшчання, і ўжо 3 жніўня 1913 года кніжная частка калекцыі была дастаўлена ў Маскву. 19 мая 1914 года калекцыянер памёр. У сувязі з пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] і набліжэннем руска-германскага фронту, удава калекцыянера 3 верасня 1915 года адправіла ў Маскву рэшту збору — 31 скрыню з унікальнымі гравюрамі, мастацкімі творамі, картамі і асабістым архівам{{sfn|Букрэева|2011|с=17—18}}. У 1915 годзе збор быў занесены ў галоўную інвентарную кнігу [[Дзяржаўны гістарычны музей (Масква)|Дзяржаўнага гістарычнага музея]] ў Маскве. Пазней частка кніг была размешчана ў Бібліятэцы музея, якая ў 1938 годзе стала самастойнай як [[Дзяржаўная публічная гістарычная бібліятэка Расіі]]<ref name="а">{{артыкул |загаловак=Даты, падзеі, людзі |выданне=[[Звязда]] |тып=газета |год=26 ліпеня 2014 |нумар=139 (27749) |старонкі=8}}</ref>. Калекцыя гравюр і выяўленчага мастацтва Каладзеева (больш за 3000 прадметаў) да сённяшняга дня з’яўляецца асновай фонду эстампаў па вайне 1812 года Дзяржаўнага гістарычнага музея ў Маскве{{sfn|Букрэева|2011|с=14}}. У 1926 годзе каля 8 тысяч кніг з бібліятэкі Каладзеева вярнулі ў Беларусь, дзе іх прыняла Дзяржаўная бібліятэка БССР (цяпер — [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]). Частку з іх страцілі падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref name="а"/>. Па стане на 2014 год Нацыянальная бібліятэка захоўвала частку каладзееўскага кнігазбору ў колькасці каля 3500 тамоў. Працэс ідэнтыфікацыі яго кніг ускладняецца тым, што калекцыянер не карыстаўся асабістым [[экслібрыс]]ам{{sfn|Гурецкая|с=46}}<ref name="в"/>. У сучаснай Беларусі імя збіральніка ўшанавана ў яго родным горадзе. 7 верасня 2008 года на 15-м [[Дзень беларускага пісьменства|Дні беларускага пісьменства]] Барысаўская цэнтральная бібліятэка атрымала імя Івана Каладзеева, на будынку ўсталявалі памятную шыльду<ref name="б">{{cite web |author=Часопіс «34» |title=Гэты дзень у гісторыі Барысаўшчыны |url=https://ex-press.live/rubrics/spadchyna/2014/01/02/gety-dzen-u-gistoryi-barysaushchyny |publisher=«Экс-Прэс» |date=2 студзеня 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У бібліятэцы сталі ладзіць «Каладзееўскія чытанні». 20 мая 2014 года ў [[Царква Святой Жываначальнай Тройцы (Барысаў)|царкве Святой Тройцы]] ў Барысаве адкрылі [[кенатаф]] памяці Івана Каладзеева<ref>{{cite web |title=Кенатаф памяці І.Х.Каладзеева адкрыўся ў храме ля барысаўскіх «Батарэй» |url=https://www.children-art.org/by/main-bel/494-kenataf-pamyatsi-ikhkaladzeeva-adkrysya-khrame-lya-barysaskikh-batare |publisher=Мастацкі праект «На сваёй зямлі» |date=20 мая 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У 2020 годзе ў бібліятэцы сабралі 1500 кніг, прысвечаных вайне 1812 года<ref>{{cite web |title=У Барысаве папаўняюць кніжны збор, прысвечаны Івану Каладзееву |url=https://news.by/by/news/obshchestvo/v_borisove_popolnyayut_knizhnuyu_kollektsiyu_posvyashchennuyu_ivanu_kolodeevu |publisher=[[Белтэлерадыёкампанія]] |date=29 верасня 2020 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. [[Барысаўскі аб'яднаны музей]] мае пастаянную экспазіцыю, прысвечаную калекцыянеру, а ў самым Барысаве па вуліцы 30 год УЛКСМ, д. 38 адкрыты [[Дом-музей І. Х. Каладзеева]]<ref name="г">{{cite web |title=Гід па Беларусі: ідэі для вашых падарожжаў |url=https://www.belarus.by/by/travel/top-guide-belarus/shto-pagljadzets-u-barysave-mestsy-legendarnyx-btva-1812-goda-tsudonyja-xramy--stadyen-samaga-tytulavanaga-kluba-krany_i_0000123054.html |publisher=[[Belarus.by]] |date=28 кастрычніка 2020 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=Букреева Е. М. |загаловак=Коллекция И.Х. Колодеева в системе источников по истории Отечественной войны 1812 года. Автореферат дисс... канд. ист. наук |месца=Москва |выдавецтва= |год=2011 |старонак=24 |ref=Букрэева}} * {{артыкул |аўтар=Гурецкая Г. С. |загаловак=Иван Хрисанфович Колодеев: связующее звено Борисов — Европа |выданне= |год= |старонкі=44-46 |ref=Гурецкая}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Каладзееў Іван Хрысанфавіч }} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валынскай вобласці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1859 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1914 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Барысаве]] [[Катэгорыя:Бібліяфілы Беларусі]] [[Катэгорыя:калекцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Дваранства Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Прушкаўскай земляробчай акадэміі]] ltsoczs3arkmxax1niper2lp8eag76e 5133236 5133234 2026-04-28T09:05:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Крыніцы */ 5133236 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Іван Каладзееў |партрэт = |апісанне партрэта = |імя пры нараджэнні = Іван Хрысанфавіч Каладзееў |псеўданім = |род дзейнасці = бібліяфіл |дата нараджэння = {{Нарадзіўся|11|11|1859}}<ref name="б"/> |месца нараджэння = [[Стараканстантынаў]], [[Валынская губерня]], [[Паўднёва-Заходні край]], [[Расійская імперыя]] |дата хросту = |дата смерці = {{Памёр|19|5|1914}} |месца смерці = [[Новабарысаў]], [[Барысаўскі павет]], [[Мінская губерня]], Расійская імперыя |прычына смерці = |месца пахавання = [[Новабарысаў]] |грамадзянства = Расійская імперыя |нацыянальнасць = |адукацыя = |альма-матэр = [[Прушкаў (Апольскае ваяводства)|Праскаўская]] земляробчая акадэмія |прафесія = [[аграном]] |навуковая сфера = |жонка = Вольга Сяргееўна Карцова |месца працы = |гады дзейнасці = 1888—1913 |вядомасць = збіральнік найбагацейшай у Еўропе бібліятэкі па гісторыі [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] |бацька = [[Хрысанф Каладзееў]] (1817—1876) |маці = |жонка = Вольга Сяргееўна Каладзеева |дзеці = |узнагароды = |сайт = }} '''Іва́н Хрыса́нфавіч Каладзе́еў''' (1859, [[Стараканстантынаў]], цяпер [[Валынская вобласць]], [[Украіна]] — 1914, цяпер [[Барысаў]], [[Мінская вобласць]], [[Беларусь]]) — беларускі [[бібліяфіл]] і [[калекцыянер]]. Сабраў у [[Новабарысаў|Новабарысаве]] найбагацейшую ў Еўропе бібліятэку па гісторыі руска-французскай [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]]. Яго збор уключаў каля 15 тысяч кніг на 11 еўрапейскіх мовах, а таксама тысячы гравюр, літаграфій, карт і дакументаў. У 1907 годзе стаў сузаснавальнікам [[Імператарскае рускае ваенна-гістарычнае таварыства|Імператарскага рускага ваенна-гістарычнага таварыства]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у. Ганаровы член [[Віцебская вучоная архіўная камісія|Віцебскай навуковай архіўнай камісіі]]. [[Камергер імператарскага двара]] (1912). [[Стацкі саветнік]]<ref name="ж">{{cite web |url=https://bis.nlb.by/by/documents/131478 |title=Каладзееў Іван Хрысанфавіч |publisher=Анлайн-энцыклапедыя «[[Беларусь у асобах і падзеях]]» |date=18 лютага 2025 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Біяграфія == Паходзіў з патомных дваран [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]]<ref name="д"/>. Нарадзіўся ў сям’і генерал-маёра [[Хрысанф Каладзееў|Хрысанфа Іванавіча Каладзеева]] (1817—1876) і Наталлі Якаўлеўны (у дзявоцтве Курносавай). Бацька быў удзельнікам Крымскай і Каўказскай войнаў, удзельнічаў у падаўленні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], за што ў 1865 годзе атрымаў ад імператара Аляксандра ІІ ва ўласнасць 7 тысяч [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі ў Барысаўскім павеце. У сям’і, акрамя Івана, выхоўваліся чатыры дачкі{{sfn|Букрэева|2011|с=13}}{{sfn|Гурецкая|с=44-45}}. Іван Каладзееў скончыў [[Прушкаў (Апольскае ваяводства)|Праскаўскую]] земляробчую акадэмію ў [[Прусія|Прускім каралеўстве]] ([[Германская імперыя]]; цяпер Польшча) і атрымаў спецыяльнасць агранома<ref name="е">{{cite web |author=Зоя Падліпская |title=Храм-капліца ў гонар Святога Богаяўлення ў Барысаве |url=https://oroik.by/xram-kaplica-ў-gonar-svyatoga-bogayaўlennya-ў-barysave/ |publisher=Сінадальны аддзел рэлігійнай адукацыі і катэхізацыі [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай царквы]] |date=19 красавіка 2021 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У 18 гадоў пасля смерці бацькі атрымаў у спадчыну маёнтак у ваколіцах вёскі [[Краснае (вёска, Барысаўскі раён)|Краснае]] ў [[Барысаўскі павет|Барысаўскім павеце]] (Мінская губерня)<ref name="д">{{артыкул |аўтар=Наталля Лапіна |загаловак=Беларускі карнавал запрашае |спасылка=https://www.sb.by/articles/belarusk-karnaval-zaprashae.html |выданне=[[Народная газета]] |год=6 верасня 2008 |нумар=[https://www.sb.by/ng/archive/06092008/ 4835]}}</ref>. Пазней набыў маёнтак [[Упірэвічы]] (побач з якім пазней узнік пасад [[Новабарысаў]]), дзе ўладкаваў [[Сядзіба|сядзібу]]. Яго капітал і прадпрымальніцкі талент адчувальна паўплывалі на развіццё горада Барысава. Акрамя пабудовы двухпавярховых камяніц і карпусоў папяровай фабрыкі «Папірус», ён узвёў дзве каменныя казармы для 162-га Ахалцыхскага пяхотнага палка, бойню, шпалапрапітачны і шкляны заводы. У 1899 годзе ён стварыў першую ў павеце [[тэлефон]]ную станцыю. У 1901 годзе пабудаваў [[запалка]]вую фабрыку «Бярэзіна»{{sfn|Букрэева|2011|с=14}}. Быў земскім гласным у Барысаўскім павятовым камітэце і прадстаўніком Барысаўскага павета ў [[Мінская губерня|Мінскім губернскім]] камітэце па справах земскай гаспадаркі, а таксама выконваў абавязкі ганаровага [[Міравы суддзя|міравога суддзі]]. Цікавіўся праблемай стварэння адзінага воднага шляху паміж Балтыйскім і Чорным морамі, дзеля чаго браў удзел у экспедыцыі па вывучэнні Бярэзінскай воднай сістэмы{{sfn|Гурецкая|с=45}}. Жонка — Вольга Сяргееўна, у дзявоцтве Карцова (1856—1934), сястра расійскага дыпламата Юрыя Карцова. Яна дасканала валодала замежнымі мовамі, дапамагала мужу з перакладамі і суправаджала яго ў замежных паездках па антыкварных рынках Еўропы{{sfn|Букрэева|2011|с=13}}{{sfn|Букрэева|2011|с=17}}. == Калекцыянаванне і музейная дзейнасць == Заснаваўшы пасад Новабарысаў у непасрэднай блізкасці да месца пераправы адыходзячай французскай арміі цераз Бярэзіну, ён зацікавіўся гэтым эпізодам вайны і з 1888 года распачаў руплівы збор матэрыялаў. З цягам часу сфера яго інтарэсаў пашырылася і ўключала ўжо ўсе дакументальныя і літаратурныя крыніцы па руска-французскіх адносінах у 1805—1815 гадах{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37}}. У выніку трыццацігадовых пошукаў у Расіі і за мяжой І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў здолеў сабраць значную бібліятэку (ад 11 да 15 тысяч тамоў на 11 еўрапейскіх мовах). У аснову яго кніжнага збору былі пакладзены калекцыі маскоўскага генерал-губернатара [[А. А. Закрэўскі|А.&nbsp;А.&nbsp;Закрэўскага]] і яго пецярбургскага цёзкі — вядомага бібліяфіла і калекцыянера. Асаблівую каштоўнасць уяўляў рукапісны аддзел, дзе побач з арыгіналамі захоўваліся копіі дакументаў, знятыя ў замежных архівах, а таксама калекцыі карт, планаў, гравюр і карцін{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37}}. Да ўнікаў калекцыі адносіліся падборкі растапчынскіх афіш, газеты, якія выходзілі на тэрыторыі Беларусі падчас французскай акупацыі, гравюры ўдзельнікаў вайны. Асаблівай жамчужынай збору з’яўлялася ўнікальная рукапісная карта Расійскай імперыі, выкананая ў адзіным экзэмпляры спецыяльна для [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]] і захопленая пры пераправе цераз Бярэзіну. Мелася таксама два наборы паштовак панарамы [[Войцех Косак|Войцеха Косака]] і [[Юльян Фалат|Юльяна Фалата]]{{sfn|Гурецкая|с=45}}. Разумеючы значнасць сабранага матэрыялу, І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў забяспечыў да яго вольны доступ усіх даследчыкаў, зацікаўленых эпохай напалеонаўскіх войнаў. У 1903 годзе яго сядзібу ў Барысаве наведалі каля 70 членаў расійскага Таварыства рупліўцаў ваенных ведаў{{sfn|Букрэева|2011|с=17}}. Для аблягчэння працы даследчыкаў ён правёў каталагізацыю карт і ў 1912 годзе выдаў у [[Мінск]]у каталог рускага аддзела сваёй бібліятэкі (каля 2000 назваў на 115 старонках){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=38}}. Таксама ў 1901 годзе ён усталяваў па абодвух берагах [[Бярэзіна|Бярэзіны]] помнікі на месцы французскай пераправы 1812 года каля вёскі [[Студзёнка (Прыгарадны сельсавет)|Студзёнка]]<ref name="в">{{cite web |title=Барысаў музейны |url=https://ex-press.live/rubrics/spadchyna/2014/09/27/barysau-muzejny |publisher=«Экс-Прэс» |date=27 верасня 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Лёс калекцыі і памяць == У пачатку XX стагоддзя збор І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзеева ўжо прыцягваў вялікую ўвагу даследчыкаў. Калі напярэдадні 100-годдзя вайны пачаліся падрыхтоўчыя работы па стварэнні Музея 1812 года ў [[Масква|Маскве]], І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў прыняў рашэнне перадаць яму свой збор. 30 ліпеня 1913 года ён склаў праект завяшчання, і ўжо 3 жніўня 1913 года кніжная частка калекцыі была дастаўлена ў Маскву. 