Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 18 кастрычніка 0 400 5133559 4832202 2026-04-29T07:17:16Z Rymchonak 22863 /* Нарадзіліся */ 5133559 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на кастрычнік}}</noinclude> '''18 кастрычніка''' — дзвесце дзевяноста першы (дзвесце дзевяноста другі ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[File:Édit de Fontainebleau. Page 1 - Archives Nationales - AE-II-887.jpg|thumb|120px|Эдыкт Фантэнбло]] * [[1239]]: Мангола-татарскія войскі ўзялі [[Чарнігаў]]. * [[1685]]: Французскі кароль [[Людовік XIV]] выдаў [[эдыкт Фантэнбло]], якім даваў [[Гугеноты|гугенотам]] права трымацца іх рэлігіі. * [[1817]]: Прыняты [[сцяг Чылі]]. * [[1867]]: [[Аляска]] ад [[Расійская імперыя|Расіі]] перайшла да [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатаў Амерыкі]]. * [[1905]]: [[Курлоўскі расстрэл]] у [[Мінск]]у. * [[1920]]: Спыніліся [[ваенныя дзеянні]] ў ходзе [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]] 1919—1921 гадоў. * [[1922]]: Заснавана брытанская карпарацыя [[BBC]]. * [[1926]]: [[Якуб Колас|Якубу Коласу]] нададзена званне Народнага паэта БССР. * [[1939]]: Войскі [[СССР]], паводле пакту пра ўзаемную дапамогу, увайшлі на тэрыторыю [[Эстонія|Эстоніі]]. * [[1942]]: Скончылася ліквідацыя [[Брэсцкае гета|Брэсцкага гета]]. * [[1958]]: З’явілася першая шматкарыстальніцкая камп’ютарная гульня — [[Tennis for Two]]. * [[2003]]: Распачаў вяшчанне тэлеканал [[Беларусь 2|«ЛАД»]]. == Нарадзіліся == [[Image:Zhu xi.jpg|thumb|120px|left|Чжу Сі]] * [[1130]]: [[Чжу Сі]], кітайскі [[філосаф]] * [[1405]]: [[Пій II|Пій II, Папа Рымскі]] * [[1523]]: [[Ганна Ягелонка]], каралева польская і вялікая княгіня літоўская ў 1575—1596 (пам. 9.9.1596) * [[1527]]: [[Лука Камбіяза]], італьянскі мастак * [[1610]]: [[Нікаля Кашэн]], французскі мастак * [[1634]]: [[Лука Джардана]], італьянскі мастак * [[1680]]: [[Ян Фрыдэрык Сапега]], [[вялікі канцлер літоўскі]] * [[1777]]: [[Генрых фон Клейст]], нямецкі [[драматург]], паэт і празаік (пам. 21.11.1811) * [[1785]]: [[Томас Лаў Пікак]], англійскі пісьменнік * [[1891]]: [[Лукаш Голад]], праваслаўны святар, прыхільнік беларусізацыі праваслаўнай царквы (пам. 6.11.1947) * [[1893]]: [[Уладзімір Уладамірскі]], беларускі [[акцёр]] (пам. 24.1.1971) * [[1906]]: [[Алесь Салагуб]], беларускі паэт (пам. 17.5.1934) * [[1913]]: [[Арнэ Скоўэн]], нарвежскі кінарэжысёр * [[1919]]: [[Усевалад Кароль]], беларускі палітычна-грамадскі дзеяч (пам. кастр. 1984) * [[1924]]: [[Жорж Жэрэ]], французскі акцёр * [[1934]]: [[Кір Булычоў]], пісьменнік-фантаст, усходазнавец, фалерыст, сцэнарыст (пам. 5.9.2003) * [[1943]]: [[Андрэй Баюк]], славенскі палітычны дзеяч (пам. 16.8.2011) * [[1947]]: [[Юрый Хашчавацкі]], беларускі кінарэжысёр * [[1992]]: [[Рашэл Клейтан]], ямайская лёгкаатлетка * [[1995]]: [[Юі Ахасі]], японская плыўчыха, алімпійская чэмпіёнка == Памерлі == [[File:Byzantinischer Mosaizist um 705 002.jpg|thumb|120px|right|Ян VII]] *[[31]]: [[Луцый Элій Сеян]], ваенны і палітычны дзеяч [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] *[[629]]: [[Хлотар II]], кароль франкаў * [[707]]: [[Ян VII (Папа Рымскі)|Ян VII, Папа Рымскі]] * [[1417]]: [[Грыгорый XII|Рыгор XII, Папа Рымскі]] * [[1503]]: [[Пій III|Пій III, Папа Рымскі]] * [[1595]]: [[Альвара Менданья дэ Нейра]], іспанскі мараплавец * [[1678]]: [[Якаб Іорданс]], фламандскі [[мастак]] * [[1866]]: [[Мануэль Бульнес]], прэзідэнт Чылі * [[1893]]: [[Шарль Франсуа Гуно]], французскі [[кампазітар]] * [[1918]]: [[Уладзімір Стукаліч]], расійска-беларускі [[гісторык]] і краязнавец (нар. 28.10(9.11)1856) * [[1931]]: [[Томас Эдысан]], амерыканскі вынаходнік (нар. 11.2.1847) * [[1971]]: [[Язэп Гайлевіч]], каталіцкі святар, прыхільнік беларусізацыі касцёла (нар. 26.2.1893) * [[1991]]: [[Пятро Бітэль]], беларускі настаўнік, [[пісьменнік]] і перакладчык (нар. 19.6.1912) * [[1995]]: [[Франка Фабрыцы]], італьянскі акцёр == Святкуюць == * {{Сцяг Аляскі}} [[Аляска]]: Дзень Аляскі <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|К18]] </noinclude> [[Катэгорыя:18 кастрычніка| ]] h2w42pnu44vrrn5dokbn5hcb3r9i4gw 23 студзеня 0 545 5133560 4995441 2026-04-29T07:17:52Z Rymchonak 22863 /* Памерлі */ +1 5133560 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на студзень}}</noinclude>__NOTOC__ '''23 студзеня''' — дваццаць трэці дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == * [[393]]: Апошні імператар адзінай Рымскай імперыі [[Феадосій I Вялікі|Феадосій I]] зрабіў свайго сына [[Ганорый|Ганорыя]] суправіцелем. * [[1556]]: Землятрус у Шэнсі ([[Кітай]]), загінула прыблізна 830 000 чалавек * [[1571]]: У [[Лондан]]е адкрыта [[Лонданская каралеўская біржа|каралеўская біржа]]. * [[1579]]: Падпісана [[Утрэхцкая унія]], пачатак стварэння [[Нідэрландскай рэспублікі]] * [[1631]]: [[Францыя]] і [[Швецыя]] падпісалі антынямецкую дамову * [[1793]]: У [[Санкт-Пецярбург]]у падпісана пагадненне паміж [[Расійская імперыя|Расіяй]] і [[Каралеўства Прусія|Прусіяй]] аб [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другім падзеле]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] * [[1950]]: [[Іерусалім]] абвешчаны сталіцай [[Ізраіль|Ізраіля]] * [[1960]]: [[Батыскаф]] ВМФ [[ЗША]] [[Трыест (батыскаф)|«Трыест»]] апускаецца на [[Марыянскі жолаб|рэкордную глыбіню]] 10911 м у [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] * [[1997]]: У<!--казам [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] у-->творана [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] і зацверджана палажэнне аб ёй * [[2003]]: Прэм’ера спектакля «Дзіўная місіс Сэвідж» у [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы]] * [[2005]]: [[Віктар Юшчанка]] прыняў прысягу Прэзідэнта [[Украіна|Украіны]] == Нарадзіліся == [[Выява:Stendhal.jpg|100px|thumb|left|Стэндаль]] * [[1350]]: [[Вінцэнт Ферэр]], дамініканскі манах, прапаведнік, каталіцкі святы (пам. 5.4.1419) * [[1783]]: [[Стэндаль]], французскі пісьменнік (пам. 23.3.1842) * [[1813]]: [[Каміла Калет]], нарвежская пісьменніца * [[1832]]: [[Эдуард Манэ]], французскі мастак-імпрэсіяніст (пам. 30.4.1883) * [[1862]]: [[Давід Гільберт]], нямецкі матэматык (пам. 14.2.1943) * [[1872]]: [[Поль Ланжэвен]], французскі фізік * [[1907]]: [[Хідэкі Юкава]], японскі фізік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] 1949 (пам. 8.9.1981) * [[1907]]: [[Эндрэ Даманаўскі]], венгерскі мастак * [[1913]]: [[Жан-Мішэль Атлан]], мастак * [[1929]]: [[Джон Чарлз Полані]], навуковец, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] 1986 * [[1933]]: [[Чыта Рывера]], амерыканская актрыса * [[1938]]: [[Георг Базеліц]], нямецкі жывапісец * [[1946]]: [[Барыс Беразоўскі]], расійскі алігарх * [[1950]]: [[Максіміліян Хайдэр]], аўстрыйскі фізік * [[1955]]: [[Раймон Ндонг Сіма]], прэм'ер-міністр Габона * [[1997]]: [[Гудаф Цэгай]], эфіёпская лёгкаатлетка == Памерлі == [[Выява:Domeyko.jpg|thumb|100px|Ігнат Дамейка]] * [[1002]]: [[Атон III]] * [[1744]]: [[Джамбатыста Віка]], італьянскі філосаф (нар. [[23.6]].[[1668]]) * [[1760]]: [[Джавані Антоніа Гвардзі]], італьянскі мастак * [[1843]]: [[Фрыдрых дэ Ла Мот Фуке]], нямецкі пісьменнік * [[1866]]: [[Томас Лаў Пікак]], англійскі пісьменнік * [[1871]]: [[Фрыдрых Антон Вільгельм Мікель]], нямецка-нідэрландскі батанік * [[1889]]: [[Ігнат Дамейка]], беларускі навуковец-даследчык, геолаг * [[1933]]: [[Апалінарый Міхайлавіч Васняцоў|Апалінарый Васняцоў]], рускі мастак (нар. [[25.7]].[[1856]]) * [[1936]]: [[Эдмон Аман-Жан]], французскі мастак * [[1938]]: [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]], беларускі пісьменнік, грамадскі і палітычны дзеяч, гісторык, філолаг, літаратуразнавец (нар. [[27.10]].[[1883]]) * [[1943]]: [[Францішак Янаўшак]], чэшскі мастак-сюррэаліст * [[1944]]: [[Эдвард Мунк]], нарвежскі мастак (нар. 12.12.[[1863]]) * [[1956]]: [[Даніэль Свароўскі]], аўстрыйскі інжынер * [[1981]]: [[Вера Маслоўская]], беларускі грамадска-палітычны і культурны дзеяч, паэтэса (нар. 24.3.[[1896]]) * [[1986]]: [[Іозеф Бойс]], нямецкі мастак * [[1989]]: [[Сальвадор Далі]], іспанскі мастак (нар. [[11.5]].[[1904]]) * [[2002]]: [[П'ер Бурдзьё]], французскі сацыёлаг і філосаф * [[2007]]: [[Рышард Капусцінскі]], польскі пісьменнік і журналіст * [[2022]]: [[Цьеры Мюглер]], французскі мадэльер * [[2024]]: [[Фрэнк Фарыян]], нямецкі спявак, кампазітар і прадзюсар, стваральнік гурта «''[[Boney M.]]''» == Святкуюць == * {{CYM}}: Дзень нацыянальных герояў * {{PCN}}: Дзень «Баўнці» {{ВС}} <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|123]] </noinclude> [[Катэгорыя:23 студзеня| ]] ijfi8phnu3ulshs6zakcnq52xu1sxde Іран 0 1217 5133456 5132903 2026-04-28T20:16:12Z Hanylka 41646 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/~2026-25514-08|~2026-25514-08]]) і адноўлена версія 5113973, зробленая M.L.Bot: Вандалізм 5133456 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Беларуская назва = Ісламская Рэспубліка Іран |Арыгінальная назва = <span style="line-height:1.33em;">[[Персідская мова|перс.]] <big>جمهوری اسلامی ایران</big></span> |Родны склон = Ірана |Сцяг = Flag of Iran.svg |Герб = Coat of arms of Iran.svg |Замест герба = |Дэвіз = Незалежнасць, Свабода, Ісламская рэспубліка»<br /><big>«اﺳﺘﻘﻼﻝ، ﺁﺯﺍﺩﻯ، جمهوری اسلامی»</big><br /> |Назва гімна = سرود ملی اﻳﺭﺍﻥ |Аўдыё = |Форма кіравання = [[Ісламская рэспубліка]] |Дзяржаўная рэлігія = [[іслам]] [[шыізм|шыіцкага]] толку |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 29|lat_sec = 46 |lon_dir = E|lon_deg = 54|lon_min = 17|lon_sec = 42 |region = |CoordScale = |На карце = Iran in its region.svg |На карце2 = |Мова = [[Персідская мова|персідская]] |Заснавана = [[1 кастрычніка]] [[1979]]<br />([[Ісламская рэвалюцыя ў Іране|Ісламская рэвалюцыя]]) |Дата незалежнасці = |Незалежнасць ад = |Сталіца = [[Тэгеран]] |Найбуйнейшыя гарады = Тэгеран, [[Мешхед]], [[Керэдж]], [[Тэбрыз]], [[Шыраз]], [[Ісфахан]], [[Ахваз]] |Пасады кіраўнікоў = [[Вышэйшы кіраўнік Ірана|Вышэйшы кіраўнік]]<br />[[Прэзідэнт Ірана|Прэзідэнт]]<br />[[Віцэ-прэзідэнт]] |Кіраўнікі = [[Алірэза Арафі]] (в.а.)<br />[[Масуд Пезешкіян]]<br />[[Махамад Рэза Рахімі]] |Месца па плошчы = 17 |Плошча = 1 648 000 |Працэнт вады = 0,7 |Этнахаронім = |Месца па насельніцтву =17 |Насельніцтва = 77 891 220 |Год ацэнкі = |Насельніцтва па перапісу= |Год перапісу = 2011 |Шчыльнасць насельніцтва = 42 |Месца па шчыльнасці = |ВУП (ППЗ) = |Год разліку ВУП (ППЗ) = |Месца па ВУП (ППЗ) = |ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= |Месца па ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= |ВУП (намінал) = |Год разліку ВУП (намінал)= |Месца па ВУП (намінал) = |ВУП (намінал) на душу насельніцтва= |Месца па ВУП (намінал) на душу насельніцтва= |ІРЧП = |Год разліку ІРЧП = |Месца па ІРЧП = |Узровень ІРЧП = |Авіякампанія = |Валюта = [[Іранскі рыял]] |Дамен = |ISO = |Тэлефонны код = 98 |Часавы пояс = +3:30 (летам — UTC+4:30), [[Тэгеранскі час|IRST]] |Заўвагі = }} '''Іран''' ({{Lang-fa|ایران}}) — дзяржава ў [[Пярэдняя Азія|Паўднёва-Заходняй Азіі]]. На захадзе мяжуе з [[Ірак]]ам і [[Турцыя]]й, на паўночным захадзе — з [[Арменія]]й і [[Азербайджан]]ам, на паўночным усходзе — з [[Туркменістан]]ам, на ўсходзе — з [[Пакістан]]ам і [[Афганістан]]ам (працягласць сухапутнай граніцы — 5440 км). На поўначы абмываецца [[Каспійскае мора|Каспійскім морам]], на поўдні — [[Персідскі заліў|Персідскім]] і [[Аманскі заліў|Аманскім]] залівамі (працягласць берагавой лініі — звыш за 2440 км)<ref>[https://old.bigenc.ru/geography/text/2019712 БРЭ. Иран]{{ref-ru}}</ref>. Плошча тэрыторыі — 1 648 тыс. км². Звыш паловы паверхні краіны занята горамі (найвышэйшы пункт — патухлы вулкан [[Дэмавенд]] вышынёй 5604 м). [[Ворныя землі]] складаюць 10 % плошчы Ірана; лясамі пакрыта 7 %. Сталіца (з 1785 года) — [[Тэгеран]] (каля 12 млн жыхароў). Іншыя буйныя гарады: [[Мешхед]] (1,7 млн.), [[Ісфахан]] (1,5 млн.), [[Тэбрыз]] (больш 1 млн.), [[Шыраз]] (каля 1 млн.). Афіцыйнае летазлічэнне вядзецца па [[Мусульманскі каляндар|мусульманскім каляндары]]: год пачынаецца 21 сакавіка (у высакосныя гады — з 20 сакавіка) і сканчаецца 20 сакавіка. Нацыянальнае свята — угодкі перамогі [[Ісламская рэвалюцыя ў Іране|Ісламскай рэвалюцыі]] 1979 года — адзначаецца 11 лютага. Афіцыйны выходны дзень — пятніца, аднак вялікая частка дзяржаўных устаноў не працуе таксама ў чацвер. Мясцовы час адстае ад беларускага на паўгадзіны (абедзве краіны не пераходзяць на [[летні час]]). Афіцыйная мова — [[персідская мова|персідская (фарсі)]]. Грашовая адзінка — [[Іранскі рыял|рыял]]. == Гісторыя == Гісторыя дзяржаўнасці ў Іране — адна з самых старажытных у свеце. На працягу стагоддзяў краіна грала ключавую ролю на Усходзе. Іранская імперыя пры Дарыі I распасціралася ад Грэцыі і Лівіі да ракі Інд. Іран быў самай населенай дзяржавай у гісторыі (50 % насельніцтва Зямлі былі падданымі Ахеменідаў), уваходзіла ў лік наймацнейшых і самых уплывовых культурна і палітычна дзяржаў аж да XVII і XVIII стагоддзяў, але пад канец XIX стагоддзя ператварылася ў паўкаланіяльную дзяржаву. У заходняй літаратуры да краіны ўжывалася назва грэчаскага паходжання — [[Персія]], у 1935 годзе МЗС Ірана звярнулася да ўсіх краін свету, каб ужывалася праўдзівае імя краіны Іран (у зараастрызме поўнач Ірана і поўдзень Афганістана называўся Арыяна). У 1979 годзе пасля Ісламскай рэвалюцыі Іран абвешчаны ісламскай рэспублікай. === Старажытны Іран === Засяленне тэрыторыі Ірана ставіцца да глыбокай старажытнасці (гл. Зарзійская культура). Іранскія народы становяцца пераважнымі на яго тэрыторыі да пачатку I тысячагоддзя да н. э. Частка плямёнаў (персы, мідзійцы, бактрыйцы, парфяне) аселі ў заходняй частцы пласкагор’я; кімерыйцы, сарматы, аланы, белуджы пасяліліся на ўсходзе і ўздоўж ўзбярэжжа Аманскага заліва. Першай значнай іранскім дзяржавай стала мідыйскае царства, заснаванае ў канцы VIII — пачатку VII стагоддзя да н. э., са сталіцай у Хамадане (Экбатана). Мідзійцы хутка ўсталявалі кантроль над усім заходнім Іранам і часткова над усходнім. Сумесна з вавіланянамі мідзійцы разграмілі Асірыйскую імперыю, захапілі паўночную Месапатамію і Урарту === Ахеменіды === {{Асноўны артыкул|Ахеменіды}} У 553 годзе да н. э. малады фарсі цар Аншана і парс Кір з роду Ахемэнідаў выступіў супраць мідзійцы. Кір захапіў Экбатаны і абвясціў сябе царом Персіі і Мідыі. Пры гэтым мідыйскі цар Иштувегу быў узяты ў палон, але пазней вызвалены і прызначаны намеснікам у адну з правінцый. Да сваёй смерці ў 529 годзе да н. э. Кір II Вялікі падпарадкаваў імперыі Ахеменідаў ўсю Заходнюю Азію ад Міжземнамор’я і Анатоля да Сырдар’і. Раней, у 546 годзе да н. э., Кір заснаваў у фарсе сталіцу свайго царства — Пасаргады, дзе і быў пахаваны. Сын Кіра Камбіза II пашырыў валоданні імперыі бацькі да Егіпта і Эфіопіі. Пасля смерці Камбіза да ўлады прыйшоў Дарый Гістасп. Дарый хутка і жорстка навёў у імперыі парадак і пачаў новыя заваявальныя паходы, у выніку якіх імперыя Ахеменідаў пашырылася да Балкан на захадзе і да Інда на ўсходзе, стаўшы найбуйнейшый і наймагутнейшай дзяржавай, якая існавала калі-небудзь на той момант. Дарый таксама правёў шэраг унутраных рэформаў. Ён падзяліў краіну на некалькі адміністрацыйных адзінак — сатрапаў, пры гэтым упершыню ў гісторыі быў ажыццёўлены прынцып падзелу ўладаў: войскі не падпарадкоўваліся сатрапам і ў той жа час военачальнікі не мелі адміністрацыйнай улады. Акрамя таго, Дарый правёў грашовую рэформу і ўвёў у абарачэнне залаты дарик. У спалучэнні з будаўніцтвам сеткі мошчаных дарог гэта спрыяла небываламу скоку ў гандлёвых адносінах. Дарый заступаўся зараастрызму і лічыў жрацоў стрыжнем персідскай дзяржаўнасці. Пры ім гэтая першая манатэістычная рэлігія стала ў імперыі дзяржаўнай. У той жа час да заваяваных народаў і іх вераванняў і культуры персы ставіліся цярпіма. Спадчыннікі Дарыя I сталі парушаць прынцыпы ўнутранага ладу, уведзеныя царом, у выніку чаго сатрапы сталі больш незалежныя. Падняўся мяцеж у Егіпце, пачаліся беспарадкі ў Грэцыі і Македоніі. У гэтых умовах македонскі палкаводзец Аляксандр пачаў ваенны паход супраць персаў, і да 330 годзе да н. э. разграміў імперыю Ахеменідаў. === Парфія і Сасаніды === Пасля смерці [[Аляксандр Македонскі|Аляксандра Македонскага]] ў [[323 да н.э.|323 г. да н.э.]] яго імперыя распалася на некалькі асобных дзяржаў. Большая частка тэрыторыі сучаснага Ірана адышла да Селеўкіі, аднак парфянскі цар [[Мітрыдат I (цар Парфіі)|Мітрыдат I]] неўзабаве пачаў заваявальныя паходы супраць Селеўкідаў і ўключыў у склад сваёй дзяржавы Персію, а таксама Міжрэчча. У 92 годзе да н.э. паміж Парфіяй і Рымам была праведзена мяжа па рэчышчы Еўфрата, але рымляне амаль адразу ўварваліся ў межы заходніх парфянскіх сатрапаз і пацярпелі паразу. У адказным паходзе парфяне захапілі ўвесь Левант і Анатолію, але былі адкінутыя войскамі Марка Антонія назад да Еўфрата. Неўзабаве пасля гэтага ў Парфіі адна за адной ўспыхвалі грамадзянскія войны, выкліканыя ўмяшаннем Рыма ў барацьбу паміж парфянскай і грэчаскай шляхтай. У 224 годзе [[Ардашыр I]], сын кіраўніка невялікага гарадка Хейры ў Парс, разграміў войска парфян Артабана IV і заснаваў [[Дзяржава Сасанідаў|другую Персідскую імперыю]] — Ираншахр («Царства арыяў») — са сталіцай у Фірузабадзе, стаўшы заснавальнікам новай дынастыі — Сасанідаў. Узмацніўся ўплыў арыстакратыі і зараастрыйскага духавенства, пачаліся ганенні на іншаверцаў. Праведзена адміністрацыйная рэформа. Сасаніды працягнулі барацьбу з рымлянамі і з качэўнікамі Цэнтральнай Азіі. Пры цары Хасрове I (531—579) пачалася актыўная экспансія: у 540 годзе была захоплена Антыёхія, у 562 — Егіпет. Візантыйская імперыя трапіла ў падатковую залежнасць ад персаў. Былі заняты прыбярэжныя вобласці Аравійскага паўвострава, у тым ліку Емен. У гэты ж час Хасроў разграміў [[Эфталіты|эфталіцскую]] дзяржаву на тэрыторыі сучаснага Таджыкістана. Ваенныя поспехі Хасрова прывялі да росквіту гандлю і культуры ў Іране. Унук Хасрова I, Хасроў II (590—628) аднавіў вайну з Візантыяй, але атрымліваў паразу за паразай. Ваенныя выдаткі пакрываліся за кошт празмерных падаткаў з гандляроў і пабораў з беднякоў. У выніку па ўсёй краіне пачалі ўспыхваць паўстанні, Хасроў быў схоплены і пакараны смерцю. Яго ўнук, Ездыгерд III (632—651) стаў апошнім Сасанідскім царом. Нягледзячы на спыненне вайны з Візантыяй, распад імперыі працягваўся. На поўдні персы сутыкнуліся з новым праціўнікам — арабамі. === Арабскае заваяванне === {{Асноўны артыкул|Арабскае заваяванне Персіі}} Арабскія набегі на Сасанідскі Іран пачаліся ў 632 годзе. Найбольш поўнае паражэнне персідская армія пацярпела ў бітве пры Кадысіі ў 637 годзе. Арабскае заваяванне Персіі працягвалася да 652 года, і яна была ўключана ў [[Амеядскі халіфат]]. Арабы распаўсюдзілі ў Іране іслам, які моцна змяніў персідскую культуру. Пасля ісламізацыі Ірана бурна развіваліся ў халіфаце літаратура, філасофія, мастацтва, медыцына. Персідская культура стала асновай для пачатку «[[Залаты век ісламу|залатога перыяду ў ісламе]]». У 750 годзе фарсі генерал Абу Муслім узначаліў паход Абасідаў супраць Амеядаў на Дамаск, а затым на сталіцу Халіфата — Багдад. У падзяку новы халіф дараваў персідскім губернатарам пэўную аўтаномію, а таксама ўзяў некалькіх персаў ў якасці візіраў. Тым не менш, у 822 годзе Тахір бен-Гусейн бен-Мусаб, губернатар Харасана, абвясціў незалежнасць правінцыі і аб’явіў сябе родапачынальнікам новай персідскай дынастыі — Тахірыдаў. Ужо да пачатку праўлення Саманідаў Іран практычна аднавіў сваю незалежнасць ад арабаў. === Цюркскія і мангольскія заваяванні === Нягледзячы на прыняцце персідскім грамадствам ісламу, арабізацыя ў Іране не мела поспеху. Насаджэнне арабскай культуры сустрэла супраціўленне персаў і стала штуршком да барацьбы за незалежнасць ад арабаў. Важную ролю ў аднаўленні нацыянальнай самасвядомасці персаў адыграла адраджэнне персідскай мовы і літаратуры, пік якога прыйшоўся на IX—X стагоддзя. У сувязі з гэтым атрымала вядомасць эпапея Фірдащсі «Шах-намэ», цалкам напісаная на фарсі. У 962 годзе цюркскі палкаводзец Алп-Тэгін выступіў супраць Саманідаў і заснаваў цюркскую дзяржава [[Газневіды|Газневідаў]] са сталіцай у Газні (Афганістан). Пры Газневідах культурны росквіт Персіі прадоўжыўся. Іх паслядоўнікі сельджукаў перанеслі сталіцу ў Ісфахан. У 1220 годзе паўночны ўсход Ірана, які знаходзіўся ў складзе Харэзмскага царства, быў атакаваны войскамі Чынгіс-хана. Руйнаванню падвергся ўвесь Харасан, а таксама тэрыторыі ўсходніх правінцый сучаснага Ірана. Каля паловы насельніцтва было забіта манголамі. У выніку голаду і войнаў да 1260 года насельніцтва Ірана скарацілася з 2,5 млн да 250 тысяч чалавек. Завяршыў заваяванне Ірана ўнук Чынгіс-хана [[Хулагу]]. У заснаваным ім дзяржаве яго нашчадкі-ільханы кіравалі да сярэдзіны XIV стагоддзя. [[Тамерлан|Цімур]] заснаваў сталіцу сваёй імперыі ў Самаркандзе. Ён вывез з Ірана тысячы майстэрскіх майстроў, якія пабудавалі шэдэўры сусветнай архітэктуры ў Самаркандзе. Так, напрыклад, тэбрызскімі майстрамі быў пабудаваны маўзалей Гур Эмір у Самаркандзе. Пры кіраванні малодшага сына Цімура Шахруха адбываецца росквіт навукі і культуры ў Іране. Ён прадоўжыўся ў эпоху кіравання цімурыда Султан Хусэйна Байкары. Цэнтралізацыя Іранскай дзяржавы аднавілася з прыходам да ўлады кызылбашскай дынастыі Сефевідаў, якія паклалі канец кіраванню нашчадкаў мангольскіх заваёўнікаў. === Дынастыі (1501—1979) === Іслам [[Шыіты|шыіцкага]] толку стаў дзяржаўнай рэлігіяй ў Іране пры шаху [[Ісмаіл I|Ісмаіле I]] з дынастыі Сефевідаў. Пасля перамогі над Алванд-ханам, кіраўніком цюркскай дзяржавы Ак-Коюнлу, пад Шаруром (у Нахічэвані), Ісмаіл пераможна ўступіў у Тэбрыз, дзе ў ліпені 1501 год абвясціў сябе шахам Азербайджана<ref>Richard Tapper. «Shahsevan in Safavid Persia», ''Bulletin of the School of Oriental and African Studies'', University of London, Vol. 37, No. 3, 1974, p. 324.</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/516019/Safavid-dynasty Encyclopaedia Britannica. Ṣafavid Dynasty.]</ref>. Ісмаіл неўзабаве ж падпарадкаваў сабе ўвесь Іран — і ў маі 1502 года каранаваў сябе шахам Ірана. Сталіцай Сефевідскай дзяржавы стаў горад Тэбрыз; пасля сталіца была перанесена ў Казвін, а адтуль — у Исфахан. Найвышэйшага росквіту імперыя Сефевідаў дасягнула пры [[Абас I Вялікі|Абасе I]], разграміўшы Асманскую імперыю і далучыўшы да сябе тэрыторыі сучаснага Ірака, Афганістана, часткі Пакістана, тэрыторыі Азербайджана, часткі Арменіі і Грузіі, а таксама правінцый Гілян і Мазендзеран на беразе Каспійскага мора. Такім чынам, валоданні Ірана распасціраліся ўжо ад [[Тыгр (рака)|Тыгра]] да [[Інд]]а. Заваяваныя тэрыторыі прынеслі Ірану багацце і росквіт. Пачаўся росквіт культуры. Іран стаў цэнтралізаванай дзяржавай, была праведзена мадэрнізацыя ўзброеных сіл. Аднак пасля смерці Абаса Вялікага імперыя прыйшла ў заняпад. Няўмелае кіраўніцтва прывяло да страты Кандагара і Багдада. У 1722 года афганцы-гільзаі здзейснілі набег на Іран, з ходу ўзяўшы Ісфахан, і ўзвялі на пасад Махмуд-хана. Тады [[Надзір-шах]], палкаводзец апошняга кіраўніка з Сефевідаў, Тахмаспа II, забіў яго разам з сынам і ўсталяваў у Іране ўладу Афшарыдаў. Перш за ўсё Надзір-шах змяніў дзяржаўную рэлігію на [[Суніты|сунізм]], а затым разграміў Афганістан і вярнуў Персіі Кандагар. Адыходзяць афганскія войскі беглі ў Індыю. Надзір-шах заклікаў уладара [[Імперыя Вялікіх Маголаў|дзяржавы Маголаў]], Махамед-шаха, не прымаць іх, але той не пагадзіўся, тады шах уварваўся ў Індыю. У 1739 годзе войскі Надзір-шаха ўвайшлі ў Дэлі, аднак неўзабаве там успыхнула паўстанне. Персы наладзілі ў горадзе сапраўдную разню, а потым вярнуліся ў Іран, цалкам разрабаваўшы краіну. У 1740 годзе Надзір-шах здзейсніў паход у Туркестан, у выніку якога межы Ірана прасунуліся да Амудар’і. На Каўказе персы дайшлі да Дагестана. У 1747 годзе Надзір-шах быў забіты. У 1750 годзе ўлада перайшла да дынастыі [[Зенды|Зендаў]] на чале з Карым-ханам. Карым-хан стаў першым за 700 гадоў персам, якія сталі на чале дзяржавы. Ён перанёс сталіцу ў Шыраз. Перыяд яго праўлення характарызуецца практычна адсутнасцю войнаў і культурным росквітам. Улада Зендаў працягвалася толькі тры пакаленні, і ў 1781 годзе перайшла да дынастыі [[Каджары|Каджараў]]. Заснавальнік дынастыі, скапец Ага-Махамед-хан, учыніў расправу над Зендам і нашчадкамі Афшарыдаў. Умацаваўшы ўладу Каджараў ў Іране, Махамед-хан здзейсніў паход на Грузію, разграміў Тбілісі і знішчыў больш за 20 тысяч жыхароў горада. Другі паход на Грузію ў 1797 годзе не адбыўся, бо шах быў забіты ўласнымі слугамі (грузінам і курдам) у Карабаху. Незадоўга да сваёй смерці Махамед-хан перанёс сталіцу Ірана ў Тэгеран. У выніку серыі няўдалых войнаў з Расійскай імперыяй Персія пры Каджарах пазбавілася тэрыторыі, якую займаюць цяпер Азербайджан і Арменія. Квітнела карупцыя, губляўся кантроль над ўскраінамі краіны. Пасля працяглых акцый пратэсту ў 1906 годзе ў краіне адбылася Канстытуцыйная рэвалюцыя, у выніку чаго Іран стаў канстытуцыйнай манархіяй. Улетку 1918 года брытанскія войскі акупуюць ўвесь Іран. 9 жніўня 1919 года было падпісана англа-іранскае пагадненне, якое ўсталёўвае поўны брытанскі кантроль над эканомікай і арміяй краіны. У 1920 годзе ў Гіляне абвешчаная Гілянская Савецкая Рэспубліка, якая праіснавала да верасня 1921 года. 21 лютага 1921 года Рэза-хан Пехлеві звергнуў Ахмед-шаха і ў 1925-м быў абвешчаны новым шахам. 26 лютага 1921 года РСФСР падпісала з Іранам новы дагавор, прызнаўшы поўную незалежнасць Ірана. Пехлеві ўвёў у абарачэнне тэрмін «Шахіншах» («цар цароў»). Пачынаючы з персідскага новага года, г.зн. з 22 сакавіка<ref>{{Кніга|аўтар = Газета "Правда"|загаловак = Переименование Персии|адказны= |выданне = №1 (6247)|месца = Москва|выдавецтва = Типография газеты "Правда" имени Сталина|год = 1935|старонкі = 6|старонак = |isbn = }}</ref> 1935 года назва дзяржавы было афіцыйна зменена з Персіі на Іран. Пачалася маштабная індустрыялізацыя Ірана, была цалкам мадэрнізаваная інфраструктура. У ходзе Другой сусветнай вайны Шахіншах адмовіў Вялікабрытаніі і Савецкаму Саюзу ў іх просьбе размясціць свае войскі ў Іране. Тады [[Іранская аперацыя|саюзнікі ўварваліся ў Іран]], зрынулі шаха і ўсталявалі кантроль над чыгункамі і нафтавымі радовішчамі. У 1942 годзе суверэнітэт Ірана быў адноўлены, улада перайшла да сына шаха — [[Махамед Рэза Пехлеві|Махамеда]]. Тым не менш, Савецкі Саюз, баючыся магчымай агрэсіі з боку Турцыі, трымаў свае войскі ў паўночным Іране да мая 1946 года. Пасля вайны Махамед Рэза праводзіў палітыку актыўнай вестэрнізацыі і дэісламізацыі, што не заўсёды знаходзіла разуменне ў народзе. Адбываліся шматлікія мітынгі і забастоўкі. У 1951 годзе старшынёй Урада Ірана становіцца Махамед Масадык, які актыўна займаецца рэфарматарствам, дамагаючыся перагляду дамоўленасцей па размеркаванні прыбыткаў кампаніі British Petroleum. Адбываецца нацыяналізацыя нафтавай прамысловасці Ірана. Аднак у ЗША неадкладна і пры актыўным удзеле брытанскіх спецслужбаў распрацоўваецца план перавароту, здзейсненага ў жніўні 1953 года ўнукам прэзідэнта Тэадора Рузвельта — Кэрмітам Рузвельтам. Масадык быў зняты са сваёй пасады і заключаны ў турму. Праз тры гады ён быў вызвалены і пасаджаны пад хатні арышт, дзе і знаходзіўся да сваёй смерці ў 1967 годзе. У 1957 годзе заснаваная таемная паліцыя САВАК. У 1963 годзе з краіны быў высланы аятала Хамейні ў выніку серыі радыкальных рэформаў («Белая рэвалюцыя»). Пераўтварэнні і дэісламізацыя прывялі да актыўнай антыўрадавай прапаганды. У 1965 годзе ўдзельнікамі групы «Федаяне Іслам» быў смяротна паранены прэм’ер-міністр Хасан Алі Мансур. У 1973 годзе ў ходзе палітыкі ўмацавання ўлады шаха былі забароненыя ўсе палітычныя партыі і аб’яднанні. Да канца 1970-х Іран ахапілі масавыя пратэсты, якія выліліся ў звяржэнне рэжыму Пехлеві і канчатковым скасаванні манархіі. У 1979 годзе ў краіне адбылася ісламская рэвалюцыя і была заснавана ісламская рэспубліка. === Ісламская рэспубліка === Ісламская рэвалюцыя ў Іране стала пераходам ад шахскага манархічнага рэжыму Пехлеві да ісламскай рэспубліцы на чале з [[Аятала|аяталой]] [[Рухала Мусаві Хамейні|Хамейні]] — правадыром рэвалюцыі і заснавальнікам новага парадку. Пачаткам рэвалюцыі прынята лічыць масавыя антышахскія пратэсты ў студзені 1978 года, падаўленыя ўрадавымі войскамі. У студзені 1979 года, пасля таго як краіну паралізавалі пастаянныя забастоўкі і мітынгі, Пехлеві з сям’ёй пакінуў Іран, і 1 лютага ў Тэгеран прыбыў Хамейні, які знаходзіўся ў выгнанні ў Францыі. Аятала быў сустрэты мільёнамі радасных іранцаў. 1 красавіка 1979 года пасля правядзення ўсенароднага рэферэндуму Іран быў афіцыйна абвешчаны ісламскай рэспублікай. 3 снежня таго ж года была прынята новая канстытуцыя. {{Асноўны артыкул|Захоп амерыканскіх заложнікаў у Іране}} Унутрыпалітычныя наступствы рэвалюцыі праявіліся ва ўсталяванні ў краіне [[Тэакратыя|тэакратычнага]] рэжыму мусульманскага духавенства, павышэнні ролі ісламу абсалютна ва ўсіх сферах жыцця. Адбыліся кардынальныя змены і ў знешняй палітыцы. Адносіны Ірана з ЗША сталі вельмі нацягнутымі. Дыпламатычныя адносіны былі разарваны 4 лістапада 1979 года, калі ў Тэгеране была захоплена амбасада ЗША, а дыпламаты правялі ў закладніках 444 дні. Захопнікі (студэнты, сярод якіх, паводле некаторых дадзеных, магчыма, быў будучы прэзідэнт Ірана, тады — афіцэр спецпадраздзялення [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|КВІР]] і актывіст моладзевай арганізацыі «Установа згуртавання адзінства» — [[Махмуд Ахмадзінежад]]) сцвярджалі, што пераследавалі агентаў ЦРУ, якія планавалі звяржэнне рэвалюцыйнага ўрада. Яны таксама патрабавалі выдачы ўцекача шаха. Толькі ў 1981 годзе пры пасярэдніцтве Алжыра крызіс быў вырашаны і закладнікі адпушчаныя на радзіму. {{Асноўны артыкул|Ірана-іракская вайна}} Тым часам прэзідэнт суседняй Ірака [[Садам Хусейн]] вырашыў скарыстацца ўнутранай нестабільнасцю ў Іране і яго нацягнутымі адносінамі з краінамі Захаду. Ірану былі (не ў першы раз) прад’яўлены тэрытарыяльныя прэтэнзіі ў дачыненні да раёнаў ўздоўж берага Персідскага заліва на ўсход ад ракі Шат-эль-Араб. У прыватнасці, Хусейн запатрабаваў перадачы Іраку заходняга Хузестана, дзе большасць насельніцтва складалі арабы і меліся велізарныя запасы нафты. Гэтыя патрабаванні былі пакінутыя Іранам без увагі, і Хусейн пачаў падрыхтоўку да буйнамаштабнай вайны. 22 верасня 1980 года армія Ірака фарсіравала Шат-эль-Араб і ўварвалася ў Хузестан, што стала для іранскага кіраўніцтва поўнай нечаканасцю. Хоць у першыя месяцы вайны Садама Хусэйна ўдалося дабіцца немалых поспехаў, наступ іракскай арміі быў неўзабаве спынены, іранскія войскі перайшлі ў контрнаступленне і да сярэдзіны 1982 года выбілі іракцаў з краіны. Хамейні вырашыў не спыняць вайну, плануючы «экспартаваць» рэвалюцыю і ў Ірак. Гэты план абапіраўся ў першую чаргу на шыіцкую большасць ўсходняга Ірака. Цяпер ужо іранская армія ўварвалася ў Ірак з намерам скінуць Садама Хусэйна. Аднак у наступныя гады ваенныя поспехі Ірана былі нязначнымі, а ў 1988 годзе іракская армія перайшла ў контрнаступленне і вызваліла ўсе акупаваныя Іранам тэрыторыі. Пасля гэтага было падпісана мірнае пагадненне. Ірана-іракская мяжа засталася нязменнай. На працягу вайны Ірак карыстаўся палітычнай, фінансавай і ваеннай падтрымкай большасці арабскіх краін, Савецкага Саюза, Кітая, а таксама ЗША і іх саюзнікаў. Іран так ці інакш падтрымлівалі Кітай, ЗША, Ізраіль і некаторыя іншыя краіны. У ходзе баявых дзеянняў іракская армія неаднаразова ўжывала хімічную зброю, у тым ліку супраць мірных іранцаў. Больш за 100 000 чалавек у Іране загінулі ад дзеяння атрутных рэчываў. Агульныя страты Ірана ў васьмігадовай вайне перавышаюць 500 000 чалавек. У 1997 годзе прэзідэнтам Ірана быў абраны [[Махамед Хатамі]], які абвясціў пачатак правядзення палітыкі памяркоўнага дачынення да культуры і ўстанаўлення больш цесных сувязяў з краінамі Захаду. У канцы 90-х еўрапейскія дзяржавы пачалі аднаўляць перарваныя рэвалюцыяй эканамічныя сувязі з Іранам. Тым не менш ЗША засталіся нязменныя ў сваёй пазіцыі. Амерыканскае кіраўніцтва прад’явіла Ірану абвінавачванні ў спансаванні тэрарызму і распрацоўках зброі масавага знішчэння. Пазней прэзідэнт ЗША [[Джордж Уокер Буш]] замацаваў за Іранам ярлык краіны «Восі зла». У снежні 2025 года ў Тэгеране пачаліся [[Пратэсты ў Іране (2025—2026)|масавыя пратэсты]], якія напачатку 2026 года ператварыліся ў найбуйнейшыя ў гісторыі ісламскай рэспублікі і прывялі да масавых ахвяраў сярод цывільнага насельніцтва<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/articles/cvgp70ynx1po|title=Iran protests: Eyewitnesses describe deadly crackdown across country|website=www.bbc.com|date=2026-01-12|access-date=2026-01-13}}</ref>. == Геаграфія == Займаючы тэрыторыю, роўную 1 648 195 кв. км, Іран мае супольную мяжу на захадзе з [[Ірак]]ам (1 609 км), на паўночным захадзе з [[Турцыя]]й (486 км), на поўначы з [[Арменія]]й, [[Азербайджан]]ам і [[Туркменістан]]ам, а таксама абмываецца [[Каспійскае мора|Каспійскім морам]] (2 670 км). На ўсходзе Іран мяжуе з [[Афганістан]]ам (945 км), а на паўднёвым усходзе з [[Пакістан]]ам (978 км). З поўдня Іран абмываюць воды [[Персідскі заліў|Персідскага заліва]] (1 259 км) і [[Аманскі заліў|Аманскага заліва]] (784 км). === Астравы === Ірану ў Персідскім заліве належыць мноства востраваў, найбольш важнымі з якіх з’яўляюцца: [[Міну]], [[Харк]] (нафтавы тэрмінал даўжынёй 6 км і шырынёй 3 км, на якім размешчаны адзін з найвялікшых у свеце глыбакаводных нафтавых партоў, злучаны з мацерыком 40-кіламетровым трубаправодам), [[Шэйх Саад]], [[Шэйх Шуайб]], [[Хэндурабі]], [[Востраў Кешм|Кешм]] (найвялікшы іранскі востраў у [[Армузскі праліў|Армузскім праліве]], плошча якога складае 1 491 км²), [[Фарур]], [[Сіры]], [[Абу-Муса]], [[Тунб (астравы)|Вялікі і Малы Тунбы]], [[Востраў Кіш|Кіш]], [[Хэнгам]], [[Ларак]], [[Фарсі]], [[Востраў Армуз|Армуз]] і [[востраў Лаван|Лаван]]. === Порты === Найбольш значнымі іранскімі партамі ў Персідскім заліве з’яўляюцца [[Абадан]], [[Харамшахр]], [[Імам Хамейні]] (колішні Шагпур), [[Магшахр]], [[Дэйлам]], [[Генавэ]], [[Рыг]], [[Бушэр]], [[Ленге]], і [[Бендэр-Абас|Абас]]. === Рэкі === З усіх рэк, што цякуць па іранскай зямлі, толькі адна прыдатная для [[суднаходства]] — [[Карун]] (даўжыня — 920 км). Іншыя буйныя рэкі: [[Атрак]] (535 км) у правінцыі [[Голестан]] і ўздоўж іранска-туркменскай мяжы, [[Бампур]] (275 км), [[Далькі]] (285 км), [[Дэз]] (515 км), [[Халільруд]] (387 км), [[Хэндзіджан]] (488 км), [[Джарахі]] (альбо Марун, 438 км), [[Керхэ|Керхе]] (755 км), [[Мегран]] (382 км), [[Монд]] (685 км) і [[Сарбаз]] (313 км) у паўднёвым Іране, [[Карачай]] (540 км), [[Сефідруд]] (795 км) у паўночна-заходнім Іране, [[Зарынеруд]] (302 км) дый [[Карасу]] (255 км) у заходнім Іране і [[Заяндэруд]] (405 км) у цэнтральным Іране. Падчас летняга сезону ў большасці рэк [[вада|вады]] мала. Аднак вада цячэ пад зямлёй, а доступ да яе забяспечваецца праз падземныя водныя каналы (так званыя канаты), крыніцы і калодзежы. === Горы === Дзякуючы высокаму хрыбту гораў [[Альборз]] на поўначы, горнаму ланцугу [[Загрос]] на захадзе і паўднёвым захадзе, а таксама ўсходнім горам Ірану, што акаймоўваюць [[Іранскае плато]], краіна вылучаецца скалістым горным рэльефам. У лік найвышэйшых гораў Ірану ўваходзяць: [[Алагакбар]] (ля Кучану, 2 804 м), [[Аламкух]] (ля Калярдашту, 4 850 м), [[Альванд]] (ля Хамадану, 3 580 м), [[Ардагал]] (на захад ад Кашану, 3 463 м), [[Багбаля]] (ля Керману, 3 775 м), [[Бахр Асэмон]] (ля Джырофту, 3 886 м), [[Дэмавенд]] (на ўсход ад Тэгерану, 5 671 м), [[Хэзар Масджэд]] (Машгад, 3 040 м), [[Джэбаль Барэз]] (ля Джырофту, 3 741 м), [[Джупар]] (ля Керману, 4 135 м), [[Аштаранкух]] (ля Азны, 4 050 м), [[Палян Гярдон]] (ля Гачсару, 4 375 м), [[Тафтан]] (ля Хашу, 3 941 м), [[Сабалян]] (ля Ардабілю, 4 811 м), [[Саганд]] (ля Табрызу, 3 707 м), [[Шыркух]] (ля Язду, 4 055 м), [[Тахт Сулейман]] (ля Калярдашту, 4 643 м), [[Тачаль]] (ля Тэгерану, 3 933 м), [[Зардкух Бахціяры]] (ля Шахрэкурду, 4 221 м). == Насельніцтва == Паводле апошніх іранскіх ацэнак, у ІРІ пражывае 69 млн чалавек, у тым ліку 70 % — у гарадах. Больш паловы насельніцтва Ірана складаюць [[персы]], за імі прытрымліваюцца [[азербайджанцы]] (27 %), [[курды]] (5 %)<ref>Volume 2. Dabbagh — Kuwait University. — Iran, page 1111—1112. // Encyclopedia of Modern Middle East & North Africa. Second Edition. Volume 1 — 4. Editor in Chief: Philip Mattar. Associate Editors: Charles E. Butterworth, Neil Caplan, Michael R. Fischbach, Eric Hooglund, Laurie King-Irani, John Ruedy. Farmington Hills: Gale, 2004, 2936 pages. ISBN 9780028657691 {{oq|en|With an estimated population of 67 million in 2004, Iran is one of the most populous countries in the Middle East. ... Iran’s second largest ethnolinguistic minority, the Kurds, make up an estimated 5 percent of the country’s population and reside in the provinces of Kerman and Kurdistan as well as in parts of West Azerbaijan and Ilam. Kurds in Iran are divided along religious lines as Sunni, Shi'ite, or Ahl-e Haqq.}}</ref>, [[луры]], [[арабы]], [[туркмены]], [[белуджы]], [[армяне]], прадстаўнікі іншых нацыянальнасцей. Абсалютная большасць насельніцтва — мусульмане (99 %). Афіцыйная рэлігія — іслам шыіцкага толку (каля 89 % мусульман Ірана — шыіты, астатнія — суніты). Каля 80 тыс. чал. іранцаў (этнічныя армяне) вызнаюць хрысціянства нестарыянскага толку, прыкладна 25-35 тыс. — зараастрызм, 20 тыс. — іудаізм. У раёнах кампактнага пражывання азербайджанцаў распаўсюджана азербайджанская мова (афіцыйнага статусу не мае). == Дзяржаўны лад == Дзяржаўная ўлада ў Іране здзяйсняецца незалежнымі адзін ад другога заканадаўчай, выканаўчай і судовай галінамі ўлады, змешчанымі пад кантролем Вярхоўнага кіраўніка краіны. Пост Вярхоўнага кіраўніка (вышэйшы пост) можа займаць факіх (багаслоў), якога пасля смерці імама Хамейні вызначае і прызначае выбарны орган — Сход экспертаў. У абавязкі Вярхоўнага кіраўніка ўваходзяць: азначэнне генеральнай лініі ў палітыцы ІРІ і кантроль за правільнасцю ажыццяўлення гэтай лініі, камандаванне ўзброенымі сіламі, аб’яўленне вайны і міру, прызначэнне і адхіленне ад пасады вышэйшых службовых асоб, падпісанне ўказу аб прызначэнні прэзідэнта пасля яго абрання, аб’яўленне амністыі або змякчэнне прысудаў. Пасля смерці Хамейні (1989) новым Вярхоўным кіраўніком ІРІ быў абраны аятала [[Алі Хаменеі]], які займаў да гэтага пасаду прэзідэнта краіны. Пасля Вярхоўнага кіраўніка вышэйшай афіцыйнай асобай у краіне з’яўляецца прэзідэнт. На яго ўскладаецца адказнасць за выкананне канстытуцыі, кіраўніцтва выканаўчай уладай (за выключэннем тых пытанняў, якія непасрэдна датычаць прэрагатыў Вярхоўнага кіраўніка). Прэзідэнт узначальвае кабінет міністраў, прызначае саміх міністраў і прадстаўляе іх на сцвярджэнне Сходу ісламскага савета (парламента), падпісвае дагаворы і дамовы з іншымі дзяржавамі. Прэзідэнт абіраецца на чатыры гады шляхам прамога галасавання і можа быць перавыбраны не больш чым яшчэ на адзін тэрмін. Вышэйшым заканадаўчым органам ІРІ з’яўляецца аднапалатны парламент — Сход ісламскага савета (меджліс). У цяперашні час у склад меджліса ўваходзіць 290 дэпутатаў, абраных прамым і таемным галасаваннем. Сход сцвярджае склад урада, прымае законы, ратыфікуе дагаворы і дамовы з замежнымі дзяржавамі, сцвярджае праект бюджэту, атрыманне і даванне ўрадам пазык і бязвыплатнай дапамогі, санкцыянуе найманне замежных адмыслоўцаў. Кантроль за адпаведнасцю рашэнняў меджліса догмам ісламу і канстытуцыі ІРІ здзяйсняецца Наглядальным саветам. Савет разглядае ўсе рашэнні меджліса, здзяйсняе кантроль за выбарамі Сходу экспертаў, прэзідэнцкімі выбарамі, выбарамі ў меджліс, а таксама за правядзеннем усеагульных рэферэндумаў. Для вырашэння разнагалоссяў, якія ўзнікаюць паміж меджлісам і Наглядальным саветам з нагоды прыняцця заканадаўчых актаў, у 1988 сфарміраваны канстытуцыйны орган — Савет па ацэнцы мэтазгоднасці прымаемых рашэнняў (СМПР). У 2005 рашэннем Вярхоўнага кіраўніка ІРІ СМПР перададзеныя новыя паўнамоцтвы па наглядзе за дзейнасцю выканаўчай, заканадаўчай і судовай улад, а таксама ўзброенымі сіламі і Арганізацыі тэлерадыёвяшчання ў ІРІ. У мэтах стварэння гарантый прытрымлівання нацыянальных інтарэсаў, тэрытарыяльнай цэласнасці і суверэнітэту краіны пад старшынствам прэзідэнта дзейнічае Вышэйшы савет нацыянальнай бяспекі. Судовая ўлада ў Іране функцыянуе на аснове ісламскіх норм і звычаяў. Кіраўнік судовай улады прызначаецца Вярхоўным кіраўніком краіны тэрмінам на пяць гадоў. Кантроль за правільным выкананнем законаў, забеспячэннем іх адзінага тлумачэння здзяйсняецца Вярхоўным судом. Старшыня Вярхоўнага суда і генеральны пракурор прызначаюцца кіраўніком судовай улады тэрмінам на пяць гадоў. == Адміністрацыйны падзел краіны == {{Асноўны артыкул|Адміністрацыйны падзел Ірана}} Адміністрацыйна Іран дзеліцца на 30 правінцый (астанаў), якія ўзначальваюць генерал-губернатары. == Эканоміка == Іран размешчаны на скрыжаванні стратэгічна важных гандлёвых маршрутаў паміж Еўропай і Азіяй, займае чацвёртае месца ў свеце па выведаных запасах нафты і другое — па запасах прыроднага газу, з’яўляецца другім па значэнні экспарцёрам нафты ў ОПЕК. Прыбыткі Ірана ад продажу нафты дасягаюць 80 % ад усіх экспартных прыбыткаў краіны, забяспечваюць палову дзяржаўнага бюджэту і, па розных адзнаках, да 20 % ВУП. Іран таксама багаты такімі карыснымі выкапнямі як вугаль, хром, медзь, жалезная руда, свінец, марганец, цынк і сера. Паводле афіцыйных дадзеных, прырост ВУП у 1386 с.х. (з сакавіка 2007 па сакавік 2008) склаў 5,3 %. Улічваючы высокую ступень залежнасці іранскай эканомікі ад экспарту нафты, урад ІРІ ў рамках 4-га пяцігадовага плану сацыяльна-эканамічнага развіцця краіны (2005/06-2009/10) прымае меры па развіцці ненафтавага сектару народнай гаспадаркі. Сярэднядушавы нацыянальны прыбытак ацэньваецца ў 1800 дол. ЗША. Сярэдні ўзровень інфляцыі ў краіне (па афіцыйных дадзеных) склаў 18,4 % (па неафіцыйных — звыш 30 %). Іран уваходзіць у лік прамыслова-аграрных краін, якія развіваюцца пры гэтым яго сацыяльна-эканамічнае і валютна-фінансавае становішча па-ранейшаму застаецца досыць няўстойлівым і находзіцца ў моцнай залежнасці ад экспартнай выручкі нафтавай і газавай прамысловасці. Нафтагазавы сектар Ірана патрабуе тэхнічнага пераабсталявання, укаранення новых тэхналогій і значных замежных інвестыцыях. Беспрацоўе, якая ахоплівае 11 % адсоткаў працаздольнага насельніцтва краіны (сярод моладзі, па неафіцыйных дадзеных — да 25-30 %), з’яўляецца найбольш вострай сацыяльнай праблемай сучаснага Ірана. Па падліках урада, для эфектыўнага рашэння гэтага пытання штогадовы прырост ВУП павінен складаць не менш 8 %, што дазволіць ствараць парадку 900 тыс. новых працоўных месцаў. == Дачыненні з Беларуссю == Дыпламатычныя дачыненні ўрады ўстанавілі [[18 сакавіка]] [[1993]] года<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor87/text87535.htm Камюніке аб устанаўленні дыпламатычных і консульскіх адносін паміж Рэспублікай Беларусь і Ісламскай Рэспублікай Іран]// Прававы раздзел сайта Валерыя Леванеўскага. Дата доступу: [[1 чэрвеня]] [[2009]]</ref>. У снежні [[1997]] года ў Іране адчынілася пасольства [[Беларусь|Беларусі]], у лютым [[2001]] года ў [[Мінск]]у — пасольства Ірана<ref>[http://www.mfa.gov.by/print/ru/press/news/2002-03-21-3.html Матэрыялы брыфінга прэс-сакратара МЗС Беларусі Паўла Латушкі, праведзенага для прадстаўнікоў СМІ 21 сакавіка б.г.]{{Недаступная спасылка}}// Сайт Міністэрства замежных спраў Беларусі. [[21 сакавіка]] [[2002]]</ref>. [[10 чэрвеня]] [[2008]] года беларускім паслом у Іране прызначылі Віктара Рыбака<ref>[http://www.president.gov.by/by/press19750.print.html Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь разгледзеў кадравыя пытанні]// Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. 10 чэрвеня 2008</ref>. 2 банкі ў Беларусі маюць іранскі капітал: [[Онербанк]] і [[Банк гандлёвы капітал]]. == Гл. таксама == * [[Амар Хаям]] * [[Аварайрская бітва]] * [[Алжырскія пагадненні (1981)|Алжырскія пагадненні]] * [[Сабалан]] * [[Тафтан]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} {{Краіны ў Персідскага заліва}} {{Краіны Азіі}} {{АІК}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Іран| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] 3xlkuw1jyxhq10of93mshnobeac709j Калінкавіцкі раён 0 2024 5133302 5079720 2026-04-28T12:25:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133302 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Калінкавіцкі раён | Арыгінальная назва = | Герб = Coat of Arms of Kalinkavičy, Belarus.svg | Сцяг = Flag of Kalinkavičy.svg | Краіна = | Статут = | Гімн = | Уваходзіць у = [[Гомельская вобласць]] | Уключае = | Сталіца = [[Калінкавічы]] | Буйныгорад = | Буйныягарады = | Раздзел = | Назва раздзела = | Глава2 = | Назва главы2 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = | Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 70,89 %, [[руская мова|руская]] 26,1 %<br/><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 37,52 %, руская 55,34 % | Насельніцтва = | Год перапісу = | Месца па насельніцтве = 6 | Шчыльнасць = 23,35 | Месца па шчыльнасці = 8 | Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 92,7 %, <br /> [[рускія]] — 4,37 %, <br /> [[украінцы]] — 1,54 %, <br /> іншыя — 1,39 % | Канфесійны склад = | Плошча = 2&nbsp;756,24<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> | Месца па плошчы = 4 | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Карта = Belarus, Homieĺskaja voblasć, Kalinkavicki rajon.png | Часавыпояс = [[EEST]]+2[[EEDT]] | Абрэвіятура = | ISO = | FIPS = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Заўвагі = | Інтэрнэт-дамен = [[.by]] і [[.бел]] }} '''Калі́нкавіцкі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Мяжуе з [[Мазырскі раён|Мазырскім]], [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскім]], [[Акцябрскі раён|Акцябрскім]], [[Светлагорскі раён|Светлагорскім]], [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкім]], [[Хойніцкі раён|Хойніцкім раёнамі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Калінкавічы]]. == Геаграфія == Заходняя частка раёна знаходзіцца ў [[Прыпяцкае Палессе|Прыпяцкім Палессі]], паўночная і ўсходняя — у [[Гомельскае Палессе|Гомельскім Палессі]]. Паверхня раёна — нізінная раўніна на вышыні 120—135 м. Каля аграгарадка [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|Юравічы]] — вышэйшы пункт раёна — 167.5 м. [[Карысныя выкапні]] — [[нафта]], [[торф]], пяскі. Сярэдняя тэмпература студзеня −6.2&nbsp;°C, ліпеня 18,7&nbsp;°C. За год выпадае 575 мм ападкаў. Па тэрыторыі раёна працякаюць рэкі [[Прыпяць]] з прытокамі, [[Трэмля (рака)|Трэмля]], [[Іпа]], [[Ненач]], [[Закованка]], [[Віць (рака)|Віць]]. [[Пясчанка (возера)|Возера Пясчанка]]. Лясы займаюць 48 % тэрыторыі. Балоты — 2,4 %. == Транспарт == Калінкавічы знаходзяцца за 122 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомеля]]. Горад — вузел чыгунак на Гомель, Жлобін, Брэст, Оўруч (Украіна) і аўтамабільных дарог на [[Гомель]], [[Парычы]], [[Жыткавічы]], Оўруч. Пасажырскі аўтобусны парк раёна налічвае 33 аўтобуса і 2 мікрааўтобуса, якія працуюць на 2-х гарадскіх і 21 прыгарадным маршрутах. == Гісторыя == Калінкавіцкі раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка (з 3 ліпеня 1925 года горад) [[Калінкавічы]]. 20 жніўня 1924 года падзелены на 12 сельсаветаў: [[Антонаўскі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Антонаўскі]], [[Даманавіцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Даманавіцкі]], [[Дудзіцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Дудзіцкі]], [[Зеляноцкі сельсавет|Зеляноцкі]], [[Какуевіцкі сельсавет|Какуевіцкі]], [[Калінкавіцкі сельсавет|Калінкавіцкі]], [[Капліцкі сельсавет|Капліцкі]], [[Ліпаўскі сельсавет|Ліпаўскі]], [[Малааўцюкоўскі сельсавет|Малааўцюкоўскі]], [[Сухавіцкі сельсавет|Сухавіцкі]], [[Хаміцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён, 1924—1925)|Хаміцкі]], [[Якімавіцкі сельсавет|Якімавіцкі]]. 21 жніўня 1925 года ўтвораны [[Гулевіцкі сельсавет|Гулевіцкі]] і [[Клінскі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Клінскі]] сельсаветы, скасаваны Хаміцкі сельсавет. 4 жніўня 1927 года да раёна далучаны [[Бабраняцкі сельсавет|Бабраняцкі]], [[Баброўскі сельсавет (Мазырскі раён)|Баброўскі]], [[Прудкоўскі сельсавет (Мазырскі раён)|Прудкоўскі]], [[Слабадскі сельсавет (Мазырскі раён)|Слабадскі]] сельсаветы скасаванага [[Слабадскі раён|Слабадскога раёна]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы раён у складзе БССР. 27 верасня 1930 года Калінкавіцкі раён перайменаваны ў [[Мазырскі раён]]. [[Файл:Калінкавіцкі раён (1940).jpg|міні|злева|Калінкавіцкі раён у 1940 годзе]] 3 ліпеня 1939 года Калінкавіцкі раён утвораны зноў у складзе [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]] БССР, уключаў горад Калінкавічы і 12 сельсаветаў: Антонаўскі, [[Бярозаўскі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Бярозаўскі]], [[Вялікааўцюкоўскі сельсавет|Вялікааўцюкоўскі]], Гулевіцкі, Дудзіцкі, Калінкавіцкі, Клінскі, [[Крышыцкі сельсавет|Крышыцкі]], Малааўцюкоўскі, [[Юравіцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Юравіцкі]], Якімавіцкі сельсаветы Мазырскага раёна і Сухавіцкі сельсавет [[Даманавіцкі раён|Даманавіцкага раёна]]. З 8 студзеня 1954 года раён у складзе [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Гулевіцкі сельсавет. 16 верасня 1959 года да раёна далучаны Зеляноцкі, Ліпаўскі, [[Нахаўскі сельсавет|Нахаўскі]], [[Чкалаўскі сельсавет|Чкалаўскі]], [[Хобненскі сельсавет]]ы і вёска [[Навінкі (Калінкавіцкі раён)|Навінкі]] [[Васілевіцкі сельсавет (Васілевіцкі раён)|Васілевіцкага сельсавета]] скасаванага [[Васілевіцкі раён|Васілевіцкага раёна]], 20 студзеня 1960 года да раёна далучаны Даманавіцкі, Капліцкі, [[Крукавіцкі сельсавет|Крукавіцкі]], [[Навасёлкаўскі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Навасёлкаўскі]], [[Хаміцкі сельсавет (Даманавіцкі раён)|Хаміцкі]] сельсаветы і гарадскі пасёлак [[Азарычы]] скасаванага [[Даманавіцкі раён|Даманавіцкага раёна]], 24 сакавіка 1960 года — [[Савіцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Савіцкі сельсавет]] [[Капаткевіцкі раён|Капаткевіцкага раёна]]. З 7 сакавіка 1963 года Калінкавічы горад абласнога падпарадкавання. 21 кастрычніка 1968 года ўтвораны [[Гарочыцкі сельсавет|Гарочыцкі]] і [[Казловіцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Казловіцкі]] сельсаветы, скасаваны Навасёлкаўскі і Хаміцкі сельсаветы. 28 чэрвеня 1973 года перайменаваны сельсаветы: Антонаўскі — у [[Гарбавіцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Гарбавіцкі]], Калінкавіцкі — у [[Сіродскі сельсавет|Сіродскі]]. 1 кастрычніка 1973 года перайменаваны сельсаветы: Клінскі — у [[Міхнавіцкі сельсавет|Міхнавіцкі]], Крышыцкі — у [[Прудоцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Прудоцкі]], Сухавіцкі — у [[Шыіцкі сельсавет|Шыіцкі]]. На 1 студзеня 1974 года ў складзе раёна гарадскі пасёлак, 22 сельсаветы, 131 населены пункт<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|87}}</ref>. 1 снежня 1998 года Калінкавіцкі раён і горад [[Калінкавічы]] аб’яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — Калінкавіцкі раён з адміністрацыйным цэнтрам горад [[Калінкавічы]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39800563&q_id=10531831|title=Указ Президента Республики Беларусь от 1 декабря 1998 года № 563 "Об объединении районов и городов областного подчинения, имеющих общий административный центр, в одну административно-территориальную единицу"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408001953/https://etalonline.by/document/?regnum=p39800563&q_id=10531831|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. 28 снежня 2005 года Сіродскі сельсавет перайменаваны ў [[Сыродскі сельсавет|Сыродскі]]<ref>{{Cite web|url=http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-14/2006-14(002-020).pdf&oldDocPage=7|title=Решение Гомельского областного Совета депутатов от 28 декабря 2005 г. № 210 О переименовании сельсоветов Гомельской области|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201022210100/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-14/2006-14(002-020).pdf&oldDocPage=7|archivedate=22 кастрычніка 2020|access-date=29 красавіка 2019|url-status=dead}}</ref>. 26 верасня 2006 года скасаваны [[Міхнавіцкі сельсавет|Міхнавіцкі]] і [[Прудоцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Прудоцкі]] сельсаветы<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-175/2006-175(003-054).pdf&oldDocPage=3 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295 Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210712122704/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-175%2F2006-175%28003-054%29.pdf&oldDocPage=3|date=12 ліпеня 2021}}</ref>, 1 снежня 2009 года — [[Хобненскі сельсавет]]<ref>{{Cite web|url=http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-309/2009-309(003-022).pdf&oldDocPage=3|title=Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 281 Об изменении административно-территориального устройства Калинковичского района Гомельской области|website=pravo.by|archiveurl=|archivedate=|access-date=|url-status=}}</ref>, 12 лістапада 2013 года — [[Бярозаўскі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Бярозаўскі]] і [[Крукавіцкі сельсавет|Крукавіцкі]] сельсаветы<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913g0061463&p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 12 ноября 2013 г. № 282 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Калинковичского района Гомельской области]</ref>, 10 студзеня 2026 года — [[Нахаўскі сельсавет|Нахаўскі]] і [[Якімавіцкі сельсавет|Якімавіцкі]] сельсаветы<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926g0143583|title=Решение Гомельского областного Совета депутатов от 23 декабря 2025 года № 170 «Об изменении административно-территориального устройства Гомельской области»|website=pravo.by}}</ref>. У склад раёна ўваходзяць [[Азарычы|гарадскі пасёлак Азарычы]], 130 сельскіх населеных пунктаў, 16 сельсаветаў. == Эканоміка == Прамысловасць раёна прадстаўлена прадпрыемствамі дрэваапрацоўчай, будаўнічых матэрыялаў, харчовай прамысловасці. У Калінкавічах вырабляюць жалезабетонныя вырабы, бытавую хімію, мэбля, прадукты харчавання. [[Сельская гаспадарка]] прадстаўлена мяса-малочнай жывёлагадоўляй, вытворчасцю збожжавых і кармавых культур. == Насельніцтва == * 1971 год — 86,4 тыс. (з раённым цэнтрам) * 2008 год — 65,4 тыс. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Пётр Лук’янавіч Бабак|П. Л. Бабак]] (1926, в. [[Беразнякі (Калінкавіцкі раён)|Беразнякі]] — 2004) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. * [[Андрэй Анісімавіч Белы|А. А. Белы]] (1922, в. [[Навінкі (Калінкавіцкі раён)|Навінкі]] — 2011) — [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Марыя Станіславаўна Бялянка|М. С. Бялянка]] (1926, в. [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|Юравічы]] — 1994) — беларускі савецкі трэнер (веславанне на байдарках). * [[Уладзімір Аляксандравіч Барысенка|У. А. Барысенка]] (1912, в. [[Пеніца]] — 1993) — [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Яўген Іванавіч Каршукоў]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Усевалад Ігнатавіч Краўчанка]] — беларускі пісьменнік. * Сяржук Цімохаў (1960, в. Кротаў — 2012) — беларускі мастак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} * [http://lesovoz.by/images/Памяць.%20Калiнкавiцкi%20раён.pdf Памяць: Калінкавіцкі раён] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220303010206/https://lesovoz.by/images/%D0%9F%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%86%D1%8C.%20%D0%9A%D0%B0%D0%BBi%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D0%B2i%D1%86%D0%BAi%20%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD.pdf |date=3 сакавіка 2022 }}: Гіст.-дак.хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэд.-склад. Феранц В. Р.; Рэдкал.: Піліпец В. І.(старшыня каміс.) і інш.; Маст. Жакевіч Э. Э. — Мінск : Ураджай, 1999. * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Калінкавіцкі раён}} {{Адміністрацыйны падзел Гомельскай вобласці}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |state = {{{state|collapsed}}} |загаловак = Калінкавіцкі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Мазырская акруга|child|загаловак=Калінкавіцкі раён у [[Мазырская акруга|Мазырскай акрузе]] (1924—1930)}} |спіс2 = {{Палеская вобласць|child|загаловак=Калінкавіцкі раён у [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]] (1939—1954)}} |спіс3 = {{Гомельская вобласць БССР|child|загаловак=Калінкавіцкі раён у [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] (з 1954)}} }} [[Катэгорыя:Калінкавіцкі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1930 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1939 годзе]] bzunecgqipt2brqea3og9o0m4nwdh4i Кармянскі раён 0 2052 5133510 5079798 2026-04-29T03:02:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133510 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Кармянскі раён | Арыгінальная назва = | Герб = | Сцяг = | Краіна = | Статут = | Гімн = | Уваходзіць у = [[Гомельская вобласць]] | Уключае = | Сталіца = [[Карма (Кармянскі раён)|Карма]] | Буйныгорад = | Буйныягарады = | Датаўтварэння = [[17 ліпеня]] [[1924]],<br />[[30 ліпеня]] [[1966]] | Скасаванне = [[25 снежня]] [[1962]] | Раздзел = | Назва раздзела = | Глава2 = | Назва главы2 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = | Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 85,88 %, [[руская мова|руская]] 13,26 %<br /><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 48,89 %, руская 36,89 % | Насельніцтва = | Год перапісу = | Месца па насельніцтве = 18 | Шчыльнасць = 16,33 | Месца па шчыльнасці = 10 | Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 95,29 %, <br /> [[рускія]] — 3,08 %, <br /> іншыя — 1,63 % | Канфесійны склад = | Плошча = 949,15<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> | Месца па плошчы = 21 | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Карта = Gomel-oblast-kormyansky.png | Часавыпояс = [[EEST]]+2[[EEDT]] | Абрэвіятура = | ISO = | FIPS = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Заўвагі = | Інтэрнэт-дамен = [[.by]] і [[.бел]] }} '''Кармя́нскі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным усходзе [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Мяжуе са [[Слаўгарадскі раён|Слаўгарадскім]], [[Краснапольскі раён|Краснапольскім]] раёнамі [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім]] і [[Чачэрскі раён|Чачэрскім]] раёнамі Гомельскай вобласці. == Геаграфія == Па тэрыторыі раёна працякаюць рэкі: [[Сож]], [[Кармянка]], [[Добрыч (рака)|Добрыч]], [[Кляпінка]], [[Касалянка|Каселянка]] і [[Горна (рака)|Горна]]. Створана 12 штучных азёр, шмат азёр у пойме ракі [[Сож]]. 37 % тэрыторыі раёна занята лясамі. Сярод карысных выкапняў 3 радовішчы мелу з запасамі каля 1 млн тон, падаклады цагляных матэрыялаў і радовішча будаўнічых пяскоў, якія ацэньваюцца ў 0,5 млн м³ кожнае. [[Струменскі заказнік|Струменскі батанічны заказнік]]. == Гісторыя == Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка [[Карма]]. 20 жніўня 1924 года падзелены на 17 сельсаветаў: [[Баравабудскі сельсавет|Баравабудскі]], [[Барсукоўскі сельсавет (Кармянскі раён)|Барсукоўскі]], [[Бычанскі сельсавет|Бычанскі (Старабычанскі)]], [[Валынецкі сельсавет (Кармянскі раён)|Валынецкі (Валынцаўскі)]], [[Ворнаўскі сельсавет|Ворнаўскі (Воранаўшчынскі)]], [[Задубскі сельсавет|Задубскі]], [[Каменскі сельсавет (Кармянскі раён)|Каменскі]], [[Кармянскі сельсавет (Кармянскі раён)|Кармянскі]], [[Кароцькаўскі сельсавет|Кароцькаўскі]], [[Куракаўшчынскі сельсавет|Куракаўшчынскі]], [[Ліцвінавіцкі сельсавет|Ліцвінавіцкі]], [[Расохскі сельсавет|Расохскі]], [[Руднянскі сельсавет (Кармянскі раён)|Руднянскі]], [[Струкачоўскі сельсавет|Струкачоўскі]], [[Струменскі сельсавет|Струменскі]], [[Хізаўскі сельсавет|Хізаўскі]], [[Хляўнянскі сельсавет|Хляўнянскі (Хляўноўскі)]]. 24 верасня 1926 года Кармянскі сельсавет скасаваны. 5 жніўня 1929 года Каменскі сельсавет перайменаваны ў [[Курганіцкі сельсавет|Курганіцкі]]. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 8 ліпеня 1931 года да раёна далучаны [[Балатнянскі сельсавет|Балатнянскі]] і [[Журавіцкі сельсавет|Журавіцкі]] сельсаветы скасаванага [[Журавіцкі раён|Журавіцкага раёна]], якія 12 лютага 1935 года перададзены новаўтворанаму [[Доўскі раён|Доўскаму раёну]]. 15 ліпеня 1935 года вёска [[Валынцы (Кармянскі раён)|Валынцы]] аднесена да катэгорыі мястэчак. З 20 лютага 1938 года раён у складзе [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. 27 верасня 1938 года мястэчка Карма атрымала статус гарадскога пасёлка, статус мястэчка Валынцы паніжаны да вёскі. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Баравабудскі, Задубскі, Руднянскі, Хізаўскі сельсаветы, утвораны [[Стараградскі сельсавет]]. 25 снежня 1962 года гарадскі пасёлак Карма, Барсукоўскі, Бычанскі, Валынецкі, Ворнаўскі, Кароцькаўскі, Куракаўшчынскі, Курганіцкі, Ліцвінавіцкі, Расохскі, Стараградскі, Струкачоўскі, Струменскі, Хляўнянскі сельсаветы перададзены [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскаму раёну]]. 30 ліпеня 1966 года Кармянскі раён утвораны зноў, уключаў гарадскі пасёлак Карма з падпарадкаванымі пассавету населенымі пунктамі, Барсукоўскі, Валынецкі, Ворнаўскі, [[Каменскі сельсавет (Кармянскі раён)|Каменскі]], Кароцькаўскі, Ліцвінавіцкі, [[Лужкоўскі сельсавет (Кармянскі раён)|Лужкоўскі]], Стараградскі, Струкачоўскі, Струменскі, Хляўнянскі сельсаветы, якія былі перададзены з [[Чачэрскі раён|Чачэрскага раёна]], і [[Акцяброўскі сельсавет]], які быў перададзены з Рагачоўскага раёна. 2 верасня 1975 года Хляўнянскі сельсавет перайменаваны ў [[Залатамінскі сельсавет|Залатамінскі]]. Да аварыі на Чарнобыльскай АЭС у 104 населеных пунктах раёна пражывала 25900 чалавек, у тым ліку ў г.п. Карма — 6450 чалавек. Пасля аварыі было адселена 3400 сем’яў (больш за 6000 чалавек). Цалкам адселеныя, а затым і ліквідаваныя 29 населеных пунктаў; два сельскагаспадарчыя прадпрыемствы, выведзена з абароту 16800 га сельскагаспадарчых угоддзяў. 28 студзеня 1991 года скасаваны Струменскі сельсавет, 20 чэрвеня 1991 года — Залатамінскі сельсавет. 20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі Кармянскі раён і пасёлак [[Карма (Кармянскі раён)|Карма]], якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб'яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — Кармянскі раён<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|title=Указ Президента Республики Беларусь от 20 октября 1995 года № 434 "Об объединении административных единиц Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408143508/https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. 26 верасня 2006 года скасаваны [[Валынецкі сельсавет (Кармянскі раён)|Валынецкі сельсавет]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-175/2006-175(003-054).pdf&oldDocPage=3 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295 Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210712122704/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-175%2F2006-175%28003-054%29.pdf&oldDocPage=3|date=12 ліпеня 2021}}</ref>. 1 снежня 2009 года скасаваны [[Акцяброўскі сельсавет]], [[Струкачоўскі сельсавет]] перайменаваны ў [[Баравабудскі сельсавет|Баравабудскі]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-309/2009-309(003-022).pdf&oldDocPage=3 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 282 Об изменении административно-территориального устройства Кормянского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210831131650/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-309%2F2009-309%28003-022%29.pdf&oldDocPage=3|date=31 жніўня 2021}}</ref>. 27 снежня 2022 года скасаваны [[Каменскі сельсавет (Кармянскі раён)|Каменскі сельсавет]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923g0120540&p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 27 декабря 2022 г. № 425 Об изменении административно-территориального устройства Кормянского района Гомельской области]</ref>, 10 студзеня 2026 года — [[Баравабудскі сельсавет|Баравабудскі]] і [[Ворнаўскі сельсавет|Ворнаўскі]] сельсаветы<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926g0143583|title=Решение Гомельского областного Совета депутатов от 23 декабря 2025 года № 170 Об изменении административно-территориального устройства Гомельской области|website=pravo.by}}</ref>. == Насельніцтва == :* 1971 — 32,5 тыс. :* 2008 — 16,6 тыс. == Вядомыя асобы == * [[Пётр Ціханавіч Бандарэнка]] * [[Рыгор Максімавіч Вайцянкоў]] * [[Уладзімір Конанавіч Кільчэўскі]] (1922—1999) — кандыдат эканамічных навук, дацэнт, заслужаны работнік вышэйшай школы БССР, ганаровы прафесар Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі. * [[Уладзімір Андрэевіч Кулажанка|Уладзімір Кулажанка]] (1926, в. [[Косель (Кармянскі раён)|Косель]] — 2013) — беларускі вучоны-эканаміст. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.8: Канто - Кулі / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1999. - 576 с. * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Кармянскі раён}} {{Адміністрацыйны падзел Гомельскай вобласці}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |state = {{{state|collapsed}}} |загаловак = Кармянскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |базавы_стыль = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |спіс1 = {{Магілёўская акруга|child|загаловак=Кармянскі раён у [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акрузе]] (1924—1930)}} |спіс2 = {{Гомельская вобласць БССР|child|загаловак=Кармянскі раён у [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] (1938—1962, з 1966)}} }} [[Катэгорыя:Кармянскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1962 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1966 годзе]] t5eklmphfcsolayucvay98w7ugy9czu Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка 0 2468 5133532 5023813 2026-04-29T04:38:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133532 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Беларуская назва = Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка |Арыгінальная назва = 조선민주주의인민공화국 |Родны склон = Паўночнай Карэі |Дэвіз = 강성대국 |Пераклад дэвізу = Магутная квітнеючая дзяржава |Назва гімна = 애국가 |Форма кіравання = Аднапартыйная парламенцкая рэспубліка |Заснавана = 9 верасня 1948 года |Найбуйнейшыя гарады = [[Пхеньян]], [[Хамхын]], [[Чханджын]], [[Нампхо]], [[Вансан]] |Пасады кіраўнікоў = Вышэйшы кіраўнік <br/> Старшыня Прэзідыума <br/> Вярхоўнага Народнага Схода <br/> Старшыня <br/> Кабінета Міністраў |Кіраўнікі = [[Кім Чэн Ын]] <br/> [[Чхве Рон Хэ]] <br/><br/> [[Пак Пон Джу]] |Месца па плошчы = 98 |Плошча = 120.540 |Працэнт вады = 4,87 |Этнахаронім = [[Паўночныя карэйцы]] |Месца па насельніцтву = 49 |Насельніцтва = {{рост}}24.720.407 |Год ацэнкі = 2013 |Насельніцтва па перапісу = 24.052.231 |Год перапісу = 2011 |Шчыльнасць насельніцтва = 198,3 |ВУП (ППЗ) = 40 млрд |Год разліку ВУП (ППЗ) = 2011 |Месца па ВУП (ППЗ) = 99 |ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= 1.800 |ВУП (намінал) = 14,411 млрд |Год разліку ВУП (намінал) = 2013 |Месца па ВУП (намінал) = 120 |ВУП (намінал) на душу насельніцтва= 583 |Месца па ВУП (намінал) на душу насельніцтва= 171 |ІРЧП = 0,733 |Год разліку ІРЧП = 2009 |Месца па ІРЧП = 157 |Узровень ІРЧП = высокі }} '''Карэ́йская Наро́дна-Дэмакраты́чная Рэспу́бліка''', '''КНДР''' ({{Lang-ko|조선민주주의인민공화국}}), неафіцыйна часцей называюць '''Паўно́чнай Карэ́яй''' — дзяржава ва [[Усходняя Азія|Усходняй Азіі]] ў паўночнай частцы [[Карэйскі паўвостраў|Карэйскага паўвострава]]. Плошча 120 тыс. км². Мяжуе з [[Кітай|Кітаем]] на поўначы, з [[Расія]]й — на паўночным усходзе. На поўдні мяжуе з [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікай Карэяй]] і аддзяляецца ад яе дэмілітарызаванай зонай. З захаду абмываецца водамі [[Жоўтае мора|Жоўтага мора]], з усходу — [[Японскае мора|Японскім морам]]. Сталіца і найбуйнейшы горад — [[Пхеньян]]. Рэльеф горны. Найвышэйшы пункт — вулкан [[Пэктусан]]. [[Кымгансан]] («алмазныя горы») вядомыя маляўнічымі краявідамі. Карысныя выкапні: вугаль, руды чорных і каляровых металаў. Клімат мусонны: умераны і субтрапічны. Рэкі невялікія, найбуйнейшая — Амнакан ([[Ялуцзян]]). Горныя раёны пакрытыя лясамі, што калісьці займалі дзве траціны тэрыторыі. Са старажытнага часу на Карэйскім паўвостраве існавалі самастойныя дзяржавы, што адчувалі моцны кітайскі ўплыў. У 1895 Карэя патрапіла ў сферу інтарэсаў Японіі, у 1910—1945 была ў складзе Японскай імперыі. Вызвалены паўвостраў аказаўся падзеленым на дзве часткі, перамовы аб уз’яднанні зайшлі ў тупік. КНДР была ўтворана 9 верасня 1948 года з ініцыятывы марксісцкай [[Працоўная партыя Карэі|Працоўнай партыі Карэі]] як народна-дэмакратычная дзяржава на тэрыторыі [[СССР|савецкай]] зоны прысутнасці. У 1950—1953 адбылася [[Вайна ў Карэі|Карэйская вайна]], што прынесла незлічоныя ахвяры ды замацавала раздзяленне Карэі на Паўночную і Паўднёвую па 38-й паралелі. Адна з найбольш мілітарызаваных і закрытых ад знешняга свету дзяржаў. Афіцыйная ідэалогія КНДР, [[чучхэ]] — сумесь камунізму, карэйскага нацыяналізму і [[аўтаркія|аўтаркіі]]. Сябе КНДР называе сацыялістычнай дзяржавай, што абапіраецца на ўласныя сілы. Вышэйшая ўлада афіцыйна належыць Дзяржаўнаму камітэту абароны на чале з [[Кім Чэн Ын]]ам, які таксама займае пасады Вышэйшага кіраўніка і першага сакратара ЦК ППК. Дэмакратыя і свабодныя выбары адсутнічаюць, назіраецца культ асобы [[Кім Ір Сен]]а і яго нашчадкаў ва ўрадзе. Унітарная дзяржава, падзяляецца на 9 правінцый, 2 гарады цэнтральнага падпарадкавання, тры спецыяльных рэгіёны. Паўночная Карэя (зрэшты, як і іх паўднёвыя антаганісты) лічыць сябе адзінай легітымнай уладай на ўсім паўвостраве. Па колькасці насельніцтва (25 млн чал.) удвая меншая за Рэспубліку Карэю. Выключна монаэтнічная краіна. Дзяржаўная мова [[карэйская мова|карэйская]]. Большасць насельніцтва атэісты, папулярныя [[будызм]], нацыянальная рэлігія чхандагё, [[хрысціянства]]. Дзве траціны насельніцтва жыве ў гарадах, найбуйнейшыя з якіх — Пхеньян, Хамхын, Чханджын. Эканоміка планавая, дзяржаўная, з перакосам у бок цяжкай, у тым ліку ваеннай, прамысловасці. Знешнія эканамічныя сувязі мінімальныя і заключаюцца хіба што ў экспарце адзення, морапрадуктаў, карысных выкапняў; атрыманні гуманітарнай дапамогі. Мае чацвёртае па памерах войска ў свеце (1,2 млн чалавек, або 4,8 % насельніцтва). Праводзіць выпрабаванні ядзернай зброі. Паўночная Карэя — член [[ААН]] (з 1991 года), [[Рух недалучэння|Руху недалучэння]] (з 1975 года), Рэгіянальнага форуму [[АСЕАН]], [[Група 77|Групы 77]]. == Этымалогія == Сучасная назва «Карэя» паходзіць ад назвы сярэдневяковай дзяржавы Каро, якая, у сваю чаргу, з’яўляецца скарачэннем ад [[Кагур]]о — магутнай старажытнакарэйскай дзяржавы, што існавала ў першай палове першага тысячагоддзя н.э. і ў час праўлення Квангэтха Вялікага (391—413) кантралявала большую частку [[Карэйскі паўвостраў|Карэйскага паўвострава]] і [[Манчжурыя|Манчжурыі]]. == Геаграфічнае становішча == {{main|Геаграфія КНДР}} КНДР займае паўночную частку [[Карэйскі паўвостраў|Карэйскага паўвострава]]. Па рацэ Амнакан (кітайская назва [[Ялуцзян]]) мяжуе з [[Кітай|Кітаем]] на поўначы. Самы паўночны ўчастак мяжы з Кітаем праходзіць па рацэ Туманган, на ніжняе цячэнне якой на паўночным усходзе прыпадае 17-кіламетравая мяжа з [[Расія]]й. На поўдні мяжуе з [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікай Карэя]] і аддзяляецца ад яе цяжкафартыфікаванай дэмілітарызаванай зонай. З захаду абмываецца водамі [[Жоўтае мора|Жоўтага мора]], з усходу — [[Усходне-Карэйскі заліў|Усходне-Карэйскі залівам]] [[Японскае мора|Японскага мора]], якое ў Карэі вядома як Усходняе мора. == Прырода == {{main|Геаграфія КНДР}} [[Файл:0409 - Nordkorea 2015 - Kumgang Gebirge (22961925095).jpg|thumb|[[Кымгансан]] або Алмазныя горы — турыстычная славутасць КНДР.]] Горы займаюць чатыры пятых тэрыторыі КНДР. Горы высокія і нізкія, раздзеленыя, як правіла, вузкімі і глыбокімі далінамі. Мараплаўцы даўніх часоў адзначалі, што праз сіметрычныя валы горных хрыбтоў карэйская зямля нагадвае ім мора ў вялікім хваляванні. Менавіта ў КНДР горы дасягаюць максімальных для Карэйскага паўвострава вышынь — у Паўднёвай Карэі няма гор вышэй за 2000 м. На поўначы краіны знаходзяцца [[Паўночная-Карэйскія горы]] з найвышэйшым пунктам усёй Карэі — гарой [[Пэктусан]] (або Пэкту, 2744 м) на мяжы з Кітаем. Патэнцыйна актыўны вулкан, свяшчэнная гара для абедзвюх Карэй, Пэктусан чароўным чынам уплецены і ў міфалогію Кімаў. Далей на поўдзень ляжаць [[Усходне-Карэйскія горы]] (Тхэбэк), што прасціраюцца да самага поўдня паўвострава. Але менавіта на КНДР прыпадае іх самая прыгожая частка — «алмазныя горы» [[Кымгансан]], вядомыя маляўнічымі краявідамі. Раўнінныя ўчасткі займаюць каля 20 % краіны, пераважна на захадзе, па ўзбярэжжы [[Жоўтае мора|Жоўтага мора]]. Нягледзячы на становішча ў складкаватым поясе, Паўночную Карэю амаль не закранаюць землятрусы, што хранічна назаляюць суседнім паўночна-ўсходняму Кітаю і Японіі. [[Карысныя выкапні]]: [[антрацыт]] і [[буры вугаль]], жалезная руда, каляровыя металы ([[вальфрам]], [[цынк]], [[свінец]], [[золата]], [[нікель]], [[малібдэн]]), магнезіт, [[графіт]]. Маюцца 124 прыродныя гарачыя крыніцы. [[Файл:Sino-Korean Friendship Bridge across the Yalu.jpg|thumb|left|[[Рака Ялуцзян]].]] [[Клімат]] умераны мусонны. Зімой халодныя патокі паветра з кантынента прыносяць сухое марознае надвор’е. Летам тэрыторыя знаходзіцца пад уплывам акіянічных паветраных мас, якія прыносяць [[ападкі]]. Тэмпература паветра ў студзені каля −11&nbsp;°C, у ліпені каля 23&nbsp;°C. Ападкаў ад 600 мм на паўночным захадзе да 1100—1400 мм на астатняй тэрыторыі. Рэкі горныя, багатыя на гідраэнергію. Найбольшыя з іх: [[Тэданган]], [[Рака Туманган|Туманган]]. Рака [[Ялуцзян|Амнанкан]] (кітайская назва Ялуцзян) дэмаркуе карэйска-кітайскую мяжу і з’яўляецца самай доўгай карэйскай рэчкай (790 км). Калісьці лясы займалі тэрыторыю ў 9 млн [[гектар]]аў. Пачынаючы з 1985 года, паводле дадзеных касмаздымкаў, Паўночная Карэя страціла 40 % лясоў. Сёння лясамі пакрытыя пераважна стромкія схілы гор. Растуць даурская лістоўніца, карэйскі кедр, аянская елка, чырвоная хвоя. Дрэвы перавіты ліянамі, у падлеску шмат папарацей, [[бамбук]]у. З [[Лекавыя расліны|лекавых раслін]] найбольш вядомы [[жэньшэнь]]. Жывёльны свет добра захаваўся ў гарах: водзяцца лісіцы, кабаны, гаралы, казулі, плямістыя алені, ізюбры, каланкі, часам можна сустрэць леапарда, рысь і [[Белагруды мядзведзь|белагрудага мядзведзя]]. Мора багатае рыбай, [[Трэпангі|трэпангамі]], [[кальмары|кальмарамі]]. Створаны рэзерваты — Хвангпо, Янгам. == Гісторыя == {{main|Гісторыя Карэі|Гісторыя КНДР}} [[Файл:Korea-Gyeongju-Bulguksa-33.jpg|thumb|Пульгуска, будысцкі храм эпохі Сіла, аб’ект [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]], [[Паўднёвая Карэя]].]] Слядам чалавека на карэйскай зямлі каля паўмільёна гадоў. Самыя старыя ўзоры керамікі датуюцца 8000 гадамі да н.э. За прыблізна 2000 гадоў да нараджэння Хрыста адбыўся пераход да бронзы, за 700 гадоў — да жалеза. Згодна з сярэднявечным летапісам [[Самгук юса]], у 2333 да н.э. ў паўночнай Карэі і Манчжурыі з’явілася дзяржава Качасон (Старажытны Часон), аднак большасць вучоных ставяцца да такой сівой даты скептычна. З прыходам захопнікаў з Кітая каля 1100 года да н.э. пачынаецца перыяд Часон Кіджа, таксама напаўміфічны. І толькі ў VII ст.да н.э. пачынаюцца задакументаваныя старонкі гісторыі Качасона. У III ст. на поўдні паўвострава паўстае незалежная дзяржава [[Чынгук]]. Блізу канца I ст. да н.э. Качасон трапляе пад уплыў [[Імперыя Хань|ханьскага Кітая]] і знікае як дзяржава. У 57 годзе да н.э. пачынаецца перыяд [[Тры карэйскія дзяржавы|трох царстваў]]: [[Кагуро]], [[Пэкчэ]] і [[Сіла (дзяржава)|Сіла]]. Культура ва ўсіх трох дзяржавах была агульнай. Пачынаючы з [[I стагоддзе|I стагоддзя н.э.]] сярод вышэйшых колаў карэйскага грамадства пачало распаўсюджвацца [[канфуцыянства]], якое пазней было цалкам выцеснена [[будызм]]ам. Падзенне [[Імперыя Хань|Ханскай дынастыі]] на пачатку III стагоддзя пазбавіла тры карэйскія дзяржавы неабходнасці супрацьстаяць знешняй пагрозе. Кагуро, што першапачаткова ўзнікла на мяжы з Кітаем, паступова пашырыла свае ўладанні за кошт [[Маньчжурыя|Маньчжурыі]]. Сталіцамі Кагуро ў розныя перыяды яе гісторыі былі Хвандо (цяпер Цзіянь на кітайскім беразе ракі [[Ялуцзян]]) і [[Пхеньян]]. У 676 Сіла падпарадкавала два астатніх каралеўствы, але надоўга гегемонам не стала: на беразе Жоўтага мора з’явілася дзяржава [[Бахай]]. Суіснаванне Бахаю і Сілы, што цягнулася да 926 года, атрымала назву «Перыяд Поўнач-Поўдзень». У VIII стагоддзі Сіла распалася на тры дзяржавы, неўзабаве аб’яднаных Тхэджо Ван Гонам ў дзяржаву Каро. Бахай жа быў разбіты плямёнамі кіданяў, а яго ўладар уцёк у Каро, дзе быў не толькі надзіва цёпла сустрэты, але і парадніўся з правячай дынастыяй, што замацавала адзінства Карэі. У перыяд Каро былі кадыфікаваны законы, створана грамадзянскае права, квітнеў будызм. Мангольскія заваёўнікі ў 1231—1270 ажыццявілі 7 паходаў на Карэю і ўрэшце зрабілі Каро васалам [[Юань (імперыя)|юаньскага Кітая]]. З канцом мангольскага панавання ў Кітаі ў 1368 скончылася і залежнасць Карэі ад вялікага суседа, прынамсі, на некалькі стагоддзяў. У 1392 генерал Лі Санге, што скінуў дынастыю Каро чатырма гадамі раней, заснаваў дынастыю Часон, якая правіла Карэяй да 1910-га. Пры каралі Сэджоне Вялікім (1418—1450) карэйская дзяржава дасягнула росквіту, былі праведзены адміністрацыйныя, сацыяльныя і эканамічныя рэформы, квітнелі культура і навука. Сам кароль распрацаваў карэйскую азбуку [[хангыль]]. Пасля двух стагоддзяў міру ў 1592—1637 гадах Карэя сутыкнулася з японскай экспансіяй, што была адбіта супольнымі карэйска-кітайскімі сіламі, а таксама з унутранай нестабільнасцю. З таго часу Часон стаў паглыбляцца ва ўсё большую самаізаляцыю і, натуральна, стагнацыю. У XIX стагоддзі, не здольная абараніць сябе, Карэя была вымушана падпісаць няроўныя дагаворы з еўрапейскімі дзяржавамі. У выніку [[Першая япона-кітайская вайна|Першай япона-кітайскай вайны]] 1894—1895 Кітай адмовіўся ад прэтэнзій на Карэйскі паўвостраў, у 1897 была абвешчана Карэйская імперыя. [[Файл:Shtykov.jpg|thumb|Генерал [[Цярэнцій Фаміч Штыкаў|Цярэнцій Штыкаў]] пакідае перамовы ў [[Сеул]]е, 1946. У 1946—1950 менавіта Штыкаў — ураджэнец [[Гарадоцкі павет|Гарадоцкага павета]] — з’яўляўся галоўным чалавекам у Паўночнай Карэі<ref>http://bse.sci-lib.com/article124709.html</ref>]] Пасля [[Руска-японская вайна|Руска-японскай]] вайны ў 1905 годзе Карэйская імперыя стала пратэктаратам Японіі, што ў выніку вайны ператварылася ў рэгіянальную сілу. У 1910 Карэя канчаткова страціла незалежнасць. Японцы прыгняталі карэйскую мову і традыцыі, а эканоміку развівалі ў патрэбным сабе кірунку. Карэйскія патрыёты (сярод іх быў і [[Кім Ір Сен]]) узняліся на барацьбу, узяўшы на ўзбраенне партызанскія метады. Найбольшым было супраціўленне блізу мяжы з Кітаем. Японскі каланіяльны рэжым працягваўся да 1945. Пасля Другой сусветнай вайны тэрыторыя Карэі фактычна аказалася падзеленай на савецкую (поўнач) і амерыканскую (поўдзень) акупацыйныя зоны. На дыпламатычным узроўні спробы аб’яднаць поўнач і поўдзень праваліліся. У жніўні 1948 года ў Паўночнай Карэі адбыліся выбары ў Вярхоўны Народны Сход, які [[9 верасня]] [[1948]] года абвясціў стварэнне КНДР, прыняў канстытуцыю і сфарміраваў урад на чале з [[Кім Ір Сен]]ам. На поўдні была абвешчана [[Рэспубліка Карэя]]. Імкнучыся да пашырэння сацыялістычнай сістэмы на ўсю тэрыторыю Карэі, улады КНДР пачалі [[Вайна ў Карэі|вайну]]. 27 ліпеня 1953 года варагуючыя бакі падпісалі пагадненне аб спыненні агню, мірнага ж дагавора не заключана дагэтуль. Пасля заканчэння Карэйскай вайны Кім Ір Сен усталяваў у краіне аўтарытарны рэжым. З пачатку 1970-х гадоў паміж КНДР і Рэспублікай Карэя ажыццяўляюцца кантакты з мэтай урэгулявання ўзаемаадносін і ўз’яднання краіны. У снежні 1991 года падпісана Пагадненне аб прымірэнні, ненападзе, супрацоўніцтве і абменах, у лютым 1992 года — Сумесная дэкларацыя аб дэнуклеарызацыі Карэйскага паўвострава (скасавана Паўднёвай Карэяй у сувязі з адмовай КНДР ад міжнароднай інспекцыі яе ядзерных аб’ектаў). У 1991 абедзве Карэі былі прыняты ў [[ААН]]. Пасля смерці Кім Ір Сена (1994) афіцыйным пераемнікам стаў яго сын [[Кім Чэн Ір]]. Пасля смерці Кім Чэн Іра кіраўніком дзяржавы стаў ягоны сын [[Кім Чэн Ын]]. == Дзяржаўны лад == {{main|Дзяржаўны лад і палітыка КНДР}} [[Файл:Mansudae-Monument-Bow-2014.jpg|thumb|Статуі [[Кім Ір Сен]]а (Вялікага правадыра) і [[Кім Чэн Ір]]а (Любімага кіраўніка), манумент на ўзгорку Мансу.]] КНДР — аўтарытарная аднапартыйная цэнтралізаваная дзяржава. [[Канстытуцыя КНДР|Канстытуцыя 1972]] замацавала [[чучхэ]], абвешчаную Кім Ір Сенам у 1955 годзе, як дзяржаўную ідэалогію. З таго часу ў Канстытуцыю было ўнесена нямала змяненняў (1992, 1998, 2009, 2012, 2013, 2016), якія, аднак, не пахіснулі палітычных устояў. І ў канцы 2010-х Паўночная Карэя называе сябе рэвалюцыйнай сацыялістычнай дзяржавай, што абапіраецца на прынцыпы ''чучхэ'' і ''сангун''. * [[Чучхэ]] — сумесь камунізму, карэйскага нацыяналізму і [[аўтаркія|аўтаркіі]]. Увасабленне мудрасці Кім Ір Сена. Спачатку разглядалася як нацыянальная варыяцыя марксізму-ленінізму, з 1970-х лічыцца арыгінальнай палітычнай думкай. * Сангун («войска перадусім») — палітыка, што ставіць Карэйскую народную армію прыярытэтам ва ўсіх дзяржаўных справах. 