19 мая 1914 года калекцыянер памёр. У сувязі з пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] і набліжэннем руска-германскага фронту, удава калекцыянера 3 верасня 1915 года адправіла ў Маскву рэшту збору — 31 скрыню з унікальнымі гравюрамі, мастацкімі творамі, картамі і асабістым архівам{{sfn|Букрэева|2011|с=17—18}}. У 1915 годзе збор быў занесены ў галоўную інвентарную кнігу [[Дзяржаўны гістарычны музей (Масква)|Дзяржаўнага гістарычнага музея]] ў Маскве. Пазней частка кніг была размешчана ў Бібліятэцы музея, якая ў 1938 годзе стала самастойнай як [[Дзяржаўная публічная гістарычная бібліятэка Расіі]]<ref name="а">{{артыкул |загаловак=Даты, падзеі, людзі |выданне=[[Звязда]] |тып=газета |год=26 ліпеня 2014 |нумар=139 (27749) |старонкі=8}}</ref>. Калекцыя гравюр і выяўленчага мастацтва Каладзеева (больш за 3000 прадметаў) да сённяшняга дня з’яўляецца асновай фонду эстампаў па вайне 1812 года Дзяржаўнага гістарычнага музея ў Маскве{{sfn|Букрэева|2011|с=14}}. У 1926 годзе каля 8 тысяч кніг з бібліятэкі Каладзеева вярнулі ў Беларусь, дзе іх прыняла Дзяржаўная бібліятэка БССР (цяпер — [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]). Частку з іх страцілі падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref name="а"/>. Па стане на 2014 год Нацыянальная бібліятэка захоўвала частку каладзееўскага кнігазбору ў колькасці каля 3500 тамоў. Працэс ідэнтыфікацыі яго кніг ускладняецца тым, што калекцыянер не карыстаўся асабістым [[экслібрыс]]ам{{sfn|Гурецкая|с=46}}<ref name="в"/>. У сучаснай Беларусі імя збіральніка ўшанавана ў яго родным горадзе. 7 верасня 2008 года на 15-м [[Дзень беларускага пісьменства|Дні беларускага пісьменства]] Барысаўская цэнтральная бібліятэка атрымала імя Івана Каладзеева, на будынку ўсталявалі памятную шыльду<ref name="б">{{cite web |author=Часопіс «34» |title=Гэты дзень у гісторыі Барысаўшчыны |url=https://ex-press.live/rubrics/spadchyna/2014/01/02/gety-dzen-u-gistoryi-barysaushchyny |publisher=«Экс-Прэс» |date=2 студзеня 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У бібліятэцы сталі ладзіць «Каладзееўскія чытанні». 20 мая 2014 года ў [[Царква Святой Жываначальнай Тройцы (Барысаў)|царкве Святой Тройцы]] ў Барысаве адкрылі [[кенатаф]] памяці Івана Каладзеева<ref>{{cite web |title=Кенатаф памяці І.Х.Каладзеева адкрыўся ў храме ля барысаўскіх «Батарэй» |url=https://www.children-art.org/by/main-bel/494-kenataf-pamyatsi-ikhkaladzeeva-adkrysya-khrame-lya-barysaskikh-batare |publisher=Мастацкі праект «На сваёй зямлі» |date=20 мая 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У 2020 годзе ў бібліятэцы сабралі 1500 кніг, прысвечаных вайне 1812 года<ref>{{cite web |title=У Барысаве папаўняюць кніжны збор, прысвечаны Івану Каладзееву |url=https://news.by/by/news/obshchestvo/v_borisove_popolnyayut_knizhnuyu_kollektsiyu_posvyashchennuyu_ivanu_kolodeevu |publisher=[[Белтэлерадыёкампанія]] |date=29 верасня 2020 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. [[Барысаўскі аб'яднаны музей]] мае пастаянную экспазіцыю, прысвечаную калекцыянеру, а ў самым Барысаве па вуліцы 30 год УЛКСМ, д. 38 адкрыты [[Дом-музей І. Х. Каладзеева]]<ref name="г">{{cite web |title=Гід па Беларусі: ідэі для вашых падарожжаў |url=https://www.belarus.by/by/travel/top-guide-belarus/shto-pagljadzets-u-barysave-mestsy-legendarnyx-btva-1812-goda-tsudonyja-xramy--stadyen-samaga-tytulavanaga-kluba-krany_i_0000123054.html |publisher=[[Belarus.by]] |date=28 кастрычніка 2020 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга|спасылка=https://www.hist.msu.ru/Science/Disser/Bukreeva.pdf|аўтар=Букреева Е. М.|загаловак=Коллекция И.Х. Колодеева в системе источников по истории Отечественной войны 1812 года. Автореферат дисс... канд. ист. наук|месца=Москва|выдавецтва=|год=2011|старонак=24|ref=Букрэева}} * {{артыкул |аўтар=Гурецкая Г. С. |загаловак=Иван Хрисанфович Колодеев: связующее звено Борисов — Европа |выданне= |год= |старонкі=44-46 |ref=Гурецкая}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Каладзееў Іван Хрысанфавіч }} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валынскай вобласці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1859 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1914 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Барысаве]] [[Катэгорыя:Бібліяфілы Беларусі]] [[Катэгорыя:калекцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Дваранства Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Прушкаўскай земляробчай акадэміі]] 7khhfl12gzhua69cznzu4z0z9h87agv 5133240 5133236 2026-04-28T09:10:51Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Біяграфія */ 5133240 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Іван Каладзееў |партрэт = |апісанне партрэта = |імя пры нараджэнні = Іван Хрысанфавіч Каладзееў |псеўданім = |род дзейнасці = бібліяфіл |дата нараджэння = {{Нарадзіўся|11|11|1859}}<ref name="б"/> |месца нараджэння = [[Стараканстантынаў]], [[Валынская губерня]], [[Паўднёва-Заходні край]], [[Расійская імперыя]] |дата хросту = |дата смерці = {{Памёр|19|5|1914}} |месца смерці = [[Новабарысаў]], [[Барысаўскі павет]], [[Мінская губерня]], Расійская імперыя |прычына смерці = |месца пахавання = [[Новабарысаў]] |грамадзянства = Расійская імперыя |нацыянальнасць = |адукацыя = |альма-матэр = [[Прушкаў (Апольскае ваяводства)|Праскаўская]] земляробчая акадэмія |прафесія = [[аграном]] |навуковая сфера = |жонка = Вольга Сяргееўна Карцова |месца працы = |гады дзейнасці = 1888—1913 |вядомасць = збіральнік найбагацейшай у Еўропе бібліятэкі па гісторыі [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] |бацька = [[Хрысанф Каладзееў]] (1817—1876) |маці = |жонка = Вольга Сяргееўна Каладзеева |дзеці = |узнагароды = |сайт = }} '''Іва́н Хрыса́нфавіч Каладзе́еў''' (1859, [[Стараканстантынаў]], цяпер [[Валынская вобласць]], [[Украіна]] — 1914, цяпер [[Барысаў]], [[Мінская вобласць]], [[Беларусь]]) — беларускі [[бібліяфіл]] і [[калекцыянер]]. Сабраў у [[Новабарысаў|Новабарысаве]] найбагацейшую ў Еўропе бібліятэку па гісторыі руска-французскай [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]]. Яго збор уключаў каля 15 тысяч кніг на 11 еўрапейскіх мовах, а таксама тысячы гравюр, літаграфій, карт і дакументаў. У 1907 годзе стаў сузаснавальнікам [[Імператарскае рускае ваенна-гістарычнае таварыства|Імператарскага рускага ваенна-гістарычнага таварыства]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у. Ганаровы член [[Віцебская вучоная архіўная камісія|Віцебскай навуковай архіўнай камісіі]]. [[Камергер імператарскага двара]] (1912). [[Стацкі саветнік]]<ref name="ж">{{cite web |url=https://bis.nlb.by/by/documents/131478 |title=Каладзееў Іван Хрысанфавіч |publisher=Анлайн-энцыклапедыя «[[Беларусь у асобах і падзеях]]» |date=18 лютага 2025 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Біяграфія == Паходзіў з патомных дваран [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]]<ref name="д"/>. Нарадзіўся ў сям’і генерал-маёра [[Хрысанф Каладзееў|Хрысанфа Іванавіча Каладзеева]] (1817—1876) і Наталлі Якаўлеўны (у дзявоцтве Курносавай). Бацька быў удзельнікам [[Крымская вайна|Крымскай]] і [[Каўказская вайна|Каўказскай]] войнаў, удзельнічаў у падаўленні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], за што ў 1865 годзе атрымаў ад імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра ІІ]] ва ўласнасць 7 тысяч дзесяцін зямлі ў Барысаўскім павеце. У сям’і, акрамя Івана, выхоўваліся чатыры дачкі{{sfn|Букрэева|2011|с=13}}{{sfn|Гурецкая|с=44-45}}. Іван Каладзееў скончыў [[Прушкаў (Апольскае ваяводства)|Прушкаўскую]] земляробчую акадэмію ў [[Прусія|Прускім каралеўстве]] (цяпер Польшча) і атрымаў спецыяльнасць агранома<ref name="е">{{cite web |author=Зоя Падліпская |title=Храм-капліца ў гонар Святога Богаяўлення ў Барысаве |url=https://oroik.by/xram-kaplica-ў-gonar-svyatoga-bogayaўlennya-ў-barysave/ |publisher=Сінадальны аддзел рэлігійнай адукацыі і катэхізацыі [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай царквы]] |date=19 красавіка 2021 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У 18 гадоў пасля смерці бацькі атрымаў у спадчыну маёнтак у ваколіцах вёскі [[Краснае (Барысаўскі раён)|Краснае]] ў [[Барысаўскі павет|Барысаўскім павеце]] (Мінская губерня)<ref name="д">{{артыкул |аўтар=Наталля Лапіна |загаловак=Беларускі карнавал запрашае |спасылка=https://www.sb.by/articles/belarusk-karnaval-zaprashae.html |выданне=[[Народная газета]] |год=6 верасня 2008 |нумар=[https://www.sb.by/ng/archive/06092008/ 4835]}}</ref>. Пазней набыў маёнтак [[Упірэвічы]] (побач з якім пазней узнік пасад [[Новабарысаў]]), дзе ўладкаваў сядзібу. Яго капітал і прадпрымальніцкі талент адчувальна паўплывалі на развіццё горада Барысава. Акрамя пабудовы двухпавярховых камяніц і карпусоў [[Папяровая фабрыка «Папірус»|папяровай фабрыкі «Папірус»]], ён узвёў дзве каменныя казармы для 162-га Ахалцыхскага пяхотнага палка, бойню, шпалапрапітачны і шкляны заводы. У 1899 годзе ён стварыў першую ў павеце [[Тэлефонная станцыя|тэлефонную станцыю]]. У 1901 годзе пабудаваў [[Запалкавая фабрыка «Бярэзіна»|запалкавую фабрыку «Бярэзіна»]]{{sfn|Букрэева|2011|с=14}}. Быў земскім гласным у Барысаўскім павятовым камітэце і прадстаўніком Барысаўскага павета ў Мінскім губернскім камітэце па справах земскай гаспадаркі, а таксама выконваў абавязкі ганаровага [[Міравы суддзя|міравога суддзі]]. Цікавіўся праблемай стварэння адзінага воднага шляху паміж [[Балтыйскае мора|Балтыйскім]] і [[Чорнае мора|Чорным]] морамі, дзеля чаго браў удзел у экспедыцыі па вывучэнні [[Бярэзінская водная сістэма|Бярэзінскай воднай сістэмы]]{{sfn|Гурецкая|с=45}}. Жонка — Вольга Сяргееўна, у дзявоцтве Карцова (1856—1934), сястра расійскага дыпламата [[Юрый Карцоў|Юрыя Карцова]]. Яна дасканала валодала замежнымі мовамі, дапамагала мужу з перакладамі і суправаджала яго ў замежных паездках па антыкварных рынках Еўропы{{sfn|Букрэева|2011|с=13}}{{sfn|Букрэева|2011|с=17}}. == Калекцыянаванне і музейная дзейнасць == Заснаваўшы пасад Новабарысаў у непасрэднай блізкасці да месца пераправы адыходзячай французскай арміі цераз Бярэзіну, ён зацікавіўся гэтым эпізодам вайны і з 1888 года распачаў руплівы збор матэрыялаў. З цягам часу сфера яго інтарэсаў пашырылася і ўключала ўжо ўсе дакументальныя і літаратурныя крыніцы па руска-французскіх адносінах у 1805—1815 гадах{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37}}. У выніку трыццацігадовых пошукаў у Расіі і за мяжой І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў здолеў сабраць значную бібліятэку (ад 11 да 15 тысяч тамоў на 11 еўрапейскіх мовах). У аснову яго кніжнага збору былі пакладзены калекцыі маскоўскага генерал-губернатара [[А. А. Закрэўскі|А.&nbsp;А.&nbsp;Закрэўскага]] і яго пецярбургскага цёзкі — вядомага бібліяфіла і калекцыянера. Асаблівую каштоўнасць уяўляў рукапісны аддзел, дзе побач з арыгіналамі захоўваліся копіі дакументаў, знятыя ў замежных архівах, а таксама калекцыі карт, планаў, гравюр і карцін{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37}}. Да ўнікаў калекцыі адносіліся падборкі растапчынскіх афіш, газеты, якія выходзілі на тэрыторыі Беларусі падчас французскай акупацыі, гравюры ўдзельнікаў вайны. Асаблівай жамчужынай збору з’яўлялася ўнікальная рукапісная карта Расійскай імперыі, выкананая ў адзіным экзэмпляры спецыяльна для [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]] і захопленая пры пераправе цераз Бярэзіну. Мелася таксама два наборы паштовак панарамы [[Войцех Косак|Войцеха Косака]] і [[Юльян Фалат|Юльяна Фалата]]{{sfn|Гурецкая|с=45}}. Разумеючы значнасць сабранага матэрыялу, І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў забяспечыў да яго вольны доступ усіх даследчыкаў, зацікаўленых эпохай напалеонаўскіх войнаў. У 1903 годзе яго сядзібу ў Барысаве наведалі каля 70 членаў расійскага Таварыства рупліўцаў ваенных ведаў{{sfn|Букрэева|2011|с=17}}. Для аблягчэння працы даследчыкаў ён правёў каталагізацыю карт і ў 1912 годзе выдаў у [[Мінск]]у каталог рускага аддзела сваёй бібліятэкі (каля 2000 назваў на 115 старонках){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=38}}. Таксама ў 1901 годзе ён усталяваў па абодвух берагах [[Бярэзіна|Бярэзіны]] помнікі на месцы французскай пераправы 1812 года каля вёскі [[Студзёнка (Прыгарадны сельсавет)|Студзёнка]]<ref name="в">{{cite web |title=Барысаў музейны |url=https://ex-press.live/rubrics/spadchyna/2014/09/27/barysau-muzejny |publisher=«Экс-Прэс» |date=27 верасня 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Лёс калекцыі і памяць == У пачатку XX стагоддзя збор І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзеева ўжо прыцягваў вялікую ўвагу даследчыкаў. Калі напярэдадні 100-годдзя вайны пачаліся падрыхтоўчыя работы па стварэнні Музея 1812 года ў [[Масква|Маскве]], І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў прыняў рашэнне перадаць яму свой збор. 30 ліпеня 1913 года ён склаў праект завяшчання, і ўжо 3 жніўня 1913 года кніжная частка калекцыі была дастаўлена ў Маскву. 19 мая 1914 года калекцыянер памёр. У сувязі з пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] і набліжэннем руска-германскага фронту, удава калекцыянера 3 верасня 1915 года адправіла ў Маскву рэшту збору — 31 скрыню з унікальнымі гравюрамі, мастацкімі творамі, картамі і асабістым архівам{{sfn|Букрэева|2011|с=17—18}}. У 1915 годзе збор быў занесены ў галоўную інвентарную кнігу [[Дзяржаўны гістарычны музей (Масква)|Дзяржаўнага гістарычнага музея]] ў Маскве. Пазней частка кніг была размешчана ў Бібліятэцы музея, якая ў 1938 годзе стала самастойнай як [[Дзяржаўная публічная гістарычная бібліятэка Расіі]]<ref name="а">{{артыкул |загаловак=Даты, падзеі, людзі |выданне=[[Звязда]] |тып=газета |год=26 ліпеня 2014 |нумар=139 (27749) |старонкі=8}}</ref>. Калекцыя гравюр і выяўленчага мастацтва Каладзеева (больш за 3000 прадметаў) да сённяшняга дня з’яўляецца асновай фонду эстампаў па вайне 1812 года Дзяржаўнага гістарычнага музея ў Маскве{{sfn|Букрэева|2011|с=14}}. У 1926 годзе каля 8 тысяч кніг з бібліятэкі Каладзеева вярнулі ў Беларусь, дзе іх прыняла Дзяржаўная бібліятэка БССР (цяпер — [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]). Частку з іх страцілі падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref name="а"/>. Па стане на 2014 год Нацыянальная бібліятэка захоўвала частку каладзееўскага кнігазбору ў колькасці каля 3500 тамоў. Працэс ідэнтыфікацыі яго кніг ускладняецца тым, што калекцыянер не карыстаўся асабістым [[экслібрыс]]ам{{sfn|Гурецкая|с=46}}<ref name="в"/>. У сучаснай Беларусі імя збіральніка ўшанавана ў яго родным горадзе. 7 верасня 2008 года на 15-м [[Дзень беларускага пісьменства|Дні беларускага пісьменства]] Барысаўская цэнтральная бібліятэка атрымала імя Івана Каладзеева, на будынку ўсталявалі памятную шыльду<ref name="б">{{cite web |author=Часопіс «34» |title=Гэты дзень у гісторыі Барысаўшчыны |url=https://ex-press.live/rubrics/spadchyna/2014/01/02/gety-dzen-u-gistoryi-barysaushchyny |publisher=«Экс-Прэс» |date=2 студзеня 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У бібліятэцы сталі ладзіць «Каладзееўскія чытанні». 20 мая 2014 года ў [[Царква Святой Жываначальнай Тройцы (Барысаў)|царкве Святой Тройцы]] ў Барысаве адкрылі [[кенатаф]] памяці Івана Каладзеева<ref>{{cite web |title=Кенатаф памяці І.Х.Каладзеева адкрыўся ў храме ля барысаўскіх «Батарэй» |url=https://www.children-art.org/by/main-bel/494-kenataf-pamyatsi-ikhkaladzeeva-adkrysya-khrame-lya-barysaskikh-batare |publisher=Мастацкі праект «На сваёй зямлі» |date=20 мая 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У 2020 годзе ў бібліятэцы сабралі 1500 кніг, прысвечаных вайне 1812 года<ref>{{cite web |title=У Барысаве папаўняюць кніжны збор, прысвечаны Івану Каладзееву |url=https://news.by/by/news/obshchestvo/v_borisove_popolnyayut_knizhnuyu_kollektsiyu_posvyashchennuyu_ivanu_kolodeevu |publisher=[[Белтэлерадыёкампанія]] |date=29 верасня 2020 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. [[Барысаўскі аб'яднаны музей]] мае пастаянную экспазіцыю, прысвечаную калекцыянеру, а ў самым Барысаве па вуліцы 30 год УЛКСМ, д. 38 адкрыты [[Дом-музей І. Х. Каладзеева]]<ref name="г">{{cite web |title=Гід па Беларусі: ідэі для вашых падарожжаў |url=https://www.belarus.by/by/travel/top-guide-belarus/shto-pagljadzets-u-barysave-mestsy-legendarnyx-btva-1812-goda-tsudonyja-xramy--stadyen-samaga-tytulavanaga-kluba-krany_i_0000123054.html |publisher=[[Belarus.by]] |date=28 кастрычніка 2020 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга|спасылка=https://www.hist.msu.ru/Science/Disser/Bukreeva.pdf|аўтар=Букреева Е. М.|загаловак=Коллекция И.Х. Колодеева в системе источников по истории Отечественной войны 1812 года. Автореферат дисс... канд. ист. наук|месца=Москва|выдавецтва=|год=2011|старонак=24|ref=Букрэева}} * {{артыкул |аўтар=Гурецкая Г. С. |загаловак=Иван Хрисанфович Колодеев: связующее звено Борисов — Европа |выданне= |год= |старонкі=44-46 |ref=Гурецкая}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Каладзееў Іван Хрысанфавіч }} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валынскай вобласці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1859 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1914 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Барысаве]] [[Катэгорыя:Бібліяфілы Беларусі]] [[Катэгорыя:калекцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Дваранства Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Прушкаўскай земляробчай акадэміі]] o5n14eti9ghdr3qcrxi31yjr88v990e 5133246 5133240 2026-04-28T09:13:48Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5133246 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Іван Каладзееў |партрэт = |апісанне партрэта = |імя пры нараджэнні = Іван Хрысанфавіч Каладзееў |псеўданім = |месца працы = |гады дзейнасці = 1888—1913 |вядомасць = збіральнік найбагацейшай у Еўропе бібліятэкі па гісторыі [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] |бацька = [[Хрысанф Каладзееў]] (1817—1876) |маці = |жонка = Вольга Сяргееўна Каладзеева |дзеці = |узнагароды = |сайт = }} '''Іва́н Хрыса́нфавіч Каладзе́еў''' (1859, [[Стараканстантынаў]], цяпер [[Валынская вобласць]], [[Украіна]] — 1914, цяпер [[Барысаў]], [[Мінская вобласць]], [[Беларусь]]) — беларускі [[бібліяфіл]] і [[калекцыянер]]. Сабраў у [[Новабарысаў|Новабарысаве]] найбагацейшую ў Еўропе бібліятэку па гісторыі руска-французскай [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]]. Яго збор уключаў каля 15 тысяч кніг на 11 еўрапейскіх мовах, а таксама тысячы гравюр, літаграфій, карт і дакументаў. У 1907 годзе стаў сузаснавальнікам [[Імператарскае рускае ваенна-гістарычнае таварыства|Імператарскага рускага ваенна-гістарычнага таварыства]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у. Ганаровы член [[Віцебская вучоная архіўная камісія|Віцебскай навуковай архіўнай камісіі]]. [[Камергер імператарскага двара]] (1912). [[Стацкі саветнік]]<ref name="ж">{{cite web |url=https://bis.nlb.by/by/documents/131478 |title=Каладзееў Іван Хрысанфавіч |publisher=Анлайн-энцыклапедыя «[[Беларусь у асобах і падзеях]]» |date=18 лютага 2025 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Біяграфія == Паходзіў з патомных дваран [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]]<ref name="д"/>. Нарадзіўся ў сям’і генерал-маёра [[Хрысанф Каладзееў|Хрысанфа Іванавіча Каладзеева]] (1817—1876) і Наталлі Якаўлеўны (у дзявоцтве Курносавай). Бацька быў удзельнікам [[Крымская вайна|Крымскай]] і [[Каўказская вайна|Каўказскай]] войнаў, удзельнічаў у падаўленні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], за што ў 1865 годзе атрымаў ад імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра ІІ]] ва ўласнасць 7 тысяч дзесяцін зямлі ў Барысаўскім павеце. У сям’і, акрамя Івана, выхоўваліся чатыры дачкі{{sfn|Букрэева|2011|с=13}}{{sfn|Гурецкая|с=44-45}}. Іван Каладзееў скончыў [[Прушкаў (Апольскае ваяводства)|Прушкаўскую]] земляробчую акадэмію ў [[Прусія|Прускім каралеўстве]] (цяпер Польшча) і атрымаў спецыяльнасць агранома<ref name="е">{{cite web |author=Зоя Падліпская |title=Храм-капліца ў гонар Святога Богаяўлення ў Барысаве |url=https://oroik.by/xram-kaplica-ў-gonar-svyatoga-bogayaўlennya-ў-barysave/ |publisher=Сінадальны аддзел рэлігійнай адукацыі і катэхізацыі [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай царквы]] |date=19 красавіка 2021 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У 18 гадоў пасля смерці бацькі атрымаў у спадчыну маёнтак у ваколіцах вёскі [[Краснае (Барысаўскі раён)|Краснае]] ў [[Барысаўскі павет|Барысаўскім павеце]] (Мінская губерня)<ref name="д">{{артыкул |аўтар=Наталля Лапіна |загаловак=Беларускі карнавал запрашае |спасылка=https://www.sb.by/articles/belarusk-karnaval-zaprashae.html |выданне=[[Народная газета]] |год=6 верасня 2008 |нумар=[https://www.sb.by/ng/archive/06092008/ 4835]}}</ref>. Пазней набыў маёнтак [[Упірэвічы]] (побач з якім пазней узнік пасад [[Новабарысаў]]), дзе ўладкаваў сядзібу. Яго капітал і прадпрымальніцкі талент адчувальна паўплывалі на развіццё горада Барысава. Акрамя пабудовы двухпавярховых камяніц і карпусоў [[Папяровая фабрыка «Папірус»|папяровай фабрыкі «Папірус»]], ён узвёў дзве каменныя казармы для 162-га Ахалцыхскага пяхотнага палка, бойню, шпалапрапітачны і шкляны заводы. У 1899 годзе ён стварыў першую ў павеце [[Тэлефонная станцыя|тэлефонную станцыю]]. У 1901 годзе пабудаваў [[Запалкавая фабрыка «Бярэзіна»|запалкавую фабрыку «Бярэзіна»]]{{sfn|Букрэева|2011|с=14}}. Быў земскім гласным у Барысаўскім павятовым камітэце і прадстаўніком Барысаўскага павета ў Мінскім губернскім камітэце па справах земскай гаспадаркі, а таксама выконваў абавязкі ганаровага [[Міравы суддзя|міравога суддзі]]. Цікавіўся праблемай стварэння адзінага воднага шляху паміж [[Балтыйскае мора|Балтыйскім]] і [[Чорнае мора|Чорным]] морамі, дзеля чаго браў удзел у экспедыцыі па вывучэнні [[Бярэзінская водная сістэма|Бярэзінскай воднай сістэмы]]{{sfn|Гурецкая|с=45}}. Жонка — Вольга Сяргееўна, у дзявоцтве Карцова (1856—1934), сястра расійскага дыпламата [[Юрый Карцоў|Юрыя Карцова]]. Яна дасканала валодала замежнымі мовамі, дапамагала мужу з перакладамі і суправаджала яго ў замежных паездках па антыкварных рынках Еўропы{{sfn|Букрэева|2011|с=13}}{{sfn|Букрэева|2011|с=17}}. == Калекцыянаванне і музейная дзейнасць == Заснаваўшы пасад Новабарысаў у непасрэднай блізкасці да месца пераправы адыходзячай французскай арміі цераз Бярэзіну, ён зацікавіўся гэтым эпізодам вайны і з 1888 года распачаў руплівы збор матэрыялаў. З цягам часу сфера яго інтарэсаў пашырылася і ўключала ўжо ўсе дакументальныя і літаратурныя крыніцы па руска-французскіх адносінах у 1805—1815 гадах{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37}}. У выніку трыццацігадовых пошукаў у Расіі і за мяжой І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў здолеў сабраць значную бібліятэку (ад 11 да 15 тысяч тамоў на 11 еўрапейскіх мовах). У аснову яго кніжнага збору былі пакладзены калекцыі маскоўскага генерал-губернатара [[А. А. Закрэўскі|А.&nbsp;А.