9,5 млн чалавек (37 % насельніцтва краіны!) або служаць у войску, або з’яўляюцца рэзервістамі ці членамі ваенізаваных фарміраванняў. Адзінай істотнай палітычнай сілай з’яўляецца Працоўная партыя Карэі (ППК) на чале з прадстаўніком кіруючай дынастыі Кімаў. ППК узначальвае Аб’яднаны дэмакратычны айчынны фронт, куды ўваходзяць Сацыял-дэмакратычная партыя Карэі, Партыя маладых сяброў рэлігіі нябеснага шляху, масавыя грамадскія арганізацыі. Усе палітычныя работнікі краіны мусяць быць членамі фронту. Палітычныя стандарты і сам лад жыцця паўночных карэйцаў вызначаюцца «Дзесяццю прынцыпамі адной ідэалогіі». [[Файл:Mansudae-Kongressalle.JPG|thumb|Палац пасяджэнняў [[Вярхоўны Народны Сход|Вярхоўнага народнага сходу]] — карэйскага парламента.]] Сённяшні прэзідэнт КНДР — [[Кім Чэн Ын]] — займае ўсе вярхоўныя пасады ў дзяржаве (старшыня ПКП, галоўнакамандуючы і т.п.), як і ягоныя бацька [[Кім Чэн Ір]] (пасля смерці «Вечны Генеральны сакратар») і дзед [[Кім Ір Сен]] («Вечны прэзідэнт»). Сваякі прэзідэнта — «дынастыя Кімаў» — займаюць астатнія ключавыя пасады. Заканадаўчы орган — [[Вярхоўны Народны Сход]] (ВНС), што складаецца з 687 членаў, якія выбіраюцца кожныя 5 гадоў на безальтэрнатыўнай аснове. Нягледзячы на даволі шырокія паўнамоцтвы і актыўную заканатворчую працу, выпадкі, калі б ВНС крытыкаваў або змяняў дасланыя ім з вышыняў законы, невядомыя. Выканаўчая ўлада фармальна належыць прэм’ер-міністру, двум віцэ-прэм’ерам, 31 міністру і яшчэ некалькім важным чыноўнікам (напрыклад, прэзідэнту Акадэміі навук). Паводле ацэнак ААН, «сур’ёзнасць, маштабы і характар парушэнняў правоў чалавека ў КНДР не маюць якіх-небудзь аналагаў у сучасным свеце». Улады рэспублікі называюць усе гэтыя даклады і ацэнкі паклёпніцкімі і лічаць часткай міжнароднай змовы, што мае на мэце падарваць магутнасць КНДР. Зрэшты, наяўнасць праблем у сацыяльна-побытавай сферы Пхеньян не адмаўляе (хаця і гэтыя праблемы вельмі хутка будуць вырашаны!). === Знешняя палітыка === [[Файл:Trump Kim Summit at the Capella Hotel (3).jpg|thumb|left|Сустрэча [[Кім Чэн Ын]]а з [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]] на саміце ў [[Сінгапур]]ы, чэрвень 2018.]] У 1950-я — 1960-я гады Паўночная Карэя была актыўным удзельнікам сацыялістычнага блока, адным з заснавальнікаў [[Рух недалучэння|Руху недалучэння]]. Пачынаючы з 1990-х, КНДР праводзіць палітыку самаізаляцыі, маючы паўнавартыя адносіны толькі з іншымі камуністычнымі ўрадамі, якіх на планеце ўсё меней (В’етнам, [[Лаос]]). У той жа час крызісныя з’явы ў эканоміцы, неабходнасць атрымання гуманітарнай дапамогі падштурхнулі ўрад КНДР да наладжвання ўзаемаадносін з развітымі краінамі. Большасць замежных амбасадаў у КНДР знаходзяцца не ў Пхеньяне, а ў [[Пекін]]е. Станам на 2015 КНДР мае дыпламатычныя адносіны з 166 краінамі і амбасады ў 47. Некаторыя краіны ўвогуле не прызнаюць паўночнакарэйскай дзяржаўнасці — [[ЗША]], [[Аргенціна]], [[Францыя]], [[Эстонія]], у першую чаргу, у сувязі са станам правоў чалавека ў КНДР. Адносіны з суседзямі, Паўднёвай Карэяй і Японіяй, і гэтак не вельмі бліскучыя, былі пагоршаны пасля выбуху паўднёвакарэйскага Боінга над Андаманскім морам у 1987 і выкрадання па меншай меры 13 японскіх грамадзян у 1970-х — 1980-х. У 2010-я асноўны нерв знешняй палітыкі звязаны з ракетнымі ядзернымі выпрабаваннямі, якімі захапляецца ўрад Кім Чэн Ына. ==== Карэйска-Беларускія адносіны ==== Дыпламатычныя адносіны з [[Беларусь|Рэспублікай Беларусь]] устаноўлены ў лютым 1992 года. З 2016 у Мінску існуе амбасада КНДР (2-і завулак Шчадрына). Пры гэтым першы пасол — Зу Зен Бон — прыбыў у Беларусь толькі 11 красавіка 2019 года.<ref>https://sputnik.by/politics/20190411/1040759881/Posol-Severnoy-Korei-vpervye-v-istorii-Belarusi-pribyl-v-Minsk.html</ref> == Адміністрацыйны падзел == Сучаснае адміністрацыйнае дзяленне з некаторымі зменамі захавалася з канца XIX ст., апошніх гадоў дынастыі Часон. Адміністрацыйныя адзінкі дзеляцца на гарады прамога падпарадкавання (''чыкхальсі''), правінцыі (''то''), гарады (''сі''), паветы (''кун''), акругі (''куёк''), падраёны (''тон''). Паветы, у сваю чаргу, дзеляцца на павятовыя гарады (''ып''), вёскі (''ры''), працоўныя раёны (''раданджягу''). З [[2004]] году ў Паўночнай Карэі існуюць два гарады цэнтральнага падпарадкавання ([[Пхеньян]] і [[Расон]]), тры спецыяльныя рэгіёны ([[прамысловы рэгіён Кэсон]], [[турыстычны рэгіён Кымгансан]], [[спецыяльны адміністрацыйны рэгіён Сіныйджу]]) і дзевяць правінцый ([[Чагандо]], [[Хамгён-Пукто]], [[Хамгён-Намдо]], [[Хванхэ-Пукто]], [[Хванхэ-Намдо]], [[Канвандо (КНДР)|Канвандо]], [[Пхёнан-Пукто]], [[Пхёнан-Намдо]], [[Янгандо]]). == Насельніцтва == {{main|Насельніцтва КНДР}} [[Файл:Population pyramid of North Korea 2016.png|thumb|Полава-ўзроставая піраміда КНДР. Для краіны характэрнае простае ўзнаўленне насельніцтва.]] З насельніцтвам у 25,4 млн чалавек КНДР удвая меншая за [[Рэспубліка Карэя|Рэспубліку Карэю]]. У аб’яднанай Карэі пражывала б каля 72 млн чалавек. За першыя два дзесяцігоддзі XXI стагоддзя насельніцтва вырасла толькі на 2,5 млн, а ў 1990-х на дынаміку адмоўна паўплываў вялікі голад 1995—1997. У XXI стагоддзі паўночныя карэйцы працягваюць адчуваць недахоп харчавання, і калі голад быў у цэлым пераможаны, то недахоп бялкоў і тлушчаў застаецца вялікай праблемай.<ref>https://www1.wfp.org/countries/democratic-peoples-republic-korea</ref> У канцы 2010-х насельніцтва паступова расце, прырост складае каля 5 чалавек на 1000 (нараджальнасць каля 14, смяротнасць — 9). [[Сумарны каэфіцыент нараджальнасці]] даволі высокі (1,98). Да станоўчага боку дэмаграфічнага партрэта паўночнага карэйца адносяцца вельмі рэдкія разводы; адмоўныя бакі — вельмі познае ўступленне ў шлюб праз працяглую вайсковую службу, доўгія гадзіны знясільваючай палітпрацы, абмежаванасць жыллёвай плошчы — дзве траціны насельніцтва жывуць у двухпакаёвых кватэрах сем’ямі ў некалькі пакаленняў. Сярэдняя працягласць жыцця складае 71 год і гэта даволі някепскі паказчык для краіны з нізкімі прыбыткамі. Да таго ж смяротнасць паводле прычын блізкая да развітых краін: сардэчна-сасудзістыя захворванні і анкалогія. Сярэдні ўзрост — 34 гады, доля дзяцей і падлеткаў да 15 гадоў складае 20 %.<ref name="cia.gov">https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/kn.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190528052940/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/kn.html |date=28 мая 2019 }}</ref> Эміграцыя мае мінімальныя маштабы і носіць пераважна эканамічны, а не палітычны характар: асноўная маса сучасных эмігрантаў — малаадукаваныя жанчыны з памежных з Кітаем вёсак, што з’язджаюць на заробкі ў Кітай. <ref name="lenta.ru">https://lenta.ru/articles/2015/03/11/northkorea/</ref> [[Файл:North Korea - Kumsusan (5015230319).jpg|thumb|left|Паўночныя карэйцы пазуюць на фоне палаца [[Кымсусанскі мемарыяльны палац Сонца|Кымсусан]]).]] Амаль усё насельніцтва — [[карэйцы]], маюцца нязначныя кітайская і японская меншасці. Дзяржаўная мова [[карэйская мова|карэйская]]. Карэйская мова ў розных частках паўвострава мае свае дыялекты. Літаратурная норма («культурная мова») КНДР распрацавана на аснове пхеньянскага дыялекту, паўднёвакарэйская «стандартная мова» на базе сеульскага дыялекту лічыцца вульгарнай праз вялікую колькасць запазычанняў з кітайскай і англійскай. Як сапраўдная камуністычная дзяржава КНДР вызнае [[атэізм]] на дзяржаўным узроўні, рэлігійнасць не ўхваляецца, некаторыя канфесіі пераследуюцца. Вернікі (а такія, безумоўна, ёсць) пераважна анімісты, [[будызм|будысты]] і прыхільнікі [[канфуцыянства]], хрысціяне. Каля 2,8 млн чал. складае лік прыхільнікаў нацыянальнай сінкрэтычнай амаль што афіцыйнай рэлігіі чхандагё (рэлігія нябеснага шляху). [[Файл:Hamhung view.jpg|thumb|Галоўная вуліца Хамхына — другога па велічыні горада КНДР.]] Сярэдняя шчыльнасць — 198 чал./км², у тры з паловай большая чым у сярэднім па планеце і ў два з паловай меншая, чым у паўднёвага суседа. Найбольш густа заселены заходнія раўніны і ўзбярэжжа (да 300—400 чал/км²), на ўсходнім узбярэжжы дзве плямы павышанай гушчыні — Хамхын і Вансан з іх ваколіцамі; найменш шчыльна заселены горныя раёны, асабліва на мяжы з Кітаем. У гарадах пражывае 62 % насельніцтва (2018).<ref name="cia.gov"/> Найбуйнейшыя гарады: [[Пхеньян]] (3 млн чал), Хамхын (утварае агламерацыю з Хэнамам агульнай колькасцю каля 770 тыс. жыхароў), Чханджын, Нампхо, Хэджу, [[Сіныйджу (горад)|Сіныйджу]], Вансан. == Эканоміка == {{main|Эканоміка КНДР}} Пасля раздзялення паўвострава ключавыя прамысловыя прадпрыемствы засталіся ў Паўночнай Карэі. Гэта не перашкодзіла КНДР ушчэнт прайграць паўднёваму суперніку эканамічнае спаборніцтва: у 1980-х Рэспубліка Карэя абышла КНДР па агульным аб’ёме ВУП, у 2018 ВУП на душу насельніцтва ў Паўночнай Карэі складае 1800 $, у Паўднёвай — 41 500 $. Народная гаспадарка, што будавалася пры дапамозе [[СССР]] і Кітая, напачатку паспяховая, з 1970-х трапіла ў перыяд стагнацыі, які працягваецца па сёння. Не апошнюю ролю мае тое, што эканоміка краіны будавалася як [[аўтаркія]]. Канчаткова паўночнакарэйскую гаспадарку дабілі распад сацыялістычнага блока і прыродныя катастрофы — усё гэта разам прыйшлося на 1990-я. Краіна сутыкнулася з праблемай голаду, што ў 1994—1998 забраў жыцці паводле розных падлікаў ад 240 000 да 420 000 чалавек.<ref>https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1728-4457.2012.00475.x</ref> У XXI ст. прывід голаду аддаліўся, аднак міса рысу застаецца для большасці карэйцаў раскошай. Асноўны прадукт харчавання — кукуруза.<ref name="lenta.ru"/> Паводле даследавання, праведзенага [[Харчовая і сельскагаспадарчая арганізацыя ААН|ФАО]] і Сусветнай харчовай праграмай ААН у красавіку 2019 года, каля 10 млн жыхароў КНДР пакутавалі ад недахопу харчавання<ref>{{Cite web |url=https://news.un.org/en/story/2019/05/1037831 |title=news.un.org |access-date=4 мая 2019 |archive-date=20 кастрычніка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020073325/https://news.un.org/en/story/2019/05/1037831 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=229991 nashaniva.by]</ref>. [[Файл:Industry Hamhung, North Korea.jpg|thumb|Завод у Хамхыне.]] У эканоміцы КНДР дагэтуль назіраецца перакос у бок цяжкай (асабліва ваеннай) прамысловасці. Эканоміка планавага тыпу з дзяржаўнай формай уласнасці, сельская гаспадарка калектыўная. Дзяржава не бярэ са сваіх грамадзян падаткаў, адукацыя і медыцына бясплатныя. У 1950-х — 1980-х ажыццяўляліся пяцігадовыя планы паводле савецкага ўзору, у 1986 быў прыняты сямігадовы план, у 1993 прызнаны беспаспяховым. З таго часу ўрад не публікуе ніякіх планаў. У 1998, 2002 былі зроблены спробы рэформаў — фармальна легалізавана прыватнае прадпрымальніцтва, якое, аднак, дагэтуль магчыма на самым нізкім узроўні. У XXI стагоддзі даследчыкі краіны адзначаюць фарміраванне вялікага ценявога прыватнага сектару гаспадаркі (у значнай ступені за кошт кантрабанды з Кітая), на што ўлады «заплюшчваюць вочы». У 2010-х даволі паспяхова ствараецца сістэма свабодных эканамічных зон (СЭЗ), што мае на мэце прыцягненне інвестыцый і тэхналогій. Усяго іх 14, але асноўных дзве: Разон на мяжы з Кітаем і Расіяй, а таксама Прамысловы рэгіён Кэсон на мяжы з Паўднёвай Карэяй. У апошнім у 2014 працавала 52 000 паўночнакарэйскіх рабочых і было створана прадукцыі на $ 2,3 млрд.<ref>https://en.yna.co.kr/view/AEN20140612007800315</ref> '''Прамысловасць.''' Гэтая галіна складае 47 % ВУП (2017), у ёй занята каля 30 % працаздольнага насельніцтва. У здабыўной прамысловасці ключавымі галінамі з’яўляюцца вугальная і здабыча жалезных руд, а таксама руд каляровых металаў. Перспектыўнымі на нафту лічацца шэльф Японскага мора і раён на поўдзень ад Пхеньяна. Цікава адзначыць, што карэйская нафтавая выведка карыстаецца старым [[Румынія|румынскім]] свідравальным абсталяваннем. Здабыўная прамысловасць — адзіная галіна гаспадаркі, у якой КНДР пераўзыходзіць [[Рэспубліка Карэя|Рэспубліку Карэю]]. Энергетычная інфраструктура Паўночнай Карэі састарэла і знаходзіцца ў дрэнным стане. У электраэнергетыцы палову вытворчасці даюць вугальныя ЦЭС, палова прыходзіцца на [[ГЭС]]. Аўтазавод «Сыній» (Перамога) у Такчоне выпускае грузавікі. Развітая чорная (Чханджын) і каляровая металургія. Маюцца прадпрыемствы хімічнай (Вонсан) і лясной прамысловасці. Сёння важную ролю ў атрыманні замежнай валюты грае тэкстыльная галіна: чвэрць карэйскага экспарту — адзенне. [[Файл:Nordkorea Reispflanzen.jpg|thumb|100px|left|Праца на рысавым полі (1989).]] Вельмі высокая доля ў структуры ВУП '''сельскай гаспадаркі''' — 22,5 %, пры гэтым краіна адчувае пастаянны недахоп прадуктаў харчавання. Дасягнуўшы неблагога ўзроўню да пачатку 1980-х, пачынаючы з 1990-х сельская гаспадарка хранічна пакутуе на дэфіцыт угнаенняў, расце знос тэхнікі. Вырошчваюцца кукуруза, рыс, соя, бульба, цукровыя буракі, тытунь; разбіты плантацыі [[жэньшэнь|жэньшэню]]. Важная роля рыбалоўства і аквакультуры (яшчэ адна чвэрць экспарту — морапрадукты). [[Файл:DPRK M62 Naeyeon 706.jpg|thumb|Савецкі дызель M62 на вакзале Пхеньяна.]] Асноўны '''транспарт''' — чыгуначны, на які прыходзіцца 86 % перавезеных грузаў і 80 % пасажыраў. У краіне больш за 7400 км чыгункі з еўрапейскай (1435 мм) каляінай, большай часткай электрыфікаванай. Развіццё чыгуначнага транспарту стрымліваецца недахопам электраэнергіі. Да гэтага часу выкарыстоўваюцца лакаматывы на паравой цязе. Падпісаны праект хуткаснай чыгункі Кэсон — Пхеньян — Сыныйджу. Аўтамабільны транспарт у вельмі сумным стане — менш за 1000 км аўтадарог заасфальтаваныя, ды і тыя ўсе ў латках. '''Турызм''' трымаецца на двух кітах: арганізаваных экскурсіях у «самую закрытую краіну свету» і гарналыжным адпачынку (на курортах кшталту Масінёна)<ref>https://www.economist.com/banyan/2014/02/14/mounting-problems</ref>. У XXI стагоддзі наведвальнасць КНДР значна ўзрасла, урад паставіў задачу давесці колькасць замежных турыстаў у краіну да 1 млн чалавек. Асноўны гандлёвы партнёр — Кітай, на які прыходзіцца 84 % знешняга гандлю, на другім месцы — [[Індыя]]. == Святы == * [[15 студзеня]]: [[Дзень часангыля]] — нацыянальнага алфавіту * [[15 красавіка]]: Свята Сонца — дзень нараджэння першага кіраўніка, [[Кім Ір Сен]]а == Вядомыя асобы == * [[Чо Мён Рок]] * [[Кім Ён Ір]] * [[Кім Ён Чхун]] * [[Пак Ы Чун]] * [[Ан Гым Э]] * [[Ом Юн Чхоль]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|8}} == Спасылкі == {{Commons|Category:North Korea}} {{КНДР у тэмах}} {{Сацыялістычныя краіны}} {{Азія}} {{Краіны ля Японскага мора}} {{Краіны ля Жоўтага мора}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Паўночная Карэя| ]] [[Катэгорыя:Сацыялістычныя краіны]] [[Катэгорыя:Унітарныя дзяржавы]] pkbt9ef4mzw753b6mtlv9cly5gpmbnn Калькута 0 3193 5133593 4852386 2026-04-29T11:28:46Z ~2026-26104-32 167374 /* Гісторыя */ Выпраўлена памылка друку 5133593 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Калькута |арыгінальная назва = {{lang-bn|<big>কলকাতা</big>}}, {{lang-en|Kolkata}} |краіна = Індыя |lat_dir = N|lat_deg = 22|lat_min = 32|lat_sec = 22 |lon_dir = E|lon_deg = 88|lon_min = 21|lon_sec = 50 |рэгіён = Заходняя Бенгалія |першае згадванне = 1690 |плошча = 185 |вышыня цэнтра НП = 9 |насельніцтва = 5 080 519 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = 27 462 |часавы пояс = +5:30 |тэлефонны код = +91 33 |паштовыя індэксы = 700001 — 700157 |аўтамабільны код = WB-01, WB-02, WB-03, WB-04 |катэгорыя ў Commons = Kolkata |сайт = http://www.kolkatamycity.com/ |мова сайта = en }} '''Калькута''' ({{lang-bn|<big>কলকাতা</big>}}, [[Міжнародны фанетычны алфавіт|ІРА]]: ['kolkat̪a], {{lang-en|Kolkata}}; ранейшая назва ''Calcutta'') — горад у [[Індыя|Індыі]], сталіца штату [[Заходняя Бенгалія]]. Насельніцтва ў межах горада на 2009 год: 5.080 тыс. чалавек. Насельніцтва горада разам з прыгарадамі складае 15.414 тыс. чалавек. == Гісторыя == Горад [[Індыя|Індыі]] і цэнтр індыйскага штата [[Заходняя Бенгалія]], Калькута з'яўляецца камерцыйнай сталіцай Усходняй Індыі, размешчанай на ўсходнім беразе ракі [[Хуглі]]<ref>[http://books.google.com/?id=F8URAAAAYAAJ&dq=Kolkata+east+bank+of+river+Hooghly The Monthly Repository and Library of Entertaining Knowledge]. 1833. ст. 338.</ref>. У горадзе пражывае 4,5 мільёну жыхароў, агульнае насельніцтва, уключаючы прыгарады, складае каля 15,7 мільёна чалавек, што робіць яго трэцім па колькасці насельніцтва ў краіне і трынаццатым у свеце. Горад таксама займае восьмы радок у спісе паводле велічыні гарадской агламерацыі ў свеце<ref>[http://www.un.org/esa/population/publications/WUP2005/2005WUP_DataTables11.pdf «World Urbanization Prospects: The 2005 revision»]. Un.org</ref>. Калькута служыла сталіцай Індыі падчас брытанскага валадарства да [[1911]] года, калі ў сувязі з неспрыяльным геаграфічным становішчам і ростам нацыяналістычных настрояў у [[Бенгалія|Бенгаліі]], сталіца была перанесена ў [[Нью-Дэлі]]. Падчас знаходжання ў статусе сталіцы горад з'яўляўся цэнтрам адукацыі, навукі, культуры і палітыкі ў Індыі, але, пачынаючы з гадоў незалежнасці краіны ў [[1947]] годзе, горад апынуўся ў стане стагнацыі эканомікі. З пачатку [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]] эканамічнае амаладжэнне прывяло да паскарэння росту горада. Як і іншыя буйныя гарады Індыі, Калькута працягвае змагацца з праблемамі выклікаными вынікамі [[урбанізацыя|ўрбанізацыі]], як забруджванне навакольнага асяроддзя і заторы на дарогах. Нягледзячы на ўсе праблемы, горад застаецца дамінуючым і буйнейшым адукацыйным і культурным цэнтрам Усходняй Індыі. == Гісторыя == Архелагічныя даследванні сведчаць аб тым, што рэгіён Калькуты быў заселены больш чым за два тысячагоддзі таму<ref>[http://www.telegraphindia.com/1030115/asp/frontpage/story_1575128.asp «Pre-Raj crown on Clive House- Abode of historical riches to be museum»]. The Telegraph, Kolkata, India.</ref>. Аднак зафіксаваная гісторыя пачалася з прыходам англійскай гандлёвай [[Англійская Ост-Індская кампанія|кампаніі Ост-Індыі]] ў [[1690]] годзе, калі яна замацоўвалася ў [[Бенгалія|Бенгаліі]]. Горад заснаваны [[Брытанская Ост-Індыйская кампанія|Брытанскаю Ост-Індыйскаю кампаніяй]] ў [[1699]] на месцы вёсак Коліката (якая дала гораду яго назву), Шутануці і Гобіндапур. [[Джоб Чарнак]], кіраўнік гэтай гандлёвай кампаніі, традыцыйна лічыцца заснавальнікам горада<ref>[http://www.calcuttaweb.com/history.shtml «Kolkata: History»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070510193408/http://www.calcuttaweb.com/history.shtml |date=10 мая 2007 }} Calcuttaweb.com.</ref>. Аднак некаторыя навукоўцы ў апошні час аспрэчваюць гэта меркаванне, і згодна з рашэннем Вышэйшага суда, якое было зроблена ў [[2003]] годзе, горад афіцыйна не мае канкрэтнага заснавальніка<ref>Gupta, Subhrangshu (18 May 2003). [http://www.tribuneindia.com/2003/20030518/nation.htm#3« Job Charnock not Kolkata founder: HC Says city has no foundation day»]. Nation (The Tribune).</ref>. Да [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] Калькута знаходзіцца пад юрысдыкцыяй [[Магольская імперыя|Магольскіх імператараў]], аднак фактычнымі кіраўнікамі былі [[наваб Бенгаліі|навабы Бенгаліі]]. Тэрыторыя, дзе зараз размяшчаецца горад быў праданы брытанскай Ост-Індскай кампаніі ў [[1698]] годзе, насуперак жаданню мясцовых навабаў<ref>Bangiya Sabarna Katha Kalishetra Kalikatah by Bhabani Roy Choudhury, Manna Publication. ISBN 81-87648-36-8</ref>. У канцы [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзя]] англічане пабудавалі форт, дзеля ўзмацнення свайго ўплыву ў рэгіёне і з-за пагрозы з боку іншых еўрапейскіх каланізатараў, як [[галандцы|галандаў]], [[партугальцы|партугальцаў]] і [[французы|французаў]], форт меў назву [[Форт-Уільям]]<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9077064/Fort-William «William, Fort»]. Encyclopædia Britannica.</ref>. Калькута была абвешчана сталіцай рэгіёна, а потым і ўсёй Бенгаліі. Сутыкнуўшыся з частымі сутычкамі з французскімі сіламі, у [[1756]] годзе брытанцы ўзяліся за мадэрнізацыю сваіх умацаванняў, але супраць гэтага выступіў наваб Бенгаліі [[Сірадж уд-Даула]], які неўзабаве захапіў Форт-Уільям у тым жа годзе. На наступны год сіламі [[сіпаі|сіпаеў]] і англійскіх салдат на чале з генералам [[Роберт Клайв|Робертам Клайвам]] горад быў адбіты, а сам наваб забіты. Калькута набыла статус сталіцы [[Брытанская Індыя|Брытанскай Індыі]] ў [[1772]] годзе. У пачатку [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] балоты, якія атачаюць горад былі асушаны і горад пашырыўся да самай ракі [[Хуглі]]. [[Рычард Уэлслі]], генерал-губернатар у [[1797]]—[[1805]] гадах, у значнай ступені спрыяў росту горада і яго архітэктурнаму выгляду, што прывяло да з'яўлення мянушкі «Горад палацаў»<ref>Dutta, Krishna (2003). [http://books.google.com/books?id=UKfoHi5412UC. «Calcutta; A Cultural and Literary History»]{{Недаступная спасылка}}. Interlink Books. ISBN 978-1-902669-59-5.</ref>. [[Выява:Horsetram.jpg|thumb|200px|злева|Помнік брытанскай концы ў Калькуце]] У [[1850-я|1850-х]] гадах, Калькута была падзелена на дзве асобныя зоны — брытанскую, таксама вядомую як «Белы горад», і індыйскую вакол Паўночнай Калькуты<ref>Hardgrave, Jr, Robert L. (1990). [http://www.laits.utexas.edu/solvyns-project/hardgraveportrait.html A Portrait of Black Town: Balthazard Solvyns in Calcutta, 1791—1804].In Pratapaditya Pal. Changing Visions, Lasting Images: Calcutta Through 300 Years. Bombay: Marg Publications. pp. 31-46. ISBN 81-85026-11-4.</ref>. Горад прайшоў хуткі прамысловы рост з пачатку [[1850-я|1850-х]] гадах, асабліва ў тэкстыльнай і [[джут]]авай прамысловасці: гэта выклікала масавы прыток інвестыцый брытанскіх кампаній у інфраструктуру, як будаўніцтва чыгункі і тэлеграфнага злучэння. Сінтэз брытанскай і індыйскай культуры прывёў да з'яўлення новага класа [[Бабу]] ў індыйскім грамадстве, члены якой часцяком з'яўляліся чыноўнікамі і спецыялістамі і, як правіла, належалі да вышэйшай касты. З [[1864]] па [[1911]], Калькута была зімняй сталіцай, але летам сталічныя функцыі выконвала [[Шымла]]. У [[1911]] сталіца была перанесена ў [[Нью-Дэлі]]. [[XIX стагоддзе]], дзякуючы сацыяльна-культурным рэформам, часцяком згадваецца як [[Бенгальскі Рэнесанс]] ў выніку агульнага культурнага ўзняцця людзей. Паступова Калькута стала цэнтрам індыйскага руху за незалежнасць, асабліва рэвалюцыйных арганізацый. У [[1905]] годзе [[Бенгалія]] была падзелена на дзве часкті за пагрозы ўзросту пацыянальна-вызваленчага руху, аднак у [[1911]] годзе вобласць зноў уз'ядналіся. Гэтыя дзеянні, нараўне з адміністрацыйна нязручным размяшчэннем Калькуты ва ўсходнія ўскраіне [[Індыя|Індыі]], заахвоціла брытанскае кіраўніцтва з'ехаць і размясціць сталіцу ў [[Нью-Дэлі]] ў [[1911]] годзе<ref>Hall, P (2002). Cities of Tomorrow. Blackwell Publishing. pp. 198—206. ISBN 0-631-23252-4.</ref>. Горад і порт бамбардзіраваліся некалькі разоў [[японцы|японцамі]] падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]<ref>Randhawa K. [http://www.bbc.co.uk/ww2peopleswar/stories/50/a5756150.shtml «The bombing of Calcutta by the Japanese»]. BBC.</ref>. Першы раз [[20 снежня]] [[1942]] года, апошні — [[24 снежня]] [[1944]] года. Падчас вайны, мільёны людзей памерлі ад голаду, які панаваў у Бенгаліі ў [[1943]] годзе, выкліканы спалучэннем ваенных, адміністрацыйных і прыродных фактараў. У [[1946]] годзе, патрабаванне стварэння мусульманскай дзяржавы прывяло да буйнамаштабнага міжабшчыннага гвалту, ў выніку чаго загінула больш за 4 тысячы чалавек<ref>Suhrawardy HS [http://www.globalwebpost.com/farooqm/study_res/suhrawardy/direct_action.html «Direct Action Day»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060314030646/http://globalwebpost.com/farooqm/study_res/suhrawardy/direct_action.html |date=14 сакавіка 2006 }}. Memoirs of Huseyn Shaheed Suhrawardy. University Press of Bangladesh.</ref>. [[Падзел Брытанскай Індыі]] таксама стварыў моцны зрух у дэмаграфічным плане, бо вялікая колькасць мусульман з'ехала ва [[Бангладэш|Усходні Пакістан]], у той час як сотні тысяч індусаў беглі ў горад з усходу. У [[1960-я]] і [[1970-я]] з-за масавых стачак і гвалтоўнага марксісцка-мааісцкага руху [[наксаліты|наксалітаў]] эканоміка гораду прыйшла ў заняпад<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/89203/Kolkata «Calcutta»]. Encyclopedia Britannica Online.</ref>. У [[1971]] годзе падчас [[вайны за незалежнасць Бангладэш]] назіраўся масавага прытоку тысяч уцекачоў у Калькаце, што таксама дрэнна адбілася на эканамічным стане гораду. У сярэдзіне [[1980-я|1980-х]] гадах, [[Мумбаі|Бамбей]] дагнаў Калькуту ў паказчыку па густанаселенасці гарадоў у Індыі. У [[1985]] годзе [[Раджыў Гандзі]], згадаў Калькуту, як «паміраючы горад» з-за сацыяльных і палітычных праблем апошяга. Аднаўленне эканомікі гораду набірае абароты пасля ўдалых эканамічных рэформ уведзеным цэнтральным урадам у сярэдзіне [[1990-я|1990-х]] гадоў. З [[2000]] года дзякуючы [[інфармацыйныя тэхналогіі|інфармацыйным тэхналогіям]] ажыўляецца рост застойнай эканомікі гораду, таксама рост назіраецца ў сектары апрацоўчай прамысловасці<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/crossing_continents/4830762.stm «Rising Kolkata's winners and losers»]. BBC Radio 4's Crossing Continents.</ref>. == Геаграфія == Калькута размешчана ва ўсходняй частцы Індыі ў дэльце ракі [[Ганг]] на вышыні ў дыяпазоне ад 1,5 да 9 метраў. Горад цягнецца ўздоўж берагоў ракі [[Хуглі]] ў напрамку поўнач-поўдзень. Значная частка горада была першапачаткова да зясялення велізарнымі водна-балотнымі ўгоддзямі, асушанымі на працягу дзесяцігоддзяў, каб размесціць насельніцтва, колькасць якога стала расла<ref>[http://www.catchcal.com/kaleidoscope/calcutta.asp «An Introduction»]. History of Kolkata. Catchcal.com.</ref>. Як і на вялікай частцы [[Інда-Гангская раўніна|Інда-Гангскай раўніны]] ў Калькуце пераважаюць глебы [[алювіяльныя глебы|алювіяльнага]] тыпу. Адклады Чвартовага перыяду складаюцца з [[гліна|гліны]], [[глей|глею]], розных гатункаў [[пясок|пяску]] і [[жвір]]у, якія ляжаць у аснове горада. Гэтыя адклады заціснуты паміж дзвюма слоямі гліны, ніжняя залягае на глыбіні ад 250 да 650 метраў, а верхняя ў дыяпазоне ад 10 да 40 метраў у таўшчыню<ref>Bunting SW, Kundu N, Mukherjee M. [http://www.dfid.stir.ac.uk/dfid/nrsp/download/sitanal.pdf «Situation Analysis. Production Systems and Natural Resources Use in PU Kolkata»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060505141605/http://www.dfid.stir.ac.uk/dfid/nrsp/download/sitanal.pdf |date=5 мая 2006 }}. Institute of Aquaculture, University of Stirling, Stirling, UK. p. 3.</ref>. Паводле дадзеных Бюро індыйскіх стандартаў, горад трапляе пад сэйсмалагічную зону і мае адзнаку 3 з 5, паводле гэтаму паказчыку. === Клімат === Калькута мае [[трапічны клімат]] са сярэднегадавой тэмпературай 26,8&nbsp;°C, сярэднемесячныя тэмпературы змяняюцца ад 19&nbsp;°C да 30&nbsp;°C. Лета ёсць гарачае і вільготнае з тэмпературамі каля 30&nbsp;°C, падчас сухога сезона з мая па чэрвень тэмпературы часцяком перавышаюць 40&nbsp;°C. Узімку тэмпературы могуць апускацца да 9 °С—11&nbsp;°C. Самая высокая калі-небудзь зафіксаваная тэмпература ў горадзе складае 43,9&nbsp;°C, самая нізкая — 5&nbsp;°C. У сярэднім, самы спякотны месяц года ёсць [[май]], самы халодны — [[студзень]]. Сярэднегадавы ўзровень ападкаў складае 1582 мм, вялікая яго частка прыносіцца паўднёва-заходнімі [[мусоны|мусонамі]]. Самы высокі ўзровень ападкаў адзначаецца ў жніўні, каля 306 мм. {{Клімат мясцовасці | Горад_род = Калькуты | Крыніца = [http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/india/calcutta_e.htm Ганконгская абсерваторыя] <!-- максімумы і мінімумы тэмператур --> | Сту_а_макс = | Сту_сяр_макс = 26.4 | Сту_сяр_мін = 13.8 | Сту_а_мін = | Лют_а_макс = | Лют_сяр_макс = 29.1 | Лют_сяр_мін = 16.9 | Лют_а_мін = | Сак_а_макс = | Сак_сяр_макс = 33.5 | Сак_сяр_мін = 21.7 | Сак_а_мін = | Кра_а_макс = | Кра_сяр_макс = 35.3 | Кра_сяр_мін = 25.1 | Кра_а_мін = | Май_а_макс = | Май_сяр_макс = 35.4 | Май_сяр_мін = 26.0 | Май_а_мін = | Чэр_а_макс = | Чэр_сяр_макс = 34.0 | Чэр_сяр_мін = 26.5 | Чэр_а_мін = | Ліп_а_макс = | Ліп_сяр_макс = 32.3 | Ліп_сяр_мін = 26.1 | Ліп_а_мін = | Жні_а_макс = | Жні_сяр_макс = 32.1 | Жні_сяр_мін = 26.1 | Жні_а_мін = | Вер_а_макс = | Вер_сяр_макс = 32.4 | Вер_сяр_мін = 25.8 | Вер_а_мін = | Кас_а_макс = | Кас_сяр_макс = 32.3 | Кас_сяр_мін = 23.9 | Кас_а_мін = | Ліс_а_макс = | Ліс_сяр_макс = 30.3 | Ліс_сяр_мін = 19.6 | Ліс_а_мін = | Сне_а_макс = | Сне_сяр_макс = 27.0 | Сне_сяр_мін = 14.5 | Сне_а_мін = | Год_а_макс = | Год_сяр_макс = 31.7 | Год_сяр_мін = 22.2 | Год_а_мін = <!-- сярэдняя тэмпература --> | Сту_сяр = 20.1 | Лют_сяр = 23.0 | Сак_сяр = 27.6 | Кра_сяр = 30.2 | Май_сяр = 30.7 | Чэр_сяр = 30.3 | Ліп_сяр = 29.2 | Жні_сяр = 29.1 | Вер_сяр = 29.1 | Кас_сяр = 28.2 | Ліс_сяр = 24.9 | Сне_сяр = 20.8 | Год_сяр = 26.9 <!-- тэмпература вады --> | Сту_вады = | Лют_вады = | Сак_вады = | Кра_вады = | Май_вады = | Чэр_вады = | Ліп_вады = | Жні_вады = | Вер_вады = | Кас_вады = | Ліс_вады = | Сне_вады = | Год_вады = <!-- колькасць ападкаў --> | Сту_сяр_апад = 11 | Лют_сяр_апад = 30 | Сак_сяр_апад = 35 | Кра_сяр_апад = 60 | Май_сяр_апад = 142 | Чэр_сяр_апад = 288 | Ліп_сяр_апад = 411 | Жні_сяр_апад = 349 | Вер_сяр_апад = 288 | Кас_сяр_апад = 143 | Ліс_сяр_апад = 26 | Сне_сяр_апад = 17 | Год_сяр_апад = 1800 <!-- вільготнасць --> | Сту_вада = | Лют_вада = | Сак_вада = | Кра_вада = | Май_вада = | Чэр_вада = | Ліп_вада = | Жні_вада = | Вер_вада = | Кас_вада = | Ліс_вада = | Сне_вада = | Год_вада = }} == Насельніцтва == {{bar box |width=300px |barwidth=80px |title = Рэлігія ў Калькуце |left1=Рэлігія |right1=Адсотак |float=right |bars= {{bar percent|[[індуізм|індуісты]]|#FF7E00|73}} {{bar percent|[[іслам|мусульмане]]|#00693E|23}} {{bar percent|[[хрысціянства|хрысціяне]]|#5218FA|2}} {{bar percent|[[джайнізм|джайністы]]|#FF007F|1}} }} Паводле дадзеных на [[2011]] год насельніцтва горада складае 4,486,679 чалавек, гарадская агламерацыя з'яўляецца домам для 13,2 млн чалавек (на [[2001]] год). Гендэрныя суадносіны ўяўляе сабой наяўнасць 928 жанчын на 1000 мужчын. Узровень пісьменнасці ў Калькуце складае 81 %, што значна вышэй за сярэдні паказчык па краіне. Узровень росту насельніцтва — каля 4,1 %, што ніжэй за іншыя індыйскія гарады-мільённікі. Большую частку насельніцтва складаюць [[бенгальцы]], меншасці прадстаўлены [[біхарцы|біхарцамі]], [[англа-індыйцы|англа-індыйцамі]], [[кітайцы|кітайцамі]], [[армяне|армянамі]], [[грэкі|грэкамі]], [[тыбетцы|тыбетцамі]] і рознымі народамі Індыі. Да [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] ў горадзе пражывала яўрэйская дыяспара, аднак са стварэннем дзяржавы [[Ізраіль]] большасць з іх вырашыла з'ехаць туды. Кітайская дыяспара таксама значна скарацілася за [[XX стагоддзе]], але тым не менш у Калькаце знаходзіцца адзіны ў Індыі [[Чайнатаўн]]​​. Найбольш распаўсюджаная мова — [[бенгальская мова|бенгальская]]. 73 % насельніцтва складаюць [[індуізм|індуісты]], 23 % — [[іслам|мусульмане]], 2 % — [[хрысціянства|хрысціяне]], 1 % — [[джайнізм|джайністы]]. == Эканоміка == Калькута з'яўляецца асноўным камерцыйным, фінансавым і бізнес-цэнтрам Усходняй Індыі і паўночна-ўсходніх штатаў. У горадзе размяшчаецца [[Калькуцкая фондавая біржа]], якая з'яўляецца другой па велічыні біржай у краіне<ref>[http://www.cse-india.com/cse_factbook.htm «Genesis and Growth of the Calcutta Stock Exchange»]. Calcutta Stock Exchange Association Ltd.</ref>. Да нядаўняга часу, у [[нефармальная эканоміка|нефармальным сектары]] эканомікі працавала звыш 40 % ад колькасці ўсім працаўнікоў<ref>Chakravorty S (2000). «From Colonial City to Global City? The Far-From-Complete Spatial Transformation of Calcutta»</ref>. Так напрыклад, прыдарожныя вулічныя гандляры зарабілі ў агульнай колькасці 2 млрд у пераліку на [[долар ЗША|долары ЗША]] ў [[2005]] годзе<ref>Ganguly, Deepankar. [http://www.telegraphindia.com/1061130/asp/frontpage/story_7071031.asp «Hawkers stay as Rs. 265 crore talks»]. The Telegraph</ref>. Дзяржаўныя і федэральныя служачыя складаюць значную частку працоўнай сілы гораду. У Калькуце таксама існуе вялікая колькасць некваліфікаванай і паўкваліфікаванай працы для насельніцтва, нараўне з іншай працай, якая патрабуе наяўнасць пэўнай кваліфікацыі. Як і ў многіх іншых індыйскіх гарадох, [[інфармацыйныя тэхналогіі]] сталі асноўным паводле росту сектарам у Калькуце з канца [[1990-я|1990-х]] гадоў. Кожны год ІТ-сектар пашыраецца на 70 %, што ўдвая больш за сярэдні паказчык па краіне. У апошнія гады назіраецца прыток інвестыцый у жыллёвую інфраструктуру, сярод такіх праектаў вылучаюцца праекты кампаній [[Tata Housing Development Company]], [[DLF Limited]] і [[Unitech Group]]. У Калькуце месцяцца многія прамысловыя аб'екты буйных індыйскіх карпарацый, якія займаюцца вытворчасцю пачынаючы ад [[электроніка|электронікі]] і сканчваючы [[джут]]ам. Некаторыя вядомыя кампаніі маюць свае штаб-кватэры ў горадзе, як [[ITC Limited]], [[India Government Mint, Kolkata]], [[Haldia Petrochemicals]], [[Exide Industries]], [[Hindustan Motors]], [[Britannia Industries]], [[Bata India]], [[Birla Corporation]], [[CESC Limited]], [[RPG Group]], [[Texmaco Limited]], [[Bengal Ambuja]], [[Philips India]], [[Eveready Batteries]], [[Coal India Limited]], [[Damodar Valley Corporation]], [[PwC India]] і [[Peerless Group]]. У апошні час розныя падзеі, як адчыненне перавалу [[Нату-Ла]], прывялі да павілічэння гандлю паміж Індыяй і [[Кітай|Кітаем]], а таксама выклікалі вялікую цікавасць да рэгіёна з боку інвестараў. Калькута з'яўляецца важным цэнтрам банкаўскай справы і фінансаў. У цяперашні час у горадзе размяшчаецца штаб-кватэры трох буйных нацыяналізаваных банкаў краіны. == Транспарт == Грамадскі транспарт Калькуты ўключае [[метрапалітэн]], сістэму прыгарадных чыгунак, аўтобусную і трамвайную сетку. Горад добра злучаны чыгункамі з іншымі рэгіёнамі краіны, у Калькуце знаходзяцца штаб-кватэры Усходняй і Паўднёва-Усходняй зон індыйскай чыгункі. [[Калькуцкі метрапалітэн]] ёсць найстарэйшы ў Індыі, ён быў адчынены ў [[1984]] годзе. Сістэма ўключае адну лінію, працягнутую з поўдня на поўнач уздоўж ракі [[Хуглі]] на 22,3 км. Акрамя таго некалькі ліній знаходзяцца ў стадыі будаўніцтва і распрацоўкі. Таксама маецца развітая сістэма аўтобусных маршрутаў, у горадзе ў гэтай сферы дзейнічаюць тры кампаніі ''Calcutta State Transport Corporation'' (CSTC), ''South Bengal State Transport Corporation'' (SBSTC), ''West Bengal Surface Transport Corporation'' (WBSTC). Калькута з'яўляецца адзіным горад у Індыі, які мае сістэму трамвайных ліній. Недахоп дарог і зручных транспартных паведамленняў з'яўляецца важнай праблемай горада і служыць прычынай шматлікіх затораў. [[Міжнародны аэрапорт імя Нетаджы Субхаса Чандры Боса]] ў мястэчку Дум-Дум прымае як міжнародныя, так і мясцовыя рэйсы, ён размешчаны прыкладна ў 17 км ад цэнтра Калькуты. Калькута ёсць найбуйнейшы рачны порт ва Усходняй Індыі. == Сродкі масавай інфармацыі == Найбольш распаўсюджаныя ў Калькуце газеты на бенгальскай: Anandabazar Patrika, Bartaman, Sangbad Pratidin, Jago Bangla, Aajkaal, Dainik Statesman, Ganashakti. Газеты на англійскай: Times of India, Hindustan Times, The Hindu, The Indian Express, The Statesman, The Telegraph і Asian Age. Выходзяць дзелавыя штодзённыя газеты The Economic Times, The Financial Express, Business Line і Business Standard. Агульнаіндыйскае радыё, нацыянальная радыёвяшчальная станцыя, ажыццяўляе вяшчанне ў Калькуце на некалькіх АМ-хвалях<ref>{{cite web| url=http://allindiaradio.org/address/addNew.html| title=AIR Stations| publisher=// allindiaradio.org| access-date=2012-3-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20120520005753/http://www.allindiaradio.org/address/addNew.html| archive-date=20 мая 2012| url-status=dead}}</ref>, таксама тут працуе 12 FM-радыёстанцый (з іх дзве таксама належаць Агульнаіндыйскаму радыё)<ref>{{cite web| url=http://www.asiawaves.net/india/west-bengal-radio.htm| title=Radio Stations in West Bengal, India| publisher=// asiawaves.net| access-date=2012-3-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20150425233450/http://www.asiawaves.net/india/west-bengal-radio.htm| archive-date=25 красавіка 2015| url-status=dead}}</ref>. Індыйская дзяржаўная тэлевізійная кампанія, Doordarshan, забяспечвае на тэрыторыі горада прыём двух бясплатных тэлеканалаў, у той час як мноства прыватных тэлеканалаў, якія вяшчаюць на англійскай, бенгальскай, хіндзі, даступныя праз кабельныя сеткі, спадарожнікавы прыём і інтэрнэт-падпіску<ref>{{cite news|title=CalTel launches IPTV in Kolkata, invests Rs 700 cr in 07-08|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=3663|access-date=24 January 2012|agency=Press Trust of India|newspaper=Outlook India|location=New Delhi|date=1 February 2008|archive-date=2 мая 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502190254/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=3663|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=3663 |access-date=25 студзеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502190254/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=3663 |archive-date=2 мая 2013 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=3663 |access-date=25 студзеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502190254/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=3663 |archive-date=2 мая 2013 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|title=CAS on brink of blackout|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/CAS-on-brink-of-blackout/articleshow/9719460.cms|access-date=24 January 2012|newspaper=Times of India|date=14 August 2011|agency=TNN|location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite news|title=Direct-to-home comes home|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-10-09/kolkata/27198314_1_dish-tv-dth-subscribers-satellite-channels|access-date=24 January 2012|newspaper=Times of India|agency=TNN|date=9 October 2003|location=New Delhi|archive-date=1 ліпеня 2012|archive-url=https://archive.today/20120701123319/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-10-09/kolkata/27198314_1_dish-tv-dth-subscribers-satellite-channels|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-10-09/kolkata/27198314_1_dish-tv-dth-subscribers-satellite-channels |access-date=25 студзеня 2015 |archive-url=https://archive.today/20120701123319/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-10-09/kolkata/27198314_1_dish-tv-dth-subscribers-satellite-channels |archive-date=1 ліпеня 2012 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-10-09/kolkata/27198314_1_dish-tv-dth-subscribers-satellite-channels |access-date=25 студзеня 2015 |archive-url=https://archive.today/20120701123319/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-10-09/kolkata/27198314_1_dish-tv-dth-subscribers-satellite-channels |archive-date=1 ліпеня 2012 |url-status=dead }}</ref>. == Спорт == Найбольш папулярныя віды спорту — крыкет і футбол. 12 красавіка 2004 года ў Калькуце адбылася першая ў гісторыі гульня ў рашбол. Калькута — самы «футбольны» горад краіны, тут грунтуюцца найбольш знакамітыя індыйскія футбольныя клубы, сярод якіх Mohun Bagan AC, Kingfisher East Bengal FC, Prayag United SC і Mohammedan Sporting Club<ref>{{cite web|title=Mohun Bagan vs East Bengal: India's all-consuming rivalry|url=http://www.fifa.com/classicfootball/stories/classicderby/news/newsid=1414458.html|publisher=[[FIFA]]|access-date=7 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111122032920/http://www.fifa.com/classicfootball/stories/classicderby/news/newsid=1414458.html|archive-date=22 лістапада 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=Bhabani|first= Soudhriti|title=Argentine football superstar Messi charms Kolkata |url= http://indiatoday.intoday.in/story/messi-charms-kolkata/1/149702.html |access-date=7 December 2011 |newspaper=India Today|location=Noida, India|date=1 September 2011}}</ref>. Футбольная ліга Калькуты, заснаваная ў 1898 годзе, — найстарэйшая футбольная ліга ў Азіі<ref>{{cite web|title=Football in Bengal|url=http://the-ifa.org/archives.php|publisher=Indian Football Association|access-date=7 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203053022/http://the-ifa.org/archives.php|archive-date=3 снежня 2011|url-status=dead}}</ref>. Горад вядомы сваімі ёмістымі стадыёнамі, так, Salt Lake Stadium, таксама вядомы як Yuva Bharati Krirangan, на 2010 год з'яўляўся другім па ёмістасці футбольным стадыёнам свету (120 тыс. чалавек)<ref name=stadiarank2>{{cite book |title=Stadium worlds: football, space and the built environment |editor1-first=Sybille |editor1-last=Frank |editor2-first=Silke |editor2-last=Steets |year=2010 |publisher= Routledge |location=Abingdon, UK|isbn= 0-415-54904-3|page=4}}</ref>. == Гарады-пабрацімы == * {{Сцяг ЗША}} [[Лонг-Біч]], [[Каліфорнія]], [[ЗША]] * {{Сцяг Украіны}} [[Адэса]], [[Украіна]] * {{Сцяг Макаа}} [[Макаа]] * {{Сцяг Грэцыі}} [[Фесалонікі]], [[Грэцыя]] * {{Сцяг Італіі}} [[Неапаль]], [[Італія]] * {{Сцяг Бангладэш}} [[Дака]], [[Бангладэш]] * {{Сцяг Кітая}} [[Гуанчжоу]], [[Кітай]] == Вядомыя асобы == * [[Сацьяджыт Рэй]] * [[Уільям Мейкпіс Тэкерэй]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Kolkata}} * [http://www.ess.co.at/GAIA/CASES/IND/CAL/CALmain.html Not the City of Joy] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190107040134/http://www.ess.co.at/GAIA/CASES/IND/CAL/CALmain.html%20 |date=7 студзеня 2019 }} * [http://www.calcuttaweb.com Calcuttaweb.com] — Lots of information about Calcutta * [http://www.calcuttaweb.com/history.shtml History of Calcutta on calcuttaweb.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070510193408/http://www.calcuttaweb.com/history.shtml |date=10 мая 2007 }} * [http://www.bengalweb.com/hist/histframe.html History of West Bengal and Calcutta] — Bengalweb.com’s effort to compile historical information with photographs * [http://oldsite.library.upenn.edu/etext/sasia/calcutta1947/ A fantastic collection- Calcutta 1945: An American Military Photograph Album] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080512083108/http://oldsite.library.upenn.edu/etext/sasia/calcutta1947/ |date=12 мая 2008 }} * [http://www.flickr.com/groups/kolkata/ more Calcutta photos] * [http://www.india-picture.net/calcutta Calcutta photos] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060406043938/http://www.india-picture.net/calcutta |date=6 красавіка 2006 }} * [http://cityofpalaces.tripod.com Calcutta: City of Palaces] * [http://www.mohunbaganclub.com National Club of India, Situated at Kolkata] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210430192856/http://www.mohunbaganclub.com/ |date=30 красавіка 2021 }} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/881148.stm BBC story about Calcutta’s revival] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Заходняй Бенгаліі]] [[Катэгорыя:Калькута| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] l8ieaawh67d0fk8nstp7gyebfuvoni1 Карачы 0 3202 5133506 4894120 2026-04-29T01:45:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133506 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Карачы (значэнні)}} {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Карачы |арыгінальная назва = {{lang-ur|کراچی}}<br />{{lang-en|Karachi}}<br />{{lang-sd|ڪراچي}}<br /> |падначаленне = |краіна = Пакістан |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = |lat_deg = 24|lat_min = 51|lat_sec = 36 |lon_dir = |lon_deg = 67|lon_min = 00|lon_sec = 36 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 3530 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 8 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = 3740,89 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +5 |DST = |тэлефонны код = 021 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Karachi |сайт = http://www.karachicity.gov.pk/ |мова сайта = en |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Карачы''' ({{lang-ur|کراچی}}, {{lang-en|Karachi}}, {{lang-sd|ڪراچي}}) — партовы горад на поўдні [[Пакістан]]а, найбуйнейшы горад краіны і адзін з найбуйнейшых гарадоў свету, сталіца правінцыі [[Сінд]]. З насельніцтвам ад 12 млн да 18 млн.<ref name=npr>{{cite news|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=91009748|title=The Urban Frontier — Karachi|publisher=NPR|date=June 2, 2008}}</ref> чалавек Карачы з’яўляецца адным з найбуйнейшых гарадоў свету па колькасці насельніцтва<ref name="citymayors1">{{cite web|url=http://www.citymayors.com/statistics/largest-cities-mayors-1.html|title=The largest cities in the world and their mayors|publisher=City Mayors|archive-url=https://www.webcitation.org/61C3ztXJ3?url=http://www.citymayors.com/statistics/largest-cities-mayors-1.html|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> і 4-й найбуйнейшай [[Гарадская агламерацыя|агламерацыяй]] у свеце<ref>R.L. Forstall, R.P. Greene, and J.B. Pick, [http://www.uic.edu/cuppa/cityfutures/papers/webpapers/cityfuturespapers/session3_4/3_4whicharethe.pdf «Which are the largest? Why published populations for major world urban areas vary so greatly»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20040804123321/http://www.uic.edu/cuppa/cityfutures/papers/webpapers/cityfuturespapers/session3_4/3_4whicharethe.pdf |date=4 жніўня 2004 }}, City Futures Conference, (University of Illinois at Chicago, July 2004) — Table 5 (p.34)</ref>. Гэта галоўны фінансавы, банкаўскі, прамысловы і гандлёвы цэнтр Пакістана. Тут размешчаны найбуйнейшыя карпарацыі краіны, марское [[Водны транспарт|суднаходства]], тэкстыльная і аўтамабільная прамысловасць; індустрыя забаў, мастацтва, моды і рэкламы; выдавецкая дзейнасць, распрацоўка праграмнага забеспячэння і медыцынскія даследаванні. Горад з’яўляецца буйным цэнтрам вышэйшай адукацыі ў [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]] і ў [[іслам]]скім свеце<ref>{{cite web|url=http://pakistancity.org/karachi_online.html|title=Pakistan City Karachi Online Information|publisher=Pakistancity.org|archive-url=https://www.webcitation.org/61C40fCqe?url=http://pakistancity.org/karachi_online.html|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. Карачы быў першай сталіцай незалежнай дзяржавы Пакістан (да пераносу сталіцы ў [[Равалпіндзі]] ў [[1958]] годзе). Порты [[порт Карачы|Карачы]] і [[порт Касім|Касім]] — адны з самых буйных і ажыўленых портаў на Індыйскім акіяне. Пасля здабыцця незалежнасці Пакістанам, насельніцтва горада рэзка ўзрасло, бо сотні тысяч [[урду]]моўных мігрантаў з [[Індыя|Індыі]], [[Усходні Пакістан|Усходняга Пакістана]] і іншых частак Паўднёвай Азіі перасяліліся ў Карачы. Плошча горада роўная {{num|3527}} км², што амаль у чатыры разу больш, чым плошча [[Ганконг]]а. Мясцовыя жыхары завуць Карачы — «Горад Агнёў» ({{lang-ur|روشنیوں کا شہر}}), «Нявеста гарадоў» ({{lang-ur|عروس البلاد}}) і «Горад Каіда» ({{lang-ur|شہر قائد}}), бо тут нарадзіўся і быў пахаваны [[Мухамед Алі Джына]], вядомы ў Пакістане пад ганаровым імем ''Каід-э-Азам'', ({{lang-en|Qaid-e-Azam}}, ''Вялікі правадыр''), заснавальнік Пакістана, які зрабіў горад сталіцай абвешчанай дзяржавы. == Гісторыя == У пачатку [[18 стагоддзе|XVIII стагоддзя]] Карачы быў маленькай рыбацкай вёскай. Дзякуючы ўдаламу месцазнаходжанню і прыроднай абароне ад [[мусон]]аў, у [[1795]] годзе ў вёсцы быў узведзены ўмацаваны форт [[Сіндхі|сіндхаў]]. У [[1839]] годзе Карачы быў захоплены [[Брытанская імперыя|брытанцамі]], гэтая падзея стала пераломнай у гісторыі вёскі. Карачы стаў адным з галоўных марскіх партоў брытанцаў на [[Аравійскае мора|Аравійскім моры]], тут былі размешчаны вялікія вайсковыя часткі імперыі. Такім чынам, вёска ператварылася ў буйны горад, з развітой па тых часах інфраструктурай. У [[1843]] годзе, паміж Карачы і [[Мултан]]ам стаў плаваць параход (каля 500 км па рацэ [[Інд]]). У [[1854]] годзе на месцы старога порта, брытанцы пабудавалі сучасны. У [[1861]] годзе была пракладзена чыгунка з Карачы ў [[Котры]]. У [[1864]] годзе была ўсталявана прамая [[тэлеграф]]ная сувязь з [[Лондан]]ам. З адкрыццём [[Суэцкі канал|Суэцкага канала]] ў 1869 годзе, роля Карачы ў рэгіёне вырасла і горад стаў паўнацэнным марскім портам. К [[1873]] году горад стаў эфектыўнай і добра кіраванай гаванню. Пасля таго як [[Пенджаб]] стаў жытніцай Індыі ў 1890-х гадах, роля Карачы яшчэ ўзрасла і ён стаў галоўным марскім портам рэгіёна. Пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў горадзе пачала развівацца сфера паслуг і прамысловасць. К [[1924]] году ў Карачы быў пабудаваны [[аэрадром]], а ў [[1936]] годзе горад стаў сталіцай правінцыі [[Сіндзі]]. Са [[Раздзел Брытанскай Індыі|стварэннем Пакістана]] ў [[1947]] годзе, Карачы стаў не толькі сталіцай і галоўным марскім портам маладой дзяржавы, але і цэнтрам прамысловасці, бізнесу і гандлю краіны. Нягледзячы на тое, што [[Равалпіндзі]] быў абраны часовай сталіцай у [[1958]] годзе, да таго як усе ўрадавыя ўстановы пераехалі ў [[Ісламабад]] да [[1969]] года, Карачы захоўваў свой статус бізнес-сталіцы Пакістана і прамысловага цэнтра. У наступным дзесяцігоддзі, дзякуючы развітой інфраструктуры і прамысловасці, у горад хлынула вялікая колькасць імігрантаў з сельскай мясцовасці і эмігрантаў з іншых краін, што амаль удвая павялічыла памер горада і садзейнічала вялікаму росту колькасці насельніцтва. Паколькі [[інфраструктура]] горада ўжо была перагружаная да мяжы, то адна трэць з гэтых, ізноў прыбылых эмігрантаў, была вымушана пасяліцца ў гарадскіх трушчобах, вядомых как ''Katchi Abadis''. У трушчобах няма [[электрычнасць|электрычнасці]], [[вадаправод]]а і [[каналізацыя|каналізацыі]]. У [[XXI стагоддзе|21 стагоддзі]] перанаселенасць стала самай вялікай праблемай горада. У апошняй чвэрці [[XX стагоддзе|20 стагоддзя]] паток эмігрантаў прынёс з сабой вялізную хвалю гвалту ў горад. Злачыннасць у Карачы рэзка павялічылася, сталі адбывацца сутычкі на этнічнай глебе паміж карэнным народам горада (Сіндху) і імігрантамі з Індыі ([[Мухаджырства|мухаджырамі]]). Таксама рэзка ўзрасла колькасць цяжкіх [[злачынства]]ў, такіх як [[разбой]] і [[забойства]]. У [[1992]] годзе, калі сітуацыя з крыміналам у Карачы стала выходзіць з-пад кантролю, урад Пакістана ўвёў войскі ў горад, але гэтая ваенная кампанія так і не прынесла чаканых вынікаў. Горад па-ранейшаму адзін з самых крымінагенных у рэгіёне <ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9106464/Karachi Karāchi] на [[Брытаніка|Брытаніцы]]</ref>. == Фізіка-геаграфічная характарыстыка == [[Файл:STS087-715-70.jpg|міні|справа|150пкс|Від Карачы са спадарожніка]] Карачы размешчаны на поўдні Пакістана, на ўзбярэжжы [[Аравійскае мора|Аравійскага мора]], пераважна на раўнінах, з [[узгорак]]амі на захадзе і паўвостравам [[Манора]] на поўдні. У паўднёва-ўсходняй частцы горада, у [[Дэльта Інда|дэльце Інда]], ёсць [[Манга (род раслін)|мангавыя]] дрэвы і ручаі. На паўночным захадзе горада знаходзіцца мыс [[Монзэ, мыс|Монзэ]]. Карачы размешчаны на вышыні 22 метраў над [[Узровень мора|узроўнем мора]]. Праз горад працякае дзве ракі: Малір (з паўночнага ўсходу ў цэнтр) і Лаяры (з поўначы на ​​поўдзень). Ёсць таксама шмат іншых, драбнейшых рэк, якія працякаюць у заходніх і паўночных прыгарадах Карачы. Увесь адміністрацыйны раён Карачы займае плошчу 3527 км². З іх 591 км² (17 %), складае плошча самога горада. Астатнія 2936 км² (83 %) займаюць прыгарады і сельскія раёны, якія ўваходзяць у агламерацыю. === Геалогія === Шырокая [[Інда-Гангская нізіна]] ўпіраецца ў масіў [[Дэканскае пласкагор’е|Дэканскага пласкагор’я]], утвораючы прагін, які пераходзіць у складкавыя горы і сфарміраваўся пад уздзеяннем [[седыментацыя|седыментацыі]]. Карачы знаходзіцца ў засушлівай зоне каля [[Інд]]а, на ўскрайку раўніны. Адзінымі крыніцамі вады тут, на заходнім ускрайку раўніны, з’яўляюцца кароткія рэкі, якія перарываюцца ірыгацыйнымі аазісамі, ды сам Інд, які працякае ў 40 км ад горада па шырокай рачной даліне. На ўсім працягу адрэзка берага [[Індыйскі акіян|Індыйскага акіяна]] на ўсход ад Інда размешчаны багністыя саланчаковыя пустыні ([[Вялікі Катчскі Ран]]); у раёне дэльты Інда ўздоўж усяго ўзбярэжжа раскінуліся [[мангры|мангравыя зараснікі]]. Даліна Інда з’яўляецца адным з найважнейшых раёнаў [[бавоўна|баваўнаводства]] ў [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]]. Карачы з’яўляецца галоўным пунктам вывазу дадзенай прадукцыі, а таксама важным вузлавым пунктам міжнародных авіяліній <ref>[http://www.ecosystema.ru/08nature/world/geoworld/05-8-8-2.htm Индо-Гангская равнина]. ecosystema.ru</ref><ref>[http://www.mining-enc.ru/i/indiya/ Горная энцыклапедыя]. mining-enc.ru</ref>. === Клімат === У Карачы цёплы, [[тропікі|трапічны]] і засушлівы клімат з нізкім сярэднім узроўнем выпадзення ападкаў (каля 250 мм у год), вялікая частка якіх выпадае падчас сезона [[мусон]]аў (ліпені-жніўні). Зіма мяккая і сухая, лета спякотнае і вільготнае, блізкае мора падтрымлівае ўзровень вільготнасці на высокім узроўні, таму халаднаваты марскі брыз суправаджае летнія месяцы. З-за высокай тэмпературы на працягу лета (ад 30&nbsp;°C да 44&nbsp;°C, з красавіка па жнівень), зімнія месяцы (з лістапада па люты), лічацца найлепшым часам для наведвання Карачы. У снежні і студзені ў горадзе ўсталёўваецца добрае надвор’е (у параўнанні з гарачым і вільготным летам), у чэрвені пачынаецца сезон дажджоў. У ліпені [[1967]] года выпаў рэкордны месячны ўзровень ападкаў — 429,3 мм <ref>[http://www.pakmet.com.pk/cdpc/extrems/KARACHI.htm Climate data — Karachi] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100422011000/http://www.pakmet.com.pk/cdpc/extrems/KARACHI.htm |date=22 красавіка 2010 }}</ref>. 7 жніўня 1953 года выпала рэкордная колькасць ападкаў за адны суткі, каля 278,1 мм, дождж ішоў не перастаючы, што ў выніку прывяло да буйной паводкі. 18 чэрвеня 1979 года была зарэгістравана самая высокая тэмпература ў Карачы, якая склала 47&nbsp;°C, а самая нізкая 0&nbsp;°C, была зарэгістравана 21 студзеня 1934 года. {{Клімат мясцовасці | Месца_род = Карачы | Крыніца = [http://www.pakmet.com.pk/cdpc/extrems/KARACHI.htm Pakmet.com.pk] <!-- максімумы і мінімумы тэмператур --> | Сту_а_макс = 32.8 | Сту_сяр_макс = 25 | Сту_сяр_мін = 13 | Сту_а_мін = 0 | Лют_а_макс = 36.1 | Лют_сяр_макс = 26 | Лют_сяр_мін = 14 | Лют_а_мін = 3.3 | Сак_а_макс = 41.5 | Сак_сяр_макс = 29 | Сак_сяр_мін = 19 | Сак_а_мін = 7 | Кра_а_макс = 44.4 | Кра_сяр_макс = 32 | Кра_сяр_мін = 23 | Кра_а_мін = 12.2 | Май_а_макс = 47.8 | Май_сяр_макс = 34 | Май_сяр_мін = 26 | Май_а_мін = 17.7 | Чэр_а_макс = 47 | Чэр_сяр_макс = 34 | Чэр_сяр_мін = 28 | Чэр_а_мін = 22.1 | Ліп_а_макс = 42.2 | Ліп_сяр_макс = 33 | Ліп_сяр_мін = 27 | Ліп_а_мін = 22.2 | Жні_а_макс = 41.7 | Жні_сяр_макс = 31 | Жні_сяр_мін = 26 | Жні_а_мін = 20 | Вер_а_макс = 42.8 | Вер_сяр_макс = 31 | Вер_сяр_мін = 25 | Вер_а_мін = 18 | Кас_а_макс = 43.3 | Кас_сяр_макс = 33 | Кас_сяр_мін = 22 | Кас_а_мін = 10 | Ліс_а_макс = 38.5 | Ліс_сяр_макс = 31 | Ліс_сяр_мін = 18 | Ліс_а_мін = 6.1 | Сне_а_макс = 34.5 | Сне_сяр_макс = 27 | Сне_сяр_мін = 14 | Сне_а_мін = 1.3 | Год_а_макс = 47.8 | Год_сяр_макс = 34 | Год_сяр_мін = 13 | Год_а_мін = 0 <!-- сярэдняя тэмпература --> | Сту_сяр = | Лют_сяр = | Сак_сяр = | Кра_сяр = | Май_сяр = | Чэр_сяр = | Ліп_сяр = | Жні_сяр = | Вер_сяр = | Кас_сяр = | Ліс_сяр = | Сне_сяр = | Год_сяр = <!-- тэмпература вады --> | Сту_вада = | Лют_вада = | Сак_вада = | Кра_вада = | Май_вада = | Чэр_вада = | Ліп_вада = | Жні_вада = | Вер_вада = | Кас_вада = | Ліс_вада = | Сне_вада = | Год_вада = <!-- колькасць ападкаў --> | Сту_сяр_апад = 13 | Лют_сяр_апад = 10 | Сак_сяр_апад = 8 | Кра_сяр_апад = 3 | Май_сяр_апад = 3 | Чэр_сяр_апад = 18 | Ліп_сяр_апад = 85 | Жні_сяр_апад = 61 | Вер_сяр_апад = 13 | Кас_сяр_апад = 0 | Ліс_сяр_апад = 3 | Сне_сяр_апад = 5 | Год_сяр_апад = 222 <!-- вільготнасць --> | Сту_вільготнасць = | Лют_вільготнасць = | Сак_вільготнасць = | Кра_вільготнасць = | Май_вільготнасць = | Чэр_вільготнасць = | Ліп_вільготнасць = | Жні_вільготнасць = | Вер_вільготнасць = | Кас_вільготнасць = | Ліс_вільготнасць = | Сне_вільготнасць = | Год_вільготнасць = }} == Эканоміка == [[Файл:MCB2.jpg|міні|справа|200пкс|MCB Tower]] Карачы з’яўляецца эканамічнай і фінансавай сталіцай Пакістана, аднак пачатак [[2000-я|2000-х]] гадоў быў адзначаны застоем у эканамічным развіцці горада, выкліканым агульнай палітычнай нестабільнасцю, міжэтнічнымі канфліктамі і ваеннымі дзеяннямі ў Пакістане. ВУП Карачы складае каля 20 % ад агульнага аб’ёму ВУП краіны<ref>[http://www.adb.org/Documents/Produced-Under-TA/38405/38405-PAK-DPTA.pdf Азіяцкі Банк Развіцця] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110607080807/http://www.adb.org/Documents/Produced-Under-TA/38405/38405-PAK-DPTA.pdf |date=7 чэрвеня 2011 }}</ref><ref>[http://www1.american.адукацыі/TED/ karachi.htm The Karachi Coastline Case]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Доля горада ў прамысловым сектары эканомікі Пакістана, складае прыкладна 30 %<ref>[http://www.pakistaneconomist.com/database2/cover/c99-15.asp Karachi: Step-motherly treatment] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110721021435/http://www.pakistaneconomist.com/database2/cover/c99-15.asp |date=21 ліпеня 2011 }}</ref>. Асноўная частка ВУП правінцыі [[Сіндзі]] прыпадае на долю Карачы<ref>[http://www.spdc-pak.com/pubs/pubdisp.asp?id=nps5 Правінцыйныя рахункі Пакістана: Метадалогія і ацэнкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080410155311/http://spdc-pak.com/pubs/pubdisp.asp?id=nps5 |date=10 красавіка 2008 }}</ref><ref>[http://www.dawn.com/2006/02/21/ebr3.htm Sindh, Balochistan’s share in GDP drops]</ref>. ВУП правінцыі Сaндзі, у працэнтах ад агульнага аб’ёму ВУП Пакістана, традыцыйна вагаецца ў раёне 28 %—30 %<ref>[http://www.dawn.com/2007/06/16/ebr3.htm Sindh’s GDP estimated at Rs240 billion]</ref><ref>[http://www.dawn.com/2004/12/02/ebr1.htm Sindh share in GDP falls by 1pc]</ref>. Паводле даследаванняў ''[[PricewaterhouseCoopers]]'', апублікаваных у [[2009]] годзе, у якіх удзельнічалі найбуйнейшыя гарады свету, ВУП Карачы склала 78 млрд. [[Долар ЗША|долараў]]<ref>[https://www.ukmediacentre.pwc.com/Content/Detail.asp?ReleaseID=3421&NewsAreaID=2 Global city GDP rankings 2008—2025] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110513194342/https://www.ukmediacentre.pwc.com/Content/Detail.asp?ReleaseID=3421&NewsAreaID=2 |date=13 мая 2011 }}. PricewaterhouseCoopers</ref>. Паводле прагнозаў, ВУП Карачы складзе 193 млрд долараў ЗША да 2025 года, дзякуючы высокаму тэмпу росту эканомікі горада на 5,5 % штогод. Па гэтым паказчыку Карачы значна апярэджвае іншыя буйныя гарады — [[Лахор]] і [[Фейсалабад]], ВУП якіх складае 40 млрд і 14 млрд адпаведна. Высокі ўзровень СУП Карачы абумоўлены яго магутнай вытворчай базай і развітым фінансавым сектарам. У горадзе вырабляюць тэкстыль, цэмент, сталь, развіта цяжкае машынабудаванне, хімічная і харчовая прамысловасць, банкаўская справа і страхаванне. У лютым [[2007]] года [[Сусветны банк]] вызначыў Карачы як самае спрыяльнае месца для бізнесу ў Пакістане<ref>[http://www.dawn.com/2007/02/14/ebr1.htm World Bank report: Karachi termed most business-friendly]</ref>. Па дадзеных Федэральнага савета даходаў Пакістана ў [[2006]]—[[2007]] гадах, падатковыя і мытныя органы ў Карачы атрымалі зборы: 46,75 % ад [[прамы падатак|прамых падаткаў]], 33,65 % ад [[акцыз|ускосных федэральных падаткаў]] і 23,38 % ад унутранага падатку з продажаў<ref>[http://www.cbr.gov.pk/YearBook/2006-2007/FBRyearbook2006-2007.pdf Federal Board of Revenue Year Book 2006—2007]</ref>. Карачы атрымлівае 75,14 % падаткаў ад мытнай пошліны і 79 % падаткаў з продажаў на імпарт. Такім чынам, Карачы збірае значную частку (53,38 %) ад агульнай колькасці Федэральнага савета даходаў, з якіх 53,33 % прыпадаюць на мытныя пошліны і падатак на імпарт. Большасць буйных замежных міжнародных карпарацый, якія дзейнічаюць у Пакістане, маюць свае штаб-кватэры ў Карачы. У горадзе прадстаўлена большасць дзяржаўных і прыватных банкаў Пакістана. Характэрна, што іх штаб-кватэры размешчаны на адной вуліцы; па дадзеных на 2001 год, амаль 60 % грашовых патокаў пакістанскай эканомікі праходзяць праз ўстановы, якя размешчаны на гэтай вуліцы. [[Фондавая біржа Карачы]] з’яўляецца найбуйнейшай фондавай біржай Пакістана, і, на думку многіх эканамістаў, іменна дзейнасць гэтай біржы забяспечыла 8 % прырост ВУП Пакістана ў 2005 годзе<ref>[http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/apr2005/nf20050422_9277_db016.htm Пакістан: пасля аварыі]</ref>. Нядаўняя справаздача ''[[Credit Suisse]]'' пра фондавы рынак Пакістана сведчыць аб яго стабільным росце<ref>[http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=conewsstory&tkr=ENGRO%3APA&sid=afU5S7jTdEl4 Pakistan Stocks May Advance, Credit Suisse Says — Bloomberg]</ref>. Карачы з’яўляецца [[аўтсорсінг]]авым цэнтрам Пакістана, тут развіты [[інфармацыйныя тэхналогіі]] і [[Інтэрнэт|электронныя сродкі]] масавай інфармацыі. [[Call-цэнтр]]ы сталі прыцягваць інвестыцыі ад замежных кампаній, пры гэтым урад прыклаў намаганні для зніжэння падаткаў на цэлых 10 %, каб атрымаць замежныя інвестыцыі таксама і ў IT-сектары<ref>[http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/APCITY/UNPAN015892.pdf Information technology policy of Pakistan] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110829063710/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/APCITY/UNPAN015892.pdf |date=29 жніўня 2011 }}</ref>. Многія пакістанскія незалежныя тэле- і радыёстанцыі знаходзяцца ў Карачы, у тым ліку сусветна папулярныя: ''Business Plus'', ''AAJ News'', ''Geo TV'', ''KTN''<ref>[http://www.ktn.com.pk Welcome to KTN]</ref>, ''Sindh TV''<ref>[http://www.thesindh.tv/contact.htm title=Sindh Sindh TV] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080102071108/http://www.thesindh.tv/contact.htm |date=2 студзеня 2008 }}</ref>, ''CNBC Pakistan'', ''TV One'', ''ARY Digital'', ''Indus Television Network'', ''Samaa TV'' і ''Dawn News'', а таксама некалькі мясцовых станцый. У Карачы ёсць некалькі значных прамысловых зон, такіх як: ''Karachi Export Processing Zone'', ''SITE'', ''Korangi'', ''Northern Bypass Industrial Zone'', ''Bin Qasim'' і ''North Karachi'', якія размешчаны на ўскраіне горада<ref>[http://www.fpcci.com.pk/industrialzone.asp Pakistan FPCCI.com.pk] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110907204417/http://www.fpcci.com.pk/industrialzone.asp |date=7 верасня 2011 }}</ref>. У ''Karachi Expo Centre'' праводзіцца мноства рэгіянальных і міжнародных выставаў<ref>[http://www.expo-list.ru/center/275 Karachi Expo Centre] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110318065108/http://www.expo-list.ru/center/275 |date=18 сакавіка 2011 }}. ExpoList.</ref>. Існуе шмат праектаў далейшага развіцця горада. Сярод праектаў, варта адзначыць кампанію ''Emaar Properties'', якая прапануе інвесціраваць 43 млрд долараў у Карачы, дзеля развіцця вострава [[Бундал]], размешчанага на адлегласці 49 км ад Карачы<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5387590.stm Pakistan agrees $43bn development]. BBC.co.uk</ref>. ''Karachi Port Trust'' плануе інвесціраваць 20 млрд. [[Пакістанская рупія|рупій]] у будаўніцтва 593-метровага небаскроба — ''Port Tower Complex'' на беразе Кліфтана<ref>[http://www.kpt.gov.pk/Projects/Proj.html K.P.T. Projects] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120204133734/http://www.kpt.gov.pk/Projects/Proj.html |date=4 лютага 2012 }}</ref>. Гэты небаскроб будзе ўключаць у сябе атэль, гандлёвы цэнтр, выставачны цэнтр і рэстаран з назіральнай галерэяй на панарамны від узбярэжжа і горада<ref>{{Cite web |url=http://www.kpt.gov.pk/ |title=Port Tower Complex, Karachi |access-date=29 студзеня 2015 |archive-date=14 чэрвеня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110614212300/http://www.kpt.gov.pk/ |url-status=dead }}</ref>. З’яўляючыся адным з найбольш хутка растучых гарадоў свету, Карачы сутыкаецца і з праблемамі, сярод якіх ёсць такія як: заторы на дарогах, забруджванне навакольнага асяроддзя, беднасць і вулічная злачыннасць. З-за гэтых праблем Карачы займае нізкія рэйтынгі ва ўзроўні добраўпарадкаванасці гарадоў: па дадзеных выдання ''[[The Economist]]'', горад займае 129 месца сярод 132 гарадоў<ref>[http://economist.com/markets/rankings/displaystory.cfm?story_id=8908454&CFID=16415879&CFTOKEN=94552766 Where grass is Greener]</ref>, а выданне ''[[BusinessWeek]]'' размясціла Карачы на ​​175 месца з 215 гарадоў у 2007 годзе (у параўнанні з 170 месцам у 2006 годзе)<ref>[http://bwnt.businessweek.com/interactive_reports/livable_cities_worldwide/index.asp?sortCol=rank_2007&sortOrder=ASC&sector=&country=undefined&pageNum=1&resultNum=100 World’s Top 100 Most Livable Cities — Businessweek] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090828095321/http://bwnt.businessweek.com/interactive_reports/livable_cities_worldwide/index.asp?sortCol=rank_2007&sortOrder=ASC&sector=&country=undefined&pageNum=1&resultNum=100 |date=28 жніўня 2009 }}</ref>. == Насельніцтва == Сярод жыхароў Карачы сустракаецца мноства этна-лінгвістычных груп з іншых частак Пакістана і ўцекачоў з розных краін свету<ref name=pbs>{{cite web|url=http://www.pbs.org/frontlineworld/rough/2009/07/karachis_invisi.html|title=Karachi's Invisible Enemy|author=Sharmeen Obaid-Chinoy|publisher=PBS|date=2009-07-17|archive-url=https://www.webcitation.org/61C4Cb8ku?url=http://www.pbs.org/frontlineworld/rough/2009/07/karachis_invisi.html|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. У канцы 19 стагоддзя ў горадзе налічвалася каля 105 000 чалавек з паступовым павелічэннем колькасці на працягу наступных некалькіх дзесяцігоддзяў, дасягнуўшы паказчыка ў больш чым за 400 000 чалавек напярэдадні незалежнасці Пакістана ў 1947 годзе. Бягучыя ацэнкі колькасці складаюць ад 12 да 18 млн чалавек<ref name="npr"/><ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/2007/07/10/local5.htm|title=Karachi population to hit 27.5 million in 2020|publisher=Dawn Media Group|date=2007-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20070802161045/http://www.dawn.com/2007/07/10/local5.htm|archive-date=2 жніўня 2007|url-status=dead}}</ref>. Насельніцтва горада, паводле ацэнак, расце прыкладна на 5 % у год (у асноўным за кошт унутранай міграцыі насельніцтва), у тым ліку прыкладна 45 000 працоўных-мігрантаў прыязджае ў горад кожны месяц з розных раёнаў Пакістана<ref name="migrants">{{cite web|url=http://www.dawn.com/2006/01/16/letted.htm#1|title=Karachi turning into a ghetto|date=2006-01-16|publisher=Dawn Media Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927233139/http://www.dawn.com/2006/01/16/letted.htm#1|archive-date=27 верасня 2007|url-status=dead}}</ref>. У цяперашні час найбуйнейшай этнічнай суполкай у горадзе з’яўляюцца мухаджыры<ref>«[http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=72145 Karachi violence stokes renewed ethnic tension]». IRIN Asia.</ref>. Большасць дамоў, кінутых індуістамі, былі прадастаўлены урадам Пакістана для размаўляючых на ўрду мусульманскіх мігрантаў, якія беглі з Індыі. Гэтых бежанцаў у Пакістане называлі мухаджырами, іх нашчадкі ў цяперашні час складаюць большасць насельніцтва Карачы. Апроч іх у горад прыбыла вялікая колькасць мусульман-пенджабцаў з Усходняга Пенджаба і мусульман Кашміра. Пуштуны родам з Хайбер-Пахтунхва і Паўночнага Белуджыстана ў цяперашні час з’яўляюцца другой па велічыні этнічнай групай горада<ref name=pbs/><ref>{{cite web|url=http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090825/FOREIGN/708249931|title=In a city of ethnic friction, more tinder|publisher=The National|date=2009-08-24|access-date=2010-08-24|archive-url=https://www.webcitation.org/61C4DGLuo?url=http://www.thenational.ae/news/worldwide/in-a-city-of-ethnic-friction-more-tinder|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. У Карачы пражывае 7 мільёнаў пуштунаў, у тым ліку каля 50 000 зарэгістраваных бежанцаў з Афганістана<ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/2009/02/10/local9.htm|title=UN body, police baffled by minister’s threat against Afghan refugees|publisher=Dawn Media Group|date=2009-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20101107144755/http://www.dawn.com/2009/02/10/local9.htm|archive-date=7 лістапада 2010|url-status=dead}}</ref>. У Карачы пражывае самая вялікая пуштунская суполка ў свеце, іх колькасць у горадзе значна больш, чым у спрадвечна пуштунских гарадах, такіх як Кандагар, Пешавар і Квета. Многія з пуштунаў пражываюць у Карачы на працягу дзесяцігоддзяў і, як следства, для іх асноўнай мовай зносін з’яўляецца урду і англійская (асабліва для багатых сем’яў). Пасля інда-пакістанскай вайны 1971 года ў горад прыбылі тысячы перасяленцаў з Усходняга Пакістана (пасля снежня 1971 — незалежнай дзяржавы Бангладэш) [[бенгальцы]] з [[Бангладэш]], і сёння ў Карачы пражывае да 2 млн выхадцаў з Бангладэш, званых у Пакістане Біхары<ref>{{cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006\12\17\story_17-12-2006_pg12_3|title=Falling back|publisher=Daily Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20110805231755/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006%5C12%5C17%5Cstory_17-12-2006_pg12_3|archive-date=5 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103|title=Chronology for Biharis in Bangladesh|publisher=Center for International Development and Conflict Management, University of Maryland|date=2007-01-10|archive-url=https://www.webcitation.org/61C4Efpmk?url=http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>, многія з якіх эмігрыравалі ў Пакістан ў 1980-х і 1990-х гадах і ў цяперашні час працуюць у якасці рыбакоў і рабочых. За імі ідуць ўцекачы з М’янмы<ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/derek-flood/from-south-to-south-refug_b_100387.html|title=From South to South: Refugees as Migrants: The Rohingya in Pakistan|publisher=Huffingtonpost.com|date=2008-05-12|archive-url=https://www.webcitation.org/61C4F9wUw?url=http://www.huffingtonpost.com/derek-flood/from-south-to-south-refug_b_100387.html|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> і азіяцкія ўцекачы з Уганды. У горадзе таксама прысутнічаюць эмігранты з Ірана, былога Савецкага Саюза і Шры-Ланкі. Таксама ёсць невялікая абшчына сідзі (афрыканскай па паходжанні экватарыяльнай расава-этнічнай групы)<ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/2008/06/23/local11.htm|title=Sheedis have been hurt most by attitudes|publisher=Dawn Media Group|date=2008-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080626112045/http://www.dawn.com/2008/06/23/local11.htm|archive-date=26 чэрвеня 2008|url-status=dead}}</ref>. Да іншых значных этнічных меншасцей Карачы адносяцца белуджы (пераважна ў заходніх раёнах горада) і сіндхі (ва ўсходніх раёнах). Абшчыны армян і яўрэяў, якія ў каланіяльны перыяд былі вельмі шматлікімі і ўплывовымі, у цяперашні час скараціліся да некалькіх дзесяткаў чалавек. === Мовы === Паводле перапісу 1998 года, у Карачы распаўсюджаныя наступныя мовы: урду (48,52 %); панджабі (13,94 %); пушту (11,42 %); сіндхі (7,22 %); белуджская мова (4,34 %); сірайкі (2,11 %) і іншыя (12,4 %). У горадзе можна сустрэць носьбітаў дары, гуяраці, арабскай, персідскай і бенгальскай моў<ref>[http://www.findpk.com/cities/html/karachi.html Karachi Demographics] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131014142856/http://www.findpk.com/cities/html/karachi.html |date=14 кастрычніка 2013 }} Findpk.com</ref>. Пры гэтым у сферы справаводства, бізнесе і сервісе шырока ўжываецца англійская мова, навыкі якой маюць практычна ўсе жыхары горада, якія маюць пачатковую адукацыю. === Рэлігія === Паводле перапісу 1998 года, рэлігійны склад насельніцтва горада выглядае наступным чынам: мусульмане (96,45 %); хрысціяне (2,42 %); індуісты (0,86 %); ахмадые (0,17 %) і іншыя (парсы, сікхі, бахаісты, іудзеі і будысты) (0,10 %)<ref name=usrkarachi>{{cite web|url=http://www.ucl.ac.uk/dpu-projects/Global_Report/pdfs/Karachi.pdf|title=Urban Slums Reports: The case of Karachi, Pakistan|author=Arif Hasan, Masooma Mohibur|format=PDF|date=2009-02-01|archive-url=https://www.webcitation.org/61C4G5kAs?url=http://www.ucl.ac.uk/dpu-projects/Global_Report/pdfs/Karachi.pdf|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Да падзелу Брытанскай Індыі ў горадзе пражывала вялікая колькасць індуістаў і сікхаў, аднак пераважная іх большасць збегла ў Індыю (пры гэтым тысячы былі фізічна вынішчаны ў ходзе хваляванняў лета 1947 года). Падчас брытанскага валадарства ў Карачы бывалі прадстаўнікі многіх новых рэлігійных рухаў, напрыклад, М. Мантэсоры, там размяшчаўся Брахма Кумарыс Сусветны Духоўны Універсітэт. === Злачыннасць === У Карачы адбыўся шэраг вядомых тэрактаў: захоп самалёта ў 1986 годзе, забойства амерыканскага журналіста Дэніэла Перла ў 2002 годзе, тэрарыстычная атака на французскіх інжынераў, тэрарыстычны акт у 2007 годзе. Яшчэ шэраг злачынстваў быў арганізаваны групоўкай «Лашкар-Тайба». Карачы з’яўляецца найбуйнейшым цэнтрам міжнароднага гандлю гашышам і гераінам, да якой маюць дачыненне такія лідары наркабізнесу, як былы прэм’ер-міністр Афганістана Гульбедзін Хекматыяр. 22 мая 2011 года 13 чалавек загінулі пры нападзе баевікоў на базу авіяцыі ВМС ў Карачы<ref>[http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Pakistan-Karachi-Naval-Aviation-Base-Stormed-By-Militants-Several-People-Reportedly-Dead/Article/201105415997259?lpos=World_News_First_Home_Article_Teaser_Region_0&lid=ARTICLE_15997259_Pakistan%3A_Karachi_Naval_Aviation_Base_Stormed_By_Militants%2C_Several_People_Reportedly_Dead Pakistan: 'Several Dead' In Air Base Attack.]</ref>. == Гарады-пабрацімы == * {{Сцяг Інданезіі}} [[Джакарта]], [[Інданезія]] * {{Сцяг Кітая}} [[Шанхай]], [[Кітай]] * {{Сцяг Маўрыкія}} [[Порт Луі]], [[Маўрыкій]] * {{Сцяг ЗША}} [[Х’юстан]], [[Тэхас]], [[ЗША]] (2009)<ref>{{cite web|title=Houston-Karachi Sister City Association|url=http://www.sistercitiesofhouston.org/wp/houstons-sister-cities/?page_id=135/|publisher=www.sistercitiesofhouston.org|access-date=2011-03-12|archive-url=https://www.webcitation.org/61C4PfIwP?url=http://www.sistercitiesofhouston.org/wp/houstons-sister-cities/?page_id=135%2F|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Беназір Бхута]] — прэм’ер-міністр Пакістана * [[Маргарэт Локвуд]] — брытанская актрыса * [[Бапсі Сідхва]] — пакістанска-амерыканская пісьменніца * [[Абдул Сатар Эдхі]] — пакістанскі філантроп == Гл. таксама == * [[Універсітэт Карачы]] == Зноскі == {{reflist|1=2}} == Спасылкі == {{Commons}} * {{Wikivoyage|Karachi}} * [http://www.karachicity.gov.pk Афіцыйная старонка Карачы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20020325142014/http://www.karachicity.gov.pk/ |date=25 сакавіка 2002 }} * [https://web.archive.org/web/20080822124709/http://www.historickarachi.com/ HistoricKarachi.com] — гістарычны і сучасны Карачы з выявамі {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Пакістана]] [[Катэгорыя:Былыя сталіцы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Карачы| ]] f0uk4f7hfb8h12hvaca0m4v8eshfmr9 Сукачы (Драгічынскі раён) 0 10862 5133424 5117738 2026-04-28T19:18:35Z Için warum 153459 /* Назва */ 5133424 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Сукачы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Сукачы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52.3288249969482|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 25.0293445587158|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Драгічынскі |сельсавет = Імянінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 1644 |паштовы індэкс = 225853 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Сукачы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sukačy}}, {{lang-ru|Сукачи}}) — [[вёска]] ў [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Імянінскі сельсавет|Імянінскага сельсавета]]. == Назва == Якраз у гэтым рэгіёне, з-пад Кобрыні, у 1563 г. фіксавалася прозвішча Сукачэвіч<ref>Ревизия Кобринской экономии: составленная в 1563 году королевским ревизором Дмитрием Сапегой. Вильна, 1876. С. 82.</ref>. У 19 ст. фіксавалася слонімскае Сукач<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-4SH3-2?i=642&cat=1054770</ref>. На думку [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірылы]], прозвішча Сукач паходзіць ад слова ''сукач'' — «ссуканая (не звітая) з пянькі ці льну вяровачка»<ref>М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 397.</ref>. Ёсць латышскае ''Sukačs''<ref>https://uzvardi.lv/surname/709939</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Імянінскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Імянінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Драгічынскага раёна]] b95y98gzaw6cdt5zv4fe20fz7yeftql Бітва пад Оршай (1514) 0 11634 5133329 5110806 2026-04-28T14:24:37Z ~2026-25925-59 167339 5133329 wikitext text/x-wiki {{Бітва | Канфлікт = Бітва пад Оршай | Частка = [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1512—1522)|Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім княствам Літоўскім (руска—літоўская вайна) 1512—1522 г.]] | Выява = [[Image:Autor nieznany (malarz z kręgu Lukasa Cranacha Starszego), Bitwa pod Orszą.jpg|300px]] | Подпіс = [[Бітва пад Оршай (карціна)|«Бітва пад Оршай»]] (карціна, [[16 ст.]]) | Дата = 8 верасня | Год = 1514 | Месца = [[Орша]] ([[ВКЛ]]) | Вынік = Перамога літоўскіх войск | Бок1 = [[ВКЛ]] | Бок2 = [[Маскоўская дзяржава]] | Камандуючы1 = [[Канстанцін Астрожскі]] | Камандуючы2 = [[Іван Чаляднін]] <br/> [[Міхаіл Булгакаў-Голіца]] | Сілы1 = ад 12.000 (А. Лобiн) да 25.000-30.000 (ліст Жыгімонта Старога ў Венгрыю) | Сілы2 = ад 12.000 (А. Лобiн) да 75.000-85.000<ref name="ehb">[[Анатоль Грыцкевіч|А. П. Грыцкевіч]]. Аршанская бітва 1514 // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 187.</ref><ref name="evkl249">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=249|артыкул=Аршанская бітва|аўтар=[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]]}}</ref><ref name="lindner">Rainer Lindner. Historiker und Herrschaft: Nationsbildung und Geschichtspolitik im Weißrußland im 19. und 20. Jahrhundert. — München, 1999. S. 89.</ref><ref>Волков В. Войны и войска Московской Руси. — М., 2004. С. 57.</ref><ref>Zarys dziejów wojskowości Polski do roku 1864. T. I: Do roku 1648. — Warszawa, 1965. S. 331—336.</ref><ref>Соловьев С. М. История России с древнейших времен. Т. V. Ч. 2. — М., 1959. С. 246.</ref><ref name="strahl">Philipp Carl Strahl, Ernst Herrmann. Geschichte des russischen Staates. Ausgabe 3. — Hamburg, 1846. S. 22.</ref><ref name="stryjkowski">[[Мацей Стрыйкоўскі|Stryjkowski, Maciej]]. Kronika polska, litewska, żmódzka i wszystkiéj Rusi. Volume 2. — Warszawa, 1846. S. 381.</ref>{{заўвага|Расійскі гісторык А. Лобін на падставе ўскосных падлікаў спрабуе аспрэчыць гэтыя звесткі і называе лічбу 12 тыс.<ref>Лобин А. Н. К вопросу о численности вооружённых сил Российского государства в XVI в. // «Studia Slavica et Balcanica Petropolitana» № 1-2, 2009. С. 66.</ref>}} | Страты1 = 4.000 (В. Гарматны) забітых<ref name="harmatny">[[Віталь Гарматны]]. [http://arche.by/by/7/30/553/ Аршанская бітва 8 верасня 1514 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090915160151/http://arche.by/by/7/30/553/ |date=15 верасня 2009 }} // «[[ARCHE]]» №7—8 (70—71), ліпень-жнівень 2008.</ref> | Страты2 = 40.000 (А. Грыцкевіч) забітых<ref name="ehb"/><ref name="evkl250">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=250|артыкул=Аршанская бітва|аўтар=[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]]}}</ref><ref>Jerzy Samuel Bandtkie. Dzieje narodu polskiego. — Wrocław, 1835. S. 92</ref><ref>Alexander von Bronikowski. Die Geschichte Polens. Bd. 2. — Dresden, 1827, S. 50</ref><ref>[[Мацей Стрыйкоўскі|Stryjkowski, Maciej]]. Kronika polska, litewska, żmódzka i wszystkiéj Rusi. Volume 2. — Warszawa, 1846. S. 386.</ref>, у палон трапілі 10 ваявод і 17 іншых военачальнікаў, 2.000 «дзяцей баярскіх» і больш за 2.000 ваяроў (А. Грыцкевіч)<ref name="ehb"/><ref name="evkl250"/> }} '''Бітва пад Оршай''' ([[8 верасня]] [[1514]]) — баявое сутыкненне падчас [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1512—1522)|вайны 1512—1522 гадоў]] [[Вялікае Княства Літоўскае|вялікалітоўска]]-[[Польскае Каралеўства (1385—1569)|польскіх]] (пад камандаваннем [[Канстанцін Іванавіч Астрожскі|Канстанціна Астрожскага]]) і [[Маскоўская дзяржава|маскоўскіх]] (пад камандаваннем Івана Чалядніна і Міхаіла Булгакава-Голіцы) войск на беразе [[Дняпро|Дняпра]], за 5 км ад [[Орша|Оршы]]. Бітва скончылася перамогай саюзных вялікалітоўска-польскіх войск, што на пэўны час сцішыла хаду вайны, аднак, не мела трывалых ваенных наступстваў. == Ацэнкі == Магчыма ў бітве пад Оршай атрымана адна са значнейшых перамог вялікалітоўскага войска над маскоўскім<ref name="fn1">Напрыклад, пд. меркавання [[М. М. Карамзін]]а.</ref>, таксама яна мела шырокі розгалас у тагачаснай Еўропе, трывалы адбітак у беларускай культуры (напрыклад, «Пахвала князю Астрожскаму» ў Валынскім летапісе, народная песня «У нядзельку, параненька» і іншыя). Перамога пад Оршай займала прыкметнае, а часам і галоўнае месца ў ваеннай гістарыяграфіі, якая стваралася беларускай дыяспарай у 1920—1930-я гады і палітычнай эміграцыяй 1940-х гадоў. У час [[Перабудова|Перабудовы]] частка беларускага грамадства пачала святкаваць 8 верасня як «''Дзень беларускай вайсковай славы''». == Сілы бакоў == === ВКЛ === Войска пад агульным кіраўніцтвам караля і вялікага князя Жыгімонту Старога складалася з кантынгентаў абедзвюх яго дзяржаў. Падчас кампаніі 1514 года ў ''агульным'' складзе ў войску было, паводле звестак хронік і летапісаў, 16 тыс. коннікаў{{заўвага|Відаць, феадальнага апалчэння ВКЛ.