&nbsp;Закрэўскага]] і яго пецярбургскага цёзкі — вядомага бібліяфіла і калекцыянера. Асаблівую каштоўнасць уяўляў рукапісны аддзел, дзе побач з арыгіналамі захоўваліся копіі дакументаў, знятыя ў замежных архівах, а таксама калекцыі карт, планаў, гравюр і карцін{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37}}. Да ўнікаў калекцыі адносіліся падборкі растапчынскіх афіш, газеты, якія выходзілі на тэрыторыі Беларусі падчас французскай акупацыі, гравюры ўдзельнікаў вайны. Асаблівай жамчужынай збору з’яўлялася ўнікальная рукапісная карта Расійскай імперыі, выкананая ў адзіным экзэмпляры спецыяльна для [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]] і захопленая пры пераправе цераз Бярэзіну. Мелася таксама два наборы паштовак панарамы [[Войцех Косак|Войцеха Косака]] і [[Юльян Фалат|Юльяна Фалата]]{{sfn|Гурецкая|с=45}}. Разумеючы значнасць сабранага матэрыялу, І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў забяспечыў да яго вольны доступ усіх даследчыкаў, зацікаўленых эпохай напалеонаўскіх войнаў. У 1903 годзе яго сядзібу ў Барысаве наведалі каля 70 членаў расійскага Таварыства рупліўцаў ваенных ведаў{{sfn|Букрэева|2011|с=17}}. Для аблягчэння працы даследчыкаў ён правёў каталагізацыю карт і ў 1912 годзе выдаў у [[Мінск]]у каталог рускага аддзела сваёй бібліятэкі (каля 2000 назваў на 115 старонках){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=38}}. Таксама ў 1901 годзе ён усталяваў па абодвух берагах [[Бярэзіна|Бярэзіны]] помнікі на месцы французскай пераправы 1812 года каля вёскі [[Студзёнка (Прыгарадны сельсавет)|Студзёнка]]<ref name="в">{{cite web |title=Барысаў музейны |url=https://ex-press.live/rubrics/spadchyna/2014/09/27/barysau-muzejny |publisher=«Экс-Прэс» |date=27 верасня 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Лёс калекцыі і памяць == У пачатку XX стагоддзя збор І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзеева ўжо прыцягваў вялікую ўвагу даследчыкаў. Калі напярэдадні 100-годдзя вайны пачаліся падрыхтоўчыя работы па стварэнні Музея 1812 года ў [[Масква|Маскве]], І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў прыняў рашэнне перадаць яму свой збор. 30 ліпеня 1913 года ён склаў праект завяшчання, і ўжо 3 жніўня 1913 года кніжная частка калекцыі была дастаўлена ў Маскву. 19 мая 1914 года калекцыянер памёр. У сувязі з пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] і набліжэннем руска-германскага фронту, удава калекцыянера 3 верасня 1915 года адправіла ў Маскву рэшту збору — 31 скрыню з унікальнымі гравюрамі, мастацкімі творамі, картамі і асабістым архівам{{sfn|Букрэева|2011|с=17—18}}. У 1915 годзе збор быў занесены ў галоўную інвентарную кнігу [[Дзяржаўны гістарычны музей (Масква)|Дзяржаўнага гістарычнага музея]] ў Маскве. Пазней частка кніг была размешчана ў Бібліятэцы музея, якая ў 1938 годзе стала самастойнай як [[Дзяржаўная публічная гістарычная бібліятэка Расіі]]<ref name="а">{{артыкул |загаловак=Даты, падзеі, людзі |выданне=[[Звязда]] |тып=газета |год=26 ліпеня 2014 |нумар=139 (27749) |старонкі=8}}</ref>. Калекцыя гравюр і выяўленчага мастацтва Каладзеева (больш за 3000 прадметаў) да сённяшняга дня з’яўляецца асновай фонду эстампаў па вайне 1812 года Дзяржаўнага гістарычнага музея ў Маскве{{sfn|Букрэева|2011|с=14}}. У 1926 годзе каля 8 тысяч кніг з бібліятэкі Каладзеева вярнулі ў Беларусь, дзе іх прыняла Дзяржаўная бібліятэка БССР (цяпер — [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]). Частку з іх страцілі падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref name="а"/>. Па стане на 2014 год Нацыянальная бібліятэка захоўвала частку каладзееўскага кнігазбору ў колькасці каля 3500 тамоў. Працэс ідэнтыфікацыі яго кніг ускладняецца тым, што калекцыянер не карыстаўся асабістым [[экслібрыс]]ам{{sfn|Гурецкая|с=46}}<ref name="в"/>. У сучаснай Беларусі імя збіральніка ўшанавана ў яго родным горадзе. 7 верасня 2008 года на 15-м [[Дзень беларускага пісьменства|Дні беларускага пісьменства]] Барысаўская цэнтральная бібліятэка атрымала імя Івана Каладзеева, на будынку ўсталявалі памятную шыльду<ref name="б">{{cite web |author=Часопіс «34» |title=Гэты дзень у гісторыі Барысаўшчыны |url=https://ex-press.live/rubrics/spadchyna/2014/01/02/gety-dzen-u-gistoryi-barysaushchyny |publisher=«Экс-Прэс» |date=2 студзеня 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У бібліятэцы сталі ладзіць «Каладзееўскія чытанні». 20 мая 2014 года ў [[Царква Святой Жываначальнай Тройцы (Барысаў)|царкве Святой Тройцы]] ў Барысаве адкрылі [[кенатаф]] памяці Івана Каладзеева<ref>{{cite web |title=Кенатаф памяці І.Х.Каладзеева адкрыўся ў храме ля барысаўскіх «Батарэй» |url=https://www.children-art.org/by/main-bel/494-kenataf-pamyatsi-ikhkaladzeeva-adkrysya-khrame-lya-barysaskikh-batare |publisher=Мастацкі праект «На сваёй зямлі» |date=20 мая 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У 2020 годзе ў бібліятэцы сабралі 1500 кніг, прысвечаных вайне 1812 года<ref>{{cite web |title=У Барысаве папаўняюць кніжны збор, прысвечаны Івану Каладзееву |url=https://news.by/by/news/obshchestvo/v_borisove_popolnyayut_knizhnuyu_kollektsiyu_posvyashchennuyu_ivanu_kolodeevu |publisher=[[Белтэлерадыёкампанія]] |date=29 верасня 2020 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. [[Барысаўскі аб'яднаны музей]] мае пастаянную экспазіцыю, прысвечаную калекцыянеру, а ў самым Барысаве па вуліцы 30 год УЛКСМ, д. 38 адкрыты [[Дом-музей І. Х. Каладзеева]]<ref name="г">{{cite web |title=Гід па Беларусі: ідэі для вашых падарожжаў |url=https://www.belarus.by/by/travel/top-guide-belarus/shto-pagljadzets-u-barysave-mestsy-legendarnyx-btva-1812-goda-tsudonyja-xramy--stadyen-samaga-tytulavanaga-kluba-krany_i_0000123054.html |publisher=[[Belarus.by]] |date=28 кастрычніка 2020 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга|спасылка=https://www.hist.msu.ru/Science/Disser/Bukreeva.pdf|аўтар=Букреева Е. М.|загаловак=Коллекция И.Х. Колодеева в системе источников по истории Отечественной войны 1812 года. Автореферат дисс... канд. ист. наук|месца=Москва|выдавецтва=|год=2011|старонак=24|ref=Букрэева}} * {{артыкул |аўтар=Гурецкая Г. С. |загаловак=Иван Хрисанфович Колодеев: связующее звено Борисов — Европа |выданне= |год= |старонкі=44-46 |ref=Гурецкая}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Каладзееў Іван Хрысанфавіч }} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валынскай вобласці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1859 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1914 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Барысаве]] [[Катэгорыя:Бібліяфілы Беларусі]] [[Катэгорыя:калекцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Дваранства Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Прушкаўскай земляробчай акадэміі]] qzk99mj7j3qe4s3v8phcktx3rm9mrng 5133247 5133246 2026-04-28T09:17:04Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Прамыслоўцы Беларусі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5133247 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Іван Каладзееў |партрэт = |апісанне партрэта = |імя пры нараджэнні = Іван Хрысанфавіч Каладзееў |псеўданім = |месца працы = |гады дзейнасці = 1888—1913 |вядомасць = збіральнік найбагацейшай у Еўропе бібліятэкі па гісторыі [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] |бацька = [[Хрысанф Каладзееў]] (1817—1876) |маці = |жонка = Вольга Сяргееўна Каладзеева |дзеці = |узнагароды = |сайт = }} '''Іва́н Хрыса́нфавіч Каладзе́еў''' (1859, [[Стараканстантынаў]], цяпер [[Валынская вобласць]], [[Украіна]] — 1914, цяпер [[Барысаў]], [[Мінская вобласць]], [[Беларусь]]) — беларускі [[бібліяфіл]] і [[калекцыянер]]. Сабраў у [[Новабарысаў|Новабарысаве]] найбагацейшую ў Еўропе бібліятэку па гісторыі руска-французскай [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]]. Яго збор уключаў каля 15 тысяч кніг на 11 еўрапейскіх мовах, а таксама тысячы гравюр, літаграфій, карт і дакументаў. У 1907 годзе стаў сузаснавальнікам [[Імператарскае рускае ваенна-гістарычнае таварыства|Імператарскага рускага ваенна-гістарычнага таварыства]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у. Ганаровы член [[Віцебская вучоная архіўная камісія|Віцебскай навуковай архіўнай камісіі]]. [[Камергер імператарскага двара]] (1912). [[Стацкі саветнік]]<ref name="ж">{{cite web |url=https://bis.nlb.by/by/documents/131478 |title=Каладзееў Іван Хрысанфавіч |publisher=Анлайн-энцыклапедыя «[[Беларусь у асобах і падзеях]]» |date=18 лютага 2025 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Біяграфія == Паходзіў з патомных дваран [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]]<ref name="д"/>. Нарадзіўся ў сям’і генерал-маёра [[Хрысанф Каладзееў|Хрысанфа Іванавіча Каладзеева]] (1817—1876) і Наталлі Якаўлеўны (у дзявоцтве Курносавай). Бацька быў удзельнікам [[Крымская вайна|Крымскай]] і [[Каўказская вайна|Каўказскай]] войнаў, удзельнічаў у падаўленні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], за што ў 1865 годзе атрымаў ад імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра ІІ]] ва ўласнасць 7 тысяч дзесяцін зямлі ў Барысаўскім павеце. У сям’і, акрамя Івана, выхоўваліся чатыры дачкі{{sfn|Букрэева|2011|с=13}}{{sfn|Гурецкая|с=44-45}}. Іван Каладзееў скончыў [[Прушкаў (Апольскае ваяводства)|Прушкаўскую]] земляробчую акадэмію ў [[Прусія|Прускім каралеўстве]] (цяпер Польшча) і атрымаў спецыяльнасць агранома<ref name="е">{{cite web |author=Зоя Падліпская |title=Храм-капліца ў гонар Святога Богаяўлення ў Барысаве |url=https://oroik.by/xram-kaplica-ў-gonar-svyatoga-bogayaўlennya-ў-barysave/ |publisher=Сінадальны аддзел рэлігійнай адукацыі і катэхізацыі [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай царквы]] |date=19 красавіка 2021 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У 18 гадоў пасля смерці бацькі атрымаў у спадчыну маёнтак у ваколіцах вёскі [[Краснае (Барысаўскі раён)|Краснае]] ў [[Барысаўскі павет|Барысаўскім павеце]] (Мінская губерня)<ref name="д">{{артыкул |аўтар=Наталля Лапіна |загаловак=Беларускі карнавал запрашае |спасылка=https://www.sb.by/articles/belarusk-karnaval-zaprashae.html |выданне=[[Народная газета]] |год=6 верасня 2008 |нумар=[https://www.sb.by/ng/archive/06092008/ 4835]}}</ref>. Пазней набыў маёнтак [[Упірэвічы]] (побач з якім пазней узнік пасад [[Новабарысаў]]), дзе ўладкаваў сядзібу. Яго капітал і прадпрымальніцкі талент адчувальна паўплывалі на развіццё горада Барысава. Акрамя пабудовы двухпавярховых камяніц і карпусоў [[Папяровая фабрыка «Папірус»|папяровай фабрыкі «Папірус»]], ён узвёў дзве каменныя казармы для 162-га Ахалцыхскага пяхотнага палка, бойню, шпалапрапітачны і шкляны заводы. У 1899 годзе ён стварыў першую ў павеце [[Тэлефонная станцыя|тэлефонную станцыю]]. У 1901 годзе пабудаваў [[Запалкавая фабрыка «Бярэзіна»|запалкавую фабрыку «Бярэзіна»]]{{sfn|Букрэева|2011|с=14}}. Быў земскім гласным у Барысаўскім павятовым камітэце і прадстаўніком Барысаўскага павета ў Мінскім губернскім камітэце па справах земскай гаспадаркі, а таксама выконваў абавязкі ганаровага [[Міравы суддзя|міравога суддзі]]. Цікавіўся праблемай стварэння адзінага воднага шляху паміж [[Балтыйскае мора|Балтыйскім]] і [[Чорнае мора|Чорным]] морамі, дзеля чаго браў удзел у экспедыцыі па вывучэнні [[Бярэзінская водная сістэма|Бярэзінскай воднай сістэмы]]{{sfn|Гурецкая|с=45}}. Жонка — Вольга Сяргееўна, у дзявоцтве Карцова (1856—1934), сястра расійскага дыпламата [[Юрый Карцоў|Юрыя Карцова]]. Яна дасканала валодала замежнымі мовамі, дапамагала мужу з перакладамі і суправаджала яго ў замежных паездках па антыкварных рынках Еўропы{{sfn|Букрэева|2011|с=13}}{{sfn|Букрэева|2011|с=17}}. == Калекцыянаванне і музейная дзейнасць == Заснаваўшы пасад Новабарысаў у непасрэднай блізкасці да месца пераправы адыходзячай французскай арміі цераз Бярэзіну, ён зацікавіўся гэтым эпізодам вайны і з 1888 года распачаў руплівы збор матэрыялаў. З цягам часу сфера яго інтарэсаў пашырылася і ўключала ўжо ўсе дакументальныя і літаратурныя крыніцы па руска-французскіх адносінах у 1805—1815 гадах{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37}}. У выніку трыццацігадовых пошукаў у Расіі і за мяжой І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў здолеў сабраць значную бібліятэку (ад 11 да 15 тысяч тамоў на 11 еўрапейскіх мовах). У аснову яго кніжнага збору былі пакладзены калекцыі маскоўскага генерал-губернатара [[А. А. Закрэўскі|А.