}}, 3 тыс. польскіх коннікаў, 3 тыс. наёмнай польскай пяхоты і каля 2,5 тыс. конных добраахвотнікаў з Малой і Вялікай Польшчы. Непасрэдна ў паходзе да Оршы і ў бітве пад камандаваннем князя Канстанціна Астрожскага ўдзельнічалі каля 30 тыс. чалавек з неакрэсленай колькасцю гармат.{{заўвага|Паводле звестак М. Д. Любаўскага са спасылкамі на архіўныя дакументы, у іх ліку было не больш за 4 тыс. польскай пяхоты і конніцы, значную частку якіх пакінулі ў Берасці. Яшчэ 4 тыс. войска пакінулі ў Барысаве.}}<ref name="fnsily">З гэтымі лічбамі згаджаюцца М. Стрыйкоўскі, А. Гваньіні, рускія летапісы, С. М. Салаўёў, ваенныя гісторыкі 20 ст.</ref> Лёгкую конніцу ўзначальваў [[Юрый Радзівіл Геркулес|Юрый Мікалаевіч Радзівіл]], польскіх наймітаў — [[Януш Свярчоўскі]], надворнае каралеўскае войска і атрады паноў — Войцех Сампаліньскі. === Масква === Паводле маскоўкіх крыніц, агульная колькасць маскоўскага коннага войска пад камандаваннем ваяводы баярына Івана Андрэевіча Чалядніна складала 80 тысяч чалавек. Не ясным застаецца пытанне як ва ўмовах лагістыкі пачатку 16 ст. маскавіты маглі сабраць і пагатоў забяспечыць такую колькасць людзей і коней. Баярын князь Міхаіл Іванавіч Булгакаў-Голіца, фармальна падпарадкаваны яму, самастойна камандаваў сваімі палкамі. Войска цалкам складалася з конніцы феадальнага апалчэння.<ref name=fnsily/> Мелася артылерыя нявызначанага складу і колькасці, але без цяжкіх гармат<ref name="fn6">Пд. сведчання М. М. Карамзіна.</ref>. == Перад бітвай == Маскоўскія военачальнікі ведалі пра набліжэнне войска Астрожскага і першымі днямі верасня адвялі войска на левы бераг Дняпра і занялі добрае для бітвы месца паміж Оршай і Дуброўнай на ўзгорках каля вёсак Пугайлава і Рукліна, злева ад лесу на Дняпры каля в. [[Вёска Рукліна|Рукліна]]. Такім чынам, для руху свайго непрыяцеля маскоўскія ваяводы пакідалі прастору ў [[лукавіна|лукавіне]] Дняпра каля Оршы, і спадзяваліся ў вальнай бітве разбіць колькасна слабейшае вялікалітоўскае войска і скончыць вайну. Войска ВКЛ падышло да Дняпра 7 верасня каля Оршы, і Астрожскі, не зважаючы на сілы бакоў, таксама пастанавіў даць вальную бітву. Каб не перапраўляцца пад абстрэлам, Астрожскі правёў дэманстрацыйны манеўр з пераправай уброд на вачах маскоўскага войска некалькіх тысяч конніцы. Тым часам, асноўная частка войска ўвечары віцебскай дарогай перайшло паўночней, а ўночы на 8 верасня ўпотай пераправілася на левы бераг двума пантоннымі мастамі і бродам аршанскай крэпасці. Пасля гэтага войска сканцэнтравалася каля в. [[Пашына]]. Чаляднін даведаўся пра пераправу са спазненнем, і не згадзіўся з прапановай сваіх ваявод атакаваць ужо перапраўленую частку войска ВКЛ. Лічыцца, што Чаляднін спадзяваўся на вялікую колькасную перавагу і хацеў бітвы адразу з усім войскам Астрожскага. == Бітва == [[Файл:Аршанская бітва.svg|thumb|400пкс|Схема бітвы]] Войска Маскоўскай дзяржавы было пастаўлена ў тры лініі. Наперадзе стаў полк перадавой стражы, у цэнтры — вялікі полк (на фронце шырынёй 5 км), на правым флангу — полк правай рукі, на левым, каля в. Рукліна — полк левай рукі. На пагорку ў цэнтры за вялікім палком стаяў полк тылавой стражы (рэзерв). Баявыя парадкі маскоўскага войска былі расцягнутымі, у спадзяванні на ахоп і акружэнне больш малалікага войска ВКЛ. Камандаванне фармальна належала Івану Чалядніну, але на справе кожны з ваявод камандаваў сваім палком самастойна, і адзінага кіраўніцтва не было. Войска ВКЛ заняло пазіцыі абапал яра, які ішоў ад вёскі Пугайлава да пераправы цераз Дняпро. Наперадзе стаялі два конныя гуфцы (палкі), ВКЛ і польскі, пад камандамі Астрожскага і Сампаліньскага. Паміж імі стаяла пяхота са стрэльбамі і пішчалямі. У другой лініі стаялі два конныя палкі, ВКЛ і польскі, пад камандамі Радзівіла і Свярчоўскага. На правым і левым крылах другой лініі стаялі па тры дапаможныя палкі лёгкай конніцы. На працягу правага крыла другой лініі, пад пакровам лесу, патаемна размясцілі ўсе гарматы і частку пяхоты з агнястрэльнай зброяй. Непасрэдна бітва адбывалася на прасторы даўжынёй 3 км уздоўж Дняпра, за 200—400 м ад берага ў першай фазе і за 3,5 км у другой фазе бітвы. У глыбіню поле бою ў кожнай з фаз займала каля 3 км. === Першая фаза === Найперш, баявы парадак маскоўскага войска ў цэнтры трохі прасунуўся наперад, а крылы адышлі далей ад асноўнай масы войска, дзеля лягчэйшага ахопу баявога парадку войска ВКЛ. Пасля «гарцаў» Астрожскі загадаў конным палкам павольна рухацца наперад. Гэты рух маскоўскія ваяводы палічылі за сігнал да атакі і ў сваю чаргу перайшлі ў агульны наступ. Маскоўскі полк правай рукі князя Голіцы ўдарыў на левае крыло войска ВКЛ. Полк левай рукі наступаў на правае крыло войска ВКЛ, але без вялікай імклівасці, што дазволіла Астрожскаму вызваліць там частку сіл. Іншыя палкі былі пасланы ў абход. Войска ВКЛ на сваім левым крыле адбіла атаку і перайшло ў контратаку, атрымаўшы падмацаванне. Полк цяжкіх латнікаў Сампаліньскага прайшоў перад фронтам і ўдарыў на маскоўскі полк правай рукі з фланга. Аднак, полк князя Голіцы атрымаў падмацаванні, аднавіў баявы парадак і маскоўскія сілы пачалі другую атаку. Войска ВКЛ стрымала яе, а потым падвяло маскоўскія сілы пад агонь сваёй пяхоты. Шэрагі маскоўскага палка змяшаліся, і тады пад камандай Астрожскага контратакаваў галоўны полк войска ВКЛ. Да гэтага моманту бітвы адносіцца і прамова Астрожскага да войска, сказаная па-старабеларуску<ref>Паводле звестак М.Стрыйкоўскага.</ref>. Нарэшце, конніца Голіцы была разбіта і стала ўцякаць, а кавалерыя ВКЛ уварвалася ў другую маскоўскую лінію. Нерастлумачаным застаецца тое, чаму Чаляднін не дапамог палку Голіцы сваімі асноўнымі сіламі. Храністы, летапісцы і гісторыкі тлумачаць гэта спаборніцтвам паміж галоўнымі ваяводамі і іх імкненнем атрымаць перамогу самастойна. === Другая фаза === Мяркуецца, што ўвесь гэты час Чаляднін чакаў, што ўсе сілы ВКЛ, у тым ліку і з левага крыла, пасля разбіцця палка правай рукі, звяжуцца боем з яго палком левай рукі, а тады свежымі сіламі можна будзе іх разграміць. Нарэшце настаў такі момант, што конніца Астрожскага спыніла атакі, пачала адступаць, а потым і кінулася ўцякаць. Чаляднін кінуў у праследаванне ўсе свае сілы. Але выявілася, што ўцёкі конніцы ВКЛ былі загадзя ўмоўленай хітрасцю, якая вывела пагоню маскоўскага войска на стралкова-артылерыйскую засаду. Шматразовыя залпы гармат і пішчалей прычынілі маскоўскаму войску вялікія страты ў людзях і конях, пачалася паніка, і рэшткі левага крыла маскоўскага войска, следам за правым, кінуліся наўцёкі. Чаляднін спрабаваў угаварыць сваіх воінаў затрымацца, але яго не слухалі. Пасля гэтага пачалося зацятае праследаванне і жорсткае вынішчэнне ўцекачоў, якое цягнулася да заходу сонца, а часам і назаўтра. За некаторымі з уцекачоў гналіся на 8 літоўскіх міль (каля 60 км). Адныя ўцякалі ў лясы, другія — у балоты. Легендарнай стала рака Крапіўна наводдаль поля бітвы, вада ў якой стала крывавай, а сама рака з-за вялікай колькасці трупаў «запаволіла свой бег». == Страты бакоў == Страты войска ВКЛ падаюцца заходнімі гісторыкамі як «невялікія» — 4 вялікія паны, каля 500 рыцараў (або 400 рыцараў і простых салдат<ref>Бельскі.</ref>), невядомая колькасць простых салдат<ref>Стрыйкоўскі.</ref>. Вядома, што ў палон трапіла каля 5 тыс. маскоўскага войска, галоўныя ваяводы Чаляднін і Голіца, 8 вярхоўных ваявод, 37 меншых военачальнікаў. Быў узяты вялікі абоз, усе маскоўскія сцягі і агнястрэльная зброя. Колькасць забітых на полі і пры ўцёках падаецца як 30 тыс.<ref>Карамзін, Салаўёў.</ref> або 40 тыс.<ref>Стрыйкоўскі, Бельскі</ref>. == Сучаснасць == 8 верасня 1992 года на Плошчы Незалежнасці ў [[Мінск]]у беларусы-афіцэры прынялі ваенную прысягу на вернасць Беларусі. У прыняцці прысягі прымалі ўдзел афіцэры ў адстаўцы і палітычныя дзеячы Беларускага Народнага Фронту. Побач стаялі [[Васіль Быкаў]], [[Зянон Пазняк]] і [[Анатоль Грыцкевіч]]. У 2014 годзе ў гонар святкавання пяцісотгоддзя перамогі пад Оршай, мінскай арт-студыяй «PRAS» выдадзена настольная гульня «1514»<ref>{{Cite web|url=http://1514.by/|title=1514 - Эпічная настольная гульня|website=web.archive.org|date=2023-01-24|access-date=2025-05-12|archive-date=24 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124114726/http://1514.by/|url-status=dead}}</ref>, якая дазваляе апынуцца на полі бою і пагуляць за адзін з бакоў у гэтай бітве. Падчас [[Расійска-ўкраінская вайна|Расійска-ўкраінскай вайны]] было заснаванае [[беларускае падраздзяленне спецыяльнага прызначэння «1514»]]. == У літаратуры == * Верш «Балада перамозе»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://vershy.ru/content/balada-peremoze|title=Балада а перемозе {{!}} Алег Грушэцкі {{!}} Беларускія вершы {{!}} Белорусские стихи|website=vershy.ru|access-date=2025-05-12|archive-date=2 сакавіка 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302111250/http://vershy.ru/content/balada-peremoze|url-status=dead}}</ref> ([[Алег Грушэцкі]], 1994). * Верш «Шляхецкая»<ref>{{Cite web|url=http://vershy.ru/content/shlyakhetskaya|title=Шляхецкая {{!}} Андрэй Мельнікаў {{!}} Беларускія вершы {{!}} Белорусские стихи|website=vershy.ru|access-date=2025-05-12}}</ref> ([[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў|Андрэй Мельнікаў]], 1992). == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/112490472/|ref=Казакоў|аўтар=[[Аляксандр Уладзіміравіч Казакоў|Аляксандр Казакоў]]|загаловак=Новая вокладка - ранейшыя заганы. Другая версія кнігі пра Аршанскую бітву і вайну 1512-1522 гг. (Рэцэнзія на манаграфію: Лобин, Алексей. "Смоленская война 1512-1522 гг." Москва, Фонд "Русские витязи", 2022)|год=2023|выданне=Беларускі Гістарычны Агляд|том=ХХХ|старонкі=280-303}} == Спасылкі == * {{Cite web|lang=be-BY|url=https://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/10536|title=Аршанская бітва 1514 года і яе ўдзельнікі|author=Анатоль Грыцкевіч|website=ARCHE|access-date=2023-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210909210209/https://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/10536|archivedate=9 верасня 2021|url-status=dead}} * {{Cite web|url=https://belcollegium.by/genadz-saganovich-arshanskaya-bitva-1514-g-kanflikt-gistaryyagrafij-i-identychnascyau-lekcyi-1-2/|title=Аршанская бітва 1514 г. — канфлікт гістарыяграфій і ідэнтычнасцяў. Лекцыі 1—2 – Беларускі Калегіюм|author=Генадзь Сагановіч|website=web.archive.org|date=2021-09-09|access-date=2023-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210909210210/https://belcollegium.by/genadz-saganovich-arshanskaya-bitva-1514-g-kanflikt-gistaryyagrafij-i-identychnascyau-lekcyi-1-2/|archivedate=9 верасня 2021|url-status=dead}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Орша 1514}} [[Катэгорыя:Бітвы Расіі]] [[Катэгорыя:Бітвы ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Бітвы XVI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Падзеі 8 верасня]] [[Катэгорыя:Верасень 1514 года]] [[Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага XVI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Бітвы Польшчы]] [[Катэгорыя:Бітвы Расіі XVI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гісторыя Оршы]] [[Катэгорыя:Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1512—1522)]] bu1stl69j6qtdz39dsx6o2wwo0e6usu Камарынскі сельсавет 0 17095 5133313 4899206 2026-04-28T13:24:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133313 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Камарынскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Брагінскі раён]] |Уключае = 8 населеных пунктаў |Сталіца = [[Камарын]] |Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2554 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = +2 |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = http://bragin.gomel-region.by/ru/komarinsky/ |Заўвагі = }} '''Кама́рынскі сельсавет''' ({{lang-ru|Комаринский сельский совет}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — гарадскі пасёлак [[Камарын]]. Знаходзіцца на поўдні раёна. == Гісторыя == Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення]] [[БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе [[Камарынскі раён|Камарынскага раёна]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Камарын. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных [[Бярозкаўскі сельсавет (Камарынскі раён)|Бярозкаўскага]], [[Карлаўскі сельсавет|Карлаўскага]] і [[Кацічаўскі сельсавет|Кацічаўскага]] сельсаветаў. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў складзе Камарынскага раёна БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Кіраўскі сельсавет (Камарынскі раён)|Кіраўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 17 лістапада 1959 года вёска Камарын атрымала статус гарадскога пасёлка, утвораны Камарынскі пасялковы савет. 26 верасня 1972 года ў адміністрацыйнае падпарадкаванне пассавета з [[Новаялчанскі сельсавет|Новаялчанскага сельсавета]] перададзена вёска [[Іванкі (Брагінскі раён)|Іванкі]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 31 (1369).</ref>. 13 снежня 1991 года да пассавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Гдзенскі сельсавет|Гдзенскага сельсавета]]. 30 снежня 2003 года ў склад [[Верхнежароўскі сельсавет|Верхнежароўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Гдзень]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-14/2004-14(002-012).pdf&oldDocPage=11 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 30 декабря 2003 г. № 60 Об изменении границ Верхне-Жаровского сельсовета и территории, подведомственной Комаринскому поселковому Совету депутатов]</ref>. 17 лістапада 2005 года скасавана вёска [[Скароднае (Брагінскі раён)|Скароднае]]<ref>{{Cite web |url=https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201/2005-201(003-022).pdf&oldDocPage=5 |title=Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов |access-date=30 мая 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602212348/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201%2F2005-201%28003-022%29.pdf&oldDocPage=5 |archivedate=2 чэрвеня 2021 |url-status=dead }}</ref>. 26 верасня 2006 года ў склад Камарынскага пассавета былі перададзеныя ўсе населеныя пункты — [[Верхнія Жары]], [[Гдзень]], [[Ніжнія Жары]] — скасаванага [[Верхнежароўскі сельсавет|Верхнежароўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295 Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf|date=22 верасня 2019}}</ref>. 20 жніўня 2008 года былі ліквідаваныя населеныя пункты [[Вяльмоў]], [[Жалібор]], [[Залессе (Брагінскі раён)|Залессе]], [[Калыбань]], [[Крукі (Брагінскі раён)|Крукі]], [[Кулажын]], [[Міхалёўка (Брагінскі раён)|Міхалёўка]], [[Пасека (Брагінскі раён)|Пасека]], [[Пасудава]], [[Прыстанскае]], [[Чыкалавічы]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68 Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf|date=17 сакавіка 2018}}</ref>. Зноў Камарынскі сельсавет утвораны 12 лістапада 2013 года ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай вобласці шляхам рэарганізацыі Камарынскага пассавета<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913g0061458&p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 12 ноября 2013 г. № 276 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Брагинского района Гомельской области]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва паводле перапісу 2009 года — 2766 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 86,7 % — [[беларусы]], 8,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=29 студзеня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 2554 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=21 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|114267}} {{Камарынскі сельсавет}} {{Брагінскі раён}} [[Катэгорыя:Камарынскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Камарынскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2013 годзе]] dk810hh4rzaafcdfije7yykt1mh8oxl Англія 0 23512 5133451 5132883 2026-04-28T20:14:33Z Hanylka 41646 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/~2026-25423-05|~2026-25423-05]]) і адноўлена версія 4671498, зробленая IP781584110: Вандалізм 5133451 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Беларуская назва = Англія |Арыгінальная назва = England |Частка = [[Злучанае Каралеўства]] |Родны склон = Англіі |Сцяг = Flag of England.svg |Герб = Royal Arms of England (1198-1340).svg |Замест герба = |Дэвіз = [[Dieu et mon droit]] |Пераклад дэвізу = Бог і маё права |Назва гімна = God Save the King |Аўдыё = Reinounido.ogg |Форма кіравання = [[Парламентарная манархія]] |Дзяржаўная рэлігія = [[Англіканства]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |На карце = England in the UK and Europe.svg |На карце2 = |Мова = [[Англійская мова|Англійская]] (фактычна) |Заснавана = [[927]] |Дата незалежнасці = |Незалежнасць ад = |Сталіца = [[Лондан]] |Найбуйнейшыя гарады = [[Лондан]], [[Бірмінгем]], [[Шэфілд]], [[Лідс]], [[Ліверпул]] |Пасады кіраўнікоў = [[Кароль Вялікабрытаніі|Кароль]] <br/> [[Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі|Прэм’ер-міністр]] |Кіраўнікі = [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]] <br/> [[Рышы Сунак]] |Месца па плошчы = |Плошча =133 396 |Працэнт вады = |Этнахаронім = [[Англічане]] |Месца па насельніцтву = |Насельніцтва = 54.786.300 |Год ацэнкі = 2015 |Насельніцтва па перапісу = 53.012.456 |Год перапісу = 2011 |Шчыльнасць насельніцтва = 420,5 |Месца па шчыльнасці = |ВУП (ППЗ) = |Год разліку ВУП (ППЗ) = |Месца па ВУП (ППЗ) = |ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= |Месца па ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= |ВУП (намінал) = 2,68 трлн |Год разліку ВУП (намінал) = |Месца па ВУП (намінал) = |ВУП (намінал) на душу насельніцтва= 50.566 |Месца па ВУП (намінал) на душу насельніцтва= |ІРЧП = |Год разліку ІРЧП = |Месца па ІРЧП = |Узровень ІРЧП = |Авіякампанія = |Валюта = [[Фунт стэрлінгаў]] |Дамен/Дамены = |ISO = GB-ENG |Тэлефонны код = 44 |Часавы пояс = +0 |Заўвагі = <!-- |Без сцяга і герба=* --> <!-- |Без гімна=* --> }} '''А́нглія''' ({{lang-en|England}} {{IPA|[ˈɪŋɡlənd]}}) — найбуйнейшая краіна [[Злучанае Каралеўства|Злучанага Каралеўства]]. Займае паўднёва-ўсходнюю частку вострава [[востраў Вялікабрытанія|Брытанія]]. Назва паходзіць ад [[англы|англаў]] ({{lang-ang|Engla land}}, літаральна «зямля англаў») — [[германцы|германскага]] народа, якое пасяліўся тут у [[5 стагоддзе|V]] — [[6 стагоддзе|VI]] ст. == Геаграфія == Англія займае дзве траціны востраву Брытанія. На поўначы мяжуе з [[Шатландыя]]й, на захадзе — з [[Уэльс]]ам. Ландшафт Англіі складаецца ў асноўным са спадзістых пагоркаў, да поўначы мясцовасць становіцца больш гарыстай. Горная і раўнінная мясцовасць умоўна падзяляюцца па лініі, якая праходзіць паміж вусцем ракі [[рака Ціс|Ціс]] на паўночным усходзе і вусцем ракі [[Экс]] на паўднёвым захадзе. На ўсходзе размяшчаецца нізінная балоцістая мясцовасць, якая ў асноўным была асушаная для сельскагаспадарчага выкарыстання. Шэсць найбуйнейшых гарадоў Англіі: [[Лондан]], [[Бірмінгем]], [[Лідс]], [[Шэфілд]], [[Ліверпул]] і [[Манчэстэр]]. Сярод славутасцей Англіі — знакамітыя ўніверсітэты: Кембрыджскі і Оксфардскі. == Гісторыя == <!--[[Файл:Alfred the great coin vikin.png|thumb|Манета з выявай Альфрэда Вялікага і анаграмай [[Лондан]]а]] спасылка не адчыняецца--> Тэрыторыя сучаснай Англіі на момант уварвання [[Цэзар|Юлія Цэзара]] ў [[55 да н.э.|55]] г. да н. э., як і праз стагоддзе, да часу захопу імператарам [[Клаўдзій|Клаўдзіем]], была населеная [[кельты|кельцкімі]] плямёнамі, якія зваліся [[Брыты|брытамі]]. У выніку захопу ўся паўднёвая частка вострава (сучасныя Англія і [[Уэльс]]) стала часткай [[Рымская імперыя|Рымскай Імперыі]] да яе распаду ў [[5 стагоддзе|V]] стагоддзі н. э. Без дапамогі рымскіх легіёнаў [[Рымская Брытанія]] не магла доўга процістаяць варварам-германцам, якія з’явіліся ў V—VI стст., як сведчаць хронікі, па запрашэнні саміх [[брыты|брытаў]], якія з іх дапамогай разлічвалі абараніцца ад [[кельты|кельцкіх плямёнаў]] з поўначы — [[пікты|піктаў]] і [[скоты|скотаў]]. Прышэльцы ўяўлялі сабой тры групы — [[юты]], [[саксы]] і [[англы]]. Асвоіўшы тэрыторыі брытаў, гэтыя германцы сталі адціскаць іх на тэрыторыю Уэльса і Карнуола. З часам на занятымі германскімі прышэльцамі землях сфармаваліся асобныя каралеўствы, якія склалі, у прыватнасці, «Англасаксонскую гептархію» («Сем каралеўстваў»). Час ад часу адзін з сямі англа-саксонскіх каралёў, якога называлі «Брытвальда» (прыблізна азначае «Кіраўнік Брытаніі»), атрымліваў кантроль над большай часткай Англіі. Наогул, цяжка назваць момант, калі Англія была канчаткова аб’яднаная. Па некаторых апісаннях, аб’яднанне наступіла разам з нашэсцем дацкіх вікінгаў, якія захапілі ўсходнюю частку Англіі. Эгберт, кароль Уэссекса (памёр у [[839]]), часта завецца першым каралём усёй Англіі, хоць тытул «Кароль Англіі» з’явіўся толькі праз два пакаленні — у перыяд кіравання [[Альфрэд Вялікі|Альфрэда Вялікага]] ([[871]]—[[899]]). [[Файл:King William I ('The Conqueror') from NPG.jpg|145px|thumb|Вільгельм I Заваёўнік]] Некаторыя гісторыкі пачынаюць адлік кіраўнікоў з нарманскай заваёвы ў [[1066]] г., нумарацыя англійскіх манархаў таксама выкарыстоўвае гэтую падзею як нулявую кропку (напрыклад, [[Эдуард I]], каранаваны ў XIII стагоддзі, не быў першым каралём з такім імем — але ён быў першым Эдуардам з 1066 г.). Аднак [[Вільгельм Заваёўнік]] не заснаваў і не аб’ядноўваў краіну, а толькі захапіў уласна Англію, насадзіўшы франка-нарманскае кіраванне. У канцы XIII стагоддзя суседняе [[княства Уэльс]] было канчаткова заваяванае Англіяй і стала часткай Англійскага каралеўства. Гісторыя Англіі як незалежнай дзяржавы ідзе праз Сярэднявечча і Адраджэнне да перыяду кіравання [[Елізавета I|Елізаветы I]], апошняй каралевы з [[Цюдары|дынастыі Цюдараў]], пасля яе валадарыў Якаў I, які раней быў каралём Шатландыі пад імем Якава VI. Звяз Англіі і Шатландыі быў дапоўнены стагоддзем пазней Актам аб звязе (1707), які канчаткова аб’яднаў Англію і Шатландыю ў Злучанае Каралеўства (United Kingdom). == Палітычная сістэма == Пасля рэформ 1990-х гадоў у [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]], [[Уэльс]]е і [[Шатландыя|Шатландыі]] Англія засталася адзінай часткай [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], якая не мае ўласнага парламента і ўрада. Функцыю парламента Англіі выконвае [[парламент Вялікабрытаніі]], функцыі ўрада — [[кабінет міністраў Вялікабрытаніі]]. Выканаўчую ўладу, якая адказвае ў тым ліку за тэрыторыю Англіі, узначальвае [[Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі|прэм’ер-міністр]] Вялікабрытаніі. [[Файл:Theresa May (2015).jpg|міні|214x214пкс|Тэрэза Мэй]] Ёсць рух у падтрымку стварэння самастойнага парламента і ўрада Англіі. Незадаволенасць прыхільнікаў руху выклікае тое, што рашэнні, якія дзейнічаюць у Шатландыі, прымае парламент Шатландыі (і аналагічна з [[Нацыянальная асамблея Уэльса|Нацыянальнай асамблеяй Уэльса]], [[Асамблея Паўночнай Ірландыі|Асамблеяй Паўночнай Ірландыі]]), але рашэнні, якія дзейнічаюць у Англіі, прымае агульнадзяржаўны парламент, дзе галасуюць шатландскія, валійскія і паўночнаірландскія дэпутаты. Ідэю самастойнага парламента падтрымліваюць многія члены [[Кансерватыўная партыя (Вялікабрытанія)|Кансерватыўнай партыі]], тым часам [[Лейбарысцкая партыя (Вялікабрытанія)|Лейбарысцкая партыя]] лічыць, што стварэнне самастойных органаў кіравання прывядзе да рэзкага змяншэння ролі Шатландыі, Уэльса і Паўночнай Ірландыі, што прывядзе да распаду дзяржавы. == Адміністрацыйнае дзяленне == Гістарычна найбуйнейшай адміністрацыйнай адзінкай у Англіі былі [[графствы]]. Гэтыя адзінкі паўсталі з больш старажытных, якія існавалі да аб’яднання Англіі: каралеўстваў (як Сасекс і Эсекс), герцагстваў (як Ёркшыр, Корнуал і Ланкашыр) або проста ўчасткаў зямлі, якімі ўзнагароджвалі дваран (такіх як Беркшыр). Да 1867 года яны былі падзелены на драбнейшыя адзінкі, якія зваліся сотнямі. Самакіраванне ў межах графства пасля аб’яднання практычна адсутнічала, таму межы графстваў не былі сапраўды вызначаныя і не мелі практычна ніякай ролі. Пасля прамысловай рэвалюцыі ў выніку ўзнікнення буйных індустрыяльных цэнтраў утварыліся метрапольныя графствы, цэнтрамі якіх сталі найбуйнейшыя гарады. У цяперашні час Англія складаецца з 39 графстваў, 6 метрапольных графстваў і Вялікага Лондана. == Эканоміка == Важную ролю ў англійскай эканоміцы выконвае сельская гаспадарка, прамысловая вытворчасць, індустрыя высокіх тэхналогій і спартыўная індустрыя. У 2010 годзе спорт забяспечыў 1,9 % ВУП Англіі і ўвайшоў у лік 15 найбуйнейшых галін англійскай эканомікі, перасягнуў такія галіны, як паслугі сувязі, юрыдычныя паслугі, бухгалтарскі ўлік, выдавецкая справа, рэклама і камунальныя паслугі. У 2010 годзе са спортам звязана болей за 400 000 працоўных месцаў, то бок каля 2,3 % усёй занятасці ў Англіі. Паводле ацэнак спецыялістаў, карысць здароўю людзей, якія рэгулярна займаюцца спортам, прынесла англійскай эканоміцы каля £ 11,2 млрд. Правядзенне масавых спартыўных спаборніцтваў, такіх як марафоны, павялічвае пазнавальнасць месцаў іх правядзення і дазваляе павялічыць прыбыткі ад турызму пры мінімальных інвестыцыях у інфраструктуру. == Вядомыя асобы == * [[Джон Уінстан Она Ленан|Джон Ленан]] * [[Стывен Мерчэнт]] * [[Мік Джагер]] * [[Артур Хейлі]] * [[Кейт Уінслет]] * [[Дуглас Адамс]] * [[Сафі Монк]] * [[Сюзанна Кларк]] * [[Уільям Уордсварт]] * [[Джэйн Осцін]] * [[Стывен Блумер]] * [[Джордж Харысан]] * [[Джон Фарэй]] * [[Джозеф Кук]] * [[Генры Спенсер Мур]] * [[Брук Тэйлар]] * [[Бен Уіша]] * [[Пол Мак-Картні|Пол МакКартні]] * [[Уільям Кэкстан]] * [[Патрык Сцюарт]] * [[Арланда Блум]] * [[Артур Харыс]] * [[Гемфры Дэві]] * [[Нікалас Холт]] * [[Янік Герс]] * [[Алекс Джэймс]] * [[Уільям Окам]] * [[Нікалаус Ота]] * [[Рынга Стар]] * [[Джон Драйдэн]] * [[Рычард Брынслі Шэрыдан]] * [[Джозеф Банкс]] * [[Джон Гарысан]] * [[Бэні Хіл]] * [[Эмі Джонсан]] * [[Рычард Адамс]] == Гл. таксама == * [[Норфалк (графства)|Графства Норфалк]] * [[Віла Парк]] * [[Дэрбі (Англія)|Горад Дэрбі]] * [[Ньюкасл-эпон-Тайн|Горад Ньюкасл-апан-Тайн]] * [[Мідлсбра|Горад Мідлсбра]] * [[Коднарскі замак]] * [[Замак Дафілд]] * [[Уінчэстэр|Горад Вінчэстэр]] * [[Уэстан-он-Трэнт|Вёска Уэстан-он-Трэнт]] * [[Брайтан і Хоўв]] == Спасылкі == {{commons|Category:England}} * [http://www.english-heritage.org.uk/ English Heritage (national body protecting and promoting English history and heritage) {{ref-en}}] * [http://svetlahorsk.belarda.org/index.php?mod=news&id=66 Даследчыца з Кембрыджу задаволена супрацоўніцтвам з беларусамі] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Злучанае Каралеўства}} [[Катэгорыя:Англія| ]] rszfg0epbm3aglf6hwxiu4kyue1sdpu Армяне 0 26370 5133544 5051458 2026-04-29T05:51:46Z ~2026-25805-47 167334 Калі ў 2023 годзе ўвесь Карабах быў заваяваны Азербайджанам, сепаратысцкая дзяржава Арцах распалася, і ўсё армянскае насельніцтва ўцякло. 5133544 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| |group='''Армяне''' |image= |poptime= 8-12 млн.<ref>Miniature Empires: A Historical Dictionary of the Newly Independent States - Page 3 by James B Minahan</ref> |popplace= {{flagicon|Арменія}} [[Арменія]]:&nbsp;3,1&nbsp;млн.<br /> {{flagicon|Расія}} [[Расія]]:&nbsp;2,500&nbsp;млн.<ref>Па даных [[Нацыянальны склад насельніцтва Расіі ў 2002 годзе|Усерасійскага перапісу насельніцтва 2002 года]]</ref><br /> {{flagicon|Францыя}} [[Францыя]]: 900,000<ref name="ed">The [http://www.e4d.org/about.htm Education for Development Institute] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120110153913/http://www.e4d.org/about.htm |date=10 студзеня 2012 }} maintains [http://www.3noor.org/ an extensive site about Armenia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120112052514/http://www.3noor.org/ |date=12 студзеня 2012 }} that includes information about the [http://www.3noor.org/nnp00/armwmap.html Armenian diaspora in various countries] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110414223340/http://www.3noor.org/nnp00/armwmap.html |date=14 красавіка 2011 }}. Their numbers generally agree with other sources when those are available; where we don’t have a more authoritative source, we are following their numbers.</ref><ref>{{cite web | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6043730.stm|title=French in Armenia 'genocide' row|accessdate=2007-04-21}}</ref> {{flagicon|Іран}} [[Іран]]: 500,000<ref>The [http://i-cias.com/e.o/iran_4.htm Encyclopedia of the Orient] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303231634/http://i-cias.com/e.o/iran_4.htm |date=3 сакавіка 2016 }} states that there are 500,000 ethnic Armenians living in Iran.</ref> {{flagicon|ЗША}} [[ЗША]]: 1500,000 (2000 census)<ref name="euro">[http://www.euroamericans.net/euroamericans.net/armenian%20census.htm EuroAmerican.net] presents official data from the 2000 U.S. Census (including state-by-state data), which states that there are 385,488 people of Armenian ancestry currently living in the United States. [http://www12.statcan.ca/english/census01/products/highlight/ETO/Table1.cfm?Lang=E&T=501&GV=1&GID=0 The 2001 Canadian Census] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130409060848/http://www12.statcan.ca/english/census01/products/highlight/ETO/Table1.cfm?Lang=E&T=501&GV=1&GID=0 |date=9 красавіка 2013 }} determined that there are 40,505 persons of Armenian ancestry currently living in Canada. However, these are liable to be low numbers, since people of mixed ancestry, very common in North America tend to be under-counted. The Armenian Embassy in Canada estimates 1 million ethnic Armenians in the U.S. and 100,000 in Canada. The Armenian Church of America makes [http://www.armenianchurch.org/heritage/history/america.html a similar estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304183925/http://euroamericans.net/euroamericans.net/armenian%20census.htm |date=4 сакавіка 2016 }}. By all accounts, over half of the Armenians in the United States live in California.</ref> {{flagicon|Грузія}} [[Грузія]]: 248,900 (2004 census)<ref>Georgia: ''[http://www.statistics.ge/index_eng.htm The State Department for Statistics of Georgia]'': 248,900 represents 5.7 % ethnic Armenians in an estimated national population of 4,371,500 (The Official data of 2002). ''[[The World Factbook]]'': 267,000 represents 5.7 % ethnic Armenians in an estimated national population of 4,693,892 (July 2004 est.). [http://www.nationmaster.com/country/gg/People Nationmaster.com: Georgia]: 400,000 represents 8.1 % ethnic Armenians in an estimated national population of 4,934,413 (The Official data of 1989).</ref> {{flagicon|Сірыя}} [[Сірыя]]: 190,000<ref>The [http://i-cias.com/e.o/syria_4.htm Encyclopedia of the Orient] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110510235956/http://i-cias.com/e.o/syria_4.htm |date=10 мая 2011 }} states that 160,000 Apostolic Armenians and 30,000 Catholic Armenians live in Syria. That number together makes up 190,000.</ref> {{flagicon|Ліван}} [[Ліван]]: 140,000<ref>The [http://i-cias.com/e.o/lebanon_4.htm Encyclopedia of the Orient] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180929103304/http://i-cias.com/e.o/lebanon_4.htm |date=29 верасня 2018 }} states that 120,000 Apostolic Armenians and 20,000 Catholic Armenians live in Lebanon. That number together makes up 140,000.</ref> {{flagicon|Аргенціна}} [[Аргенціна]]: 130,000<ref>There are 130,000 Armenians living in Argentina according to [http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html Armeniandiaspora.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080327062045/http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html |date=27 сакавіка 2008 }}.</ref> {{flagicon|Украіна}} [[Украіна]]: 99,894 (2001 census)<ref>The [http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality 2001 census Ukrainian census held in 2001] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041031064500/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality |date=31 кастрычніка 2004 }} recorded 99,894 Armenians.</ref> {{flagicon|Польшча}} [[Польшча]]: 92,000 <ref>There are 92,000 Armenians living in Poland according to [http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html Armeniandiaspora.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080327062045/http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html |date=27 сакавіка 2008 }}.</ref> {{flagicon|Турцыя}} [[Турцыя]]: ад 40,000 да 70,000 (без [[хемшылы|хемшылаў]]) <ref>{{cite web |last=Turay |first=Anna |title=Tarihte Ermeniler |publisher=[http://www.bolsohays.com Bolsohays:Istanbul Armenians] |url=http://www.bolsohays.com/webac.asp?referans=1 |accessdate=2007-01-04}}</ref> {{flagicon|Іарданія}} [[Іарданія]]: 70,000<ref>The [http://i-cias.com/e.o/jordan_4.htm Encyclopedia of the Orient] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171222220121/http://i-cias.com/e.o/jordan_4.htm |date=22 снежня 2017 }} states that 70,000 Armenians live in Jordan.</ref> {{flagicon|Узбекістан}} [[Узбекістан]]: 70,000<ref>There are 70,000 Armenians living in Uzbekistan according to [http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html Armeniandiaspora.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080327062045/http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html |date=27 сакавіка 2008 }}.</ref> {{flagicon|Германія}} [[Германія]]: 42,000<ref>There are 42,000 Armenians living in Germany according to [http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html Armeniandiaspora.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080327062045/http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html |date=27 сакавіка 2008 }}.</ref> {{flagicon|Канада}} [[Канада]]: 40,505 (2001 census)<ref name="euro"/> {{flagicon|Бразілія}} [[Бразілія]]: 40,000<ref>There are 40,000 Armenians living in Brazil according to [http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html Armeniandiaspora.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080327062045/http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html |date=27 сакавіка 2008 }}.</ref> {{flagicon|Грэцыя}} [[Грэцыя]]: 35,000<ref>The [http://www.armenians.gr/english/index1024_en.html Armenian-Greek Community website] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060721004846/http://www.armenians.gr/english/index1024_en.html |date=21 ліпеня 2006 }} estimates 35,000.</ref> {{flagicon|Аўстралія}} [[Аўстралія]]: 45,000<ref>There are 45,000 Armenians living in Australia according to [http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html Armeniandiaspora.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080327062045/http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html |date=27 сакавіка 2008 }}.</ref> {{flagicon|Туркменістан}} [[Туркменістан]]: 30,000<ref>[http://www.irinnews.org/report.asp?ReportID=40929&SelectRegion=Central_Asia Turkmenistan: Focus on Armenian migrants]</ref> {{flagicon|Балгарыя}} [[Балгарыя]]: 30,000<ref>There are 30,000 Armenians living in Bulgaria according to [http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html Armeniandiaspora.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080327062045/http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html |date=27 сакавіка 2008 }}.</ref> {{flagicon|Беларусь}} [[Беларусь]]: 25,000<ref>There are 25,000 Armenians living in Belarus according to [http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html Armeniandiaspora.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080327062045/http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html |date=27 сакавіка 2008 }}.</ref> {{flagicon|Казахстан}} [[Казахстан]]: 25,000<ref>There are 25,000 Armenians living in Kazakhstan according to [http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html Armeniandiaspora.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080327062045/http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html |date=27 сакавіка 2008 }}.</ref> {{flagicon|Ізраіль}} [[Ізраіль]]: 20,000<ref>[http://www.elections-ices.org/russian/publications/publication:38/ Аляксандр Цинкер: «Нашы краіны павінны быць натуральнымі саюзнікамі». ("Нояў Каўчэг" №8 8.05.2006, Ерэван). Інтэрв'ю з А.Цинкером] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080303161522/http://www.elections-ices.org/russian/publications/publication:38/ |date=3 сакавіка 2008 }}.</ref> {{flagicon|Ірак}} [[Ірак]]: 20,000<ref>There are 20,000 Armenians living in Iraq according to [http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html Armeniandiaspora.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080327062045/http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html |date=27 сакавіка 2008 }}</ref><ref>[http://www.rferl.org/featuresarticle/2004/07/7b67bf96-cddf-4073-bf0f-f03c2475846c.html Radio Free Europe]</ref> {{flagicon|Уругвай}} [[Уругвай]]: 19,000<ref>There are 19,000 Armenians living in Uruguay according to [http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html Armeniandiaspora.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080327062045/http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html |date=27 сакавіка 2008 }}.</ref> {{flagicon|Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія]]: 18,001<ref>There are 18,001 Armenians living in the United Kingdom according to [http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html Armeniandiaspora.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080327062045/http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html |date=27 сакавіка 2008 }}.</ref> {{flagicon|Венгрыя}} [[Венгрыя]]: 15,000<ref>[http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/europe/hongriegeneral.htm Demographic information of Hungary] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121107105958/http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/europe/hongriegeneral.htm |date=7 лістапада 2012 }}.</ref> {{flagicon|Бельгія}} [[Бельгія]]: 10,000<ref>There are 10,000 Armenians living in the Belgium according to [http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html Armeniandiaspora.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080327062045/http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html |date=27 сакавіка 2008 }}.</ref> {{flagicon|Чэхія}} [[Чэхія]]: 10,000<ref>There are 10,000 Armenians living in the Czech Republic according to [http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html Armeniandiaspora.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080327062045/http://www.armeniadiaspora.com/followup/population.html |date=27 сакавіка 2008 }}.</ref> |langs=[[Армянская мова]] |rels= [[Хрысціянства]] ([[Армянская апостальская царква]])<br /> |related= [[Грэкі]], [[грузіны]], [[албанцы]] }} {{Гісторыя Арменіі|articles}} '''Армя́не''' — народ, які размаўляе на [[Армянская мова|армянскай мове]], якая належыць да [[Індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскай моўнай сям’і]]. Мае шмат дыяспар па ўсім свеце, у т.л. у Беларусі (гл. [[Армяне Беларусі]]). == Этымалогія == Саманазва армян — Հայ (hay), па здагадках, пайшла ад назвы народа — [[хаяса]]. Краіна Хаяса і народ хаясы згадваюцца на глінянай хетскай табліцы, якая адносіцца да другога тысячагоддзя да нашай эры, яна была знойдзена пры раскопках сталіцы хетскай дзяржавы — [[Хатушаш]]. Назва краіны ''Армінія'', у якой пражывалі ''арміны'', сустракаецца ўпершыню ў Бехістунскім надпісе персідскага цара [[Дарый I|Дарыя I]], у [[522 да н.э.]] Існуе таксама гістарычны надпіс, які называе рэгіён Армянскага нагор’я Арменіяй, [[Шумер]]скага Нарам-Суена, датаваны [[2260 да н.э.]], на тысячу гадоў апераджаючы першае згадванне Урарту<ref>«Armenian origins: An overview of ancient and modern sources and theories», by Thomas J. Samuelian, Iravunq, 2000, 34 p., ASIN: B0006E8NC26; p. 14. http://www.arak29.am/PDF_PPT/origins_2004.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170117165534/http://www.arak29.am/PDF_PPT/origins_2004.pdf |date=17 студзеня 2017 }}</ref>. [[Герадот]] ([[6 стагоддзе да н.э.|V ст. да.н.э.]]) называе іх ''арменамі''. Аб Арменіі і побыце армян гэтага ж перыяду важныя звесткі паведамляе [[Ксенафонт]]. == Народныя сімвалы == * [[Арэвахач]] == Вядомыя армяне == * [[Фрунзэ Мкртчан]] — кінаакцёр, рэжысёр * [[Серж Танкян]] — армяна-амерыканскі музыка, сузаснавальнік гурта [[System of a Down]] == Гл. таксама == * [[Армянская музыка]] == Зноскі == {{reflist|2}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Армяне| ]] [[Катэгорыя:Народы Арменіі]] [[Катэгорыя:Народы Азербайджана]] [[Катэгорыя:Народы Турцыі]] [[Катэгорыя:Народы Лівана]] [[Катэгорыя:Народы Сірыі]] [[Катэгорыя:Народы Ірана]] 1j85w3zwnnlncxnuk1jisejy220y4rm Тэмза 0 27771 5133568 4461884 2026-04-29T07:34:28Z Rymchonak 22863 5133568 wikitext text/x-wiki {{Рака |Назва = Тэмза |Нацыянальная назва = en/Thames |Выява = River.thames.viewfromtowerbridge.london.arp.jpg |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = |Даўжыня = 334 |Плошча вадазбору = 15300 |Расход вады = 65,8 |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытока = |Вышыня вытока = 110 |Каардынаты вытока = |Вусце = [[Паўночнае мора]] |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = 0 |Каардынаты вусця = |Ухіл ракі = |Басейн = |Карта = |Подпіс карты = |Краіна = |Рэгіён = |Раён = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} [[Image:London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|thumb|250px|Тэмза ў Лондане]] '''Тэмза''' ({{lang-en|Thames}}) — рака на поўдні [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Даўжыня 334 км, плошча басейна 15,3 тыс. км². Бярэ пачатак на ўзвышшы [[Катсуолд]], працякае праз [[Лондан]], упадае ў [[Паўночнае мора]], утвараючы [[эстуарый]]. Шырыня ракі ў межах Лондана 200—250 м, шырыня эстуарыя ад 650 м (блізу ўсходняй ускраіны Лондана) да 16 км (блізу вусця). Жыўленне дажджавое. Сярэдні расход вады ў нізоўях 260 м³/сек, максімальны ўзімку. Прытокі: [[Лі (прыток Тэмзы)|Лі]], [[Брэнт (рака)|Брэнт]]. == Спасылкі == {{commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэкі Англіі]] [[Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Паўночнае мора]] [[Катэгорыя:Геаграфія Лондана]] [[Катэгорыя:Тэмза| ]] cmd2gbx47h52qsus7anhvgzeyixnd12 5133574 5133568 2026-04-29T09:16:39Z Rymchonak 22863 5133574 wikitext text/x-wiki {{Рака |Назва = Тэмза |Нацыянальная назва = en/Thames |Выява = River.thames.viewfromtowerbridge.london.arp.jpg |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = |Даўжыня = 334 |Плошча вадазбору = 15300 |Расход вады = 65,8 |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытока = |Вышыня вытока = 110 |Каардынаты вытока = |Вусце = [[Паўночнае мора]] |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = 0 |Каардынаты вусця = |Ухіл ракі = |Басейн = |Карта = |Подпіс карты = |Краіна = |Рэгіён = |Раён = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} [[Image:London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|thumb|250px|Тэмза ў Лондане]] '''Тэмза''' ({{lang-en|Thames}}) — рака на поўдні [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Даўжыня 334 км, плошча басейна 15,3 тыс. км². Бярэ пачатак на ўзвышшы [[Котсуалд-Хілс]], працякае праз [[Лондан]], упадае ў [[Паўночнае мора]], утвараючы [[эстуарый]]. Шырыня ракі ў межах Лондана 200—250 м, шырыня эстуарыя ад 650 м (блізу ўсходняй ускраіны Лондана) да 16 км (блізу вусця). Жыўленне дажджавое. Сярэдні расход вады ў нізоўях 260 м³/сек, максімальны ўзімку. Прытокі: [[Лі (прыток Тэмзы)|Лі]], [[Брэнт (рака)|Брэнт]]. == Спасылкі == {{commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэкі Англіі]] [[Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Паўночнае мора]] [[Катэгорыя:Геаграфія Лондана]] [[Катэгорыя:Тэмза| ]] dqqx7hxdbblrtwf7qaed72oe0bjis53 Кузьма Юр’евіч Цярэшчанка 0 29526 5133391 4591141 2026-04-28T17:22:19Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5133391 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Цярэшчанка}} {{ДД}} '''Кузьма Юр’евіч Цярэшчанка''' ('''Тэрэшчанка'''; [[кастрычнік]] [[1888]], в. Замосцішча, [[Рослаўскі павет]], {{МН|Смаленская губерня|ў Смаленскай губерні}} — {{ДС|12|3|1922}}) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. == Біяграфія == Скончыў [[Пскоўская каморніцкая школа|Пскоўскую каморніцкую школу]] (1906), [[Маскоўскі сельскагаспадарчы інстытут]] (1912). 3 1906 года прыхільнік партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў. У час вучобы ў Маскве актыўны ўдзельнік беларускага студэнцкага гуртка. 3 пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] у дзеючай арміі. У [[1917]] годзе старшыня [[Пскоўская беларуская рада|Пскоўскай беларускай рады]], дэлегат [[З'езд беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту|з’езда беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту]] ў [[Віцебск]]у і [[Першы Усебеларускі з’езд|Усебеларускага з’езда]] ў Мінску. З [[1918]] г. член [[Віленская беларуская рада|Віленскай беларускай рады]], адзін з арганізатараў [[Беларускі нацыянальны камітэт (Гродна)|Гродзенскага Беларускага нацыянальнага камітэта]]. Прымаў удзел у арганізацыі [[Беларуская партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў|партыі беларускіх эсэраў]] на [[Гродзенская губерня|Гродзеншчыне]], падтрымліваў сувязі з [[бальшавікі|бальшавікамі]]. У студзені — лютым 1919 г. камісар Міністэрства беларускіх спраў Літоўскай тарыбы ў [[Беласток]]у, [[Гродна|Гродне]]. 3 лютага [[1919]] года прызначаны [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевічам]] на пасаду міністра ўнутраных спраў [[БНР]]. Удзельнік клуба «Беларуская хатка» ў Гродне, адзін з ініцыятараў склікання [[Беларускі з’езд Віленшчыны і Гродзеншчыны|Беларускага з’езда Віленшчыны і Гродзеншчыны]] летам 1919 г. З восені 1919 г. старшыня [[ЧБНК|Часовага Беларускага нацыянальнага камітэта]] ў [[Мінск]]у, адзін з кіраўнікоў [[Цэнтральны беларускі саюз сельскай гаспадаркі|Цэнтральнага Беларускага саюза сельскай гаспадаркі]]. Член [[Найвышэйшая рада БНР|Найвышэйшай Рады БНР]]. У другой палове [[1920]] года знаходзіўся ў [[Варшава|Варшаве]] і заходніх паветах [[Беларусь|Беларусі]]. У лістападзе 1920 г. падпісаў План-канспект нарады («Слуцкая акцыя») некаторых беларускіх сацыялістаў з прадстаўнікамі мясцовых землеўласнікаў па абмеркаванні сумесных дзеянняў супраць [[Бальшавікі|бальшавікоў]], асноўныя палажэнні якога былі: вызваленне Беларусі і дасягненне яе незалежнасці; незалежнасць Беларусі здабываецца шляхам федэрацыі з Польшчай праз больш цесную яе сувязь з [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвой]]; надзея толькі на ўласныя сілы, сілы краю, а значыць — палітыка праводзіцца ў духу выканання ўсіх пастулатаў насельніцтва; унутраныя непаразуменні паміж палітыкамі і іншымі слаямі насельніцтва павінны быць выключаны; нацыянальная роўнасць; дзяржаўнасць несумненна беларуская; апора на мясцовыя самаўрады; узбройванне ўсяго насельніцтва Беларусі і прыём у рэгулярнае беларускае войска добраахвотнікаў з Польшчы; радыкальная зямельная рэформа і яе рэкламаванне; пазбяганне рэквізіцый; дапамога ў забеспячэнні харчаваннем; законны ўрад, створаны Найвышэйшай Радай, — склад ураду: 50% беларусаў, 40% палякаў і 10% яўрэяў. Такі нацыянальны склад ураду і ўся сітуацыя — каб атрымаць гарантыі дапамогі ад Польшчы; апора на [[Польшча|Польшчу]], [[Сярэдняя Літва|Сярэднюю Літву]] і [[Францыя|Францыю]] — каб змагацца з бальшавікамі. Сярод іншых падпісантаў плана-канспекта былі: [[Альгерд Гардзялкоўскі]], [[Раман Аляксандравіч Скірмунт]], [[Ігнат Антонавіч Парэмбскі]], Абязерскі, [[Павел Якаўлевіч Жаўрыд]], [[Андрэй Паўлавіч Якубецкі]], Ражноўскі, [[Чэслаў Урбанавіч Крупскі]], [[Лявон Іванавіч Дубейкаўскі]], [[Аркадзь Антонавіч Смоліч]], [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка]], [[Сяргей Іосіфавіч Баран]]<ref>[https://www.belhistory.eu/wp-content/themes/ah/library/slucky_zbrojny_chyn.pdf Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах]... С. 325—326.</ref>. Запланаваныя намеры не ажыццявіліся, а таксама правалілася вярбовачная кампанія [[Беларуская вайсковая камісія|Беларускай вайсковай камісіі]] (БВК) на Гарадзеншчыне ў склад беларускіх збройных аддзелаў<ref>[https://www.belhistory.eu/wp-content/themes/ah/library/slucky_zbrojny_chyn.pdf Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах]... С. 17.</ref>. З [[1921]] г. у [[Вільня|Вільні]], удзельнічаў у арганізацыі [[Саюз сельскай гаспадаркі Віленскага краю|Саюза сельскай гаспадаркі Віленскага краю]]. У пачатку [[1922]] г. пераехаў у [[БССР|Савецкую Беларусь]], працаваў на адказных пасадах у Цэнтральным Беларускім саюзе сельскай гаспадаркі. Памёр пры загадкавых абставінах, паводле афіцыйных звестак — ад [[разрыў сэрца|разрыву сэрца]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Gierowska-Kałłaur J. |загаловак=„Białorusini” czy „Moskale”? Ludność miejscowa Białej Rusi w świetle raportów emisariuszy Straży Kresowej Okręgu Brzesko-Grodzieńskiego |выданне=Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej |год=2013 |том=XLVIII |старонкі=75—93 |ref=Gierowska-Kałłaur}} * ''Ляхоўскі У.'', ''[[А. Чарнякевіч|Чарнякевіч А.]]'' Кузьма Цярэшчанка // ARCHE Пачатак.&nbsp;— 2011.&nbsp;— №&nbsp;11.&nbsp;— С. 23—64. * {{h|Міхалюк|2015| {{крыніцы/Беларуская Народная Рэспубліка 1918—1920 гг.: ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці|ref=Міхалюк}} }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Цярэшчанка Кузьма Юр'евіч}} [[Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў БНР]] soldebrg944g4t8n22atjqnn94j3gfb 5133392 5133391 2026-04-28T17:22:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Біяграфія */ 5133392 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Цярэшчанка}} {{ДД}} '''Кузьма Юр’евіч Цярэшчанка''' ('''Тэрэшчанка'''; [[кастрычнік]] [[1888]], в. Замосцішча, [[Рослаўскі павет]], {{МН|Смаленская губерня|ў Смаленскай губерні}} — {{ДС|12|3|1922}}) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. == Біяграфія == Скончыў [[Пскоўская каморніцкая школа|Пскоўскую каморніцкую школу]] (1906), [[Маскоўскі сельскагаспадарчы інстытут]] (1912). 3 1906 года прыхільнік партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў. У час вучобы ў Маскве актыўны ўдзельнік беларускага студэнцкага гуртка. 3 пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] у дзеючай арміі. У [[1917]] годзе старшыня [[Пскоўская беларуская рада|Пскоўскай беларускай рады]], дэлегат [[З'езд беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту|з’езда беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту]] ў [[Віцебск]]у і [[Першы Усебеларускі з’езд|Усебеларускага з’езда]] ў Мінску. З [[1918]]&nbsp;г. член [[Віленская беларуская рада|Віленскай беларускай рады]], адзін з арганізатараў [[Беларускі нацыянальны камітэт (Гродна)|Гродзенскага Беларускага нацыянальнага камітэта]]. Прымаў удзел у арганізацыі [[Беларуская партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў|партыі беларускіх эсэраў]] на [[Гродзенская губерня|Гродзеншчыне]], падтрымліваў сувязі з [[бальшавікі|бальшавікамі]]. У студзені&nbsp;— лютым 1919&nbsp;г. камісар Міністэрства беларускіх спраў Літоўскай тарыбы ў [[Беласток]]у, [[Гродна|Гродне]]. 3 лютага [[1919]] года прызначаны [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевічам]] на пасаду міністра ўнутраных спраў [[БНР]]. У гэты перыяд, з'яўляючыся адным з ключавых дзеячаў БНР на Гарадзеншчыне, К.&nbsp;Цярэшчанка адначасова вёў падрыўную дзейнасць на карысць бальшавікоў. Ён усталяваў кантакт з віленскім бальшавіцкім дзеячам інжынерам Клышам (пс. «Карліб») і атрымліваў інструкцыі ад [[Аляксандр Фёдаравіч Мяснікоў|А.&nbsp;Мяснікова]], старшыні ўрада [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]{{sfn|Міхалюк|2015|с=326}}. Яго тактыка заключалася ў стварэнні Беларускіх сялянскіх рад на ўзор савецкіх, якія фармальна падпарадкоўваліся ўраду БНР, але ў крытычны момант павінны былі перайсці на бок бальшавікоў{{sfn|Міхалюк|2015|с=325, 327}}. Пры гэтым польскія эмісары са [[Стража Крэсова|«Стражы Крэсовай»]] адзначалі яго сярод «трох шчырых беларусаў» разам з Баляславам Квяцінскім і [[Казімір Цвірка-Гадыцкі|Казімірам Цвіркам-Гадыцкім]]{{sfn|Gierowska-Kałłaur|2013|с=91}}. У якасці міністра ўнутраных спраў К.&nbsp;Цярэшчанка прыняў рашэнне аб арышце Казіміра Цвіркі-Гадыцкага, што пазней стала адным з пунктаў унутранага канфлікту ва ўрадзе БНР{{sfn|Gierowska-Kałłaur|2013|с=92}}. Удзельнік клуба «Беларуская хатка» ў Гродне, адзін з ініцыятараў склікання [[Беларускі з’езд Віленшчыны і Гродзеншчыны|Беларускага з’езда Віленшчыны і Гродзеншчыны]] летам 1919&nbsp;г. З восені 1919&nbsp;г. старшыня [[Часовы беларускі нацыянальны камітэт|Часовага Беларускага нацыянальнага камітэта]] ў [[Мінск]]у, адзін з кіраўнікоў [[Цэнтральны беларускі саюз сельскай гаспадаркі|Цэнтральнага Беларускага саюза сельскай гаспадаркі]]. Член [[Найвышэйшая рада БНР|Найвышэйшай Рады БНР]]. Яго падвойная гульня была ў выніку выкрытая, што стала адной з прычын глыбокага крызісу ва ўрадзе А.&nbsp;Луцкевіча і канфлікту паміж «берлінскай» і «варшаўскай» групамі дзеячоў БНР увосень 1919 года{{sfn|Міхалюк|2015|с=412}}. У другой палове [[1920]] года знаходзіўся ў [[Варшава|Варшаве]] і заходніх паветах [[Беларусь|Беларусі]]. У лістападзе 1920 г. падпісаў План-канспект нарады («Слуцкая акцыя») некаторых беларускіх сацыялістаў з прадстаўнікамі мясцовых землеўласнікаў па абмеркаванні сумесных дзеянняў супраць бальшавікоў, асноўныя палажэнні якога былі: вызваленне Беларусі і дасягненне яе незалежнасці; незалежнасць Беларусі здабываецца шляхам федэрацыі з Польшчай праз больш цесную яе сувязь з [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвой]]; надзея толькі на ўласныя сілы, сілы краю, а значыць — палітыка праводзіцца ў духу выканання ўсіх пастулатаў насельніцтва; унутраныя непаразуменні паміж палітыкамі і іншымі слаямі насельніцтва павінны быць выключаны; нацыянальная роўнасць; дзяржаўнасць несумненна беларуская; апора на мясцовыя самаўрады; узбройванне ўсяго насельніцтва Беларусі і прыём у рэгулярнае беларускае войска добраахвотнікаў з Польшчы; радыкальная зямельная рэформа і яе рэкламаванне; пазбяганне рэквізіцый; дапамога ў забеспячэнні харчаваннем; законны ўрад, створаны Найвышэйшай Радай, — склад ураду: 50% беларусаў, 40% палякаў і 10% яўрэяў. Такі нацыянальны склад ураду і ўся сітуацыя — каб атрымаць гарантыі дапамогі ад Польшчы; апора на [[Польшча|Польшчу]], [[Сярэдняя Літва|Сярэднюю Літву]] і [[Францыя|Францыю]] — каб змагацца з бальшавікамі. Сярод іншых падпісантаў плана-канспекта былі: [[Альгерд Гардзялкоўскі]], [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Раман Скірмунт]], [[Ігнат Антонавіч Парэмбскі]], Абязерскі, [[Павел Якаўлевіч Жаўрыд]], [[Андрэй Паўлавіч Якубецкі]], Ражноўскі, [[Чэслаў Урбанавіч Крупскі]], [[Лявон Іванавіч Дубейкаўскі]], [[Аркадзь Антонавіч Смоліч]], [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка]], [[Сяргей Іосіфавіч Баран]]<ref>[https://www.belhistory.eu/wp-content/themes/ah/library/slucky_zbrojny_chyn.pdf Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах]... С. 325—326.</ref>. Запланаваныя намеры не ажыццявіліся, а таксама правалілася вярбовачная кампанія [[Беларуская вайсковая камісія|Беларускай вайсковай камісіі]] (БВК) на Гарадзеншчыне ў склад беларускіх збройных аддзелаў<ref>[https://www.belhistory.eu/wp-content/themes/ah/library/slucky_zbrojny_chyn.pdf Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах]... С. 17.</ref>. З [[1921]]&nbsp;г. у [[Вільня|Вільні]], удзельнічаў у арганізацыі [[Саюз сельскай гаспадаркі Віленскага краю|Саюза сельскай гаспадаркі Віленскага краю]]. У пачатку [[1922]]&nbsp;г. пераехаў у [[БССР|Савецкую Беларусь]], працаваў на адказных пасадах у Цэнтральным Беларускім саюзе сельскай гаспадаркі. Памёр пры загадкавых абставінах, паводле афіцыйных звестак&nbsp;— ад [[разрыў сэрца|разрыву сэрца]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Gierowska-Kałłaur J. |загаловак=„Białorusini” czy „Moskale”? Ludność miejscowa Białej Rusi w świetle raportów emisariuszy Straży Kresowej Okręgu Brzesko-Grodzieńskiego |выданне=Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej |год=2013 |том=XLVIII |старонкі=75—93 |ref=Gierowska-Kałłaur}} * ''Ляхоўскі У.'', ''[[А. Чарнякевіч|Чарнякевіч А.]]'' Кузьма Цярэшчанка // ARCHE Пачатак.&nbsp;— 2011.&nbsp;— №&nbsp;11.&nbsp;— С. 23—64. * {{h|Міхалюк|2015| {{крыніцы/Беларуская Народная Рэспубліка 1918—1920 гг.: ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці|ref=Міхалюк}} }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Цярэшчанка Кузьма Юр'евіч}} [[Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў БНР]] l7sy2ag0atwua3q4jvko9mhuv5rq1uj 5133394 5133392 2026-04-28T17:24:31Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Біяграфія */ 5133394 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Цярэшчанка}} {{ДД}} '''Кузьма Юр’евіч Цярэшчанка''' ('''Тэрэшчанка'''; [[кастрычнік]] [[1888]], в. Замосцішча, [[Рослаўскі павет]], {{МН|Смаленская губерня|ў Смаленскай губерні}} — {{ДС|12|3|1922}}) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. == Біяграфія == Скончыў [[Пскоўская каморніцкая школа|Пскоўскую каморніцкую школу]] (1906), [[Маскоўскі сельскагаспадарчы інстытут]] (1912). 3 1906 года прыхільнік партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў. У час вучобы ў Маскве актыўны ўдзельнік беларускага студэнцкага гуртка. 3 пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] у дзеючай арміі. У [[1917]] годзе старшыня [[Пскоўская беларуская рада|Пскоўскай беларускай рады]], дэлегат [[З'езд беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту|з’езда беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту]] ў [[Віцебск]]у і [[Першы Усебеларускі з’езд|Усебеларускага з’езда]] ў Мінску. З [[1918]]&nbsp;г. член [[Віленская беларуская рада|Віленскай беларускай рады]], адзін з арганізатараў [[Беларускі нацыянальны камітэт (Гродна)|Гродзенскага Беларускага нацыянальнага камітэта]]. Прымаў удзел у арганізацыі [[Беларуская партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў|партыі беларускіх эсэраў]] на [[Гродзенская губерня|Гродзеншчыне]], падтрымліваў сувязі з [[бальшавікі|бальшавікамі]]. У студзені&nbsp;— лютым 1919&nbsp;г. камісар Міністэрства беларускіх спраў Літоўскай тарыбы ў [[Беласток]]у, [[Гродна|Гродне]]. 3 лютага [[1919]] года прызначаны [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевічам]] на пасаду міністра ўнутраных спраў [[БНР]]. У гэты перыяд, з'яўляючыся адным з ключавых дзеячаў БНР на Гарадзеншчыне, К.&nbsp;Цярэшчанка адначасова вёў падрыўную дзейнасць на карысць бальшавікоў. Ён усталяваў кантакт з віленскім бальшавіцкім дзеячам інжынерам Клышам (пс. «Карліб») і атрымліваў інструкцыі ад [[Аляксандр Фёдаравіч Мяснікоў|А.&nbsp;Мяснікова]], старшыні ўрада [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]{{sfn|Міхалюк|2015|с=326}}. Яго тактыка заключалася ў стварэнні Беларускіх сялянскіх рад на ўзор савецкіх, якія фармальна падпарадкоўваліся ўраду БНР, але ў крытычны момант павінны былі перайсці на бок бальшавікоў{{sfn|Міхалюк|2015|с=325, 327}}. Пры гэтым польскія эмісары са [[Стража Крэсова|«Стражы Крэсовай»]] адзначалі яго сярод «трох шчырых беларусаў» разам з [[Баляслаў Квяцінскі|Баляславам Квяцінскім]] і [[Казімір Цвірка-Гадыцкі|Казімірам Цвіркам-Гадыцкім]]{{sfn|Gierowska-Kałłaur|2013|с=91}}. У якасці міністра ўнутраных спраў К.&nbsp;Цярэшчанка прыняў рашэнне аб арышце Казіміра Цвіркі-Гадыцкага, што пазней стала адным з пунктаў унутранага канфлікту ва ўрадзе БНР{{sfn|Gierowska-Kałłaur|2013|с=92}}. Удзельнік клуба «Беларуская хатка» ў Гродне, адзін з ініцыятараў склікання [[Беларускі з’езд Віленшчыны і Гродзеншчыны|Беларускага з’езда Віленшчыны і Гродзеншчыны]] летам 1919&nbsp;г. З восені 1919&nbsp;г. старшыня [[Часовы беларускі нацыянальны камітэт|Часовага Беларускага нацыянальнага камітэта]] ў [[Мінск]]у, адзін з кіраўнікоў [[Цэнтральны беларускі саюз сельскай гаспадаркі|Цэнтральнага Беларускага саюза сельскай гаспадаркі]]. Член [[Найвышэйшая рада БНР|Найвышэйшай Рады БНР]]. Яго падвойная гульня была ў выніку выкрытая, што стала адной з прычын глыбокага крызісу ва ўрадзе А.&nbsp;Луцкевіча і канфлікту паміж «берлінскай» і «варшаўскай» групамі дзеячоў БНР увосень 1919 года{{sfn|Міхалюк|2015|с=412}}. У другой палове [[1920]] года знаходзіўся ў [[Варшава|Варшаве]] і заходніх паветах [[Беларусь|Беларусі]]. У лістападзе 1920 г. падпісаў План-канспект нарады («Слуцкая акцыя») некаторых беларускіх сацыялістаў з прадстаўнікамі мясцовых землеўласнікаў па абмеркаванні сумесных дзеянняў супраць бальшавікоў, асноўныя палажэнні якога былі: вызваленне Беларусі і дасягненне яе незалежнасці; незалежнасць Беларусі здабываецца шляхам федэрацыі з Польшчай праз больш цесную яе сувязь з [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвой]]; надзея толькі на ўласныя сілы, сілы краю, а значыць — палітыка праводзіцца ў духу выканання ўсіх пастулатаў насельніцтва; унутраныя непаразуменні паміж палітыкамі і іншымі слаямі насельніцтва павінны быць выключаны; нацыянальная роўнасць; дзяржаўнасць несумненна беларуская; апора на мясцовыя самаўрады; узбройванне ўсяго насельніцтва Беларусі і прыём у рэгулярнае беларускае войска добраахвотнікаў з Польшчы; радыкальная зямельная рэформа і яе рэкламаванне; пазбяганне рэквізіцый; дапамога ў забеспячэнні харчаваннем; законны ўрад, створаны Найвышэйшай Радай, — склад ураду: 50% беларусаў, 40% палякаў і 10% яўрэяў. Такі нацыянальны склад ураду і ўся сітуацыя — каб атрымаць гарантыі дапамогі ад Польшчы; апора на [[Польшча|Польшчу]], [[Сярэдняя Літва|Сярэднюю Літву]] і [[Францыя|Францыю]] — каб змагацца з бальшавікамі. Сярод іншых падпісантаў плана-канспекта былі: [[Альгерд Гардзялкоўскі]], [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Раман Скірмунт]], [[Ігнат Антонавіч Парэмбскі]], Абязерскі, [[Павел Якаўлевіч Жаўрыд]], [[Андрэй Паўлавіч Якубецкі]], Ражноўскі, [[Чэслаў Урбанавіч Крупскі]], [[Лявон Іванавіч Дубейкаўскі]], [[Аркадзь Антонавіч Смоліч]], [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка]], [[Сяргей Іосіфавіч Баран]]<ref>[https://www.belhistory.eu/wp-content/themes/ah/library/slucky_zbrojny_chyn.pdf Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах]... С. 325—326.</ref>. Запланаваныя намеры не ажыццявіліся, а таксама правалілася вярбовачная кампанія [[Беларуская вайсковая камісія|Беларускай вайсковай камісіі]] (БВК) на Гарадзеншчыне ў склад беларускіх збройных аддзелаў<ref>[https://www.belhistory.eu/wp-content/themes/ah/library/slucky_zbrojny_chyn.pdf Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах]... С. 17.</ref>. З [[1921]]&nbsp;г. у [[Вільня|Вільні]], удзельнічаў у арганізацыі [[Саюз сельскай гаспадаркі Віленскага краю|Саюза сельскай гаспадаркі Віленскага краю]]. У пачатку [[1922]]&nbsp;г. пераехаў у [[БССР|Савецкую Беларусь]], працаваў на адказных пасадах у Цэнтральным Беларускім саюзе сельскай гаспадаркі. Памёр пры загадкавых абставінах, паводле афіцыйных звестак&nbsp;— ад [[разрыў сэрца|разрыву сэрца]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Gierowska-Kałłaur J. |загаловак=„Białorusini” czy „Moskale”? Ludność miejscowa Białej Rusi w świetle raportów emisariuszy Straży Kresowej Okręgu Brzesko-Grodzieńskiego |выданне=Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej |год=2013 |том=XLVIII |старонкі=75—93 |ref=Gierowska-Kałłaur}} * ''Ляхоўскі У.'', ''[[А. Чарнякевіч|Чарнякевіч А.]]'' Кузьма Цярэшчанка // ARCHE Пачатак.&nbsp;— 2011.&nbsp;— №&nbsp;11.&nbsp;— С. 23—64. * {{h|Міхалюк|2015| {{крыніцы/Беларуская Народная Рэспубліка 1918—1920 гг.: ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці|ref=Міхалюк}} }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Цярэшчанка Кузьма Юр'евіч}} [[Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў БНР]] a5iilqwff0h3h1lq8nxi7uz7ni31z4k Ігнат Яўстахавіч Храпавіцкі 0 41714 5133338 4404429 2026-04-28T14:44:29Z IP781584110 134977 арфаграфія, пунктуацыя, афармленне, вікіфікацыя 5133338 wikitext text/x-wiki {{ДД | беларускае імя = Ігнат Яўстахавіч Храпавіцкі | поўнае імя = | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб= Herb Gozdawa.jpg | шырыня герба =120px | подпіс герба= <!-- ІНФАРМАЦЫЯ АБ ТЫТУЛАХ --> | тытул =[[Дрысенскі павятовы маршалак]] | парадак = | перыядпачатак = 1859 | перыядканец =1880 | перыяд праўлення = | папярэднік = [[Ігнат Юзафавіч Лапацінскі]] (1822—1882) | пераемнік = [[Алаіз Траянавіч Свалынскі]] | тытул_2 =[[Прадвадзіцелі (маршалкі) дваранства Віцебскай губерні|Віцебскі губернскі маршалак]] | парадак_2 = | перыядпачатак_2 =1880 | перыядканец_2 =1893 | перыяд праўлення_2 = | папярэднік_2 = [[Міхаіл Пятровіч Храпавіцкі]] | пераемнік_2 = [[Нікандр Гаўрылавіч Назімаў]] | тытул_3 =[[Віцебскае таварыства сельскай гаспадаркі|Старшыня Віцебскага таварыства сельскай гаспадаркі]] | парадак_3 = | перыядпачатак_3 =1880 | перыядканец_3 =1893 | перыяд праўлення_3 = | папярэднік_3 = [[Віктар Вільгельмавіч Валь|Віктар Вільгельмавіч фон Валь]] (1840—1915) | пераемнік_3 = | дата нараджэння =31.07.1817 | месца нараджэння = | дата смерці = 25.12.1893 | месца смерці = | пахаваны = | пахаваная = | род =[[Род Храпавіцкіх|Храпавіцкія]] | бацька = [[Яўстах Юзафавіч Храпавіцкі]] | маці = Амелія [[Род Гурскіх|Гурская]] | муж = | жонка = Саламея Юстынаўна [[Чаховічы|Чаховіч]] (?—1864—?) | дзеці = 1) Марыян (Марыян-Антон) Ігнатавіч Храпавіцкі (1864—1930); 2) Марыя Ігнатаўна Храпавіцкая (1862—?); 3) Ядвіга (Ядвіга-Марыя) Ігнатаўна Храпавіцкая (1863—1942); 4) Міхал Ігнатавіч Храпавіцкі (?—?). | рэлігія = каталік | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | Rodovid= }} '''Ігнат Яўстахавіч Храпавіцкі''' ({{lang-pl|Ignacy Chrapowicki}}, {{lang-ru|Игнат Евстафьевич Храповицкий}}; {{ДН|31|7|1817}}, маёнтак [[Каханавічы]], цяпер {{МН|Верхнядзвінскі раён|у Верхнядзвінскім раёне|}} — {{ДС|25|12|1893}}, маёнтак [[Каханавічы]]) — паэт, фалькларыст, грамадскі дзеяч. == Біяграфія == Пры хросце атрымаў імя Ігнат-Антон Яўстахавіч Храпавіцкі, карыстаючыся звычайна толькі імем Ігнат. Сам з’яўляючыся гаспадаром маёнтка, ведаў цяжкае становішча сялян і быў перакананым антыпрыгоннікам. У [[1850]] г. разам з С. Убрыем і Ю. Шчытам распрацаваў праект скасавання [[паншчына|паншчыны]] і правёў яго на сходзе дваран [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]], але адміністрацыя знайшла зачэпку, каб праект не набыў сілу закону. Пасля доўгі час не прымаў удзел у грамадскім жыцці. Служыў наглядчыкам ссыпных магазінаў Дрысенскага павета, быў абраны ў [[1859]] г. [[дрысенскі павятовы маршалак|дрысенскім павятовым маршалкам]]. Правадзейны член Віцебскага губернскага апякунства дзіцячых прытулкаў, член статыстычнага камітэта. Калі ў [[1861]] г. выйшаў указ аб скасаванні прыгону і пачалася вялікая сялянская рэформа, Ігнат Храпавіцкі ўзяўся за яе правядзенне, за што ён быў узнагароджаны срэбным медалём на Аляксееўскай стужцы і бронзавым медалём «За труды по освобождению крестьян». Пасля прыпынення ў [[1862]] г. і скасавання расійскім урадам дваранскіх выбараў у «[[Заходні край|заходніх губернях]]» (з-за [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]) на выбарныя дваранскія пасады пачалі прызначацца асобы па волі ўрада. Ігнат Храпавіцкі ў [[1862]] г. быў прызначаны на пасаду дрысенскага павятовага маршалка і займаў яе да [[10 лістапада]] [[1880]] г. — г.зн. займаў пасаду бесперапынна з 1859 па [[1880]] г. У [[1871]] г. удзельнічаў у з’ездзе сельскіх гаспадароў у Смаленску. 10 лістапада 1880 г. прызначаны расійскім урадам на пасаду [[Прадвадзіцелі (маршалкі) дваранства Віцебскай губерні|віцебскага губернскага маршалка]] (прадвадзіцеля дваранства), якім быў да сваёй смерці [[25 снежня]] [[1893]] г. Быў адным з лідараў [[Віцебскае таварыства сельскай гаспадаркі|Віцебскага таварыства сельскай гаспадаркі]]: у [[1880]]—[[1893]] гг. быў яго старшынёй. Пісаў на польскай мове. У 1840-я гг. з 1-га нумару супрацоўнічаў з альманахам «[[Rubon (1842)|Rubon]]». Аўтар працы «Погляд на паэзію беларускага народа» з дадаткам назіранняў над асаблівасцямі беларускай мовы на матэрыяле гаворкі Віцебшчыны («Rubon», 1845, т. 5) — першай гісторыка-параўнальнай характарыстыкі беларускай фальклорнай спадчыны. Аўтар вершаў, у тым ліку «Дзвіна», шэрагу рамантычных вершаў. Аўтар перакладаў на польскую мову беларускіх народных песень («Rubon», 1843, т. 3), некаторых гістарычных дакументаў. Рыхтаваў да выдання працу «Поўны беларускі песнязбор», распрацаваў для яго класіфікацыю, назапашваў тэксты. Пахаваны на вясковых могілках у Каханавічах (сучасны Верхнядзвінскі раён Віцебскай вобласці Беларусі). Пасля 1917 г. магіла была разбурана, а надмагільныя помнікі выкінутыя ў роў. У пачатку XXI стагоддзя надмагіллі Ігната Храпавіцкага і яго жонкі былі знойдзены мясцовымі жыхарамі падчас рэканструкцыі дарогі, і на мясцовых могілках былі адноўлены сімвалічныя магілы Храпавіцкага і яго жонкі (дакладнае іх размяшчэнне ўстанавіць не ўдалося). У 2017 г. ў гонар 200-годдзя з дня нараджэння Ігната Храпавіцкага ў Верхнядзвінску і Каханавічах прайшла міжнародная навуковая канферэнцыя. == Гл. таксама == * [[Гістарычная школа]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Календарыюм // «[[Czasopis (1990)|Czasopis]]» № 12/2003. * ''Салавей Л. М.'' Храпавіцкі Ігнат Яўстахавіч / Л. М. Салавей // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Верхнядзвінскага раёна: у 2-х кн. — Мн.: Паліграфафармленне, 2000. — Кн. 1-я. — С. 70—72. * ''[[Раман Юркоўскі|Jurkowski, R.]]'' Ziemiaństwo polskie Kresów Północno-Wschodnich 1864—1904. Działalność społeczno-gospodarcza / R. Jurkowski. — Warszawa : Przegląd Wschodni, 2001. — 606 s. * Светоч Белорусского Севера: жизненный путь, научная и литературная деятельность. К 200-летию Игнатия Храповицкого // Проблемы истории и культуры пограничья: гуманитарное знание и вызовы времени: материалы Международной научной конференции, посвященной 200-летию И. Е. Храповицкого, г. Верхнедвинск, 16 июня 2017 г. / Верхнедвинский историко-краеведческий музей. — Верхнедвинск, 2017. — С. 3-4. {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Храпавіцкі Ігнат Яўстахавіч}} [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Храпавіцкія|Ігнат Яўстахавіч Храпавіцкі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Верхнядзвінскім раёне]] [[Катэгорыя:Губернскія маршалкі віцебскія]] [[Катэгорыя:Павятовыя маршалкі дрысенскія]] [[Катэгорыя:Члены Віцебскага таварыства сельскай гаспадаркі]] dvc0sdak7trg2pzcdh28w5iqvg119z3 Дрысвяты (возера) 0 42963 5133420 4852006 2026-04-28T19:00:43Z Için warum 153459 /* Назва */ дапаўненне, удакладненне 5133420 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Спасылка=Дрысвяты}} {{Возера |Назва =Дрысвяты |Нацыянальная назва =Дрысвяты, Drūkšiai |Выява =Drūkšiai001.JPG |Подпіс = |Упадаюць = [[Апівардка]], [[Рычанка]] |Выцякаюць = [[Дрысвята]], [[Прорва]] |Пазіцыйная карта 1 =Беларусь |Пазіцыйная карта 2 = |Плошча =44,5 |Аб'ём =313 |Вышыня над узроўнем мора = 141,6<ref name="map">Ліст карты N-36-18. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1983 год.{{ref-ru }}</ref> |Сярэдняя глыбіня = 7 |Найбольшая глыбіня = 33,3 |Даўжыня =13 |Шырыня =5,8 |Даўжыня берагавой лініі=60,3 |Салёнасць =0,18—0,23 |Празрыстасць = |Плошча вадазбору = 604 }} '''Дрысвя́ты''' ({{lang-lt|Drūkšiai}}) — [[возера]] на мяжы [[Літва|Літвы]] і [[Беларусь|Беларусі]] ([[Браслаўскі раён]]) у басейне ракі [[Дрысвята]], за 22 км на захад ад горада [[Браслаў]], каля аграгарадка [[Дрысвяты (аграгарадок)|Дрысвяты]]. Найбольшае паводле плошчы возера Літвы. Возера Дрысвяты сумесна з возерам Ставок стала азёрным вадасховішчам пасля будаўніцтва на рацэ [[Прорва]] ў 1953 годзе плаціны [[ГЭС]] «Дружба народаў». == Назва == А. Шахматаў звязваў назвы Дрысвяты, Дрывяты, Друя, Дрыса з кельцкім ''dru-'' «бегчы, цячы», ад якога, напрыклад, гідронімы Drouvenne, Druna, Druon<ref>A. Schachmatov. Zu den ältesten slavisch-keltischen Beziehungen // Archiv für Slavische Philologie. Berlin, 1912. Т. 33. S. 79.</ref>. На думку Ю. Сташэўскага, назва Дрысвяты паходзіць ад індаеўрапейскага кораня ''dru'' «цячы» (часта сустракаецца ў рачных назвах на кельцкім абшары)<ref>J. Staszewski. Słownik geograficzny: pochodzenie i znaczenie nazw geograficznych. Gdynia, 1948. S. 81.</ref>. На думку А. Ванагаса, паходжанне назвы літоўскай ракі Drisveta няяснае. Параўн. беларускае Дрысвяты. Корань можа быць ''*drisu̯-'', які можа быць варыянтам кораня ''dris-'', параўн. Дрыса<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 91.</ref>. На думку У. Тапарова, назвы р. Дрисенка, Дрисела ў Павоччы — балтызм, як і Дрыса ў бас. Зах. Дзвіны, нягледзячы на некаторыя незразумеласці. Назва Дрысвяты, магчыма, уяўляе сабой варыянт асноў на ''-u'' (''Дрыс-в-: Дрыс-'')<ref>''В. Н. Топоров''. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. — Москва, 1989. С. 51.</ref>. Назва р. Дриска ў Падонні — памяншальнае ад Дрыса (рака і возера ў Віцебскай вобл.). Падчас сюды ж адносяць літ. Drisveta > Drisvėtėlė (з ''*Drisv-'', ''u-''асноўны варыянт ад ''*Dris-''), якое, зрэшты, тлумачыцца і інакш<ref>''В. Н. Топоров.'' Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.</ref>. Некаторыя даследчыкі лічаць угра-фінскімі фарманты ''-ты, -ды'' (азёры Дрывяты, Дрысвяты, Снуды)<ref>Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 2. Мінск, 1994. С. 528.</ref>. == Гідраграфія == Плошча паверхні 44,5 км². Даўжыня 13 км, найбольшая шырыня 5,8 км. Даўжыня берагавой лініі 60,3 км. Найбольшая глыбіня 31 м, сярэдняя 7 м. Аб’ём вады 313 млн м³. Плошча [[вадазбор]]у 604 км². Схілы катлавіны — узгоркі і грады вышынёй да 15 м, месцамі спадзістыя, забалочаныя, усходнія і паўднёва-ўсходнія разараныя, астатнія аблесеныя. Звілістая берагавая лінія ўтварае мноства [[Заліў|заліваў]], асабліва ў паўднёвай частцы. На [[бераг]]ах шмат [[валун]]оў. Рэльеф дна ўзгорысты; да глыбіні 5 м пясчаныя грунты, цэнтральная частка выслана ілам. На возеры 8 [[Востраў|астравоў]], найбольшы з іх [[Замак (востраў, возера Дрысвяты)|Замак]] (плошча 0,26 км², у XIV—XVII стагоддзях тут існаваў [[Дрысвяцкі замак]]). Упадаюць рэкі [[Апівардка]], [[Рычанка]], выцякаюць рэкі [[Прорва]] (злучае Дрысвяты з возерам [[Аболе]]) і Дрысвята. == Экалогія == Гідратэхнічныя збудаванні ГЭС рэгулююць узровень возера Дрысвяты, якое выкарыстоўваецца ў якасці вадаёма-ахаладжальніка [[Ігналінская АЭС|Ігналінскай АЭС]]. Возера [[Эўтрафікацыя|эўтрофнае]]. Зарастае каля 10 % плошчы возера. У возеры водзяцца [[Шчупак звычайны|шчупак]], [[лешч]], [[акунь]], [[язь]], [[сазан]], [[судак]], [[плотка]], [[лінь]] і іншыя віды рыб. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Блакітная}} * {{Крыніцы/ЭПБ|2|||}} * {{Крыніцы/БелЭн|6|||}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Дрысвя́ты|287}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=16|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10000}}{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Азёры Літвы]] [[Катэгорыя:Басейн Дрысвяты]] [[Катэгорыя:Памежныя азёры]] gk1o2njwennb5nmd1i7j41eq8k1s3it Размовы з удзельнікам:Wizardist 3 43467 5133409 5068903 2026-04-28T18:30:07Z MediaWiki message delivery 38732 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ новы падраздзел 5133409 wikitext text/x-wiki {{Softredirect|:be-x-old:User talk:Wizardist{{!}}Wizardist talkpage at Belarusian (Taraškievica) Wikipedia}} {{вітаем}} - [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] 09:38, 16 Красавік 2009 (UTC) == Паведамленне == Перачытаў галіну ў размовах пана Яўгенія, Вы там выказваліся пра судовы пераслед, спадзяюся, што гэта была не пагроза і нават не нацёк на яе. Падобныя дзеянні з'яўляюцца вельмі цяжкім парушэннем і, з прэцэндэнтаў РуВікі, караюцца блокам на заўсёды. Сам сумняюся ў кваліфікацыі, таму звярнуся да старэйшых калег па параду. Паведамляю каб для Вас не было нечаканасцю. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 22:15, 2 Сакавік 2010 (UTC) :Я казаў пра пазыцыю Вікімэдыі, яе пазыцыю адносна аўтарскіх правоў, што лепей аддаць грошы на новае наладкаваньне (сэрвэры, каналы), чым на судовыя расправы, якія зыходзяць з розных арганізацыяў (RIAA, напрыклад, і іншыя). Таму вы ўсё правільна спадзеяцеся. [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] 22:18, 2 Сакавік 2010 (UTC) == Пра АП Маракова == Ужо неаднакроць пісаў Вашым калегам, што ад Л. Маракова [http://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%B0/%D0%94%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8B#.D0.94.D0.B0.D0.B7.D0.B2.D0.BE.D0.BB_.D0.BD.D0.B0_.D0.B2.D1.8B.D0.BA.D0.B0.D1.80.D1.8B.D1.81.D1.82.D0.B0.D0.BD.D0.BD.D0.B5_.D0.B4.D0.B2.D1.83.D1.85_.D0.B4.D0.B0.D0.B2.D0.B5.D0.B4.D0.BD.D1.96.D0.BA.D0.B0.D1.9E_.D0.9B..D0.A3._.D0.9C.D0.B0.D1.80.D0.B0.D0.BA.D0.BE.D0.B2.D0.B0 ёсць дазвол] на выкарыстанне яго артыкулаў, ужо 4 гады як. Думаю, хутка гэты дазвол пацвердзіцца праз ORTS. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 05:53, 10 красавіка 2011 (UTC) :Магчыма. Варта стварыць шаблён і ставіць яго на стронку абмеркаваньня. Я не заўважыў і паставіў шаблён (перастрахоўка), а хтосьці пабяжыць і будзе на ўвесь жэжэ крычаць, якія мы кепскія. :) — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 11:41, 10 красавіка 2011 (UTC) == Мушынская == Выява і выкарыстана адзін раз — у артыкуле. З падобнай логікай неабходны асобны запіс для у шаблон для паказу артыкула на кожным маніторы. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:14, 12 студзеня 2012 (UTC) : Паважаны Павел праў па суці (і дзякуй, што звярнулі нашу ўвагу на гэта :)), толькі з пунктам правілаў памыліўся, бо галоўнае — гэта тое, што несвабодныя выявы можна ставіць толькі ў асноўнай прасторы імёнаў, а ў шаблонах гэта забаронена, так што праўка прымаецца на 100 %---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 20:57, 12 студзеня 2012 (UTC) ==Арыентацыя: [[Возера Накуру|Накуру]] == Вы прыбралі "і ў 6085,54 км на паўднёвы ўсход ад [[Мінск]]а", бо "''Менск як сродак арыентацыі тут ня грае ніякай ролі''". А Ваша тлумачэнне? Мінск быў выбраны як пункт адліку па прынцыпу "сталіца і найбуйнейшы горад Беларусі". Адыгрывае, таму што: 1) Дае ўяўленне пра геаграфічную адлегласць ад Беларусі, 2) Калі падчас вандровак карысталіся ў поўны моц GPS, то павінны ведаць, што першасная арыентацыя (калі адлік ад Мінска) як раз пры пошуках адыгрывае ролю. [[Удзельнік:Frantishak|Frantishak]] ([[Размовы з удзельнікам:Frantishak|размовы]]) 13:04, 20 верасня 2013 (UTC) : А чаму мы павінны даваць адлегласць ад Беларусі? Гэта не беларуская энцыклапедыя, а энцыклапедыя на беларускай мове. На 100% падтрымліваю Візардыста, бо калі мы даем адлегласць ад сталіцы той дзяржавы (ці адм. адзінкі), дзе знаходзіцца аб'ект, то гэта яшчэ ладна, але калі мы ў артыкуле пра [[апельсін]] дадаем, калі і як яны з'явіліся на Беларусі, то гэта ўжо крыху перабор і парушэнне прынцыпаў нейтральнасці і роўнавеснасці.---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 13:10, 20 верасня 2013 (UTC) ::Вельмі спрэчнае тлумачэнне прынцыпаў нейтральнасці і роўнавеснасці. Інакш, які сэнс у напісанні розных артыкулаў на розных мовах? Было б дастаткова перакладаць з англійскай. [[Удзельнік:Frantishak|Frantishak]] ([[Размовы з удзельнікам:Frantishak|размовы]]) 12:17, 23 верасня 2013 (UTC) ::: А з якіх пор Англавікі самая нейтральная? У тым і сэнс, што чым больш раздзелаў, тым больш позіркаў. І калі ўзяць артыкул па спрэчнаму пытанню, дзе болей за 5 івік, перакласці з усіх усё пацвержанае крыніцамі, збалансаваць гэта - то тады і атрымаем нейтральны артыкул.---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 13:25, 23 верасня 2013 (UTC) :::: Мне падаецца, што ніводная Вікі не можа быць цалкам нейтральнай, бо рэдактараў вельмі шмат. Відавочна, што Вікі на розных мовых стваралася не для нейтральнасці, а для пашырэння аўдыторыі і дэмакратызацыі ведаў у розных моўных супольнасцях. У гэтым сэнсе інфармацыя пра з'яўленне апельсінаў на Беларусі (дарэчы, падаецца, што ў пісьмовых крыніцах не раней за XVII ст.) або пра прыгатаванне глушца ніяк не парушыць прынцыпаў аб'ектыўнасці і нейтральнасці, але дасць карысную інфармацыю для пэўнай аўдыторыі. Беларускамоўнымі старонкамі карыстаюцца тыя, хто неяк звязаны з канкрэтнай краінай (у выпадку апельсіна), і гэта інфармацыя не будзе залішняй. Вы згодны? [[Удзельнік:Frantishak|Frantishak]] ([[Размовы з удзельнікам:Frantishak|размовы]]) 03:48, 24 верасня 2013 (UTC) :Асобны накірунак (поўдзень, паўднёвы захад, захад і г. д.) мае 45°. У пошукавых апэрацыях і буйнакалібэрным арыентаваньні ў радыюсе да 5-100 км падобнае азначэньне прыняць можна, але на вялікай адлегласьці ўжо ня можа лічыцца надзейным. У артыкуле пазначана ў некалькіх месцах, дзе знаходзіцца возера, ёсьць адлегласьць і накірунак ад блізкага буйнага населенага пункту, і, так, я ў поўны моц карыстаўся GPS, і ў артыкуле ёсьць геаграфічныя каардынаты, таму накірунак зь Менску зьяўляецца ў артыкуле не залішнім ў пляне падачы, а недарэчным. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:19, 20 верасня 2013 (UTC) :: Я пра тое, што значная колькасць вандроўнікаў вядуць сталы адлік адлегласці ад месца, якое пакінулі ў пачатку вандроўкі, і, думаю, што гэта проста цікава для чытача. [[Удзельнік:Frantishak|Frantishak]] ([[Размовы з удзельнікам:Frantishak|размовы]]) 12:17, 23 верасня 2013 (UTC) ::: У такіх выпадках люблю зьвяртацца да беларускай энцыкляпэдычнай традыцыі, каб запэўніцца, ці маю рацыю. БелЭн, т. 13, [[Горад Рагачоў|Рагачоў]]: ''«...За 121 км ад Гомеля...»'' (буйны НП, ад якога можна ўзяць адлік — Менску няма). Там жа, [[Горад Растоў-на-Доне|Растоў-на-Доне]]: ''«...