&nbsp;А.&nbsp;Закрэўскага]] і яго пецярбургскага цёзкі — вядомага бібліяфіла і калекцыянера. Асаблівую каштоўнасць уяўляў рукапісны аддзел, дзе побач з арыгіналамі захоўваліся копіі дакументаў, знятыя ў замежных архівах, а таксама калекцыі карт, планаў, гравюр і карцін{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37}}. Да ўнікаў калекцыі адносіліся падборкі растапчынскіх афіш, газеты, якія выходзілі на тэрыторыі Беларусі падчас французскай акупацыі, гравюры ўдзельнікаў вайны. Асаблівай жамчужынай збору з’яўлялася ўнікальная рукапісная карта Расійскай імперыі, выкананая ў адзіным экзэмпляры спецыяльна для [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]] і захопленая пры пераправе цераз Бярэзіну. Мелася таксама два наборы паштовак панарамы [[Войцех Косак|Войцеха Косака]] і [[Юльян Фалат|Юльяна Фалата]]{{sfn|Гурецкая|с=45}}. Разумеючы значнасць сабранага матэрыялу, І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў забяспечыў да яго вольны доступ усіх даследчыкаў, зацікаўленых эпохай напалеонаўскіх войнаў. У 1903 годзе яго сядзібу ў Барысаве наведалі каля 70 членаў расійскага Таварыства рупліўцаў ваенных ведаў{{sfn|Букрэева|2011|с=17}}. Для аблягчэння працы даследчыкаў ён правёў каталагізацыю карт і ў 1912 годзе выдаў у [[Мінск]]у каталог рускага аддзела сваёй бібліятэкі (каля 2000 назваў на 115 старонках){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=38}}. Таксама ў 1901 годзе ён усталяваў па абодвух берагах [[Бярэзіна|Бярэзіны]] помнікі на месцы французскай пераправы 1812 года каля вёскі [[Студзёнка (Прыгарадны сельсавет)|Студзёнка]]<ref name="в">{{cite web |title=Барысаў музейны |url=https://ex-press.live/rubrics/spadchyna/2014/09/27/barysau-muzejny |publisher=«Экс-Прэс» |date=27 верасня 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Лёс калекцыі і памяць == У пачатку XX стагоддзя збор І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзеева ўжо прыцягваў вялікую ўвагу даследчыкаў. Калі напярэдадні 100-годдзя вайны пачаліся падрыхтоўчыя работы па стварэнні Музея 1812 года ў [[Масква|Маскве]], І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў прыняў рашэнне перадаць яму свой збор. 30 ліпеня 1913 года ён склаў праект завяшчання, і ўжо 3 жніўня 1913 года кніжная частка калекцыі была дастаўлена ў Маскву. 19 мая 1914 года калекцыянер памёр. У сувязі з пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] і набліжэннем руска-германскага фронту, удава калекцыянера 3 верасня 1915 года адправіла ў Маскву рэшту збору — 31 скрыню з унікальнымі гравюрамі, мастацкімі творамі, картамі і асабістым архівам{{sfn|Букрэева|2011|с=17—18}}. У 1915 годзе збор быў занесены ў галоўную інвентарную кнігу [[Дзяржаўны гістарычны музей (Масква)|Дзяржаўнага гістарычнага музея]] ў Маскве. Пазней частка кніг была размешчана ў Бібліятэцы музея, якая ў 1938 годзе стала самастойнай як [[Дзяржаўная публічная гістарычная бібліятэка Расіі]]<ref name="а">{{артыкул |загаловак=Даты, падзеі, людзі |выданне=[[Звязда]] |тып=газета |год=26 ліпеня 2014 |нумар=139 (27749) |старонкі=8}}</ref>. Калекцыя гравюр і выяўленчага мастацтва Каладзеева (больш за 3000 прадметаў) да сённяшняга дня з’яўляецца асновай фонду эстампаў па вайне 1812 года Дзяржаўнага гістарычнага музея ў Маскве{{sfn|Букрэева|2011|с=14}}. У 1926 годзе каля 8 тысяч кніг з бібліятэкі Каладзеева вярнулі ў Беларусь, дзе іх прыняла Дзяржаўная бібліятэка БССР (цяпер — [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]). Частку з іх страцілі падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref name="а"/>. Па стане на 2014 год Нацыянальная бібліятэка захоўвала частку каладзееўскага кнігазбору ў колькасці каля 3500 тамоў. Працэс ідэнтыфікацыі яго кніг ускладняецца тым, што калекцыянер не карыстаўся асабістым [[экслібрыс]]ам{{sfn|Гурецкая|с=46}}<ref name="в"/>. У сучаснай Беларусі імя збіральніка ўшанавана ў яго родным горадзе. 7 верасня 2008 года на 15-м [[Дзень беларускага пісьменства|Дні беларускага пісьменства]] Барысаўская цэнтральная бібліятэка атрымала імя Івана Каладзеева, на будынку ўсталявалі памятную шыльду<ref name="б">{{cite web |author=Часопіс «34» |title=Гэты дзень у гісторыі Барысаўшчыны |url=https://ex-press.live/rubrics/spadchyna/2014/01/02/gety-dzen-u-gistoryi-barysaushchyny |publisher=«Экс-Прэс» |date=2 студзеня 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У бібліятэцы сталі ладзіць «Каладзееўскія чытанні». 20 мая 2014 года ў [[Царква Святой Жываначальнай Тройцы (Барысаў)|царкве Святой Тройцы]] ў Барысаве адкрылі [[кенатаф]] памяці Івана Каладзеева<ref>{{cite web |title=Кенатаф памяці І.Х.Каладзеева адкрыўся ў храме ля барысаўскіх «Батарэй» |url=https://www.children-art.org/by/main-bel/494-kenataf-pamyatsi-ikhkaladzeeva-adkrysya-khrame-lya-barysaskikh-batare |publisher=Мастацкі праект «На сваёй зямлі» |date=20 мая 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У 2020 годзе ў бібліятэцы сабралі 1500 кніг, прысвечаных вайне 1812 года<ref>{{cite web |title=У Барысаве папаўняюць кніжны збор, прысвечаны Івану Каладзееву |url=https://news.by/by/news/obshchestvo/v_borisove_popolnyayut_knizhnuyu_kollektsiyu_posvyashchennuyu_ivanu_kolodeevu |publisher=[[Белтэлерадыёкампанія]] |date=29 верасня 2020 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. [[Барысаўскі аб'яднаны музей]] мае пастаянную экспазіцыю, прысвечаную калекцыянеру, а ў самым Барысаве па вуліцы 30 год УЛКСМ, д. 38 адкрыты [[Дом-музей І. Х. Каладзеева]]<ref name="г">{{cite web |title=Гід па Беларусі: ідэі для вашых падарожжаў |url=https://www.belarus.by/by/travel/top-guide-belarus/shto-pagljadzets-u-barysave-mestsy-legendarnyx-btva-1812-goda-tsudonyja-xramy--stadyen-samaga-tytulavanaga-kluba-krany_i_0000123054.html |publisher=[[Belarus.by]] |date=28 кастрычніка 2020 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга|спасылка=https://www.hist.msu.ru/Science/Disser/Bukreeva.pdf|аўтар=Букреева Е. М.|загаловак=Коллекция И.Х. Колодеева в системе источников по истории Отечественной войны 1812 года. Автореферат дисс... канд. ист. наук|месца=Москва|выдавецтва=|год=2011|старонак=24|ref=Букрэева}} * {{артыкул |аўтар=Гурецкая Г. С. |загаловак=Иван Хрисанфович Колодеев: связующее звено Борисов — Европа |выданне= |год= |старонкі=44-46 |ref=Гурецкая}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Каладзееў Іван Хрысанфавіч }} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валынскай вобласці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1859 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1914 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Барысаве]] [[Катэгорыя:Бібліяфілы Беларусі]] [[Катэгорыя:калекцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Дваранства Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Прушкаўскай земляробчай акадэміі]] [[Катэгорыя:Прамыслоўцы Беларусі]] my8m47uf5da3k6n43ddbycb2nyvx48g 5133248 5133247 2026-04-28T09:17:53Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5133248 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Каладзееў}} {{Асоба |імя = Іван Каладзееў |партрэт = |апісанне партрэта = |імя пры нараджэнні = Іван Хрысанфавіч Каладзееў |псеўданім = |месца працы = |гады дзейнасці = 1888—1913 |вядомасць = збіральнік найбагацейшай у Еўропе бібліятэкі па гісторыі [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] |бацька = [[Хрысанф Каладзееў]] (1817—1876) |маці = |жонка = Вольга Сяргееўна Каладзеева |дзеці = |узнагароды = |сайт = }} '''Іва́н Хрыса́нфавіч Каладзе́еў''' (1859, [[Стараканстантынаў]], цяпер [[Валынская вобласць]], [[Украіна]] — 1914, цяпер [[Барысаў]], [[Мінская вобласць]], [[Беларусь]]) — беларускі [[бібліяфіл]] і [[калекцыянер]]. Сабраў у [[Новабарысаў|Новабарысаве]] найбагацейшую ў Еўропе бібліятэку па гісторыі руска-французскай [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]]. Яго збор уключаў каля 15 тысяч кніг на 11 еўрапейскіх мовах, а таксама тысячы гравюр, літаграфій, карт і дакументаў. У 1907 годзе стаў сузаснавальнікам [[Імператарскае рускае ваенна-гістарычнае таварыства|Імператарскага рускага ваенна-гістарычнага таварыства]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у. Ганаровы член [[Віцебская вучоная архіўная камісія|Віцебскай навуковай архіўнай камісіі]]. [[Камергер імператарскага двара]] (1912). [[Стацкі саветнік]]<ref name="ж">{{cite web |url=https://bis.nlb.by/by/documents/131478 |title=Каладзееў Іван Хрысанфавіч |publisher=Анлайн-энцыклапедыя «[[Беларусь у асобах і падзеях]]» |date=18 лютага 2025 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Біяграфія == Паходзіў з патомных дваран [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]]<ref name="д"/>. Нарадзіўся ў сям’і генерал-маёра [[Хрысанф Каладзееў|Хрысанфа Іванавіча Каладзеева]] (1817—1876) і Наталлі Якаўлеўны (у дзявоцтве Курносавай). Бацька быў удзельнікам [[Крымская вайна|Крымскай]] і [[Каўказская вайна|Каўказскай]] войнаў, удзельнічаў у падаўленні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], за што ў 1865 годзе атрымаў ад імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра ІІ]] ва ўласнасць 7 тысяч дзесяцін зямлі ў Барысаўскім павеце. У сям’і, акрамя Івана, выхоўваліся чатыры дачкі{{sfn|Букрэева|2011|с=13}}{{sfn|Гурецкая|с=44-45}}. Іван Каладзееў скончыў [[Прушкаў (Апольскае ваяводства)|Прушкаўскую]] земляробчую акадэмію ў [[Прусія|Прускім каралеўстве]] (цяпер Польшча) і атрымаў спецыяльнасць агранома<ref name="е">{{cite web |author=Зоя Падліпская |title=Храм-капліца ў гонар Святога Богаяўлення ў Барысаве |url=https://oroik.by/xram-kaplica-ў-gonar-svyatoga-bogayaўlennya-ў-barysave/ |publisher=Сінадальны аддзел рэлігійнай адукацыі і катэхізацыі [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай царквы]] |date=19 красавіка 2021 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У 18 гадоў пасля смерці бацькі атрымаў у спадчыну маёнтак у ваколіцах вёскі [[Краснае (Барысаўскі раён)|Краснае]] ў [[Барысаўскі павет|Барысаўскім павеце]] (Мінская губерня)<ref name="д">{{артыкул |аўтар=Наталля Лапіна |загаловак=Беларускі карнавал запрашае |спасылка=https://www.sb.by/articles/belarusk-karnaval-zaprashae.html |выданне=[[Народная газета]] |год=6 верасня 2008 |нумар=[https://www.sb.by/ng/archive/06092008/ 4835]}}</ref>. Пазней набыў маёнтак [[Упірэвічы]] (побач з якім пазней узнік пасад [[Новабарысаў]]), дзе ўладкаваў сядзібу. Яго капітал і прадпрымальніцкі талент адчувальна паўплывалі на развіццё горада Барысава. Акрамя пабудовы двухпавярховых камяніц і карпусоў [[Папяровая фабрыка «Папірус»|папяровай фабрыкі «Папірус»]], ён узвёў дзве каменныя казармы для 162-га Ахалцыхскага пяхотнага палка, бойню, шпалапрапітачны і шкляны заводы. У 1899 годзе ён стварыў першую ў павеце [[Тэлефонная станцыя|тэлефонную станцыю]]. У 1901 годзе пабудаваў [[Запалкавая фабрыка «Бярэзіна»|запалкавую фабрыку «Бярэзіна»]]{{sfn|Букрэева|2011|с=14}}. Быў земскім гласным у Барысаўскім павятовым камітэце і прадстаўніком Барысаўскага павета ў Мінскім губернскім камітэце па справах земскай гаспадаркі, а таксама выконваў абавязкі ганаровага [[Міравы суддзя|міравога суддзі]]. Цікавіўся праблемай стварэння адзінага воднага шляху паміж [[Балтыйскае мора|Балтыйскім]] і [[Чорнае мора|Чорным]] морамі, дзеля чаго браў удзел у экспедыцыі па вывучэнні [[Бярэзінская водная сістэма|Бярэзінскай воднай сістэмы]]{{sfn|Гурецкая|с=45}}. Жонка — Вольга Сяргееўна, у дзявоцтве Карцова (1856—1934), сястра расійскага дыпламата [[Юрый Карцоў|Юрыя Карцова]]. Яна дасканала валодала замежнымі мовамі, дапамагала мужу з перакладамі і суправаджала яго ў замежных паездках па антыкварных рынках Еўропы{{sfn|Букрэева|2011|с=13}}{{sfn|Букрэева|2011|с=17}}. == Калекцыянаванне і музейная дзейнасць == Заснаваўшы пасад Новабарысаў у непасрэднай блізкасці да месца пераправы адыходзячай французскай арміі цераз Бярэзіну, ён зацікавіўся гэтым эпізодам вайны і з 1888 года распачаў руплівы збор матэрыялаў. З цягам часу сфера яго інтарэсаў пашырылася і ўключала ўжо ўсе дакументальныя і літаратурныя крыніцы па руска-французскіх адносінах у 1805—1815 гадах{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37}}. У выніку трыццацігадовых пошукаў у Расіі і за мяжой І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў здолеў сабраць значную бібліятэку (ад 11 да 15 тысяч тамоў на 11 еўрапейскіх мовах). У аснову яго кніжнага збору былі пакладзены калекцыі маскоўскага генерал-губернатара [[А. А. Закрэўскі|А.&nbsp;А.&nbsp;Закрэўскага]] і яго пецярбургскага цёзкі — вядомага бібліяфіла і калекцыянера. Асаблівую каштоўнасць уяўляў рукапісны аддзел, дзе побач з арыгіналамі захоўваліся копіі дакументаў, знятыя ў замежных архівах, а таксама калекцыі карт, планаў, гравюр і карцін{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37}}. Да ўнікаў калекцыі адносіліся падборкі растапчынскіх афіш, газеты, якія выходзілі на тэрыторыі Беларусі падчас французскай акупацыі, гравюры ўдзельнікаў вайны. Асаблівай жамчужынай збору з’яўлялася ўнікальная рукапісная карта Расійскай імперыі, выкананая ў адзіным экзэмпляры спецыяльна для [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]] і захопленая пры пераправе цераз Бярэзіну. Мелася таксама два наборы паштовак панарамы [[Войцех Косак|Войцеха Косака]] і [[Юльян Фалат|Юльяна Фалата]]{{sfn|Гурецкая|с=45}}. Разумеючы значнасць сабранага матэрыялу, І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў забяспечыў да яго вольны доступ усіх даследчыкаў, зацікаўленых эпохай напалеонаўскіх войнаў. У 1903 годзе яго сядзібу ў Барысаве наведалі каля 70 членаў расійскага Таварыства рупліўцаў ваенных ведаў{{sfn|Букрэева|2011|с=17}}. Для аблягчэння працы даследчыкаў ён правёў каталагізацыю карт і ў 1912 годзе выдаў у [[Мінск]]у каталог рускага аддзела сваёй бібліятэкі (каля 2000 назваў на 115 старонках){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=38}}. Таксама ў 1901 годзе ён усталяваў па абодвух берагах [[Бярэзіна|Бярэзіны]] помнікі на месцы французскай пераправы 1812 года каля вёскі [[Студзёнка (Прыгарадны сельсавет)|Студзёнка]]<ref name="в">{{cite web |title=Барысаў музейны |url=https://ex-press.live/rubrics/spadchyna/2014/09/27/barysau-muzejny |publisher=«Экс-Прэс» |date=27 верасня 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Лёс калекцыі і памяць == У пачатку XX стагоддзя збор І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзеева ўжо прыцягваў вялікую ўвагу даследчыкаў. Калі напярэдадні 100-годдзя вайны пачаліся падрыхтоўчыя работы па стварэнні Музея 1812 года ў [[Масква|Маскве]], І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў прыняў рашэнне перадаць яму свой збор. 30 ліпеня 1913 года ён склаў праект завяшчання, і ўжо 3 жніўня 1913 года кніжная частка калекцыі была дастаўлена ў Маскву. 19 мая 1914 года калекцыянер памёр. У сувязі з пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] і набліжэннем руска-германскага фронту, удава калекцыянера 3 верасня 1915 года адправіла ў Маскву рэшту збору — 31 скрыню з унікальнымі гравюрамі, мастацкімі творамі, картамі і асабістым архівам{{sfn|Букрэева|2011|с=17—18}}. У 1915 годзе збор быў занесены ў галоўную інвентарную кнігу [[Дзяржаўны гістарычны музей (Масква)|Дзяржаўнага гістарычнага музея]] ў Маскве. Пазней частка кніг была размешчана ў Бібліятэцы музея, якая ў 1938 годзе стала самастойнай як [[Дзяржаўная публічная гістарычная бібліятэка Расіі]]<ref name="а">{{артыкул |загаловак=Даты, падзеі, людзі |выданне=[[Звязда]] |тып=газета |год=26 ліпеня 2014 |нумар=139 (27749) |старонкі=8}}</ref>. Калекцыя гравюр і выяўленчага мастацтва Каладзеева (больш за 3000 прадметаў) да сённяшняга дня з’яўляецца асновай фонду эстампаў па вайне 1812 года Дзяржаўнага гістарычнага музея ў Маскве{{sfn|Букрэева|2011|с=14}}. У 1926 годзе каля 8 тысяч кніг з бібліятэкі Каладзеева вярнулі ў Беларусь, дзе іх прыняла Дзяржаўная бібліятэка БССР (цяпер — [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]). Частку з іх страцілі падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref name="а"/>. Па стане на 2014 год Нацыянальная бібліятэка захоўвала частку каладзееўскага кнігазбору ў колькасці каля 3500 тамоў. Працэс ідэнтыфікацыі яго кніг ускладняецца тым, што калекцыянер не карыстаўся асабістым [[экслібрыс]]ам{{sfn|Гурецкая|с=46}}<ref name="в"/>. У сучаснай Беларусі імя збіральніка ўшанавана ў яго родным горадзе. 7 верасня 2008 года на 15-м [[Дзень беларускага пісьменства|Дні беларускага пісьменства]] Барысаўская цэнтральная бібліятэка атрымала імя Івана Каладзеева, на будынку ўсталявалі памятную шыльду<ref name="б">{{cite web |author=Часопіс «34» |title=Гэты дзень у гісторыі Барысаўшчыны |url=https://ex-press.live/rubrics/spadchyna/2014/01/02/gety-dzen-u-gistoryi-barysaushchyny |publisher=«Экс-Прэс» |date=2 студзеня 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У бібліятэцы сталі ладзіць «Каладзееўскія чытанні». 20 мая 2014 года ў [[Царква Святой Жываначальнай Тройцы (Барысаў)|царкве Святой Тройцы]] ў Барысаве адкрылі [[кенатаф]] памяці Івана Каладзеева<ref>{{cite web |title=Кенатаф памяці І.Х.Каладзеева адкрыўся ў храме ля барысаўскіх «Батарэй» |url=https://www.children-art.org/by/main-bel/494-kenataf-pamyatsi-ikhkaladzeeva-adkrysya-khrame-lya-barysaskikh-batare |publisher=Мастацкі праект «На сваёй зямлі» |date=20 мая 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У 2020 годзе ў бібліятэцы сабралі 1500 кніг, прысвечаных вайне 1812 года<ref>{{cite web |title=У Барысаве папаўняюць кніжны збор, прысвечаны Івану Каладзееву |url=https://news.by/by/news/obshchestvo/v_borisove_popolnyayut_knizhnuyu_kollektsiyu_posvyashchennuyu_ivanu_kolodeevu |publisher=[[Белтэлерадыёкампанія]] |date=29 верасня 2020 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. [[Барысаўскі аб'яднаны музей]] мае пастаянную экспазіцыю, прысвечаную калекцыянеру, а ў самым Барысаве па вуліцы 30 год УЛКСМ, д. 38 адкрыты [[Дом-музей І. Х. Каладзеева]]<ref name="г">{{cite web |title=Гід па Беларусі: ідэі для вашых падарожжаў |url=https://www.belarus.by/by/travel/top-guide-belarus/shto-pagljadzets-u-barysave-mestsy-legendarnyx-btva-1812-goda-tsudonyja-xramy--stadyen-samaga-tytulavanaga-kluba-krany_i_0000123054.html |publisher=[[Belarus.by]] |date=28 кастрычніка 2020 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга|спасылка=https://www.hist.msu.ru/Science/Disser/Bukreeva.pdf|аўтар=Букреева Е. М.|загаловак=Коллекция И.Х. Колодеева в системе источников по истории Отечественной войны 1812 года. Автореферат дисс... канд. ист. наук|месца=Москва|выдавецтва=|год=2011|старонак=24|ref=Букрэева}} * {{артыкул |аўтар=Гурецкая Г. С. |загаловак=Иван Хрисанфович Колодеев: связующее звено Борисов — Европа |выданне= |год= |старонкі=44-46 |ref=Гурецкая}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Каладзееў Іван Хрысанфавіч }} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валынскай вобласці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1859 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1914 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Барысаве]] [[Катэгорыя:Бібліяфілы Беларусі]] [[Катэгорыя:калекцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Дваранства Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Прушкаўскай земляробчай акадэміі]] [[Катэгорыя:Прамыслоўцы Беларусі]] by9o9gcjommqk12ui0lqpe3h93f3bef 5133252 5133248 2026-04-28T09:21:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5133252 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Каладзееў}} {{Асоба |імя = Іван Каладзееў |партрэт = |апісанне партрэта = |імя пры нараджэнні = Іван Хрысанфавіч Каладзееў |псеўданім = |месца працы = |гады дзейнасці = 1888—1913 |вядомасць = збіральнік найбагацейшай у Еўропе бібліятэкі па гісторыі [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] |бацька = [[Хрысанф Каладзееў]] (1817—1876) |маці = |жонка = Вольга Сяргееўна Каладзеева |дзеці = |узнагароды = |сайт = }} '''Іва́н Хрыса́нфавіч Каладзе́еў''' ({{lang-ru|Иван Хрисанфович Колодеев}}; 1859, [[Стараканстантынаў]], цяпер [[Валынская вобласць]], [[Украіна]] — 1914, цяпер [[Барысаў]], [[Мінская вобласць]], [[Беларусь]]) — беларускі [[бібліяфіл]] і [[калекцыянер]]. Сабраў у [[Новабарысаў|Новабарысаве]] найбагацейшую ў Еўропе бібліятэку па гісторыі руска-французскай [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]]. Яго збор уключаў каля 15 тысяч кніг на 11 еўрапейскіх мовах, а таксама тысячы гравюр, літаграфій, карт і дакументаў. У 1907 годзе стаў сузаснавальнікам [[Імператарскае рускае ваенна-гістарычнае таварыства|Імператарскага рускага ваенна-гістарычнага таварыства]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у. Ганаровы член [[Віцебская вучоная архіўная камісія|Віцебскай навуковай архіўнай камісіі]]. [[Камергер імператарскага двара]] (1912). [[Стацкі саветнік]]<ref name="ж">{{cite web |url=https://bis.nlb.by/by/documents/131478 |title=Каладзееў Іван Хрысанфавіч |publisher=Анлайн-энцыклапедыя «[[Беларусь у асобах і падзеях]]» |date=18 лютага 2025 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Біяграфія == Паходзіў з патомных дваран [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]]<ref name="д"/>. Нарадзіўся ў сям’і генерал-маёра [[Хрысанф Каладзееў|Хрысанфа Іванавіча Каладзеева]] (1817—1876) і Наталлі Якаўлеўны (у дзявоцтве Курносавай). Бацька быў удзельнікам [[Крымская вайна|Крымскай]] і [[Каўказская вайна|Каўказскай]] войнаў, удзельнічаў у падаўленні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], за што ў 1865 годзе атрымаў ад імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра ІІ]] ва ўласнасць 7 тысяч дзесяцін зямлі ў Барысаўскім павеце. У сям’і, акрамя Івана, выхоўваліся чатыры дачкі{{sfn|Букрэева|2011|с=13}}{{sfn|Гурецкая|с=44-45}}. Іван Каладзееў скончыў [[Прушкаў (Апольскае ваяводства)|Прушкаўскую]] земляробчую акадэмію ў [[Прусія|Прускім каралеўстве]] (цяпер Польшча) і атрымаў спецыяльнасць агранома<ref name="е">{{cite web |author=Зоя Падліпская |title=Храм-капліца ў гонар Святога Богаяўлення ў Барысаве |url=https://oroik.by/xram-kaplica-ў-gonar-svyatoga-bogayaўlennya-ў-barysave/ |publisher=Сінадальны аддзел рэлігійнай адукацыі і катэхізацыі [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай царквы]] |date=19 красавіка 2021 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У 18 гадоў пасля смерці бацькі атрымаў у спадчыну маёнтак у ваколіцах вёскі [[Краснае (Барысаўскі раён)|Краснае]] ў [[Барысаўскі павет|Барысаўскім павеце]] (Мінская губерня)<ref name="д">{{артыкул |аўтар=Наталля Лапіна |загаловак=Беларускі карнавал запрашае |спасылка=https://www.sb.by/articles/belarusk-karnaval-zaprashae.html |выданне=[[Народная газета]] |год=6 верасня 2008 |нумар=[https://www.sb.by/ng/archive/06092008/ 4835]}}</ref>. Пазней набыў маёнтак [[Упірэвічы]] (побач з якім пазней узнік пасад [[Новабарысаў]]), дзе ўладкаваў сядзібу. Яго капітал і прадпрымальніцкі талент адчувальна паўплывалі на развіццё горада Барысава. Акрамя пабудовы двухпавярховых камяніц і карпусоў [[Папяровая фабрыка «Папірус»|папяровай фабрыкі «Папірус»]], ён узвёў дзве каменныя казармы для 162-га Ахалцыхскага пяхотнага палка, бойню, шпалапрапітачны і шкляны заводы. У 1899 годзе ён стварыў першую ў павеце [[Тэлефонная станцыя|тэлефонную станцыю]]. У 1901 годзе пабудаваў [[Запалкавая фабрыка «Бярэзіна»|запалкавую фабрыку «Бярэзіна»]]{{sfn|Букрэева|2011|с=14}}. Быў земскім гласным у Барысаўскім павятовым камітэце і прадстаўніком Барысаўскага павета ў Мінскім губернскім камітэце па справах земскай гаспадаркі, а таксама выконваў абавязкі ганаровага [[Міравы суддзя|міравога суддзі]]. Цікавіўся праблемай стварэння адзінага воднага шляху паміж [[Балтыйскае мора|Балтыйскім]] і [[Чорнае мора|Чорным]] морамі, дзеля чаго браў удзел у экспедыцыі па вывучэнні [[Бярэзінская водная сістэма|Бярэзінскай воднай сістэмы]]{{sfn|Гурецкая|с=45}}. Жонка — Вольга Сяргееўна, у дзявоцтве Карцова (1856—1934), сястра расійскага дыпламата [[Юрый Карцоў|Юрыя Карцова]]. Яна дасканала валодала замежнымі мовамі, дапамагала мужу з перакладамі і суправаджала яго ў замежных паездках па антыкварных рынках Еўропы{{sfn|Букрэева|2011|с=13}}{{sfn|Букрэева|2011|с=17}}. == Калекцыянаванне і музейная дзейнасць == Заснаваўшы пасад Новабарысаў у непасрэднай блізкасці да месца пераправы адыходзячай французскай арміі цераз Бярэзіну, ён зацікавіўся гэтым эпізодам вайны і з 1888 года распачаў руплівы збор матэрыялаў. З цягам часу сфера яго інтарэсаў пашырылася і ўключала ўжо ўсе дакументальныя і літаратурныя крыніцы па руска-французскіх адносінах у 1805—1815 гадах{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37}}. У выніку трыццацігадовых пошукаў у Расіі і за мяжой І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў здолеў сабраць значную бібліятэку (ад 11 да 15 тысяч тамоў на 11 еўрапейскіх мовах). У аснову яго кніжнага збору былі пакладзены калекцыі маскоўскага генерал-губернатара [[А. А. Закрэўскі|А.