Порт на р. Дон, за 46 км ад яе ўпадзення ў Азоўскае м. ...»'' (вусьце ракі як адметны пункт адліку — Менску няма). У артыкуле пра Нью-Ёрк увогуле няма арыенціраў (адм. цэнтар штату), калі НП месьціцца на скрыжаваньні шляхоў зносін, то так сама адлегласьці не пазначаюцца. Не кажу, што і нам ''увогуле'' пазначаць ня трэба — там гэта імаверна грунтуецца на «папяровасьці» — месца мала. Але адна рэч — асьвятляць тое, чаго няма ў папяровых выданьнях з-за браку месца, а іншая — дадаваць залішнюю і нерэлевантную інфармацыю. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 14:23, 23 верасня 2013 (UTC) ::::Ды, не, я добра зразумеў Вашу думку! Але, прызнацца, гэтая традыцыя мяне заўсёды бянтэжыла да з'яўлення google maps, GPS і розных SASplanet. Большасць людзей, якія звяртаюцца да Вікіпедыі, імі да нашых дзён і не карыстаюцца або карыстаюцца абмежавана. У вікіартыкулах на "вялікіх" мовах як раз падаецца шмат "нерэлевантнай" або "залішняй" інфармацыі. Ёсць тыя, каму і першых некалькіх радкоў хопіць, а ёсць тыя, каму патрэбна "нерэлевантнае" і "залішняе". Таму карыстальнікаў у Вікі больш, чым у Брытанікі. Ну, як прыклад: асабіста Вам можа хапіць інфармацыі пра месцазнаходжанне Антальі, калі будзе паказаана яе адлегласць ад Анкары, а нейкаму турысту з Беларусі падасца важным і прыкладная адлегласць да арыенціра з яго краіны. Не трэба — абміне. Трэба — спыніцца. Неяк так... [[Удзельнік:Frantishak|Frantishak]] ([[Размовы з удзельнікам:Frantishak|размовы]]) 03:48, 24 верасня 2013 (UTC) == [[Руская мова, значэнні]] == Вітаю, сп. Wizardist! Адна вялікая просьба да Вас, ці не маглі б Вы выказацца з нагоды гэтай намінацыі: [[Вікіпедыя:Да выдалення#Руская мова, значэнні]], Вашае меркаваньне. З удзячнасьцю!--[[Удзельнік:Mr. Sрock|Mr. Sрock]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Sрock|размовы]]) 06:05, 26 верасня 2013 (UTC) == Даглядальніцтва? == Вітаю, ці не будзеш супраць сцяга даглядчыка (умовы на [[Вікіпедыя:Догляд]])? --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 15:42, 28 верасня 2013 (UTC) :А мае зьмены аўтаматычна будуць даглядацца? Мне Хамелка раней прапанавала гэта, але я думаў, што змагу жыць зь «неправеранымі зьменамі» пасьля кожнай праўкі. Не магу ўжо :) (То бок, я быў бы ня супраць сьцяга аўтадаглядчыка, але і іншыя праўкі магу правяраць, мне не прывыкаць.) — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 15:47, 28 верасня 2013 (UTC) :: Так, змены будуць аўтаматычна даглядацца. Раней у цябе не было 100 правак у асноўнай прасторы, а цяпер ёсць і бачу, што дэ факта некаторыя старонкі даглядаеш, таму прапаную яшчэ і кнопку націскаць :) Вядома, і не без карысці для сябе, бо пустога перадагляду шаблонаў lang мне хапіла. Т.б. не супраць? --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 15:54, 28 верасня 2013 (UTC) ::: Калі ласка! — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 15:58, 28 верасня 2013 (UTC) :::: Выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:01, 28 верасня 2013 (UTC) == Вікіфікатар == Сп. Wizardist, ці не маглі бы Вы паглядзець, што з Вікіфікатарам? Ён зламаўся. --<Font face="Impact">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]]</Font> 08:33, 5 кастрычніка 2013 (UTC) :Я абнаўлю яго, скапіяваўшы з тарашкевіцкага разьдзела, улічыўшы цяперашнія асаблівасьці тутэйшага вікіфікатара, бо там яго крыху перапісаў разам зь некалькімі ўдзельнікамі і дадаў таго-сяго. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 10:20, 5 кастрычніка 2013 (UTC) :: Дзякуй. --<Font face="Impact">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]]</Font> 10:21, 5 кастрычніка 2013 (UTC) ::: Скора зробіце? А то трэба. --<font style="font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 -0.1em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 19:34, 7 лістапада 2013 (FET) :::: On my way o7 — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 15:55, 8 лістапада 2013 (FET) Напэўна, з імпартам правілаў праблема была, бо з вікіфікацыяй апострафа бяда -- ранейшы вікіфікатар ставіў той, які ў беларускай раскладцы, а не ў англійскай, цяперашні робіць наадварот. Ёсць яшчэ збоі вікіфікацыі, але іх заканамернасці пакуль не зразумеў. З.Ы. Сам не знайшоў дзе трабл з апострафам выправіць. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:08, 24 лістапада 2013 (FET) :Зразумела. Я памылкова скапіяваў правілы з [[MediaWiki:Gadget-wikifikatar.js]], які быў створаны ўжо тады, калі вікіфікатар не працаваў. Выглядае, што трэба было капіяваць з [[MediaWiki:Wikify.js]], так? Будзе зроблена. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 04:03, 25 лістапада 2013 (FET) :: Так, з [[MediaWiki:Wikify.js]]. Дзякуй. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:18, 25 лістапада 2013 (FET) == Адмінства == Паводле вынікаў галасавання, выдаў сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:57, 9 кастрычніка 2013 (FET) : Віншую, калега :)---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 12:04, 9 кастрычніка 2013 (FET) :: Віншую. Працы у Вас шмат. Можа, і сабе калісьці высунуцца?...--<Font face="Impact">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]]</Font> 12:09, 9 кастрычніка 2013 (FET) :Yay. Увечары займуся чым-небудзь! — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 15:43, 9 кастрычніка 2013 (FET) == [[:Вікіпедыя:Форум#Сцягі краін]] == Таварыш сяржант, вораг ля нашых берагоў :). Калі сур'ёзна, можаш дапамагчы?---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 10:58, 30 кастрычніка 2013 (FET) : [[Спіс краін паводле ВУП (намінал) на душу насельніцтва|У картках, кажаш?]]---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 14:34, 30 кастрычніка 2013 (FET) :: Я напісаў пра той выпадак, дзе трэба выправіць толькі параметр у картцы артыкула, але не сказаў, што карткамі ўсё абмяжоўваецца. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 14:36, 30 кастрычніка 2013 (FET) == Удасканаленне правіл наймення артыкулаў == Прывітанне, пане Wizardist. Калі ласка, прыміце ўдзел у [[Вікіпедыя:Форум#Артыкулы?|абмеркаванні]] па ўдасканаленню правіл наймення артыкулаў. Можа што падкажаце, як тэхнічна дасведчаны чалавек. --[[Удзельнік:Дзяніс Тутэйшы|Дзяніс Тутэйшы]] ([[Размовы з удзельнікам:Дзяніс Тутэйшы|размовы]]) 21:03, 9 лістапада 2013 (FET) == Шаблон:Клімат мясцовасці == Сп. Павел, а можаце зрабіць так, каб карткі не адцягвалі ўніз [[Шаблон:Клімат мясцовасці]] ([[Горад Дандзі|прыклад]])? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 12:35, 12 лістапада 2013 (FET) :Разам з такім запытам карысна даваць скрыншот. Добра, што такое здаралася ўжо і, як думаецца, разрозненне не вельмі буйное, і з-за гэтага праблемы. Якое дарэчы? 1280x1024? Сам гэты шаблон пра надвор’е шырокі, у надпісах кшталту «абсалютны мінімум» стаяць неразрыўныя прагалы (і я б іх не прыбіраў, бо табліца разваліцца). Ідэальным выйсцем было б напаўняць артыкул, а раздзел пра клімат пакідаць як мага бліжэй да яго канца, каб не перамяжацца з карткай. Іншага няма ні ў enwiki, ні ў ruwiki. З іншага боку, гэта вельмі добрая ідэя для гаджэта, які б аптымізаваў старонкі на экранах з малым разрозненнем. Я падумаю пра гэта, мо напішу ў wikitech-l, бо пакуль усе завіхаюцца падтрымкай Retina-дысплеяў (у сэнсе распрацоўнікі MediaWiki), у некаторых дагэтуль могуць стаяць кінескопныя маніторы :) Гэта праблема актуальная? — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:57, 12 лістапада 2013 (FET) ::Так, на стацыянарным кап'ютары ўвогуле 1024х768, таму часцяком артыкулы разрывае на дзве нераўназначныя часткі (скрыншотам складана адначасова захапіць пачатак артыкула і Шаблон:Клімат мясцовасці). Я звыкся з гэтым, але мне б не хацелася, каб наведвальнікі з невялікім разрозненнем бачылі артыкулы ў такім жудасным стане. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:49, 12 лістапада 2013 (FET) == зноскі == Пане Wizardist, ці можаце Вы зрабіць у нашым раздзеле, каб пры навядзенні ўказальніка мышкі на зноску ўсплывала акенца з тэкстам зноскі (прыкладна так, як у РуВікі)? Гэта вельмі зручна - не трэба скакаць ад тэксту да зносак і назад. --[[Удзельнік:Дзяніс Тутэйшы|Дзяніс Тутэйшы]] ([[Размовы з удзельнікам:Дзяніс Тутэйшы|размовы]]) 01:07, 14 лістапада 2013 (FET) :Лёгка. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 21:42, 16 лістапада 2013 (FET) ::Дзякуй :) --[[Удзельнік:Дзяніс Тутэйшы|Дзяніс Тутэйшы]] ([[Размовы з удзельнікам:Дзяніс Тутэйшы|размовы]]) 23:38, 19 лістапада 2013 (FET) == Пазкарта == Ня слушна працуе [[Шаблон:На карце/Тытан Паўночны полюс|пазіцыйная карта Тытана]] ([[Возера Фрымен, Тытан|прыклад]]), можаце выправіць? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:39, 18 лістапада 2013 (FET) :Нічога пакуль не абяцаю. Шаблон заблытаны, трэба будзе пас<s>іве</s>ядзець, каб разабрацца ў ім, перапісаць, калі трэба, і выправіць тое, што не працуе. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 18:59, 18 лістапада 2013 (FET) == Зорачкі каля інтэрвік == Пане Wisardist, чамусьці некуды зніклі зорачкі, якія стаяць каля інтэрвік і пазначаюць якасныя артыкулы ў іншых моўных раздзелах. Калі ў Вас ёсць магчымасць, гляньце, калі ласка, як спецыяліст, у чым праблема. --[[Удзельнік:Дзяніс Тутэйшы|Дзяніс Тутэйшы]] ([[Размовы з удзельнікам:Дзяніс Тутэйшы|размовы]]) 17:31, 29 снежня 2013 (FET) :Праблема вядомая, з’явілася пасля апошняга абнаўлення MediaWiki. Усё будзе. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 17:32, 29 снежня 2013 (FET) :{{Зроблена}}. Можа ўжо абнавілася, або з’явіцца як кэш будзе абноўлены. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 19:34, 1 студзеня 2014 (FET) :: Дзякуй. --[[Удзельнік:Дзяніс Тутэйшы|Дзяніс Тутэйшы]] ([[Размовы з удзельнікам:Дзяніс Тутэйшы|размовы]]) 17:23, 8 студзеня 2014 (FET) == Клас hlist == Гляньце [[Шаблон:Цэнтральныя несенатарскія дыгнітарыі і ўраднікі Вялікага Княства Літоўскага|тут]], нешта з класам hlist не тое. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:26, 16 студзеня 2014 (FET) == harvtxt == Прывітанне, пане Wizardist. Ці можаце Вы зрабіць у нас [[:en:Template:Harvard citation text|такі шаблон для спасылак]]? --[[Удзельнік:Дзяніс Тутэйшы|Дзяніс Тутэйшы]] ([[Размовы з удзельнікам:Дзяніс Тутэйшы|размовы]]) 19:24, 18 ліпеня 2014 (FET) : Знайшлася [[Шаблон:Harvard citation|замена]]. --[[Удзельнік:Дзяніс Тутэйшы|Дзяніс Тутэйшы]] ([[Размовы з удзельнікам:Дзяніс Тутэйшы|размовы]]) 20:56, 18 ліпеня 2014 (FET) == Артыкулы года == Пане Wizardist, пішу Вам, як адміністратару. З улікам таго, што наша вікісупольнасць невялікая, прапаную спрасціць працэдуру конкурсу [[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкул года]] (Вось [[Вікіпедыя:Артыкулы года/Чарнавік правіл конкурсу|чарнавік спрошчаных правіл]]). Сярод іншага, там прапанаваны пункт, што '''адказнымі за правядзенне конкурсу з'яўляюцца адміністратары''' (бо на выбары журы ў нас пакуль не хапае актыўных зацікаўленых удзельнікаў, як для галасавання, так і для самога журы). Калі ласка, выкажыцеся, ці згодны Вы з такім варыянтам правіл. Заўвагі і прапановы вітаюцца. Таксама магчыма Вас зацікавіць [[Размовы пра Вікіпедыя:Артыкулы года|гэтае абмеркаванне]]. --[[Удзельнік:Дзяніс Тутэйшы|Дзяніс Тутэйшы]] ([[Размовы з удзельнікам:Дзяніс Тутэйшы|размовы]]) 20:09, 22 кастрычніка 2014 (FET) :Вітаю, Дзяніс. На жаль, мне цяпер зусім не стае часу на вікіпраекты, таму мая актыўнасць за апошні год знізілася да ≈0. Магчыма, лепей, калі пачнецца працэдура зняцця з мяне сцяга адміністратара, каб ні ў кога не ўзнікала пытанняў што да наяўнасці ў мяне гэтага статусу. [[Адмысловае:Contributions/178.125.43.218|178.125.43.218]] 23:06, 22 кастрычніка 2014 (FET) З напісаным згодны. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 23:07, 22 кастрычніка 2014 (FET) :: Дзякуй, што выказаліся. Што да сцяга, то мне Ваш сцяг не замінае. Таму глядзіце сам, адмовіцца - Ваша права. --[[Удзельнік:Дзяніс Тутэйшы|Дзяніс Тутэйшы]] ([[Размовы з удзельнікам:Дзяніс Тутэйшы|размовы]]) 14:34, 24 кастрычніка 2014 (FET) == Правы == Вітаю. Мы гаварылі аб дадатковых правах тыпу "переносящего без перенаправлений". Ці магчыма гэта зрабіць, бо сапраўды трэба. Дзякуй. --<font style="font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 11:17, 16 красавіка 2015 (MSK) == Перавыбары/пазбаўленне статусу адміністратараў == Паважаны Сп. Wizardist . На мой погляд, прыйшоў час правесці пацвярджэнне/пазбаўленне статусу адміністратараў. Падобнае [[Вікіпедыя:Адміністратары/Выбары/2010|галасаванне]] ўжо праходзіла практычна 5 гадоў таму, з узаемнай згоды на гэтае мерапрыемства дзеючых адміністратараў. На мой погляд, прайшла дастатковая колькасць часу, каб правесці гэтае мерапрыемства. У нас з'явіліся 2 неактыўных Адміністратара, ды і ўдзельнікам БелВікі трэба даць магчымасць пацвердзіць статусы актыўных адміністратараў. Каб не адцягваць удзельнікаў праекта частымі выбарамі, прапаную правесці перавыбары сумесна з [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара|выбарамі кандыдата Artificial123 у адміністратары]]. З павагай.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|Dzianis Niadbajla]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzianis Niadbajla|размовы]]) 21:11, 25 красавіка 2015 (MSK) :Не ведаю, што ад мяне патрабуецца, але ў мяне цяпер няма патрэбы ў сцягу, бо не стае часу на працу ў праекце. Як што, дык тэрмінатар вернецца :) З павагай, — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 21:36, 25 красавіка 2015 (MSK) == Зняцце сцяга адміністратара == Вітаю. [[Вікіпедыя:Адміністратары/Выбары/2015|Тут]] галасаванне наконт зняцця з Вас і некаторых іншых малаактыўных адміністратараў сцягоў. Галасаванне пачынаецца 15 чэрвеня аб 00:00 і працягваецца 2 тыдні. Просьба мець на ўвазе. --<font style="font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 20:10, 14 чэрвеня 2015 (MSK) :Окей. [[Адмысловае:Contributions/37.215.162.172|37.215.162.172]] 13:12, 18 чэрвеня 2015 (MSK) == цэнзура артыкула Хведар Нюнька == Просьба пауплываць на бюракрата Red_Winged_Duck, яки блакуе намаганни нераунадушных беларусау Виленчукоу написаць сбалансаваны и праудзивы артыкул пра былога функцыянера Таварыства Беларускай Культуры: https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%9D%D1%8E%D0%BD%D1%8C%D0%BA%D0%B0 Сутнасць яго блакаванняу можна бачыць у абмеркаванни артыкула: https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B1%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D0%BD%D0%B5:%D0%A5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%9D%D1%8E%D0%BD%D1%8C%D0%BA%D0%B0 Кали коратка, дык сутнасць праблемы у тым што бюракрат Red_Winged_Duck перавышае паунамоцтвы и блакуе матэрыялы афицыйнага сайту ТБК, напрыклад: http://www.westki.info/tbk/21158/sudovae-pasedzhanne-u-sprave-damkou-adbudzecca-21-verasnya пра судовае паседжанне, дзе Х. Нюнька адказчык, http://www.westki.info/tbk/21114/sprava-hvedara-nyunki-spynenaya-ne-za-adsutnasci-dokazau-pavodle-212-artykula-1-chastki-6 пра былую крыминальную справу Х. Нюньки : Не, дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 15:32, 21 верасня 2016 (MSK) прабачце, не зусим зразумела не дзякуй, альбо не альбо дзякуй :) : Я не магу паўплываць на іншых удзельнікаў, магу толькі выказаць іншае меркаванне. На жаль, апошняга ў мяне няма, бо я зусім не ў тэме гутаркі і ў мяне цяпер няма часу ўцягвацца. Sorry. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 15:36, 21 верасня 2016 (MSK) Але вы можаце разабрацца, кали таки час у Вас з'явицца, была бы жаданне. Таму што справа рэзанансная == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 21:10, 4 студзеня 2022 (+03) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(1)&oldid=22532492 --> == Запыт == Новы запыт на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў]]. [[Удзельнік:Mrs. Alena|Mrs. Alena]] ([[Размовы з удзельнікам:Mrs. Alena|размовы]]) 11:59, 25 чэрвеня 2022 (+03) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 14:17, 29 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 15:28, 16 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 19 лістапада 2025 (+03) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == proxy == Вітаю. Патрэбен дазвол-выключэння для рэдагавання з публічных проксі. Я так разумею, гэта адміны дзесьці такі сцяжок даюць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 03:28, 11 снежня 2025 (+03) :Так, я бачу твае групы на [[Адмысловае:UserRights/Lš-k.]], і там ёсць выключэнне з блакіроўкі IP. Напэўна гэта стандартны запыт у [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. Калі трэба табе ці каму, давай напэўна там, каб па прыватных размовах не хадзіць. Пойдзе? — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 12:34, 11 снежня 2025 (+03) ::ok. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:10, 12 снежня 2025 (+03) == Схавальнікі == Вітаю! У раздзеле класічным правапісам на [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Форум#Прыхавальнікі|форуме]] мною прапанавана ўвесці пасаду прыхавальнікаў. Гэта для таго, каб абараніць рэдактараў ад пераследу. Паколькі спадар з’яўляецца тут схавальнікам, то прашу адказаць: вы згодны стаць прыхавальнікам у Вікіпедыі класічным правапісам? [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:17, 12 снежня 2025 (+03) :Вітаю. Я сам нічога не раблю – прыхаванне робіцца аўтаматычна паводле адмысловага спісу. Калі хочаш такое, то я магу зрабіць – для гэтага сапраўды спатрэбіцца сцяг прыхавальніка. Але адказваць на запыты на ручное прыхаванне ў мяне няма рэсурсу. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 11:30, 15 снежня 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] да ведама, каб такое займець, трэба як мінімум два схавальнікі, з адным не падключаць. Але, галоўнае, трэба рашэнне супольнасці, прычым з перавагай "за" 25-30 галасоў як мінімум. То-бок трэба мінімум 25, але лепей 30-35, удзельнікаў з правам голасу (тут ужо не памятаю як гэта будуць вызначаць), якія прагаласуюць "за" 100%, калі нехта будзе "супраць", значыць, болей. З галасамі можам зрабіць аб'яву ў нас, каб нашы ўдзельнікі для колькасці прагаласавалі ў вас (але праблема цэнзу актыўнасці). Трэба вызнаць ад пачатку, які будуць для Вас патрабаванні ад МетаВікі, можа, мякчэйшыя за тыя, што да нас былі, з улікам сітуацыі. Карацей, даволі вялікая арганізацыйная справа спачатку. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:45, 15 снежня 2025 (+03) :: Вось як... Да, працы шмат. Спадар [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], а тэрмін галасавання для раздзела будзе тыдзень, як звычайна? Дарэчы цэнз будзе 100 правак ці 50 з улікам меншай актыўнасці таго раздзела? [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:28, 15 снежня 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] , напэўна, цэнз можа быць як для выбараў адміністратара ў вашай супольнасці. Прынамсі бо для іншага трэба рашэнне зноў жа супольнасці, якая вызначыла дзейныя. Прынамсі ў нас было так, але не памятаю ці патрабавалі, ці проста з логікі. Наконт тэрмінаў, калі яны не вызначаны правіламі, хоць адзін дзень, абы сабралася патрэбная колькасць галасоў. [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:09, 16 снежня 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] во [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy тут можна прачытаць] як што, па-англійску, таксама рускі варыянт нармальна перакладзены, пра беларускія не ўпэўнены. Патрабаванняў да цэнзу і тэрмінаў няма, значыць, яны на волю супольнасцей. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:39, 16 снежня 2025 (+03) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 21:30, 28 красавіка 2026 (+03) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> trlbyj42sx4e66srsnubpyet4yptm0h Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў 3 43629 5133411 5108141 2026-04-28T18:30:07Z MediaWiki message delivery 38732 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ новы падраздзел 5133411 wikitext text/x-wiki == Шаблон Вучоны == Вітаю. Пры папярэднім праглядзе праўкі артыкулаў пра вучоных (напр. [[ Мікалай Аляксеевіч Горскі‎]]) заўважыў, што з'явілася папярэджанне: '''Увага: Шаблон:Вучоны выклікае Шаблон:Картка з больш чым адным значэннем для параметра "тэкст5". Толькі апошняе з пададзеных значэнняў будзе ўжытае'''. А таксама, у картках не адлюстроўваецца радок ''Прыналежнасць''. Гэта не вынік апошніх правак шаблона {{ш|Вучоны}}?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 18:21, 2 студзеня 2017 (+03) :Так, выправіў --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:12, 2 студзеня 2017 (+03) == Мбошы == Як далучыць арт. "Мбоши" з Рускай Вікіпедыі да астатніх? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:55, 3 студзеня 2017 (+03) :Атрымалася? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:18, 3 студзеня 2017 (+03) :: Дзякуй, усё звязана. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 11:23, 3 студзеня 2017 (+03) == Шаблон:Узброены канфлікт == Спадар Чаховіч, я вяртаю сваю адкочаную праўку шаблона «Узброены канфлікт», бо ў гэтай версіі пры адсутнасці інфармацыі, напрыклад, пра страты, графа «страты» не адлюстроўваецца. Здаецца, я ўздымаў гэта пытанне ўжо даўно, і ў тым шаблоне, які існаваў і які вярнулі Вы, адкаціўшы маю праўку, праблема да сённяшняга дня не вырашана. --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 12:45, 6 студзеня 2017 (+03) : Ён блага выглядае, упішыце патрэбныя параметры ў існуючы шаблон --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:01, 6 студзеня 2017 (+03) :: Так у мяне не атрымлівалася, бо я не ведаю асаблівасцяў шаблону «Картка» і ніколі не карыстаюся ім. Калі Вы можаце, то зрабіце, але ж функцыянальнасць важней за знешні выгляд, хоць я і не разумею, чаму ён блага выглядае :) --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 14:41, 6 студзеня 2017 (+03) ::: {{у|Kalinowski}}, не зразумеў, дык якія праблемы былі са старым, акрамя таго, што пры адсутнасці інфармацыі не адлюстроўваецца адапаведны радок (як і ва ўсіх іншых шаблонах-картках)? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:42, 15 студзеня 2017 (+03) :::: Гэта асноўнае. Можа, было нешта, але не памятаю. --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 09:13, 16 студзеня 2017 (+03) ::::: {{у|Kalinowski}}, дык а што павінна адлюстроўвацца? У новым шаблоне таксама не адлюстроўваецца. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:38, 16 студзеня 2017 (+03) :::::: У тым шаблоне, калі інфармацыі пра страты няма, усё роўна адлюстроўвалася графа «Страты». Зараз, калі інфармацыі няма, графа не адлюстроўваецца. Атрымоўвалася, што, калі інфармацыі не было наогул у шаблоне, адлюстроўвалася пэўная колькасць пустых радкоў без інфармацыі. --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 12:00, 16 студзеня 2017 (+03) ::::::: Выправіў --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 12:13, 16 студзеня 2017 (+03) :::::::: Напр. [[Слуцкае паўстанне]]. «Праціўнікі» засталіся. --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 13:29, 16 студзеня 2017 (+03) == Інкубатар == Вітаю! Існуюць два раздзелы Вікіінкубатара на беларускай мове — вікінавіны і віківандроўка. А ці існуе (ці можа існаваў) беларускамоўны віківерсітэт? Пытаюся, бо бачу Вашу актыўнасць і дасведчаннасць па працы ў Вікіраздзелах. <font face="Century Gothic">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</font> 11:36, 12 студзеня 2017 (+03) :Наколькі я ведаю - не --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:03, 13 студзеня 2017 (+03) == Уімблдан == Можаце дапамагчы з пераносамі старонак, злучаных з Уімблданскім турнірам? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 12:42, 12 студзеня 2017 (+03) :Не знайшоў, што пераносіць, але прайшоўся ботам --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:31, 12 студзеня 2017 (+03) == Атык == Сп.Уладзіслаў, ці ёсць у Вас здымкі атыка (беларуская архітэктура), каб замяніць схему на англійскай? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 17:34, 14 студзеня 2017 (+03) [[Файл:Byhawskaja synagoga 01.Jpg|thumb|]] :Першае што прыйшло ў галаву - Быхаўская сінагога, там выразна бачны атык, але стан будынка не вельмі --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:55, 14 студзеня 2017 (+03) :: Дзякуй, замяніў. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 17:58, 14 студзеня 2017 (+03) == Галіён / Галеён == Ці ёсць у Вас крыніцы, як пісаць? Ні ў СІС, ні ў БЭ, ні ў Руска-Беларускім слоўніку няма. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 19:10, 15 студзеня 2017 (+03) : БЭ, т. 8, артыкул Карабель, подпіс да ілюстрацыі: ''7 — галіён (16—17 ст.; паказаны 3-мачтавы іспанскі галіён, 1567).'' --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:19, 15 студзеня 2017 (+03) :::: Дзякуй, бо ў ВМС: галион. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 19:22, 15 студзеня 2017 (+03) == Новы гаджэт == Дзіўна. Уключыў яго, перасталі працаваць спасылкі ў панэлі рэдагавання (прылады, фарматаванне, зноскі і крыніцы і г. д.) --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 15:58, 16 студзеня 2017 (+03) :У мяне ўсё працуе акрамя самога гаджэта :( --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:10, 16 студзеня 2017 (+03) :: Выключыў яго - усе спасылкі сталі працаваць. Нешта незразумелае адбываецца. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 16:45, 16 студзеня 2017 (+03) :::Шаблон таксама працуе, праўда, акрамя веравызнання яму ў нас, відаць, няма што выцягваць --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:52, 16 студзеня 2017 (+03) == Катэгорыя:Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка == : Трэба выправіць назву катэгорыі на "Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка", а таксама назву ўсіх падкатэгорый. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:59, 18 студзеня 2017 (+03) == Кеміярві == : Сп.Уладзіслаў, а што з карткай? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:22, 18 студзеня 2017 (+03) ::Карта выцягвае назвы на мясцовых мовах з Вікідадзеных, але некаторыя рэдкія мовы не ўлічаны, таму выкарыствоўваецца код mis - вось гэты {{ш|lang-mis}} і патрабуе шаблон. Звярнуўся па дапамогу на тэхнічны форум у Рускай Вікіпедыі, бо ў іх таксама ў артыкулах пра індзейцаў вылазіць гэты шаблон. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:34, 19 студзеня 2017 (+03) == Астэроіды і NGC == # Можаце дадаць у маю АП астэроідаў? І пажадана стварыць спісы. # Колькі трэба аб'ектаў NGC для поўнага шчасця? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 13:33, 19 студзеня 2017 (+03) ::Нешта я прызабыў, што да чаго. АП? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:31, 19 студзеня 2017 (+03) ::: Асабістую прастору. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 19:36, 19 студзеня 2017 (+03) ::::Нешта ніяк не магу ўспомніць, якім чынам мы працавалі. Я выцягваў артыкулы з катэгорыі ў рувікі, аддзяляў назвы, а астятняе перакладаў Белазарам? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2017 (+03) ::::: Збольшага так. Але з назвамі былі памылкі, напрыклад [[(917) Ліка]] быў перацягнуты як (917) Аблічча. Але то такое, не страшна. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 15:04, 22 студзеня 2017 (+03) == Commons.js == Паляцела згортванне навігацыйных шаблонаў унізе старонак, можа таму, што ў [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.js&curid=16462&diff=2456786&oldid=2343198 гэтай Вашай праўкі] незразумела дзе зачыняецца першая ж адкрытая круглая дужка? Адразу пасля новага коду ідзе логіка згортвання.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 19:09, 19 студзеня 2017 (+03) : Быццам бы [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.js&diff=2457095&oldid=2457088 выправіў] (кавалак коду не ўставіў) і на ўсялякі выпадак змясціў у канцы старонкі. : {{у|Artsiom91}}, не па тэме, але калі ўжо зайшлі — можа наствараць для Вас стабаў беларускіх футбалістаў, якія гуляюць у гэтым сезоне? Плыўцы стамілі мяне, а базу валейбалістаў яшчэ не давёў да розуму. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:29, 19 студзеня 2017 (+03) :: Згортванне, здаецца, працуе, будзем сачыць. Наконт футбалістаў — для нашай Вышэйшай лігі абсалютная большасць артыкулаў існуе (ды і "гэтага" сезону няма — скончыўся, каманды зараз толькі камплектуюцца на наступны). Калі хочаце, стварыце некалькі (3-5) у асабістай прасторы, пагляджу ці ёсць сэнс. Увогуле, кароткія артыкулы пра футбалістаў накшталт [[:Катэгорыя:Футбалісты Японіі|японскіх]] мяне задавальняюць, толькі б дадаць катэгорыі "Ігракі ФК ...".--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 19:39, 19 студзеня 2017 (+03) :::{{у|Artsiom91}}, неяк так: :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Ілья Балтрушэвіч]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Павел Бардукоў]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Пётр Зыль]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Уладзіслаў Казакоў]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Дзяніс Лявіцкі]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Аляксандр Майбарада]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Дзмітрый Падстрэлаў]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Павел Паўлючэнка]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Максім Рыбакоў]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Уладзіслаў Фядосаў]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:22, 19 студзеня 2017 (+03) :::: Нармальна, такія можна і ў асноўную прастору, мне зараз толькі шаблон "Бібліяінфармацыя" ўнізе не падабаецца (што пустой паласой). Я ствараю артыкулы толькі для дэбютаваўшых у Вышэйшай лізе, сярод дняпроўцаў гэта пакуль толькі Бардукоў і Рыбакоў, калі іншыя дэбютуюць — перанясу. Буду не супраць стварэння такіх накідаў для чырвоных спасылак [[Удзельнік:Artsiom91/Футбол/Футбалісты|з гэтай старонкі]]. Статыстыку можна браць у "Прессбола", напрыклад тут: [http://www.pressball.by/articles/football/belarus/92465], [http://www.pressball.by/articles/football/belarus/96725], [http://www.pressball.by/articles/football/belarus/96684], [http://www.pressball.by/articles/football/belarus/92637].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:48, 19 студзеня 2017 (+03) :::::У маю асабістую прастору? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:00, 22 студзеня 2017 (+03) :::::: Для дэбютаваўшых у Вышэйшай лізе можна адразу ў асноўную, для не дэбютаваўшых лепш пакуль у асабістую.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:07, 22 студзеня 2017 (+03) == Сартыроўка населеных пунктаў == Сваімі [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шаблон:НП&action=history нядаўнімі] шаблона {{Ш|НП}} Вы прыбралі DEFAULTSORT па беларускай назве. Калі ласка, вярніце на месца (можна і вікідата туды паспрабаваць усунуць).--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:17, 21 студзеня 2017 (+03) == Заўвагі да польскіх паветаў == Пажаданні, асабліва ў выпадку калі будзе аўтаматычная заліўка: # Не дадаваць катэгорыі рукамі — шаблон {{Ш|Павет Польшчы}} дадае неабходныя аўтаматычна # Выраўняць параметры гэтага шаблона ў артыкуле, каб "=" ішлі ў адзін слупок. Дадаць параметр "ваяводства" (патрэбны для катэгорыі). # Спіск гарадоў/гмін адсартаваць на алфавіце. Гарадам дадаць вікіфікацыю ("Горад Тамашаў|Тамашаў" замест "Тамашаў"). # Замест шаблона "Паветы Лодзьскага ваяводства" пісаць проста "Лодзьскае ваяводства" (думаю, лепш зрабіць адзін шаблон, дзе будуць і паветы і гарады, як ва Украіне). Паставіць яго ніжэй за шаблон павета (спачатку павет, потым ваяводства). --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 19:44, 9 лютага 2017 (+03) : Пункт 3 навучыў рабіць бота (прыклады [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Любэльскі_павет&type=revision&diff=2601948&oldid=2469443], [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Тамашоўскі_павет%2C_Лодзьскае_ваяводства&type=revision&diff=2601947&oldid=2469450]), так што змагу потым прайсціся і паправіць (калі ўсе артыкулы будуць мець адзіную структуру). Магчыма, аналагічна можна бота навучыць і іншыя пункты выканаць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:05, 26 сакавіка 2017 (+03) ::Я не планаваў заліўку паветаў, але, відаць, прыйдзецца яе зрабіць, раз боты ўжо і сартаваць спасылкі навучыліся :))) --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:39, 26 сакавіка 2017 (+03) == Шаблоны {{ш|Спіс астэроідаў/Шапка}} і {{ш|Спіс астэроідаў/Паказальнік}} == Што з імі не так? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 13:16, 13 лютага 2017 (+03) :А што не так? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:13, 14 лютага 2017 (+03) :: Бачыце розніцу? [[Спіс астэроідаў (101—200)|Раз]] і [[:ru:Список астероидов (101—200)|два]]. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 22:35, 14 лютага 2017 (+03) ::: Паправіў.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:10, 14 лютага 2017 (+03) == Request == Hello. Could you create the article [[:ru:Азербайджанский театр]]/[[:en:Theatre in Azerbaijan]] in Belorussian Wikipedia just like the article [[Тэатр Эстоніі]] which you created? Thank you. [[Адмысловае:Contributions/31.200.13.197|31.200.13.197]] 15:05, 17 лютага 2017 (+03) == Request == Hello. Could you create the article [[Культура Азербайджана]] ([[:ru:Культура Азербайджана|ru]]) ([[:en:Culture of Azerbaijan|en]]) in Belorussian Wikipedia? Thank you. [[Адмысловае:Contributions/31.200.22.41|31.200.22.41]] 12:07, 28 лютага 2017 (+03) == Шаблон-картка "мадыфікацыя аўтамабіля" == Навошта вы стварылі шаблон? Як яго выкарыстоўваць? [[Удзельнік:Medzianowsky|Medzianowsky]] ([[Размовы з удзельнікам:Medzianowsky|размовы]]) 23:19, 6 сакавіка 2017 (+03) == З'явіліся ў XX-стагоддзі == Навошта ты выдаліў катэгорыю, дурань?! [[Удзельнік:Medzianowsky|Medzianowsky]] ([[Размовы з удзельнікам:Medzianowsky|размовы]]) 18:32, 7 сакавіка 2017 (+03) == Гміны Польшчы == Праглядзеў усе гміны Польшчы, высветлілася, што некаторыя па тых ці іншых прычынах не былі залітыя. Калі маеце магчымасць, стварыце/дапоўніце артыкулы, каб яны выглядалі аднастайна з іншымі. Неіснуючыя артыкулы: * [[Гміна Бабова, Паморскае ваяводства]] — [[:pl:Bobowo (gmina)]] — не была заліта з-за неўлічанай неадназначнасці (у польскім Bobowo/Bobowa, а ў нас аднолькава) * [[Гміна Брадніца, Куяўска-Паморскае ваяводства]] — [[:pl:Brodnica (gmina wiejska w województwie kujawsko-pomorskim)]] — не была заліта з-за неўлічанай неадназначнасці * [[Гміна Броды, Свентакшыскае ваяводства]] — [[:pl:Brody (gmina w województwie świętokrzyskim)]] — не была заліта з-за неўлічанай неадназначнасці * [[Гміна Шчытна, Вармінска-Мазурскае ваяводства]] — [[:pl:Szczytno (gmina wiejska)]] — не была заліта з-за неўлічанай неадназначнасці (у польскім Szczytno/Szczytna, а ў нас аднолькава) * [[Гміна Ястарня]] — [[:pl:Jastarnia (gmina)]] — новая гміна з 2017 года Існуючыя артыкулы (у асноўным існавалі да заліўкі і не былі змененыя). Некаторыя трэба дапоўніць, некаторыя можна поўнасцю замяніць. * [[Гміна Вэнгажына]] — [[:pl:Węgorzyno (gmina)]] — дапоўніць * [[Гміна Гродзіск]] — [[:pl:Grodzisk (gmina)]] — замяніць * [[Гміна Карыцін]] — [[:pl:Korycin (gmina)]] — замяніць * [[Гміна Крынкі]] — [[:pl:Krynki (gmina)]] — замяніць * [[Гміна Сідра]] — [[:pl:Sidra (gmina)]] — замяніць * [[Гміна Чыжы]] — [[:pl:Czyże (gmina)]] — дапоўніць * [[Гміна Штабін]] — [[:pl:Sztabin (gmina)]] — замяніць Таксама, калі будзе заліўка паветаў Польшчы, варта спачатку дапоўніць/перапісаць існуючыя артыкулы [[:Катэгорыя:Паветы Польшчы|з гэтай катэгорыі]], каб потым не шукаць недаробленыя агрызкі.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:44, 18 сакавіка 2017 (+03) == Ерэван == : Сп. Уладзіслаў, ці не маглі б перакласці з Рускай Вікіпедыі раздзелы «Геаграфія і клімат» для арт. «Горад Ерэван»? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:18, 30 сакавіка 2017 (+03) == Галасаванне за статусныя артыкулы == == Галасаванне за статусныя артыкулы == Вітаю Вас! Калі Вы прапаноўваеце нейкі артыкул на статусны, калі ласка, стаўце адразу жа голас "за", каб мяне не папракалі тым, што я [[Удзельнік:Artsiom91|займаюся самадурствам]]. Дзякую. --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 21:29, 8 красавіка 2017 (+03) == Напісанне бенгальскіх імён прозвішчаў == Праглядаў бангладэшскіх прэзідэнтаў, як перадаваць іх прозвішчы: Шахабу'''ддз'''ін / Шахабу'''дз'''ін, Яджу'''ддз'''ін / Яджу'''дз'''ін?--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:39, 18 красавіка 2017 (+03) :Дакладна не ведаю. А у артыкуле Бангладэш у БЭ яны не згадваюцца? Калі не - трэба глядзець як перадаюць імя Салахад(д)зіна --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:03, 18 красавіка 2017 (+03) == Шаблон Рака2 == Вітаю! Калі не цяжка, гляньце на шаблон {{ш|Рака2}}. Напрыклад, у артыкуле [[Рака Пурус]]. Тут і ў іншых артыкулах штосьці не так са спасылкай на Вікісховішча (там, дзе ёсць адпаведныя катэгорыі).--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 09:15, 23 красавіка 2017 (+03) :{{зроблена}}--[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:47, 23 красавіка 2017 (+03) :Дзякую. Тая ж справа з шаблонам {{ш|Вадасховішча}}. Напрыклад, артыкулы [[Брацкае вадасховішча]], [[Рыбінскае вадасховішча]]. Як мне здаецца, Wikidata стварае некалькі, калі не больш, праблем?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 13:06, 24 красавіка 2017 (+03) ::Гэта не з-за Wikidata, гэта з-за абнаўлення кода --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:13, 24 красавіка 2017 (+03) Вітаю яшчэ раз! А калі не цяжка, выпраўце і шаблон {{ш|Возера}}.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 09:08, 25 красавіка 2017 (+03) == Сцягнуць з тарашкевiцкага раздела == Добры дзень! Цi не маглi б вы пакрысе пры дапамозе АВБ перацягнуць змест наступных артыкулаў з раздзела тарашкевiцай: [[:be-x-old:Фрыдрых Шылер]], [[:be-x-old:Тэрарыстычны акт у менскім мэтро]] , [[:be-x-old:Замак]] , [[:be-x-old:Вайна Расеі з Рэччу Паспалітай 1792 году]], бо значна больш змястоўныя. Дапамагу з канчатковай вычыткай. Дзякую! --[[Адмысловае:Contributions/46.133.64.252|46.133.64.252]] 17:54, 29 красавіка 2017 (+03) :Дадаў тэкст у арт. [[Фрыдрых Шылер]], можаце пачынаць працаваць --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:14, 29 красавіка 2017 (+03) ::Зроблена з Шылерам, толькі вялікая просьба выдаліць са свайго спіса замен замены сябра->член, бо гэта сорам і жах што атрымліваецца (глядзіце у гісторыі версіі), да таго ж няма ніякай патрэбы у змене сінанімічных слоў, лепш дадаць яшчэ ў замены Ч(_ч)ымся_->Ч(_ч)ым_ , П(_п)атас_(сн+)->П(_п)афас_(сн+) , Л(_л)ябірын+->Л(_л)абірын+ --[[Адмысловае:Contributions/46.56.175.35|46.56.175.35]] 17:31, 8 мая 2017 (+03) == Насельніцтва Беларусі == Просьба сцягнуць [[:be-x-old:Насельніцтва Беларусі|адсюль]]. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 13:49, 2 мая 2017 (+03) == Зноскі == Навошта [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%BC_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%93%D0%B0%D1%80%D1%8D%D1%86%D0%BA%D1%96&diff=2632863&oldid=2613792 гэта]?----[[Удзельнік:Liashko|Liashko]] ([[Размовы з удзельнікам:Liashko|размовы]]) 15:15, 11 мая 2017 (+03) :Няўлічаны шаблон у тэксце быў --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:22, 11 мая 2017 (+03) == [[Універсітэт штата Аява]] == Пан [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], а навошта гэты агрызак, калі ёсць [[:en:Iowa State University|Універсітэт штата Аява]]? З якога магчыма і перакласці?--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 16:00, 12 мая 2017 (+03) :Ведаеце англійскую мову — калі ласка, бо я не ведаю. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:32, 12 мая 2017 (+03) == Дэфіс vs працяжнік == Прашу не ляніцца і пісаць, як патрабуецца, доўгі працяжнік "—" замест кароткага дэфіса "-", напрыклад пры даданні інфармацыі пра знакамітых землякоў у артыкулах пра вёскі. Я звычайна яго стаўлю з дапамогай меню "Спецыяльныя сімвалы" — "Сімвалы" ў панелі рэдагавання, можна таксама капіраваць з іншага месца (напрыклад з пачатку артыкула).--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 14:10, 10 чэрвеня 2017 (+03) :А я звычайна націскаю на Вікіфікатар, які працуе цераз раз, а то і радзей. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 14:20, 10 чэрвеня 2017 (MSK) ::Можаце ўсталяваць маю раскладку, з доўгім працяжнікам і яшчэ парай сімвалаў праз altgr. [Скрын http://imageshack.com/a/img922/5855/8XOupU.png], [https://www.dropbox.com/s/1zzjwddjxc1n1i7/bielaruskaja%20klavijatura.rar?dl=0 раскладка]--[[Удзельнік:Liashko|Liashko]] ([[Размовы з удзельнікам:Liashko|размовы]]) 15:43, 14 чэрвеня 2017 (MSK) :::Дзякуй, працуе --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:50, 14 чэрвеня 2017 (MSK) == Шаблон == * А што гэта за шаблон - {{крыніцы/ЭКБ|1|Асядоўскі Леанід Мікалаевіч}}?--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 14:59, 14 чэрвеня 2017 (MSK) ::Энцыклапедыя культуры Беларусі --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:49, 14 чэрвеня 2017 (MSK) ::: Угу, дзякую.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:48, 14 чэрвеня 2017 (MSK) == [[Вікіпедыя:Кандыдаты_ў_добрыя_артыкулы|"Чак Паланік" у добрыя]] == Спадар Уладзіслаў, калі ласка, выкажыце сваё меркаванне наконт артыкула пра Чака Паланіка, як выдатнага. --[[Удзельнік:Alokim22|Алокім Дваццаь Другі Зава]] ([[Размовы з удзельнікам:Alokim22|размовы]]) 14:44, 27 чэрвеня 2017 (MSK) == Квір-гісторыя == Шаноўны Чаховіч Уладзіслаў, вы неяк былі рэдагавалі артыкул пра Кіма Хадзеева і ўставілі туды спасылку на брашуру "Квір-гісторыя". Толькі вось раскрыць крыніцы/Квір-гісторыя Беларусі| забыліся. Можа, выправіце гэты недахоп? --[[Удзельнік:Uladz_v|Uladz_v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz_v|размовы]]) 15:23, 4 ліпеня 2017 (MSK) :Не забыўся, а не было жадання. Зрабіў --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:27, 4 ліпеня 2017 (MSK) :: Дзякуй! --[[Удзельнік:Uladz_v|Uladz_v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz_v|размовы]]) 20:54, 6 ліпеня 2017 (MSK) == [[Марыя Магдалена Радзівіл]] == Нейкая блытаніна. Вось так яе зваць, і гэта ў іншых віках. Добра б змяніць. У мяне не атрымліваецца.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 16:46, 10 ліпеня 2017 (MSK) == [[Кім Хадзееў]] == Калі ёсць магчымасць, даглядзіце, калі ласка, артыкул. Справа ў тым, што Ohlumon яго рэгулярна вандаліць, прычым акурат тую частку, якую напісалі былі Вы. Заадно можаце выказацца на старонцы запытаў да адміністратараў у абмеркаванні дзеянняў Ohlumon'а.--[[Удзельнік:Uladz_v|Uladz_v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz_v|размовы]]) 20:10, 23 ліпеня 2017 (MSK) :: Заадно дадаць, што тэму Хадзеева увёў ў рувікі (2011 год) Ohlumon, і ведае ён гэту тэму дасканальна))--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 09:45, 24 ліпеня 2017 (MSK) :::: О, у "кампетэнтнасці" Ohlumon'а я ўжо меў магчымасць пераканацца на прыкладзе артыкула пра Купалаў верш "Жыды" - памылка на памылцы (як у фактаграфіі, так і ў арфаграфіі), выдача ўласных "твораў" за тэксты Купалы і г.д. Вашае меркаванне пра ўласную асобу завышанае. Больш самакрытыкі.--[[Удзельнік:Uladz_v|Uladz_v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz_v|размовы]]) 00:27, 25 ліпеня 2017 (MSK) :{{У|Uladz_v}}, як аўтар часткі тэксту, якая выклікала вайну правак, я з'яўляюся зацікаўленай асобай, таму лепей Вам звярнуцца да іншых адміністратараў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:31, 24 ліпеня 2017 (MSK) :: Зразумела, такі давядзецца звярнуцца, бо не перастае вандаліць.--[[Удзельнік:Uladz_v|Uladz_v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz_v|размовы]]) 00:29, 25 ліпеня 2017 (MSK) == Пераносы == Думаю, пакуль абсалютная большасць артыкулаў маюць "старыя" назвы, няма сэнсу насільна пераносіць новыя артыкулы — яны нічым не адрозніваюцца ад астатніх у той жа катэгорыі, акрамя таго што створаны пасля "дня X". Лепш іх пакідаць, хай будуць перанесены ботам разам з астатнімі, а ўжо пасля ботапераносаў новыя старонкі пераносіць рукамі.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:54, 25 жніўня 2017 (MSK) :Пераношу, каб звярнуць увагу стваральнікаў на новыя правілы. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 12:59, 25 жніўня 2017 (MSK) :: Калі хочаце звярнуць увагу, напішыце на старонках размоў. А так удзельнікі глядзяць не на правілы, а на тое як падобныя артыкулы зроблены.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:19, 25 жніўня 2017 (MSK) == "Вяліка-Тырнава" і падобнае == Уладзіслаў, калі я не памыляюся, у адпаведнасці з правіламі беларускай мовы было бы "Вялікая Тырнава", але "Вяліка-Тырнава"; "Ніжэн-Град", але "Ніжні Град". Карацей кажучы, калі няма поўнага прыметніка (які граматычна супадае канчаткам з беларускай мовай), то пішуцца гарады праз злучок. Ці маю я рацыю, скажыце, калі ласка? Гэта я да таго, што заўважыў перанесены артыкул пра царкву ў згаданай Тырнаве. Злучок знік. --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 23:00, 2 верасня 2017 (MSK) : [[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]], а Вы паглядзіце гісторыю правак артыкула і ўбачыце, хто злучок у свой час прыбраў. Пры жаданні можна таксама знайсці чаму (я ўжо знайшоў).--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:12, 2 верасня 2017 (MSK) :: [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], ха) Анекдатычная сітуацыя))) Ну я гэтаму ідыёту ўжо ўзбучку правёў))) Я памятаю. Быў у мяне тады перыяд неразумення гэтых падыходаў. Тады ўсе пытанні здымаюцца))) --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 23:32, 2 верасня 2017 (MSK) == Нова Прылука ці Новая Прылука? == Прывітанне! Дзякуй за перанос старонкі, але не разумею чаму Нова, а не Новая як вось [[Новая Гута (Гомельскі раён)|Новая Гута]]? --[[Удзельнік:Visem|Visem]] ([[Размовы з удзельнікам:Visem|размовы]]) 20:48, 5 верасня 2017 (MSK) :{{ТКП-Украіна}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:52, 5 верасня 2017 (MSK) :: Дзякуй! --[[Удзельнік:Visem|Visem]] ([[Размовы з удзельнікам:Visem|размовы]]) 20:56, 5 верасня 2017 (MSK) == Мацільда (фільм, 2017) == : Ці можаце дадаць у фільм картку-шаблон і постар? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 2 лістапада 2017 (MSK) == Каго жонка? == : Лідзія Кукраш - жонка Мікалая ці Сяргея Кукраша? Гл. картку-шаблон. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:28, 2 лістапада 2017 (MSK) ::Праблему вырашыла нулявая праўка артыкула пра Сяргея Кукраша --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:39, 2 лістапада 2017 (MSK) == Мсціслаўскі музей == Добра б неяк выбраць - ці рымскія лічбы, ці арабскія. Магчыма, рымскія - як і ў большасці энцыклапедый. А за артыкул дзякуй, для [[Краязнаўства Беларусі|беларускага краязнаўства]] гэта вельмі патрэбна! Ваш паплечнік--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 16:08, 7 лістапада 2017 (MSK) == Пытанне == Вітаю. [[:m:List of Wikipedias by sample of articles/Source code|Тут]] код праграмы, якая робіць агляд спіса істотных артыкулаў і вылічвае статыстыку. Але чамусьці нават пасля дадання інфармацыі ў артыкулы каэфіцыент не мяняецца. Маеце ўяўленне, чаму? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 15:12, 18 лістапада 2017 (MSK) :Не сяку ў гэтым, проста капірую з іншых раздзелаў --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:03, 13 снежня 2017 (MSK) == Мірсаід Міршакар == : Сп.Уладзіслаў, ці магчыма змяніць ДН у картцы-шаблоне з 5 мая на 6 мая? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:15, 13 снежня 2017 (MSK) ::Толькі калі ён нарадзіўся не 22 красавіка, а 23 красавіка --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:04, 13 снежня 2017 (MSK) == Нужна ваша помощь == Уважаемый [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], не могли бы вы мне помочь добавить в вашу Википедию статью о фильме «СОТКА» (https://uk.m.wikipedia.org/wiki/СОТКА_(фільм))? Дело в том, что я не знаю белорусского, а Вы знаете и русский и украинский, поэтому именно к Вам я и обращаюсь. Вы мне сможете помочь или мне перенаправить свой вопрос к кому-нибудь другому? [[Удзельнік:Ilay007|Ilay007]] ([[Размовы з удзельнікам:Ilay007|размовы]]) 23:02, 17 снежня 2017 (MSK) == Выбарчыя акругі == Прашу перанесці шаблон [[Шаблон:Выбарчыя акругі ў Палату Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] таксама ў асабістую прастору, напрыклад [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Выбарчыя акругі ў Палату Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]], і выправіць спасылкі на гэты шаблон у старонках.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:47, 13 студзеня 2018 (MSK) :Навошта? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:47, 13 студзеня 2018 (MSK) :: Таму што ў асноўнай прасторы гэты шаблон не мае сэнсу і абмеркаваннем ён выдалены таксама. Калі старонкі пра акругі будуць існаваць у асабістай прасторы, то і шаблон для іх лагічна мець таксама там. Калі старонкі будуць вернутыя ў асноўную прастору, то спасылку на шаблон лёшка выправіць робатам.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:52, 13 студзеня 2018 (MSK) :::Не бачу ніякай логікі ў пераносе шаблону, на які можна патрапіць толькі з падстаронак --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:55, 13 студзеня 2018 (MSK) :::: Я перанёс, і ў вяртанні яго ў асноўную прастору Вы таксама не будзеце бачыць логікі. Яшчэ старонкі ў асабістай прасторы не павінны трапляць у катэгорыі — праставіў ім <nowiki><nowiki></nowiki>.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:03, 13 студзеня 2018 (MSK) == Шаблон:Воласць Эстоніі == Вітаю. Можаце зрабіць {{ш|Воласць Эстоніі}}, каб выглядаў прыкладна як {{ш|Правінцыя Ірана}}, але з параметрамі [[ru:Шаблон:Волость Эстонии|адсюль]]? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 17:18, 25 студзеня 2018 (MSK) == [[Сянас Дукштас]] == Як правільна называецца населены пункт — [[Сянас Дукштас]] ці [[Дукшцяляй]], і чаму?--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:12, 28 студзеня 2018 (MSK) :Не ведаю, сам галаву паламаў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:54, 28 студзеня 2018 (MSK) == Масты == Адкуль Шаблон:Масты цераз Заходнюю Дзвіну ў Беларусі? У Бешанковічах пантонны мост не дзейнічае. Значнасць мастоў у Рубе, Віцебскім раёне, а таксама чыгуначных пад сумневам. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:24, 6 лютага 2018 (MSK) * Жлобінскі пешаходны мост (Віцебск)? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:24, 6 лютага 2018 (MSK) ::З карт. Пантонны мост у Бешанковічах разбіраецца на зіму кожны года. У чым нязначаць буйных інжынерных збудаванняў цераз буйную раку? Жлобінскіх мастоў 2, адзін застаўся чыгуначным, па іншым праходзіць нейкая сцежка, можна адб'яднаць пад агульнай назвай Жлобінскія масты. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:53, 6 лютага 2018 (MSK) == Азеляненне == : Сп.Уладзіслаў, выдаліце, калі ласка, рэдырэкт з Елагі на Юр'ева горка. Юр'ева горка - гэта лесапарк з арыгінальнай назвай. Елагі - гэта першапачатковая назва (ад імя ўласніцы) сённяшняга парка Чыгуначнікаў. + подпіс пад фотаздымкам трэба змяніць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:17, 1 сакавіка 2018 (MSK) == Гаджет == Коллега, добрый день! Вы умеете добавлять гаджеты? Я перенёс гаджет «сообщение об ошибке». Можете протестировать его. Для этого установите себе в common.js и нажмите в сайдбаре «сообщить об ошибке». [[Удзельнік:OlegCinema/common.js]] — сам скрипт. --[[Удзельнік:OlegCinema|OlegCinema]] ([[Размовы з удзельнікам:OlegCinema|размовы]]) 12:45, 4 сакавіка 2018 (MSK) :[[Удзельнік:OlegCinema|OlegCinema]], обратитесь, пожалуйста, к кому-нибудь еще, я сейчас выпал из этой сферы. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:40, 10 сакавіка 2018 (MSK) == Выпускнікі калегіумаў == Для абсалютнай большасці вялікалітоўскіх і польскіх дзеячоў крыніцы даюць інфармацыю "вучыўся ў калегіуме" (ці еўрапейскім універсітэце). Пра "паступленне" ці "заканчэнне" згадкі адзінкавыя, што можа тлумачыцца проста нефармальнасцю пачатку і заканчэння працэсу навучання (у адрозненне ад сучаснікаў, якім канкрэтна пішуць "скончыў такісьці ўніверсітэт"). Магчыма, катэгорыі кшталту [[:Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага езуіцкага калегіума]] з гэтай нагоды было б лепей неяк перанесці пад назвы [[:Катэгорыя:Навучэнцы Полацкага езуіцкага калегіума]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:48, 13 сакавіка 2018 (MSK) == Віківясна-2018 == Можаце дапоўніць спіс артыкулаў нашы? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 18:46, 14 сакавіка 2018 (MSK) :Не, я не хачу гэтым займацца. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:04, 17 сакавіка 2018 (MSK) == Чэлюскін / Чалюскін == : Як правільна? У БЭ Чэлюскін... Калі першы варыянт, трэба іншыя артыкулы пераносіць: пра парк і станцыю метро. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:41, 21 сакавіка 2018 (MSK) :: Супярэчыць правілам. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 09:44, 21 сакавіка 2018 (MSK) ::: Што супярэчыць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:54, 21 сакавіка 2018 (MSK) :::: Ч'''э'''люскін. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 09:56, 21 сакавіка 2018 (MSK) ::Парк і станцыя метро маюць афіцыяльна зацверджаныя назвы. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 07:16, 23 сакавіка 2018 (MSK) == [[:Файл:Somelikeithot bw poster.jpg‎]] == Загружаны Вамі файл выстаўлены на выдаленне, бо з’яўляецца несвабодным і не выкарыстоўваецца (у артыкул, дзе ён быў раней, пастаўлена іншая выява). Калі файл не будзе выкарыстаны цягам месяца, ён будзе выдалены.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:41, 18 чэрвеня 2018 (MSK) == Дабужынскі == У прэамбуле: МН: вёска Шчаглоўка, Касцюковіцкі раён. Як я разумею, памылка? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:40, 26 чэрвеня 2018 (MSK) :Мабыць, афармленне было скапіравана ў арт. [[Антон Стафанавіч Бархаткоў]], а тэкст не выпраўлены --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 14:44, 26 чэрвеня 2018 (MSK) == [[Дагу Перынчэк]] == : Вітаю, паважаны ўдзельнік! У мяне ёсць 3 беларускамоўных крыніцы на імя "Догу", калі ласка вы падайце свае крыніцы ці проста паясніць. Дзякуй. З павагай, [[Удзельнік:Севастополец|Севастополец]] ([[Размовы з удзельнікам:Севастополец|размовы]]) 19:28, 7 ліпеня 2018 (MSK) :І гэта дзіўна, таму што ў туркаў націск звычайна на апошнім складзе. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 11:43, 8 ліпеня 2018 (MSK) :: Тады пытанне знятае. З павагай, [[Удзельнік:Севастополец|Севастополец]] ([[Размовы з удзельнікам:Севастополец|размовы]]) 11:52, 8 ліпеня 2018 (MSK) == Памылковыя назвы == Калі ласка, растлумачце, а чаму вы падтрымліваеце памылковыя назвы населеных пунктаў і адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак у гэтым разьдзеле? --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Размовы з удзельнікам:Ліцьвін|размовы]]) 16:33, 12 жніўня 2018 (MSK) :Таму што існуе [[ВП:Да перайменавання]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:39, 12 жніўня 2018 (MSK) :: Вы добра разумееце, што гэта не адказ. Я ў абмеркаваньнях прывёў крыніцы і пры гэтым асноўныя назвы і дагэтуль памылковыя. Вядома, можна напісаць і ў [[ВП:Да перайменавання]]. Але мабыць гэта для складаных выпадкаў, а тутака маем відавочныя памылкі. --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Размовы з удзельнікам:Ліцьвін|размовы]]) 18:09, 12 жніўня 2018 (MSK) ::: Я амаль усюды адказаў. Вы, відавочна, не азнаёміліся з афіцыйнымі назвамі, а ўсе яны адпавядаюць Вікіпедыйным.--[[Удзельнік:Liashko|Liashko]] ([[Размовы з удзельнікам:Liashko|размовы]]) 21:57, 12 жніўня 2018 (MSK) :::: «Вікіпедыйным». Цікава-цікава. У гэтым разьдзеле карыстаюцца вікіпэдыйнай мовай? Прабачце, я ня ведаў. Пакажыце, калі ласка, дзе можна пачытаць правілы гэтай мовы. --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Размовы з удзельнікам:Ліцьвін|размовы]]) 13:19, 13 жніўня 2018 (MSK) ::::: Усё ясна. Пытанняў больш няма.--[[Удзельнік:Liashko|Liashko]] ([[Размовы з удзельнікам:Liashko|размовы]]) 00:26, 17 жніўня 2018 (MSK) == Несвабодныя невыкарыстаныя файлы == Наступныя загружаныя Вамі файлы выстаўлены на выдаленне, бо з’яўляюцца несвабоднымі і не выкарыстоўваюцца (у артыкулы, дзе яны былі раней, пастаўлены іншыя выявы). Калі файлы не будуць выкарыстаны цягам месяца, яны будуць выдалены. * [[:Файл:Fantastic Beasts and Where to Find Them poster.png]] * [[:Файл:Фантастычныя звяры OST.jpg]] * [[:Файл:Reuters logo.svg]] --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:56, 10 верасня 2018 (MSK) == Партал:Інданезія == Вітаю! Ці стваралі Вы партал з такой назвай? Ці можа ёсць нарыхтоўкі? Пытаюся, бо існуюць старонкі [[Партал:Інданезія/Чырвоныя спасылкі]], [[Партал:Інданезія/Новыя артыкулы/Параметры]], [[Партал:Інданезія/Новыя артыкулы]], і [[Партал:Інданезія/Як я магу дапамагчы]]. Я зацікаўлены ў стварэнні партала. <font face="Comic Sans MS">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</font> 11:52, 18 верасня 2018 (MSK) : Існавала старонка [[Вікіпедыя:Праект:Інданезія]], якая па змесце фактычна была парталам, сапраўды створаная спадаром Чаховічам. Акрамя спісу новых артыкулаў і "чырвоных спасылак" там нічога не было.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:38, 18 верасня 2018 (MSK) :: Вось бы аднавіць яе ў маёй асабістай прасторы альбо ў асноўнай, калі складана з технічнага пункту гледжання. Я яе перайменую з «Вікіпедыя:Праект:» ў «Партал:» і папрацую. <font face="Comic Sans MS">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</font> 15:11, 18 верасня 2018 (MSK) ::: Аднавіў і перанёс пад назву [[Партал:Інданезія]]. Гэта не асноўная прастора, таму можна працаваць. Аднак, зараз ён варты выдалення і патрабуе істотнага дапаўнення.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:09, 18 верасня 2018 (MSK) == Трубяцкія == Бастыён Трубяцкі, а чалавек Трубяцкой? Мне здаецца, что чалавек будзе ТрубяцкІ. Гл. [[Дзмітрый Данскі]].--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 08:59, 31 кастрычніка 2018 (MSK) : Прозвішча [[Трубяцкой]], як і [[Талстой]], а вось наконт бастыёна не ўпэўнены, усё ж такі гэта ж ужо не прозвішча, а прыметнік, які мусіць падпарадкоўвацца нейкім законам беларускай мовы. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:42, 31 кастрычніка 2018 (MSK) ::: А гэта што? — [[Род Трубяцкіх]]?--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:22, 31 кастрычніка 2018 (MSK) :::: Без крыніц --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 07:16, 1 лістапада 2018 (MSK) ::::: Не зразумеў. Якое напісанне канчатковае па вашаму? І чаму?--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 15:52, 1 лістапада 2018 (MSK) == Мікалай Рыгоравіч Алексяюк == Ну, пане Уладзіслаў... Дык чым ён значым?..--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 15:48, 1 лістапада 2018 (MSK) == Открою Вам страшную тайну == До 1991 года была такая страна, как СССР, возможно, Вы о ней слышали. Так вот, БССР была лишь одной из республик Советского Союза, и все лица, зарегистрировнные на территории БССР, были именно гражданами СССР, а не БССР. Как и РСФСР, и УССР, ГрузССР и прочих республик. Это касательно Вашей правки в Викиданных [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q6542892&type=revision&diff=789818645&oldid=789818600]. Категория называется ''страна гражданства'', либо же более простым языком ''гражданство какой страны''. Гражданином БССР не были, были гражданами СССР (у всех был один паспорт). Так что не правьте на неверное то, что изначально написано првильно. Всего доброго.--[[Удзельнік:РОЛД|РОЛД]] ([[Размовы з удзельнікам:РОЛД|размовы]]) 19:02, 15 лістапада 2018 (MSK) :Указание СССР не несет никакой смысловой нагрузки, да и сам параметр использует более широко, чем гражданство. Кроме того, по старой традиции всё СССРовское у людей на Западе со временем становиться русским - уже не раз встречал, что ботом проставлялись описания для белорусов, у которых в гражданстве стоит СССР - Russian, Russian, Russian. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:14, 15 лістапада 2018 (MSK) :: А указание гражданство БССР несёт смысловую нагрузку — только ошибочную, во многих контекстах, юридическом в том числе. То есть слудуя Вашей «логике», якутам, бурятам, латышам, молдаванам и прочим тоже не нужно указывать гражднство СССР, так как они тогда автоматически становятся ''этими'' русскими. Знаете, то, что граждане западных и прочих стран (и боты, которых они настраивают) не знают о Белоруссии — это их проблемы, да и наличие '''гражданства СССР — это факт''', да и белорусские литература и искусство были неотъемлимой частью советской культуры. Принадлежность к белорусской литературе читатель может вынести через гражданство, полученное позже, белорусское, которое тоже выражено в Викиданных, а так же по языку, на котором он писал. Если захотите убрать моё изменение, то найдутся люди, которые меня поддержут, а Ваш правка сочтётся неконструктивной.--[[Удзельнік:РОЛД|РОЛД]] ([[Размовы з удзельнікам:РОЛД|размовы]]) 19:32, 15 лістапада 2018 (MSK) ::: Адкрыю вам вялікі сакрэт, [https://www.pinterest.com/pin/236157574195453320/ вось пашпарт БССР].--[[Удзельнік:Liashko|Liashko]] ([[Размовы з удзельнікам:Liashko|размовы]]) 19:51, 15 лістапада 2018 (MSK) :::: Очень милая клоунада, дзякуй, Вы бы ещё какой-нибудь паспорт Речи Посполитой выписали, и гражданство тому писателю влепили. А вот паспорт гражданина СССР, выданный в БССР [https://euroradio.fm/sites/default/files/styles/gallery_main/public/legacy_articles/miniatures/2015/03/pasver_2.jpg?itok=vHYpEzGO], предположу, что в 1980 году (стандарт такого оформления введён в 1974 году). Такой же был и у писателя. Надпись указывает на '''С'''ССР, а не '''Б'''ССР. : Для английских/шотландских футболистов в Викиданных указано гражданство "Великобритания" и "страна для спорта" уже Англия или Шотландия. Можно было бы что-то такое использовать. Вот только для клубов так не работает, [https://www.wikidata.org/wiki/Q5794 Эвертон] из Великобритании и привязки к Англии явной нет.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:12, 15 лістапада 2018 (MSK) :: [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], здесь хотелось бы отметить, что спортивное гражданство идёт от того, что нет сборной Великобритании по футболу (сейчас), но есть Северной Ирландии, Уэльса, Шотландии и Англии, за которые футболисты и выступают. Причём здесь писатель??? Это некорректное сравнение.--[[Удзельнік:РОЛД|РОЛД]] ([[Размовы з удзельнікам:РОЛД|размовы]]) 20:17, 15 лістапада 2018 (MSK) ::: Я и не говорю что прям корректное. Но вообще тут дело не в самой сборной, а в том что есть такое понятие "спортивное гражданство", которое может отличаться от паспортного. Хотел обратить внимание что для всех важно что футболист английский/штоландский, но гражданство обозначается всё равно британское.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:20, 15 лістапада 2018 (MSK) :::: [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на практике российской сборной по футболу могу сказать, что Ваше утверждение неверно. Гражданство обычное и гражданство спортивное должны совпадать, это решается получением второго гражданства (частник ЧМ от России Марио Фернандес, бразилец по происхождению). Но тут вопрос насчёт ''писателя'', у которого образовалось гражданство БССР, хотя такового у него не было: он родился советским гражданином, а затем стал гражданином Республики Беларусь. И спортсменом он не был)--[[Удзельнік:РОЛД|РОЛД]] ([[Размовы з удзельнікам:РОЛД|размовы]]) 20:33, 15 лістапада 2018 (MSK) ::::: Чытайце [http://pravo.by/pravovaya-informatsiya/pomniki-gistoryi-prava-belarusi/kanstytutsyynae-prava-belarusi/kanstytutsyi-belarusi/konstitutsiya-1937-goda/ Канстытуцыю БССР], артыкул 93 і далей, тады вы даведаецеся ці было грамадзянства БССР. --[[Удзельнік:Yakudza|Yakudza]] ([[Размовы з удзельнікам:Yakudza|размовы]]) 16:41, 23 лістапада 2018 (MSK) == Hair Peace Salon == Прывітанне, Уладзіслаў! Тут замежнікі наехалі на старонку [[Hair Peace Salon]] на '''ангельскай''' мове: https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Hair_Peace_Salon?fbclid=IwAR2ygn3TucuKGURgHPSWDGxfgb87fQzs1RyPqiiTde8TUOksQTl3JwBYCDg. Хочуць хуценька выдаліць з-за «нявартасці». ⁎⁍̴̆＿⁍̴̆⁎ Там тэкст у артыкуле такі жа, як на беларускай Wikipedia, калі не ўсё зразумела. Па-першае, не валодаюць мовай, каб спрачацца за якасць спасылак ''("I can't evaluate the Belarussian or Russian sources").'' Якія могуць быць пазіцыі ў чартах продажу, калі чартаў у Беларусі няма? Альбомы, самотнікі і сінглы гурт выкладваў у вольны доступ, быў выдадзены сумесны альбом з [[Jitters]] на [[West Records]], некаторыя CD рабілі самі і прадавалі на канцэртах у дробных колькасцях фанатам. У конкурсах, дзе ўдзельнічалі музыкі, амаль заўсёды бралі 1–2 месца, не ведаю, што там "''load of contests they didn't win, album s & EPs which didn't make an impact on the charts".'' Па тым жа крытэрыям [[WP:NMUSIC]] (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Notability_(music)) гурт "жалезна" мае па меншае №1 (дастаткова незалежных і аўтарытэтных крыніц-спасылкак), №7 (выдатны прадстаўнік жанру), №11 (ратацыя на радыё і ТВ), №12 (радыё + ТВ перадачы з удзелам музыкантаў і пра гурт). Дапамагі, калі ласка, «адбіць» напад. (◡ ‿ ◡ ✿) Калі што трэба будзе перакласці на англійскую мову, пішы ў размовах, я перакладу. '''P.S.''' Я лічу, што гэта ў тым ліку і персанальны «напад». Справу распачаў «юзэр» [[Удзельнік:Cabayi|Cabayi]]. Пару дзён таму ён паставіў на хуткае выдаленне распрацаваны мною на месяц [[Азія|Азіі]] (лістапад 2018) англамоўны артыкул пра [[Кірстэн Німвэй]], бо «няма камерцыйных выдавецтваў для тых з паўтузіна раманаў», які ўмомант выдаліў другі адмін. Я адразу ў размовах адпісаў [[Удзельнік:Cabayi|Cabayi]], што "колькі камерцыйных выдавецтваў кніг можна прыцягнуць, калі пісаць мастацкую літаратуру на [[Тагальская мова|тагальскай мове]], калі гэта не пераклад [[Біблія|Бібіліі]] альбо падручнік для школы, на друк якога грошы дае ўрад"? [[Тагальская мова]] на [[Філіпіны|Філіпінах]], як беларуская, мае праблемы з ужываннем: паўсюль [[Англійская мова|англійская]], а свая ў большасці ў вусным ужытку яшчэ трошкі захоўваецца ад бацькоў і дзядоў. Ён не адказаў у размовах, пачаў «дурыцца». Зараз буду спрачацца і спрабаваць выратаваць артыкул са сметніка на агульных пачатках. (*´Д｀*) : не валодаюць англійскай мовай, каб спрачацца --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:01, 6 снежня 2018 (MSK) == Вітаўт (значэнні) == На старонку [[Вітаўт (значэнні)]], якая пералічвае неадназначнасці, Вы дадалі інфармацыю пра [[Вітаўт Станіслававіч Чыж|Вітаўта Станіслававіча Чыжа]]. Для асоб з імем Вітаўт ёсць асобны артыкул [[Вітаўт (імя)]]. Разумееце, ёсць яшчэ [[Вітаўт Кіпель]], член Прэзідыюму Рады БНР, могуць знайсціся і іншыя істотныя асобы. Усіх асоб з імем Вітаўт цягнуць на старонку [[Вітаўт (значэнні)]] немэтазгодна. Лічу гэту праўку залішняй і прапаную яе адмяніць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:46, 7 снежня 2018 (MSK) == Падстаронкі ўдзельніка == Прапаную разабрацца з закінутымі падстаронкамі ўдзельніка, якія ўжо непатрэбныя і могуць быць выдаленыя. Прапаную выдаліць наступныя падстаронкі: Неактуальныя тэставыя старонкі: * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаў]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаў1]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаў2]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаў3]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаўУдзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаў]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Мінская]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Магілёўская]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Гродзенская]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Гомельская]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Віцебская]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Брэсцкая]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Жыткавіцкі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Бурбалка1]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Бурбалка2]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Бурбалка3]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/sandbox/Teinostomops]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Шаблоны камун]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Узнагароды]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Тэрытарыяльныя змены]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Спіс праваслаўных храмаў Беларусі]] (ёсць спісы славутасцей; аднак можна вынесці ў прастору праекта) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Пясочніца]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Раёны Беларусі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Пераносы]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Заказнікі Беларусі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Горы Беларусі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Вікіпедыя:Артыкулы рускай Вікіпедыі без беларускіх інтэрвік]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Вярхоўны савет]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Вуліцы Быхава]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Аграгарадкі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арменія]] Ужо існуючыя ў асноўнай прасторы: * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Спіс Герояў Савецкага Саюза, Беларусь]] — існуе [[Спіс Герояў Савецкага Саюза (Беларусь)]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Справа «Белага легіёна»]] — існуе [[Справа «Белага легіёна»]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Пасёлак Абілейкс4]] — існуе [[Абілейкс]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Паазер'е]] — існуе [[Паазер’е (этнаграфічны рэгіён Беларусі)]] (трэба дапоўніць змест) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Беларуская готыка]] — існуе [[Беларуская готыка]] Перанесці ў асноўную ці іншую прастору без захавання перасылкі: * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Чэмпіянат Беларусі па цяжкай атлетыцы 2015]] → [[Чэмпіянат Беларусі па цяжкай атлетыцы 2015]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/symbal.by]] → [[symbal.by]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Суд апеляцыйнай інстанцыі]] → [[Суд апеляцыйнай інстанцыі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Пакланенне вешчуноў, Дрысвяты]] → [[Пакланенне вешчуноў (Дрысвяты)]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Мастацтва Польшчы]] → [[Мастацтва Польшчы]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Архітэктура Мінска]] → [[Архітэктура Мінска]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Архітэктура Віцебска]] → [[Архітэктура Віцебска]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Эстонска-беларуская практычная транскрыпцыя]] → [[Эстонска-беларуская практычная транскрыпцыя]] (ці [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Эстонска-беларуская практычная транскрыпцыя]]) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Нідэрландска-беларуская практычная транскрыпцыя]] → [[Нідэрландска-беларуская практычная транскрыпцыя]] (ці [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Нідэрландска-беларуская практычная транскрыпцыя]]) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Нарвежска-беларуская практычная транскрыпцыя]] → [[Нарвежска-беларуская практычная транскрыпцыя]] (ці [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Нарвежска-беларуская практычная транскрыпцыя]]) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Венгерска-беларуская практычная транскрыпцыя]] → [[Венгерска-беларуская практычная транскрыпцыя]] (ці [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Венгерска-беларуская практычная транскрыпцыя]]) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Беларускія таксоны]] → [[Вікіпедыя:Праект:Біялогія/Беларускія таксоны]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Беларускі тыдзень/Гарады Беларусі]] → [[Вікіпедыя:Праект:Беларускі тыдзень/Гарады Беларусі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/БЭ Трыпалі-Хвіліна]] → [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/БелЭН/16]] У выпадку адсутнасці заўваг праз тыдзень зраблю прапанаваныя выдаленні і пераносы. Пры наяўнасці заўваг і пажаданняў па канкрэтным старонкам яны будуць пакінуты.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:43, 24 снежня 2018 (MSK) == НП == Вітаю. Будзеце дазаліваць НП-Літва і НП-Арменія? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 18:11, 3 студзеня 2019 (MSK) :Літву так, Арменію не --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:11, 3 студзеня 2019 (MSK) :: Можаце даць свае дапрацоўкі Арменіі, калі ёсць? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 18:13, 3 студзеня 2019 (MSK) :::Не захаваліся --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:42, 3 студзеня 2019 (MSK) == Спіс храмаў Мінска == Пане Уладзіслаў, вельмі добры пачын. Але падназва ''Беларуская праваслаўная царква'' — сінагогі і мячэць якім тут боком?--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 20:58, 30 студзеня 2019 (MSK) == Карта Беларусі 2019 года == Прывітаньне. Вы пішаце: паводле карты Беларусі 2019 года. А што гэта за карта і дзе яе можна пабачыць? --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Размовы з удзельнікам:Ліцьвін|размовы]]) 03:41, 9 лютага 2019 (MSK) :{{у|Ліцьвін}}, у кнігарнях. [https://ibb.co/hWPHh43 Фота] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:27, 9 лютага 2019 (MSK) :: Дзякуй! --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Размовы з удзельнікам:Ліцьвін|размовы]]) 16:44, 9 лютага 2019 (MSK) == Gentleman (альбом) == Прывітанне, [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]]! Напішы, калі ласка, на [[Вікіпедыя:Рэцэнзаванне/Gentleman (альбом)|падстаронцы рэцэнзіі]] артыкула [[Gentleman (альбом)|Gentleman]], што можна палепшыць? Я бачу, яшчэ ў нас не было добрых артыкулаў пра [[Музычны альбом|музычныя альбомы]], няма прыкладу 1:1. Зразумела, тут будзе і свая спецыфіка вольнага распаўсюду плыты і, магчыма, мы ведаем, пірацтва: не як у замежных альбомах і перакладзеных артыкулах з занесенымі ў табліцы пазіцыямі ў чартах і накладамі продажаў. Удалага дню! -- [[Удзельнік:Pr12402|pr12402]], 1 мая 2019. == Беларусь (кінатэатр, Віцебск) == : Добры дзень, сп. Уладзіслаў! Ці ёсць у свабодным доступе выявы кінатэатра да рэканструкцыі? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 мая 2019 (MSK) :: Такіх, каб можна было загрузіць на Вікісховішча ў прынцыпе быць не можа, бо будынак узведзены толькі ў 1972 годзе, тэрмін аўтарскага права не сышоў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:45, 11 мая 2019 (MSK) == Тусналобава-Марчанка == : Тусналобавай-Марчанк'''і''' ці Тусналобавай-Марчанк'''а'''? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:20, 15 мая 2019 (MSK) ::Тусналобавай-Марчанк'''а''' --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:03, 15 мая 2019 (MSK) == вуліца Кіжаватава == У Брэсце вуліца Кіжаватава ці поўная назва, як у Мінску: Лейтэнанта Кіжаватава? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:24, 20 мая 2019 (+03) : Гл. [[Вуліцы Брэста]], там афіцыйныя назвы --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:24, 20 мая 2019 (MSK) == гасцініца "Буг" == : Добры дзень! Ці ёсць выява ў свабодным доступе? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:18, 21 мая 2019 (MSK) == Славутасці Брэста == Добры дзень, звяртаюся да Вас, бо Вы — аўтар навігацыйная шаблона «Славутасці Брэста». На Вашу думку, можа, варта ўключыць у яго кінатэатры і гасцініцы? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:30, 22 мая 2019 (+03) :Калі яны нечым адметныя, гасцініцу "Буг", напэўна, можна, а "Інтурыст" не. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:41, 22 мая 2019 (MSK) :: А "Інтурыст" чаму? Усё ж узор будаўніцтва 1970-х. Яшчэ пытанне: адкуль інфармацыя па страчаных культавых пабудовах? Кірха, сінагога, каталіцкія храмы. Бо некаторыя не магу знайсці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:47, 22 мая 2019 (+03) :::У агульным успрыманні мадэрністычная каробка 1970-х уяўляе малую цікаваць як славутасць для турыстаў, хіба што для даследчыкаў эпохі. Ужо не памятаю дзе, з розных крыніц, пашукаю сам пасля. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 14:02, 22 мая 2019 (MSK) :: Калі для турыстаў малацікавы "Інтурыст", тады Дом культуры чыгуначнікаў таксама варта прыбраць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:06, 22 мая 2019 (+03) == Алтайскі раён == Вітаю. Перанясіце, к. л., усе сёлы Зыранаўскага раёна Усходне-Казахстанскай вобласці пад назвы з Алтайскім раёнам у сувязі з перайменаваннем. Дзякуй. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 10:15, 7 ліпеня 2019 (MSK) : {{Зроблена}}.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:30, 16 ліпеня 2019 (MSK) == Сельсаветы Украіны == Калі пачыналі ручную заліўку, то спачатку ствараліся катэгорыі і шаблоны сельсаветаў, але выстветлілася што менавіта для Украіны гэта нязручна, аб гэтым я пісаў [[Размовы з удзельнікам:Zelyoniy.anton#Катэгорыі і шаблоны населеных пунктаў Украіны|на гэтай старонцы]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:03, 13 ліпеня 2019 (MSK) : Яшчэ не ўпэўнены, ці правільна напаўняць у картцы поле "заснаваны". Бо пераважна гэта насамрэч дата першага згадвання (што можна прасачыць у тэксце ўкраінамоўных артыкулаў), магчыма дакладней будзе напаўняць поле "першае згадванне".--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:22, 13 ліпеня 2019 (MSK) ::Там ёсць населеныя пункты і сярэдзіны 20 стагоддзя. Заліваць НП-Украіны не збіраюся, проста прыкладам дапамагаю іншаму удзельніку. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:03, 13 ліпеня 2019 (MSK) == Дубраўскае вадасховішча і Дубраўская ГЭС == Паважаны Ўладзіслаў! Мне здаецца, Вы паспяшаліся перайменаваць [[Дубраўскае_вадасховішча|Дуброўскае вадасховішча]] ў Дубраўскае. І адпаведную гідраэлектрастанцыю таксама - https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%94%D1%83%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%93%D0%AD%D0%A1&diff=1628401&oldid=1622973 У Смалявіцкім раёне мы маем вёску [[Дубраўка (Смалявіцкі раён)|Дубраўка]], але на беразе вадасховішча вырасла вёска з іншай назвай - [[Дуброва (Азярыцкаслабадскі сельсавет)|Дуброва]], а не Дубраўка. Я на днях бачыў гэта асабістымі вачыма. І рэчка носіць назву [[Дуброўка (рака)|Дуброўка]] з націскам на другі склад. Таму, мне здаецца, трэба выправіць назву вадаёма і электрастанцыі на папярэднія. ==[[Удзельнік:Da voli|Da voli]] ([[Размовы з удзельнікам:Da voli|размовы]]) 00:26, 24 ліпеня 2019 (MSK) :[http://maps.by/viewfgo/9111 Ду́браўскае] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 07:59, 24 ліпеня 2019 (+03) ::Цяпер зразумела, дзякуй. --[[Удзельнік:Da voli|Da voli]] ([[Размовы з удзельнікам:Da voli|размовы]]) 22:51, 25 ліпеня 2019 (MSK) == Злучэнне новых старонак з элементам Вікідадзеных == Прывітанне! Я бачыў паведамленне у сябе аб тым, што Вы злучылі новую катэгорыю [[Вікіпедыя:Праект:Футбол]] з элементам Вікідадзеных. Я таксама хачу злучыць сам праект, але не ведаю як гэта робіцца. Не падкажыце? З аналагічнымі праектамі на іншых мовах я сам злучу, і апісанне таксама зраблю. --[[Удзельнік:Football Beetle|Football Beetle]] ([[Размовы з удзельнікам:Football Beetle|размовы]]) 12:40, 24 жніўня 2019 (MSK) : {{у|Football Beetle}}, [https://www.wikidata.org/wiki/Special:NewItem можна так] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:00, 24 жніўня 2019 (MSK) Дзякуй! --[[Удзельнік:Football Beetle|Football Beetle]] ([[Размовы з удзельнікам:Football Beetle|размовы]]) 21:02, 24 жніўня 2019 (+03) == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 17:48, 6 верасня 2019 (+03) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19352615 --> == Змены ў шаблоне == Вітаю! Я зараз пішу новы тэкст для стадыёна [[Дынама (стадыён, Мінск)|«Дынама»]] і заўважыў вось што. Шаблон пад карткай аб гістарычнай каштоўнасці непрыгожа адлюстроўваецца ў мабільнай версіі. Я паглядзеў рускі артыкул пра стадыён, там шаблон акуратна размешчаны пад карткай, у мабільнай версіі назвы раздзелаў пад шаблонам. Адзіны недахоп, гэта дрэнны падзел месца для выявы і для тэксту (там 50 на 50, але лепш 30 на 70). Вы не маглі б паглядзець у вольны час, што можна зрабіць, каб шаблон адлюстроўваўся карэктна пад карткай і ў мабільнай версіі (накшталт Вонкавыя выявы)? Сам не зраблю, таму што не ведаю як. А гэта папулярны і важны [[Шаблон:Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь|шаблон]] не толькі для футбола. --[[Удзельнік:Football Beetle|Football Beetle]] ([[Размовы з удзельнікам:Football Beetle|размовы]]) 15:24, 16 верасня 2019 (+03) == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 18:14, 20 верасня 2019 (+03) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19395316 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 22:52, 3 кастрычніка 2019 (+03) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19433656 --> == Нямецкія прозвішчы == Паважаны Уладзіслаў, калі ласка адкажыце, чаму Вы змянілі прозвішча Харпэ на Гарпэ, калі першая літара там вымаўляецца '''Х'''? Калі ёсць адмысловыя правілы транслітэрацыі буду ўдзячны--[[Удзельнік:Igro by|Igro by]] ([[Размовы з удзельнікам:Igro by|размовы]]) 16:00, 16 лістапада 2019 (+03) Нямецкае h паслядоўна перадаецца на беларускую мову як Г. [[Гофбург]], [[Брэмергафен]], [[Гітлер]]. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:10, 16 лістапада 2019 (+03) :Тады прашу Вас праглядзець [[Шаблон:Генерал-палкоўнікі нацысцкай Германіі]] і выправіць ці падказаць мне мае памылкі, бо там дастаткова прозвішчаў, пачынаючыхся на Н. Дзякуй за ўвагу :)--[[Удзельнік:Igro by|Igro by]] ([[Размовы з удзельнікам:Igro by|размовы]]) 16:15, 16 лістапада 2019 (+03) :Дарэчы, ёсць прозвішчы ў нашай Вікі, якія былі перакладзены (у тым ліку і мною), на мой сучасны погляд, некарэктна — Вейхс, а не Вайхс, Клейст, а не Кляйст. Ці трэба іх адаптаваць, ці не?--[[Удзельнік:Igro by|Igro by]] ([[Размовы з удзельнікам:Igro by|размовы]]) 16:33, 16 лістапада 2019 (+03) ::Дакладна В'''ай'''хс, наконт Кляйст трэба глядзець БЭ, здаецца, там гэтае спалучэнне праз -ей- перадаецца.--[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:41, 16 лістапада 2019 (+03) == Шаблоны Датанараджэння і Датасмерці == Вітаю! Пасля Вашай праўкі на старонцы [[Васіль Фёдаравіч Чарвакоў]] я заўважыў, што асноўнай становіцца дата старога стылю. Здаецца, то так не павінна быць? --[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 20:07, 17 лістапада 2019 (+03) :У дужках мусіць быць большая дата. Недакладнасць выявіў, калі дадаў дату нараджэння ў ВД, якія аўтаматычна пераводзяць і афармляюць дату юліянскага календара ў дату грыгарыянскага. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:10, 17 лістапада 2019 (+03) ::Але ж дата нараджэння (напрыклад Чарвакова), па якой ствараецца спасылка і ўключаецца ў катэгорыю, павінна быць па новым стылю, не 16, а 4 красавіка?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 20:53, 17 лістапада 2019 (+03) :::Дык у дужках новы стыль --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:03, 17 лістапада 2019 (+03) ::::І сапраўды так. У такім выпадку, верагодна памылка ў выкарыстанай мною спасылцы на сайт БДМУ. Магчыма, патрэбна выдаліць дату 16 красавіка?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 21:13, 17 лістапада 2019 (+03) ::::: 16 красавіка па новым стылі, 4 красавіка па старым. Дата новага стылю пазначаецца ў дужках, але менавіта на яе ідуць усе спасылкі і катэгорыі. З такога пункту гледжання зараз усюды ўсё слушна — і ў Вікіпедыі, і ў Вікідадзеных, і на сайце БДМУ — і выдаляць ці штосьці яшчэ змяняць не трэба.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:02, 17 лістапада 2019 (+03) ::::::У тым і справа, што ў БелЭн дата нараджэння 4 красавіка. У тэксце на сайце БДМУ нават прозвішча ў загалоўку з памылкай!--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 22:21, 17 лістапада 2019 (+03) == Популярные 2019 == [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Популярные 2019|Готово]]. --[[Удзельнік:Emaus|Emaus]] ([[Размовы з удзельнікам:Emaus|размовы]]) 00:43, 4 студзеня 2020 (+03) == Афармленне літаратуры == У артыкуле [[Дом па Рэвалюцыйнай вуліцы, 12 (Мінск)]] і некаторых іншых у раздзеле літаратуры бачым: "271. Забудова вуліцы Рэвалюцыйнай // Збор помнікаў..." Што такое 271? Калі нумар старонкі, то, пэўна, варта яго размясціць у належным месцы, наладзіўшы адпаведным чынам шаблон.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 15:51, 5 студзеня 2020 (+03) :Нумар помніка --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:52, 5 студзеня 2020 (+03) == Старшыні мясцовых органаў улады == Добры вечар. Усё ж мы будзем ствараць артыкулы пра старшыняў райвыканкамаў і г.д.? Проста не памятаю, дзе і калі, але гэта пытанне ўзнімалася, і было даволі шмат праціўнікаў. На маю думку, трэба неяк вызначыцца ў значнасці асоб рэгіянальнай наменклатуры. Напрыклад, дэпутат раённага Савета дэпутатаў, адначасова, можа быць старшынёй сельскага Савета дэпутатаў. Патрэбна акрэсліць нейкія межы.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|Dzianis Niadbajla]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzianis Niadbajla|размовы]]) 23:31, 20 студзеня 2020 (+03) :Не памятаю такога. Кіраўнікі органаў выканаўчай улады вышэй за сельсавет маюць значасць, дэпутаты - не (дастаткова спісаў), але яны з большага сфарміраваныя з людзей, якія займаюць нейкія пасады. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:45, 20 студзеня 2020 (+03) == Вікіслоўнік == Добры дзень! Я збіраюся палепшыць Вікіслоўнік, ствараючы артыкулы. Ці трэба там паказваць крыніцу, па якой буду ствараць артыкулы. Вось яна: '''Баханькоў А. Я. і інш.''' ''Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: Для сярэд. школы. — 3-е выд., перапрац. і дап. — Мн.: Нар. асвета, 1979. — 334 с.'' З павагай. --[[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 15:45, 16 лютага 2020 (+03) :трэба --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:06, 16 лютага 2020 (+03) == Белорусский вестник == Перад тым, як перанесці, Вы звярнулі ўвагу, што існуе дзве газеты з такой назвай?--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|Dzianis Niadbajla]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzianis Niadbajla|размовы]]) 17:58, 24 сакавіка 2020 (+03) :на якім месцы я мусіў звярнуць увагу? {{ш|значэнні}} не стаіць --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:07, 24 сакавіка 2020 (+03) :: Ну вы ж з чагосьці ўзялі, што гэты артыкул трэба перанесці? У назве якога нездарма было ўказана ўдакладненне ў выглядзе даты. А {{ш|значэнні}}, па-першае, не абавязковы, па-другое, кожны ўдзельнік можа быць абмежаваны часам працы ў Вікіпедыі і банальна не паспець.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|Dzianis Niadbajla]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzianis Niadbajla|размовы]]) 18:32, 24 сакавіка 2020 (+03) :::Бо была дурная традыцыя да кожнай газеты ці часопіса дату ляпіць --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:02, 24 сакавіка 2020 (+03) == Андрэй Аркадзевіч Шпунт == * Зноска куды вядзе? І ці гэтага хопіць для АК? Пане Уладзіслаў, я вас не пазнаю.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 15:10, 6 красавіка 2020 (+03) == [[Шаблон:Рака3]] == Паважаны Ўладзіслаў. Год таму Вы працавалі над шаблонам Рака3. У якой ступені гатоўнасці ён? Шаблоны [[Шаблон:Рака|Рака]] і [[Шаблон:Рака2|Рака2]] маюць хібы. Напрыклад, у апошнім дагэтуль фігуруюць малазразумелыя тэрміны Басейн і Басейн рэк, з абодвух ідзе перанакіраванне на артыкул "[[Вадазбор]]". Ці розныя гэты паняцці, ці павінны азначаць нешта адно? Хацелася б дачакацца больш дасканалага шаблона "Рака". --[[Удзельнік:Da voli|Da voli]] ([[Размовы з удзельнікам:Da voli|размовы]]) 23:17, 9 красавіка 2020 (+03) == Пераклад параметраў == Калі ласка, папраўце пераклад шаблона Спасылка з тарашкевіцы (у нас {{Ш|Cite web}}). Зараз у тарашкевіцы маюцца два параметры «дата публікацыі» і «дата», якія абодва перакладаюцца як «date». Трэба «дата публікацыі» перакладаць як «date», а «дата» як «accessdate».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:50, 9 мая 2020 (+03) : Дзякуй --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:15, 9 мая 2020 (+03) ==Translation Isabelle de Charière == Hello Чаховіч Уладзіслаў Could you write translate the article of Isabelle de Charrière (Q123386) for the BEwiki? That would be appreciated. [[Удзельнік:Boss-well63|Boss-well63]] ([[Размовы з удзельнікам:Boss-well63|размовы]]) 19:48, 9 мая 2020 (+03) == Праца бота == Вітаю, можа я не першы, хто заўважае, але Ваш бот стварае дублі картак ў артыкулах. Штосьці з гэтым будзеце рабіць? https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Полымя_(часопіс)&diff=3315502&oldid=3313106&diffmode=visual : Гэта было аднамаментнае даданне картак да артыкулаў пра газеты і часопісы, бо большасць з іх не мелі картак увогуле, а капіраваць кожны раз «нарыхтоўку» рукамі моташна. Спісы былі разлічаны так, каб адсеяць артыкулы пра часопісы, дзе ёсць {{ш|Часопіс}}, і артыкулы пра газеты, дзе ёсць {{ш|Газета}}, таму часам у артыкул да няправільнай карткай дадавалася пустая правільная. А вось такога як тут быць не павінна. Я нічога не буду рабіць, калі бачыце — выдаляйце пустышку.--[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 14:07, 10 мая 2020 (+03) == Гіпалімніён == : Ці можаце дапамагчы звязаць артыкул з іншымі інтэрвікамі? анг.Hypolimnion. Дзякуй. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:17, 27 мая 2020 (+03) == Перанакіраванні == Вітаю! Прапаную абмеркаваць патрэбу ў стварэнні перанакіраванняў кшталту [[А. Няўзораў]]. У дадзеным выпадку ёсць яшчэ і [[Аляксандр Глебавіч Няўзораў]]. І такіх выпадкаў з шырока распаўсюджанымі прозвішчамі напэўна будзе яшчэ.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 06:22, 19 ліпеня 2020 (+03) : Неадназначныя ініцыялы мусяць перанакіроўваць да неадназначнасцей прозвішчаў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:49, 19 ліпеня 2020 (+03) == Месячнік Вікіслоўніка == Вітаю! У мяне ёсць прапанова правесці '''Месячнік Вікіслоўніка'''. Мне патрэбна некалькі чалавек, якія гатовыя непасрэдна ўдзельнічаць там (ствараць і паляпшаць артыкулы). Можна карыстацца любымі слоўнікамі, папяровымі і электроннымі. Вы зможаце непасрэдна ўдзельнічаць у Вікіслоўніку? Калі да, тады задавайце мне пытанні наконт праекта. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 18:27, 6 верасня 2020 (+03) : Не, я тут не дапамагу. Лічу, што Вікіслоднік варта напаўняць праз ботазаліўкі, але ў нас там ні адміністратараў, ні ботаў, здаецца, няма. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:23, 6 верасня 2020 (+03) == Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі 1994 == Добры дзень, вы зрабілі праўку на старонцы выбару прэзідэнта 1994 г. у Беларусі і напісалі што Генадзь Карпенка здаў крыху больш за 108 тысяч подпісаў. Прашу пакінуць тут крыніца бо я сам не змог знайсці што Генадзь Карпенка здаў столькі подпісаў. :гэта быў пераклад артыкула тарашкевіцай, крыніцы ў арыгінале, на жаль, няма. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:29, 9 верасня 2020 (+03) == Лія Авейсаўна Каджар - правки == В статье [[Лія Авейсаўна Каджар]] есть несколько неточностей. Я их поправил, пожалуйста, подтвердите изменения. Основания для правок: это моя бабушка ;) И, да, спасибо за статью! {{unsigned|United walrus}} : [[У:United walrus|Уважаемый United walrus]], здорово, что вы пришли поправить статью про свою бабушку, но ваши правки я отменила, потому что в этом разделе Википедии мы пользуемся верифицируемыми авторитетными источниками и белорусским языком. А ваши правки, к сожалению, на русском, нарушают орфографию и правила раздела. Если вы хотите уточнить, что бабушка официально носила статус принцессы в какой-то период своей жизни, то нужно указать источник этих сведений в какой-нибудь онлайн или оффлайн-публикации, можете даже прямо сюда же дописать. Спасибо.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 12:20, 2 лістапада 2020 (+03) : [[У:Хомелка|Уважаемая Хомелка]], в самом деле, я пропустил несколько грамматических ошибок. Mea culpa, исправил. Также, поскольку я не являюсь постоянно пишущим автором википедии я, честно говоря, не вполне понимаю где именно и в каком формате происходит обсуждение правок. Я размещу свои комментарии к правкам здесь, но, если это неверно, то подскажите, пожалуйста, где и как это лучше делать ;) Относительно содержания правок - всего их 4 штуки, а именно: 1) Начало статьи: "Лія Авейсаўна Каджар, або Лія-ханум". Я убрал "Лія-ханум", так как, а)"ханум" это попросту уважительное обращение к женщине, как, например, "сударыня", "товарищ Иванова", "госпожа Парафернальная" и т.п. б) за крайне редкими исключениями никто и никогда так к Лие Овейсовне не обращался и, насколько мне известно, в таком виде она ни в каких источниках не фигурировала. 2) "Принцесса персидская" - как вы понимаете, в советское время подобного рода уточнения к имени хождения не только не имели, но и были прямо противопоказаны (именно из-за этого титула бабушкиной семье во время войны пришлось скрываться в отдаленной горной грузинской деревне, НКВД их, в конце концов, оставило в покое только по чистому везению). Поэтому ни в один из периодов своей жизни официально носить этот титул она не могла, что, однако, никак не отменяет факта принадлежности Лии Овейсовны к династии Каджар, а также, собственно, права на титул. Подтверждением тому могут быть как книга Исмаилова (упоминается в источниках к статье), так и, например, архивные документы из Санкт-Петербургской политехнической академии, в которых имеются записи о зачислении и обучении там отца Лии Овейсовны, Овейса Каджара с указанием полного титула, а именно "принц персидский". Также подтверждение принадлежности этого титула можно легко найти в многочисленных списках дворянства Российской Империи (хотя это и не принципиальное подтверждение, т.к., к получению этого титула российская корона никакого отношения не имела, так что это скорее просто фиксация факта). Этот же титул указан и на могиле Лии Овейсовны. 3) В разделе "Биография" была допущена фактическая ошибка в написании имени отца Лии Овейсовны, а именно: "...Авейса Мірзы Алі Кулі Мірзы аглы Каджара", в то время как правильное имя "Султан Овейс Али Кули Мирза оглы Каджар" или для краткости "Султан Овейс Каджар". Я поправил имя, хотя, да, невнимательно. 4) В том же разделе была приведена пустая ссылка на вики-страницу брата Лии Овейсовны, Чингиза Овейсовича Каджар. Я попросту вставил ссылку. Не вполне понимаю зачем её было убирать. Примерно так. Не поймите меня неправильно, я действительно благодарен автору за то, что эта статья появилась в Википедии. Мои исправления продиктованы исключительно желанием её улучшить и донести до читателей факты в неискаженном виде. Думаю, все согласны, что это важно. Я буду признателен, если вы подскажете, как лучше вносить правки, в том случае, если мои каким-то образом нарушают общепринятую систему. == Ордэн святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай == [[Файл:Ордэн святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай.svg|thumb|150пкс]] Вітаю. Ці можаце стварыць піктаграму [[Ордэн святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай|ордэна святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай]] і загрузіць яе на Вікісховішча, каб потым дадаць на Вікідадзеныя? --[[Удзельнік:Krylowicz|Krylowicz]] ([[Размовы з удзельнікам:Krylowicz|размовы]]) 23:17, 14 лістапада 2020 (+03) :{{зроблена}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:20, 17 лістапада 2020 (+03) :: Дзякуй. --[[Удзельнік:Krylowicz|Krylowicz]] ([[Размовы з удзельнікам:Krylowicz|размовы]]) 22:35, 17 лістапада 2020 (+03) == ping == [[:ru:Обсуждение участника:Чаховіч Уладзіслаў#Ваша правка]]. [[Адмысловае:Contributions/217.117.125.72|217.117.125.72]] 18:34, 20 лістапада 2020 (+03) == [[Святлана Уладзіміраўна Анікей]] == Вітаю, [[user:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]]! Калі можна, пакінь два слова ў абарону старонкі сюды: https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Svetlana_Anikey. -- [[user:pr12402|pr12402]], 25 лістапада 2020 * UP! -- [[user:pr12402|pr12402]], 1 снежня 2020 == Ферара-Фларэнційскі сабор == Пане Уладзіслаў, па ЭВКЛ і беларускім навуковым артікулам, і па здраваму сэнсу — Ферара-Фларэнтыйскі.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:40, 5 студзеня 2021 (+03) : Фларэнцыя — Фларэнційскі, Далмацыя — Далмацінскі, Візантыя — Візантыйскі. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:32, 5 студзеня 2021 (+03) * Гл. тут: [https://www.skarnik.by/rusbel/100252 Переклад], [[Чацвёрты Латэранскі сабор]], [https://belreferat.com/143993-Hozhdenie-na-Ferraro-Florentiiyskiiy-sobor.html Хаджэнне на Ферара-Фларэнтыйскі сабор], [https://catholic.by/3/pub/auth/8657-gistoryya-kastsjola-ferara-flarentyjski-sabor Усход і Захад], [http://www.vkl.by/articles/2194 ЭВКЛ- Фларэнтыйская унія], [https://nn.by/?c=ar&i=165262 Наша ніва]. Хаджэнне на Ферара-Фларэнтыйскі сабор — вядомая назва.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:30, 5 студзеня 2021 (+03) :: Дакладна той жа артыкул Белага ў Беларускай энцыклапедыі мае назву Фларэнційская унія. А Наша Ніва за год да артыкула выпраўлялася на [https://nn.by/?c=ar&i=161629 фларэнЦІйскі]. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:40, 5 студзеня 2021 (+03) ::: Алесь Белы. Хроніка Белай Русі. 2-выд. 2013. У тэксце — Фларэнтыйскі сабор!!!--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 11:37, 6 студзеня 2021 (+03) * Перанёс у перамайнаванне.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 14:24, 6 студзеня 2021 (+03) == Шаблон:Іерарх == Паважаны Уладзіслаў, дапамажыце, калі ласка, дадаць нейкі параметр у шаблон "Іерарх", каб пад імем у самым версе таблічкі можна было пазначыць прыналежнасць да манаскага ордэну ці святарскай кангрэгацыі (як у англійскай Вікі): вельмі актуальна для многіх біскупаў (Велікаселец - ОР, Яшэўскі - SDB і так далей). Шчыра дзякую. Каб гэта быў просты радок, я бы сам дадаў, але там складаныя параметры, таму не асіліў. --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 18:28, 6 студзеня 2021 (+03) : Ці гэта лепей пазначаць подпісам пад выявай? Паглядзіце, калі ласка, картку ў артыкуле "[[Казімір Свёнтак]]" (я яе амаль цалкам запоўніў) і выкажыцеся, калі Вам не цяжка. --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 22:07, 6 студзеня 2021 (+03) == Калі не цяжка, прагаласуйце, калі ласка == [[Вікіпедыя:Абмеркаванне правіл/Хрысціянская лексіка ў кантэксце розных абрадавых і канфесійных традыцый|'''Вось тут''']] я ініцыянаваў пэўнае ўпарадкаванне ў рэлігійную тэматыку на Беларускай Вікі. Бо цяпер усё існуе па прынцыпе "хто як любіць, той так піша". --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 19:12, 7 студзеня 2021 (+03) == Уладзімір Аляксандравіч Арлоў == Вітаю! Калі ласка, не выдаляйце спасылкі на фільмы з артыкулаў. Дзякуй. <span style="font-family: Segoe Script">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</span> 13:42, 7 лютага 2021 (+03) == Выбачэнні == Паважаны Уладзіслаў, сёння я (у Вашу адсутнасць) падчас абмеркавання ў адным Тэлеграм-канале праблемы імя па бацьку ў назвах артыкулаў трапіў у стан ажытацыі і эмацыянальнага запалу. У выніку гэтага, я дазволіў сабе недапушчальныя (асабліва ў Вашую адсутнасць) абразлівыя абвінавачанні Вас (а таксама спадарыні Вольгі С.) у дыктатарскіх замашках, нежаданні прыслухоўвацца да меркавання большасці, скажэнні правілаў у патрэбны бок. Дайшло ажно да таго, што я напісаў аб тым, што толькі Ваша смерць можа вырашыць праблему, звязаную з патэнцыйнай магчымасцю перайменавання артыкулаў пра асоб. Я нават дазволіў сабе фразу, што "мёртвы Чаховіч палепшыў бы праект". Так, гэта можна было трактаваць як пажаданне Вам смерці, хаця я шчыра жадаю Вам толькі здароўя... Потым эмацыйны запал прайшоў, я ўсвядоміў усю нізкасць і ўбоства свайго ўчынку, адчуў глыбокую віну і страшэнны сорам за тое, што я, дарослы чалавек, каталік, так абразіў на пустым месцы іншых добрых людзей (а Вас дык завочна), дайшоўшы ажно да выказвання шалёных думак аб тым, што толькі іх фізічная адсутнасць можа змяніць сітуацыю, якая мне не да спадобы. Паколькі гэта справа тычылася, у тым ліку, Вас, а значыць, закранула Ваш гонар і Вашу годнасць, я шчыра хацеў бы папрасіць у Вас прабачэння і пажадаць доўгіх гадоў жыцця. Упэўнены, больш падобныя нягодныя ўчынкі з майго боку не паўтарацца. Калі я яшчэ раз дазволю сабе публічна выказацца пра Вас блага ў Вашую адсутнасць, няхай мне спасцігне смерць ці цяжкая хвароба. Прыношу Вам публічныя прабачэнні за гэты інцыдэнт (нават калі Вы пра яго не ведалі). [[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 16:57, 2 сакавіка 2021 (+03) : Я вас пачуў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:59, 2 сакавіка 2021 (+03) == [[EcooM]] == Вітаю, [[user:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]]! Артыкул карысны. Будзем цяпер ведать, што за центр. Калі ёсць жаданне, можна праз пару дзён кінуць 5 капеек сюды: https://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия:К_оценке_источников#БелТА,_EcooM_(белор.)русск. Жадаю бяспекі! -- [[user:pr12402|pr12402]], 15 сакавіка 2021 == Cэрвіс WRating - ацэньвае ўклад удзельнікаў Вікіпедыі ў яго папулярнасць == '''Аўтаматычны пераклад''' Добры дзень. Украінскі сэрвіс WRating (https://wrating.ukrface.org), які ацэньвае ўклад удзельнікаў Вікіпедыі ў яго папулярнасць, цяпер працуе з беларускім раздзелам.<br> Сістэма ўжо ацаніла ваш уліковы запіс ( https://wrating.ukrface.org/?action=rating&lang=be&lang_envirement=be&user_name=%D0%A7%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87+%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E ).<br> Дзякуючы вашым праўкам Вікіпедія (be.wikipedia.org) за май 2021 года атрымала +243 973 праглядаў. А гэта 21.5264% ад агульнай колькасці праглядаў. Ваша пазіцыя ў рэйтынгу не змянілася, цяпер 1 месца. Калі ўзяць ваш унёсак толькі за май то +8 497 праглядаў. '''Оригінал''' Добрий день. Український сервіс WRating ( https://wrating.ukrface.org ), який оцінює внесок дописувачів Вікіпедії в її популярність, тепер працює і з білоруським розділом.<br> Система вже оцінила ваш акаунт ( https://wrating.ukrface.org/?action=rating&lang=be&lang_envirement=be&user_name=%D0%A7%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87+%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E ).<br> Завдяки вашим дописам Вікіпедія (be.wikipedia.org) за травень 2021 року отримала +243 973 переглядів. А це 21.5264% від загальної кількості переглядів. Ваша позиція в рейтингу не змінилася, зараз 1 місце. Якщо взяти ваш внесок тільки за травень то +8 497 переглядів. [[Удзельнік:UkrFace|UkrFace]] ([[Размовы з удзельнікам:UkrFace|размовы]]) 19:50, 8 чэрвеня 2021 (+03) == [[Саюз беларускіх пісьменнікаў]] == Прывітанне, абнавіце, калі ласка, артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:51, 1 кастрычніка 2021 (+03) :Праўце смела! --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:12, 1 кастрычніка 2021 (+03) :: калі змяшчаем спасылку на галоўнай старонцы, то інфармацыя належным чынам мае знаходзіцца ў пазначаным артыкуле. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:15, 1 кастрычніка 2021 (+03) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 21:10, 4 студзеня 2022 (+03) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(1)&oldid=22532492 --> == Шеломенцева Людмила Сергеевна == Добрый день. Писал статью о Шеломенцевой Людмиле Сергеевне и нашёл вашу. Есть [[:ru:Участник:Alexeysobol/Черновик|Черновик]]. Можно объединить? Не перевожу на белорусский. {{unsigned|Alexeysobol}} : Уважаемый [[user:Alexeysobol|Алексей]]. Добрый день, объединять статьи из основного пространства и подстраницы в личном пространстве интервиками нельзя. Когда ваша статья будет перенесена из черновиков в основное пространство, обратитесь к любому опытному участнику для объединения, или сделайте это сами. Спасибо за работу--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 11:57, 16 лютага 2022 (+03) Да, но её не размещают категорически! Что можно сделать? В переписке несколько дней! == [[Шаблон:Крыніцы/ГККРБ-2018]] == Стварыў шаблон, запатрабаваны ў артыкулах [[Дом па вуліцы Гарадскі Вал, 5]] і [[Кажан-Гарадок (археалагічныя помнікі)]] для пазначэння даты выключэння аб’екта са спісу, але не знайшоў, што гэта канкрэтна за дакумент і ці ёсць на яго спасылка. Ці можаце дапрацаваць шаблон, напрыклад накшталт [[Шаблон:Крыніцы/ГККРБ-2018]]? [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:56, 4 красавіка 2022 (+03) :Не памятаю, не істотна, бо тая ж інфармацыя ёсць у {{ш|Крыніцы/ГККРБ-2019}}, куды і перанакіраваў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:21, 5 красавіка 2022 (+03) == Бярозаўка (Вендаражскі сельсавет) == [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D1%8F%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%9E%D0%BA%D0%B0_%28%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%29&type=revision&diff=3920245&oldid=2726548 Это было круто] --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:11, 28 мая 2022 (+03) : [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], а што не так? З артыкула не відавочна, навошта вёску вярталі назад, калі яе заснавалі ў РСФСР. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:24, 30 мая 2022 (+03) :: Было ўзбуйненне БССР за кошт тэрыторыі РСФСР. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:26, 30 мая 2022 (+03) :::[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], але непасрэдна заснаванню папярэднічала адбіранне зямлі ад БССР. Ці мы ўжо не пішам у гісторыі гарадоў, што да заснавання горада тут жылі такія і такія плямёны, знойдзены такія і такія арх. культуры? Тады чаму б у гісторыі вёскі на напісаць пра падзеі, якія адбываліся з тэрыторыяй за год-два да заснавання? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:21, 5 чэрвеня 2022 (+03) :::: Гэта спам. Пісаць мы маем згодна з аўтарытэтнымі крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:37, 5 чэрвеня 2022 (+03) ::::: У нас мала крыніц, што гэтая тэрыторыя была абвешчана БНР, пасля стала часткай БССР, а потым была адабраная ў склад РСФСР??? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:41, 5 чэрвеня 2022 (+03) :::::: Канкрэтна пра вёску — ніводнай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:47, 5 чэрвеня 2022 (+03) ::::::: Навошта пра вёску, калі ёсць крыніцу на цэлую тэрыторыю, у складзе якой яна была? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:01, 5 чэрвеня 2022 (+03) :::::::: ''Навошта пра вёску'' — таму што гэты артыкул пра вёску; ''на цэлую тэрыторыю, у складзе якой яна была'' ёсць асобны артыкул, туды і пішыце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 5 чэрвеня 2022 (+03) == [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Ліда)]] == У вялікм аб’ёме цытаваны нядаўнія працы аднаго аўтара, варта было б істотна скараціць тэкст, бо выглядае гэта на парушэнне аўтарскіх правоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:23, 28 мая 2022 (+03) : Падарожжа па старадаўніх вуліцах Ліды. 21 ліпеня 2016 ў «Лідскай газеце» — капіпаст з прац Л. Лаўрэша, трэба разабрацца з якіх менавіта. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:39, 28 мая 2022 (+03) «Католікі на абшарах Панізоўя і Севершчыны (гісторыя гомельскага рыма-каталіцкага дэканата)» ў адным файле [https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=46216 знаходзіцца тут]. [[Антушаўскі касцёл]] варта перанесці пад афіцыйную назву. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:28, 15 жніўня 2022 (+03) :Можа яшчэ пра Люшаўскі касцёл напішаце тады? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:17, 15 жніўня 2022 (+03) :: Ой, не знаю. Шчыра кажучы, на Вас спадзяваўся ) Будзем чакаць адпаведнага настрою. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:19, 15 жніўня 2022 (+03) == Заліўка вуліц == Створаныя робатам нарыхтоўкі артыкулаў без карыснага зместу будуць выдаляцца. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:29, 27 ліпеня 2022 (+03) : [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дык праца яшчэ не скончаная, вяртайце назад. Праўда хз, як цепер з ВД іх наноў злучыць. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 07:09, 28 ліпеня 2022 (+03) :: Варта ўсё рабіць адразу, а калі не атрымоўваецца — то папярэдзіць аб тым, што будзе весціся пэўны тэрмін заліўка, і ў канцы атрымаюцца атрыкулы пэўнага зместу. Адміністратары не могуць ведаць гэтага загаддзя і рэагуюць на тое, што ёсць па факце.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:07, 28 ліпеня 2022 (+03) ::: Тут іншы падыход да напаўнення. Рэагаваць можна менш паспешна, спытаць. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:55, 28 ліпеня 2022 (+03) : Праўкі не ананімныя і нават без [[ВП:СУ]] можна было б думаць, што не шкодныя і нешта запланавана з імі далей, хоць пра гэта і не паведамлена прынамсі на форуме, не спяшацца з выдаленнем. Не такая вялікая ў нас супольнасць, каб здараліся праблемы са звычайнай камунікацыяй, але вось. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:56, 28 ліпеня 2022 (+03) :: Падтрымаю тут Максіма. Пайшла мода без абвяшчэння вайны выдаляць артыкулы, нават не спытаўшы. Адна справа, калі ананімны ўдзельнік нешта лепіць, зусім іншая - калі дасведчаны ўдзельнік, які ўжо не першы раз і заліўкі робіць, і фактычна спецыялізуецца ў гэтай тэме, і на сувязі ёсць і тут, і ў тэлеграме, а спытаць - вусны баляць.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 11:47, 29 ліпеня 2022 (+03) :: Створаныя ботам артыкулы зместу "Вуліца Леніна — вуліца ў Магілёве" падпадаюць пад хуткае выдаленне, таму і былі выдаленыя. З-за вялікай колькасці няма магчымасці чагосьці чакаць ці абмяркоўваць, бо калі 20 артыкулаў будуць дапоўнены, а астатнія не, то вельмі цяжка будзе потым разбірацца, што варта выдаляць, а што не. Зараз жа можна канкрэтныя старонкі аднаўляць і напаўняць зместам.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:25, 28 ліпеня 2022 (+03) :::Але немагчыма іх напаўняць паўаўтаматычна. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:51, 28 ліпеня 2022 (+03) == Вялікалітоўскія ўраднікі == Калі цікава, у сетцы ў свабодным доступе ёсць даведнікі пра ўраднікаў [https://www.academia.edu/45014532/Urzędnicy_Wielkiego_Księstwa_Litewskiego_spisy_w_X_t_T_VIII_Ziemia_brzeska_i_województwo_brzeskie_XIV_XVIII_wiek_IH_PAN_red_A_Rachuba_oprac_H_Lulewicz_T_Jaszczołt_A_Radaman_A_Rachuba_P_P_Romaniuk_A_Macuk_A_Danilczyk_A_Haratym_Warszawa_IH_PAN_2020_405_s Берасцейскага], [https://www.academia.edu/41172962/Urzędnicy_Wielkiego_Księstwa_Litewskiego_spisy_w_X_t_Т_V_Ziemia_połocka_i_województwo_połockie_XIV_XVIII_wiek_pod_red_Henryka_Lulewicza_opracowali_H_Lulewicz_A_Rachuba_A_Haratym_A_Macuk_i_A_Radaman_przy_współpracy_W_Hałubowicza_i_P_P_Romaniuka_Warszawa_IH_PAN_2018_305_s Полацкага] і [https://www.academia.edu/42153499/Urzędnicy_Wielkiego_Księstwa_Litewskiego_spisy_w_X_t_Т_IX_Województwo_mścisławskie_XVI_XVIII_wiek_pod_red_Andrzeja_Rachuby_opracowali_H_Lulewicz_T_Jaszczołt_A_Radaman_A_Rachuba_P_P_Romaniuk_A_Macuk_A_Danilczyk_A_Haratym_Warszawa_IH_PAN_2019_262_s Мсціслаўскага] ваяводстваў (таксама ў бліжэйшы час рыхтуюцца да выпуску Віцебскае і Новагародскае). Там даволі поўныя звесткі, нярэдка даецца інфармацыя пра бацькоў і жонак, думаю можна ўжываць для ўдакладнення ці стварэння артыкулаў. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 10:42, 4 жніўня 2022 (+03) : Я адзін спампаваў калісьці, але ў гэтых «намінацыях», «актывацыях» і іншых лацінізмах пакуль не вельмі разбіраюся. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:48, 4 жніўня 2022 (+03) == Вандал == {{У|‎86.57.248.43}}. [[Удзельнік:Mykola7|Mykola7]] ([[Размовы з удзельнікам:Mykola7|размовы]]) 22:18, 2 верасня 2022 (+03) == Паэткі == А як жа - [[Раіса Баравікова]], [[Вольга Гапеева]], [[Таццяна Зіненка]], [[Людміла Рублеўская]]? Андрэй Вазнясенскі некалі пісаў: Нет у поэтов отчества! Творчество - это отрочество... [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:08, 29 верасня 2022 (+03) :Усіх пераносіць пад варыянт з імем па бацьку, калі яно вядомае --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:17, 29 верасня 2022 (+03) :А Людміла Рублеўская гэта псеўданім. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:18, 29 верасня 2022 (+03) :: Недарэчнае правіла. Anna Akhmatova і шмат інш. - адміны ў ангельскай вікі не дурнее нас.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 13:09, 30 верасня 2022 (+03) ::: Англійская Вікі ніякага дачынення да беларускай іменаслоўнай традыцыі не мае. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:21, 30 верасня 2022 (+03) == Соскава == : Пры стварэнні арт."Соскава" з'яўляецца тэкст "Назва «Соскава» забароненая для стварэння. Яна адпавядае наступнаму элементу спісу забароненых назваў: .*\bсоск.*" Ці магчыма зняць забарону? [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:02, 30 верасня 2022 (+03) ::Паставіў кропку, паспрабуйце рэдагаваць [[Соскава]]. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:07, 30 верасня 2022 (+03) ::: Дзякуй! Зрабіў. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:12, 30 верасня 2022 (+03) == Ляхавічы (Іванаўскі раён) == Прывітанне. На пачатку хачу папрасіць прабачэння за сваю мову - я пішу з перакладчыкам. Звяртаюся да Вас, бо Вы адрэдагавалі запіс «Ляхавічы (Іванаўскі раён)». Ёсць нататка «Рэшткі сядзібна-паркавага комплексу Друцкіх-Лубецкіх». На мой погляд, гаворка ідзе пра іншае месца: [[Ляхавічы (Драгічынскі раён)]]. Крыніца: [[Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў]] ([http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/56 Lachowicze (3), pow. piński] - [[Ляхавічы (Іванаўскі раён)]]) ([http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.2/208 Lachowicze (1), pow kobryński] - [[Ляхавічы (Драгічынскі раён)]]). Ці ёсць у вас іншыя звесткі пра гэту сядзібу? [[Удзельнік:Tomasz91|Tomasz91]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz91|размовы]]) 23:02, 10 лістапада 2022 (+03) == Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Візіт == Вітаю пана! Прапаную перанесці ў асноўную прастору гэты стаб. Тэма досыць падрабязна раскрыта ў СМІ і артыкул мае права на існаванне. Я асабіста гатовы паляпшаць яго ў выпадку чаго. Як Вы ставіцеся да пераноса? [[Удзельнік:Brubaker610|Brubaker610]] ([[Размовы з удзельнікам:Brubaker610|размовы]]) 17:46, 26 лістапада 2022 (+03) : [[Удзельнік:Brubaker610|Brubaker610]], перанёс. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:54, 26 лістапада 2022 (+03) == Бахун Interwiki == Ад вашага імя старонка [[Бахун]] была перанесена з цэдліку Interwiki Q13183983 у пусты цэдлік Q115485430. Чаму? [[Удзельнік:Frantishak|Frantishak]] ([[Размовы з удзельнікам:Frantishak|размовы]]) 01:09, 29 лістапада 2022 (+03) :Так разумею гэта ананім павандаліў, выдаліўшы беларускую спасылку. Зараз аб’яднаў. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:41, 29 лістапада 2022 (+03) == навошта == ...вы 10 гадоў таму масава {{diff|1286316||прыбралі даныя з дэмаграфіі ў артыкул аб населеных пунктах італіі}}. Ці не хочаце вярнуць? [[Адмысловае:Contributions/46.211.64.77|46.211.64.77]] 14:36, 12 лютага 2023 (+03) :Напэўна, у такім выглядзе не варта вяртаць, бо зараз яно мусіла б дадавацца на Вікіданыя, а адтуль падцягвацца праз шаблон, які абнаўляецца пры абнаўленні Вікіданых. І мы не можам спраўдзіць ці слушныя лічбы, крыніц на іх няма, то інфармацыя ў такім разе прынамсі малакарысная. [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:57, 13 лютага 2023 (+03) ::Бачым, што на ІтВікі адкуль гэты графік узяты з па ланцужку ў многія Вікі таксама ніякіх крыніц, зыходна іх нармальных не было, і звесткі там не абнаўляюцца 12+ гадоў як. Рашэнне выдаліць гэта адразу было слушным, на маю прынамсі думку. [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:03, 13 лютага 2023 (+03) == Сувязь перасылак з Вікіданымі == Калі ласка, звярніце ўвагу, што зараз ужо няма неабходнасці [[Special:Diff/4484673|часова псаваць перасылкі]], каб злучыць іх з Вікіданымі. Замест гэтага можна карыстацца метадам, апісаным на [[Шаблон:Wikidata redirect#Ужыванне]] (як [[:d:Special:Diff/1883480357|тут]]). [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 15:32, 27 красавіка 2023 (+03) == Перенос файлов на Викисклад == Привет! Я создал парочку страниц, созданную для складирования файлов, которые переносятся из белорусского раздела Википедии на Викисклад - [[:Катэгорыя:NowCommons]] и откорректировал [[Шаблон:NowCommons]]. Вы не можете проверить правильность моих правок? — [[Удзельнік:MasterRus21thCentury|MasterRus21thCentury]] ([[Размовы з удзельнікам:MasterRus21thCentury|размовы]]) 19:21, 20 мая 2023 (+03) == Translation request == Hello. Can you create the article [[:ru:Лахер-Зе]], which is the third most powerful volcano in Europe after Campi Flegrei and Santorini, in Belarusian Wikipedia? Yours sincerely, [[Удзельнік:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Размовы з удзельнікам:Multituberculata|размовы]]) 11:25, 12 чэрвеня 2023 (+03) == Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear interface administrator, This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well. There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability. As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]]. Have a great day!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team</bdi> 02:02, 8 ліпеня 2023 (+03) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_1&oldid=25272788 --> == Мікалай_Іванавіч_Пашкевіч == Як знавиць фота, письменник заслау мне новае, но не бачу рэдактавання файла? [[Удзельнік:Inry|Inry]] ([[Размовы з удзельнікам:Inry|размовы]]) 09:54, 23 ліпеня 2023 (+03) :[[Удзельнік:Inry|Inry]], https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:56, 23 ліпеня 2023 (+03) : You cannot overwrite this file.[[Удзельнік:Inry|Inry]] ([[Размовы з удзельнікам:Inry|размовы]]) 10:25, 23 ліпеня 2023 (+03) ::Новы файл трэба грузіць пад іншай назвай. Калі хочаце замяніць існуючы файл, то трэба на старонцы [[:c:File:PashkevichMikolaiI.jpg]] націснуць на "Upload a new version of this file". [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:36, 24 ліпеня 2023 (+03) == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/20&oldid=25451577 --> == Назвы гарадоў Беларусі па-руску == Прывітанне, на [[Вікіпедыя:Форум#Назвы гарадоў Беларусі па-руску]] разрадзілася дыскусія, усплываюць адсылкі да заліўкі НП Беларусі. Буду ўдзячны за Ваш удзел у размове. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 21 верасня 2023 (+03) == Навігацыйныя акенцы == Зараз інструмент [[Вікіпедыя:Гаджэты/Навігацыйныя акенцы|Навігацыйныя акенцы]] зроблены агульнадаступным гаджэтам, на старонку [[MediaWiki:Gadget-popups.js]] вынесены пераклад яго паведамленняў, у сувязі з гэтым прапаную выдаліць старонку [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/strings-be.js]] і прыбраць два апошнія радкі з [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/vector.js]], замест гэтага падключыць гаджэт у настройках, калі гэтага яшчэ не зроблена. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 15:38, 20 кастрычніка 2023 (+03) Быццам на працоўным месцы, але хочуць ад мяне проста вельмі багата. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:45, 24 студзеня 2024 (+03) : [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]], грошай? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:55, 24 студзеня 2024 (+03) ::Так. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:11, 24 студзеня 2024 (+03) == [[Сілаційская мова]] - syl == прывітанне [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], Гэтая мова ўжо перакладзена на асноўныя еўрапейскія мовы.  Каму цікава перакласці на беларускую мову?  Было б выдатна і мовы, і культуры.  Я спадзяюся, што хтосьці прыйдзе наперад і зробіць гэта.  Ці можа быць проста чарнавіком або заглушкай.  Я магу дапамагчы са спасылкамі.  Вы можаце знайсці больш інфармацыі на Вікідадзеных ([[d:Q2044560]]). --[[Удзельнік:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] ([[Размовы з удзельнікам:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|размовы]]) 14:54, 17 снежня 2023 (+03) :[[:w:ru:Силхетский язык]] -- [[Удзельнік:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] ([[Размовы з удзельнікам:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|размовы]]) 14:59, 17 снежня 2023 (+03) == A barnstar for you! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Original Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''The Original Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Thank you for your contribution to BE WP and creating [[Сілхецкая мова]] article. You are doing amazing, keep up the good work! --[[Удзельнік:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] ([[Размовы з удзельнікам:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|размовы]]) 14:33, 7 студзеня 2024 (+03) |} == Галоўныя рэдактары часопіса "Алеся" == : Добры дзень! Ці не маглі б стварыць навігацыйную паласу "Галоўныя рэдактары часопіса "Алеся""? [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:59, 8 лютага 2024 (+03) :: [[Удзельнік:Rymchonak|Вітаю]], {{tl|Галоўныя рэдактары часопіса Алеся}}. Зрабіла і зараз сама па артыкулах дадам--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 14:34, 8 лютага 2024 (+03) :::Дзякуй вялікі! [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:38, 8 лютага 2024 (+03) == [[Уладзімір Сцяпанавіч Казачонак]] == Артыкул выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:53, 29 лютага 2024 (+03) : Асоба, пра якую Вамі створаны артыкул, мае значнасць як ключавая постаць у арганізацыі падпольнага антыфашысцкага друку ў акупаваным Мінску. Аднак артыкул грунтуецца выключна на газетным артыкуле, вялікія кавалкі тэкста проста скапіраваны з гэтай крыніцы, захаваўшы публіцыстычны стыль. Ёсць граматычныя памылкі. Калі ласка, дапрацуйце артыкул. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 06:55, 1 сакавіка 2024 (+03) == Батанічны сад Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта == : Добры дзень! Трэба аб'яднаць Батанічны сад Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта і Батанічны сад ВДУ імя П. М. Машэрава [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 6 сакавіка 2024 (+03) == [[Люцыян Узембла]] == ''Зэмбы'', але не ''зембы'', пэўна трэба змяніць напісанне прозвішча. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:50, 15 сакавіка 2024 (+03) :Так у БЭ --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:52, 15 сакавіка 2024 (+03) ::А можна пацікавіцца, чаму пацёрлі вялікі кавалак [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9B%D1%8E%D1%86%D1%8B%D1%8F%D0%BD_%D0%A3%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B0&diff=4694703&oldid=4694700] [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 03:08, 16 сакавіка 2024 (+03) :::Убачыў другі артыкул, выбачайце [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 03:53, 16 сакавіка 2024 (+03) == Вікі-мерапрыемствы == : Па вынікі заўтрашняй сустрэчы варта было б напісаць у WikiGap 2024 Belarus. Калі будуць яшчэ вікіпедысты, то ў Вікісустрэчах запланаваць падзею можна і сёння. З павагай, [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:28, 5 красавіка 2024 (+03) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder to vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear Wikimedian, You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process. This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:16, 3 мая 2024 (+03) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list&oldid=26721206 --> == Афармленне раздзелаў зносак == Добры дзень, калі ласка, майце на ўвазе, што быў падведзены вынік абмеркавання [[Вікіпедыя:Форум/2023 #Афармленне раздзелаў зносак]]. Падтрымана адмовіцца ад псеўдараздзела на карысць паўнавартаснага раздзела. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:38, 31 мая 2024 (+03) :Ну дык зрабіце так, каб гэты раздзел устаўляўся адным клікам. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:50, 31 мая 2024 (+03) Згодна з [[Вікіпедыя:Унутраныя спасылкі]], не варта спасылацца на ''даты — акрамя асноўных дат, якія паказваюцца ў прэамбуле пасля загалоўка, і дат энцыклапедычна значных падзей, непасрэдна апісаных у артыкуле.'' --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:11, 31 мая 2024 (+03) == Людвік Красінскі == Картка: гэта іншае [https://pl.wikipedia.org/wiki/Krasne_(gmina_w_wojew%C3%B3dztwie_mazowieckim) Краснэ], яно ў Мазавецкім ваяводстве. [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 04:54, 2 чэрвеня 2024 (+03) : [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]], ён не быў унукам Юзафа Ваўжынца Красінскага, ён унук іншага Юзафа. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:51, 2 чэрвеня 2024 (+03) == Назвы рэк па-беларуску == Добры дзень. Прашу прыняць удзел у [[Вікіпедыя:Да перайменавання#Заходняя_Дзвіна_→_Дзвіна|абмеркаванні перайменавання]] некалькіх рэк на іх беларускія назвы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:04, 25 чэрвеня 2024 (+03) == {{tl|Крыніцы/Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977—1984)}} == Вітаю. Створаны сёння гэты шаблон не на замену шаблона {{tl|Крыніцы/ТСБМ}}?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 16:24, 14 ліпеня 2024 (+03) :А як яго адшукаць, калі не ведаеш кадзіроўкі? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:50, 14 ліпеня 2024 (+03) ::І гэта не адзіны выпадак. Ёсць, напрыклад, {{tl|Крыніцы/ЭСБМ}}. Я яго знайшоў амаль выпадкова (гл. [[Вікіпедыя:Размовы пра шаблоны]]). Нядрэнна было б пачаць даводзіць да ладу назвы шаблонаў крыніц разам з ключамі іх сартавання ў катэгорыі. А ТСБМы трэба як-небудзь аб'яднаць.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 16:59, 14 ліпеня 2024 (+03) == Вандалізм ад JerzyKundrat == Добры дзень! Звяртаю вашу ўвагу на вандальныя дзеянні ад JerzyKundrat : * https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=4714914 * https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=4714953 * https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=4714950 * https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=4714914 Дзеянні зрабілі артыкул меней інфарматыўным і невыразным. А блакіроўка ім артыкула робіць гэта полем толькі для сябе. --[[Адмысловае:Contributions/80.94.174.135|80.94.174.135]] 19:38, 15 ліпеня 2024 (+03) * Гэты артыкул мае патрэбу ў вельмі вялікай карэкціроўцы. У такім выглядзе ён проста недарэчны. Дзеянні Jerzy Kundrat — гэта лоўля блох.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 07:42, 16 ліпеня 2024 (+03) ** Калега @[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]], рабіць праўкі ў артыкуле могуць усе зарэгістраваныя ўдзельнікі, так што [[Вікіпедыя:Праўце смела]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:20, 16 ліпеня 2024 (+03) ** На працу з такой тэмай пажаданы асобны грант. Тут 3 месяцы штодзённай працы. А жыць калі? Выклікае здзіўленне адсутнасць класічных рускіх і заходніх крыніц, а таксама сучасных польскіх, украінскіх і літоўскіх інтэрпрэтацый... ну, і г. д.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 16:45, 16 ліпеня 2024 (+03) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:07, 26 ліпеня 2024 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Ала Валерыеўна Навуменка == Афіцыйнае імя па бацьку той жанчыны не “Валер’еўна”, а “Валерыеўна”. Вось спасылка https://house.gov.by/special/by/deputies-by/view/navumenka-ala-1395/. Трэба перайменаваць артыкул на правільнае вызначэнне асобы: Ала Валерыеўна Навуменка. --[[Адмысловае:Contributions/46.53.240.226|46.53.240.226]] 14:21, 16 верасня 2024 (+03) == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:09, 7 кастрычніка 2024 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Абвальванне навеса на чыгуначнай станцыі Новы Сад == Калі ласка, выпраў памылкі ў арфаграфіі. Зараней дзякуй. [[Адмысловае:Contributions/188.255.145.157|188.255.145.157]] 03:52, 4 лістапада 2024 (+03) == belarusenc.by == Прывітанне. Адрэдагаваў артыкул [[Дзмітрый Рыгоравіч Паўлаў]] на падставе гэтай крыніцы. Як лепш было б падаць яе ў спасылках? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 15 лістапада 2024 (+03) :Праз шаблон {{ш|Belarusenc}}, як [[Абразеева|тут]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:07, 15 лістапада 2024 (+03) == Шаблон:Крыніцы/Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы == Вітаю! Пасля Вашай праўкі шаблон не адлюстроўвае нумары старонак. Як бы выправіць? [[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 08:53, 29 снежня 2024 (+03) :|с= --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 12:59, 29 снежня 2024 (+03) == Karte == Was ist die Quelle dieser Karte? [[:File:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел БССР. 1940.svg]]--[[Удзельнік:Antemister|Antemister]] ([[Размовы з удзельнікам:Antemister|размовы]]) 23:14, 9 красавіка 2025 (+03) == [[Аляксандр Арсенавіч Варанецкі]] і [[Фёдар Фёдаравіч Гулевіч]] == Прывітанне. Магчыма, гэтая інфармацыя здасца вам годнай занясення інфармацыі ў артыкулы. Абодва маюць званне народнага артыста БССР: [https://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&sellet=%C3&selword=1334]. Гулевіч памёр не ў Мінску, а ў Севастопалі: [https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/star/17377/bio/], пацвярджаецца на сайце Федэральнай натарыяльнай палаты Расіі: [https://notariat.ru/ru-ru/help/probate-cases/] (Дата смерці: 26.05.2022. Нумар спадчыннай справы: 32729631-59/2022. Натарыус: Яфрэменка Анжаліка Юр'еўна, Натарыяльная палата горада Севастопаля, 299011, г. Севастопаль, Ленінскі р-н, вул Леніна, в. 33.). Варанецкі - Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі (7 мая 2001): [https://ru.nagrady.by/persona/299466/]. [[Удзельнік:Romano1981|Romano1981]] ([[Размовы з удзельнікам:Romano1981|размовы]]) 11:48, 7 мая 2025 (+03) == Юзаф Сцыпіён == Прывітанне. Як бы назваць артыкул пр асобу? Ён быў сынам [[Ігнацы Сцыпіён]]а, памёр у 1802 годзе, менш вядомы, чым ягоны дзед [[Юзаф Сцыпіён]], што займаў тую ж пасаду старосты лідскага. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:57, 28 мая 2025 (+03) :Юзаф Сцыпіён (пам. 1802) ці Юзаф Сцыпіён (сын Ігнацыя). Але тады лепш зрабіць з удакладненнямі абодва артыкулы [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:03, 28 мая 2025 (+03) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 14:17, 29 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 15:28, 16 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Удзельнік:Andrew Mikhailov == Вітаю. Я не магу ўвайсці ў сістэму. Уводжу імя карыстальніка і пароль, але код не прыходзіць на пошту. Дакладна не памятаю, да якой пошты прывязаная мая старонка. Адпраўляў запыт у Вікіпедыю, але адказ не атрымаў. Ці можна мне дапамагчы?--[[Адмысловае:Contributions/37.214.16.3|37.214.16.3]] 07:50, 27 ліпеня 2025 (+03) :Не, не маю ніякай магчымасці дапамагчы. Магу толькі даслаць ліст вам на пошту, можа тады пабачыце якая пошта. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:57, 27 ліпеня 2025 (+03) ::Дзякую за адказ. Чакаю ліст на пошту.--[[Адмысловае:Contributions/37.214.16.3|37.214.16.3]] 20:38, 27 ліпеня 2025 (+03) :::Паведамленні ад Вас і Вікіпедыі былі ў спаме. І як я не дадумаўся раней праверыць папку са спамам. == Абнавіць [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json]] == Вітаю! Можаш абнавіць спіс [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json]], каб гаджэт [[Вікіпедыя:Гаджэты/Сцягі ўдзельнікаў]] працаваў нармальна? Апошні раз спіс быў рэдагаваны ў 2023, спіс адмінаў і іншых вышэйшых сцягаў моцна змяніўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 16 жніўня 2025 (+03) : Праз [[Адмысловае:ListUsers]] можна праверыць актуальны стан па групах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 16 жніўня 2025 (+03) == Мы — нашы горы == Hello. In the article [[Мы — нашы горы]], can you add current-day information post-2023 about this monument? According to reports, the monument has been vandalized and its surroundings also have been damaged. Damage in the front and in the back of the monument is clearly visible in the photos and videos. According to reports, the Azerbaijani government is considering demolishing the monument. This has been added in [[:en:We Are Our Mountains]]. Yours sincerely, [[Адмысловае:Contributions/78.174.55.43|78.174.55.43]] 12:55, 27 жніўня 2025 (+03) == Мінская група АБСЕ == Hello. Can you update the article [[Мінская група АБСЕ]] with new sources? It was dissolved on 1 September 2025, as a requisite of the peace agreement signed by Azerbaijan and Armenia on 8 August 2025. Can you also update the article [[Мы — нашы горы]]? Yours sincerely, [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-54394-3|&#126;2025-54394-3]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-54394-3|размова]]) 09:29, 8 верасня 2025 (+03) == Сардэчны дзякуй! == {| width="100%" align="center" style="border: 1px solid gray; width=100%; background-color: #fffced;" |rowspan="2" valign="middle" width="50px" align="center"| [[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|50px]] |style="font-size: large; padding: 0; align:center; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | <div align="center">[[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|10px]] [[Вікіпедыя:Ордэны/Беларускі|'''{{#if:Ордэн за велізарны ўклад|Ордэн за велізарны ўклад|Беларускі ордэн}}''']] [[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|10px]]</div> |rowspan="2" valign="middle" width="50px" | <div align="right">[[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|50px]]</div> |- |style="vertical-align: middle; align:center;" |<div align="center">{{#if:Нізкі паклон за вашую працу на працягу доўгіх гадоў 🤍|Нізкі паклон за вашую працу на працягу доўгіх гадоў 🤍}}</div> |} {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Файл:Mediaster Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Вікіпедыя:Ордэны/Прызнанне прэсы|Ордэн «Прызнанне прэсы»]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | З пажаданнем, каб [https://www.svaboda.org/a/33422252.html такіх навінаў] больш не было ніколі {{абдымкі}} [[Удзельнік:Shabe|𝐒𝐡𝐚𝐛𝐞]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 00:36, 13 лістапада 2025 (+03) |} == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 19 лістапада 2025 (+03) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == [[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]] == Вітаю! Ідзе апошні тыдзень конкурсу. У сувязі з невялікай колькасцю галасоў прашу аддаць свой за любы артыкул на [[Вікіпедыя:Артыкулы года/2025/Кандыдаты ў артыкулы года|гэтай старонцы]]. Паведамляю, што голас можна пакінуць да 14 лютага ўключна. З павагай, [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 07:45, 7 лютага 2026 (+03) == [[Размовы:Ужупіс]] == Пане Уладзіслаў, зрабі, калі ласка, адміністрацыйнае дзеянне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:29, 28 лютага 2026 (+03) [[Размовы:Генрых Хрыстафоравіч Татур]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:54, 6 сакавіка 2026 (+03) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 21:30, 28 красавіка 2026 (+03) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> 4vigxudnd7r5lb5fw3owf1a916j2ne3 Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski 3 46360 5133404 5058539 2026-04-28T18:30:07Z MediaWiki message delivery 38732 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ новы падраздзел 5133404 wikitext text/x-wiki * [[/2010—2014|Архіў 2010—2014]] * [[/2015—2016|Архіў 2015—2019]] {{вітаем}}--[[Удзельнік:MaximLitvin|Максім Л.]] 09:59, 15 Жнівень 2009 (UTC) Зараз уся інфармацыя на старонке - https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%87%D1%8B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9 == Беларусь у Другой сусветнай і Вялікай Айчыннай войнах == [https://belarus.belarusenc.by/temy/belarusindrugwar/ Спадзяюся, што прыдасца]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:50, 13 кастрычніка 2024 (+03) : Дзякуй. Што датычыцца «гітлераўцы». Усё ж гэта больш прапагандысцкі тэрмін. Як правіла, вёскі і карныя аперацыі праводзіліся рознымі інтэрнацыянальнымі падраздзяленнямі пад кіраўніцтвам немцаў. Цяжка назваць «гітлераўцам» добраахвотніка з Славакіі ці былога белагвардзейца з дывізіі СС «Русланд» Барыса Смыслоўскага; а тым больш былога зняволенага за забойства з дывізіі СС Дырлевангер--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 15:13, 13 кастрычніка 2024 (+03) :: Сапраўды, гэтыя падраздзяленні не былі монанацыянальнымі, але зігавалі спраўна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:54, 13 кастрычніка 2024 (+03) ::: Цяжка ўявіць сабе, што адмарозкі з Дырлевангера спраўна зігавалі. Ім не было калі гэтым займацца, шчыра кажучы, прачытаўшы чатыры навуковыя кнігі і артыкулы. Як дарэчы, і дывізіі СС Русланд Смыслоўскага. Таму выправім на больш-менш нейтральную фармуліроўку.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 16:10, 13 кастрычніка 2024 (+03) :::: Немцы — не нейтральная фармулёўка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:17, 13 кастрычніка 2024 (+03) ::::: Прапануйце, калі ласка, свой акрамя «гілераўцы».--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 18:14, 13 кастрычніка 2024 (+03) :::::: Гэта быў капіпаст, я не аўтарытэт у пытанні, ад сябе часамі мяняю фармулёўку на «нацысты». --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:21, 13 кастрычніка 2024 (+03) ::::::: Можа ўжываць «нямецка-фашысцкімі падраздзяленнямі»?--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 18:23, 13 кастрычніка 2024 (+03) :::::::: Так прынята ў савецкіх кнігах. Фашызм быў у Італіі, нацызм у Германіі. Звярнуў увагу, што Вялікая расійская энцыклапедыя ўжывае ў дачыненні да акупацыі паняцце «германскія войскі». --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:31, 13 кастрычніка 2024 (+03) ::::::::: «Германскімі акупацыйнымі войскамі»? Як варыянт--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 18:42, 13 кастрычніка 2024 (+03) :::::::::: …і калабарантамі рознага пашыбу. І здэцца-такі яны зігавалі, ну напр. калі між карнымі аперацыямі ўзнагароды атрымлівалі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:23, 13 кастрычніка 2024 (+03) ::::Зиговали все.достаточно вспомнить факт совместного парада коллаборантов с гитлеровцами в оккупированном Пскове 22 июня 1943г, если не ошибаюсь Закончившийся потасовками между ними со смертельным исходом.(жаль, что не всеобщим) В инете есть видео по этой теме(!) [[Удзельнік:Ussilian|Ussilian]] ([[Размовы з удзельнікам:Ussilian|размовы]]) 11:37, 15 кастрычніка 2025 (+03) == Афармленне раздзелаў зносак == Добры дзень, калі ласка, майце на ўвазе, што быў падведзены вынік абмеркавання [[Вікіпедыя:Форум/2023 #Афармленне раздзелаў зносак]]. Падтрымана адмовіцца ад псеўдараздзела на карысць паўнавартаснага раздзела. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:42, 2 чэрвеня 2024 (+03) : Вітаю! Дзякуй за заўвагу.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 11:36, 2 чэрвеня 2024 (+03) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:07, 26 ліпеня 2024 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> ==Даследванне супольнасці== Прывітанне, Ладжу даслеванне з мэтай вывучэння магчымых кропак развіцця беларускай Вікімедыя супольнасці, як у Беларусі, так і па-за межамі. Прашу [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z прыняць удзел] у даследванні! Само даслежванне ананімнае і вынікі складаюцца на маім сэрверы. Вынікі даследвання могуць быць расшараны прыватна пры запаўненні поля кантакт, на які можна будзе даслаць гэтыя вынікі, а таксама пры ўважлівым запаўненні адказаў на прапанаваныя [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z ў анкеце пытанні]. Гэта даследванне можа адбывацца некалькімі спосабамі. # мы правядзем размову анлайн і даследчык запаўняе вашы адповяды, # ці можна запаўніць [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z гэту анкету] наўпрост. Запаўненне анкеты можа заняць 20-30 хвілін часу. Калі ласка, прысвяціце гэты час з максімальнай канцэнтраванасцю. Я адказны за даследванне карыстач [[User:Mr. Zabej|Mr. Zabej]], таму калі зацікаўлены ў дзейнасным боку супольнасці, [https://www.facebook.com/mikhail.volczak пішыце мне]. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 20:00, 7 жніўня 2024 (+03) == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:09, 7 кастрычніка 2024 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Генеральныя сакратары НАТА == :: Дзень добры! Ці можаце зрабіць навігацыю {{Ш|Генеральныя сакратары НАТА}}? [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:10, 17 кастрычніка 2024 (+03) ::: [[Удзельнік:Rymchonak|Вітаю]]! {{зроблена}}. {{ш|Генеральныя сакратары НАТА}}. : Дзякуй вялікі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 11:58, 17 кастрычніка 2024 (+03) == Кінематограф Албаніі == @J-ka Zadzvinski, чаму Вы выдалілі мой варыянт артыкула? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 23:10, 17 кастрычніка 2024 (+03) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 14:17, 29 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Пытанне == Ці можаце мне паведаміць, як з вамі звязацца па-за Вікіпедыяй? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:16, 24 чэрвеня 2025 (+03) == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 15:28, 16 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Дапамажы разабрацца, калі лааааска == Вітаю! Браце, дапамажы разабрацца, як тут што працуе. Я некалькі разоў намагалася паправіць артыкул пра Беларускую Раду культуры, бо ён жэстачайшэ састарэў. Мае праўкі не прыняў нейкі чалавек, маўляў, я раблю вітрыну, а не артыкул. Але я арыентавалася на артыкулы кшталту Мемарыяла і ПЭНа, не пісала "якая класная кантора, усім бы так" і гд. Мой тэкст стрыманы і па факту. Умаляю, скажы, як жыць ці хаця б як абнавіць артыкул [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 14:46, 2 кастрычніка 2025 (+03) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 19 лістапада 2025 (+03) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 21:30, 28 красавіка 2026 (+03) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> 91ifso50qaofq4gg3shwh2p0ktso48o Канстытуцыя Беларусі 0 46469 5133458 5113546 2026-04-28T20:22:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133458 wikitext text/x-wiki '''Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь''' — Асноўны закон [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. На яе аснове фарміруецца сістэма бягучага заканадаўства, у ёй вызначаецца кампетэнцыя дзяржаўных органаў. У Рэспубліцы Беларусь дзейнічае Канстытуцыя 1994 года са змяненнямі і дапаўненнямі, прынятымі пасля рэспубліканскіх рэферэндумах 1996, 2004 і 2022 гадоў. Яна першая ў гісторыі суверэннай краіны і пятая Канстытуцыя Беларусі, прынятая пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года<ref>{{Cite web|url=https://president.gov.by/be/gosudarstvo/constitution|title=Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь {{!}} Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|website=president.gov.by|access-date=2026-01-13}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Constitution of Belarus 1994 1.jpg|thumb|left|Вокладка Канстытуцыі Беларусі 1994 года]] Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь была прынята 15 сакавіка 1994 года на 13-й сесіі [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага Савета]] Рэспублікі Беларусь 12-га склікання. Набыла сілу 30 красавіка 1994 года з моманту апублікавання. Тагачасны старшыня Вярхоўнага Савета [[Мечыслаў Грыб]] згадвае, што асноўны закон краіны прымаўся вельмі цяжка і складана — па главах, па раздзелах, літаральна па радках — неабходна было, каб прагаласавалі дзве траціны дэпутатаў<ref>[https://www.svaboda.org/a/29760733.html svaboda.org]</ref>. 24 лістапада 1996 года па ініцыятыве Прэзідэнта [[А. Лукашэнка|А. Лукашэнкі]] быў праведзены [[Рэферэндум у Беларусі (1996)|рэферэндум]], на падставе якога ўнесены істотныя змяненні і дапаўненні ў Канстытуцыю Рэспублікі Беларусь. Абноўлены тэкст Канстытуцыі набыў сілу 27 лістапада 1996 года. Дадатковыя змены былі ўнесены ў Канстытуцыю пасля [[Рэферэндум у Беларусі (2004)|рэферэндумамі 2004]] і [[Рэферэндум у Беларусі (2022)|2022]] гадоў. == Структура і змест == Канстытуцыя складаецца з прэамбулы, 9 раздзелаў, у якіх 8 глаў і 146 артыкулаў. Адлюстроўвае новы сацыяльна-эканамічны і палітычны этап развіцця [[грамадства]] і [[дзяржава|дзяржавы]]: адсутнасць федэратыўных пачаткаў у сувязі з распадам [[СССР]], замацаванне поўнага дзяржаўнага суверэнітэту, адраджэнне беларускай нацыі і культуры, прызнанне роўнай абароны і роўных магчымасцей для развіцця ўсіх формаў уласнасці. Арт. 1 падкрэслівае, што Рэспубліка Беларусь — унітарная дэмакратычная сацыяльная прававая дзяржава, якая валодае ўсёй паўнатой улады на сваёй [[Тэрыторыя|тэрыторыі]] і самастойна ажыццяўляе ўнутраную і [[Знешняя палітыка Беларусі|знешнюю]] [[Палітыка|палітыку]]. [[Чалавек разумны|Чалавек]] з’яўляецца найвышэйшай каштоўнасцю грамадства і дзяржавы. Вызначаны новы прававы статус грамадзян, прызнаны натуральныя [[правы чалавека]], правы на працу, на адпачынак, пашырана кола правоў і свабод, замацаваны іх гарантыі і формы абароны. Вызначаны асновы Канстытуцыйнага ладу краіны. Адзінай крыніцай дзяржаўнай улады ў Рэспубліцы Беларусь з’яўляецца [[народ]], які ажыццяўляе сваю ўладу непасрэдна і праз прадстаўнічыя органы. Дэмакратыя ажыццяўляецца на падставе разнастайнасці палітычных інстытутаў, ідэалогіі і поглядаў, плюралізму думак. Ідэалогія палітычных партый, рэлігійных або іншых грамадскіх аб’яднанняў, сацыяльных груп не можа ўстанаўлівацца ў якасці абавязковай для грамадзян. Канстытуцыя забараняе стварэнне і дзейнасць палітычных партый і іншых грамадскіх аб’яднанняў, якія маюць на мэце гвалтоўнае змяненне канстытуцыйнага ладу ці вядуць прапаганду вайны, нацыянальнай, рэлігійнай і расавай варожасці. [[Дзяржава]] грунтуецца на прынцыпе падзелу ўлад: [[Заканадаўчая ўлада|заканадаўчай]], [[Выканаўчая ўлада|выканаўчай]] і [[Судовая ўлада|судовай]]. Дзяржаўныя органы ў межах сваіх паўнамоцтваў самастойныя: яны ўзаемадзейнічаюць паміж сабой, стрымліваюць і ўраўнаважваюць адзін аднаго. Прызнаецца прыярытэт асноўных прынцыпаў міжнароднага права, не дапускаецца заключэнне міжнародных дагавораў, якія супярэчаць Канстытуцыі. Дзяржава рэгулюе адносіны паміж сацыяльнымі, нацыянальнымі і іншымі супольнасцямі на падставе прынцыпу іх роўнасці перад [[Закон (права)|законам]], адказвае за захаванне гісторыка-культурнай спадчыны, свабоднае развіццё культур усіх нацыянальных супольнасцей, якія пражываюць у Рэспубліцы Беларусь. Забяспечваецца роўнасць перад законам усіх рэлігій і веравызнанняў. Замацоўваюцца гуманныя прынцыпы знешняй палітыкі дзяржавы, да змен лютага 2022 года ставіліся мэты зрабіць сваю тэрыторыю бяз’ядзернай зонай, а дзяржаву нейтральнай. Дзяржаўнымі мовамі ў Рэспубліцы Беларусь з’яўляюцца [[беларуская мова|беларуская]] і [[руская мова|руская]] мовы. Вызначаны сімвалы дзяржавы — [[Герб Беларусі|герб]], [[Сцяг Беларусі|сцяг]] і [[Мы, беларусы|гімн]]. Сталіца Рэспублікі Беларусь — г. [[Мінск]]. Паўнапраўным кіраўніком дзяржавы з’яўляецца [[Прэзідэнт]]. Вызначана працэдура [[Прэзідэнцкія выбары|выбрання прэзідэнта]], пасля рэферэндуму 1996 значна пашырана кола яго паўнамоцваў. Прэзідэнт назначае ўсіх вышэйшых службовых асоб, фарміруе ўрад дзяржавы, асобных кіраўнікоў вышэйшых органаў улады Прэзідэнт назначае са згоды Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. Прэзідэнт з’яўляецца старшынёй Савета Бяспекі і [[Галоўнакамандуючы]]м [[Узброеныя Сілы Беларусі|Узброенымі сіламі Рэспублікі Беларусь]]. Ён падпісвае законы, выдае дэкрэты, якія маюць сілу закона, а таксама ўказы і распараджэнні, валодае правам распускаць абедзве палаты Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. Пасля рэферэндуму 1996 года зменена назва і прававы статус урада Рэспублікі, які атрымаў назву Савет Міністраў. На чале яго стаіць Прэм’ер-міністр. Члены Савета Міністраў, Прэм’ер-міністр і яго намеснікі назначаюцца і вызваляюцца ад пасады Прэзідэнтам са згоды Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. Створаны новыя дзяржаўныя органы — [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйны суд]], [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэт дзяржаўнага кантролю]]. Вышэйшым прадстаўнічым заканадаўчым органам дзяржаўнай улады з’яўляецца [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь]], які складаецца з дзвюх палат — Савета Рэспублікі і Палаты прадстаўнікоў. Палата прадстаўнікоў рыхтуе праекты законаў і прымае іх, [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савет Рэспублікі]] (верхняя палата) зацвярджае ці адмяняе законы, якія прыняла ніжняя палата. Захавана пераемнасць у назве мясцовых прадстаўнічых органаў народа — Саветаў; у Канстытуцыі яны названы Саветамі дэпутатаў. Мясцовае кіраванне і самакіраванне ў адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінках ажыццяўляецца праз мясцовыя Саветы дэпутатаў, выканаўчыя і распарадчыя органы, органы тэрытарыяльнага грамадскага самакіравання, сходы і іншыя формы прамога ўдзелу ў дзяржаўных і грамадскіх справах. Асобная глава прысвечана выбарчай сістэме. Для вырашэння найважнейшых пытанняў дзяржаўнага і грамадскага жыцця могуць праводзіцца рэспубліканскія і мясцовыя рэферэндумы. Акрэслены абавязкі і паўнамоцтвы суда і пракуратуры. Асобны раздзел Канстытуцыі прысвечаны фінансава-крэдытнай сістэме Рэспублікі Беларусь. Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь засноўваецца на шэрагу прынцыпаў: дэмакратызме і раўнапраўі грамадзян, гуманізме, пераемнасці і стабільнасці, [[Легітымнасць|легітымнасці]], рэальнасці і гарантаванасці, законнасці, вяршэнстве права. Па сваёй структуры і ўтрыманню — гэта кадыфікацыйны [[дакумент]], адзіны закон, структура якога выкладзеная ў навукова-абгрунтаванай паслядоўнасці. У адпаведнасці з арт. 2 Закона Рэспублікі Беларусь «Аб нарматыўных прававых актах Рэспублікі Беларусь» Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь — Асноўны Закон Рэспублікі Беларусь, які мае вышэйшую [[Юрыдычная сіла|юрыдычную сілу]] і які замацоўвае асновапакладальныя прынцыпы і нормы прававога рэгулявання найважнейшых грамадскіх адносін. == Гл. таксама == {{Палітыка Беларусі}} * [[Канстытуцыя БССР]] {{Зноскі}} == Літаратура == * ''[[Анатоль Аляксандравіч Галаўко|Галаўко А.]]'' Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь // {{Крыніцы/ЭГБ|4}} == Спасылкі == {{commonscat|Constitutions of Belarus}} * [http://www.pravo.by/pravovaya-informatsiya/pomniki-gistoryi-prava-belarusi/kanstytutsyynae-prava-belarusi/kanstytutsyi-belarusi/kanstytutsyya-1994-goda-sa-zmyanennyami-i-dapa-nennyami-/ Канстытуцыя 1994 года (са змяненнямі і дапаўненнямі)] * [http://nashaniva.by/?c=ar&i=146000 Як у 1990—1994 распрацоўвалі і як прымалі Канстытуцыю РБ] — nashaniva.by * [http://old.pravo.by/lawhistory/konst_1937.htm Канстытуцыя БССР 1936 г.]{{Недаступная спасылка}} * [http://old.pravo.by/lawhistory/konst_1927.htm Канстытуцыя БССР 1927 г.]{{Недаступная спасылка}} * [http://icpo-vad.tripod.com/const-ssrb.html Канстытуцыя ССРБ 1919 г.]{{Недаступная спасылка}} {{Еўропа паводле тэм|Канстытуцыя|Канстытуцыі}} {{Беларусь у тэмах}} [[Катэгорыя:Дзяржаўны лад Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (пасля 1990 года)]] [[Катэгорыя:Канстытуцыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Права Беларусі]] nweqt89oqtzv14o89r0c2efihq4i8gu Размовы з удзельнікам:Хомелка 3 46831 5133410 5058542 2026-04-28T18:30:07Z MediaWiki message delivery 38732 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ новы падраздзел 5133410 wikitext text/x-wiki {{вітаем}}--[[Удзельнік:MaximLitvin|Максім Л.]] 20:17, 10 Верасень 2009 (UTC) [[Выява:Museum Boerhaave - Surgeons instrument chest.jpg|thumb|200px|Усё неактуальнае схована ў гэты [[Размовы з удзельнікам:Хомелка/Куфэрак|куфэрак]]]] == Ордэн == {{Беларускі ордэн|Загаловак= Беларускаму "культурысту" |Апісанне=За ўвагу і плённую працу над артыкуламі пра беларускую культуру|Ступень=1 }}--[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] 09:13, 25 студзеня 2012 (UTC) == Polandball barnstar == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Belarusball happy.jpg|100px]]|[[File:Belarusball happy.jpg|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''The Polandball Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Hello Belarusball, Australiaball be approvings of your translatings of [[Polandball]]. With Belarusball help, we provings that whilst Poland can not into space, Polandball can into Wikipedia. Many of greetings and exultations. [[Удзельнік:Russavia|Russavia]] ([[Размовы з удзельнікам:Russavia|размовы]]) 16:03, 24 мая 2012 (UTC) |} : Thank you :)---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 16:13, 24 мая 2012 (UTC) == ☆ [[Вікіпедыя:Ордэны/Біяордэн|Біяордэн]] ☆ == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Файл:Barnstar nature.png|100px]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Вікіпедыя:Ордэны/Біяордэн|Біяордэн]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | За шэраг артыкулаў пра расліны, а таксама за статусныя артыкулы на біялагічную тэматыку: «[[Зубр еўрапейскі]]», «[[Блюшчык плюшчападобны]]», «[[Часнок]]». --[[Удзельнік:Odri Tiffani|Odri Tiffani]] ([[Размовы з удзельнікам:Odri Tiffani|размовы]]) 20:31, 21 ліпеня 2015 (MSK) |} : Дзякуй, мне вельмі прыемна :).<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 21:27, 21 ліпеня 2015 (MSK) == ☆ Ордэн «[[Вікіпедыя:Ордэны/Прызнанне прэсы|Прызнанне прэсы]]» ☆ == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Файл:Mediaster Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Вікіпедыя:Ордэны/Прызнанне прэсы|Ордэн «Прызнанне прэсы»]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | За выдатнае [http://www.svaboda.org/content/article/27543896.html інтэрв'ю] пра Вікіпедыю для [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё «Свабода»]]. --[[Удзельнік:Gruszecki|Gruszecki]] ([[Размовы з удзельнікам:Gruszecki|размовы]]) 20:18, 11 лютага 2016 (MSK) |} :Дзякуй :)<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 09:05, 12 лютага 2016 (MSK) == [[Чжугэ Лян]] == [https://slounik.org/sanko/ Руска-беларускі слоўнік прыказак, прымавак і фразем] [[Зміцер Санько|Змітра Санько]], класная рэч. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:09, 12 жніўня 2023 (+03) :Я ім і карысталася, але выбрала іншую фразу з той жа старонкі--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 11:39, 12 жніўня 2023 (+03) [[Дракон]] vs [[Цмок]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:12, 12 жніўня 2023 (+03) : Праўце смела--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 15:16, 12 жніўня 2023 (+03) :: [[Таццяна Шамякіна]] [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/23230/1/%D0%A8%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%B0%20%D0%A2.%D0%86.%20%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%96%20%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%20%D1%96%20%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%20%D0%BC%D1%96%D1%84%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D1%96%D1%87%D0%BD%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%8F%D1%80%D1%8B%D1%83%D0%BC.pdf здэцца выбрала дракона]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:42, 12 жніўня 2023 (+03) :::Асабіста мне для азіяцкіх рэгіёнаў таксама больш пасуе дракон, але калі вам муліць вока, то спрачацца за цмока я не стану <font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 15:49, 12 жніўня 2023 (+03) == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/20&oldid=25451577 --> == Імя па бацьку Эраста Сукоўскага == Вітаю. 2018 годзе на старонцы [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D0%B0%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%8C_%D0%A4%D1%91%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%9C%D0%B0%D0%B0%D1%81&diff=3185013&oldid=3090024 Васіль Фёдаравіч Маас] Вы вікіфікавалі '''Эраст Сукоўскі''' як '''Эраст ''Восіпавіч'' Сукоўскі'''. Я нідзе не знайшоў крыніц з імя па бацьку. У БелЭн — '''Эраст Сукоўскі'''. Дапаможаце ўздакладніць?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 10:59, 24 жніўня 2023 (+03) :: [[Удзельнік:VladimirZhV|Вітаю]]. Хм, я ужо дакладна не памятаю, але думаю, што я супаставіла інфармацыю з дзвюх крыніц: [https://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=672&page=2 тут рускамоўныя ініцыялы Э. О.] (думаю, што гэту крыніцу можна лічыць аўтарытэтнай і прыняць за праўду, што рускамоўнае імя яго бацькі дакладна пачыналася на О), плюс [https://ru.djvu.online/file/oZKHHRz3guihD згадванне без прафесіі і падрабязнасцей нейкага Эраста Восіпавіча Сукоўскага тут]. Неяк так. Але я яшчэ пашукаю, можа што знойдзецца. Калі ў вас атрымаецца, трымайце мяне ў згадваннях--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 17:35, 24 жніўня 2023 (+03) ::: Падобна, што так. Асабліва па выстаўцы. Але можа быць і Алегавіч. --[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 17:46, 24 жніўня 2023 (+03) :::: Між іншым на памяць і на будучыню, знайшла, што на Першай усебеларускай выстаўцы была яго акварэль "Жабракі"--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 17:58, 24 жніўня 2023 (+03) ::::Олег, Онисим, Онуфрий, Орест, Осип, Остап, Отто :) <font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 18:24, 24 жніўня 2023 (+03) :::::Карацей кажучы, імя па бацьку пакуль выкрэслівае :) --[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 19:11, 24 жніўня 2023 (+03) == Флаг бота == Приветствую. Ваш [[user:MocnyDuham]] в чате рувики попросил сделать небольшую ботоработу (100 страниц): заменить накірункі на кірункі, накірунак на кірунак. Если по-вашему это корректная задача, выдайте [[:user:MBHbot]]'у флаг бота и внесите его в чеклист AWB, я сделаю. [[Удзельнік:MBH|MBH]] ([[Размовы з удзельнікам:MBH|размовы]]) 15:50, 30 жніўня 2023 (+03) :[[Удзельнік:MBH|Приветствую]], я хоть и админ, но в такие запросы не лезу, перенесу сейчас [[Вікіпедыя:Запыты на статус бота|на соответствующую страницу]], попрошу там. Спасибо за помощь.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 15:55, 30 жніўня 2023 (+03) == Шаблон:Універсальная картка == На старонцы [[Шаблон:Універсальная картка]] сказана, што няма сэнсу ставіць картку масава ў аднатыпныя артыкулы, каб была. Цалкам нармальна і без карткі, ці ўжо тэрба распрацаваць адмысловую для тканін. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 19:20, 12 снежня 2023 (+03) : Як раз для тканін цалкам універсальная картка падыходзіць, не бачу сэнсу распрацоўваць нешта асобнае, навошта адгаліноўваць лакальны шаблон, калі і так працуе цудоўна?--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 19:22, 12 снежня 2023 (+03) :: [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], ну можна ж спачатку давесці абмеркаванне да канца, а ўжо потым масава скасоўваць праўкі, не?--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 19:23, 12 снежня 2023 (+03) :: Ну вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0&oldid=4641269 чым тут картка перашкаджала]? Выява і значная інфа, вікіфікаваная пры гэтым? Калі распрацуем свой шаблон, большай інфы ўсё роўна не дадасць ніхто з вельмі вялікай імавернасцю. А так з шаблонам артыкул набывае закончаны выгляд і большую інфарматыўнасць/ілюстратыўнасць. Я вяртаю тут назад да сваёй версіі, астатнія перагляджу крытычна і калі палічу, што з карткай лепей, чым без яе, таксама вярну. Прынамсі на будучае ў такіх выпадках прашу перад масавым адкочваннем падводзіць спачатку вынік размове, а не бегчы псаваць нечыю справу. Дзякуй.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 19:28, 12 снежня 2023 (+03) ::: На старонцы дакументацыі шаблона ад часоў яго стварэння прапісана, дзе і пры якіх умовах яго дарэчна выкарыстоўваць, абгрунтоўваць трэба адступленне ад гэтых прынцыпаў для пэўных мэт. Можна зрабіць шаблон Тканіна, хай зместам і проста перасылкай на ўніверсальную картку, і прапісваць менавіта яго ў артыкулах. Дзе ёсць выява, але без належнага апісання таго, як яна адносіцца да тэмы артыкула, яна толькі шкодзіць, як па мне.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 19:37, 12 снежня 2023 (+03) :::: [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], зноў вітаю. Я думаю, што адмысловы шаблон мае сэнс дадаваць у выпадках катэгорыі вельмі вялікай, у ідэале - неабмежаванай ёмістасці: асобы, моры, рэкі, НП і гэтак далей, каб нейкі недасведчаны ўдзельнік меў узор афармлення новага артыкулу перад вачамі. Тканін, як ні круці, дастаткова мала (і добрая траціна, калі не болей, у нас ужо апісаны) - ну сто, ад сілы дзвесці варыяцый, навошта размножваць сутнасці і чаму нельга для іх абыйсціся ш:УК, мне не зразумела, тым больш, калі ш:Тканіна будзе "зместам і проста перасылкай на ўніверсальную картку"? Нешта мне тут няясна...--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 09:33, 13 снежня 2023 (+03) : Наконт вялікай ці неабмежаванай ёмістасці тэмы для стварэння шаблона, то гэта неабавязкова, напрыклад ёсць шаблон {{Ш|Сыр}}, які мае шмат інтэрвік. Калі мэта паказаць недасведчанаму ўдзельніку, як дадаваць карткі, то менавіта з гэтага пункту гледжання даваць шмат дзе ўніверсальную картку будзе няправільна, бо хтосьці і падумае, што яе можна ставіць дзе заўгодна без разбору. Артыкул пра тканіны ў іншых раздзелах амаль ва ўсіх без карткі (хіба мы больш дасведчаныя за іх? знайшоў пакуль толькі [[:sv:Mall:Textilmall]]), бо віды тканін гэта даволі абстрактнае паняцце, у іх звычайна няма нейкіх дакладных характарыстык, якія можна б было інфармацыйна даваць у картцы, а напрыклад матэрыялы, паходжанне і выява выдатна дадаюцца і без карткі. Тут праблема яшчэ і ў тым, што з-за абстрактнасці, рознага разумення тых ці іншых слоў у розных мовах, ды і проста розных звестак у розных раздзелах, у Вікіданыя могуць трапіць супярэчлівыя даныя, якія не знойдуць пацвярджэнне ў тэксце артыкула, напрыклад зараз у артыкуле [[Трып]] картка кажа што ён з’явіўся ў XVII стагоддзі, а ў тэксце напісана што вырабляўся ўжо з XVI стагоддзя. Не думаю, што ў такім выпадку картка паляпшае артыкул, хутчэй толькі шкодзіць і блытае.