&nbsp;А.&nbsp;Закрэўскага]] і яго пецярбургскага цёзкі — вядомага бібліяфіла і калекцыянера. Асаблівую каштоўнасць уяўляў рукапісны аддзел, дзе побач з арыгіналамі захоўваліся копіі дакументаў, знятыя ў замежных архівах, а таксама калекцыі карт, планаў, гравюр і карцін{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37}}. Да ўнікаў калекцыі адносіліся падборкі растапчынскіх афіш, газеты, якія выходзілі на тэрыторыі Беларусі падчас французскай акупацыі, гравюры ўдзельнікаў вайны. Асаблівай жамчужынай збору з’яўлялася ўнікальная рукапісная карта Расійскай імперыі, выкананая ў адзіным экзэмпляры спецыяльна для [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]] і захопленая пры пераправе цераз Бярэзіну. Мелася таксама два наборы паштовак панарамы [[Войцех Косак|Войцеха Косака]] і [[Юльян Фалат|Юльяна Фалата]]{{sfn|Гурецкая|с=45}}. Разумеючы значнасць сабранага матэрыялу, І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў забяспечыў да яго вольны доступ усіх даследчыкаў, зацікаўленых эпохай напалеонаўскіх войнаў. У 1903 годзе яго сядзібу ў Барысаве наведалі каля 70 членаў расійскага Таварыства рупліўцаў ваенных ведаў{{sfn|Букрэева|2011|с=17}}. Для аблягчэння працы даследчыкаў ён правёў каталагізацыю карт і ў 1912 годзе выдаў у [[Мінск]]у каталог рускага аддзела сваёй бібліятэкі (каля 2000 назваў на 115 старонках){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=38}}. Таксама ў 1901 годзе ён усталяваў па абодвух берагах [[Бярэзіна|Бярэзіны]] помнікі на месцы французскай пераправы 1812 года каля вёскі [[Студзёнка (Прыгарадны сельсавет)|Студзёнка]]<ref name="в">{{cite web |title=Барысаў музейны |url=https://ex-press.live/rubrics/spadchyna/2014/09/27/barysau-muzejny |publisher=«Экс-Прэс» |date=27 верасня 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Лёс калекцыі і памяць == У пачатку XX стагоддзя збор І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзеева ўжо прыцягваў вялікую ўвагу даследчыкаў. Калі напярэдадні 100-годдзя вайны пачаліся падрыхтоўчыя работы па стварэнні Музея 1812 года ў [[Масква|Маскве]], І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў прыняў рашэнне перадаць яму свой збор. 30 ліпеня 1913 года ён склаў праект завяшчання, і ўжо 3 жніўня 1913 года кніжная частка калекцыі была дастаўлена ў Маскву. 19 мая 1914 года калекцыянер памёр. У сувязі з пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] і набліжэннем руска-германскага фронту, удава калекцыянера 3 верасня 1915 года адправіла ў Маскву рэшту збору — 31 скрыню з унікальнымі гравюрамі, мастацкімі творамі, картамі і асабістым архівам{{sfn|Букрэева|2011|с=17—18}}. У 1915 годзе збор быў занесены ў галоўную інвентарную кнігу [[Дзяржаўны гістарычны музей (Масква)|Дзяржаўнага гістарычнага музея]] ў Маскве. Пазней частка кніг была размешчана ў Бібліятэцы музея, якая ў 1938 годзе стала самастойнай як [[Дзяржаўная публічная гістарычная бібліятэка Расіі]]<ref name="а">{{артыкул |загаловак=Даты, падзеі, людзі |выданне=[[Звязда]] |тып=газета |год=26 ліпеня 2014 |нумар=139 (27749) |старонкі=8}}</ref>. Калекцыя гравюр і выяўленчага мастацтва Каладзеева (больш за 3000 прадметаў) да сённяшняга дня з’яўляецца асновай фонду эстампаў па вайне 1812 года Дзяржаўнага гістарычнага музея ў Маскве{{sfn|Букрэева|2011|с=14}}. У 1926 годзе каля 8 тысяч кніг з бібліятэкі Каладзеева вярнулі ў Беларусь, дзе іх прыняла Дзяржаўная бібліятэка БССР (цяпер — [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]). Частку з іх страцілі падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref name="а"/>. Па стане на 2014 год Нацыянальная бібліятэка захоўвала частку каладзееўскага кнігазбору ў колькасці каля 3500 тамоў. Працэс ідэнтыфікацыі яго кніг ускладняецца тым, што калекцыянер не карыстаўся асабістым [[экслібрыс]]ам{{sfn|Гурецкая|с=46}}<ref name="в"/>. У сучаснай Беларусі імя збіральніка ўшанавана ў яго родным горадзе. 7 верасня 2008 года на 15-м [[Дзень беларускага пісьменства|Дні беларускага пісьменства]] Барысаўская цэнтральная бібліятэка атрымала імя Івана Каладзеева, на будынку ўсталявалі памятную шыльду<ref name="б">{{cite web |author=Часопіс «34» |title=Гэты дзень у гісторыі Барысаўшчыны |url=https://ex-press.live/rubrics/spadchyna/2014/01/02/gety-dzen-u-gistoryi-barysaushchyny |publisher=«Экс-Прэс» |date=2 студзеня 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У бібліятэцы сталі ладзіць «Каладзееўскія чытанні». 20 мая 2014 года ў [[Царква Святой Жываначальнай Тройцы (Барысаў)|царкве Святой Тройцы]] ў Барысаве адкрылі [[кенатаф]] памяці Івана Каладзеева<ref>{{cite web |title=Кенатаф памяці І.Х.Каладзеева адкрыўся ў храме ля барысаўскіх «Батарэй» |url=https://www.children-art.org/by/main-bel/494-kenataf-pamyatsi-ikhkaladzeeva-adkrysya-khrame-lya-barysaskikh-batare |publisher=Мастацкі праект «На сваёй зямлі» |date=20 мая 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У 2020 годзе ў бібліятэцы сабралі 1500 кніг, прысвечаных вайне 1812 года<ref>{{cite web |title=У Барысаве папаўняюць кніжны збор, прысвечаны Івану Каладзееву |url=https://news.by/by/news/obshchestvo/v_borisove_popolnyayut_knizhnuyu_kollektsiyu_posvyashchennuyu_ivanu_kolodeevu |publisher=[[Белтэлерадыёкампанія]] |date=29 верасня 2020 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. [[Барысаўскі аб'яднаны музей]] мае пастаянную экспазіцыю, прысвечаную калекцыянеру, а ў самым Барысаве па вуліцы 30 год УЛКСМ, д. 38 адкрыты [[Дом-музей І. Х. Каладзеева]]<ref name="г">{{cite web |title=Гід па Беларусі: ідэі для вашых падарожжаў |url=https://www.belarus.by/by/travel/top-guide-belarus/shto-pagljadzets-u-barysave-mestsy-legendarnyx-btva-1812-goda-tsudonyja-xramy--stadyen-samaga-tytulavanaga-kluba-krany_i_0000123054.html |publisher=[[Belarus.by]] |date=28 кастрычніка 2020 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга|спасылка=https://www.hist.msu.ru/Science/Disser/Bukreeva.pdf|аўтар=Букреева Е. М.|загаловак=Коллекция И.Х. Колодеева в системе источников по истории Отечественной войны 1812 года. Автореферат дисс... канд. ист. наук|месца=Москва|выдавецтва=|год=2011|старонак=24|ref=Букрэева}} * {{артыкул |аўтар=Гурецкая Г. С. |загаловак=Иван Хрисанфович Колодеев: связующее звено Борисов — Европа |выданне= |год= |старонкі=44-46 |ref=Гурецкая}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Каладзееў Іван Хрысанфавіч }} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валынскай вобласці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1859 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1914 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Барысаве]] [[Катэгорыя:Бібліяфілы Беларусі]] [[Катэгорыя:калекцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Дваранства Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Прушкаўскай земляробчай акадэміі]] [[Катэгорыя:Прамыслоўцы Беларусі]] 7x0yr2g3avnby9000hhzb084nepg4ui 0 807069 5133241 2026-04-28T09:11:09Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Папірус (папяровая фабрыка)]] 5133241 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Папірус (папяровая фабрыка)]] 30r4rijjbu4yerqp8oqno9bkoenyh7r 0 807070 5133242 2026-04-28T09:11:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Бярэзіна (запалкавая фабрыка)]] 5133242 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Бярэзіна (запалкавая фабрыка)]] 5970xou7f9i4h6gb99gj4p4zsy1sume 0 807071 5133243 2026-04-28T09:12:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Іван Хрысанфавіч Каладзееў]] 5133243 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Іван Хрысанфавіч Каладзееў]] aphzetccykzx5mj7gjwl6078bndvzpn 0 807072 5133244 2026-04-28T09:13:01Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Іван Хрысанфавіч Каладзееў]] 5133244 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Іван Хрысанфавіч Каладзееў]] aphzetccykzx5mj7gjwl6078bndvzpn 0 807073 5133245 2026-04-28T09:13:10Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Іван Хрысанфавіч Каладзееў]] 5133245 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Іван Хрысанфавіч Каладзееў]] aphzetccykzx5mj7gjwl6078bndvzpn 0 807074 5133255 2026-04-28T09:24:36Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Пётр Тамашавіч Мірановіч]] 5133255 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пётр Тамашавіч Мірановіч]] t12692ztnusqk54ns6reykzc6yl4k2p 0 807075 5133267 2026-04-28T10:32:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Карцінная галерэя Г. Х. Вашчанкі]] 5133267 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Карцінная галерэя Г. Х. Вашчанкі]] p9rkcmia6z8uux6bust64570gwlhn8t 0 807076 5133272 2026-04-28T10:42:04Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Музей |назва = Мінскі краёвы гістарычны музей |sort = |арыгінал = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |профіль = Гістарычны музей|гістары...» 5133272 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва = Мінскі краёвы гістарычны музей |sort = |арыгінал = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |профіль = [[Гістарычны музей|гістарычны]] |заснаваны = 1941 |дата адкрыцця = |дата закрыцця = 1944 |падпарадкаваны = |месцазнаходжанне = [[Мінск]], [[Архірэйскі двор (Мінск)|былое Архірэйскае падвор'е]] |наведвальнікі = |фонд = |агульная плошча = |выставачная плошча = |плошча запаснікаў = |дырэктар = [[Антон Антонавіч Шукелойць]] |праезд = |адкрыты = |білет = |спасылка = |Commons = }} '''Мі́нскі краё́вы гістары́чны музе́й''' — былая музейная ўстанова, якая дзейнічала ў [[Мінск]]у падчас [[Генеральная акруга «Беларусь»|нямецкай акупацыі Беларусі]] ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] (1941—1944). Установа знаходзілася ў будынку былога [[Архірэйскі двор (Мінск)|Архірэйскага падвор'я]]. == Гісторыя == У перадваенны час у будынку Архірэйскага падвор'я размяшчаўся [[Мінскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]]. З пачаткам ваенных дзеянняў летам 1941 года эвакуіраваць яго калекцыі не ўдалося. Музей быў [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|разрабаваны мясцовымі жыхарамі і першымі нямецкімі часцямі]], а пазней мэтанакіравана спустошаны [[Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга|Аператыўным штабам рэйхсляйтара Розенберга]]. Найбольш каштоўныя калекцыі былі адабраны і вывезены ў [[Трэці рэйх|Германію]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=173}}. Насуперак рабаўніцкай палітыцы акупантаў, беларуская інтэлігенцыя рабіла захады па захаванні і выкарыстанні нацыянальнай гісторыка-культурнай спадчыны. Восенню 1941 года музей аднавіў працу пад назвай Краёвага гістарычнага музея. Яго ўзначаліў беларускі этнограф, настаўнік і краязнавец [[Антон Антонавіч Шукелойць|Антон Шукелойць]]. Разам