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:21, 13 снежня 2023 (+03) ::Стварыў тэму [[Вікіпедыя:Форум#Універсальная картка]]. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:34, 13 снежня 2023 (+03) == [[Pseudorchis albida]] == Вітаю! На гэтай старонцы не працуюць шаблоны пры даданні значэння ''Pseudorchis'' параметра ''parent''. Папярэджанне аб вялікім памеры (Увага: аб’ём улучанага шаблона занадта вялікі. Некаторыя шаблоны не будуць улучаныя.) Пры даданні значэння ''Orchidaceae'' памылкі няма. Я не разумею, чаму так... Магчыма падкажаце, што трэба зрабіць? [[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 06:40, 26 снежня 2023 (+03) :: Вітаю. Хм, з архіднымі я з такім не сутыкалася пакуль. Але бачыла ў насякомых, калі вялікая колькасць падтаксонаў у лінейцы ад віда да атраду (падтрыбы, секцыі, падсямействы - вось гэта ўсё), тады сістэма псуецца і не хоча ўспрымаць такую колькасць гэтых матрошак. Што з гэтым рабіць - я не ведаю. Можа, [[Вікіпедыя:Размовы пра шаблоны|тут]] папытацца?--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 09:58, 26 снежня 2023 (+03) == Афармленне раздзелаў зносак == Добры дзень, калі ласка, майце на ўвазе, што быў падведзены вынік абмеркавання [[Вікіпедыя:Форум #Афармленне раздзелаў зносак]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:28, 26 снежня 2023 (+03) : Па прапанаванай вам спасылцы я выніка (нават падраздзелу з <nowiki>== Вынік ==</nowiki>) не пабачыла.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 10:09, 27 снежня 2023 (+03) :: Какая жаласьць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:01, 27 снежня 2023 (+03) ::: Тым часам [[Вікіпедыя:Зноскі]] ёсць часткай правіл і рэкамендацый Вікіпедыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:34, 27 мая 2024 (+03) == Беларускі іканапіс == Дзень добры, шаноўная спадарыня Хомелка! Вы з'яўляецеся асноўным аўтарам артыкула [[Беларускі іканапіс]]. Я трошкі яго падшліфаваў. І хачу папрасіць Вашай згоды прапанаваць яго на [[ВП:КДА]] (вядома ж, з указаннем Вас, як асноўнага аўтара). Зараза артыкул на [[Вікіпедыя:Рэцэнзаванне|рэцэнзаванні]]. Вы не супраць? З павагай, [[Удзельнік:Bakarasa|Bakarasa]] ([[Размовы з удзельнікам:Bakarasa|размовы]]) 09:09, 16 студзеня 2024 (+03) : [[Удзельнік:Bakarasa|Вітаю]], дзякуй за дапрацоўку і цікавасць да артыкула. Зразумела, вы можаце займацца выстаўленнем да атрымання статусу любых пачатых мною артыкулаў, я буду толькі радавацца.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 20:55, 16 студзеня 2024 (+03) ::Шчыра дзякую! З павагай, [[Удзельнік:Bakarasa|Bakarasa]] ([[Размовы з удзельнікам:Bakarasa|размовы]]) 23:38, 16 студзеня 2024 (+03) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 01:25, 4 лютага 2024 (+03) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&oldid=26173705 --> == Ратаванне старонкі [[Патрыцыя Вольска]] == Шаноўная спадарыня Вольга, вельмі патрэбна дапамога ў нашай спрэчцы са спадарам JerzyKundrat.Я пішу пра спевакоў розных з Беларусі і не толькі. Зараз напісаў пра спадарыню Вольску, мне спадабаліся яе песні (і ўвогуле люблю інды-поп і пішу пра яго), вельмі шмат часу чытаў пра яе артыкулы, слухаў радыё выказванні, але спадару Ежы не надта падабаецца яна і ён хоча выдаліць старонку пра яе. Ведаю пра Вашу любоў да музыкі, бо Вы часта рабілі станоўчыя праўкі на мае артыкулы і вельмі чакаю на Ваш каментарый у нашай размове. Дзякуй. [[Удзельнік:Aliaksandr y|Aliaksandr y]] ([[Размовы з удзельнікам:Aliaksandr y|размовы]]) 19:43, 19 лютага 2024 (+03) : Вітаю, наколькі я паглядзела аргументацыю Ежы, справа не ў тым, што яму не падабаецца гэтая спявачка, а ў тым, што значнасці ў яе яшчэ не набралася на артыкул у Вікіпедыі. Максімум таго, што я магу параіць — гэта пасля (або да) выдалення аднавіць артыкул у вашай асабістай прасторы, каб ваша праца не згубілася. Шкада, але мусім прыскіпліва глядзець, што мусіць быць у энцыклапедыі, а што пакуль не дацягнула. Выбачайце. Што да тону, якім ён да вас звяртаецца, то гэта выглядае ганебна, але ён і са мной падобным чынам сябе імкнецца паводзіць і не хапае мне аўтарытэту нешта змяніць.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 09:39, 20 лютага 2024 (+03) == [[І Юаньцзі]] == ''Два гібоны, якія граюць на дрэве локвы.'' — яны наўрацці на ім граюць, мо бавяцаа ці штось падобнае? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:05, 23 лютага 2024 (+03) адкуль узялася беларуская назва фільма [[Вогненныя шляхі]]? дзякуй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:00, 26 лютага 2024 (+03) : Думаеце, лепш назваць Вогненныя дарогі?--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 07:41, 27 лютага 2024 (+03) Маеце беларускамоўную крыніцу па ўзбекскім кіно?--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 07:41, 27 лютага 2024 (+03) :: Тэлепраграма можа быць крыніцай, у тыя часы да перакладаў у СМІ адносіліся адказна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:19, 27 лютага 2024 (+03) == Таццяна Пятроўна Кароткая == : Добры дзень! Выпраўце, калі ласка, месца нараджэння на Анэліна (Талачынскі раён). Дзякуй. [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:56, 1 сакавіка 2024 (+03) :: Зроблена, дзякуй за заўвагу--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 09:59, 1 сакавіка 2024 (+03) == Дапамога з афармленнем == Вітаю! Бачыў, як Вы дапамагаеце ў афармленні маіх артыкулаў (за што я вельмі ўдзячны і карыстаюся вашымі выпраўленнямі), таму звяртаюся па дапамогу з артыкулам [[Прамая генетыка]], там з'ехала адлюстраванне выявы. Я не разабраўся, можа Вы дасцё рады --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 03:59, 11 красавіка 2024 (+03) : Вітаю, з задавальненнем памагала раней і пры нагодзе буду памагаць і далей. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%B0&diff=4711222&oldid=4711206 Вось так] можна зрушыць выяву ўлева ці (словам справа) направа. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%B0&diff=next&oldid=4711222 Вось так] можна змяніць памер. Праблема ў тым, што выява ваша, напэўна, загружана ў нейкі з лакальных раздзелаў (той, дзе вы яе пабачылі), але ў Вікісховішчы яе няма, а наш раздел можа паказваць толькі з нашага раздзелу ці з агульнага Вікісховішча. А я нават не ведаю, якой выявай можна замяніць. Калі вы нешта іншае прапануеце, то звярніцеся тут, заменім гэтую чырвоную спасылку.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 07:12, 11 красавіка 2024 (+03) :: Прыгледзелася і пабачыла, што іменна гэтую выяву прасцей за ўсё проста перанесці ў Вікісховішча самой. Так і зрабіла. Цяпер усё запрацавала. Вам да спадобы ці можа яе трэба яшчэ куды перасунуць?--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 07:16, 11 красавіка 2024 (+03) :::Дзякую за дапамогу, усё даспадобы, зразумеў, як Вы выпраўлялі, акрамя этапу з Вікісховішчам (гэты раздел для мяне - цёмны лес), убачыў [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Chemchemicals.png#filehistory | змяненне даных файла], адлюстроўваецца File usage толькі ў белвікі, а пра англвікі, адкуль перакладзены артыкул, чамусьці знікла згадка (хаця была). Думаў падгрузіць гэту выяву у наш раздзел, але там быў пункцік, дзе трэба было падцвердзіць, што я - аўтар файлу. :::Планую ў будучым, калі збярэцца істотная колькасць артыкулаў, пачаць перакладаць існыя/рабіць свае схемы і малюнкі, не падкажаце, як прасцей іх будзе імплементаваць у белвікі, каб спадчыннасць з англ/рус арыгіналамі была,[https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Upload&wpDestFile=Chemchemicals.png&wpForReUpload=1 |заўважыў магчымаць загрузкі новых версій], але пытанне, як іх потым падцягваць у артыкул? [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 08:14, 11 красавіка 2024 (+03) :::: Загружаць трэба адразу ў Вікісховішча, адтуль можна падцягваць куды заўгодна, што да спадчыннасці, гэта ўмее рабіць і добра робіць [[user:Frantishak|Frantishak]], папросім у яго дапамогі, бо я выявы сама ніколі не перакладала, толькі чужыя загружала--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 08:21, 11 красавіка 2024 (+03) :::::Зразумеў, калі пачну, звярнуся да яго, дзякую! [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 08:22, 11 красавіка 2024 (+03) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder to vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear Wikimedian, You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process. This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:16, 3 мая 2024 (+03) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list&oldid=26721206 --> == [[Супруга Чэнь (дынастыя Суй)]] == Добрага ранку, не магу зразумець, што значыць "супруга". --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:53, 25 мая 2024 (+03) : Вітаю, вы [https://verbum.by/rbs10/%D1%81%D1%83%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B3%D0%B0 значэнне слова] не разумееце, ці ў прымяненні да кітайскага шлюбнага грунту не зразумела, які сэнс яно там мела?--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 11:23, 25 мая 2024 (+03) :: Гэта ўласнае імя, тытул ці недапераклад з рускай мовы? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:27, 25 мая 2024 (+03) ::: Руская тут ні пры чым, гэта (можа і няўдалая) спроба перадаць той факт, што яна займала пазіцыю, якую па кітайскіх мерках лічылі жонкай, а па нашых фактычна наложніцай, у імператара дынастыі Чэнь. І, наколькі я разумею, у больш-менш далёкай гісторыі асабістае імя нідзе далей уласных пакояў для такіх асоб не выкарыстоўвалі, жанчыны так і зваліся: жонка (жанчына) хоу Гэ, жонка (жанчына) вана Ху і гэтак далей, ці, як варыянт, наложніцы зваліся ад роднага клана + тытул пры двары (гл. Ян-гуйфэй, дзе Ян - фактычна назва яе клана, а гуйфэй - "каштоўная жонка", тытул). Такім чынам, тут мы павінны ці назваць яе неяк ці (нейкая жонка/наложніца/жанчына) + Чэнь, ці лэдзі Сюаньхуа, як яе называлі ўжо пасля падзення Чэнь.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 11:46, 25 мая 2024 (+03) :::: Вымалёўваецца інтэлектуальная прыгода, але яна часу і ўдумлівасці патрабуе. Паколькі часу ў нас няма, а ёсць аўтаперакладчык, то мо прызнаем, што ён такі-сабе памочнік у справе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:03, 25 мая 2024 (+03) ::::: Кожны піша пра тое, што яму цікава - гэта галоўны стымул і для вас, і для мяне, і для іншых. Я ніводнага разу не прыйшла вам скардзіцца ані за налепкі пра машынны пераклад і дрэнную арфаграфію, ані за выстаўленні на выдаленне, дзякуючы тым людзям, якія дапамагаюць з выпраўленнем. Думаю, што гэта не самыя дэструктыўныя паводзіны, і не самы дрэнны ўнёсак. Таму магу толькі паабяцаць, што буду прыкладваць болей намаганняў да вычыткі, але гэта максімум таго, чаго вы здолееце ад мяне дамагчыся.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 12:34, 25 мая 2024 (+03) :::::: З майго боку ніякіх дамаганняў, мяне цікавіць вікі-кантэнт, а не вікі-рэдактары. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:37, 25 мая 2024 (+03) == Вандалізм ад JerzyKundrat == Добры дзень! Звяртаю вашу ўвагу на вандальныя дзеянні ад JerzyKundrat : * https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=4714914 * https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=4714953 * https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=4714950 * https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=4714914 Дзеянні зрабілі артыкул меней інфарматыўным і невыразным. А блакіроўка ім артыкула робіць гэта полем толькі для сябе.--[[Адмысловае:Contributions/80.94.174.135|80.94.174.135]] 19:37, 15 ліпеня 2024 (+03) : Вітаю. Ох, ну пачытайце хоць дзе-нібудь вызначэнне тэрміну вандалізм. Вашу працу з належным каментаром не выдалілі, а перанеслі ў адпаведныя тэматычныя артыкулы. На мой погляд артыкул і так пераілюстраваны зараз. Не трэба пхаць пальцам ілюстрацыі пачакамі. Карацей, вандалізму я тут не бачу, патрэбы прыцягваць адмінрэсурс - таксама. Каб зняць блакіроўку з артыкулу, напішыце [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў|сюды]], калі ласка.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 20:13, 15 ліпеня 2024 (+03) ::::::Дзеянні зрабілі артыкул меней інфарматыўным і невыразным. Зразумела, што JerzyKundrat — гэта чужынец і шкоднік, бо для яго беларусы і беларуская культура — гэта смап: (https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=4803179). Калі Хомелка суполіцца з JerzyKundrat, то і яна такая ж самая.--[[Адмысловае:Contributions/80.94.174.135|80.94.174.135]] 13:40, 18 ліпеня 2024 (+03) ::::::: Забаню ананіма на месяц за некультурныя паводзіны/пераследаванне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:43, 18 ліпеня 2024 (+03) :Ананіме, варта азнаёміцца з [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|ВП:ЧНЗВ]]. Вікіпедыя -- не галерэя, то бок, ілюстраванне артыкулаў не мусіць ператварацца ў "аздабленне" карцінамі, галерэяй усяго, што толькі знайшлося па тэме і блізка да яе. У гэтым выпадку вынас частак галерэі ў тэматычныя артыкулы цалкам адпавядае правілам. Яшчэ б іх, у тых тэматычных артыкулах, пераглядзець на магчымасць мінімізацыі. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:55, 16 ліпеня 2024 (+03) == [[Канёк Гадлеўскага]] == Ці сапраўды маецца крыніца на беларускую назву? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:43, 19 ліпеня 2024 (+03) : Вітаю, нават не магу сказаць, адкуль яна ўзялася, калі б і была, то хутчэй мусіць быць конік, а не канёк, таму перанесла пад навуковую, няхай так цяпер будзе.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 16:13, 19 ліпеня 2024 (+03) == [[:en:Kenya Finance Bill protests]] == Пишу на рус: Добрый день, Хомелка. Сможете вы создать статью на белорусском языке, а я потом переведу ваш текст на русский язык. Заранее спасибо. [[Удзельнік:СтасС|СтасС]] ([[Размовы з удзельнікам:СтасС|размовы]]) 06:00, 21 ліпеня 2024 (+03) * Одна на Вас надежда.--[[Удзельнік:СтасС|СтасС]] ([[Размовы з удзельнікам:СтасС|размовы]]) 10:58, 21 ліпеня 2024 (+03) ** Ой нет, я не такой уж знаток английского языка. Мне нужно очень сильно загореться темой, чтобы взяться за неё, а в предложенной вами для меня интереса практически нет. Простите.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 11:16, 21 ліпеня 2024 (+03) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:07, 26 ліпеня 2024 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Просьба пра дапамогу == : Добры дзень, сп.Вольга! Ці не маглі б Вы паглядзець здымкі ў арт. "Ідрыца", "Зайцава (Аршанскі раён)"? Не ведаю, як афармляць ліцэнзію (рабіў здымкі сам і даю згоду на свабодны распаўсюд). Не хацелася, каб выдалілі. З павагай. [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 16 жніўня 2024 (+03) :: Вітаю, у прынцыпе ўсё добра, але ўласнаруч зробленыя вольныя здымкі лепей адразу грузіць у Вікісховішча, каб карысталіся ўсе раздзелы. Ідзіце, калі не супраць сюды (https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard) і там, мне здаецца, усё дастаткова зразумела. А калі не - то пішыце, навучымся разам і будзеце рабіць хутка і лёгка самастойна. Калі зробіце, то гэтыя здымкі ў нас мы выдалім, каб не боўталіся.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 09:56, 16 жніўня 2024 (+03) :: Загрузіў. Паглядзіце, калі ласка, ці ўсё правільна? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:15, 16 жніўня 2024 (+03) ::: [[Удзельнік:Rymchonak|Паглядзела]], усё добра. Катэгорыі дадала, у артыкулы ўпісала праз вікідату, цяпер у астатніх раздзелах моўных таксама будзе відаць выяву, у нас лакальныя версіі фота выдаліла. Ну вось, на будучае так і рабіце. Калі самі не здужаеце з катэгорыямі ў Вікісховішчы, пішыце, буду дапамагаць.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 10:26, 16 жніўня 2024 (+03) : Дзякуй вялікі! --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:34, 16 жніўня 2024 (+03) == Тэрміналогія з каноплямі == Добры дзень. Для беларускай тэрміналогіі з каноплямі можна скарыстацца дыялектнымі слоўнікамі, якіх багата [https://bydialects.org/search/%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%8C тут]. З запытам «канопель», «канапель» навыдае багата па тэме. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:40, 19 жніўня 2024 (+03) : Дзякуй вялікі, пагляджу--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 16:41, 19 жніўня 2024 (+03) == Людвіг Радлькофер == Добры дзень! Дзень нараджэння 19 ці 12? [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 11:53, 12 верасня 2024 (+03) == [[Траметэс]] == Вітаю! У ЭПБ том 5 — '''Трамэ́тэс'''. Іншых крыніц беларускай назвы не знайшоў.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 13:32, 12 верасня 2024 (+03) : Праўце смела--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 14:32, 12 верасня 2024 (+03) == [[Анамеонеіс]] == Добры дзень! Ці не маглі б аднавіць артыкул, выдалены без абмеркавання? Ёсць чым дапоўніць артыкул. [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:38, 19 верасня 2024 (+03) : <nowiki>{{Таксон}} '''Анамеонеіс''' (''Anomoeoneis'') — аднаклетачная [[дыятомавыя водарасці|дыятомавая водарасць]] сямейства навікулавых, якая пашырана ў прэсных вадаёмах і [[мора]]х<ref name=pr>{{Крыніцы/Слоўнік іншамоўных слоў|1}}, С.87</ref>.</nowiki> --<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 10:53, 19 верасня 2024 (+03) :: Дзякуй. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:10, 19 верасня 2024 (+03) == Здымкі Косткі == Добры дзень, бачыў вы загружалі здымкі Вячаслава Косткі. Але бралі не з асноўнай старонкі, [https://collection.ethnomuseum.ru/entity/OBJECT?person=810802 там іх болей]. Можа вам захочацца ўсе загрузіць :) [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:51, 2 кастрычніка 2024 (+03) :Вітаю, ох, можа як-нібудзь, але, мусіць, не на гэтым тыдні. Але дзякуй, я паспрабую ўспомніць і дайсці да іх, ён класныя матэрыялы зрабіў, гэта факт <font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 19:11, 2 кастрычніка 2024 (+03) ::Я пачаў сам пакрысе грузіць. А можаце замяніць [[commons:File:Калядоўшчыкі_Горацкага_павета_,_Магілёўская_губерня,_1903г.jpg|свой ранейшы]] файл [https://collection.ethnomuseum.ru/entity/OBJECT/177816?page=2&person=810802&index=79 на больш якасны], каб яго потым не перастаўляць у артыкулах? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:40, 7 лютага 2025 (+03) :: Вітаю. Не ведаю, што за праблема, але загрузіць мне не дае, выбівае памылку (Пашырэнне файла (".jpg") не адпавядае заўважанаму тыпу MIME (image/png)), пры тым, што я яго спрабавала нават перагнаць і у .jpg, і ў .png. Здаюся, не магу зразумець, што там такое. Але я магу пры патрэбе замяняць у артыкулах тое, што будзе перазагружана, звярніцеся да мяне, то зраблю. І дзякуй вялікі за дапамогу з загрузкай.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 08:57, 7 лютага 2025 (+03) :::Вітаю. [[commons:File:Mahilioŭskaja,_V._Kostka._Магілёўская,_В._Костка_(1903—1904)_10.jpg|Загрузіў]]. Ён нібы меншага памеру, але ж якасць лепшая. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:04, 9 лютага 2025 (+03) == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:09, 7 кастрычніка 2024 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Яшчаркі == Замест ''Кладка складае'' энцыклаедычна было б ''У кладцы''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:57, 10 студзеня 2025 (+03) : [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вітаю]], Гэтыя апошнія артыкулы не я пісала, толькі выправіла зусім страшныя хібы. На будучае ўлічу, дзякуй.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 15:30, 10 студзеня 2025 (+03) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 09:23, 26 студзеня 2025 (+03) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Магчымасць выдаляць уласцівасці з універсальных картак == Добры дзень! Заўважыў, што шаблон [[Шаблон:Універсальная картка|універсальная картка]], часта падцягвае лішнія ці нечытэльная ўласцівасці з Вікіданых, якія не паляпшаюць акуратнасць афармлення артыкулаў, таму зрабіў магчымасць уручную адключаць уласцівасці для кожнага артыкула індывідуальна з дапамогай параметра skip_properties. Прыклад можна пабачыць у артыкуле Даныя [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%8F&oldid=4953023 перад] адключэннем уласцівасці Аб’яднанне (P2737) і [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%8F&oldid=4953736 пасля]. Каб адключыць адразу некалькі ўласцівасцей, трэба пералічыць іх коды праз коску, напрыклад «P1,P2,P3». Самі коды можна паглядзець на вікіданых калі навесці курсор на назву ўласцівасці або перайсці на старонку ўласцівасці. Спадзяюся, будзе карысна. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 19:57, 16 сакавіка 2025 (+03) : Дзякуй, гэта тое, чаго мне ўжо хацелася, але не было. Дзякуй вялікі. Па новай патрэбе паспрабую скарыстацца і калі што, буду звяртацца за дапамогай.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 20:07, 16 сакавіка 2025 (+03) :: На спажытак! Таксама можна адключаць уласцівасці для ўсіх артыкулаў з карткай, калі дадаць іх у спіс skipPropertyIds на старонцы [[Модуль:Universal infocard/config]] --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:15, 16 сакавіка 2025 (+03) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 14:17, 29 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 15:28, 16 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Сардэчны дзякуй! == {| width="100%" align="center" style="border: 1px solid gray; width=100%; background-color: #fffced;" |rowspan="2" valign="middle" width="50px" align="center"| [[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|50px]] |style="font-size: large; padding: 0; align:center; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | <div align="center">[[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|10px]] [[Вікіпедыя:Ордэны/Беларускі|'''{{#if:Ордэн за велізарны ўклад|Ордэн за велізарны ўклад|Беларускі ордэн}}''']] [[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|10px]]</div> |rowspan="2" valign="middle" width="50px" | <div align="right">[[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|50px]]</div> |- |style="vertical-align: middle; align:center;" |<div align="center">{{#if:Нізкі паклон за вашую працу на працягу доўгіх гадоў 🤍|Нізкі паклон за вашую працу на працягу доўгіх гадоў 🤍}}</div> |} {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Файл:Mediaster Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Вікіпедыя:Ордэны/Прызнанне прэсы|Ордэн «Прызнанне прэсы»]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | З пажаданнем, каб [https://nashaniva.com/367720 такіх навінаў] больш не было ніколі {{абдымкі}} [[Удзельнік:Shabe|𝐒𝐡𝐚𝐛𝐞]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 20:04, 10 лістапада 2025 (+03) |} == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 19 лістапада 2025 (+03) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 21:30, 28 красавіка 2026 (+03) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> 8flb2f2z0cnt9ix7ks3y95ddcvhio8l Сяргей Фёдаравіч Алейнік 0 49986 5133540 5053488 2026-04-29T05:29:26Z 5133540 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Алейнік}} {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Сярге́й Фё́даравіч Але́йнік''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі палітык і дыпламат. [[Міністр замежных спраў Рэспублікі Беларусь]] (2022—2024). == Біяграфія == Нарадзіўся 28 студзеня 1965 года ў [[Мінск]]у. У 1986 годзе з адзнакай скончыў [[Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў]] па спецыяльнасці «Нямецкая і англійская мовы». У 1986—1988 гадах працаваў намеснікам сакратара камітэта камсамола Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута замежных моў. У 1988—1992 гадах праходзіў ваенную службу ва Узброеных Сілах. На дыпламатычнай службе з 1992 года. У 1992—1993 гадах праходзіў навучанне ў Дыпламатычнай акадэміі ў Вене (1992—1993) па спецыяльнасці «Міжнародныя адносіны». У 1992—1993 гадах працаваў трэцім сакратаром консульскага ўпраўлення, у 1993—1994 гадах — начальнікам пашпартна-візавага аддзела консульскага ўпраўлення Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 1994‒1995 гадах — намеснік начальніка аддзела дзяржаўнага пратакола, намеснік начальніка службы дзяржаўнага пратакола Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 1995‒1996 гадах працаваў консулам, кіраўніком Генеральнага консульства Рэспублікі Беларусь у г. [[Гаага|Гаазе]]. У 1996‒1999 гадах працаваў саветнікам Пасольства Рэспублікі Беларусь у Каралеўстве Нідэрландаў, Пастаянным прадстаўніком Рэспублікі Беларусь у Выканаўчым савеце Арганізацыі па забароне хімічнай зброі. У 1999‒2002 гадах — выконваючы абавязкі начальніка, начальнік службы дзяржаўнага пратакола Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. З 5 кастрычніка 2002 года быў Пастаянным прадстаўніком пры аддзяленні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Арганізацыі Аб’яднаных Нацый]] і іншых міжнародных арганізацыях у [[Жэнева|Жэневе]]. 10 красавіка 2008 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Амбасадарам Рэспублікі Беларусь пры Святым Прастоле, Надзвычайным і Паўнамоцным Амбасадарам Рэспублікі Беларусь пры Незалежным Ваенным Ордэне Гаспіталераў Святога Яна Ерусалімскага, Родаса і Мальты па сумяшчальніцтве. 9 студзеня 2009 года прызначаны намеснікам Міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-16/2009-16(039-077).pdf&oldDocPage=24 Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 9 января 2009 г. № 12 «Об освобождении и назначении некоторых должностных лиц»]</ref>. 8 студзеня 2013 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Злучаным Каралеўстве Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі, Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Ірландыі па сумяшчальніцтве<ref>[https://web.archive.org/web/20220819010653/https://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%20%D0%A0%D0%91/type-%D0%A3%D0%BA%D0%B0%D0%B7/5-08.01.2013.htm Указ Прэзідэнт РБ № 5 ад 08.01.2013 «Аб прызначэнні С. Ф. Алейника»]</ref>. 20 ліпеня 2020 года быў вызвалены з пасады пасла ў сувязі з пераходам да іншага наймальніка<ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 20 ліпеня 2020|url = https://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000280&p1=1|загаловак = Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 280 «О С. Ф. Алейнике»| выдавецтва = Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь| мова = ru}}</ref>. 20 ліпеня 2020 года прызначаны намеснікам Міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь з захаваннем функцый Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасла Рэспублікі Беларусь пры Святым Прастоле і пры Суверэнным Мальтыйскім Ордэне. 10 лютага 2022 года прызначаны першым намеснікам [[Міністр замежных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-abnaviu-sklad-kiraunitstva-mzs-i-naznachyu-novyh-paslou-110462-2022/ Лукашэнка абнавіў склад кіраўніцтва МЗС і назначыў новых паслоў]</ref> па 13 снежня 2022 года. 13 снежня 2022 года прызначаны Міністрам замежных спраў Рэспублікі Беларусь<ref>[https://www.belta.by/president/view/lukashenko-naznachil-ministra-inostrannyh-del-i-komandujuschego-vvs-i-vojskami-pvo-539835-2022/ Лукашенко назначил министра иностранных дел и командующего ВВС и войсками ПВО] {{ref-ru}}</ref>. 27 чэрвеня 2024 года вызвалены ад пасады Міністра замежных спраў і прызначаны членам [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі]] [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] восьмага склікання (па прэзідэнцкай квоце)<ref>[https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-naznachyu-alejnika-chlenam-saveta-respubliki-132901-2024/ Лукашэнка назначыў Алейніка членам Савета Рэспублікі]</ref>. Абраны старшынёй Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы. 27 сакавіка 2025 года быў вызвалены ад пасады Надзвычайнага і Паўнамоцнага Амбасадара Рэспублікі Беларусь пры Святым Прастоле, Надзвычайнага і Паўнамоцнага Амбасадара Рэспублікі Беларусь пры Незалежным Ваенным Ордэне Гаспіталераў Святога Яна Ерусалімскага, Родаса і Мальты па сумяшчальніцтве<ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 28 сакавіка 2025|url = https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32500119|загаловак = Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 27 сакавіка 2025 года № 119 «О Ю.Г.Амбразевиче»| выдавецтва = Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь| мова = ru}}</ref>. 28 красавіка 2026 года прызначаны Нацыянальным каардынатарам па дасягненні Мэт устойлівага развіцця<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32600140 Указ Президента Республики Беларусь от 28 апреля 2026 года № 140 «О Национальном координаторе по достижению Целей устойчивого развития»</ref>. Жанаты, мае двух сыноў. Хобі: більярд. == Узнагароды == * [[Медаль «За працоўныя заслугі»]] (2015)<ref>{{cite web|url = http://blr.belta.by/president/view/vysokih-dzjarzhaunyh-uznagarod-udastoeny-vaennasluzhachyja-budauniki-i-vykladchyki-belarusi-40851-2015/|title = Высокіх дзяржаўных узнагарод удастоены ваеннаслужачыя, будаўнікі і выкладчыкі Беларусі|date = 27.11.2015|publisher = www.belta.by}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Паслы Беларусі ў Ватыкане}} {{Паслы Беларусі ў Вялікабрытаніі}} {{Паслы Беларусі ў Ірландыі}} {{Прадстаўнікі Беларусі пры аддзяленні ААН у Жэневе}} {{Пастаянныя прадстаўнікі Беларусі пры Арганізацыі па забароне хімічнай зброі}} {{Міністры замежных спраў Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Алейнік Сяргей Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Консулы Беларусі]] [[Катэгорыя:Намеснікі міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Ватыкане]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Ірландыі]] [[Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання]] 5rj2sf7wlod1z7yeffxy2p1c3fb539z Касцёл Святога Сымона і Святой Алены 0 50871 5133571 5120696 2026-04-29T08:34:07Z 5133571 wikitext text/x-wiki {{Славутасць | Тып = Сабор | Беларуская назва = Касцёл Святога Сымона і Святой Алены | Арыгінальная назва = | Выява = Čyrvony kaścioł - Miensk.jpg | Подпіс выявы = Касцёл Святога Сымона і Святой Алены | Шырыня выявы = | Статус = {{ГККРБ 4|713Г000229}} | Краіна = Беларусь | Краіна2 = | Назва месцазнаходжання = Горад | Месцазнаходжанне = Мінск | lat_dir = N | lat_deg = 53 | lat_min = 53 | lat_sec = 47.47 | lon_dir = E | lon_deg = 27 | lon_min = 32 | lon_sec = 50.92 | region = | CoordScale = | Канфесія = [[каталіцтва]] | Епархія = [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія]], [[дэканат Мінск-Захад]] | Добрапрыстойнасць = | Ордэнская прыналежнасць = | Тып кляштара = | Тып будынка = [[касцёл]] | Архітэктурны стыль = [[неараманскі стыль]] | Аўтар праекта = [[Томаш Пайздэрскі]] | Будаўнік = | Заснавальнік = [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]] | Першае згадванне = | Заснаванне = | Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} | Скасаваны = | Пачатак будаўніцтва = 1905 | Заканчэнне будаўніцтва = 1910 | Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} | Прыбудоўкі = | Вядомыя жыхары = | Рэліквіі = фотакопія Турынскай плашчаніцы; [[Фаўстына Кавальская|рэліквіі Св. Фаўстыны Кавальскай]]; [[Ян Павел II|рэліквіі Св. Яна Паўла II]] | Настаяцель = Франц Рудзь | Стан = рэканструкцыя | Сайт = http://chyrvony.by | На карце = Беларусь Мінск Цэнтр | Commons = Church of Saints Simon and Helena, Minsk }} '''Касцё́л Свято́га Сымо́на і Свято́й Але́ны''' (таксама вядомы як '''Чырво́ны касцё́л''') — каталіцкі парафіяльны [[касцёл]] у [[неараманскі стыль|неараманскім стылі]] ў [[Мінск]]у, пабудаваны ў [[1905]]—[[1910]] гг. на грошы [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Адамавіча Вайніловіча]] (1847—1928), вядомага гаспадарчага і палітычнага дзеяча [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і [[Беларусь|Беларусі]], віцэ-старшыні (а з [[1907]] г. і старшыні) [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі]], у памяць аб яго заўчасна памерлых дзецях — Сямёну (Сымону) і Алене Вайніловічах. Касцёл знаходзіцца на [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|плошчы Незалежнасці]] ў непасрэднай блізкасці ад [[Дом урада (Мінск)|Дома ўрада]] і з’яўляецца адным з сімвалаў Мінска. Ён атрымаў у народзе неафіцыйную назву «Чырвоны касцёл» з-за колеру дахоўкі і цэглы, з якой быў пабудаваны, і з’яўляецца вялікай святыняй, помнікам культуры і гісторыі, які абараняецца законам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. Пры касцёле пахаваны сам [[фундацыя|фундатар]] [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч]]. == Перадгісторыя == Перад падзеламі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] [[Мінск]] быў адным з буйнейшых каталіцкіх цэнтраў у краіне<ref>{{кніга |аўтар = [[Сяргей Васілевіч Харэўскі|''Харэўскі, С.'']] |частка = Колькі шчыгулаў да разуменьня Менску |загаловак = Прамоўленае |арыгінал = |спасылка = |адказны = С. Харэўскі. |выданне = |месца = Вільня |выдавецтва = ЭГУ |год = 2008 |том = |старонкі = 107 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>: у горадзе налічвалася 11 каталіцкіх касцёлаў і кляштараў (а ў межах Мінска пачатку XX ст., улічваючы [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мінск)|Фарны касцёл на Траецкай гары]], [[Касцёл Святой Тройцы на Залатой Горцы|касцёл Святога Роха на Залатой Горцы]] і [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Мінск)|касцёл Узвышэння Святога Крыжа]] на Кальварыі, — 14), 4 уніяцкія царквы і 3 кляштары і толькі 1 праваслаўны манастыр<ref>{{кніга |аўтар = [[Сяргей Васілевіч Харэўскі|''Харэўскі, С.'']] |частка = Колькі шчыгулаў да разуменьня Менску |загаловак = Прамоўленае |арыгінал = |спасылка = |адказны = С. Харэўскі. |выданне = |месца = Вільня |выдавецтва = ЭГУ |год = 2008 |том = |старонкі = 108 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай і ўваходжання літоўска-беларускіх зямель у склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ў [[1798]] г. была заснавана [[Мінская дыяцэзія (гістарычная)|Мінская каталіцкая дыяцэзія]] (1798—1869), а былы касцёл езуітаў ператвораны ў [[Архікафедральны касцёл Найсвяцейшага Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мінск)|кафедральны Марыінскі касцёл]]. На працягу [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] большая частка каталіцкіх храмаў была зачынена, а пасля падаўлення [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] расійская ўлада яшчэ болей узмацніла палітыку русіфікацыі, адкрыцця праваслаўных цэркваў, закрыцця каталіцкіх касцёлаў і барацьбы з любымі праявамі «польскай» і польскамоўнай культуры ў «заходніх губернях» імперыі. Так, у [[1869]] г. была ліквідавана Мінская каталіцкая дыяцэзія, а ў горадзе застаўся толькі адзін вялікі каталіцкі Мінскай дыяцэзіі [[Архікафедральны касцёл Найсвяцейшага Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мінск)|кафедральны Марыінскі касцёл]], які пасля ліквідацыі панізіў свой статус і стаў толькі парафіяльным. Па-за межамі горада (на Залатагорскіх могілках) знаходзіўся толькі невялікі мураваны [[Касцёл Святой Тройцы на Залатой Горцы|касцёл Святой Тройцы]]. Яшчэ адзін каталіцкі храм, а дакладней [[капліца]], стаяў на Кальварыйскіх могілках, што знаходзіліся на адлегласці некалькіх кіламетраў ад Мінска<ref>{{кніга |аўтар = [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|''Дзянісаў, У.'']] |частка = |загаловак = Касцёл Св. Сымона і Св. Алены |арыгінал = |спасылка = |адказны = У. Дзянісаў. |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = |год = 1996 |том = |старонкі = 11 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. На працягу стагоддзя колькасць жыхароў горада толькі ўзрастала. У [[1897]] г. у [[Мінск]]у мелася болей за 90 тысяч жыхароў самых розных канфесій. Для значнай колькасці каталіцкіх вернікаў у горадзе па-ранейшаму меўся толькі адзін вялікі каталіцкі [[Архікафедральны касцёл Найсвяцейшага Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мінск)|касцёл]], які не мог у святочныя дні прыняць усіх жадаючых, шмат з якіх нават у люты мароз і завіруху займалі падчас набажэнстваў увесь пляц перад касцёлам аж да самага [[Дом губернатара (Мінск)|дома губернатара]]. Неабходнасць другога касцёла ў горадзе, спецыяльна ў кірунку да Брэсцкага вакзала, у якім горад пачаў бурна пашырацца, была відавочнай не толькі для духоўных і гарадскіх улад, але і для высокага кіраўніцтва [[Паўночна-Заходні край|«Паўночна-Заходняга краю»]], неахвотна пазіраючага на праявы каталіцкай набожнасці. Каталіцкія вернікі ўзнялі пытанне аб дазволе расійскіх улад на будаўніцтва яшчэ аднаго касцёла. [[20 чэрвеня]] [[1897]] г. у Мінскую гарадскую думу звярнуліся Ф. Віткоўскі, Ян Філіповіч-Дубовік, [[Ігнат Ігнатавіч Віткевіч|Ігнат Віткевіч]] з просьбай, у якой было запісана, што [[Губернатары Мінскай губерні|мінскі губернатар]] (1886—1902) {{нп3|Мікалай Мікалаевіч Трубяцкі||ru|Трубецкой, Николай Николаевич}}: ''«<…> заявіў нам, просьбітам, што для таго, каб хадайніцтва аб пабудове ў Мінску рымска-каталіцкага касцёла магло мець поспех, неабходна пашукаць месца для будаўніцтва і скласці план і каштарыс<…> Азнаёміўшыся як з гарадскімі, так і прыватнымі пляцамі, мы прышлі да пераканання, што адзінае прыдатнае месца для будаўніцтва касцёла — гэта пусты пляц гарадской зямлі, які знаходзіцца на рагу Пецярбургскай і Каломенскай вуліц і заняты пад гарадскі дрывяны склад. А таму маем гонар пакорна прасіць гарадскую думу ўвесь названы пляц аддаць пад будаўніцтва рымска-каталіцкага касцёла»''. [[25 жніўня]] [[1897]] г. Мінская гарадская дума прыняла пастанову: ''«Аддаць камітэту па будаўніцтве пляц зямлі, на якім знаходзіцца дрывяны склад, у арэнду тэрмінам на 99 год па 4 капейкі за квадратную сажань»''<ref>{{кніга |аўтар = [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|''Дзянісаў, У.'']] |частка = |загаловак = Касцёл Св. Сымона і Св. Алены |арыгінал = |спасылка = |адказны = У. Дзянісаў. |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = |год = 1996 |том = |старонкі = 13 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Копія гэтай пастановы была накіравана мінскім губернатарам князем Трубяцкім у Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай імперыі ў [[Санкт-Пецярбург]]. Міністэрскія чыноўнікі, спасылаючыся на тое, што рашэнне пра будаўніцтва новага касцёла не было ўзгоднена з кіраўніцтвам Мінскай праваслаўнай епархіі і не атрымала падтрымкі ў самім міністэрстве, адпісалі, што: ''«пастанова гарадской думы аб здачы ў арэнду зямлі пад рымска-каталіцкую царкву не можа быць прыведзена ў выкананне»''. Адначасова мінскі губернатар Трубяцкі ў сваім лісце ад [[8 студзеня]] [[1898]] г. запатрабаваў ад гарадской думы, каб яна анулявала свой дазвол. На некалькі год справу аб будаўніцтве новай каталіцкай святыні давялося спыніць<ref name="ReferenceA">{{кніга |аўтар = [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|''Дзянісаў, У.'']] |частка = |загаловак = Касцёл Св. Сымона і Св. Алены |арыгінал = |спасылка = |адказны = У. Дзянісаў. |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = |год = 1996 |том = |старонкі = 14 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. [[Выява:Siemion Woynillowicz 1885-1897 - foto bf 1890 AD.JPG|left|thumb|Сямён (Сымон) Вайніловіч — сын Эдварда Адамавіча Вайніловіча]] У тым жа 1897 г. у прыватным жыцці [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]] (1847—1928), сярэднезаможнага ўласніка маёнтка Савічы ў [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], аўтарытэтнага доўгачасовага віцэ-старшыні (1888—1907) [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі]] і вядомай асобы ў [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] і ўсіх «заходніх губернях», здарылася трагедыя — ад скарлаціны памёр яго дванаццацігадовы сын Сямён (Сымон). Гэтая смерць вельмі моцна ўдарыла па Эдвардзе Вайніловічу і яго жонцы Алімпіі, у якіх засталася толькі адна дачка Алена (Гелена-Бянігна). Пазней у сваім тастаменце Эдвард Вайніловіч запісаў, што толькі вера была той сілай, якая дазволіла перажыць гора: ''«Правіца Божая павісла нада мною, я стаў звяном, вырваным з ланцуга, але гэтая ж Правіца Божая падняла мяне. Бог напоўніў мяне сілай, каб я не ўпаў. Бог збярог мне дачку, добрыя якасці характару і розум якой былі мне відавочным знакам Божай міласэрнасці над маёй галавой; яны не дазвалялі мне ўпасці ў апатыю і сумненне»''<ref>{{кніга |аўтар = Woyniłłowicz, E. |частка = |загаловак = Wspomnienia. 1847—1928 |арыгінал = |спасылка = |адказны = E. Woyniłłowicz. |выданне = |месца = Wilno |выдавецтва = Józef Zawadzki |год = 1931 |том = cz. 1 |старонкі = 23 |старонак = 368 |серыя = |isbn = |тыраж = }} {{ref-pl}}</ref>. У [[1903]] г. у Мінскую гарадскую думу была ў чарговы раз накіравана заява ад прадстаўнікоў парафіян [[Архікафедральны касцёл Найсвяцейшага Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мінск)|кафедральнага касцёла]] і камітэта па будаўніцтве касцёла. Пад лістом, у якім даказвалася патрэба будаўніцтва новай святыні, было сабрана болей за 2 тысяч подпісаў жыхароў Мінска, сярод якіх былі вядомыя і паважаныя ў горадзе людзі. У заяве было напісана, што: ''«у выпадку дазволу будаўніцтва касцёла міністэрствам унутраных спраў горад прапануе даць пад будаўніцтва пляц і дапусціць нас, просьбітаў, да здымкі планаў гарадскога ўчастка пры хадайніцтве аб дазволе будаўніцтва новага касцёла ў горадзе Мінску. Разам з тым, мы ў інтарэсах станоўчага вырашэння мяркуемага хадайніцтва пакорна просім думу знайсці магчымым, акрамя ўжо прызначанага пляца (былы дрывяны склад), назваць яшчэ адзін прыдатны для будаўніцтва пляц на той выпадак, калі будаўніцтва касцёла на першым пляцы прызнана будзе па якой-небудзь прычыне нязручным»''<ref name="ReferenceA"/>. Мінская гарадская дума на сваім пасяджэнні [[27 кастрычніка]] [[1903]] г. прыняла пастанову: ''«у выпадку дазволу адпаведнай уладай будаўніцтва ў горадзе Мінску другога рымска-каталіцкага касцёла адвесці пад будаўніцтва касцёла патрэбны для таго ўчастак гарадской зямлі на месцы былога дрывянога склада (рог Каломенскай і Пецярбургскай вуліц) альбо на рагу Захар’еўскай і Трубнай вуліц, зважаючы на тое, які з гэтых участкаў будзе болей прыдатны для будаўніцтва касцёла»''<ref>{{кніга |аўтар = [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|''Дзянісаў, У.'']] |частка = |загаловак = Касцёл Св. Сымона і Св. Алены |арыгінал = |спасылка = |адказны = У. Дзянісаў. |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = |год = 1996 |том = |старонкі = 15 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Неўзабаве было сабрана болей за 2000 подпісаў пад лістом, у якім грунтоўна даказвалася неабходнасць будаўніцтва ў горадзе новай каталіцкай святыні. Але патрэбны былі фундатары, бо ініцыятыва грамадскага камітэта па будаўніцтве касцёла магла хутка скончыцца проста з-за недахопу сродкаў на будоўлю. == Трагедыя Эдварда Вайніловіча і яго ініцыятыва пабудовы касцёла == І ў гэты час сям’ю Эдварда і Алімпіі Вайніловічаў напаткала яшчэ адна трагедыя: у тым жа [[1903]] г., не дажыўшы аднаго дня да свайго 19-годдзя, памерла і іх дачка Гелена (Алена) ад запалення лёгкіх. Гэта было апошняе дзіця ў сям’і Эдварда і Алімпіі Вайніловічаў. Пад канец жыцця, калі трагічныя адчуванні перацярпеліся, пра свой роздум і пакорнасць Божай волі Эдвард Вайніловіч напісаў у сваім тастаменце: ''«Вялікі, Моцны, Магутны Пан Анёлаў, моцнае плячо Яго ўдары дзеліць паводле сваёй меры, а потым падымае чалавека, каб ён іх пераносіў і не ўпаў, а вытрымаў аж да канца, каб перамагла справядлівасць. З калісьці моцнага дрэва майго роду ападаў лісток за лістком, і я застаўся толькі як адна галінка, асуджаны на паміранне, нібы апаленае громам дрэва, якое ўжо ніякая вясна не ажывіць. Так хацеў Бог»''<ref>{{кніга |аўтар = Woyniłłowicz, E. |частка = |загаловак = Wspomnienia. 1847—1928 |арыгінал = |спасылка = |адказны = E. Woyniłłowicz. |выданне = |месца = Wilno |выдавецтва = Józef Zawadzki |год = 1931 |том = cz. 1 |старонкі = 14 |старонак = 368 |серыя = |isbn = |тыраж = }} {{ref-pl}}</ref>. [[Выява:Alena Vajniłovič. Алена Вайніловіч.jpg|left|thumb|Алена Вайніловіч — дачка Эдварда Адамавіча Вайніловіча]] Сына Сымона звалі ў гонар апостала Сымона, а дачку — як святую Алену, маці рымскага імператара [[Канстанцін I Вялікі|Канстанціна]], які зрабіў [[хрысціянства]] царквой. Жадаючы захаваць памяць аб сваіх дзецях, Эдвард Вайніловіч вырашыў пабудаваць касцёл у гонар Святога Сымона і Святой Алены, якія былі святымі заступнікамі яго дзяцей: ''«Пасля ўдараў, што па волі Усявышняга былі нанесеныя мне, я вырашыў зрабіць упрашальную ахвяру, пабудаваўшы святыню дзеля закліку заступнікаў сваіх памерлых дзяцей, Святога Сымона і Святой Алены, і выбраў для гэтага [[Мінск]] — горад, у якім я зрабіў найбольшую частку маёй грамадскай працы і ў якім будаўніцтва другой святыні было найбольш патрэбна. Пры тым хацеў, каб Мінск меў святыню, якая б мела пэўную своеасаблівасць на фоне рознакаляровых купалаў новых форм, і я меркаваў, што не можа быць, каб у натоўпе молячыхся на новым месцы і за мяне і за маіх памерлых, апошніх нашчадкаў старога мясцовага роду, не сказаў бы словы малітвы „Анёл Гасподні“»''<ref name="ReferenceB">{{кніга |аўтар = Woyniłłowicz, E. |частка = |загаловак = Wspomnienia. 1847—1928 |арыгінал = |спасылка = |адказны = E. Woyniłłowicz. |выданне = |месца = Wilno |выдавецтва = Józef Zawadzki |год = 1931 |том = cz. 1 |старонкі = 96 |старонак = 368 |серыя = |isbn = |тыраж = }} {{ref-pl}}</ref>. З гэтай прычыны ў [[1904]] г. [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]] (1847—1928) звярнуўся са сваёй прапановай да грамадскага камітэта па будаўніцтве, што калі гарадская ўлада выдзеліць пляц пад забудову, то за ўласны кошт узвядзе святыню, але з умовай, што касцёл будзе з назвай указаных патронаў (Святога Сымона і Святой Алены) і ніхто не будзе ўмешвацца ў выбар архітэктурнага стылю храма і ў сам працэс яго будаўніцтва. Горад і камітэт, натуральна, вельмі ахвотна згадзіліся на прапанову Вайніловіча<ref name="ReferenceB"/>. Была выбрана дэлегацыя, з якой Вайніловіч паехаў у [[Санкт-Пецярбург]] і асабіста падаў просьбу да міністра ўнутраных спраў (1904—1905) Расійскай імперыі князя [[Пётр Дзмітрыевіч Святаполк-Мірскі|Пятра Дзмітрыевіча Святаполк-Мірскага]] (1857—1914), які яшчэ нядаўна быў [[Літоўскае генерал-губернатарства|віленскім генерал-губернатарам]] (1902—1904) і праславіўся ліберальнымі поглядамі. Міністр, хоць і быў праваслаўны, але памятаў, што яго дзед князь Ян Францавіч-Ксаверавіч Святаполк-Мірскі (1788—1868) быў каталіком, паслом [[Царства Польскае|Царства Польскага]] ў Расіі, а сам род паходзіць з [[Браслаўскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Браслаўскага павета]]. Акрамя таго, расійскі імператар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II]] спецыяльна паставіў Мірскага на гэтую пасаду, каб праводзіць ліберальную ўнутраную палітыку, што было вырашальным. Таму ў Мінску чакалі даволі хуткі дазвол на будаўніцтва касцёла. == Гісторыя будаўніцтва касцёла Святога Сымона і Святой Алены == === Архітэктурная стылёвая задумка === [[Выява:Jutrosin kościół św Elżbiety.jpg|left|thumb|Касцёл Святой Эльжбеты ў Ютросіне, 2007 г. Аўтар фота Ян Яршыньскі (Jan Jerszyński)]] [[Выява:St. Aposteln Köln - Aussenansicht Nordseite - 1899.jpg|recht|thumb|{{нп3|Касцёл Святых Апосталаў, Кёльн|Касцёл Святых Апосталаў|ru|Апостольская церковь (Кёльн)}}у [[Кёльн]]е, пабудаваны ў [[XI стагоддзе|XI ст.]] Фота 1899 г.]] [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]] вырашыў пабудаваць касцёл у гонар Святога Сымона і Святой Алены ў [[Раманскі стыль|раманскім стылі]], бо, як сам адзначыў у мемуарах, у часы росквіту раманскага стылю ў [[Еўропа|Еўропе]] [[хрысціянства]] яшчэ не было падзелена на [[каталіцызм|каталіцтва]] і [[праваслаўе]]: ''«Пачаў знаёміцца з узорамі і разнастайнымі архітэктанічнымі канцэпцыямі. Я не жадаў спыняцца на гатычным стылі, па-першае, таму, што ён стаў вельмі распаўсюджаны на той час пры будаўніцтве каталіцкіх святынь у [[Расія|Расіі]], па-другое, таму, што ён вельмі адрозніваўся ад стылю праваслаўных храмаў, якія існавалі ў нашым краі, і гэтым як бы падкрэсліваў падзел па веравызнанні класаў нашага грамадства, бо пераважная частка сялянства была праваслаўная, а землеўласнікі — каталікамі, і я спыніўся на раманскім стылі, росквіт якога прыпадае на час, калі [[праваслаўе|ўсходняя Царква]] існавала ў еднасці з [[Каталіцызм|Рымам]]»''<ref name="ReferenceB"/>. У гэтым праявілася вялікая талерантнасць Вайніловіча да розных канфесій і імкненне да еднасці грамадства, а не падзелу яго на варагуючыя лагеры. У той час Вайніловічу на вочы трапілася ілюстрацыя з выявай {{нп3|Касцёл Святой Эльжбеты, Ютросін|касцёла Святой Эльжбеты|pl|Parafia św. Elżbiety w Jutrosinie}} ў [[Польшча|польскім]] мястэчку [[Ютросін]] пад [[Познань|Познанню]] (у [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]), пабудаванага князямі [[Чартарыйскія|Чартарыйскімі]] па праекце польскага архітэктара [[Томаш Пайздэрскі|Томаша Пайздэрскага]] (1864—1908)<ref name="ReferenceC">{{кніга |аўтар = Woyniłłowicz, E. |частка = |загаловак = Wspomnienia. 1847—1928 |арыгінал = |спасылка = |адказны = E. Woyniłłowicz. |выданне = |месца = Wilno |выдавецтва = Józef Zawadzki |год = 1931 |том = cz. 1 |старонкі = 97 |старонак = 368 |серыя = |isbn = |тыраж = }} {{ref-pl}}</ref>. У ютросінскім касцёле маюцца вітражы працы Юзафа Мехофера з [[Пагоня|гербам «Пагоня»]], родавым гербам князёў [[Чартарыйскія|Чартарыйскіх]]. Вайніловіч тут жа накіраваўся ў 1904 г. у [[Варшава|Варшаву]], дзе Пайздэрскі з 1903 г. жыў, працаваў і выкладаў у школе выяўленчага мастацтва (а ў 1905—1907 гг. быў [[прафесар]]ам Польскай акадэміі прыгожых мастацтваў). Да таго часу Пайздэрскі быў даволі вядомым архітэктарам і пабудаваў ужо некалькі касцёлаў у неараманскім (новараманскім) стылі: касцёл у Ютросіне, капліцу сям’і Ужоскаў у Данброве Гурнічай, касцёл у Зубранцах, капліцу сям’і Фляркоўскіх у Файславіцах пад [[Люблін]]ам. Новаму мінскаму касцёлу Святога Сымона і Святой Алены было наканавана стаць апошняй і самай значнай працай таленавітага майстра, хоць Пайздэрскі яшчэ пазней зрабіў у [[1907]] г. новы праект пагарэлага касцёла ў Грабаве (каля Казеніц, [[Польшча]]); касцёла ў [[Бжэсць Куяўскі|Брэсце-Куяўскім]] (Польшча) і касцёла салезіянаў ва [[Горад Уроцлавек|Уроцлаўку]] (Польшча)<ref>{{кніга |аўтар = Fruba, P. |частка = Tomasz Pajzderski |загаловак = Polski Słownik Biograficzny |арыгінал = |спасылка = |адказны = Padło Jan — Parczewski Franciszek. |выданне = |месца = Wrocław etc. |выдавецтва = Ossolineum |год = 1980 |том = XXV/1 |старонкі = 34 |старонак = 104 |серыя = |isbn = |тыраж = }} {{ref-pl}}</ref>. Прагледзеўшы праект касцёла ў Ютросіне, параўнаўшы яго з выявамі ўжо існуючых у беларускім краі нешматлікіх архітэктурных помнікаў у [[Раманскі стыль|раманскім стылі]], а галоўнае — з велічнымі [[Раманскі стыль|раманскімі]] храмамі над нямецкім [[Рэйн]]ам, успомніўшы сваё ўражанне ад італьянскага падарожжа, [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Вайніловіч]] пры [[Томаш Пайздэрскі|Пайздэрскім]] выбраў адзін з тыпаў раманскага храма. Мінскі Чырвоны касцёл у многім падобны на неараманскі касцёл Святой Эльжбеты ў Ютросіне, які мае аналогіі з раманскім саборам у нямецкім [[Бамберг]]у і храмам Святых Апосталаў і храмам Святога Куніберта ў [[Кёльн]]е. Так было вырашана будаваць касцёл у [[неараманскі стыль|неараманскім (новараманскім) стылі]]<ref name="ReferenceC"/>. Касцёлу Святога Сымона і Святой Алены архітэктар Томаш Пайздэрскі надаў і ўнікальныя рысы, бо ў стылі касцёла назіраюцца формы не толькі [[Раманскі стыль|раманскага стылю]], але і элементы [[готыка|готыкі]] і [[мадэрн]]а. Касцёл Святога Сымона і Святой Алены ў Мінску стаў адным з рэдкіх узораў неараманскага стылю ў Расійскай імперыі. Атрымаўшы прызнанне ў [[Варшава|Варшаве]] пасля праекта (1900—1902) касцёла ў Ютросіне (Германская імперыя) і пераехаўшы ў [[1903]] г. у Варшаву (Расійская імперыя), Томаш Пайздэрскі разлічваў яшчэ будаваць касцёлы ў неараманскім стылі ў расійскай частцы Польшчы, аднак у пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] сярод эліты Расійскай імперыі раслі антынямецкія настроі, што перашкодзіла распаўсюджанню касцёлаў «нямецкага тыпу» у імперыі. Новы неараманскі касцёл Святога Сымона і Святой Алены ў Мінску стаў унікальным прыкладам таленту Томаша Пайздэрскага ў Расійскай імперыі. === Грамадскі камітэт па будаўніцтву касцёла ў Мінску === [[Выява:Edward Woynillowicz 1847-1928 - bf 1917 AD.jpg|left|thumb|[[Эдвард Адамавіч Вайніловіч]] (1847—1928)]] Тым часам у Мінску [[20 верасня]] [[1904]] г. у канцылярыі губернатара быў зарэгістраваны той самы ліст, які падпісала болей за 2000 жыхароў горада. У гэтым лісце было напісана: ''«Што датычыць месца для будаўніцтва, дык такое прапануе даць бясплатна гарадская ўправа з участка гарадской зямлі, якая знаходзіцца на рагу Захар’еўскай і Трубнай вуліц. <…> Сродкі на ўзвядзенне муроў і даху касцёла абавязаўся даць дваранін Эдвард Адамавіч Вайніловіч, сродкі ж на ўнутранае абсталяванне і аздабленне будуць сабраны як добраахвотныя ахвяраванні, у шчодрым прыплыве якіх ёсць поўная ўпэўненасць. Намаганнямі двараніна Э. А. Вайніловіча зроблены план і каштарыс, складзеныя варшаўскім архітэктарам [[Уладзіслаў Марконі|У. Марконі]], якія пры гэтым даюцца»''<ref name="ReferenceD">{{кніга |аўтар = [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|''Дзянісаў, У.'']] |частка = |загаловак = Касцёл Св. Сымона і Св. Алены |арыгінал = |спасылка = |адказны = У. Дзянісаў. |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = |год = 1996 |том = |старонкі = 21 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Супраць таго, каб у Мінску была пабудавана новая каталіцкая святыня, вельмі рэзка выступаў праваслаўны мінскі і тураўскі епіскап Міхаіл. Ён спачатку прывёў усе фармальныя меркаванні на гэты конт, але ўсё ж падкрэсліваў, што будаўніцтва ў горадзе яшчэ аднаго касцёла нельга дазваляць ''«у інтарэсах падтрымання ў краі праваслаўя і рускай народнасці, з прычыны варожага настрою мінскіх каталікоў да ўсяго рускага»''<ref name="ReferenceE">{{кніга |аўтар = [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|''Дзянісаў, У.'']] |частка = |загаловак = Касцёл Св. Сымона і Св. Алены |арыгінал = |спасылка = |адказны = У. Дзянісаў. |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = |год = 1996 |том = |старонкі = 23 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. А [[Губернатары Мінскай губерні|мінскі губернатар]] (1902—1905) [[Аляксандр Аляксандравіч Мусін-Пушкін]] меў іншае меркаванне: у сваім лісце ад 13 кастрычніка 1904 г. да міністра ўнутраных спраў Расійскай імперыі князя [[Пётр Дзмітрыевіч Святаполк-Мірскі|Святаполк-Мірскага]] ён зазначыў, што ''«з палітычнага пункту гледжання я не апасаюся будаўніцтва ў горадзе новага каталіцкага храма, бо [[русіфікацыя|руская справа]] ў [[Паўночна-Заходні край|краі]] ніколькі не панясе страту ад існавання ў Мінску трох касцёлаў замест двух»''<ref name="ReferenceE"/>. Дазвол Міністэрства ўнутраных спраў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] на будаўніцтва новага касцёла ў Мінску быў атрыманы [[9 сакавіка]] [[1905]] г., а [[15 сакавіка]] [[1905]] г. праект будаўніцтва быў разгледжаны і ўхвалены на пасяджэнні будаўнічага аддзялення Мінскага губернскага праўлення. [[19 сакавіка]] [[1905]] г. у зале Мінскай гарадской управы, што знаходзілася на рагу вуліц Губернатарскай і Юраўскай, адбыўся сход парафіян [[Архікафедральны касцёл Найсвяцейшага Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мінск)|Мінскага кафедральнага касцёла]]. Гэтае пасяджэнне ўрачыста адкрыў мінскі ксёндз-дэкан Адам-Напалеон Ака. Спачатку была заслухана кароткая справаздача грамадскага камітэта, які быў створаны ў [[1903]] г. і займаўся справамі атрымання дазволу на будаўніцтва новага каталіцкага касцёла ў Мінску. Пасля гэтага ксёндз Ака ўрачыста зачытаў заяву Эдварда і Алімпіі Вайніловічаў, згодна з якой яны, жадаючы ўшанаваць памяць па сваіх заўчасна памерлых дзецях, прапанавалі ажыццявіць будаўніцтва новага касцёла за ўласны кошт<ref>{{кніга |аўтар = [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|''Дзянісаў, У.'']] |частка = |загаловак = Касцёл Св. Сымона і Св. Алены |арыгінал = |спасылка = |адказны = У. Дзянісаў. |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = |год = 1996 |том = |старонкі = 24 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Разам з тым Вайніловічы паставілі перад парафіянамі і камітэтам наступныя ўмовы: 1) Касцёл павінен будавацца паводле прапанаванага Вайніловічамі праекта; 2) [[Фундацыя|Фундатары]] прымаюць на сябе абавязкі па будаўніцтве муроў і даху храма. Усе астатнія працы, у першую чаргу, абсталяванне інтэр’ераў, павінны быць выкананы за кошт ахвяраванняў парафіян; 3) Новы касцёл павінен быць асвечаны ў гонар Святога Сымона і Святой Алены, а калі гэта будзе немагчыма па канонах рымска-каталіцкай царквы, то Святой Алены альбо Маці Божай Бязвіннага Зачацця (''Immaculata Conceptio''); 4) Над галоўным уваходам павінна быць замацавана ганаровая таблічка ў выглядзе барэльефа з надпісам на лацінскай мове, што гэты Дом Божы быў пабудаваны ў памяць аб заўчасна памерлых дзецях Эдварда і Алімпіі Вайніловічаў<ref name="ReferenceF">{{кніга |аўтар = [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|''Дзянісаў, У.'']] |частка = |загаловак = Касцёл Св. Сымона і Св. Алены |арыгінал = |спасылка = |адказны = У. Дзянісаў. |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = |год = 1996 |том = |старонкі = 29 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. У дадатак да гэтага ксёндз Ака паведаміў на пасяджэнні парафіян, што праект касцёла ўжо падрыхтаваны і ўзгоднены ў адпаведных інстанцыях. Некаторыя з прысутных выказваліся за тое, што неабходна пабудаваць храм большых памераў і што жыхары [[Мінск]]а павінны самі сабраць неабходныя грошы. Аднак большасць выступаючых падтрымала прапанову Вайніловічаў. На заканчэнне доктар Свянціцкі сказаў, што неўзабаве трэба будзе паклапаціцца аб павелічэнні колькасці каталіцкіх храмаў у горадзе. Згадвалася неабходнасць аднаўлення дамініканскага касцёла, які быў раней перабудаваны пад казармы<ref name="ReferenceF"/>. Пасля невялікіх дыскусій на пасяджэнні парафіян прапанова Вайніловічаў была аднагалосна падтрымана. Адначасова быў створаны камітэт, які складаўся з 14 членаў і 6 кандыдатаў, для кіраўніцтва працамі па будаўніцтве новага касцёла<ref>{{кніга |аўтар = [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|''Дзянісаў, У.'']] |частка = |загаловак = Касцёл Св. Сымона і Св. Алены |арыгінал = |спасылка = |адказны = У. Дзянісаў. |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = |год = 1996 |том = |старонкі = 30 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. На пасаду старшыні камітэта аднадушна абралі [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]]. У складзе камітэта былі такія шаноўныя асобы як мінскі гарадскі галава Міхал Валовіч; мінскі ксёндз-дэкан Адам-Напалеон Ака; [[Яўстах Янавіч Любанскі]], уласнік [[Лошыцкі сядзібна-паркавы комплекс|маёнтка Лошыца]] пад Мінскам; граф [[Ежы Эмерыкавіч Чапскі]] (1861—1930); [[Пётр Зыгмунтавіч Ваньковіч]] (1866—1936), уласнік [[Сядзіба Ваньковічаў (Мінск)|Вялікай Сляпянкі]] пад Мінскам (зараз у межах Мінска); [[Вітальд Рамуальдавіч Лопат]]; Ян Ельскі і інш. Але хутка, зняможаны сваімі перажываннямі, 11 красавіка 1905 г. Эдвард Вайніловіч адмовіўся ад старшынства ў камітэце. Яго месца заняў мінскі гарадскі галава Валовіч<ref name="ReferenceG">{{кніга |аўтар = [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|''Дзянісаў, У.'']] |частка = |загаловак = Касцёл Св. Сымона і Св. Алены |арыгінал = |спасылка = |адказны = У. Дзянісаў. |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = |год = 1996 |том = |старонкі = 31 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Эдвард Вайніловіч асабліва адзначыў самаадданасць і вялікую працу [[Вітальд Рамуальдавіч Лопат|Вітальда Лопата]], без якого нічога б не атрымалася. Лопат быў землеўладальнікам у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] (суседам Вайніловічаў), членам [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі]] і кіруючым дырэктарам Таварыства ўзаемнага сельскагаспадарчага страхавання (ад агню), а галоўнае — самым лепшым сябрам Эдварда Вайніловіча. Вітальд Лопат ад першага да апошняга дня будаўніцтва касцёла ўзяў у свае рукі кіраўніцтва фінансамі і правядзеннем работ<ref name="ReferenceH">{{кніга |аўтар = Woyniłłowicz, E. |частка = |загаловак = Wspomnienia. 1847—1928 |арыгінал = |спасылка = |адказны = E. Woyniłłowicz. |выданне = |месца = Wilno |выдавецтва = Józef Zawadzki |год = 1931 |том = cz. 1 |старонкі = 98 |старонак = 368 |серыя = |isbn = |тыраж = }} {{ref-pl}}</ref>. === Пачатак будаўніцтва (1905) === [[Выява:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk 611.jpg|left|thumb|Праектны выгляд касцёла, на якім касцёл звязваўся праз галерэю з плябаніяй (непабудаванай у канечным выніку)]] 11 красавіка 1905 г. гарадская дума пасля перамоў з гарадской управай прыняла наступнае рашэнне: ''«Адвесці пад будаўніцтва рымска-каталіцкага касцёла ўчастак зямлі на рагу Захар’еўскай і Трубнай вуліц мераю 1305,10 квадратных сажняў, з якога павінна адысці пад пашырэнне Затурэмнага завулка 59,32 і Трубнай вуліцы 132,89 квадратных сажняў, даручыўшы гарадской управе ўвайсці з арандатарамі гэтых пляцаў Баярскай і Балюнасам у добраахвотнае пагадненне аб ачышчэнні арандаваных імі пляцаў ад збудаванняў, пры гэтым грашовая ўзнагарода за зняцце пабудоў павінна быць улічана камітэтам па будаўніцтву касцёла, але ў выпадку адмовы кіраўніцтва прыме рашэнне прымусовага высялення»''<ref name="ReferenceG"/>. Жыхар горада А. Б. Балюнас адмовіўся ад свайго пляца «на падставе добраахвотнага пагаднення 21 красавіка 1905 г.». Суседні пляц жыхаркі Баярскай каталіцкай грамадзе ўдалося атрымаць толькі ў 1907 г., калі будаўніцтва касцёла вялося ўжо поўным ходам. Спатрэбілася спецыяльная пастанова віленскай судовай палаты, каб гэты пляц быў перададзены камітэту па будаўніцтве касцёла разам з «двума драўлянымі дамамі і афіцыйна пры іх садам і плотам»<ref name="ReferenceG"/>. [[19 мая]] 1905 г. Вайніловіч атрымаў паведамленне мінскага камітэта, што пляц, ахвяраваны на рагу вуліц [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|Захар’еўскай]] і Трубнай, ад усіх збудаванняў ачышчаны і можна прыступаць да будаўніцтва. Яно пачалося адразу: у тым жа маі 1905 г. былі закладзены падмуркі касцёла<ref>{{кніга |аўтар = [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|''Дзянісаў, У.'']] |частка = |загаловак = Касцёл Св. Сымона і Св. Алены |арыгінал = |спасылка = |адказны = У. Дзянісаў. |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = |год = 1996 |том = |старонкі = 33 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Рабочая праектна-каштарысная дакументацыя на будаўніцтва касцёла была зроблена ў майстэрні вядомага польскага архітэктара [[Уладзіслаў Марконі|Уладзіслава Марконі]] з [[Варшава|Варшавы]]. Імя Уладзіслава Марконі згадваецца і ў розных афіцыйных паперах. Паводле афіцыйных жа дакументаў усе фармальныя правы на выкананне будаўніцтва былі даручаны грамадзянскаму інжынеру Ф. Барановічу, які паводле афіцыйнай інфармацыі 27 мая 1905 г. прыступіў да сваіх абавязкаў<ref name="ReferenceD"/>. Аднак з мемуараў Эдварда Вайніловіча і з усіх публікацый у тагачасным перыядычным друку вядома, што праектна-каштарысная дакументацыя была распрацавана Томашам Пайздэрскім. Гэтак жа і сам архітэктар неафіцыйна спачатку займаўся кіраваннем будаўніцтва касцёла, хоць [[Томаш Пайздэрскі]], як іншаземны грамадзянін ([[Германская імперыя|Германскай імперыі]]), не меў у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] права на будаўніцтва падобнага тыпу пабудоў (г. зн. храмаў)<ref name="ReferenceC"/>. Афіцыйна нават нагляд за будаўніцтвам праводзілі іншыя людзі. Так, [[30 сакавіка]] [[1906]] г. [[інжынер]] [[Зыгмунт Каралевіч Свянціцкі|Зыгмунт (Жыгімонт) Свянціцкі]] паведаміў у мінскае губернскае праўленне, што ён будзе ўзначальваць усе працы па будаўніцтве новага касцёла ў Мінску замест Барановіча. А ўлетку 1907 Свянціцкага на гэтай пасадзе замяніў варшаўскі гарадскі архітэктар [[Генрых Гай]] (1875—1936)<ref name="ReferenceI">{{кніга |аўтар = [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|''Дзянісаў, У.'']] |частка = |загаловак = Касцёл Св. Сымона і Св. Алены |арыгінал = |спасылка = |адказны = У. Дзянісаў. |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = |год = 1996 |том = |старонкі = 34 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Каб вытрымаць адзінства стылю і характар пабудовы, Пайздэрскі сам падбіраў узоры ўсіх дэталей, уключаючы нават клямкі і завесы на дзверы. Вайніловіч патрабаваў, каб усё, што было магчыма, рабілася мясцовымі сіламі, каб даць мясцовым людзям заробак і зацікавіць самой святыняй<ref name="ReferenceC"/>. А калі Томаш Пайздэрскі (1864—1908) памёр у час будаўніцтва касцёла, то справу ўжо рэальна давяршаў да самога канца будаўніцтва польскі архітэктар [[Генрых Гай]] з [[Варшава|Варшавы]] і яго мінская фірма «Гай-Свянціцкі & Co»<ref name="ReferenceC"/>. === Дзень асвячэння будаўніцтва касцёла (1906) === [[Выява:Kazimierz Mikołaj Michalkiewicz.png|thumb|Пралат [[Казімір Мікалай Міхалкевіч|Казімір Міхалкевіч]]. Аўтар фота [[Ян Булгак]]]] Падмурак касцёла (краевугольны камень) быў асвечаны [[25 верасня]] [[1906]] г. ксяндзом-пралатам [[Казімір Мікалай Міхалкевіч|Казімірам Міхалкевічам]] (1865—1940), пробашчам [[Касцёл Святой Тройцы на Залатой Горцы|касцёла Святой Тройцы на Залатой Горцы]], пазнейшым адміністратарам віленскай дыяцэзіі, у прысутнасці вялікай колькасці вернікаў. Імша праходзіла пад спецыяльным навесам, падчас якой тагачасны [[Губернатары Мінскай губерні|мінскі губернатар]] (1906—1912) [[Якаў Ягоравіч Эрдэлі]] разам з усімі вернікамі ўстаў на калені, а пасля падпісаў акт урачыстай закладкі касцёла<ref name="ReferenceH"/>. === Працэс будаўніцтва і аздаблення === [[File:Kościół św. Szymona i św. Heleny - budowa.jpg|left|thumb|Будаўніцтва касцёла, 1908 г.]] [[File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk 1910 3 b.jpg|left|thumb|Герб роду Вайніловічаў «Сыракомля» над галоўным парталам касцёла, 1910 г.]] [[File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny in Minsk - before 1917 AD - versia 2.jpeg|left|thumb|Касцёл Святога Сымона і Святой Алены (на першым плане драўляны дом-плябанія), раней 1917 г.]] Будаўніцтва ішло даволі хутка. Сучаснікі адзначалі, што муры касцёла раслі як на дражджах, і былі здзіўлены надзвычай высокай якасцю будаўнічых работ. Вялікія праблемы былі толькі з фасоннай і абліцовачнай цэглай, якую прыйшлося ўпакаванай завозіць з польскай [[Чэнстахова|Чанстаховы]], а дахоўку — з польскага Улоцлаўка<ref name="ReferenceH"/>. Восенню [[1908]] г. касцёл быў завершаны — накрыты дахоўкай, і адначасова былі разабраны будаўнічыя рыштаванні, пачалося аздабленне касцёла<ref name="ReferenceI"/>. Для захавання адзінства стылю ўсе каменячосныя і разьбярскія работы ўнутры касцёла (алтары, амбоны, балюстрады, падлога, бронзавыя дэталі і г. д.) былі даручаны здольнаму майстру Зыгмунту Ота з [[Варшава|Варшавы]]. Для калон і алтароў быў прывезены ружовы пясчанік і мармур з Польшчы. Храм упрыгожылі тры алтары работы Зыгмунта Ота<ref name="ReferenceH"/>. Амбоны, балюстрады і падлогу ахвяравала асабіста жонка Вайніловіча Алімпія са шляхецкага роду Узлоўскіх герба «Тапор». Гэты герб разам са шляхецкім гербам [[Вайніловічы|Вайніловічаў]] [[Сыракомля (герб)|«Сыракомля»]] часта сустракаецца ў арнаментах касцёла<ref name="ReferenceH"/>. Так, плоскую нішу над галоўным парталам упрыгожыў шляхецкі герб роду Вайніловічаў «Сыракомля»<ref>Зараз на гэтым месцы размешчана выява [[Герб Мінска|герба Мінска]] — «Маці Божая».</ref>. Па жаданні Вайніловічаў у франтоне ўнутранай галерэі над уваходам была размешчана белая каменная пліта з выявамі Эдварда і Алімпіі Вайніловічаў і з надпісам на латыні ў памяць аб іх памерлых дзецях, імёнамі апекуноў якіх была названа святыня: ''«А. М. D. G. Templum hoc piae memoriae liberorum suorum Simeonis MDCCCLXXXV † MDCCCXCVII ET Helenae MDCCCLXXXIV † MCMIII c. Olimpia Uzłowska coniuge procreatorum dedicat vovetque Eduardus Woyniłłowicz A. D. MCMVII»'' (г. зн. ''«Вялікай славе Божай гэтую святыню святой памяці сваіх дзяцей Сымона (1885 † 1897) і Алены (1884 † 1903) прысвячаюць і ахвяруюць бацькі — Алімпія Узлоўская і Эдвард Вайніловіч. Год Гасподзень 1907»'')<ref name="ReferenceJ">{{кніга |аўтар = Woyniłłowicz, E. |частка = |загаловак = Wspomnienia. 1847—1928 |арыгінал = |спасылка = |адказны = E. Woyniłłowicz. |выданне = |месца = Wilno |выдавецтва = Józef Zawadzki |год = 1931 |том = cz. 1 |старонкі = 99 |старонак = 368 |серыя = |isbn = |тыраж = }} {{ref-pl}}</ref>. Гэта каменная пліта да нашых дзён не захавалася. [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]] асігнаваў каля 300 тысяч рублёў на будаўніцтва, не прымаючы ніякіх іншых фінансавых ахвяраванняў на будаўніцтва касцёла ад іншых людзей. Ён хацеў бачыць касцёл як уласную ахвяру-напамін па сваіх дзецях. Пасля сканчэння будаўніцтва ён толькі аддаў у распараджэнне камітэта будаўніцтва 1000 рублёў, якія ахвяраваў сябар Вайніловіча Аляксандр Болтуць (землеўладальнік [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]]) на выраб званоў, і 200 рублёў, якія ахвяравала пані Шантыр на арганы. На аздабленне касцёла выдаткавалі грошы яшчэ Вільгеміна [[род Пілсудскіх|Пілсудская]] (1500 рублёў), якія перадаў ксёндз-дэкан Адам-Напалеон Ака, і граф [[Ежы Эмерыкавіч Чапскі|Ежы Чапскі]] (1000 рублёў)<ref>''Ślizień, Wł.'' Nowy kościoł w Mińsku Litewskim… С. 10.</ref>. [[4 мая]] [[1908]] г. у драўляным доме-плябаніі была афіцыйна адкрыта бібліятэка імя [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], якая належала [[Польскае таварыства «Асвета» у Мінску|Польскаму таварыства «Асвета» у Мінску]]<ref>''Матусевич, О.'' Польское общество «Освята» в Минске… С. 134.</ref>. У 1915 г. [[Ядвіга Адамаўна Кастравіцкая|Ядвіга Кастравіцкая]] перадала бібліятэцы шмат кніг з маёнтка Савічы. У [[1909]] г. на касцельную вежу былі паднятыя тры званы: «Міхал» (972 кг, названы ў гонар патрона Магілёўскага архібіскупства Святога Міхаіла), «Эдвард» (527 кг, названы ў гонар Эдварда Вайніловіча) і «Сымон» (311 кг, названы ў гонар Сымона Вайніловіча). Вежа-званіца касцёла Святога Сымона і Святой Алены стала самым высокім збудаваннем тагачаснага Мінска, а сам касцёл стаў самым вялікімі храмам у горадзе. Усю тэрыторыю новага касцёла абнеслі прыгожай жалезнай агароджай на каменным падмурку, што мела дзве парадныя каваныя брамы — з боку [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|вуліцы Захар’еўскай]]. Адначасова з будаўніцтвам храма вяліся перамовы з уладамі па зацвярджэнні новай Мінскай парафіі. [[30 лістапада]] [[1909]] г. на пасяджэнні камітэта па будаўніцтве касцёла была абрана камісія ў складзе ксяндза дэкана М. Сеўрука, ксяндза М. Маеўскага, а таксама [[Вітальд Рамуальдавіч Лопат|Вітальда Лопата]] і [[Зыгмунт Валерыянавіч Венцлавовіч|Зыгмунта Венцлавовіча]], якая павінна была вызначыць межы новай парафіі, і на падставе яе прапаноў [[20 верасня]] [[1910]] г. новапрызначаны [[Магілёўскія каталіцкія архібіскупы|магілёўскі каталіцкі архібіскуп]] (1910—1914) [[Вінцэнт Ключынскі]] (1847—1917) зацвердзіў новую Мінскую парафію, а пробашчам быў прызначаны ксёндз Вітальд Тамашэўскі, былы ігуменскі дэкан. Пачалася падрыхтоўка, каб можна было адпраўляць набажэнствы. Эдвард Вайніловіч таксама прыняў для касцёла ахвяраваны сям’ёй [[Скірмунты|Скірмунтаў]] з маёнтка [[Парэчча (Пінскі раён)|Парэчча]] (у [[Пінскі павет (Расійская імперыя)|Пінскім павеце]]) старажытны абраз Божай Маці з адпаведнай эпітафіяй. Ён таксама атрымаў дазвол, каб у новы касцёл была перанесена цудоўная скульптура распяцця Хрыста на крыжы, выразаная з дрэва, што чымсьці нагадвала творчасць Віта Ствоша і магла быць яго работы. Скульптура паходзіла са [[Слуцк|слуцкага]] Фарнага касцёла, які быў уфундаваны яшчэ [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонтам Кейстутавічам]] (пам. 1440), і была размешчана на галоўным алтары касцёла<ref name="ReferenceH"/>. === Архітэктанічнае рашэнне === У архітэктуры храма выявіўся складаны інтэлектуальна-творчы пошук новай, яшчэ не раскрытай прыгажосці дойлідства сярэднявечнага раманскага перыяду. Чырвоны касцёл уяўляе сабой [[базіліка|базіліку]] арыгінальнай кампазіцыі з магутным [[трансепт]]ам. Трохнефавая базіліка набыла смелую арыгінальную асіметрычную, складана дынамічную аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю са змешчанай з восі фасада 50-метровай ладнай вежай-званіцай і 2 меншымі сіметрычнымі вежамі па баках магутнай паўкруглай апсіды: ад традыцыйнага тыпу трохнефавай базілікі храм адрозніваецца тым, што дзве шатровыя малыя вежы касцёла пастаўлены не на галоўным фасадзе, а па баках алтарнай часткі; незвычайны ж асіметрычны выгляд храму надаецца высокай вежай-званіцай. Храм стварае ўражанне манументальнасці і гарманічнасці, адзінай узнёслай магутнай, суровай і аскетычнай масы. Першапачаткова касцёл быў трохапсідным. Паўцыркульнымі [[апсіда]]мі заканчваліся і цэнтральны [[неф]], і сакрыстаі пад канец бакавых нефаў. Цэнтральны неф і крылы трасепта накрыты перакрыжаванымі двухсхільнымі дахамі. Паміж прэзбітэрыем і сакрыстыямі пачынаюцца дзве пяціярусныя вежы пад высокімі шатровымі дахамі. Вертыкальнай дамінантай кампазіцыі з’яўляецца высотная чатырохгранная чатырохярусная вежа пад высокім двухсхільным шатром, якая ўзвышаецца з паўночнага боку галоўнага [[фасад]]а. Яе вертыкаль ураўнаважвае гарызантальна выцягнутая галерэя-аркада. Высокія шчыты фасадаў аздоблены аркатурнымі паясамі і [[Фрыз (архітэктура)|фрызамі]], спрошчанымі [[карніз]]амі, прарэзаны цыркульнымі рознавялікімі аконнымі праёмамі. У цэнтры галоўнага фасада над галоўным уваходам і над уваходамі ў крылах трансепта — вялікія вокны-ружы. Насычанае каларыстычнае вырашэнне ствараецца спалучэннем чырвонага колеру цагляных сцен і чырвонай дахоўкай. Над галоўным парталам касцёла размешчаны [[Сыракомля (герб)|герб Вайніловічаў]]. У інтэр’еры храма — аконныя каляровыя вітражы, выкананыя па малюнках мастака [[Францішак Бруздовіч|Францішка Бруздовіча]]<ref>[[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|''Кулагін, А. М.'']] Каталіцкія храмы на Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — С. 100. — 216 с. — ISBN 985-11-0199-0.</ref>. Разам з балконамі і хорамі ў касцёле магло размясціцца да 1500 чалавек. Вышыня залы для набажэнстваў складае 14,83 м, вежы-званіцы — 50 м, дзвюх малых веж — 36 м. Шырыня галоўнага фасада складае 45 м. Пад касцёлам для трываласці быў размешчаны моцны падмурак глыбінёй 4,8 м. <gallery perrow="5"> File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk plan 1905 5 c.jpg|Тэрыторыя касцёла на плане 1905 г.: справа — Трубная вуліца, знізу — Захар'еўская вуліца. File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk plan 1905 3.jpg|Разрэз падвальнага паверха касцёла, з плана 1905 г. File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk plan 1905 6.jpg|Разрэз ніжняга паверха касцёла, з плана 1905 г. File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk plan 1905 7.jpg|Разрэз верхняга паверха касцёла, з плана 1905 г. File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk plan 1905 1.jpg|Від касцёла спераду, з плана 1905 г. File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk plan 1905 2.jpg|Від касцёла збоку, з плана 1905 г. File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk plan 1905 8.jpg|Від касцёла ззаду, з плана 1905 г. </gallery> == Пачатак службы ў касцёле (1910) == Пабудова і асвячэнне ў Мінску касцёла Святога Сымона і Святой Алены, безумоўна, стала важнай падзеяй у жыцці каталікоў [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] і [[Беларусь|Беларусі]]. Падобных поспехаў у гісторыі каталіцкага касцёла на беларускіх землях у пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] у Расійскай імперыі было небагата. [[File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk 1910 1 b.jpg|thumb|center|500px|Асвячэнне касцёла. На амбоне звонку ксёндз [[Казімір Букраба]] (Пінская дыяцэзія)]] [[21 лістапада]] [[1910]] г. на галасы званоў «Міхала», «Эдварда» і «Сымона» сышоўся натоўп гараджан, каб прысутнічаць на асвячэнні храма, які стаў самым вялікім у горадзе і хутка атрымаў неафіцыйную назву «Чырвоны касцёл» з-за колеру дахоўкі і цэглы, з якой быў пабудаваны. [[File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk 1910 2 b.jpg|left|thumb|Казанне ксяндза Юзафа Зэльбы (пробашча касцёла Найсвяцейшага Сэрца Пана Езуса і Найсвяцейшай Панны Марыі ў [[Вёска Воўчкавічы, Мінскі раён|Воўчкавічах]] і спавядальніка графаў [[Чапскія|Чапскіх]]) унутры новай святыні падчас асвячэння]] [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]] адзначыў у сваіх успамінах, што яму на ўсё жыццё запомніліся тыя хвіліны, калі, акрамя яго самога, яго сям’і і святароў, якія пачыналі правіць урачыстае набажэнства, у касцёле нікога не было, і, калі пад гукі рэха песні «Цябе, Божа, праслаўляем» адчыніліся дзверы храма, тлум людзей паволі заходзіў у касцёл, паўтараючы ўслед за святарамі словы малітвы. Вайніловіч у мемуарах занатаваў свае думкі: ''«немажліва, каб столькі малітваў, якія ўзносіліся да Усявышняга, не былі Ім пачуты»''<ref name="ReferenceC"/>. У гэты дзень Эдвард Вайніловіч і яго жонка Алімпія былі задаволены і рады, што ім усё ўдалося, як яны задумалі. Пабудаваны імі касцёл нават атрымаў тых святых заступнікаў-патронаў, якіх Вайніловічы пачаткова пажадалі, — Святога Сымона і Святой Алены. Ва ўрачыстым асвячэнні новага храма, якое выканаў ксёндз-дэкан Вітальд Чачот, прынялі ўдзел амаль усе мінскія каталіцкія святары, шмат паважаных гараджан. Прысутнічалі блізкія і далёкія сваякі Эдварда Вайніловіча са сваімі сем’ямі (Марыя Бельская з сям’ёй, Міхаліна Горват, [[Ядвіга Адамаўна Кастравіцкая|Ядвіга Кастравіцкая]], Магільніцкія, [[Ваньковічы]], Даманскія), а таксама сябры ([[Скірмунты]], Залескія і інш.)<ref>{{кніга |аўтар = Chmielewska, G. |частка = |загаловак = Cierń Kresowy. Opowieść o Edwardzie Woyniłłowiczu i jego rodzinie |арыгінал = |спасылка = |адказны = G. Chmielewska. |выданне = |месца = Łomianki |выдавецтва = LTW |год = 2011 |том = |старонкі = 108 |старонак = 369 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. На ўрачыстасці прысутнічаў нават [[Губернатары Мінскай губерні|мінскі губернатар]] (1906—1912) [[Якаў Ягоравіч Эрдэлі]]. Гэты дзень ператварыўся ў сапраўднае свята ў горадзе. Ксёндз Вітальд Чачот быў калегам Вайніловіча па [[Дзяржаўны Савет (Расійская імперыя)|Дзяржаўным Савеце Расійскай імперыі]], а таксама ў свой час пробашчам касцёла Святой Кацярыны ў [[Санкт-Пецярбург]]у, страціўшы месца кіраўніка парафіі за патрыятычныя выказванні пасля смерці Карнэлія Уейскага, вядомага каталіцкага публіцыста. Праз некаторы час Чачот стаў пробашчам [[Архікафедральны касцёл Найсвяцейшага Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мінск)|Мінскага кафедральнага касцёла]]<ref name="ReferenceC"/>. Мастацкае афармленне касцёла працягвалася і пасля яго афіцыйнага адкрыцця. Аднак на тое, каб цалкам скончыць усе работы па аздабленні храма, не хапала сродкаў. На гэта неаднаразова звярталі ўвагу члены камітэта па будаўніцтве. Не быў пабудаваны мураваны будынак плябаніі, запланаваны паводле праекта [[Томаш Пайздэрскі|Томаша Пайздэрскага]], што павінен быў злучацца з касцёлам спецыяльнай мураванай галерэяй. Гэта адзначалася ў спецыяльнай запісцы камітэта ад 5 лістапада 1911 г., дзе згадвалася пра неабходнасць будаўніцтва плябаніі. У самім касцёле неабходна было скончыць будаўніцтва алтароў, зрабіць падлогу, усталяваць арганы і г.д.<ref name="ReferenceK">{{кніга |аўтар = [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|''Дзянісаў, У.'']] |частка = |загаловак = Касцёл Св. Сымона і Св. Алены |арыгінал = |спасылка = |адказны = У. Дзянісаў. |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = |год = 1996 |том = |старонкі = 37 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref> [[File:Adam Lisowski.jpeg|100px|thumb|left|ксёндз [[Адам Лісоўскі]] (1884—1929). Фота раней 1921 г.]] Фундатары касцёла Вайніловічы, якія спачатку жадалі ахвяраваць грошы толькі на будаўніцтва муроў і даху храма, дадаткова ўсклалі на сябе аплату ўсталявання трох алтароў, амбона і градуала (бар’ера, які аддзяляе прэзбітэрый). Адначасова, каб адпаведна дэкараваць касцёл унутры (роспісы сцен і вітражы), [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]] падпісаў пагадненне з вядомым [[Кракаў|кракаўскім]] мастаком [[Францішак Бруздовіч|Францішкам Бруздовічам]], які на падставе зацверджаных Вайніловічам эцюдаў, заснаваных на мясцовых матывах, пачаў выконваць паліхромныя работы, перарваныя толькі пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. Малявальныя работы былі выкананы Бруздовічам толькі напалову, бо мастак, як іншаземны грамадзянін, падчас вайны быў інтэрніраваны ў [[Харкаў]]<ref name="ReferenceK"/>. Справу упрыгожвання касцёла ў тыя часы ўзяў у свае рукі ксёндз [[Люцыян Жаландкоўскі]] (Жалудкоўскі) і вернікі. Атрымалася, што, замест запланаваных 300 тысяч, сям’я Вайніловічаў выдаткавала цалкам на будаўніцтва і аздабленне храма ў канечным выніку 360 тысяч расійскіх рублёў<ref>{{кніга |аўтар = Chmielewska, G. |частка = |загаловак = Cierń Kresowy. Opowieść o Edwardzie Woyniłłowiczu i jego rodzinie |арыгінал = |спасылка = |адказны = G. Chmielewska. |выданне = |месца = Łomianki |выдавецтва = LTW |год = 2011 |том = |старонкі = 130 |старонак = 369 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. [[File:Lucjan Zoladkowski 006.jpg|thumb|ксёндз [[Люцыян Жаландкоўскі]] (Жалудкоўскі). Фота каля 1914 г.]] Каля касцёла, збоку ад невялікай каплічкі, Вайніловіч размясціў выкананую на заводзе «Браты Лапеньскія» (Варшава) бронзавую копію Божай Маці, аналагічную той, якая стаяла на фамільных могілках на кургане ў яго родавым маёнтку [[Савічы (Капыльскі раён)|Савічы]] і якая стала прадметам асаблівага шанавання вернікамі<ref name="ReferenceJ"/>. У [[1916]] г. у комплексе з касцёлам быў пабудаваны цагляны двухпавярховы дом, які ўзвялі ў заходняй частцы касцельнага пляца і які адным са сваіх фасадаў выходзіў на Трубны завулак. Паводле праекта гэта павінен быў быць дом арганіста, але ў пабудаваным стаў жыць пробашч касцёла. Цагляная плябанія (дом для ксяндза-пробашча) не была пабудавана і, зразумела, не злучалася з касцельнай галерэяй, як гэта прадугледжваў праект Пайздэрскага. На месцы, адведзеным праектам пад плябанію, стаяў жылы драўляны будынак, які быў пабудаваны яшчэ ў 1870 г. як жылы дом і выкарыстоўваўся да 1916 г. як плябанія. Пасля перасялення пробашча ў дом арганіста ў 1916 г., у драўляным доме (на месцы планаванай мураванай плябаніі) пачалі жыць дапаможныя ксяндзы Чырвонага касцёла. Сам драўляны дом-плябанія стаяў на сваім месцы і быў разабраны толькі пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў 1946 г.<ref name="ReferenceK"/> <gallery perrow="5"> File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk 1910 4.jpg|Галерэя касцёла, фота 1910 г. File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk 1910 5.jpg|Філяр бабінца касцёла, фота 1910 г. File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk altarz 1914.jpg|Галоўны алтар Чырвонага касцёла, раней 1914 г. File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk Our Lady icon 1914.jpg|Ікона Божай Маці каля Чырвонага касцёла, раней 1914 г. File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk 612.jpg File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk 613.jpg File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk 614.jpg File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk 815.jpeg File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk 1917 1.jpg File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk 812.jpeg|Паштоўка, каля 1910 г. </gallery> == Ліквідацыя касцельнай службы ў савецкі час == [[Выява:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk 1932.JPG|thumb|Чырвоны сцяг на даху званіцы, партрэт Леніна ў акне-ружы і лозунг «XV год савецкай уладзе» на сцяне званіцы касцёла ў час гадавін рэвалюцыі, 1932 г.]] Вялікі ўдар па новым касцёле і рэлігійным жыцці ўвогуле прыйшоўся пасля захопу ўлады [[бальшавікі|бальшавікамі]] ў [[Санкт-Пецярбург|Петраградзе]] і пачатку іх антыцаркоўнай палітыкі. У 1919 г. у [[Мінск]]у ўсталявалася бальшавіцкая ўлада, але ненадоўга, бо пачалася [[польска-савецкая вайна]] (1919—1920), якая скончылася [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскім мірным пагадненнем]] (1921). Да Эдварда Вайніловіча, які пасля заключэння гэтага пагаднення вырашыў эміграваць ад бальшавікоў у польскі [[Быдгашч]], даходзілі звесткі аб лёсе касцёла ў Мінску, пра што ён адзначыў у другой частцы сваіх мемуараў пад датай 8 ліпеня 1921 г.: ''«Спаткаў пані Легатовіч з Бабруйскага [павета], якая тры месяцы таму прыбыла з Мінска з-за бальшавікоў: апавядала, што падчас шматгадзіннага заняцця Мінска польскімі войскамі адходзіўшыя бальшавікі з браніраванага цягніка абстрэльвалі горад, маючы галоўнай мэтай новы касцёл, але проста цуд, што снарады шкоды не зрабілі, за невялікім выключэннем — вітражоў»''<ref>{{кніга |аўтар = Jurkowski, R. |частка = Ziemia ojczysta, Mińszczyna i lud białoruski we «Wspomnieniach» Edwarda Woyniłłowicza |загаловак = Знакамітыя мінчане. Мінск і Міншчына ў літаратурных творах на рубяжы XIX—XX стст.: Матэрыялы VI Беларуска-польскай навук. канф.: Польскі Ін-т у Мінску. Мінск: 27 крас. 2010 г. |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэдкал. А. Вялікі [і інш.]; навук. рэд. А. Вялікі і З. Вінніцкі. |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = В. Хурсік |год = 2011 |том = |старонкі = 47 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. У [[1922]] г. у Мінску па загадзе бальшавіцкіх улад былі разрабаваны многія касцёлы і цэрквы горада: з ікон здзіралі залатыя і срэбныя шаты, забіраліся залатыя келіхі, адкрываліся труны ў скляпеннях, дзе з нябожчыкаў знімалі каштоўную адзежу, і г. д. А ў [[1923]] г. разрабаванне амаль усіх каштоўнасцей адбылося і ў Чырвоным касцёле. Тады з касцёла вывезлі амаль усё: мэблю, гадзіннікі, абразы, посуд, бялізну і нават чарнільніцы. Званы з веж былі скінуты. У 1922 г. вернікі змаглі вывезці ў [[Беласток]] кніжны фонд бібліятэкі імя Адама Міцкевіча, якая існавала пры касцёле, і ўратаваць бібліятэку ад разрабавання. Тым не менш рэлігійныя службы ў касцёле працягваліся<ref name="ReferenceL">{{кніга |аўтар = [[Сяргей Васілевіч Харэўскі|''Харэўскі, С. В.'']] |частка = |загаловак = Сто твораў XX стагоддзя: нарысы па гісторыі мастацтва і архітэктуры Беларусі найноўшага часу |арыгінал = |спасылка = |адказны = аўт.-укл. С. В. Харэўскі. |выданне = |месца = Вільня |выдавецтва = ЕГУ |год = 2011 |том = |старонкі = 23 |старонак = 432 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. У 1920—1930-ыя гг. савецкія ўлады не планавалі разбураць гэты касцёл, бо бачылі, што гэта вельмі моцная і надзейная канструкцыя. Калі савецкі архітэктар [[Іосіф Рыгоравіч Лангбард]] (1882—1951) праектаваў комплекс [[Дом урада (Мінск)|Дома ўрада]] ў Мінску, ён пакінуў у сваім праекце арганізацыі [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|плошчы Леніна]] комплекс Чырвонага касцёла, і па яго прапановах будынак касцёла не павінен быць разбураны. Канчаткова касцёл Святога Сымона і Святой Алены савецкія ўлады зачынілі ў [[1932]] г., прыстасаваўшы касцельны будынак спачатку пад памяшканне [[Дзяржаўны польскі тэатр БССР|Польскага тэатра БССР]]. У тым жа 1932 г. з веж касцёла былі скінуты крыжы, але вернікам удалося забраць і схаваць адзін гранітны крыж, на ўзор якога ў 1990-ыя гг. рэстаўратары вырабілі дзесяць новых крыжоў (але не з граніта, а з латуні). Будынак касцёла стаяў без абразоў, званоў і крыжоў. А калі прайшлі савецкія рэпрэсіі ў адносінах да прадстаўнікоў [[палякі|польскай нацыянальнасці]], у сувязі з абвастрэннем адносін [[СССР]] і [[Другая Польская Рэспубліка|Польшчы]] ў міжваенны час, акцёраў тэатра выгналі, а будынак былога касцёла ў [[1937]] г. савецкімі ўладамі быў аддадзены пад галоўнае памяшканне [[Беларусьфільм|кінастудыі «Савецкая Беларусь»]]<ref name="ReferenceL"/>. == У часы нацысцкай акупацыі (1941—1944) == [[Выява:Bundesarchiv Bild 101III-Weiss-046-14, Russland, Minsk, Ordnungspolizei, Bach-Zelewski.jpg|left|thumb|Парад нямецкай паліцыі аховы грамадскага парадку ў Мінску, 1943 г. На заднім плане — драўляная плябанія і касцёл]] [[Файл:Мінск Чырвоны касцёл, хор. Вінцэнт Гадлеўскі, Язэп Найдзюк, Зянонас Ігнатавічус, Міхал Кабыляк-Гаеўскі (1942).jpg|міні|292x292пкс|Удзельнікі хору Чырвонага касцёла ў 1942 годзе. З кветкамі - арганіст Міхал Кабыляк-Гаеўскі, побач з ім - кс. Вінцэнт Гадлеўскі, кс. Зянонас Ігнатавічус і Язэп Найдзюк.]] Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] храм быў вернуты парафіі. У святыні зноў распачаліся богаслужэнні. У галерэі касцёла для дзяцей ладзілі [[батлейка|батлейку]] на [[беларуская мова|беларускай мове]]. Над узнаўленнем касцёла, як і іншых храмаў Мінска, працавалі славутыя беларускія мастакі: [[Анатоль Тычына]], [[Мікалай Дучыц]], скульптар [[Міхаіл Аркадзевіч Керзін|Керзін]]. [[Пётра Сергіевіч]] адмыслова прыехаў для гэтага ў [[Мінск]] з [[Вільнюс|Вільні]]. У [[1942]] г., пасля рэстаўрацыі, касцёл зноў адкрыўся для набажэнстваў<ref name="ReferenceL"/>. Пробашчамі касцёла ў ваенны час былі ксёндз [[Станіслаў Глякоўскі]] (1896—1941) і ксёндз Зянон Ігнатовіч. Правіў службу ў Чырвоным касцёле і ксёндз [[Вінцэнт Гадлеўскі]] (1888—1942), які быў пробашчам [[Архікафедральны касцёл Найсвяцейшага Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мінск)|Мінскага кафедральнага касцёла]]. Нямецкім уладам не падабалася папулярнасць ксяндза Вінцэнта Гадлеўскага, увечары [[24 снежня]] [[1942]] г. ён быў адвезены са сваёй кватэры службітамі [[СД]] і расстраляны каля ўвахода ў канцэнтрацыйны лагер [[Трасцянец|Малы Трасцянец]] (каля Мінска). Прыняў пакутніцкую смерць ад рук нацыстаў і ксёндз [[Станіслаў Глякоўскі]]. Апошні пробашч касцёла ў часе вайны, ксёндз Зянон Ігнатовіч (Ігнатавічус), перажыў вайну, а пасля знаходзіўся ў [[Ватыкан]]е, затым у Канадзе, дзе і памёр. [[Антон Шукелойць]] (1915—2017), які ў час вайны быў дырэктарам Гістарычнага музея ў Мінску, шмат зрабіў для ўзнаўлення былога хараства святыні. Шукелойць вярнуў у касцёл выдатныя абразы ў стылі [[мадэрн]], што некалі там былі: абраз Божай Маці з краявідам Мінска з касцёлам і ўкленчанымі дзецьмі Вайніловіча. Гэты абраз, што быў забраны савецкімі ўладамі ў музей, выклікаў праблемы, бо і ў музеі людзі на яго хрысціліся і маліліся, таму абраз давялося схаваць на гарышча<ref name="ReferenceL"/>. Ксёндз [[Станіслаў Глякоўскі]] запрасіў у [[1941]] г. мастака Пётру Сергіевіча для мастацкага ўпрыгожання касцёла. У 1942 г. ён аднавіў вялікі абраз Божай Маці, шанаваны ў гэтай парафіі, і тады ж напісаў славуты партрэт ксяндза Глякоўскага. У гэтым жа музеі былі знойдзены планы фрэскавых роспісаў касцёла, якія ў [[1911]] г. падрыхтаваў мастак [[Францішак Бруздовіч]] і якія толькі праз паўстагоддзя былі выкананы поўнасцю<ref name="ReferenceL"/>. У часы вайны [[Мінск]] моцна пацярпеў, але была страчана ў асноўным драўляная частка горада, а самыя каштоўныя з гістарычнага і культурнага боку мураваныя будынкі гістарычнага цэнтра ([[Верхні горад|Верхняга горада]], [[вуліца Няміга|Нямігі]], [[Траецкае прадмесце|Траецкага прадмесця]], [[Ракаўскае прадмесце|Ракаўскага прадмесця]] і інш.) і савецкая даваенная забудова ўцалелі: былы [[Архікафедральны касцёл Найсвяцейшага Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мінск)|Марыінскі кафедральны касцёл]], былая Петрапаўлаўская царква, былы [[Кафедральны сабор Сашэсця Святога Духа|сабор Святога Духа]], былыя [[Касцёл Святога Войцеха і кляштар бенедыкцінак (Мінск)|Касцёл Святога Войцеха і кляштар бенедыкцінак]], [[Дом урада (Мінск)|Дом урада]], [[Цэнтральны дом афіцэраў (Мінск)|Дом афіцэраў]], будынкі Ленінскай бібліятэкі, [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук]], [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Опернага тэатра]] і г. д.). Захаваўся некранутым вайной і будынак Чырвонага касцёла. Пагроза разбурэння навісла ў паваенны час. == Паваенны савецкі час == [[File:Pau-baraban - Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny - Minsk.JPG|thumb|«Паў-барабан» — пазнейшая прыбудова да прэзбітэрыя (алтарнай часткі) касцёла. Фота 2013 г.]] Пасля аднаўлення савецкай улады ў Мінску ў [[1944]] г. касцёл Святога Сымона і Святой Алены зноў быў закрыты. Хоць кіраўнік [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КПБ]] [[Панцеляймон Панамарэнка]] (1902—1984) абяцаў, што калі мастак [[Пётра Сергіевіч]] (1900—1984) пераедзе з [[Вільнюс|Вільні]] (Вільнюса) у Мінск, то Чырвоны касцёл зноў будзе адчынены. Але Сергіевіч не прыехаў, і касцёл не быў адчынены<ref name="ReferenceL"/>. У будынку касцёла зноў размясцілі [[Беларусьфільм|кінастудыю «Савецкая Беларусь»]], дзе ў 1945—1947 гг. правялі капітальную рэканструкцыю: да прэзбітэрыя (алтарнай часткі) была зроблена новая двухпавярховая прыбудова, унутры сам касцёл літаральна аббудавалі рознымі маленькімі памяшканнямі, у якіх пачалі размяшчаецца тэхнічныя службы кінастудыі, зрабілі павільёны на другім паверсе. Туды, на другі паверх, для здымкаў усцягвалі літаральна і машыны, і коней, іншыя вялізныя аб’екты. Тут здымалі кінастужкі «Гадзіннік спыніўся апоўначы», «Дзяўчынка шукае бацьку», «Міколка-паравоз», «Нашы суседзі» — класіку беларускага савецкага кіно<ref name="ReferenceL"/>. У 1960-ыя гг. у будынку касцёла стваралася таксама і ўся беларуская дакументалістыка. [[File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk - Apse - 2013 AD a.JPG|left|thumb|Дадатковая верхняя галерэя і дадатковая апсіда — пазнейшыя прыбудовы да касцёла. Фота 2013 г.]] У тыя жа [[1960-я]] гг. над будынкам былога касцёла навісла рэальная пагроза поўнага знішчэння. Існаванне каталіцкага касцёла побач з [[Дом урада (Мінск)|Домам урада]] і помнікам [[Уладзімір Ільіч Ленін|Уладзіміру Леніну]] вельмі раздражняла партыйнае кіраўніцтва. Падчас распрацоўкі ў [[1950-я|1950]]—[[1960-я|1960-х]] гг. праекта рэканструкцыі [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|плошчы Леніна]] ў сталіцы [[БССР]] комплекс касцёла Святога Сымона і Святой Алены цалкам ігнараваўся як выдатны помнік гісторыі і архітэктуры. Яго прапаноўвалі альбо цалкам зруйнаваць, падарваць, альбо грунтоўна перабудаваць, каб знішчыць яго касцельны выгляд. У [[1960-я|1960-х]] гг. быў распрацаваны праект самага вялікага ў Мінску і [[БССР]] шырокафарматнага кінатэатра, які (альбо краму «Дзіцячы свет») планавалася пабудаваць менавіта на месцы Чырвонага касцёла. Цяпер цяжка сказаць, чаму гэтага не атрымалася. Прычын магло быць некалькі. Спачатку саюзныя ўлады ў Маскве цягнулі з выдзяленнем фондаў на будаўніцтва. Пасля дыктар Беларускага тэлебачання Рэгіна Бакуновіч паведаміла ў прамым эфіры аб маючым адбыцца падрыве касцёла, што выклікала бурныя пратэсты творчай інтэлігенцыі. А хутка і кіраўніка [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КПБ]] [[Кірыл Трафімавіч Мазураў|Кірыла Мазурава]] (1914—1989) забралі з [[Мінск]]а на высокую пасаду ў [[Масква|Маскву]] ў [[1965]] г., і ён зусім перастаў цікавіцца лёсам панарамнага кінатэатра ў [[Мінск]]у. Па адной з версій, прыняў удзел ва ўратаванні Чырвонага касцёла ад разбурэння і народны артыст СССР, кінарэжысёр, мастацкі кіраўнік «Беларусьфільма» [[Уладзімір Уладзіміравіч Корш-Саблін|Уладзімір Корш-Саблін]]. Пасля пачутых аргументаў мясцовай улады, што касцёлу ўсяго паўсотні год, таму ніякай гістарычнай каштоўнасці ён не ўяўляе, Корш-Саблін паехаў у [[Масква|Маскву]], сталіцу [[СССР]]. Там ён выказаў такія довады, што, калі зараз пабудове 50 гадоў, то праз 50 ёй ужо будзе 100, а яшчэ праз стагоддзе — 200 год. І рытарычна запытаў, што мы пакінем нашчадкам. Гэта пераканала ўладу, якая загадала касцёл не ўзрываць. Корш-Саблін прапанаваў выкарыстаць будынак пад Дом кіно. У 1969—1971 гг. быў распрацаваны праект рэканструкцыі будынка касцёла пад [[Дом кіно (клуб)|Дом кіно]]. Згодна з гэтым праектам упершыню былі выкананы работы па рэстаўрацыі фасада касцёла і разабраны ўсе пазнейшыя прыбудовы, за выключэннем той, якая прымыкала да прэзбітэрыя (алтарнай часткі), а таксама дадатковай верхняй галерэі з левага боку касцёла. Адначасова гэтым праектам прадугледжвалася далейшае знішчэнне інтэр’ераў былога храма. Інтэр’ер раздзялілі бетоннымі перакрыццямі і перагародкамі, увесь жывапіс сашкрэблі, зрабілі дзве глядзельныя залы на 250 месцаў, кафэ, у вежы адкрылі музей кінематаграфіі. Была разабрана агароджа касцельнай тэрыторыі з манументальнымі брамамі (з боку вуліцы Савецкай), замураваны два ўваходы на тэрыторыю будучага Дома кіно. Каваная металічная брама не была знішчана, а толькі перанесена на вуліцу Берсана. Але менавіта ў такім выглядзе комплекс былога касцёла Святога Сымона і Святой Алены раптам быў аб’яўлены помнікам культуры рэспубліканскага значэння і прыняты пад ахову ўлад. У 1970-я гг. вядомы мастак [[Гаўрыла Вашчанка]] зрабіў новыя вітражы, што ўвасаблялі алегорыі пяці мастацтваў, а таксама вялікія медзяныя жырандолі (люстры). Праца Вашчанкі не прапала дарэмна — яго вітражы і да сённяшняга дня ўпрыгожваюць касцёл<ref name="ReferenceM">{{кніга |аўтар = [[Сяргей Васілевіч Харэўскі|''Харэўскі, С. В.'']] |частка = |загаловак = Сто твораў XX стагоддзя: нарысы па гісторыі мастацтва і архітэктуры Беларусі найноўшага часу |арыгінал = |спасылка = |адказны = аўт.-укл. С. В. Харэўскі. |выданне = |месца = Вільня |выдавецтва = ЕГУ |год = 2011 |том = |старонкі = 24 |старонак = 432 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. У [[1975]] г. у Чырвоным касцёле, пасля рэканструкцыі, і размясціўся [[Дом кіно (Мінск)|Дом кіно]], былі адкрыты кафэ і музей. Менавіта ў сценах Чырвонага касцёла ў 1979 г. адбылася прэм’ера фільма [[Дзікае паляванне караля Стаха (фільм)|«Дзікае паляванне караля Стаха»]], знятага па матывах [[Дзікае паляванне караля Стаха|аднайменнай аповесці]] беларускага пісьменніка [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. У 1979 г. сцены касцёла паслужылі дэкарацыяй [[Лондан|горада Лондана]], дзе «Беларусьфільм» здымаў адзін з эпізодаў фільма пра [[Шэрлак Холмс|Шэрлака Холмса]] «Блакітны карбункул». Так было да [[1990]] г. [[19 кастрычніка]] [[1988]] г. у Доме кіно (у сценах касцёла) адбыўся Усебеларускі ўстаноўчы сход (прысутнічала каля 350 чал.), які зацвердзіў Статут добраахвотнага грамадска-асветнага таварыства «[[Мартыралог Беларусі]]» і Дэкларацыю таварыства, а таксама стварыў арганізацыйны камітэт [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|Беларускага народнага фронту «Адраджэньне»]]. Тады ў грамадскую раду ўвайшлі [[Зянон Пазняк]] (старшыня), [[Васіль Быкаў]], [[Алег Паўлавіч Белавусаў|Алег Белавусаў]], [[Сяргей Грахоўскі]] і інш. У жніўні 1989 г. у сценах касцёла адбыўся сход («сойм») [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|Беларускага народнага фронту «Адраджэньне»]], на якім было адкрыта сцверджана, што галоўная задача Беларускага народнага фронту «Адраджэньне» — суверэнітэт і незалежнасць [[Беларусь|Беларусі]]<ref>Пазьняк, З. [http://pdf.kamunikat.org/20327-1.pdf Незалежнасьць Беларусі. 20 гадоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305022651/http://pdf.kamunikat.org/20327-1.pdf |date=5 сакавіка 2016 }}… С. 3.</ref>. == Аднаўленне дзейнасці касцёла (1990) == === Вяртанне касцёла вернікам === У часы [[Перабудова|Перабудовы]] палітыка [[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|Міхаіла Гарбачова]] абвясціла сапраўдную свабоду веравызнання і адпраўлення культаў. У атмасферы грамадскага абнаўлення ў прыхільнікаў вяртання будынка былога касцёла пад храм з’явілася надзея на лепшае. У [[1986]] г. мінскія каталікі стварылі ініцыятыўную групу, якая ўзняла пытанне аб рэгістрацыі «другой рэлігійнай каталіцкай грамады». У [[1988]] г. гэты рух падтрымаў ксёндз-магістр [[Уладзіслаў Завальнюк]], які ў [[1984]] г. быў пераведзены з латышскіх парафій у [[Беларусь]], дзе пачаў працаваць пробашчам у [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Глыбокае)|касцёле Святой Тройцы]] ў [[Глыбокае|Глыбокім]], а пасля 1988 г. адначасова служыў вікарыем у Мінскім [[Кальварыйскія могілкі|кальварыйскім]] касцёле Узвышэння Святога крыжа. З [[1989]] г. ксёндз Завальнюк разам з вернікамі пачаў працу за вяртанне народу каталіцкіх святынь у [[Мінск]]у (касцёл Святога Сымона і Святой Алены, [[Архікафедральны касцёл Найсвяцейшага Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мінск)|Кафедральны касцёл]], [[Касцёл Святой Тройцы на Залатой Горцы|касцёл Святога Роха]]), аднавіў і адкрыў каталіцкія парафіі ў Каралішчавічах, [[Чэрвень (горад)|Чэрвені]], [[Смалявічы|Смалявічах]], [[Раўбічы|Раўбічах]] і інш. [[16 сакавіка]] [[1989]] г. другая рэлігійная каталіцкая грамада была афіцыйна зарэгістравана ўладамі. Але калі дайшло да вяртання будынка былога касцёла, які на той час належаў [[Саюз кінематаграфістаў БССР|Саюзу кінематаграфістаў БССР]], высветлілася, што ў савецкай рэспубліцы яшчэ маюць законную сілу дэкрэты аб адносінах да царквы ад [[1918]] г., падпісаныя [[Уладзімір Ільіч Ленін|Уладзімірам Леніным]], згодна з якімі ўся царкоўная маёмасць належыць мясцовым саветам. Разгарнуўся рух за вяртанне касцёла каталіцкім вернікам, у якім прыняло ўдзел некалькі тысяч чалавек — мужчыны і жанчыны, старыя і моладзь. Імі кіраваў камітэт на чале з Ганнай Ніціеўскай-Сіневіч і Уладзіславам Лапам<ref name="ReferenceN">{{кніга |аўтар = [[Анатоль Яфімавіч Тарас|''Тарас, А. Е.'']] |частка = |загаловак = Костел в нашей жизни |арыгінал = |спасылка = |адказны = А. Е. Тарас. |выданне = |месца = Минск |выдавецтва = ФУАинформ |год = 2010 |том = |старонкі = 42 |старонак = 192 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Паўтара года кожны вечар пасля працы, а ў нядзелю — днём, у любое надвор’е 200—300 вернікаў (склад групы змяняўся) рабілі крыжовыя шэсці вакол будынка касцёла, узносілі малітвы<ref name="ReferenceN"/>. Акрамя таго, вернікі пачалі настойліва хадзіць па інстанцыях і звяртацца да чыноўнікаў, якія з цяжкасцю прымалі рашучыя захады. Важную ролю ў змаганні за святыню адыгралі Ганна Ніціеўская-Сіневіч і [[Эдвард Зіноўевіч Тарлецкі|Эдвард Тарлецкі]], якія 1 сакавіка 1990 распачалі галадоўку пад сценамі святыні і асабістым укладам паскорылі павяртанне касцёла.<ref>[http://kresy24.pl/wp-content/uploads/2013/10/Magazyn_Polski_10-2013.pdf Magazyn Polski № 10.2013. TADEUSZ GAWIN «Początek odrodzenia» стар.11]</ref><ref>[http://pdf.kamunikat.org/15441-1.pdf Tadeusz Gawin. «POLSKIE ODRODZENIE NA BIAŁORUSI 1988—2005». стар.288 Wyższa Szkoła Administracji Publicznej im. Stanisława Staszica BIAŁYSTOK 2010] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160204024156/http://pdf.kamunikat.org/15441-1.pdf|date=4 лютага 2016}} ISBN 978-83-60772-23-2</ref><ref>Cezary Goliński, Batalia o kościół, «Głos znad Niemna», nr 5 (7) z maja 1991.</ref> Настойлівасць удзельнікаў руху не была марнай. [[16 мая]] [[1990]] г. з’явілася рашэнне [[Мінгарвыканкам|Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта]] «Аб перадачы будынка на вуліцы Савецкая, 15 другой рэлігійнай грамадзе рымска-каталіцкай царквы»<ref name="ReferenceO">{{кніга |аўтар = [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|''Дзянісаў, У.'']] |частка = |загаловак = Касцёл Св. Сымона і Св. Алены |арыгінал = |спасылка = |адказны = У. Дзянісаў. |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = |год = 1996 |том = |старонкі = 46 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Праўда, спачатку была вернута толькі малая частка касцёла — галерэя, куды адразу ж унеслі абраз «Езус Хрыстус у цярновай кароне», які служыў сімвалам адраджэння веры і вяртання храмаў. Спатрэбіўся яшчэ доўгі час і намаганні людзей, каб цалкам вярнуць святыню<ref name="ReferenceO"/>. [[21 лістапада]] [[1990]] г., у дзень 80-годдзя касцёла, [[Мінгарвыканкам|Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт]] выдаў пастанову аб вяртанні ўсяго будынка касцёла каталіцкай суполцы. У той самы вечар каталіцкі біскуп [[Тадэвуш Кандрусевіч]] (нар. [[1946]] г.) адслужыў малебен у касцёле на другім паверсе і блаславіў вернікаў у іх духоўнай і фізічнай працы па аднаўленні касцёла. Так святыня была вернута рымска-каталіцкай царкве, пачаліся набажэнствы і ў каталіцкім, і ва ўніяцкім абрадах, а таксама працы па адраджэнні і рэстаўрацыі святыні. Пробашчам касцёла быў прызначаны ксёндз-магістр [[Уладзіслаў Завальнюк]], пад кіраўніцтвам якога пачало праводзіцца адраджэнне і аднаўленне храма. === Праца па рэстаўрацыі храма. Інтэр’ер і экстэр’ер === Пачалася рэстаўрацыя, перабудова, ускрыццё схаваных пад тынкоўкай фрэсак. Навуковым кіраўніком работ па рэстаўрацыі касцёла была прызначана вядомы беларускі рэстаўратар Л. Іванова. Пад яе кіраўніцтвам пачаліся навуковыя даследаванні і падрыхтоўка праекта рэстаўрацыі помніка. Падчас натурных даследаванняў інтэр’ераў храма высветлілася, што першапачатковыя роспісы храма знаходзяцца пад слоем тынкоўкі, адначасова быў выяўлены паліхромны клеявы жывапіс на скляпеннях, сценах і калонах касцёла. На падставе гэтых даследаванняў былі зроблены дакладныя копіі малюнкаў, якія пасля перанеслі на існуючую тынкоўку. Гэта дазволіла аднавіць аўтарскія роспісы скляпенняў, апсідаў храма, якія выканаў Бруздовіч<ref name="ReferenceP">{{кніга |аўтар = [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|''Дзянісаў, У.'']] |частка = |загаловак = Касцёл Св. Сымона і Св. Алены |арыгінал = |спасылка = |адказны = У. Дзянісаў. |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = |год = 1996 |том = |старонкі = 50 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Пачалося аднаўленне жывапісу на калонах і сценах. Пад кіраўніцтвам [[Гаўрыла Вашчанка|Гаўрылы Вашчанкі]] тут вяліся роспісы, а яго вучань [[Бекір Міхайлавіч Смольскі|Бекір Смольскі]] напісаў для гэтага храма два абразы: «Святы Сымон і Святая Алена» і «Прыйдзі валадарства Тваё»<ref name="ReferenceM"/>. Праектам рэстаўрацыі прадугледжвалася максімальна наблізіць інтэр’еры да яго першапачатковага выгляду, аднавіць страчаныя гістарычныя вітражы, металічныя дэталі, алтары і г. д. Было запланавана і аднаўленне разбуранай агароджы і касцельнай брамы. Каб цалкам завяршыць ансамбль касцёла паводле аўтарскага праекта архітэктара [[Томаш Пайздэрскі|Томаша Пайздэрскага]], планавалася пабудаваць плябанію, якая злучаецца з касцёлам праз галерэю<ref name="ReferenceP"/>. [[File:Eugeny Kolchev Relief Red Church Minsk Belarus.jpg|thumb|Рэльеф у інтэр’еры касцёла. Скульптар [[Яўген Аляксеевіч Колчаў|Яўген Колчаў]].]] Самі людзі панеслі ў касцёл тое, што здолелі некалі прыхаваць: касцельныя кнігі, прылады для імшы, крыжы, абразы. У [[1991]] г. была адліта выява [[герб Мінска|герба Мінска]] («Маці Божая») памерам 3,2 на 2,7 метра, вагой 320 кг. Яе ўмацавалі на франтоне касцёла на месцы, дзе першапачаткова знаходзілася выява шляхецкага герба роду Вайніловічаў «Сыракомля». На сценах касцёла, акрамя ікон, было размешчана шмат карцін духоўнай тэматыкі. У дадзены момант столь касцёла Святога Сымона і Святой Алены чырвоная, а сцены белыя. На сценах плануецца зрабіць іканаграфічныя роспісы. На браме цэнтральнага ўвахода паўколам размешчаны чалавечыя фігуры, якія ўвасабляюць сабой асноўныя этапы будаўніцтва касцёла, але ў дадзены момант брама цэнтральнага ўвахода знаходзіцца на рэстаўрацыі і заменена часовай празрыстай брамай з надпісам-лічбай «100» (юбілейнай датай). [[27 верасня]] [[1996]] г. рымска-каталіцкім [[кардынал]]ам (1994—2011) [[Казімір Свёнтак|Казімірам Свёнткам]] (1914—2011) перад уваходам у касцёл у гонар працы першага ў гісторыі Беларусі Сінода каталіцкай царквы была асвечана скульптура Міхаіла Арханёла (4,5 метры; каля 3 тон), святога заступніка Беларусі, над якой працаваў у 1994—1996 гг. мінскі скульптар [[Ігар Уладзіміравіч Голубеў|Ігар Голубеў]]. Арханёл сімвалізуе перамогу нябеснага войска над сіламі цемры. Бронзавыя таблічкі (шыльды) пры партале і бронзавыя дзверы галоўнага партала зроблены скульптарам [[Сяргей Логвін|Сяргеем Логвінам]]. На п’едэстале скульптуры надпіс: «Абаронцам Бога, веры, хрысьціянства»<ref name="ReferenceM"/>. У [[2000]] г. каля касцёла быў устаноўлены помнік-званіца [[Звон Нагасакі|«Звон Нагасакі»]] (які зрабіў японскі архітэктар Марыяма) у памяць ахвяр [[Атамнае бамбаванне Хірасімы і Нагасакі|Хірасімы, Нагасакі]] і [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыля]], дакладная копія звона «Анёл», уцалелага пасля атамнай бамбардзіроўкі амерыканцамі падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] японскага горада [[Нагасакі]] [[9 жніўня]] [[1945]] г. Такі падарунак гораду быў зроблены японскім каталіцкім біскупствам Нагасакі. Кожны год [[26 красавіка]], у дзень [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]], у Мінску «Звон Нагасакі» адначасова звоніць са званамі ў Нагасакі — ва ўшанаванне ахвяр радыяцыі. Плануецца, што каля касцёла Святога Сымона і Святой Алены будзе пастаўлены помнік [[Папа Рымскі|Папе Рымскаму]] [[Ян Павел II|Яну Паўлу II]], паводле праекта Леаніда Левіна і народнага мастака Беларусі скульптара [[Іван Якімавіч Міско|Івана Міско]]<ref>{{кніга |аўтар = [[Сяргей Васілевіч Харэўскі|''Харэўскі, С. В.'']] |частка = |загаловак = Сто твораў XX стагоддзя: нарысы па гісторыі мастацтва і архітэктуры Беларусі найноўшага часу |арыгінал = |спасылка = |адказны = аўт.-укл. С. В. Харэўскі. |выданне = |месца = Вільня |выдавецтва = ЕГУ |год = 2011 |том = |старонкі = 25 |старонак = 432 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Зараз Чырвоны касцёл упісаны ў кампазіцыю [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|плошчы Незалежнасці]], хоць у праекце касцёла не ўлічвалася, што ён будзе знаходзіцца на вялікай плошчы. Па архітэктурным праекце Томаша Пайздэрскага каталіцкі храм павінен быў быць абкружаны 2-3-хпавярховай забудовай [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] і быць высокай архітэктурнай дамінантай у асяроддзі. На сучасным этапе не ўсе работы па рэстаўрацыі касцёла завершаны, касцёлу патрэбна аднаўленне як унутры будынка, так і знешне. Дагэтуль адсутнічаюць званы ў вежы-званіцы, таму выкарыстоўваецца электронны гук званоў. У кастрычніку 2017 г. касцёл абнеслі агароджай, каб зрабіць рэстаўрацыю, якую выконвае «Минскпромстрой» па замове КУП «Мінская спадчына»: на касцёле з’явіцца керамічная чарапіца замест металічнай чарапіцы; метал на даху будзе заменены на медзь; будуць заменены і вітражы<ref>[https://citydog.by/post/zaden_kostel_rekonstrukcyja/ Смотрите, каким может стать Красный костел после реконструкции]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref name="realt.onliner.by">[https://realt.onliner.by/?p=467030&preview=true Красный костел в Минске начали реконструировать, рядом может появиться пристройка]</ref>. Каля касцёла былі прадстаўлены і рэндэры, якія адлюстроўваюць прапанову касцельнай адміністрацыі зрабіць прыбудову да касцёла, хоць прапанаваны праект прыбудовы (у тым ліку, з дадатковай вежай), як засведчылі прадстаўнікі КУП «Мінская спадчына», не адпавядае выгляду прыбудовы з пачатковага праекта касцёла ад 1905 года, які быў ухвалены Эдвардам Вайніловічам<ref name="realt.onliner.by"/>. Гэта прапанова разглядалася ў Міністэрстве культуры Рэспублікі Беларусь<ref name="realt.onliner.by"/>, але не была рэалізавана. Аб’ект здалі ў эксплуатацыю ў маі 2019 года. Кошт работ склаў больш за 5,3 млн рублёў, з якіх 94 % — гэта сродкі гарадскога бюджэту, астатняя частка — грошы, заробленыя падчас рэспубліканскага [[суботнік]]а і сродкі «Мінскай спадчыны». Рэлігійная абшчына ў фінансаванні работ удзелу не прымала. Былі адрамантаваны будынак плябаніі, рэканструяваны фасады касцёла, заменены дах і дзвярныя блокі<ref name="zviazda2020"/>. <gallery perrow="5"> File:Belarus-Minsk-Church of Simon and Helena-1.jpg|[[Герб Мінска]] («Маці Божая») на франтоне касцёла File:Kirko de Sanktaj Simono kaj Heleno (Minsko) 006.jpg|Бронзавая шыльда на касцёле Святога Сымона і Святой Алены ''(на [[польская мова|польскай мове]])''. Фота 2011 г. File:Галерэя Чырвонага касцёла.jpg|Галерэя касцёла File:Дэталь Чырвонага касцёла.jpg|Фрагмент галерэі касцёла File:Belarus-Minsk-Church of Simon and Helena-2.jpg|Скульптура Хрыста, фота 2005 г. У 2006 г. каля яе будзе перапахаваны Эдвард Вайніловіч File:Belarus-Minsk-Church of Simon and Helena-4.jpg|Два латуневыя крыжы і малыя вежы з крыжамі File:Вежы Чырвонага касцёла.jpg|Малыя вежы File:Званіца Чырвонага касцёла.jpg|Вежа-званіца File:Г. Менск - Касьцёл Сьвятых Сымона і Алены PICT6236.jpg|Вежа-званіца File:Minsk Catholic Simon Church 02-2.jpg|Неф касцёла </gallery> === Падзеі 2020 года === У ліпені 2020 года вакол Чырвонага касцёла разгарэўся скандал. У 2013 годзе касцёл перададзены з рэспубліканскай у камунальную ўласнасць горада і на праве гаспадарчага ведання замацаваны за КУП [[Мінская спадчына|«Мінская спадчына»]]. У той жа час на падставе дагавора, заключанага з прадпрыемствам, рэлігійная абшчына «Рымска-каталіцкая парафія святога Сымона і святой Алены» атрымала ў бязвыплатнае карыстанне два аб’екты нерухомасці — дом настаяцеля і будынак касцёла агульнай плошчай 3,3 тыс. м²<ref name="zviazda2020">{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20200716/1594903000-mingarvykankam-zapazychanasc-chyrvonaga-kascyola-skladae-bolsh-za-166 |title=Мінгарвыканкам: Запазычанасць Чырвонага касцёла складае больш за 166 тысяч рублёў |access-date=27 жніўня 2020 |archive-date=5 жніўня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805114723/http://zviazda.by/be/news/20200716/1594903000-mingarvykankam-zapazychanasc-chyrvonaga-kascyola-skladae-bolsh-za-166 |url-status=dead }}</ref>. [[12 ліпеня]] падчас службы вернікам паведамілі, што ўлады налічылі падатак на зямлю і амартызацыю будынка ў памеры 13 тысяч рублёў штомесяц, а агульны доўг склаў 156 тысяч рублёў — непад’ёмныя для парафіі сумы<ref name="nn1">[https://nn.by/?c=ar&i=255303 «Для нас гэта было нечаканасцю»: прэс-сакратар Каталіцкай царквы пра сітуацыю з Чырвоным касцёлам]</ref>. Быў распачаты збор подпісаў пад зваротам да Прэзідэнта Беларусі з просьбай вярнуць парафіі касцёл з плябаніяй. Раней вернікі ўжо звярталіся ў [[Мінгарвыканкам]] з просьбай вярнуць касцёл парафіі, але гарадскія ўлады адмовілі, бо не бачаць у гэтым неабходнасці<ref name="nn1"/>. [[File:Canon Uładzisłaŭ Zavalniuk next to Red Church during 2020 protests in Belarus.jpg|thumb|[[Ксёндз]]-[[канонік]] [[Уладзіслаў Мацвеевіч Завальнюк|Уладзіслаў Завальнюк]] побач з Чырвоным Касцёлам падчас пратэстаў ([[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)#14 жніўня|14 жніўня 2020 года]]).]] Увечары [[26 жніўня]], у час адной з мірных акцый пратэсту пасля [[Прэзідэнцкія выбары 2020 года ў Беларусі|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]], пачаліся масавыя затрыманні. АМАП хапаў мужчын у аўтазакі, жанчын адпускалі. [[АМАП]] зачыніў усе дзверы ў Чырвоны касцёл, заблакаваўшы на 40 хвілін некалькі дзясяткаў людзей, якія там схаваліся<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=257960 Затрыманні на плошчы Незалежнасці. Мужчын хапалі, жанчын адпускалі, заблакавалі дзверы Чырвонага касцёла]</ref>. Дзеянні праваахоўных органаў выклікалі абурэнне ў грамадскасці. У той жа дзень генеральны вікарый [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] біскуп [[Юрый Касабуцкі]] заявіў рашучы пратэст на дзеянні АМАПу. Ён папярэдзіў дзяржаўныя ўлады і кіраўніцтва сілавых структур, што падобныя дзеянні з’яўляюцца недапушчальнымі і незаконнымі, бо касцёл з’яўляецца святыняй Бога, якую могуць свабодна наведваць усе жадаючыя, а блакаванне ўваходу і выхаду людзей супярэчыць гарантаванаму праву грамадзян на [[свабода сумлення|свабоду сумлення]], абражае пачуцці вернікаў і «выходзіць за межы законаў чалавечых і Божых». Яго падтрымаў біскупскі вікарый для горада Магілёва і Магілёўскай вобласці біскуп [[Аляксандр Яшэўскі]]<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=257963 «Выходзіць за межы законаў чалавечых і Божых». Біскуп Юрый Касабуцкі заявіў пратэст на дзеянні сілавікоў на тэрыторыі Чырвонага касцёла]</ref>. [[27 жніўня]] [[Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі]] архібіскуп [[Тадэвуш Кандрусевіч]] падтрымаў заяву вікарыяў, заявіўшы, што неадэкватныя і супрацьпраўныя дзеянні, якія мелі месца на тэрыторыі касцёла святога Сымона і святой Алены, павінны быць расследаваны, а вінаватыя панесці пакаранне<ref name="nn2">[https://nn.by/?c=ar&i=257984 «Неадэкватныя дзеянні павінны быць расследаваныя, а вінаватыя панесці пакаранне»: заява Тадэвуша Кандрусевіча наконт блакавання Чырвонага касцёла]</ref>. {{цытата|Гэтыя і падобныя дзеянні супрацоўнікаў сілавых структур не спрыяюць зняццю напружанасці дзеля хутчэйшага ўсталявання міру і згоды ў беларускім грамадстве ў той час, калі Каталіцкі Касцёл заклікае да прымірэння і дыялогу з мэтаю вырашэння нябачанага ў нашай краіне сацыяльна-палітычнага канфлікту.}} У той жа дзень вакол касцёла жанчыны са звязанымі рукамі ўтварылі ланцуг салідарнасці<ref>[https://t.me/nashaniva/12069 Каля Чырвонага касцёла ў Мінску ўтварыўся ланцуг жанчын. Яны стаяць са звязанымі рукамі.]</ref>. Падтрымаць жанчын выйшаў ксёндз [[Уладзіслаў Завальнюк]]<ref>[https://t.me/radiosvaboda/8898 Менск, падтрымаць жанчын выйшаў ксёндз Чырвонага касьцёлу]</ref>. == Сучаснае жыццё касцёла == === Духоўна-культурная дзейнасць === [[File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk - 2013 AD a.JPG|thumb|Чырвоны касцёл. Фота 2013 г.]] За сто гадоў свайго існавання касцёл служыў па сваім прызначэнні меней за палову свайго веку. Дзякуючы намаганням святароў, рэстаўратараў і мастакоў, Чырвоны касцёл паступова стаў цэнтрам не толькі рэлігійнага жыцця, але і культуры. Зараз у касцёле праводзяцца набажэнствы на [[беларуская мова|беларускай]], [[польская мова|польскай]] і [[італьянская мова|італьянскай]] мовах. Храм адчынены для ўсіх жадаючых, незалежна ад рэлігійных перакананняў. Пачала працу нядзельная школа для дзяцей і дарослых. У касцёле пачала праходзіць катэхізацыя перад прыняццем святых сакрамантаў: хрышчэння, шлюбу, споведзі. З [[2000]] г. у касцёле Святога Сымона і Святой Алены ў дольнай капліцы рэгулярна праводзяць богаслужэнні святары дзвюх [[БГКЦ|уніяцкіх]] парафій [[Мінск]]а — Маці Божай Нястомнай Дапамогі і Святога Духа. Па вялікіх святах да іх далучаліся святары і прыхаджане яшчэ дзвюх парафій — Святога Мікалая і Святога Юзафа<ref name="ReferenceQ">{{кніга |аўтар = [[Анатоль Яфімавіч Тарас|''Тарас, А. Е.'']] |частка = |загаловак = Костел в нашей жизни |арыгінал = |спасылка = |адказны = А. Е. Тарас. |выданне = |месца = Минск |выдавецтва = ФУАинформ |год = 2010 |том = |старонкі = 54 |старонак = 192 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Аднак станам на [[2014]] г. праз арганізацыйныя змены ў [[БГКЦ]] у Чырвоным касцёле рэгулярна моліцца толькі парафія Святога Духа (у дольнай капліцы), а па вялікіх святах (напрыклад, у [[Вялікдзень]]) усе мінскія ўніяцкія парафіі збіраюцца на ўрачыстыя набажэнствы ў галоўнай капліцы (верхняй зале). Зараз пры касцёле дзейнічае болей за 35 духоўных гурткоў, у тым ліку 28 аб’яднанняў «Жывы ружанец» і Клуб каталіцкіх жанчын. З [[2006]] г. існуе малітоўная група студэнцкай моладзі «Via Dolorosa» (каля 40 чалавек), якія ўзялі ў якасці прыкладу свайго існавання Школу хрысціянскага жыцця і Евангелізацыі ([[Украіна]]), створаную капуцынамі<ref>{{кніга |аўтар = [[Анатоль Яфімавіч Тарас|''Тарас, А. Е.'']] |частка = |загаловак = Костел в нашей жизни |арыгінал = |спасылка = |адказны = А. Е. Тарас. |выданне = |месца = Минск |выдавецтва = ФУАинформ |год = 2010 |том = |старонкі = 56 |старонак = 192 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. У [[1991]] г. менавіта Чырвоны касцёл першым у гісторыі Рэспублікі Беларусь арганізаваў [[паломніцтва]] з [[Мінск]]а ў [[Будслаў (аграгарадок)|Будслаў]] у [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў)|касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] да цудатворнага [[Будслаўскі абраз Маці Божай|абраза Маці Божай Будслаўскай]], які з [[1613]] г. знаходзіцца ў храме. З той пары паломніцтвы («пілігрымкі») праводзяцца штогод і сталі папулярнымі сярод вернікаў. Усе 120 км да Будслава каталіцкія вернікі Беларусі і замежжа ([[Польшча]], [[Літва]], [[Украіна]] і інш.) ідуць пешшу, што займае звычайна пяць дзён. З [[2005]] г. частка вернікаў (разам з ксяндзом) сумяшчае паломніцкі ход з пастом (на хлебе і вадзе). У 2003 г. пры Чырвоным касцёле быў арганізаваны маладзёжны цэнтр веласіпедных паломніцтваў імя Фрэнка Дафа (болей за 70 веласіпедыстаў). У [[2011]] г. нават планавалася паломніцтва на скутарах (збіралася болей за 200 чалавек)<ref name="ReferenceQ"/>. З [[11 верасня]] [[1993]] г. на працягу сямі год ксяндзы з Чырвонага касцёла вялі на радыё перадачу «Голас душы». З 1993 г. у Чырвоным касцёле рэгулярна арганізуюцца сустрэчы святароў і вернікаў розных веравызнанняў (хрысціян, мусульман і іўдзеяў). Сустрэчы праводзяцца ў фармаце сумесных маленняў, канцэртаў з выкананнем твораў духоўнай музыкі і паэзіі, юбілейных сустрэч<ref>{{кніга |аўтар = [[Анатоль Яфімавіч Тарас|''Тарас, А. Е.'']] |частка = |загаловак = Костел в нашей жизни |арыгінал = |спасылка = |адказны = А. Е. Тарас. |выданне = |месца = Минск |выдавецтва = ФУАинформ |год = 2010 |том = |старонкі = 66 |старонак = 192 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. У 1994 г. пры касцёле было створана мінскае грамадскае аб’яднанне «Кальварыя», якое пачало займацца доглядам магіл і ўборкай тэрыторыі [[Кальварыйскія могілкі|Кальварыйскіх могілак]], а таксама аховай іх ад разбурэння. У 2001 г. аб’яднанне было афіцыйна зарэгістравана, а могілкі атрымалі статус помніка культуры міжнароднага значэння і былі ўзяты пад ахову дзяржавай. [[Кальварыйскія могілкі]] — адзіныя старажытныя могілкі, якія маюць такі высокі статус у краіне. У 1997 г. была выдадзена кніга Алы Сакалоўскай «Кальварыя», дзе былі апісаны старыя пахаванні. У 2000 г. кніга атрымала прэмію імя Францішка Багушэвіча Беларускага ПЭН-цэнтра<ref>{{кніга |аўтар = [[Анатоль Яфімавіч Тарас|''Тарас, А. Е.'']] |частка = |загаловак = Костел в нашей жизни |арыгінал = |спасылка = |адказны = А. Е. Тарас. |выданне = |месца = Минск |выдавецтва = ФУАинформ |год = 2010 |том = |старонкі = 60 |старонак = 192 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. У [[1992]] г. пры храме быў створаны хор «Голас душы», які паспяхова выступае на міжнародных фестывалях духоўнай музыкі, у філармоніі, на радыё і тэлебачанні, запісвае альбомы на дыскі. З цягам часу пры Чырвоным касцёле з’явіліся яшчэ некалькі харавых калектываў, сярод якіх вядомасць атрымаў мужчынскі хор «Арханёл», шматразовы прызёр конкурсаў і фестываляў. З таго часу як у Чырвоным касцёле з’явіўся электрычны арган, пачалі праводзіцца ўрачыстыя вечарыны арганнай музыкі і харавых калектываў Беларусі і замежжа. З 2006 г. кожны месяц дае канцэрты [[Беларуская дзяржаўная філармонія]], арганістам выступае Канстанцін Шараў<ref>{{кніга |аўтар = [[Анатоль Яфімавіч Тарас|''Тарас, А. Е.'']] |частка = |загаловак = Костел в нашей жизни |арыгінал = |спасылка = |адказны = А. Е. Тарас. |выданне = |месца = Минск |выдавецтва = ФУАинформ |год = 2010 |том = |старонкі = 63 |старонак = 192 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. У касцёле выдаваўся часопіс «Вера і жыццё», створаны пры касцёле выдавецкі цэнтр (з 1990 г.) пачаў друкаваць шматлікую хрысціянскую літаратуру ў перакладзе на беларускую мову, праводзяцца дабрачынныя канцэрты, адчыняюцца мастацкія выстаўкі. У 2006 г. быў створаны відэацэнтр для здымак фільмаў хрысціянскай тэматыкі. У тэатральнай зале (у г.зв. дольным касцёле) праходзяць спектаклі і выстаўкі. У касцёле былі заснаваны тэатр аднаго акцёра «Зніч» (1989) і студэнцкі тэатр «Анёл» (1996). Касцёл супрацоўнічае з [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміяй мастацтваў]], студэнты якой атрымліваюць заказы ад касцёла на выраб ікон, керамікі, вітражоў і г. д., і [[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны|Таварыствам беларускай мовы імя Францішка Скарыны]]<ref>{{кніга |аўтар = [[Анатоль Яфімавіч Тарас|''Тарас, А. Е.'']] |частка = |загаловак = Костел в нашей жизни |арыгінал = |спасылка = |адказны = А. Е. Тарас. |выданне = |месца = Минск |выдавецтва = ФУАинформ |год = 2010 |том = |старонкі = 61, 63, 66, 67 |старонак = 192 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. У 1996 г. касцёл (з блаславення кардынала [[Казімір Свёнтак|Казіміра Свёнтка]]) звярнуўся да ўлад горада [[Беласток]]а з просьбай аб вяртанні касцельнай бібліятэкі, што ў [[1922]] г. была вывезена ў [[Беласток]], дзе да канца [[XX стагоддзе|XX ст.]] захоўваліся 6000 тамоў гэтага ўнікальнага збору. Урачыстая перадача фонду кніг адбылася ў [[1998]] г. у Беластоку на цырымоніі, на якой прысутнічалі прадстаўнікі [[Міністэрства культуры Беларусі|Міністэрства культуры]] і [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]], [[Мінгарвыканкам|Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта]] і польскага боку (архібіскуп [[Станіслаў Шамецкі]] і беластоцкі гарадскі галава [[Кшыштаф Юргель]]). Была перададзена не толькі старая касцельная бібліятэка, але і далучаны фонд іншых кніг, што разам склала 27 тысяч тамоў. У тым жа [[1998]] г. пры касцёле была адчынена бібліятэка, якая была названа ў гонар [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]. Гэта адбылося ў дзень 200-годдзя з дня нараджэння паэта. Зараз фонд бібліятэкі налічвае каля 60 тысяч тамоў (як рэлігійнага, так і свецкага характару). Унікальнай з’яўляецца калекцыя кніг аб Рымскім Папе [[Ян Павел II|Яне Паўле II]]. Бібліятэка бясплатна адкрыта для ўсіх жыхароў горада — колькасць абанентаў складае каля 4000 чалавек. У памяшканні бібліятэкі (у дольнай частцы касцёла) праводзяцца літаратурныя вечарыны, навуковыя канферэнцыі і іншыя мерапрыемствы<ref>{{кніга |аўтар = [[Анатоль Яфімавіч Тарас|''Тарас, А. Е.'']] |частка = |загаловак = Костел в нашей жизни |арыгінал = |спасылка = |адказны = А. Е. Тарас. |выданне = |месца = Минск |выдавецтва = ФУАинформ |год = 2010 |том = |старонкі = 64—65 |старонак = 192 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. З [[2005]] г. касцёл выдаў 10 кніг паэзіі народнага паэта Беларусі [[Рыгор Іванавіч Барадулін|Рыгора Барадуліна]]. За кнігу духоўнай паэзіі «Ксты» ў [[2006]] г. Рыгор Барадулін быў вылучаны на [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскую прэмію]]. У Чырвоным касцёле пасля смерці Рыгор Барадулін быў адпеты па ўніяцкім абрадзе 4 сакавіка 2014 г. === Гуманітарная дзейнасць === У [[1993]] г. было зарэгістравана парафіяльнае хрысціянскае таварыства «Карытас» (Міласэрнасць). Людзям, якія жывуць у нястачы, аказваецца гуманітарная дапамога (прадукты харчавання, вопратка, абутак, прадметы побыту, якія ахвяруюцца парафіянамі). З [[1992]] г. па [[2003]] г. пры касцёле дзейнічалі дзве бясплатныя сталоўкі, у якіх атрымлівалі ежу 800 чалавек. У дольнай частцы касцёла часам арганізуюцца святочныя бясплатныя абеды для бедных парафіян. Гэтае ж таварыства арганізавала пры касцёле цэнтр медыцынскай кансультацыі, у працы якога ўдзельнічаюць высокакваліфікаваныя лекары (псіхіятры, гамеапаты, гінеколагі) і бясплатна дапамагаюць прыхаджанам сваімі парадамі. Акрамя таго, таварыства «Карытас» арганізуе за кошт ахвяраванняў парафіян, грамадскіх арганізацый і добраахвотных спонсараў паездкі дзяцей з бедных і няпоўных сямей на адпачынак як у беларускія летнікі, так і за мяжу (за кошт прымаючых сямей вернікаў)<ref>{{кніга |аўтар = [[Анатоль Яфімавіч Тарас|''Тарас, А. Е.'']] |частка = |загаловак = Костел в нашей жизни |арыгінал = |спасылка = |адказны = А. Е. Тарас. |выданне = |месца = Минск |выдавецтва = ФУАинформ |год = 2010 |том = |старонкі = 58 |старонак = 192 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. У 1994 г. пры Чырвоным касцёле быў створаны (а ў красавіку 1995 г. зарэгістраваны [[Міністэрства юстыцыі Беларусі|Міністэрствам юстыцыі]]) цэнтр «Ахова жыцця і выратаванне ненароджаных» (каля 500 чалавек). Яго ўзначаліў доктар тэхнічных навук, прафесар Міхаіл Цяўлоўскі. Цэнтр хутка распаўсюдзіў сваю дзейнасць на ўсю Беларусь: у абласных і раённых цэнтрах былі створаны аддзяленні аховы зачатых дзяцей, сябры якога выступаюць з публічнымі лекцыямі, праводзяць індывідуальныя кансультацыі для цяжарных жанчын і членаў іх сямей, працуюць пры жаночых кансультацыях пры паліклініках і бальніцах. У сакавіку 1999 па ініцыятыве цэнтра ў Мінску адбыўся Міжнародны навукова-практычны кангрэс «Дэмаграфічныя праблемы Беларусі», у працы якога на працягу чатырох дзён прынялі ўдзел 272 дэлегаты з [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]], [[Расійская Федэрацыя|Расіі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Германія|Германіі]], [[ЗША]] і [[Кітай|Кітая]]. Сярод іх было 5 лаўрэатаў Дзяржаўных прэмій, 25 акадэмікаў, 46 дактароў і 85 кандыдатаў навук, 7 аспірантаў, прадстаўнікі Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, міністэрстваў і ўстаноў краіны. Матэрыялы кангрэса былі апублікаваны касцёлам і дасланы ў многія краіны свету<ref>{{кніга |аўтар = [[Анатоль Яфімавіч Тарас|''Тарас, А. Е.'']] |частка = |загаловак = Костел в нашей жизни |арыгінал = |спасылка = |адказны = А. Е. Тарас. |выданне = |месца = Минск |выдавецтва = ФУАинформ |год = 2010 |том = |старонкі = 59—60 |старонак = 192 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. З [[1995]] г. пры касцёле працуе цэнтр псіхатэрапеўтычнай дапамогі алкаголікам «АА» (Ананімныя алкаголікі). У 2001 г. склад работнікаў цэнтра папоўніўся на 100 чалавек (святары, нарколагі, псіхолагі, сацыяльныя работнікі, юрысты), паводле прапаноў якіх цэнтр быў перайменаваны ў «Эфата». Касцёл прадставіў цэнтру «Эфата» памяшканне, які штодзённа (акрамя серады) працуе з людзьмі на прынцыпах ананімнасці, добраахвотнасці і добразычлівасці. Цэнтр супрацоўнічае з дзяржаўнымі цэнтрамі «АА» Беларусі і замежжа<ref>{{кніга |аўтар = [[Анатоль Яфімавіч Тарас|''Тарас, А. Е.'']] |частка = |загаловак = Костел в нашей жизни |арыгінал = |спасылка = |адказны = А. Е. Тарас. |выданне = |месца = Минск |выдавецтва = ФУАинформ |год = 2010 |том = |старонкі = 64 |старонак = 192 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. === Фотакопія Турынскай плашчаніцы === [[File:Photocopy of Shroud of Turin in Red Church in Minsk.JPG|thumb|Фотакопія Турынскай плашчаніцы ў Чырвоным касцёле. Фота 2013 г.]]Пры Чырвоным касцёле пачаў дзейнічаць навукова-даследчы цэнтр «Святая Плашчаніца Турынская», куды ўвайшлі акадэмікі, дактары навук, іншыя навукоўцы. Пад рэдакцыяй кандыдата гістарычных навук ксяндза-пробашча Уладзіслава Завальнюка выйшаў у свет болей чым на 600 старонках навуковы том «Евангелле ад Ісуса Хрыста» (аўтары — прафесар Міхаіл Цяўлоўскі і яго жонка Люцыя, якія з [[1980]] г. праводзілі тэарэтычныя доследы, збіралі факты, што тычыліся Плашчаніцы). А 3 мая 2002 г. (за заслугі навукова-даследчага цэнтра па вывучэнні [[Турынская плашчаніца|Турынскай плашчаніцы]]) касцёлу Святога Сымона і Святой Алены была перададзена з [[Турын]]а ([[Італія]]) «як сімвал сяброўства, місіі міра» адна з сямі існуючых у свеце поўнапамерных фотакопій (4,3x1 м) гэтай рэліквіі, што была размешчана ў галоўным алтары храма. Мінская фотакопія Плашчаніцы была занесена ў дзяржаўны рэестр і з’яўляецца дзяржаўнай каштоўнасцю. З [[верасень|верасня]] [[2002]] па [[май]] [[2004]] г., па просьбе ўкраінскага [[кардынал]]а [[Любамір Гузор|Любаміра Гузора]], мінская копія «пілігрымавала» па каталіцкіх парафіях Украіны, а пасля па [[Віцебская вобласць|Віцебскай]] і [[Мінская вобласць|Мінскай]] абласцях Беларусі. За гэты час яна стала адной з галоўных Святых Рэліквій Беларусі, якая ўдзельнічае ў хрысціянскіх святах, крыжовых і святочных шэсцях па горадзе [[Мінск]]у. У 2004 г. ксяндзом-магістрам [[Уладзіслаў Завальнюк|Уладзіславам Завальнюком]] перакладзена на [[руская мова|рускую мову]] і выдадзена ў друкарні Чырвонага касцёла кніга прафесара Эмануэлы Марынэлі «Саван — Турынская плашчаніца». Аддаць пашану і пакланенне рэліквіі можна падчас экскурсій, якія штодзённа праводзяцца ў касцёле<ref>''Тарас, А. Е.'' Костел в нашей жизни / А. Е. Тарас. — Минск: ФУАинформ, 2010. — С. 69.</ref>. У [[Валенсія|Валенсіі]] ([[Іспанія]]) 28—30 красавіка 2012 г. адбыўся міжнародны кангрэс, прысвечаны Турынскай Плашчаніцы, у якім бралі ўдзел каля 300 дэлегатаў з розных краін свету. Мінскі навукова-даследчы Цэнтр «Святая Плашчаніца Турынская» таксама атрымаў запрашэнне на вылучэнне дэлегата ад Беларусі. Ім стаў навуковец-фізік Валерый Шалатонаў. === Арган === [[22 снежня]] [[2013]] г. Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі арцыбіскуп [[Тадэвуш Кандрусевіч]] асвяціў у касцёле святых Сымона і Алены новы арган. Аргана не было ў Чырвоным касцёле з 1943 г., калі яго вывезлі з Беларусі. На пачатку 2000-х там выкарыстоўваўся сінтэзатар. Кажучы пра асвячэнне аргана Чырвонага касцёла, арцыбіскуп назваў яго ''«вялікім дарам для святыні, якая знаходзіцца ў цэнтры сталіцы Беларусі», «дзякуючы гучанню якога наша малітва будзе больш магутнай, каб выпрасіць у Бога неабходныя ласкі»''<ref>http://catholic.by/2/home/news/belarus/minsk-mohilev/120442-argan.html catholic.by</ref>. == Перанясенне праху Эдварда Вайніловіча ў Мінск (2006) == === Ініцыятыва перанясення праху Вайніловіча ў Чырвоны касцёл === У 2004 г. пробашч парафіі Святога Сымона і Святой Алены, ксёндз [[Уладзіслаў Завальнюк]], выступіў з ініцыятывай перанесці прах [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]] (1847—1928) з [[Быдгашч]]а ([[Польшча]]), дзе Вайніловіч быў пахаваны на Старафарных могілках, у [[Мінск]] і размясціць яго ў касцёле Святога Сымона і Святой Алены, фундатарам якога і быў сам Эдвард Вайніловіч. Вернікі Мінска і многіх мясцін Беларусі адгукнуліся на гэтую ініцыятыву. [[21 лістапада]] [[2005]] г., у дзень 95-й гадавіны асвячэння і пачатку дзейнасці касцёла Святога Сымона і Святой Алены, парафіяльны камітэт касцёла звярнуўся да пробашча, ксяндза Уладзіслава Завальнюка, з просьбай распачаць справу перанясення праху Эдварда Вайніловіча ў Мінск. Наступным крокам была просьба вернікаў да ксяндза кардынала [[Казімір Свёнтак|Казіміра Свёнтка]], а таксама Міністэрства замежных спраў [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] аб выказванні згоды на пачатак усёй працэдуры. У [[Польшча|Польшчы]] з беларускага боку ў справу ўключыўся тагачасны пасол Беларусі ў Польшчы [[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]]<ref name="ReferenceR">{{кніга |аўтар = Chmielewska, G. |частка = |загаловак = Cierń Kresowy. Opowieść o Edwardzie Woyniłłowiczu i jego rodzinie |арыгінал = |спасылка = |адказны = G. Chmielewska. |выданне = |месца = Łomianki |выдавецтва = LTW |год = 2011 |том = |старонкі = 343 |старонак = 369 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. === Узгадненне фармальных правіл === Справа была не вельмі лёгкай, бо трэба было аформіць і зацвердзіць шмат дакументаў, каб пераадолець усе юрыдычныя бар’еры. У снежні 2005 г. пробашч Уладзіслаў Завальнюк паехаў у Быдгашч (Польшча) і прывёз адтуль у шкляной урне зямлю з магілы Эдварда Вайніловіча на Старафарных могілках горада, а таксама добрую навіну, што ўлады горада Быдгашч падтрымліваюць старанні вернікаў з Мінска<ref name="ReferenceR"/>. Калі беларускі бок даў згоду на перанясенне праху фундатара касцёла Святога Сымона і Святой Алены ў Мінск, для жыхароў Быдгашча імя Вайніловіча ўжо не было чужым, прынамсі для тых, хто чытаў мясцовую прэсу: на старонках «Газеты Паморскай» з’явілася серыя артыкулаў Гізэлі Хмялеўскай, у якіх распавядалася пра гісторыю мінскага Чырвонага касцёла, жыццё і дзейнасць яго фундатара, а пасля дарогу Вайніловіча да Быдгашча. Было гэта мажліва, між іншым, дзякуючы таму, што ўдалося звязацца з нашчадкамі сваякоў Эдварда Вайніловіча. Гэтай інфармацыяй скарысталіся прадстаўнікі мінскага касцёла пры стараннях па перанясенні праху Эдварда Вайніловіча ў сталіцу [[Беларусь|Беларусі]], бо ў адпаведнасці з законамі павінны былі мець на тое згоду блізкіх памерлага. Ніякіх адмоў ад нашчадкаў сваякоў [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]] і польскіх улад не было. 31 сакавіка 2006 г. згоду на перанясенне праху ў Мінск у прысутнасці натарыуса падпісала ўнучка яго сястры Марыі Адамаўны (з роду Вайніловічаў) Бельскай (1849—1927) — Ірэна Ендржаёвіч, дачка Эдварда Бельскага і Францішкі Бельскай (з роду Камяроўскіх)<ref name="ReferenceR"/>. У сакавіку 2006 г. таксама стала вядома, што [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія]] не выказвае пярэчання ў справе перавязення ў мінскі касцёл праху яго фундатара. Дакумент з такой інфармацыяй, падпісаны кардыналам [[Казімір Свёнтак|Казімірам Свёнткам]], атрымаў быдгашцкі біскуп [[Ян Тырава]]<ref name="ReferenceS">{{кніга |аўтар = Chmielewska, G. |частка = |загаловак = Cierń Kresowy. Opowieść o Edwardzie Woyniłłowiczu i jego rodzinie |арыгінал = |спасылка = |адказны = G. Chmielewska. |выданне = |месца = Łomianki |выдавецтва = LTW |год = 2011 |том = |старонкі = 344 |старонак = 369 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. === Эксгумацыя праху і жалобная імша ў Быдгашчы === [[Выява:Вайніловіч1.jpg|thumb|Штандар з выявай шляхецкага герба «Сыракомля», які знаходзіцца ў Чырвоным касцёле]] 8 чэрвеня 2006 г. а дзявятай гадзіне раніцы ў Быдгашчы адбылася [[эксгумацыя]]. З боку польскага касцёла ў ёй прыняў удзел ксёндз доктар Генрык Кетлінскі, пастулатар у мностве [[Беатыфікацыя|беатыфікацыйных]] працэсаў. Беларускі бок прадстаўляў ксёндз пробашч касцёла Святога Сымона і Святой Алены [[Уладзіслаў Завальнюк]]. Па прычыне значнасці падзеі, пры эксгумацыі прысутнічаў таксама беларускі консул у [[Гданьск]]у Андрэй Фралкоў. Яго прысутнасць на быдгашцкіх могілках мела яшчэ іншы аспект. Як прызнаўся Фралкоў каля магілы Вайніловіча, ён быў выхаваны з павагай да мінскага касцёла: у часы, калі ў будынку касцёла размяшчаўся [[Дом кіно (Мінск)|Дом кіно]], яго набожная бабка не дазваляла яму туды хадзіць, мовячы, што функцыянаванне там гэтай установы ў будынку храма недапушчальна<ref name="ReferenceS"/>. Паводле фармальных правілаў (акрамя падпісаных і натарыяльна засведчаных дакументаў) сваякам патрэбна было і вусна пацвердзіць рашэнне ўжо пры магіле Вайніловіча. Гэтая роля прыпала Гелене Пшчалкоўскай, унучцы [[Баляслаў Канстанцінавіч Скірмунт|Баляслава Канстанцінавіча Скірмунта]] (1868—1941), што быў стрыечным братам [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Рамана Скірмунта]]. Знамянальна, што пры пахаванні Эдварда Вайніловіча ў [[1926]] г. у Быдгашчы прысутнічаў і вядомы беларускі грамадскі і палітычны дзеяч [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Раман Скірмунт]] (1868—1939) з маёнтка [[Парэчча (Пінскі раён)|Парэчча]] (каля [[Пінск]]а). Пасля эксгумацыі прах быў перакладзены ў труну, купленую на грошы гарадскіх улад горада Быдгашч<ref name="ReferenceS"/>. [[10 чэрвеня]] [[2006]] г. у Быдгашчы ў [[кафедральны касцёл Святога Марціна і Святога Мікалая|кафедральным касцёле Святога Марціна і Святога Мікалая]] адбылася жалобная імша па Эдвардзе Вайніловічу, якую адслужыў біскуп [[Ян Тырава]]. Пры труне ў касцёле стаяў штандар з выявай шляхецкага герба «Сыракомля», якім карысталіся [[Вайніловічы]], спецыяльна прывезены для гэтай нагоды з мінскага касцёла Святога Сымона і Святой Алены. А на наступны дзень прах павезлі ў беларускі бок. Яго суправаджалі і беларусы (у тым ліку моладзь з мінскага касцельнага хору, які выступіў падчас жалобнай імшы ў касцёле ў Быдгашчы), і восем палякаў з Быдгашча. Сярод членаў польскай дэлегацыі была і Гелена Пшчалкоўская, і Дарота Мыцельская — праўнучка [[Пётр Зыгмунтавіч Ваньковіч|Пятра Зыгмунтавіча Ваньковіча]] (1866—1936) і яго жонкі Габрыэлі Артураўны Ваньковіч (з [[Нароўля|нараўлянскай]] лініі [[Горваты|роду Горватаў]]), уласнікаў маёнтка Вялікая Сляпянка (каля Мінска)<ref name="ReferenceS"/>. Як вядома, [[Пётр Зыгмунтавіч Ваньковіч|Пётр Ваньковіч]] з 1905 г. уваходзіў у склад камітэта па будаўніцтве Чырвонага касцёла. === Цырымонія перапахавання ў Мінску === [[File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk - burial place of Edward Woynillowicz - 2013 AD.JPG|left|thumb|Месца пахавання Эдварда Вайніловіча каля Чырвонага касцёла ў Мінску<ref>Злева знаходзіцца надмагільны камень з разбуранага надмагільнага помніка Сымону Вайніловічу ў вёсцы Савічы (Капыльскі раён).</ref>. Фота 2013 г.]] [[11 чэрвеня]] [[2006]] г., у нядзелю, дэлегацыя з прахам Эдварда Вайніловіча прыбыла ў [[Мінск]], які сустрэў іх добрым надвор’ем і мноствам людзей, што сабраліся каля касцёла. Труну Эдварда Вайніловіча сустракалі дапаможны біскуп [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] [[Антоній Дзям’янка]], пробашч касцёла Уладзіслаў Завальнюк і вернікі. Сярод прысутных гасцей былі прадстаўнікі іншых ліній беларускага [[Вайніловічы|роду Вайніловічаў]], афіцыйнай улады, беларускай інтэлігенцыі, а таксама дыпламаты польскага пасольства ў Беларусі. На даху касцёла побач з крыжам стаялі людзі, якія сімвалізавалі жонку Эдварда Вайніловіча Алімпію і іх заўчасна памерлых дзяцей Сымона і Алену. Ксёндз Завальнюк сказаў: ''«Мы бачым там жанчыну, хлопчыка і дзяўчынку. Гэта сімвал жонкі Эдварда Вайніловіча Алімпіі, дзеці Сымонка і Алена, якія чакаюць прыезду свайго бацькі. Вось ён. Мы яго чакалі, маліліся і дзякавалі Богу, што ў нашым народзе ёсць такія велічныя людзі»''. Падчас літургіі сабраным была расказана гісторыя жыцця Эдварда Вайніловіча. Было дадзена слова прадстаўніцы роду Вайніловічаў, якая, не хаваючы хвалявання, прамовіла, як важна, што нарэшце з’явілася такое месца, дзе могуць разам сабрацца ўсе прадстаўнікі знакамітага роду, каб памаліцца, каб захоўваць і перадаваць нашчадкам багатую гісторыю сваіх продкаў. Студэнты [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў]] падрыхтавалі прыгожую ўрачыстую цырымонію: у неба ўзляцелі чырвоныя шары, як своеасаблівы сімвал пакутніцкіх кропляў крыві і слёз. У канцы цырымоніі ў неба ўзляцелі і дзясяткі галубоў — сімвал душ, што рассталіся з зямлёю і імкнуцца да Бога. Пасля ўрачыстай імшы ксяндза Уладзіслава Завальнюка, у якой браў удзел ксёндз біскуп [[Антоній Дзям’янка]], апостальскі адміністратар [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай дыяцэзіі]], труну з прахам Эдварда Вайніловіча замуравалі ў нішы па левым баку ад галоўнага ўваходу ў Чырвоны касцёл (у крыпце дольнага касцёла)<ref name="ReferenceT">{{кніга |аўтар = Chmielewska, G. |частка = |загаловак = Cierń Kresowy. Opowieść o Edwardzie Woyniłłowiczu i jego rodzinie |арыгінал = |спасылка = |адказны = G. Chmielewska. |выданне = |месца = Łomianki |выдавецтва = LTW |год = 2011 |том = |старонкі = 345 |старонак = 369 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Гарадскія ўлады Быдгашча (Польшча) палічылі, што на Старафарных могілках іх горада павінен быць пакінуты след па Эдвардзе Вайніловічу. Гранітная пліта з яго магілы была адрэстаўравана, і на яе дадалі надпіс аб перанясенні праху Эдварда Вайніловіча ў Мінск<ref name="ReferenceT"/>. == Дзейнасць касцёла па ўшанаванні памяці аб Эдвардзе Вайніловічу == Пробашч касцёла [[Уладзіслаў Завальнюк]] распачаў вялікую працу па ўшанаванні памяці аб [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвардзе Вайніловічу]], што працягваецца і дагэтуль. Ён асабіста выступае з ініцыятывамі правядзення навуковых канферэнцый, выдання кніг, стварэння дакументальных фільмаў, прысвечаных жыццю і дзейнасці Вайніловіча; выступае ў сродках масавай інфармацыі з мэтай пашырэння ведаў аб Чырвоным касцёле і яго фундатары. Ксёндз таксама стварыў прыватны архіў, дзе збірае звесткі і дакументы аб жыцці Эдварда Вайніловіча, яго сям’і і роду. У 1996 г. ксёндз Уладзіслаў Завальнюк блаславіў выданне кнігі [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|Уладзіміра Дзянісава]] «Касцёл Св. Сымона і Св. Алены» (1996), якая ўпершыню ўсебакова распавяла аб гісторыі будаўніцтва касцёла Эдвардам Вайніловічам і лёсе храма да нашых дзён. [[File:RedChurh100.jpg|thumb|Святкаванне свайго 100-годдзя]] Пачынаючы з [[2006]] г. было створана тры дакументальныя фільмы, якія расказваюць аб Чырвоным касцёле і сям’і Вайніловічаў: «[[Каля чырвонага касцёла]]» (2006), «[[Стагоддзе з бясконцым працягам]]» (2009), «[[Малітва за Беларусь]]» (2010). Рэжысёрам іх стаў [[Уладзімір Аляксандравіч Арлоў]]<ref>[http://kvevry.narod.ru/kino4.html Фильмы производства «Чырвоны касцёл»]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. У 2009 г. па беларускім тэлеканале «ОНТ» у рамках дакументальна-пазнавальнага цыкла «Обратный отсчёт» была паказана перадача «Обратный отсчёт. История покушений на Красный Костёл» («Адваротны адлік. Гісторыя замахаў на Чырвоны касцёл»), якая расказала аб гісторыі касцёла Святога Сымона і Святой Алены і Эдвардзе Вайніловічу. Рэжысёрам фільма таксама быў [[Уладзімір Аляксандравіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]] (нар. 1938 г.). Пасля перанясення праху Эдварда Вайніловіча ў Мінск і яго перапахавання каля касцёла Святога Сымона і Святой Алены, вялікая група вернікаў (болей 50 тысяч подпісаў) звярнулася да гарадскіх улад з просьбай аб перайменаванні [[Вуліца Берсана (Мінск)|вуліцы Берсана]], што праходзіць паблізу Чырвонага касцёла, у вуліцу Вайніловіча. [[26 верасня]] [[2007]] г. рашэннем [[Мінгарвыканкам|Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта]] вуліца Берсана была перайменавана ў вуліцу Эдварда Вайніловіча. Але праз месяц Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь прыняло пастанову, паводле якой рашэнне гарадскіх улад было прызнана «юрыдычна неабгрунтаваным»<ref>''Тарас, А. Е.'' Костел в нашей жизни / А. Е. Тарас. — Минск: ФУАинформ, 2010. — С. 51.</ref>. У [[2007]] г. выдавецтва каталіцкай парафіі Святога Сымона і Святой Алены выдала ўпершыню пераклад першага тома ўспамінаў Эдварда Вайніловіча на рускай мове, рэдактарам якога стаў ксёндз-магістр Уладзіслаў Завальнюк<ref>''Войнилович, Э.'' [http://pawet.net/files/woynillowicz.pdf Воспоминания: Пер. с польск. / Общ. ред. В. Завальнюка.] — Мн.: Издание Минской римско-католической парафии св. Симона и Елены, 2007. — 380 с. — 250 экз. {{ref-ru}}</ref>. У [[2008]] г. ксёндз пробашч [[Уладзіслаў Завальнюк]] выдаў паэму-казань «Так хацеў Бог» у якой апавядаецца пра жыццё Эдварда і Алімпіі Вайніловічаў. Кніга багата ілюстравана фатаграфіямі, у тым ліку відамі [[Мінск]]а пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] У чэрвені 2008 г. была ўмуравана мемарыяльная табліца на месцы пахавання Эдварда Вайніловіча каля касцёла Святога Сымона і Святой Алены. [[14 лютага]] [[2009]] г. у [[Мінск]]у ў тэатральнай зале ў дольнай частцы касцёла Святога Сымона і Святой Алены адбылася беларуска-польская навуковая канферэнцыя «Эдвард Вайніловіч — зямянін<ref>Арганізатарамі канферэнцыі ўжыта слова-калька з польскай мовы „зямянін“ („ziemianin“), якое перакладаецца як „маянтковец“, „землеўласнік“ ці „шляхціц-землеўласнік“.</ref>, грамадзянін, каталік»<ref>{{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Эдвард Вайніловіч — зямянін, грамадзянін, каталік: матэрыялы беларуска-польскай навук. канф., Мінск, 14 лют. 2009 г. |арыгінал = |спасылка = |адказны = Гісторыка-культурная ўстанова «Палоніка-Літуаніка»; Польскі інстытут у Мінску. |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = |старонак = 70 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>, арганізаваная мінскай каталіцкай парафіяй Святога Сымона і Святой Алены, Польскім інстытутам у Мінску, гісторыка-культурнай установай «Палоніка-Літуаніка». На канферэнцыі з дакладамі выступілі ксёндз [[Уладзіслаў Завальнюк]], пасол Польшчы ў Беларусі [[Генрык Літвін]], Аляксандр Стральцоў-Карвацкі (Беларусь), Зміцер Яцкевіч (Беларусь), [[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Аляксандр Смалянчук]] (Беларусь), Раман Юркоўскі (Польшча), Дарыуш Шпопер (Польшча), [[Алег Юр’евіч Латышонак|Алег Латышонак]] (Польшча) і [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|Уладзімір Дзянісаў]] (Беларусь). Даслалі свае артыкулы Аляксандр Ільін (Беларусь) і [[Анатоль Пятровіч Грыцкевіч|Анатоль Грыцкевіч]] (Беларусь). Прысутнічаў і [[Адам Мальдзіс]]. Удзельнікі канферэнцыі выказаліся за неабходнасць выдання на беларускай мове ўспамінаў Эдварда Вайніловіча ў поўным аб’ёме і болей грунтоўнага даследавання яго біяграфіі. У [[2010]] г. касцёл пачаў святкаваць стагоддзе з дня свайго асвячэння. Мерапрыемствы, прысвечаныя 100-годдзю Чырвонага касцёла, пачаліся ўрачыстасцямі 21 лістапада і працягваліся да 21 лістапада 2011 г.: на працягу святочнага года праводзіліся навуковыя канферэнцыі, фестывалі, турыстычныя паездкі па сядзібах Эдварда Вайніловіча ў [[Капыльскі раён]] і г. д. Чырвоны касцёл (разам з філіялам Нацыянальнага мастацкага музея «Дом Ваньковічаў. Культура і мастацтва першай паловы XIX века» і Польскім інстытутам у Мінску) прыняў удзел у арганізацыі прэзентацыі ў Мінску 18—19 мая 2011 г. кнігі Гізэлі Хмялеўскай «Ускраінны цярноўнік. Аповесць пра Эдварда Вайніловіча і яго сям’ю» («Cierń Kresowy. Opowieść o Edwardzie Woyniłłowiczu i jego rodzinie», 2011). Гэтая кніга на польскай мове стала першым поўным апісаннем біяграфіі Эдварда Вайніловіча. Першы дзень прэзентацыі кнігі Хмялеўскай і рэдкіх фатаграфій фундатара Чырвонага касцёла адбыўся 18 мая, у міжнародны дзень музеяў, у [[Дом Ваньковічаў|філіяле Нацыянальнага мастацкага музея «Дом Ваньковічаў. Культура і мастацтва першай паловы XIX века»]] — у мінскай сядзібе дзеда Эдварда Вайніловіча. А 19 мая прэзентацыя кнігі і альбома фатаграфій была прадоўжана ў касцёле Святога Сымона і Святой Алены пры ўдзеле пробашча касцёла ксяндза [[Уладзіслаў Завальнюк|Уладзіслава Завальнюка]]<ref>[http://www.artmuseum.by/ru/news/2011/den-muzeev-v-dome-vankovichej День музеев в Доме Ваньковичей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110830152348/http://www.artmuseum.by/ru/news/2011/den-muzeev-v-dome-vankovichej |date=30 жніўня 2011 }} {{ref-ru}}</ref>. 10 красавіка 2016 г. распачаўся працэс беатыфікацыі Эдварда Вайніловіча. == Пробашчы касцёла == Пробашчамі касцёла ў розныя гады былі<ref>Інфармацыя пра тое, хто быў пробашчам касцёла з 1918 па 1922 з’яўляецца супярэчнай, падаецца ў розных друкаваных выданнях па-рознаму. Гл. {{кніга |аўтар = [[Анатоль Яфімавіч Тарас|''Тарас, А. Е.'']] |частка = |загаловак = Костел в нашей жизни |арыгінал = |спасылка = |адказны = А. Е. Тарас. |выданне = |месца = Минск |выдавецтва = ФУАинформ |год = 2010 |том = |старонкі = |старонак = 192 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>: * 1910—1911 — ксёндз Вітальд Тамашэўскі; ксёндз [[Адам Лісоўскі]] (1882—1929); ксёндз Міцэвіч; ксёндз Леўгаўд<ref name="Warszawa 1914">Nasze koscioły / pod red. ks. Jozafata Żyskara. — Warszawa: Druk Piotra Laskauera, 1914. — Т. 2. Djecezja mińska. — Z. 11, Dekanat miński — miasto. — S. 8. — 18 s. {{ref-pl}}</ref> * 21 мая 1911—1918 — ксёндз Люцыян Жаландкоўскі (Жалудкоўскі)<ref name="Warszawa 1914"/> * 1919—1920 — ксёндз Францішак Леўгаўд * 1920—1922 — ксёндз Вінцэнт Ключынскі * 1922—1928 — ксёндз [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] (1891—1938) * 1928—1932 — ксёндз Сеўрук і ксёндз Маеўскі * 1941—1942 — ксёндз [[Станіслаў Глякоўскі]] * 1942—1944 — ксёндз Зянон Ігнатовіч (Ігнатавічус) * з 1989 — ксёндз [[Уладзіслаў Завальнюк]] (нар. 1949) == У культуры == Песня «[[Каля Чырвонага касцёла (песня)|Каля Чырвонага касцёла]]» аўтарства [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Леаніда Захлеўнага]] і [[Леанід Іванавіч Пранчак|Леаніда Пранчака]] ў тэксце мае яўныя спасылкі на касцёл Святога Сымона і Святой Алены. === Легенды вакол касцёла === Касцёл з’яўляецца выдатным помнікам гісторыі і архітэктуры. І як усе такія прыкметныя помнікі, ён паспеў абрасці прыгожымі легендамі і міфамі. Вось некаторыя з іх: * Легенда кажа, што нібыта дачка Эдварда Вайніловіча Алена перад сваёй смерцю намалявала на аркушы паперы эскіз будучага касцёла з чырвонай цэглы, які ёй прысніўся напярэдадні<ref>{{кніга |аўтар = Воложинский, В. Г. |частка = |загаловак = Минск в легендах, мифах и преданиях |арыгінал = |спасылка = |адказны = В. Г. Воложинский. |выданне = |месца = Минск |выдавецтва = ФУАинформ |год = 2012 |том = |старонкі = 206 |старонак = 345 |серыя = |isbn = 978-985-6868-51-4 |тыраж = }} {{ref-ru}}</ref>. * Анекдатычная легенда расказвае пра тое, чаму быў выбраны неараманскі стыль архітэктуры пры будаўніцтве Чырвонага касцёла. [[Іпаліт Корвін-Мілеўскі|Іпаліт Оскаравіч Корвін-Мілеўскі]] (1848—1932), член [[Дзяржаўны Савет (Расійская імперыя)|Дзяржаўнага Савета Расійскай імперыі]] ад [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], нібыта запытаў у свайго калегі Эдварда Вайніловіча, члена Дзяржаўнага Савета Расійскай імперыі ад [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] і адначасова старшыні (прэзеса) [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі]]: ''«Пане прэзесе, а чаму пан выбраў [[неараманскі стыль]] для фундаванага панам касцёла. Вядома, што болей пасаваў бы стыль нашага прыгожага [[віленскае барока|віленскага барока]]?»'' На што Вайніловіч адказаў: ''«Неараманскі касцёл у царкву ніколі не пераробяць, а [[барока|барочны]] — лёгка»''. Легенда звязана з праблемай, калі пасля падаўлення [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гг.]] царская ўлада многія каталіцкія касцёлы зачыняла ці знешне перарабляла на праваслаўныя цэрквы. * Легенда кажа, што фундатар касцёла Эдвард Вайніловіч, які выдаткаваў вельмі шмат грошай на будаўніцтва святыні, пад канец свайго жыцця стаў з-за таго жабраком. Аднойчы ён сам папрасіў міласціну ў людзей каля касцёла Святога Сымона і Святой Алены. Але людзі не пазналі Вайніловіча і не далі яму грошай. Касцёл гэта пабачыў, і яго камяні пачырванелі ад сораму. З таго часу касцёл з’яўляецца чырвоным. == Спіс пахаваных у касцёле == * [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч]] (1847—1928) — заснавальнік касцёла, буйны гаспадарчы і палітычны дзеяч [[Беларусь|Беларусі]] і [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] * [[Гай Пікарда]] (1931—2007) — брытанскі даследчык беларускай культуры. == Галерэя == <gallery> File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk - 2013 AD d.JPG|Галоўны фасад File:Вул. Савецкая, 15 -2.JPG|Від збоку File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk - 2013 AD f.JPG|Від з боку паштамта File:RedChurh100a.jpg|Унутранае ўбранства касцёла да 100-годдзя File:Čyrvony kaścioł - Miensk.jpg|Від з птушынага палёту File:Belarus-Minsk-Church of Simon and Helena-3.jpg|Від з боку Дома ўрада File:Red church.JPG|Качкі перад касцёлам File:Red Church (Mensk).JPG|Выгляд з боку педуніверсітэта File:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny - plebania - Minsk - 2013 AD.JPG|Плябанія касцёла </gallery> == У філатэліі == <center><gallery> File:2012. Stamp of Belarus 05-2012-m-915.jpg File:Stamps of Belarus, 2015-01.jpg </gallery></center> == Гл. таксама == * [[Звон Нагасакі]] == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == * ''[[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Войнилович, Э.]]'' [http://pawet.net/files/woynillowicz.pdf Воспоминания: Пер. с польск. / Общ. ред. В. Завальнюка.] — Мн.: Издание Минской римо-католической парафии св. Симона и Елены, 2007. — 380 с. — 250 экз. {{ref-ru}} * ''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia. 1847—1928 / E. Woyniłłowicz. — Wilno: Józef Zawadzki, 1931. — cz. 1. — 368 s. {{ref-pl}} * [[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|''Кулагін, А. М.'']] Каталіцкія храмы Беларусі / А. М. Кулагін. — Мінск: БелЭн, 2008. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5. * {{кніга |аўтар = [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|''Дзянісаў, У.'']] |частка = |загаловак = Касцёл Св. Сымона і Св. Алены |арыгінал = |спасылка = |адказны = У. Дзянісаў. |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = |год = 1996 |том = |старонкі = |старонак = 52 |серыя = |isbn = |тыраж = }} * ''Дзянісаў, У.'' Каштоўная крыніца гісторыі / У. Дзянісаў // Наша вера. — 2004. — № 1. * ''Матусевич, О.'' Польское общество «Освята» в Минске / О. Матусевич // Знакамітыя мінчане : Матэрыялы VI Беларуска-польскай навук. канф., Мінск, 9 лістап. 2005 г. / Бел. дзярж. пед. ун-т імя М. Танка; рэдкал. А. Вялікі [і інш.]; навук. рэд. А. Вялікі і З. Вінніцкі. — Мінск: БДПУ, 2005. — С. 133—136. * [[Юрый Туронак|''Туронак, Ю.'']] Трагізм і загадкавасць лёсаў / Ю. Туронак // Наша вера. — 1996. — № 1 (2). * {{кніга |аўтар = [[Сяргей Васілевіч Харэўскі|''Харэўскі, С. В.'']] |частка = |загаловак = Сто твораў XX стагоддзя: нарысы па гісторыі мастацтва і архітэктуры Беларусі найноўшага часу |арыгінал = |спасылка = |адказны = аўт.-укл. С. В. Харэўскі. |выданне = |месца = Вільня |выдавецтва = ЕГУ |год = 2011 |том = |старонкі = |старонак = 432 |серыя = |isbn = 978-9955-773-51-1 |тыраж = }} * {{кніга |аўтар = Харэўскі, С. |частка = Колькі шчыгулаў да разуменьня Менску |загаловак = Прамоўленае |арыгінал = |спасылка = |адказны = С. Харэўскі. |выданне = |месца = Вільня |выдавецтва = ЭГУ |год = 2008 |том = |старонкі = 88—111 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * ''Chmielewska, G.'' Cierń Kresowy. Opowieść o Edwardzie Woyniłłowiczu i jego rodzinie / G. Chmielewska. — Łomianki: LTW, 2011. — 369 s. — ISBN 978-83-7565-128-7. {{ref-pl}} * [[Зянон Пазняк|''Пазняк, З. С.'']] [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=1881 Рэха даўняга часу: Кн. для вучняў] / З. С. Пазняк. — Мінск: Нар. асвета, 1985. — 109 с. * ''Чернатов, В.'' Страничка каменной летописи / В. Чернатов // Нёман. — 1976. — № 3. {{ref-ru}} * [[Анатоль Яфімавіч Тарас|''Тарас, А. Е.'']] Костел в нашей жизни / А. Е. Тарас. — Минск: ФУАинформ, 2010. — 192 с. — ISBN 978-985-6868-44-6. {{ref-ru}} * {{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Эдвард Вайніловіч — зямянін, грамадзянін, каталік: матэрыялы беларуска-польскай навук. канф., Мінск, 14 лют. 2009 г. |арыгінал = |спасылка = |адказны = Гісторыка-культурная ўстанова «Палоніка-Літуаніка»; Польскі інстытут у Мінску. |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = |старонак = 70 |серыя = |isbn = |тыраж = }} * Nasze koscioły / pod red. ks. Jozafata Żyskara. — Warszawa: Druk Piotra Laskauera, 1914. — Т. 2. Djecezja mińska. — Z. 11, Dekanat miński — miasto. — 18 s. {{ref-pl}} * {{кніга |аўтар = Jurkowski, R. |частка = Ziemia ojczysta, Mińszczyna i lud białoruski we «Wspomnieniach» Edwarda Woyniłłowicza |загаловак = Знакамітыя мінчане. Мінск і Міншчына ў літаратурных творах на рубяжы XIX—XX стст.: Матэрыялы VI Беларуска-польскай навук. канф.: Польскі Ін-т у Мінску. Мінск: 27 крас. 2010 г. |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэдкал. А. Вялікі [і інш.]; навук. рэд. А. Вялікі і З. Вінніцкі. |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = [[Віктар Уладзіміравіч Хурсік|В. Хурсік]] |год = 2011 |том = |старонкі = 31—52 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * ''Wyczyński, K.'' Pajzderski Tomasz / K. Wyczyński // Architekt. — 1909. — styczeń, z. 1. {{ref-pl}} * ''Ślizień, Wł.'' [http://kpbc.umk.pl:8080/zipContent/77897/ Nowy kościoł w Mińsku Litewskim] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305150044/http://kpbc.umk.pl:8080/zipContent/77897/ |date=5 сакавіка 2016 }} / Wł. Ślizień // Tygodnik Wileński. — 1911. — № 2. — S. 7—10. {{ref-pl}} * {{кніга |аўтар = Воложинский, В. Г. |частка = |загаловак = Минск в легендах, мифах и преданиях |арыгінал = |спасылка = |адказны = В. Г. Воложинский. |выданне = |месца = Минск |выдавецтва = ФУАинформ |год = 2012 |том = |старонкі = |старонак = 345 |серыя = |isbn = 978-985-6868-51-4 |тыраж = }} {{ref-ru}} * ''Fruba, P.'' Tomasz Pajzderski / P. Fruba // Polski Słownik Biograficzny. — Wrocław etc.: Ossolineum, 1980. — T. XXV/1. Zesz. 104: Padło Jan — Parczewski Franciszek. — S. 34—35. {{ref-pl}} == Спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь|713Г000229}} * [http://chyrvony.by/ Афіцыйная інтэрнэт старонка парафіі Св. Сымона і Св. Алены ў Мінску] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160523115440/http://chyrvony.by/ |date=23 мая 2016 }} * [http://www.radzima.org/be/minsk/2989.html Здымкі на Radzima.org] * [http://www.minsk-old-new.com/minsk-2727.htm «Чырвоны касцёл» на сайце «Минск старый и новый»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120830143952/http://www.minsk-old-new.com/minsk-2727.htm |date=30 жніўня 2012 }} * [http://globustut.by/minsk/symon_gallery.htm Здымкі на Globustut.by] * [http://spadchyna.net/index.php?option=com_content&view=article&id=151&Itemid=165 Уладзіслаў Завальнюк] * [http://zviazda.by/2014/12/62825.html Таямніцы Чырвонага касцёла]{{Недаступная спасылка}} // Газета «Звязда». {{Commons|Category:Church of Saints Simon and Helena, Minsk|выгляд=міні}} {{Выдатны артыкул|Архітэктура|Рэлігія}} {{Плошча Незалежнасці (Мінск)}} {{Храмы Мінска}} {{Славутасці Мінска}} {{Дэканат Мінск-Захад}} [[Катэгорыя:1910 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Плошча Незалежнасці (Мінск)]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў неараманскім стылі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска]] [[Катэгорыя:Вайніловічы]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Аб’екты на марках]] 8xhj4llxe315e4igxgvutzdksa0qmj6 Камаровічы (Чэрыкаўскі раён) 0 52348 5133311 4631539 2026-04-28T13:18:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133311 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Камаровічы}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = Вёска |беларуская назва = Камаровічы |арыгінальная назва = Камаровічы |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 39|lat_sec = 1.20 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 28|lon_sec = 32 |CoordAddon = type:city_region:BY-MO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Чэрыкаўскі |сельсавет2 = Рэчыцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 312 |год перапісу = 2002 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Komarovichy |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Камаро́вічы''' — былая [[вёска]] ў [[Чэрыкаўскі раён|Чэрыкаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Рэчыцкі сельсавет (Чэрыкаўскі раён)|Рэчыцкага сельсавета]]. Насельніцтва 312 чал. ([[2002]]), 121 сям’я. == Геаграфія == Знаходзілася прыкладна за 100 км на паўночны ўсход ад [[Магілёў|Магілёва]], за 12 км на паўночны ўсход ад горада [[Чэрыкаў]]. На ўездзе ў вёску папярэджваючы знак «Радыяцыйная небяспека. Уезд і ўваход забаронены». Вёска знаходзілася ў прыгожых мясцінах, на беразе рэчкі [[Яленка]], каля месца ўпадзення ў раку [[Волчас (рака)|Волчас]]. На тэрыторыі вёскі знаходзяцца два возеры. == Гісторыя == Згодна са звесткамі, у [[1660]] годзе ўладаром вёскі і маёнтку ў ёй быў Казімер Грушэцкі (з [[Шляхта|шляхецкага]] і дваранскага роду [[Грушэцкія герба «Любіч»|Грушэцкіх]]). Ад Казіміра пайшлі нашчадкі, якія ў 19 ст. жылі ў Копыскім, Магілёўскім і Чавускім паветах<ref>Вывад: 1803.06.02 (Магілёўскі ДДС)</ref>. У сярэдзіне [[XIX стагоддзе н.