з ім на пасадзе мастака-рэстаўратара працаваў [[Гаўрыла Сямёнавіч Віер|Гаўрыла Віер]]. На працягу 1941—1944 гадоў яны праводзілі элементарныя кансервацыйныя, рэстаўрацыйныя і ўліковыя работы з тымі калекцыямі, што засталіся ў Мінску. Супрацоўнікі здолелі ўпарадкаваць ацалелыя экспанаты і ладзілі выставы{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=173}}{{sfn|Спадчына|2003}}. Акрамя таго, музейныя супрацоўнікі ішлі на неардынарныя крокі для выратавання каштоўнасцей. Так, яны перадавалі культавыя рэчы са збораў музея ў адноўленыя [[Праваслаўе|праваслаўныя]] і [[Каталіцтва|каталіцкія]] храмы, тым самым ратуючы іх ад знішчэння або вывазу ў Германію{{sfn|Спадчына|2003}}. == Эвакуацыя і лёс калекцый == З набліжэннем савецкіх войскаў у чэрвені 1944 года нямецкія ўлады пачалі прымусовую эвакуацыю музейных збораў. Калекцыі мінскага музея пад кіраўніцтвам нямецкага доктара Эмы Гаўпт былі вывезены ў горад [[Чарняхоўск|Істэнбург]] ва [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]], а затым перамешчаны ў замак [[Гёхштэт (замак)|Хёхштэт]] у [[Баварыя|Баварыі]], куды звозіліся культурныя каштоўнасці, нарабаваныя нацыстамі ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=173—174}}{{sfn|Спадчына|2003}}. У 1945 годзе замак Хёхштэт быў заняты [[Узброеныя сілы ЗША|амерыканскай арміяй]], і высветлілася, што многія экспанаты моцна пашкоджаны. Пазней [[Група савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі|савецкая ваенная адміністрацыя ў Германіі]] [[Рэстытуцыя культурнай спадчыны Беларусі|адправіла]] з Хёхштэта ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] каля 15 тысяч музейных прадметаў. Яны былі перададзены на захаванне ў толькі што створаны [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]], [[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей]] і [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэмію навук БССР]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=174}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Музеі Беларусі (1941–1991 гг.) |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2004 |старонак=218 |isbn=985-6372-34-8 |ref=Гужалоўскі}} * {{артыкул |загаловак=Музеі Генеральнай акругі «Беларусь» (1941-1944) |выданне=Спадчына |год=2003 |нумар=4—5 |ref=Спадчына}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыя музейнай справы Беларусі]] [[Катэгорыя:Музеі Мінска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1941 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:Гісторыя Мінска падчас Вялікай Айчыннай вайны]] nq9k96ht81s0v6fr86vu8m47yhqh1z2 5133273 5133272 2026-04-28T10:42:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1941 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5133273 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва = Мінскі краёвы гістарычны музей |sort = |арыгінал = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |профіль = [[Гістарычны музей|гістарычны]] |заснаваны = 1941 |дата адкрыцця = |дата закрыцця = 1944 |падпарадкаваны = |месцазнаходжанне = [[Мінск]], [[Архірэйскі двор (Мінск)|былое Архірэйскае падвор'е]] |наведвальнікі = |фонд = |агульная плошча = |выставачная плошча = |плошча запаснікаў = |дырэктар = [[Антон Антонавіч Шукелойць]] |праезд = |адкрыты = |білет = |спасылка = |Commons = }} '''Мі́нскі краё́вы гістары́чны музе́й''' — былая музейная ўстанова, якая дзейнічала ў [[Мінск]]у падчас [[Генеральная акруга «Беларусь»|нямецкай акупацыі Беларусі]] ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] (1941—1944). Установа знаходзілася ў будынку былога [[Архірэйскі двор (Мінск)|Архірэйскага падвор'я]]. == Гісторыя == У перадваенны час у будынку Архірэйскага падвор'я размяшчаўся [[Мінскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]]. З пачаткам ваенных дзеянняў летам 1941 года эвакуіраваць яго калекцыі не ўдалося. Музей быў [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|разрабаваны мясцовымі жыхарамі і першымі нямецкімі часцямі]], а пазней мэтанакіравана спустошаны [[Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга|Аператыўным штабам рэйхсляйтара Розенберга]]. Найбольш каштоўныя калекцыі былі адабраны і вывезены ў [[Трэці рэйх|Германію]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=173}}. Насуперак рабаўніцкай палітыцы акупантаў, беларуская інтэлігенцыя рабіла захады па захаванні і выкарыстанні нацыянальнай гісторыка-культурнай спадчыны. Восенню 1941 года музей аднавіў працу пад назвай Краёвага гістарычнага музея. Яго ўзначаліў беларускі этнограф, настаўнік і краязнавец [[Антон Антонавіч Шукелойць|Антон Шукелойць]]. Разам з ім на пасадзе мастака-рэстаўратара працаваў [[Гаўрыла Сямёнавіч Віер|Гаўрыла Віер]]. На працягу 1941—1944 гадоў яны праводзілі элементарныя кансервацыйныя, рэстаўрацыйныя і ўліковыя работы з тымі калекцыямі, што засталіся ў Мінску. Супрацоўнікі здолелі ўпарадкаваць ацалелыя экспанаты і ладзілі выставы{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=173}}{{sfn|Спадчына|2003}}. Акрамя таго, музейныя супрацоўнікі ішлі на неардынарныя крокі для выратавання каштоўнасцей. Так, яны перадавалі культавыя рэчы са збораў музея ў адноўленыя [[Праваслаўе|праваслаўныя]] і [[Каталіцтва|каталіцкія]] храмы, тым самым ратуючы іх ад знішчэння або вывазу ў Германію{{sfn|Спадчына|2003}}. == Эвакуацыя і лёс калекцый == З набліжэннем савецкіх войскаў у чэрвені 1944 года нямецкія ўлады пачалі прымусовую эвакуацыю музейных збораў. Калекцыі мінскага музея пад кіраўніцтвам нямецкага доктара Эмы Гаўпт былі вывезены ў горад [[Чарняхоўск|Істэнбург]] ва [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]], а затым перамешчаны ў замак [[Гёхштэт (замак)|Хёхштэт]] у [[Баварыя|Баварыі]], куды звозіліся культурныя каштоўнасці, нарабаваныя нацыстамі ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=173—174}}{{sfn|Спадчына|2003}}. У 1945 годзе замак Хёхштэт быў заняты [[Узброеныя сілы ЗША|амерыканскай арміяй]], і высветлілася, што многія экспанаты моцна пашкоджаны. Пазней [[Група савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі|савецкая ваенная адміністрацыя ў Германіі]] [[Рэстытуцыя культурнай спадчыны Беларусі|адправіла]] з Хёхштэта ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] каля 15 тысяч музейных прадметаў. Яны былі перададзены на захаванне ў толькі што створаны [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]], [[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей]] і [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэмію навук БССР]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=174}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Музеі Беларусі (1941–1991 гг.) |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2004 |старонак=218 |isbn=985-6372-34-8 |ref=Гужалоўскі}} * {{артыкул |загаловак=Музеі Генеральнай акругі «Беларусь» (1941-1944) |выданне=Спадчына |год=2003 |нумар=4—5 |ref=Спадчына}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыя музейнай справы Беларусі]] [[Катэгорыя:Музеі Мінска]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:Гісторыя Мінска падчас Вялікай Айчыннай вайны]] 5c7g67tgtecq69b546a6uq1nd8cpoze 5133274 5133273 2026-04-28T10:43:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:1941 год у Мінску]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5133274 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва = Мінскі краёвы гістарычны музей |sort = |арыгінал = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |профіль = [[Гістарычны музей|гістарычны]] |заснаваны = 1941 |дата адкрыцця = |дата закрыцця = 1944 |падпарадкаваны = |месцазнаходжанне = [[Мінск]], [[Архірэйскі двор (Мінск)|былое Архірэйскае падвор'е]] |наведвальнікі = |фонд = |агульная плошча = |выставачная плошча = |плошча запаснікаў = |дырэктар = [[Антон Антонавіч Шукелойць]] |праезд = |адкрыты = |білет = |спасылка = |Commons = }} '''Мі́нскі краё́вы гістары́чны музе́й''' — былая музейная ўстанова, якая дзейнічала ў [[Мінск]]у падчас [[Генеральная акруга «Беларусь»|нямецкай акупацыі Беларусі]] ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] (1941—1944). Установа знаходзілася ў будынку былога [[Архірэйскі двор (Мінск)|Архірэйскага падвор'я]]. == Гісторыя == У перадваенны час у будынку Архірэйскага падвор'я размяшчаўся [[Мінскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]]. З пачаткам ваенных дзеянняў летам 1941 года эвакуіраваць яго калекцыі не ўдалося. Музей быў [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|разрабаваны мясцовымі жыхарамі і першымі нямецкімі часцямі]], а пазней мэтанакіравана спустошаны [[Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга|Аператыўным штабам рэйхсляйтара Розенберга]]. Найбольш каштоўныя калекцыі былі адабраны і вывезены ў [[Трэці рэйх|Германію]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=173}}. Насуперак рабаўніцкай палітыцы акупантаў, беларуская інтэлігенцыя рабіла захады па захаванні і выкарыстанні нацыянальнай гісторыка-культурнай спадчыны. Восенню 1941 года музей аднавіў працу пад назвай Краёвага гістарычнага музея. Яго ўзначаліў беларускі этнограф, настаўнік і краязнавец [[Антон Антонавіч Шукелойць|Антон Шукелойць]]. Разам з ім на пасадзе мастака-рэстаўратара працаваў [[Гаўрыла Сямёнавіч Віер|Гаўрыла Віер]]. На працягу 1941—1944 гадоў яны праводзілі элементарныя кансервацыйныя, рэстаўрацыйныя і ўліковыя работы з тымі калекцыямі, што засталіся ў Мінску. Супрацоўнікі здолелі ўпарадкаваць ацалелыя экспанаты і ладзілі выставы{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=173}}{{sfn|Спадчына|2003}}. Акрамя таго, музейныя супрацоўнікі ішлі на неардынарныя крокі для выратавання каштоўнасцей. Так, яны перадавалі культавыя рэчы са збораў музея ў адноўленыя [[Праваслаўе|праваслаўныя]] і [[Каталіцтва|каталіцкія]] храмы, тым самым ратуючы іх ад знішчэння або вывазу ў Германію{{sfn|Спадчына|2003}}. == Эвакуацыя і лёс калекцый == З набліжэннем савецкіх войскаў у чэрвені 1944 года нямецкія ўлады пачалі прымусовую эвакуацыю музейных збораў. Калекцыі мінскага музея пад кіраўніцтвам нямецкага доктара Эмы Гаўпт былі вывезены ў горад [[Чарняхоўск|Істэнбург]] ва [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]], а затым перамешчаны ў замак [[Гёхштэт (замак)|Хёхштэт]] у [[Баварыя|Баварыі]], куды звозіліся культурныя каштоўнасці, нарабаваныя нацыстамі ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=173—174}}{{sfn|Спадчына|2003}}. У 1945 годзе замак Хёхштэт быў заняты [[Узброеныя сілы ЗША|амерыканскай арміяй]], і высветлілася, што многія экспанаты моцна пашкоджаны. Пазней [[Група савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі|савецкая ваенная адміністрацыя ў Германіі]] [[Рэстытуцыя культурнай спадчыны Беларусі|адправіла]] з Хёхштэта ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] каля 15 тысяч музейных прадметаў. Яны былі перададзены на захаванне ў толькі што створаны [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]], [[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей]] і [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэмію навук БССР]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=174}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Музеі Беларусі (1941–1991 гг.) |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2004 |старонак=218 |isbn=985-6372-34-8 |ref=Гужалоўскі}} * {{артыкул |загаловак=Музеі Генеральнай акругі «Беларусь» (1941-1944) |выданне=Спадчына |год=2003 |нумар=4—5 |ref=Спадчына}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыя музейнай справы Беларусі]] [[Катэгорыя:Музеі Мінска]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:Гісторыя Мінска падчас Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:1941 год у Мінску]] o4jns7ucbhtnvkl555w3d2ai5x43ewf 0 807077 5133275 2026-04-28T10:48:19Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Будынак пазямельна-сялянскага банка (Магілёў)]] 5133275 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Будынак пазямельна-сялянскага банка (Магілёў)]] 8gitpaf2im3jqknf2oy1f8xhz8legoq