э.|XIX ст.]] маёнткам Камаровічы (Komorowicze) валодаў, разам з іншымі маёнткамі, Міхаіл Аляксандр Галынскі (Michał Aleksander Hołyński), з роду Галынскіх (Holynscy), герба Клямры (Klamry); нар. 07.10.1852 г., суддзя павятовага суда ў [[Чэрыкаў|Чэрыкаве]], таварыш старшыні Таварыства дапамогі збяднелым дзецям патомных дваран у [[Чэрыкаў|Чэрыкаве]], сябра Рады Сельскагаспадарак у [[Чэрыкаў|Чэрыкаве]]. У 1867—1872 гг. зямельныя надзелы Камаровічы, разам з іншымі, якія належалі Міхаілу Іванавічу і Соф’і Іванаўне Галынскім, былі выкуплены часоваабавязанымі сялянамі. Перад вайной у вёсцы жыло 220 чалавек у 72 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/2130 Комаровичи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306073859/http://db.narb.by/search/2130 |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў верасні 1943 года гітлераўцамі было спалена 70 хат<ref name="Бер"/>. У вёсцы знаходзілася драўляная царква, унесеная ў «Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі» (не захавалася). Апошнім часам вёска налічвала 121 сям’ю, 312 чалавек. Як адміністрацыйная адзінка, вёска згубіла свой статус у [[2002]] годзе. Скасавана ў 2004 годзе. == Галерэя == <gallery> Image:Монумент.jpg|Манумент у в.Камаровічы Image:Памятный знак.jpg|Памятны камень а былой вёсцы Image:Табличка.jpg|Шыльда на памятным камяні </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7|||503}} * Ліст карты N-36-87. Выданне 1982 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://globustut.by/komarovich/index.htm Сайт Глобус Беларуси] * [http://www.nobility.by/families/h/hrusecki.shtml сайт Згуртаванне Беларускай Шляхты] q6fyq919bobb40hp92gum3s0sox9wta Размовы з удзельнікам:DobryBrat 3 52754 5133406 5117643 2026-04-28T18:30:07Z MediaWiki message delivery 38732 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ новы падраздзел 5133406 wikitext text/x-wiki {{вітаем}}--[[Удзельнік:Krukouski|<span style="color:#000000; font-weight: 600;">Krukouski</span>]]&nbsp;<sup>([[Размовы з удзельнікам:Krukouski|<span style="color:#00000;">размовы</span>]])</sup> 14:21, 5 Красавік 2010 (UTC) == Запрашэнне на веснавую Вікі сустрэчу == Прывітанне, Бачыў вашу зацікаўленаць у паляпшэнні працы Вікіпедыі. Запрашаю 3 красавіка на сустрэчу, а 18:00 Якія пытанні пакуль назбіраліся для разгляду: # '''ВікіВясна 2015''' (дадатковыя прапановы па развіцці конкурса). Ведаю, што былі пра Пружанскі замак. # '''Сумесны майстар''' клас ад Фаланстэра і Кінаклуба. Як вікі супольнасць можа узбагаціць гэта мерапрыества. мае адбыца 12 красавіка. # Стварэнне '''Дапаможніка вікіпедыста'''. Зараз вельмі неабходны валанцёры для дапамогі апрацоўкі тэкстаў. # Безумоўна яшчэ у сіле прапанова Фаланстэра для жадаючых '''распачаць Вікіклуб'''... # Яшчэ з зімы вісіць пытанне пра '''стварэнне беларускай юзэр групы'''. Ужо ёсць 4 жадаючых яе стварыць. Мо яшчэ хто зацікавіцца? [[Вікіпедыя:Форум#.D0.92.D0.B5.D1.81.D0.BD.D0.B0.D0.B2.D0.B0.D1.8F_.D0.B2.D1.96.D0.BA.D1.96.D1.81.D1.83.D1.81.D1.82.D1.80.D1.8D.D1.87.D0.B0_.D1.96_.D0.92.D1.96.D0.BA.D1.96.D1.84.D1.96.D0.BA.D0.B0.D1.86.D1.8B.D1.8F|Падрабязнасці на форуме]] З павагай, --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 16:38, 27 сакавіка 2015 (MSK) == ордэн == : Вы выправілі, што ордэн упершыню ўручылі ў 1933. Чаму? У гэтым годзе ўжо не ўручалі. Вашу праўку адмяняю. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:04, 2 верасня 2014 (FET) :: Сапраўды, нейкая недарэчнасць. Мэтай майго апошняга рэдагавання было дадаць '''''за''''' ў апісанне падставаў для ўзнагароджання. А як атрымалася, што змянілася інфармацыя па статыстыцы, не ведаю, атрымалася неяк ненаўмысна... [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:57, 2 верасня 2014 (FET) == Аўтадогляд == Добры дзень, прапаную Вам атрымаць паўнамоцтвы [[Вікіпедыя:Догляд#Сцяг аўтадаглядчыка|Аўтадаглядчыка]]. Калі Вы не супраць, адкажыце, калі ласка (наўпрост на гэтай старонцы размоў). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:42, 2 лістапада 2014 (MSK) : Дзякуй за давер. Я не супраць атрымаць сцяг аўтадаглядчыка. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:36, 2 лістапада 2014 (MSK) :: {{зроблена}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:25, 2 лістапада 2014 (MSK) == Запрашэнне на Вікі сустрэчу, 21 чэрвеня == Добры дзень, Будзем рады запрасіць вас на вікісустрэчу з нагоды сканчэння конкурса ВікіВсяна 2015. Сустрэча адбудзецца 21 чэрвеня у 14 00 па адрасу вул. Карла Маркса, 10 (кафэ [http://www.openstreetmap.org/#map=18/53.89675/27.55607&layers=N Планета Піцца]) Падрябязнасці можна чытаць [[Вікіпедыя:Форум#.D0.92.D1.96.D0.BA.D1.96_.D1.81.D1.83.D1.81.D1.82.D1.80.D1.8D.D1.87.D0.B0.2C_21_.D1.87.D1.8D.D1.80.D0.B2.D0.B5.D0.BD.D1.8F.2C_.D0.9C.D1.96.D0.BD.D1.81.D0.BA|на форуме]] --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 23:22, 15 чэрвеня 2015 (MSK) == [[Вуліца Ульянаўская, Мінск]] == Пане [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], кожная вуліца, а тым болей як гэта, мае няблагую гісторыю: пачатак вуліцы, што там рабілася, якія падзеі. Які сэнс даваць агрызак з трох абзацаў? Няўжо цяжка было паглядзець [http://minsk-old-new.com/minsk-3012.htm тут] і інш. Вы ведаеце, што яна называлася Вясёлай?--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:38, 21 студзеня 2016 (MSK) : Вітаю, [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]], ваша жаданне бачыць якасныя артыкулы ў беларускай Вікіпедыі. Нажаль, у белВікі бракуе артыкулаў пра вуліцы і гэта відавочна. Трэба ствараць новыя артыкулы пра вуліцы і паляпшаць тыя, якія ўжо існуюць. Калі жадаеце дапамагчы, далучайцеся да напісання артыкула пра [[Вуліца Ульянаўская, Мінск|вуліцу Ульянаўская]], зробіце добрую справу. Калі Вам не цікавая гэтая тэма, то можаце стварыць новы артыкул пра нейкую вуліцу і працаваць з ім. Вікіпедыя адкрыта для кожнага! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:30, 22 студзеня 2016 (MSK) == Віківясна == Запрашаем да ўдзелу ў конкурсе [[Вікіпедыя:Віківясна-2016|Віківясна-2016]]. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:41, 22 сакавіка 2016 (MSK) == Шаблоны Віківясны == Дарагі Добры Брат! У шаблоне "артыкул створаны ў рамках Віківясны", які выстаўляецца ў новых артыкулах на старонках размоў, калі тэмай з'яўляецца аўтаномная краіна, кшталту Башкартастана, варта выстаўляць у графу "краіна" не больш буйное ўтварэнне (Расію ў дадзеным выпадку), а непасрэдна сам Башкартастан. Гэта такая этыка ў межах міжнародных конкурсаў. Дзякую за разуменне. --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 22:10, 3 красавіка 2016 (MSK) == {{subst:#switch:be|es=CEE Primavera 2016 Encuesta|#default= CEE Spring 2016 Survey|hu=CEE Tavasz 2016 kérdőív|sq=Anketa e CEE Spring 2016|et=Kesk- ja Ida-Euroopa kevad (CEE Spring) 2016 küsitlus|tr=Orta ve Doğu Avrupa (CEE) Baha... == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Вітаем цябе, удзельнік ВікіВясны 2016! Міжнародныя арганізатары конкурсу просяць цябе прайсці апытанне пра конкурс. Яно кароценькае. Гэта дасць нам крыху статыстыкі і дапаможа зрабіць наступны конкурс лепш. '''Калі ласка, запоўні апытанку тут: https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_eLP1PKZWjSpIi45''' Усяго найлепшага, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] праз [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 16:28, 10 верасня 2016 (MSK) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-participants&oldid=15897871 --> == User:EGalvez (WMF)/Sandbox/MassMessageTest == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future.<ref>This survey is primarily meant to get feedback on the Wikimedia Foundation's current work, not long-term strategy.</ref> The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. To say thank you for your time, we are giving away 20 Wikimedia T-shirts to randomly selected people who take the survey.<ref>Legal stuff: No purchase necessary. Must be the age of majority to participate. Sponsored by the Wikimedia Foundation located at 149 New Montgomery, San Francisco, CA, USA, 94105. Ends January 31, 2017. Void where prohibited. [[m:Community Engagement Insights/2016 contest rules|Click here for contest rules]].</ref> The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. <big>'''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&Aud=VAE&Src=52VAECE Take the survey now!]'''</big> You can find more information about [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|this project]]. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Please visit our [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email to surveys@wikimedia.org. Thank you! --[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]] ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) 00:44, 14 студзеня 2017 (+03) </div> <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/52-VAECE&oldid=16205393 --> == Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey (revised heading) == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future.<ref>This survey is primarily meant to get feedback on the Wikimedia Foundation's current work, not long-term strategy.</ref> The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. To say thank you for your time, we are giving away 20 Wikimedia T-shirts to randomly selected people who take the survey.<ref>Legal stuff: No purchase necessary. Must be the age of majority to participate. Sponsored by the Wikimedia Foundation located at 149 New Montgomery, San Francisco, CA, USA, 94105. Ends January 31, 2017. Void where prohibited. [[m:Community Engagement Insights/2016 contest rules|Click here for contest rules]].</ref> The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. <big>'''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&Aud=VAE&Src=52VAECE Take the survey now!]'''</big> You can find more information about [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|this project]]. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Please visit our [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email to surveys@wikimedia.org. Thank you! --[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]] ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) 00:50, 14 студзеня 2017 (+03) </div> <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/52-VAECE&oldid=16205393 --> == Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey == (''Sorry to write in English'') <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! This is a final reminder that the Wikimedia Foundation survey will close on '''28 February, 2017 (23:59 UTC)'''. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&Aud=VAE&Src=52VAECE Take the survey now.]''' If you already took the survey - thank you! We won't bother you again. '''About this survey:''' You can find more information about [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|this project here]] or you can read the [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions]]. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through EmailUser function to [[:m:Special:EmailUser/EGalvez_(WMF)| User:EGalvez (WMF)]]. '''About the Wikimedia Foundation:''' The [[:wmf:Home|Wikimedia Foundation]] supports you by working on the software and technology to keep the sites fast, secure, and accessible, as well as supports Wikimedia programs and initiatives to expand access and support free knowledge globally. Thank you! --[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]] ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) 11:04, 23 лютага 2017 (+03) </div> <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/52-VAECE&oldid=16297909 --> == Ігар Янеў == Ігар Янеў is a prominent person from Serbia and Macedonia. He is a Scientific advisor (second person) in the Institute of the political studies in Belgrade, Serbia with rank of a full professor. Instead of deleting the art. you can improve translation. More on him you can find on Serbian Wiki or Croatian Wiki. He was also Advisor to the Macedonian President and high level Macedonian diplomat. Article is not a hoax, please see page with Jimbo Wales talk: https://en.wikipedia.org/wiki/User_talk:Jimbo_Wales/Archive_220#Warning_and_hope_for_better_understanding . See more on Google Scholar: http://scholar.google.com/citations?user=GewUxhcAAAAJ&hl=en [[Адмысловае:Contributions/109.93.223.191|109.93.223.191]] 11:27, 2 чэрвеня 2017 (MSK) : I'm not against new articles about personalities in Belarusian wiki. But Wikipedia is not a resume-hosting site. That article did not meet necessary criteria. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:43, 2 чэрвеня 2017 (+03) == Вікілетнік == Як там Вікілетнік? Адбываецца? [[Удзельнік:Вадзім Медзяноўскі|Вадзім Медзяноўскі]] <sup>([[Размовы з удзельнікам:Вадзім Медзяноўскі|папярэдзіць]])</sup> 07:43, 12 ліпеня 2017 (MSK) : Вікілетнік паспяхова праходзіць у Капылі. Зробленыя падчас мерапрыемства фотаграфіі можна ўбачыць тут: https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Wikiletnik-2017 [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 20:13, 12 ліпеня 2017 (MSK) == Апостаф == Звяртаю ўвагу, што ў гэтай Вікіпедыі прынята карыстацца машынным апострафам ', а не друкарскім ’, таму не варта выпраўляць яго ў артыкулах, па меншай меры без прыняцця адпаведных змен у правілы.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 18:45, 1 жніўня 2017 (MSK) == Перанос артыкулаў == Калі ласка, для замены зместу артыкулаў, як для артыкула [[Хрушчоўка]], карыстайцеся функціяй "перанос старонкі", якая знаходзіца ў кожным артыкуле уверсе справа ў меню "Яшчэ". Гэта дапаможна захаваць правільныя гісторыю, перасылкі і інтэрвікі.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 17:27, 28 верасня 2017 (MSK) : Шаноўны спадар [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], гэта агульнавядома. Прынамсі, мне. Вы закранулі праблему перанакіраванняў, створаных ботамі. Да існуючага раней артыкула [[Хрушчоўка]] Ваш бот стварыў артыкулы [[Пасёлак Хрушчоўка]], [[Хрушчоўка, Веткаўскі раён]] і [[Хрушчоўка, Гомельская вобласць]]. Такім чынам былі створаны нязручнасці, цяпер і вікізвесткі трэба будзе правіць. Прыходзьце заўтра на [[Вікіпедыя:Форум#Вікі-сустрэча 29 верасня|вікісустрэчу]], абмяркуем гэта і іншыя пытанні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:49, 28 верасня 2017 (MSK) {{зноскі}} == Сапраўднаму прадстаўніку свайго народа == Дзякуй [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] з памерам вяршыняў Паміра за [[Юсуфбеков Худоер Юсуфбекович|праўкі]]. [[Удзельнік:Khurshed.yusufbekov|Khurshed.yusufbekov]] ([[Размовы з удзельнікам:Khurshed.yusufbekov|размовы]]) 10:42, 4 мая 2018 (MSK) Улічваючы Ваш стаўленне да Катэгорыі:User be-N, обращаюсь к Вам с убедительной просьбою доработать [[Юсуфбеков Худоер Юсуфбекович|стаью]] на читабельность, там где изъян, путём сверки с русской версии Википедии, одновременно [[прошу исправить ошибку вызова сносок на источники в harvard links]], сноски до раздела Заўвагі показывают, а до источников в разделе Лiтература нет (см на примере статьи [[Аўстралійская антарктычная экспедыцыя]], где это идеально сделано, мне трудно было разобраться). Заранее благодарен [[Удзельнік:Khurshed.yusufbekov|Khurshed.yusufbekov]] ([[Размовы з удзельнікам:Khurshed.yusufbekov|размовы]]) 23:48, 4 мая 2018 (MSK) Здравствуйте [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], прошу Вас помочь вернуть в раздел «Памірскі біялагічны інстытут» - ранее удаленный мною самой важной части биографии героя статьи – по причине уменьшение показа машынны пераклад на тот момент (см. Паказаць гiсторыю – 19:23, 28 красавіка 2018 (-8 515) по левой колонке) в след. редакции «На должности директора, наряду с научной работой он ведёт и большую организационную деятельность. Им была определена структура подразделений института. Разам з традыцыйнымі напрамкамі даследаванняў былі пачаты навуковыя працы па заалогіі, генетыцы і селекцыі раслін, ахове прыроды.» далее 2й абзац «У 1970-1975 гг. X. Ю. Юсуфбеков распрацаваў схему генеральнага плана развіцця Памірскі батанічнага саду ім. А. В. Гурскага. Для развіцця навуковай базы, пашырэння участкаў батанічнага саду і < …> і жылыя карпусы інстытута.» далее 3й абзац «На Дарваза быў арганізаваны < и остальные абзацы … кончая словами … > нараджэнню наватарскіх даследаванняў і працягу развіцця навукі ў будучыні» – всего 10 абзац. Спасибо большое за вклад - мест не хватить на стр. обсужд. чтобы выразить Вам слова благодарности, с уважением [[Удзельнік:Khurshed.yusufbekov|Khurshed.yusufbekov]] ([[Размовы з удзельнікам:Khurshed.yusufbekov|размовы]]) 10:25, 10 мая 2018 (MSK) : Шаноўны [[Удзельнік:Khurshed.yusufbekov|Khurshed.yusufbekov]]! Я пакуль заняты. На працягу месяца вярнуся да гэтага артыкула, каб дадаць прапанаваную Вамі інфармацыю і палепшыць яго. З павагай, [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:17, 11 мая 2018 (MSK) :: Буду чакаць, дзякуй [[Удзельнік:Khurshed.yusufbekov|Khurshed.yusufbekov]] ([[Размовы з удзельнікам:Khurshed.yusufbekov|размовы]]) 23:28, 12 мая 2018 (MSK) ::: Здравствуйте [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], усердно починил механизм управления статьи, harvard ..., надеюсь теперь самое главное, имею ввиду всю информацию с раздела «Памирский биологический институт», помочь изложить на добром белорусском с учетом множества новых важных дополнений в рус-версииВП, соответственно на Ваш выбор, улучшение других разделов странички в удобное для Вас время. З павагай, [[Удзельнік:Khurshed.yusufbekov|Khurshed.yusufbekov]] ([[Размовы з удзельнікам:Khurshed.yusufbekov|размовы]]) 21:06, 22 ліпеня 2018 (MSK) : Здравствуйте [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]]! Надеюсь вы в добром здравие, у Вас все хорошо, выполнил все вышеупомянутые моменты моих пожеланий до деталей, осталось только проверить язык перевода и отпатрулировать, что в Ваших возможностях — на то Вы DobryBrat, соответственно мастер своего дела. Заранее благодарен [[Удзельнік:Khurshed.yusufbekov|Khurshed.yusufbekov]] ([[Размовы з удзельнікам:Khurshed.yusufbekov|размовы]]) 21:46, 22 жніўня 2018 (MSK) P.S. Дзякуй вялікі! Адважыўся трохі каментары дадаваць, калі ласка праверце арфаграфію : Шаноўны [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], дзякуй вялікі за рэдакцыю, цікавіўся чым вы занятыя пасродкам ўкладу удзельніка, заўважыў Вы ў добрым здароўе, па-ранейшаму ўпарта занятыя творчым цяжкасцю, незнарок заўважыў за Вамі [аўтаматычна дагледжана], чым таксама ўзрадаваўся! З павагай -- [[Удзельнік:Khurshed.yusufbekov|Khurshed.yusufbekov]] ([[Размовы з удзельнікам:Khurshed.yusufbekov|размовы]]) 17:52, 9 верасня 2018 (MSK) : Добры дзень [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]]! Спадзяюся Вы ў добрым здароўі, у Вас добра, нашмат спрасціў сваю мінулую просьбу), у сувязі з чым звяртаюся да свайго Добраму брату праверыць арфаграфію (проверить перевод с русского, в том числе "Текст партийно-производственной характеристики на Юсуфбекова Худоера Юсуфбековича от 1970 года, подписанный Асимовым — президентом Академии наук Таджикской ССР, Морозовым — секретарём Парткома Академии наук Таджикской ССР (сохранена оригинальная орфография)" — то есть на «Тэкст партыйна-вытворчай характарыстыкі на Юсуфбекова Худоера Юсуфбековича ад 1970 году, падпісаны Асімава — прэзідэнтам Акадэміі навук Таджыцкай ССР, Марозавым — сакратаром парткама Акадэміі навук Таджыцкай ССР (захавана арыгінальная арфаграфія)», стылістыку і адпатруляваў артыкул. -- [[Удзельнік:Khurshed.yusufbekov|Khurshed.yusufbekov]] ([[Размовы з удзельнікам:Khurshed.yusufbekov|размовы]]) 12:00, 1 снежня 2019 (+03) == Размовы ў вікі гэта..... == Вітаю. Артыкул пра [[муму]] я выпраўлю, ён ужо часткова выпраўлены. проста не ведаю, ці можна яго неяк зрабіць нябачным, пакуль я над ім працую. увогуле не ведаю, ці сюды трэба пісаць=). складана. [[Удзельнік:arcioms|arcioms]] ([[Размовы з удзельнікам:arcioms|размовы]]) PS: можаце артыкул выдаліць, зыходнік ёсць : Шаноўны [[Удзельнік:arcioms|arcioms]]! Раю размяшчаць артыкул не цалкам вялікі з памылкамі, якія потым выпраўляць, а часткамі. : Калі Вы збіраецеся працаваць над артыкулам, то на 2 дні можна выставіць [[Шаблон:Пішу]] : Ён выглядае так: {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/DobryBrat|DobryBrat]]|2=9 ліпеня 2018}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:26, 9 ліпеня 2018 (MSK) == [[Вікіпедыя:Абмеркаванне правіл/Крытэрыі значнасці вуліц і іх тыпаў|Крытэрыі значнасці вуліц і іх тыпаў]] == Добры дзень. Хацеў бы адзначыць, што Google Maps не з'яўляецца афіцыйным метралагічным органам, таму і спасылацца на гэтыя дадзеныя не мае ніякага сэнсу, бо гэта не АК. Калі ў Вас ёсць якія-небудзь ідэі ці прапановы, калі ласка, выкажыце іх на адпаведнай старонцы.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|Dzianis Niadbajla]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzianis Niadbajla|размовы]]) 21:37, 10 ліпеня 2018 (MSK) : Лічу важным не колькасць крытэрыяў, а змястоўнасць патрабаванняў і іх універсальны характар. Прапаную наступны падыход: ''Значнымі з’яўляюцца элементы вулічна-дарожнай сеткі і горадабудаўнічай планіровачнай структуры (вуліцы, праспекты, магістралі, плошчы, бульвары, тракты, набярэжныя, шашы, кольцы, завулкі, праезды, тупікі, спускі, уезды, мікрараёны, раз’езды, паркі, скверы, валы, кварталы і інш.), дзе размешчаны выдатныя архітэктурныя помнікі; якія звязаны з выдатнымі гістарычнымі падзеямі ці знакамітымі асобамі; якія згадваюцца ў мастацкіх творах; або з якімі звязана іншая нетрывіяльная інфармацыя, апублікаваная ў другасных крыніцах, якія з’яўляюцца надзейнымі і незалежнымі. ''Значнымі з’яўляюцца цэнтральныя (галоўныя) вуліцы, праспекты і плошчы буйных (вобласці, губерні, штаты і г.д) і сярэдніх (раёны, паветы і г.д.) адзінак адміністрацыйна-тэратарыяльнага падзелу краіны.'' [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:40, 12 ліпеня 2018 (MSK) == Даглядніцтва == Вітаю. Мяне папрасілі [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7_%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC:Artsiom91&curid=542989&diff=3195623&oldid=3191480 даглядзець артыкул] пасля Вашых правак. Лічу, што Вы можаце самастойна даглядаць артыкулы, якасць Вашых правак гэта пацвярджае (ды і займаецеся нярэдка паляпшэннем артыкулаў іншых удзельнікаў), таму прапаную падаць заяўку на старонку [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]] для атрымання сцяга даглядчыка (вядома, калі Вы не супраць гэтага сцяга).--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:57, 23 жніўня 2018 (MSK) : Сцяг атрыманы, плённай працы! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:28, 26 красавіка 2019 (MSK) == [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiGap_2019_Minsk WikiGap 2019 Minsk] == Вітаю. Як будзе праходзіць мерапрыемства? Анлайн? А як запісацца? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 11:56, 8 красавіка 2019 (MSK) : Шаноўны [[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]], трэба запоўніць [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdMmvEaiotDjN0ub5sFaQ95pLa17WZiVnLXLt4bL9olgNa5EA/viewform?fbclid=IwAR3Lcay2uZxIJcwQbLCQCJE6WvHV_drA4GPPMYY206gjh0fnfbIpU92IWb4 анкету ўдзельніка]. Вас персанальна запрашаем ў журы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:08, 8 красавіка 2019 (MSK) : Мерапрыемства будзе праводзіцца ў Амбасадзе Швецыі ў Мінске. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:13, 8 красавіка 2019 (MSK) :: Мабыць, не змагу быць прысутным. Я думаў, што анлайн можна, паколькі еду дамоў у гэтыя дні. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 12:16, 8 красавіка 2019 (MSK) == Прывет, Добры брат:) == Як справы?--[[Удзельнік:Svetit|Svetit]] ([[Размовы з удзельнікам:Svetit|размовы]]) 19:22, 1 красавіка 2020 (+03) : Рупліва працую ў вікіпраектах. Асаблівую ўвагу ў апошні час надаю WikiGap. : Не варта літаральна ўспрымаць старонку размоваў з удзельнікам як пляцоўку для штодзенных размоваў. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:23, 1 красавіка 2020 (+03) == Be Free == Прывітанне, [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]]! Калі можна, пакіць два словы ў абарону [[Be Free]] па-нямецку (https://de.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Löschkandidaten/22._August_2020#Be_Free). Мясцовыя адміны наляцелі, што назвы гуртоў не перакладзены (іх цытата: «вавілонская мова») (я іх па магчымасці лакалізаваў, але, калі няма старонак на Wikipedia альбо элементаў Вікідаддзеных, адкуль браць траслітэрацыі/пераклады назваў?). Таксама пастаўлена пад сумнеў значнасць (не ведаю, чаму): і так спасылкі якасныя з большага. Акрамя цябе, напісаў яшчэ тут (https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer_Diskussion:Kolja21#Be_Free); выбітны ўдзельнік з нямецкай Wikipedia, які мае інтарэс да апазіцыі; мо дапаможа таксама. '''P.S.''' Яшчэ прапаную адпісацца тут: https://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия:Кандидаты_в_добротные_статьи/21_августа_2020#Be_Free! -- [[Удзельнік:pr12402|pr12402]], 22 жніўня 2020 == Месячнік Вікіслоўніка == Вітаю! У мяне ёсць прапанова правесці '''Месячнік Вікіслоўніка'''. Мне патрэбна некалькі чалавек, якія гатовыя непасрэдна ўдзельнічаць там (ствараць і паляпшаць артыкулы). Можна карыстацца любымі слоўнікамі, папяровымі і электроннымі. Вы зможаце непасрэдна ўдзельнічаць у Вікіслоўніку? Калі да, тады задавайце мне пытанні наконт праекта. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 17:55, 4 верасня 2020 (+03) == Вітаю! Калі не цяжка, то прагаласуйце == [[Вікіпедыя:Абмеркаванне правіл/Хрысціянская лексіка ў кантэксце розных абрадавых і канфесійных традыцый|'''Вось тут''']] я ініцыянаваў пэўнае ўпарадкаванне ў рэлігійную тэматыку на Беларускай Вікі. Бо цяпер усё існуе па прынцыпе "хто як любіць, той так піша". --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 19:19, 7 студзеня 2021 (+03) == Імёны па бацьку ў назвах артыкулаў == Запрашаю прыняць удзел у галасаванні [[Вікіпедыя:Абмеркаванне правіл/Найменне артыкулаў з імем па бацьку]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:51, 26 лютага 2021 (+03) == Stefania Turkewich == Hello DobryBrat, I see you are participating in the Wiki Gap project. When you have time, could you take a look at this article: [[en: Stefania Turkewich]]? Might it interest you to do a version of the article for the Belarusian Wikipedia? I have done articles for your Wikipedia but am not fluent in Belarusian. Still, if I can be of any help with it, please let me know. [[Удзельнік:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Размовы з удзельнікам:Nicola Mitchell|размовы]]) 13:59, 9 сакавіка 2021 (+03) :Just to let you know, this is now being worked on by another editor.[[Удзельнік:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Размовы з удзельнікам:Nicola Mitchell|размовы]]) 13:35, 28 сакавіка 2021 (+03) == Кропкі ў подпісах да ілюстрацый == [[Image:Wiki.png|thumb|Лагатып Вікіпедыі]] Перыядычна сутыкаюся з тым, што некаторыя вікіпедысты робяць пунктуацыйныя памылкі ў подпісах да ілюстрацый. Асноўныя патрабаванні адносна ілюстрацый размешчаны тут: [[Вікіпедыя:Выявы]]. У прыватнасці, там змешчаны прыклады афармлення ілюстрацый. Вось адзін з прыкладаў:<nowiki> [[Image:Wiki.png|thumb|Лагатып Вікіпедыі]]</nowiki>. Ва ўсіх прыведзеных прыкладах '''у канцы подпісу да ілюстрацыі кропка не ставіцца'''. [https://pravo.by/pdf/2008-186/2008-186%28003-066%29.pdf У Законе Рэспублікі Беларусь ад 23 лiпеня 2008 года № 420-З «Аб Правiлах беларускай арфаграфii i пунктуацыi»] напісана наступнае: {{цытата| § 42 Правілы пастаноўкі кропкі …3. Пасля слоў i сказаў, якiя з’яўляюцца загалоўкамi да тэкстаў, папер рознага прызначэння, а таксама кнiг, карцiн, фiльмаў i iншых твораў, пасля надпiсаў на шыльдах кропка не ставiцца. Калi ж загаловак, назва або надпiс складаюцца з двух або некалькiх сказаў, то кропка пасля апошняга сказа не ставiцца: ''Рэстаран «Ружа». Сямейныя абеды''}} Сітуацыі адносна ілюстрацый у Правiлах беларускай арфаграфii i пунктуацыi асобна не правісаны, але яны лагічна падпадаюць пад вышэйпрыведзенае правіла. Адказы даведачнай службы рускай мовы на падобныя сітуацыі ў рускай мове можна пабачыць тут: [http://new.gramota.ru/spravka/buro/search-answer?s=%D0%BA%20%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D1%8E%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8 http://new.gramota.ru/spravka/buro/search-answer?s=к%20иллюстраци]. На жаль, шырокавядомай даведачнай службы беларускай мовы пакуль не існуе. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:24, 8 студзеня 2022 (+03) :[[Вікіпедыя:Выявы]] не з’яўляецца Правілам Вікіпедыі, гэта проста вольнае эсэ на тэму. Паглядзіце яго гісторыю правак і зразумееце, што гэта не кансенсусная старонка. Таму спасылка на яе і тым больш абгрунтаванне з яе дапамогай выдалення чужых правак не вытрымлівае ніякай крытыкі. Спасылка на Закон Рэспублікі Беларусь для регулявання дзейнасці амерыканскага сайта таксама так-сабе аргумент з пункту гледжання валіднасці. Беларуская Вікіпедыя, напрыклад, мае кансенсус на выкарыстанне друкаванага апострафа «’» замест машынапіснага «'», гэта регулюецца Вашым законам? Адных [[працяжнік]]аў існуе мінімум чатыры, хто будзе вырашаць, які і дзе ставіць, Ваш закон (дзе пра гэа аніслова) ці мясцовая супольнасць? І апошняе, якім чынам [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Спіс_памерлых_у_2022_годзе&diff=3998886&oldid=3998782&diffmode=source вось гэта праўка] датычыцца закона? Гэта чыстай вады вандалізм, прашу не выдаляць чужы ўклад, стварайце свой. І саме апошняе, чытаючы параграф 42, прыведзены вышэй бачым, што «Пасля слоў i сказаў, якiя з’яўляюцца загалоўкамi да <…> карцiн…» Калі ласка, калі ёсць '''загаловак''' у нейкай карціне, можаце не ставіць кропку. У Вікіпедыі подпісы пад выявамі не загалоўкі, часам яны змяшчаюць па некалькі развёрнутых сказаў і з’яўляюцца '''каментарыямі''', часам неадрыўнай часткай артыкула, а не проста фармальным подпісам. Таму я не бачу прычын, каб у такіх каментарыях, дзе ёсць і коскі і двукроп’я, не ставіць кропку. [[Удзельнік:Vit Koz|V]] <small>[[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</small> 12:23, 8 студзеня 2022 (+03) == Абмеркаванне на Форуме == Аказваецца з Беластоцкай вобласцю не ўсё так адназначна ;-) гл. [[Вікіпедыя:Форум#Гміны_Заходняй_Беларусі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 6 жніўня 2022 (+03) : Маю асабістае меркаванне на гэты конт, але не бачу сэнсу ўцягвацца ў дыскусію. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:16, 11 жніўня 2022 (+03) == Update request == Hello. Can you update the article [[UTC+03:30]] (and in other related articles, in case Iran Time is mentioned)? On 21 September 2022, Iran abolished daylight saving time (DST) and will observe standard time year-round. Source: {{cite web|url=https://livingintehran.com/2022/09/21/daylight-saving-time-ends-in-iran/|date=21 September 2022|title=Daylight Saving Time Ends in Iran|website=Livingintehran.com}} Yours sincerely, [[Адмысловае:Contributions/31.200.19.137|31.200.19.137]] 12:16, 29 верасня 2022 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:07, 29 верасня 2022 (+03) == Флаг == Добрый день, я так понял, в этом разделе есть только флаг патрульного, а автопатрульного нет? И достаточно-ли моих правок для флага патрульного? Простите, что пишу на русском =) [[Удзельнік:Alibek Attamonov|Alibek Attamonov]] ([[Размовы з удзельнікам:Alibek Attamonov|размовы]]) 22:44, 20 студзеня 2024 (+03) : Неўзабаве Вам маюць выдаць сцяг аўтадаглядчыка. У атрыманні сцяга даглядчыка адмоўлена. Калі ласка, пішыце тут па-беларуску. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:36, 21 студзеня 2024 (+03) ::Добра, я напішу па-беларуску, напісаў на гэтай мове, бо вы паказалі, што ваша родная мова - руская, таму я адразу напісаў па-руску. Вядома, дзякуй вялікі! [[Удзельнік:Alibek Attamonov|Alibek Attamonov]] ([[Размовы з удзельнікам:Alibek Attamonov|размовы]]) 16:16, 21 студзеня 2024 (+03) ::: Не трэба яму нічога выдаваць, не так ён шмат піша тут, і мовы не ведае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:40, 21 студзеня 2024 (+03) ::::Чаму вы так упэўнены, што я не ведаю мовы? Ці гэта нейкая нянавісць з вашага боку да мяне? Так, я прамы нічога не публікую, падумайце, усяго толькі 21 артыкулаў я напісаў. [[Удзельнік:Alibek Attamonov|Alibek Attamonov]] ([[Размовы з удзельнікам:Alibek Attamonov|размовы]]) 16:44, 21 студзеня 2024 (+03) ::::: Чытаю тое, што Пан піша тут. Больш адказваць не буду. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:47, 21 студзеня 2024 (+03) ::::::І вось яно? Я падаў заяўку, і мне сказалі, што мне дадуць крыху іншы сцяг, без праблем. Вельмі дзіўна, што вы так груба са мной абыходзіцеся, хоць я яшчэ нічога шкоднага не зрабіў. За ўвесь гэты час у мяне быў выдалены 1 артыкул з 21 [[Удзельнік:Alibek Attamonov|Alibek Attamonov]] ([[Размовы з удзельнікам:Alibek Attamonov|размовы]]) 16:51, 21 студзеня 2024 (+03) ::::::: Давайце працягнем размову [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка|на адпаведнай старонцы]]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:45, 21 студзеня 2024 (+03) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:07, 26 ліпеня 2024 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:09, 7 кастрычніка 2024 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Peisatai == Вітаю! Зараз на старонцы [[ВП:запыты да адміністратараў]] абмяркоўваюцца ўласныя даследванні ўдзельніка Peisatai. Магчыма, вам гэта будзе цікава.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:38, 19 мая 2025 (+03) : Вітаю, [[Удзельнік:Için warum|Için warum]]. Я пільна сачу за размовай. Даўно прыглядаюся да ўнёска ўдзельніка Peisatai. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:56, 21 мая 2025 (+03) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 14:17, 29 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 15:28, 16 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == [[:Катэгорыя:Старонкі да хуткага выдалення]] == Добры дзень, зазірніце, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:47, 7 жніўня 2025 (+03) == Мінская група АБСЕ == Hello, DobryBrat. Can you update the article [[Мінская група АБСЕ]] with new sources? It was dissolved on 1 September 2025, as a requisite of the peace agreement signed by Azerbaijan and Armenia on 8 August 2025. Yours sincerely, [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-53449-6|&#126;2025-53449-6]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-53449-6|размова]]) 16:12, 6 верасня 2025 (+03) : [[Удзельнік:~2025-53449-6]], {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:08, 8 верасня 2025 (+03) ::Thank you very much. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-55614-7|&#126;2025-55614-7]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-55614-7|размова]]) 10:39, 9 верасня 2025 (+03) == Парнафільм == Добры дзень. А чаму выдалілі назву артыкула «Парнафільм»? Паводле правіл арфаграфіі і слоўнікаў [https://slounik.org/search?dict=&search=%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%84%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BC менавіта такое напісанне]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:25, 18 верасня 2025 (+03) : Добры дзень. Дзякуй за заўвагу. Вынік будзе аспрэчваецца. Напісанне "порнафільм" пададзена ў Нацыянальным корпусе беларускай мовы. [https://bnkorpus.info/grammar.html#{%22lang%22:%22bel%22,%22word%22:%22%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%84%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BC%22} Гл. тут]. На гэтай падставе было зроблена перайменаванне, без абмеркавання, як прапанаваў [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]]. Што такое Нацыянальны корпус беларускай мовы, можна пачытаць [https://bnkorpus.info/articles/corpus.html тут]. Дыскусію прапаную працягнуць [[Вікіпедыя:Да перайменавання|на спецыяльнай старонцы]] [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:07, 18 верасня 2025 (+03) ::Не прапаноўваў выдаляць, толькі перанесці пад асноўную назву праз "о" без абмеркавання. Граматычная база і праўда не дае варыянта праз "а", але пакінуць яго перасылкай не будзе лішнім, бо ў некаторых слоўніках даецца. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:44, 18 верасня 2025 (+03) == Добры Брат, дапамажы, малю == Вітаю! Браце, дапамажы разабрацца, як тут што працуе. Я некалькі разоў намагалася паправіць артыкул пра Беларускую Раду культуры, бо ён жэстачайшэ састарэў. Мае праўкі не прыняў нейкі чалавек, маўляў, я раблю вітрыну, а не артыкул. Але я арыентавалася на артыкулы кшталту Мемарыяла і ПЭНа, не пісала "якая класная кантора, усім бы так" і гд. Мой тэкст стрыманы і па факту. Умаляю, скажы, як жыць ці хаця б як абнавіць артыкул [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 14:41, 2 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]], праўце смела, з разумным падыходам. Давайце інфармацыю, якую можна спраўдзіць. Спасылайцеся на знешнія крыніцы, а не на сайт гэтай арганізацыі. Дадавайце інфармацыю часткамі, са спасылкамі, а не адразу шмат чаго і без спасылак. Пішыце на беларускай мове паводле сучаснага правапісу. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:17, 2 кастрычніка 2025 (+03) == Малая Грынёўшчына. == Менавіта якіх крыніц не хапае? [[Удзельнік:Kresy67|Kresy67]] ([[Размовы з удзельнікам:Kresy67|размовы]]) 15:18, 8 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Kresy67|Kresy67]], інфармацыя ў артыкуле мусіць быць падмацавана спасылкамі на крыніцы. Матэрыял без спасылак можа быць выдалены. У гэтым артыкуле няма аніводнай спасылкі на крыніцы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::Я выбачаюся, але там ёсьць спасылкі на radzima.net і на яшчэ адзін рэсурс. [[Удзельнік:Kresy67|Kresy67]] ([[Размовы з удзельнікам:Kresy67|размовы]]) 16:35, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::дарэчы таксама і у артыкуле "Смаленская Рэспубліка", ёсьць спасылкі. [[Удзельнік:Kresy67|Kresy67]] ([[Размовы з удзельнікам:Kresy67|размовы]]) 16:37, 8 кастрычніка 2025 (+03) == Прапанова па выдаленні старонак-перанакіраванняў [[:Удзельнік:Plaga med/Шаблоны/Legend styles.css]] == Прывітанне, сэр @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]]... Калі ласка, выдаліце старонкі-перанакіравання [[:Удзельнік:Plaga med/Шаблоны/Legend styles.css]] таму што ёсць перанакіраванне на неіснуючыя старонкі. Дзякуй. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-34202-37|&#126;2025-34202-37]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-34202-37|размова]]) 08:39, 17 лістапада 2025 (+03) : @ [[Удзельнік:Plaga med]], калі ласка, пракаментуйце гэту просьбу. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:37, 17 лістапада 2025 (+03) ::Старонка выдалена [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:16, 17 лістапада 2025 (+03) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 19 лістапада 2025 (+03) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Help == Dear colleague DobryBrat, please can I kindly ask you to help with translation of the text on the page [[Ігар Янеў]] and particularly Chapter on meta dialectics (Машынны пераклад). Best regards, [[Удзельнік:Інстытут палітычных даследаванняў|Інстытут палітычных даследаванняў]] ([[Размовы з удзельнікам:Інстытут палітычных даследаванняў|размовы]]) 02:10, 23 студзеня 2026 (+03) == Стубла == Вітаю. У Стыра два прытокі Стубла, абодва правыя, гэта інфармацыя ёсць у артыкуле [[Стыр]], яна з "Блакітнай кнігі" (стварыў серыю такіх артыкулаў у 2007 годзе, яшчэ ў інкубатары, таму ведаю). Стубла 1 -- цалкам ва Украіне, то-бок верхні прыток, а Стубла 2 -- цалкам у Беларусі, адпаведна ніжні. Калі ўніфікаваць не з нумарамі, то трэба паглядзець на практыку нашу ў такіх выпадках. І яшчэ пераблытана здаецца далучэнне да элементаў Вікідата на розных мовах. Артыкул пра абедзве стыранскія Стублы ёсць, здаецца, толькі на Себуанская Вікіпедыі. Так, у Гарыні таксама ёсць прыток Стубла, але адкуль у яго ўзяўся нумар "1", то трэба пытаць стваральніка, які ўзняў гэтую мітусню элементарна не разабраўшыся. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:18, 5 лютага 2026 (+03) :Зрабіў <bdi>[[Стубла (верхні прыток Стыра)]]</bdi> і <bdi>[[Стубла (ніжні прыток Стыра)]], зраблю на іх перасылкі з Стубла 1 і Стубла 2. --</bdi>[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:51, 5 лютага 2026 (+03) :: Усё верна. Удакладненні мусяць быць у дужках. Назвы з лічэбнікамі нельга прыдумляць — іх можна выкарыстоўваць толькі ў тых выпадках, калі такія назвы сапраўды існуюць, напрыклад: вёскі [[Тэльмы 1]] і [[Тэльмы 2]] у Брэсцкім раёне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:13, 5 лютага 2026 (+03) :::Я ж і кажу, лічэбнікі з "Блакітнай кнігі". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:41, 5 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]] == Вітаю! Ідзе апошні тыдзень конкурсу. У сувязі з невялікай колькасцю галасоў прашу аддаць свой за любы артыкул на [[Вікіпедыя:Артыкулы года/2025/Кандыдаты ў артыкулы года|гэтай старонцы]]. Паведамляю, што голас можна пакінуць да 14 лютага ўключна. З павагай, [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 07:51, 7 лютага 2026 (+03) == Вікіслоўнік == Вітаю, [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]]! Удзельнік Plaga med [[:be:wikt:Вікіслоўнік:Форум#Запыт_на_статус_адміністратара_Удзельнік:Plaga_med|вырашыў стаць адміністратарам]], таму прашу аддаць свой голас за яго кандыдатуру. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:09, 27 сакавіка 2026 (+03) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 21:30, 28 красавіка 2026 (+03) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> mpy09t0xmaqxcgokvorr3ikk6bkasc1 Neuro Dubel 0 53391 5133299 5132700 2026-04-28T12:08:28Z Pabojnia 135280 афармленне 5133299 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = з [[1989]] | Былыя ўдзельнікі = * [[Аляксандр Міхайлавіч Кулінковіч|Аляксандр Кулінковіч]] † * [[Юрый Навумаў]] † * [[Максім Паравы]] * Станіслаў Паплаўскі * [[Алег Громаў]] * [[Максім Івашын]] * [[Дзмітрый Чыж]] † * [[Святлана Сідаровіч]] * [[Генадзь Агейчык]] }} '''«Neuro Dubel»''', або '''«Нейра Дзюбель»''', або '''«Нэйра Дзюбель»''', або '''«Нейро Дюбель»''' — рок-гурт з [[Мінск]]а, Беларусь. Адзін з «патрыярхаў» беларускага року. Стыль гурта — панк-рок ці, радзей, — «двуязычный ракенролл» (гэтае вызначэнне прыдумана самім гуртам, варта адзначыць, што з 2003 г. значную частку творчасці гурта складаюць беларускамоўныя песні). Тым не менш, гурт выкарыстоўвае некалькі стыляў — ад [[рэгі]] і [[блюз]]у да [[хардкор]]у. Можа быць, менавіта гэта акалічнасць разам з мацнейшай канцэртнай энергетыкай і «нервовымі», па меркаванні журналістаў, тэкстамі стала прычынай таго, што гурт заваяваў дастатковую любоў беларускай аўдыторыі<ref>{{Cite web|url=https://tuzinfm.by/article/1285/historyja-neuro-dubel-u-25-ci-epizodach-smat-fota.html|title=Гісторыя Neuro Dubel у 25-ці эпізодах (шмат фота!)|last=Стрыжак|first=Натальля|date=2014-10-01|language=be|publisher=[[Тузін Гітоў]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200406053705/https://tuzinfm.by/article/1285/historyja-neuro-dubel-u-25-ci-epizodach-smat-fota.html|archivedate=6 красавіка 2020|accessdate=2020-04-06|url-status=live}}</ref>. === Першыя гады === Нэйра Дзюбель быў заснаваны ў 1989 годзе [[Аляксандр Кулінковіч|Аляксандрам Кулінковічам]] (пасля псеўданіма Джым Лазараў узяў псеўданім КуЛЛінковіч, з якім працуе па сённяшні дзень) і Генадзем Агейчыкам (цяпер ужо былым шваграм Кулінковіча). Днём нараджэння гурта лічыцца 17 ліпеня, калі гэты дуэт у стане жудаснага пахмеллю напісаў і запісаў некалькі павольных і сумных песень. На працягу некалькіх наступных гадоў дуэт працаваў пераважна дома, збіраючы музычны матэрыял і ствараючы свой уласны стыль і гучанне. У гэтым стане, выкарыстоўваючы пераважна хатнюю аўдыётэхніку, гурт выдаў некалькі альбомаў (уключаючы адзін акустычны), што называліся «Некачественные продукты студии ГангрЭна Продакшн». У 1991 г. Агейчык пакінуў гурт і на месцы дуэта ўзнік канцэртны склад: лідар і аўтар тэкстаў Кулінковіч; гітарыст і, пасля, бэк-вакаліст, [[Юрый Навумаў]]; басіст Дзмітрый Чыж і бубнач Андрэй Сцепанюк. Таксама ў гурце ўдзельнічала бэк-вакалістка Святлана Сідаровіч, якая трагічна памерла ў 1993 г. === 1990-я. Першыя канцэрты === Першае з’яўленне Нэйра Дзюбеля на сцэне адбылося на адкрыцці «Астролябии-Шоу» 4 кастрычніка 1991 г. Гурт быў першым госцем з Беларусі ў Маскоўскім панк-кафэ «Отрадное». У 1993 г. з гурта звольнілі басіста (за п’янства), на яго месца прыйшоў Стас Паплаўскі. Тады ж у гурта з’явіўся клавішнік Макс Івашын. Праз гэтыя змяненні складу гурт выходзіць на амаль прафесійны ўзровень і пачынае шмат і актыўна канцэртаваць. Нэйра Дзюбель браў удзел у мясцовых фестывалях «БУДЬ СПОК» і «Чужая Вода» ў Магілёве, «В защиту Музыкальных Меньшинств», «Рок-Форум», «КГ — Сердитый Праздник», «Тяжелый День» у Мінску, у акцыях «Беларусь Против Ядерного Оружия» і «Музыканты Против Наркотиков», цырымоніях «Рок-Каранацыя» ў 1995—1996 гг., дзе гурт быў ўзнагароджаны спецыяльным прызам Ленінградскага рок-клубу і гурта ДДТ. === 1995. «Умные вещи» === У 1995 разам з новым сола-гітарыстам Максімам Паравым быў запісаны першы студыйны альбом (дубальтовы) «Умные Вещи (The Best)». У гэтым жа годзе па запрашэнні Ядвігі Паплаўскай і Аляксандра Ціхановіча гурт прыняў удзел у першым для сябе сур’ёзным канцэрце — «Поп-ТВ» у Палацы спорту. Сам Кулінковіч казаў аб гэтым канцэрце: «Гэта быў наш першы выступ у Палацы спорту, тады гэта была мяжа мар не толькі для нас, але і для любога беларускага музыкі. Велізарная сцэна, апаратура, плюс першы нармальны паказ па тэлебачанні. Рост '''»'''Дзюбеля'''«''' я адлічваю менавіта з гэтага канцэрта, многія тады ўбачылі, прынамсі, па тэлевізары мы глядзімся. …Пасля гэтага канцэрта пайшлі следам прапановы аб выступах ад людзей, якія больш-менш штосьці значылі ў беларускім шоу-бізнесе». === 1996. «Жестокое Самоубийство Универсальной Нарезкой Бёрнера» === У 1996 г. убачыў свет альбом «Жестокое Самоубийство Универсальной Нарезкой Бёрнера», і на працягу першых двух месяцаў 1997 года гэта праграма была прадана ў колькасці больш за 5000 асобнікаў практычна без прамацыйнай і рэкламнай кампаніі. У 1996—1997 гг. фірмай «ПАН Рекордз» быў рэалізаваны кавер-праект «ПесняРок», дзе вядучыя беларускія гурты выконвалі версіі песняў знакамітага ансамбля «Песняры». На прэзентацыі дыску 4 ліпеня 1997 года Нэйра Дзюбель са сваёй апрацоўкай песні «Вологда» выступаў у самым канцы, нават пасля саміх «Песняроў», такім чынам узначальваючы і закрываючы шоу. На «Рок-каранацыі 1996» гурт атрымаў спецпрыз «За найлепшую інтэрпрэтацыю эстраднага шлягера» («Здравствуй, чужая милая»). === 1997. Праца з «United Records» === У 1997 годзе выключна праз Internet Нэйра Дзюбель прыняў удзел у кампіляцыі канадскай фірмы «United Records» — «United We Stand». Песня «Вай-вай» зноўку з’явілася на дыску пачэсным апошнім трэкам у кампаніі 19 незалежных гуртоў з ЗША, Канады, Вялікабрытаніі і Фінляндыі. У 1998 годзе з 1 па 3 мая у горадзе Сасновы Бор ля Санкт-Пецярбурга праходзіў рок-фестываль «Балтийский Берег '98». Нэйра Дзюбель атрымаў Прыз Сімпатый Гледачоў з адрывам ад найбліжэйшага намінанта ў 40 % і Гран-Пры Ленінградскага рок-клубу. === 1999. Фестываль «Рок-Каранацыя '98» === У 1999 годзе на цырымоніі ўзнагароджання найлепшых рок-гуртоў Беларусі «Рок-Каранацыя '98» Нэйра Дзюбель атрымаў галоўны прыз — Рок-Карону — з рук самога Уладзіміра Мулявіна, акрамя гэтага гурт перамог ў намінацыях «Найлепшая песня года» («Охотник и Сайгак»), «Найлепшы альбом года» («Охотник и Сайгак»), «Найлепшы кліп года» («Охотник и Сайгак»). На штогадовай цырымоніі ўзнагароджання найлепшых музычных кліпаў «Хрустальная монограмма '99» кліп на песню «Самолеты» з альбома «Ворсинки и катышки» перамог у трох намінацыях: «Найлепшы сцэнарый», «Найлепшы рэжысёр», «Найлепшы акцёр». На «Рок-Каранацыі '99» альбом «Ворсинки и Катышки» быў названы найлепшым альбомам 1999 года. === 2000. Выхад на Расію === Пад канец 2000 года было прынята рашэнне прасоўваць гурт на расійскі рынак. Быў запісаны кліп «Вася пьет», які ратыраваўся на MTV, даваліся канцэрты ў Маскве, і, галоўнае — у Расіі выйшаў альбом «Народное достояние», для якога былі перазапісаны найлепшыя песні за ўсю гісторыю гурта. У лістападзе адбылася яго прэзентацыя, а ў продажы з’явілася каля дзвюх тысяч касет. Але з Масквой нічога не атрымалася, а таму касеты не пашырылі свой наклад, а CD так і не выйшаў. Пасля дастаткова працяглай паўзы ў пачатку 2002 года быў запісаны альбом «П. И. О. Т. К. У. К. У. К.» («Правдивые истории о том как у Карлсона угнали комбинезон»). Дыск выйшаў у траўні і стаў па выніках года адным з самых прадаваных (па некаторых звестках — самым). 14 снежня гэтага ж года кампанія «[[West Records]]» выдала дыск «RE: Пиар во время чумы», які ўяўляе сабой зборнік найлепшых песень гурта. Ён уключае ў сябе не толькі матэрыял з ужо рарытэтнага «Народного достояния», але і песні з апошняга альбома «П. И. О. Т. К. У. К. У.К». === 2003. Пагроза распаду === У 2003 годзе для гурта настаў пераломны момант: басіста звольнілі з гурта (ізноў за п’янства), Максім Івашын з’ездзіў спачатку вучыцца, а потым працаваць у Канаду, стварыўшы музычны калектыў «[[Клёндайк]]», а вядучы гітарыст гурта Макс Паравы вымушаны быў з’ехаць у Маскву<ref>{{Cite journal|last=Климов|first=Олег|last2=Шаруба|first2=Сергей|title=Убить N.R.M., или К неутешительным итогам музыкального года|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2004/04/mg40401.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200911121416/http://www.nestor.minsk.by/mg/2004/04/mg40401.html|archivedate=11 верасня 2020|accessdate=2020-09-11|journal=[[Музыкальная газета]]|language=ru|issue=4|year=2004|authorlink=Алег Клімаў|url-status=live}}</ref>. Такім чынам, гурт апынуўся на мяжы знікнення. Аднак намаганнямі лідара гурта і яго знаёмых утварыўся новы склад, які застаўся нязменным да сённяшняга часу. === 2004-цяперашні час. Новыя альбомы === І ўжо ў 2004 г. выйшаў першы беларускамоўны альбом гурта — «Tanki», які стаў на «[[Рок-каранацыя|Рок-Каранацыі 2004—2005]]» альбомам года. 21 ліпеня 2004 г. гурт выступіў на апазіцыйным канцэрце, і з 2004 г. па 2007 г. разам з некаторымі іншымі беларускімі рокерамі яна неафіцыйна была пад забаронай<ref>{{Cite web|last=ЕЎРАРАДЫЁ|first=|date=2008-03-04|title=Рок-каралі засталіся без FM-эфіру|url=https://euroradio.fm/rok-karali-zastalisya-bez-fm-efiru|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201223080353/https://euroradio.fm/rok-karali-zastalisya-bez-fm-efiru|archivedate=2020-12-23|accessdate=2020-12-23|website=|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be}}</ref>. [[Музыкант]]ы з’явіліся на зборным [[канцэрт|канцэрце]] ў падтрымку выпуску серыі складанак «[[Песьні свабоды]]», на які сабраліся ўдзельнікі [[Крама (гурт)|Крама]], [[N.R.M.]], [[Indiga]], [[Hair Peace Salon]] і шэрагу іншых знакамітых [[Беларусь|беларускіх]] [[Рок-гурт|рок-калектываў]], які адбыўся на [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]] [[25 жніўня]] [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]] года.<ref>{{Cite web|url=https://www.liveinternet.ru/users/1140207/rubric/221284/|title=25 жніўня, пл. Бангалор, “Песні Свабоды” {{!}} Записи в рубрике 25 жніўня, пл. Бангалор, “Песні Свабоды” {{!}} Дзёньнік : LiveInternet - Российский Сервис Онлайн-Дневников|last=СЛЭП|website=liveinternet.ru|language=be|date=2006-08-31|accessdate=2018-11-18}}</ref> На «Рок-Каранацыі 2007», акрамя галоўнай узнагароды — Рок-кароны — гурт атрымаў перамогу ў намінацыі «Альбом года» — «Stasi». У лістападзе 2007 года на канцэрце ў клубе «Graffiti» запісваецца першы канцэртны DVD у гісторыі калектыву. У 2009 годзе на сайце «[[Тузін Гітоў]]» песня «Трываю» з альбома «Stasi» па выніках года заняла 6-е месца і ўвайшла ў зборку найлепшых песень «Прэм’ер Тузін 2009». На «Рок-Каранацыі 2009» гурт атрымаў спецпрыз «За адданасць рок-музыцы». Песня «Касманаўты» з альбома «Афтары правды» па выніках года заняла 6-е месца ў хіт-парадзе «Тузін гітоў». У 2012 г. выйшаў чарговы альбом «Дохуя советчиков». Новы альбом «На Марс!» выйшаў у 2015 г. Раніцай 4 жніўня 2018 года стала вядома, што лідар гурта Аляксандр Кулінковіч памёр ва ўзросце 46 гадоў. Прычынай смерці стала пнеўманія. Праграма «[[Belsat Music Live]]», якая выйшла ў эфір 21 кастрычніка, была прысвечаная памяці Аляксандра Кулінковіча. Музыкі гурта «Нейра Дзюбель» разам з сябрамі і калегамі Кулінковіча выканалі некаторыя песні гурта. У запісе праграмы прынялі ўдзел: [[Ігар Варашкевіч]] («[[Крама (гурт)|Крама]]»), [[Леслі Найф]] («[[Gods Tower]]»), [[Аляксандр Памідораў]], Алесь Лютыч («[[BN|:B:N:]]»), [[Лявон Вольскі]] і Зоя Сахончык («[[Зьмяя]]»). Праз некалькі дзён 25 кастрычніка ў мінскім амфітэатры Prime Hall адбыўся вялікі канцэрт памяці Аляксандра Кулінковіча пад назвай «Я прынёс табе ура!». Акрамя вышэйпералічаных удзельнікаў тэлепраграмы у канцэрце таксама прынялі ўдзел: [[Алег Хаменка]] («[[Палац (гурт)|Палац]]»), Алесь Мышкевіч («[[The Superbullz]]»), [[Юрый Стыльскі]] («[[Дай дарогу!]]»), [[Алесь Таболіч]] («[[Znich]]»), Дзяніс Тарасенка («[[Разбітае сэрца пацана]]»), Ангус (Tornado), праект «ВелосипедистоВ», [[Зміцер Вайцюшкевіч]] і [[Уладзімір Пугач]] («[[J:морс|J:Морс]]»). Грошы, атрыманыя на продажы квіткоў, пайшлі на помнік Кулінковічу, выданне зборніка яго публіцыстыкі, а таксама альбом з фотаздымкамі гурта «Нейра Дзюбель». 8 верасня 2020 года з падазрэннем на інсульт у рэанімацыю 5-й гарадской клінічнай бальніцы Мінска ў цяжкім стане быў дастаўлены вакаліст гурта [[Юрый Навумаў]], у яго быў паралізаваны правы бок цела. Лекары вызначылі, што стан быў наступствам чэрапна-мазгавой траўмы. Увечары 14 верасня 2020 года музыкант памёр<ref name="rip">[https://news.tut.by/culture/700462.html Умер второй вокалист Neuro Dubel] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200916080813/https://news.tut.by/culture/700462.html |date=16 верасня 2020 }}. [[TUT.BY]]</ref>. Астатнія музыканты станам на верасень 2020 года яшчэ не вырашылі ці гурт канчаткова распадзецца<ref>{{Cite web|last=Войтович|first=Мария|date=2020-09-23|title=Нет Куллинковича, нет Паскуды: что ждёт Neuro Dubel без вокалистов|url=https://euroradio.fm/ru/net-kullinkovicha-net-paskudy-chto-zhdyot-neuro-dubel-bez-vokalistov|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925174633/https://euroradio.fm/ru/net-kullinkovicha-net-paskudy-chto-zhdyot-neuro-dubel-bez-vokalistov|archivedate=2020-09-25|accessdate=2020-09-25|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|last=Вайтовіч|first=Марыя|date=2020-09-23|title=Няма Кулінковіча, няма Паскуды: што чакае Neuro Dubel без вакалістаў|url=https://euroradio.fm/nyama-kulinkovicha-nyama-paskudy-shto-chakae-neuro-dubel-bez-vakalistau|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925174208/https://euroradio.fm/nyama-kulinkovicha-nyama-paskudy-shto-chakae-neuro-dubel-bez-vakalistau|archivedate=2020-09-25|accessdate=2020-09-25|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be}}</ref>. Вядома пра два канцэтры гурта (30.01.2021 і 20.05.2022), у якіх партыі асноўнага вакалу выконваў бас-гітарыст Яўген Броўка. == Дыскаграфія == === Альбомы === * [[Тотальная Дефлорация]] («ГангрЭна Продакшн») * [[В жопе]] («ГангрЭна Продакшн», 1991) * [[Ромашка (из жопы с любовью)]] («ГангрЭна Продакшн», 1992) * [[Битва на мотоциклах]] (2 части) («ГангрЭна Продакшн», 1994) * [[Министерство (альбом)|Министерство]] («ГангрЭна Продакшн», 1994) * [[Умные вещи]] (2 части) («Magic ART», 1995) * [[Жестокое самоубийство универсальной нарезкой Бернера|Ж. С. У. Н. Б.]] («ГангрЭна Продакшн», 1996) * [[Охотник и Сайгак]] («ПанРекордз», 1998) * [[Ворсинки и катышки]] («Ковчег», 1999) * [[Правдивые истории о том как у Карлсона угнали комбинезон|П. И. О. Т. К. У. К. У. К.]] («[[БМАgroup]]», 2002) * [[Tanki]] («Master Records», 2004) * [[Stasi]] («[[West Records]]», 2007) * [[Афтары правды]] («[[West Records]]», 2010) * [[Дохуя советчиков]] (2012) * Трибьют NEURO DUBEL. Место подписи (2013) * [[На Марс!]] (2015) * [[Першы]] (2017) === Зборкі === * [[Народное Достояние]] (зборнік) * [[Пиар во время чумы]] (зборнік, «[[West Records]]», 2002) * [[Комиксы]] (зборнік рэміксаў, «[[West Records]]») * [[20 лет в тумане]] (канцэртны DVD) * [[Концертный CD]] === Супольныя праекты === * [[United We Stand]] (песня «Вай-вай», «United Records», Канада) * [[ПесняРок]] (песня «Вологда», «ПанРекордз», 1997) * [[Digging It Up]] (песня «Трамваи», «Grob Records», ЗША) * [[Вольныя танцы: слухай сваё]] * [[20 супер-хитов, рожденных в Беларуси]] (песня «Переехала комбайном», «Bulba Records») * [[Вольныя танцы: альтэрнатыва by]] (песня «Забі амерыканца») * [[Personal Depeche]] (песня «I Feel You», «MSH Records») * [[Генералы айчыннага року]] (песня «Belarus uber alles», «БМАgroup») * [[Прэм’ер Тузін 2005]] (песня «Жыццё») * [[Прэм’ер Тузін 2006]] (песня «Край») * [[Дыхаць!]] (песня «Belarus uber alles», «Гукі і малюнкі», 2006) * [[Belarusian Red Book. Music of Belarus]] (песня «Охотник и сайгак», Германія, 2006) * [[Песьні свабоды]] (песня «Belarus uber alles», VoliaMusic, 2006) * [[Песні свабоды-2]] (песня «Край», VoliaMusic, 2006) * [[Песні свабоды-3]] (песня «Свабода», VoliaMusic) * [[Басовішча XVII]] (песня «Das Pisch», 2007) * [[Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New]] (песні «Guzik», «Svaboda», 2009) * [[Прэм’ер Тузін 2009]] (песня «Трываю») * [[Прэм’ер Тузін 2010]]{{Няма АК}} (песня «Касманаўты») == Відэаграфія == * 2010 — «Касманаўты» (рэж. А. Вечар) * 2008 — «Можно жить» (рэж. А. Вечар) * 2007 — «[[Жыцьцё]]» ({{Падказка|рэж.|рэжысёр}} Р. Бвашчак, «[[Белсат]]») * 2007 — «Край» * 2005 — «Гузік» (рэж. А. Вечар) * 2003 — «З Новым годам» (рэж. А. Вечар) * 2002 — «Я памру тут» (рэж. А. Вечар) * 2002 — «П. И. О. Т. К. У. К. У. К.» (рэж. А. Вечар) * 2001 — «Вася пьёт» (рэж. Ю. Бяржыцкі) * 2001 — «Большая мечта» (рэж. А. Вечар) * 2000 — «Каникулы с Чиччолиной» (рэж. А. Вечар) * 1999 — «С праздником» (рэж. А. Вечар) * 1999 — «Самолёты» (рэж. А. Вечар) * 1999 — «Время распрощаться» (рэж. А. Вечар) * 1998 — «Переехала комбайном» (рэж. А. Вечар) * 1998 — «Охотник и сайгак» (рэж. А. Вечар) * 1997 — «Гагарин» (рэж. А. Вечар) === DVD === * ''{{нп3|Neuro Dubel Live|Neuro Dubel Live|be-x-old|Neuro Dubel Live}}'' (2008) == Удзельнікі == * Віталь Абрамовіч: [[гітара]] (з 2004) * Уладзімір Сахончык: [[гітара]] (з 2003) * Яўген Броўка: [[бас-гітара]] (з 2003), бэк-вакал (2003—2020), вакал (з 2020) * Андрэй Сцепанюк: [[Ударныя музычныя інструменты|ударныя]] (з 1991) Былыя ўдзельнікі: * [[Аляксандр Міхайлавіч Кулінковіч|Аляксандр Кулінковіч]] — [[вакаліст|вакал]] (1989—2018), бас (1989—1991); памёр у 2018 годзе * [[Юрый Навумаў|Юрый «Паскуда» Навумаў]] — [[бэк-вакал]] (1991—2020), гітара (1991—2000), памёр у 2020 годзе * Максім «Паравоз» Паравы — гітара, бэк-вакал (1994—2003) * Станіслаў Паплаўскі — бас (1993—2003) * Алег Громаў — гітара (2001—2004) * Максім Івашын — [[Сінтэзатар|клавішныя]] (1993—1999, 2001—2004) * Дзмітрый Чыж — бас (1991—1993) * Святлана Сідаровіч — бэк-вакал (1993) * Генадзь Агейчык — гітара (1989—1991) Сесійныя ўдзельнікі: * Канстанцін Трамбіцкі — дуда (2004—2005) === Храналогія === <br /><timeline> ImageSize = width:1000 height:auto barincrement:25 PlotArea = left:150 bottom:60 top:0 right:20 Alignbars = justify DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:1989 till:2020 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:horizontal position:bottom ScaleMajor = increment:1 start:1989 ScaleMinor = increment:1 start:1989 Colors = id:Lead value:red legend:Спеў id:Guitar value:green legend:Гітара id:Bass value:blue legend:Бас-гітара id:Drums value:orange legend:Бубны id:Keyboard value:purple legend:Клавішныя id:Bagpipe value:yellow legend:Дуда id:Lines value:black legend:Альбомы id:grid1 value:gray(0.3) id:Tours value:gray(0.5) Legend = orientation:horizontal position:bottom ScaleMajor = unit:year increment:2 start:1989 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1989 LineData = at:01/05/1991 color:black layer:back at:01/07/1991 color:black layer:back at:01/07/1992 color:black layer:back at:01/03/1994 color:black layer:back at:01/08/1994 color:black layer:back at:01/10/1995 color:black layer:back at:21/01/1996 color:black layer:back at:01/07/1998 color:black layer:back at:01/07/1999 color:black layer:back at:01/07/2002 color:black layer:back at:01/07/2004 color:black layer:back at:01/07/2007 color:black layer:back at:01/07/2010 color:black layer:back at:01/07/2012 color:black layer:back at:01/07/2015 color:black layer:back at:01/07/2017 color:black layer:back BarData = bar:AK text:"Аляксандр Кулінковіч" bar:HA text:"Генадзь Агейчык" bar:JuN text:"Юрый Навумаў" bar:MP text:" Максім Паравы" bar:AH text:"Алег Громаў" bar:US text:"Уладзімір Сахончык" bar:VA text:"Віталь Абрамовіч" bar:DC text:"Дзмітрый Чыж" bar:SP text:" Станіслаў Паплаўскі" bar:JB text:"Яўген Броўка" bar:AS text:"Андрэй Сцепанюк" bar:SS text:"Святлана Сідаровіч" bar:MI text:"Максім Івашын" bar:AL text:"Андрэй Лявончык" bar:KT text:" Канстанцін Трамбіцкі" PlotData = width:10 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4) bar:AK from:start till:04/08/2018 color:Lead bar:AK from:start till:01/02/1991 color:Bass width:3 bar:HA from:start till:01/02/1991 color:Guitar bar:JuN from:01/02/1991 till:21/02/2000 color:Guitar width:3 bar:JuN from:01/02/1991 till: 14/09/2020 color:Lead bar:MP from:01/02/1994 till: 01/08/2003 color: Guitar bar:AH from:01/02/2001 till: 01/02/2004 color: Guitar bar:US from: 01/08/2003 till:end color:Guitar bar:VA from: 01/02/2004 till:end color:Guitar bar:DC from:01/02/1991 till:01/02/1993 color: Bass bar:SP from:01/02/1993 till:01/02/2003 color: Bass bar:JB from:01/12/2003 till:end color: Bass bar:JB from:01/12/2016 till:end color: Lead width:3 bar:JB from:14/09/2020 till:end color: Lead bar:JB from:14/09/2020 till:end color: Bass width:3 bar:AS from: 01/02/1991 till:end color:Drums bar:SS from:01/02/1993 till:01/10/1993 color:Lead bar:MI from:01/02/1993 till:01/02/1999 color:Keyboard bar:AL from:01/02/1999 till:01/02/2001 color:Keyboard bar:MI from:01/02/2001 till:01/02/2004 color:Keyboard bar:KT from:01/02/2004 till:01/02/2005 color:Bagpipe </timeline> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Д.П.]], С. Чарвякоў |частка = «НЕЙРО ДЮБЕЛЬ» |загаловак = Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі |арыгінал = |спасылка = |адказны = уклад. [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Дз. Падбярэзскі]] і інш |выданне = |месца = [[Мінск]] |выдавецтва = [[Зміцер Колас]] |год = 2008 |том = |старонкі = 201–203 |старонак = 368 |серыя = |isbn = 978-985-6783-42-8 |тыраж = 2000 |мова=be |ref = }} == Спасылкі == {{Commons|Category:Neuro Dubel}} * [http://www.neurodubel.com Афіцыйны сайт] {{Neuro Dubel}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Панк-рокавыя гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Neuro Dubel| ]] [[Катэгорыя:«Чорны» спіс дзеячаў мастацтва і творчых калектываў]] 85sdp15fq0qllrgt5d2zox4a47cn6ro ГК СКА Мінск 0 65617 5133366 5130344 2026-04-28T15:20:15Z Markuss86 106891 5133366 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = СКА Мінск | выява = ГК СКА Мінск.png | шырыня = 180px | поўная_назва = ДУ «Гандбольный клуб „СКА-Минск“» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 1976 | расфарміраваны = | горад = [[Мінск]], [[Беларусь]] | пляцоўка = [[Палац спорту «Уручча»]] | умяшчальнасць = 3000 | кіраўнік = [[Андрэй Віктаравіч Крайноў|Андрэй Крайноў]] | пасада_кіраўніка = Старшыня | трэнер = [[Ігар Папруга]] | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2018/2019 | месца = 2 месца | сайт = http://www.ska-minsk.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = _blueuppersnake |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = 0000FF |body1 = FFFFFF |rightarm1 = 0000FF |shorts1 = FF0000 |pattern_la2 = |pattern_b2 = _whiteuppersnake |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = FF0000 |body2 = FF0000 |rightarm2 = FF0000 |shorts2 = FF0000 }} '''СКА-Мінск''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб. Заснаваны ў [[1976]] годзе на базе клуба «Палітэхнік». Самы тытулаваны беларускі клуб. У 1980-х наймацнейшы клуб СССР і адзін з наймацнейшых у свеце. Выступае ў чэмпіянаце Беларусі па гандболе. == Дасягненні == === Нацыянальныя === * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (11)''': [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|1995/1996]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|1996/1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|1997/1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|1998/1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|1999/2000]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|2001/2002]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|2024/2025]] ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (17): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|2006/2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (3): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (9)''': [[Кубак Беларусі па гандболе 1998|1998]], [[Кубак Беларусі па гандболе 1999|1999]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2000|2000]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2001|2001]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2006|2006]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|2023]] ** {{Ср}} Фіналіст (10): [[Кубак Беларусі па гандболе 2007|2007]],[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] , [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] ** {{Бр}} 3-е месца (1) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2005|2005]] * '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]]''' ** [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Уладальнік (1)''': [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] === Спаборніцтвы ў СССР === * '''[[Чэмпіянат СССР па гандболе|Чэмпіянат СССР]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (6)''': 1981, 1984, 1985, 1986, 1988, 1989 ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (5): 1982, 1983, 1987, 1990, 1992 ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (1): 1991 * '''[[Кубак СССР па гандболе|Кубак СССР]]:''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (3)''': 1980, 1981, 1982 === Міжнародныя === * '''Уладальнік [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў]] (3):''' 1987, 1989, 1990 * Уладальнік [[Кубак уладальнікаў кубкаў ЕГФ|Кубка уладальнікаў кубкаў]] (2): 1983, 1988 * Уладальнік [[Кубак выкліку ЕГФ|Кубка выкліку]] (1): 2013 * '''[[Балтыйская гандбольная ліга]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (12)''': [[Балтыйская гандбольная ліга 1993|1993]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1993/1994|1993/1994]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1994/1995|1994/1995]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1995/1996|1995/1996]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1996/1997|1996/1997]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1997/1998|1997/1998]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1998/1999|1998/1999]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1999/2000|1999/2000]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2000/2001|2000/2001]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2012/2013|2012/2013]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2013/2014|2013/2014]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2014/2015|2014/2015]] ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (2): [[Балтыйская гандбольная ліга 2004/2005|2004/2005]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2015/2016|2015/2016]] ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (3): [[Балтыйская гандбольная ліга 2016/2017|2016/2017]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2017/2018|2017/2018]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2018/2019|2018/2019]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | [[Сезон 1992/1993 ГК СКА Мінск|1992/93]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1993/1994 ГК СКА Мінск|1993/94]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1994/1995 ГК СКА Мінск|1994/95]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1995/1996 ГК СКА Мінск|1995/96]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1996/1997 ГК СКА Мінск|1996/97]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1997/1998 ГК СКА Мінск|1997/98]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 1998|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 1998/1999 ГК СКА Мінск|1998/99]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 1999|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 1999/2000 ГК СКА Мінск|1999/00]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2000|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2000/2001 ГК СКА Мінск|2000/01]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2001|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2001/2002 ГК СКА Мінск|2001/02]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || || |- | [[Сезон 2002/2003 ГК СКА Мінск|2002/03]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2003/2004 ГК СКА Мінск|2003/04]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр || || |- | [[Сезон 2004/2005 ГК СКА Мінск|2004/05]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2005|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2005/2006 ГК СКА Мінск|2005/06]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2006|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2006/2007 ГК СКА Мінск|2006/07]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2007|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2007/2008 ГК СКА Мінск|2007/08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр || || |- | [[Сезон 2008/2009 ГК СКА Мінск|2008/09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр|| || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК СКА Мінск|2009/10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК СКА Мінск|2010/11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр||[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2011/2012 ГК СКА Мінск|2011/12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2012/2013 ГК СКА Мінск|2012/13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК СКА Мінск|2013/14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2014/2015 ГК СКА Мінск|2014/15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2015|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2015/2016 ГК СКА Мінск|2015/16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2016/2017 ГК СКА Мінск|2016/17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2017/2018 ГК СКА Мінск|2017/18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2018|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2018/2019 ГК СКА Мінск|2018/19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2019/2020 ГК СКА Мінск|2019/20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|Фіналст]] || |- | [[Сезон 2020/2021 ГК СКА Мінск|2020/21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2021|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2021/2022 ГК СКА Мінск|2021/22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2022/2023 ГК СКА Мінск|2022/23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2023/2024 ГК СКА Мінск|2023/24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2024/2025 ГК СКА Мінск|2024/25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2025/2026 ГК СКА Мінск|2025/26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || || || |} == Галоўныя трэнеры == * [[Спартак Мірановіч]] (1976—2016) * [[Ігар Папруга]] (2016—2023) * [[Дзмітрый Алегавіч Нікуленкаў|Дзмітрый Нікуленкаў]] (з 2023)<ref>[https://ska-minsk.by/news_item/?ni=6530 Дмитрий Никуленков — главный тренер «СКА-Минск»!]</ref> == Вядомыя ігракі == * [[Аляксандр Леанідавіч Маліноўскі]] * [[Юрый Анатолевіч Шаўцоў]] * [[Міхаіл Іванавіч Якімовіч]] == Спасылкі == * [http://www.ska-minsk.by/ Сайт клуба] {{Склад ГК СКА Мінск}} [[Катэгорыя:ГК СКА Мінск| ]] [[Катэгорыя:1976 год у Мінску]] fcgy05lt8cw7fjwuj51bby8ddonzk3n 5133368 5133366 2026-04-28T15:21:52Z Markuss86 106891 5133368 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = СКА Мінск | выява = ГК СКА Мінск.png | шырыня = 175px | поўная_назва = ДУ «Гандбольный клуб „СКА-Минск“» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 1976 | расфарміраваны = | горад = [[Мінск]], [[Беларусь]] | пляцоўка = [[Палац спорту «Уручча»]] | умяшчальнасць = 3000 | кіраўнік = [[Андрэй Віктаравіч Крайноў|Андрэй Крайноў]] | пасада_кіраўніка = Старшыня | трэнер = [[Ігар Папруга]] | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2018/2019 | месца = 2 месца | сайт = http://www.ska-minsk.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = _blueuppersnake |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = 0000FF |body1 = FFFFFF |rightarm1 = 0000FF |shorts1 = FF0000 |pattern_la2 = |pattern_b2 = _whiteuppersnake |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = FF0000 |body2 = FF0000 |rightarm2 = FF0000 |shorts2 = FF0000 }} '''СКА-Мінск''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб. Заснаваны ў [[1976]] годзе на базе клуба «Палітэхнік». Самы тытулаваны беларускі клуб. У 1980-х наймацнейшы клуб СССР і адзін з наймацнейшых у свеце. Выступае ў чэмпіянаце Беларусі па гандболе. == Дасягненні == === Нацыянальныя === * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (11)''': [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|1995/1996]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|1996/1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|1997/1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|1998/1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|1999/2000]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|2001/2002]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|2024/2025]] ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (17): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|2006/2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (3): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (9)''': [[Кубак Беларусі па гандболе 1998|1998]], [[Кубак Беларусі па гандболе 1999|1999]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2000|2000]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2001|2001]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2006|2006]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|2023]] ** {{Ср}} Фіналіст (10): [[Кубак Беларусі па гандболе 2007|2007]],[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] , [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] ** {{Бр}} 3-е месца (1) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2005|2005]] * '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]]''' ** [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Уладальнік (1)''': [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] === Спаборніцтвы ў СССР === * '''[[Чэмпіянат СССР па гандболе|Чэмпіянат СССР]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (6)''': 1981, 1984, 1985, 1986, 1988, 1989 ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (5): 1982, 1983, 1987, 1990, 1992 ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (1): 1991 * '''[[Кубак СССР па гандболе|Кубак СССР]]:''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (3)''': 1980, 1981, 1982 === Міжнародныя === * '''Уладальнік [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў]] (3):''' 1987, 1989, 1990 * Уладальнік [[Кубак уладальнікаў кубкаў ЕГФ|Кубка уладальнікаў кубкаў]] (2): 1983, 1988 * Уладальнік [[Кубак выкліку ЕГФ|Кубка выкліку]] (1): 2013 * '''[[Балтыйская гандбольная ліга]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (12)''': [[Балтыйская гандбольная ліга 1993|1993]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1993/1994|1993/1994]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1994/1995|1994/1995]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1995/1996|1995/1996]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1996/1997|1996/1997]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1997/1998|1997/1998]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1998/1999|1998/1999]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1999/2000|1999/2000]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2000/2001|2000/2001]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2012/2013|2012/2013]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2013/2014|2013/2014]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2014/2015|2014/2015]] ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (2): [[Балтыйская гандбольная ліга 2004/2005|2004/2005]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2015/2016|2015/2016]] ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (3): [[Балтыйская гандбольная ліга 2016/2017|2016/2017]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2017/2018|2017/2018]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2018/2019|2018/2019]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | [[Сезон 1992/1993 ГК СКА Мінск|1992/93]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1993/1994 ГК СКА Мінск|1993/94]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1994/1995 ГК СКА Мінск|1994/95]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1995/1996 ГК СКА Мінск|1995/96]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1996/1997 ГК СКА Мінск|1996/97]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1997/1998 ГК СКА Мінск|1997/98]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 1998|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 1998/1999 ГК СКА Мінск|1998/99]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 1999|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 1999/2000 ГК СКА Мінск|1999/00]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2000|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2000/2001 ГК СКА Мінск|2000/01]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2001|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2001/2002 ГК СКА Мінск|2001/02]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || || |- | [[Сезон 2002/2003 ГК СКА Мінск|2002/03]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2003/2004 ГК СКА Мінск|2003/04]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр || || |- | [[Сезон 2004/2005 ГК СКА Мінск|2004/05]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2005|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2005/2006 ГК СКА Мінск|2005/06]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2006|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2006/2007 ГК СКА Мінск|2006/07]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2007|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2007/2008 ГК СКА Мінск|2007/08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр || || |- | [[Сезон 2008/2009 ГК СКА Мінск|2008/09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр|| || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК СКА Мінск|2009/10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК СКА Мінск|2010/11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр||[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2011/2012 ГК СКА Мінск|2011/12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2012/2013 ГК СКА Мінск|2012/13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК СКА Мінск|2013/14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2014/2015 ГК СКА Мінск|2014/15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2015|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2015/2016 ГК СКА Мінск|2015/16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2016/2017 ГК СКА Мінск|2016/17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2017/2018 ГК СКА Мінск|2017/18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2018|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2018/2019 ГК СКА Мінск|2018/19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2019/2020 ГК СКА Мінск|2019/20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|Фіналст]] || |- | [[Сезон 2020/2021 ГК СКА Мінск|2020/21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2021|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2021/2022 ГК СКА Мінск|2021/22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2022/2023 ГК СКА Мінск|2022/23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2023/2024 ГК СКА Мінск|2023/24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2024/2025 ГК СКА Мінск|2024/25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2025/2026 ГК СКА Мінск|2025/26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || || || |} == Галоўныя трэнеры == * [[Спартак Мірановіч]] (1976—2016) * [[Ігар Папруга]] (2016—2023) * [[Дзмітрый Алегавіч Нікуленкаў|Дзмітрый Нікуленкаў]] (з 2023)<ref>[https://ska-minsk.by/news_item/?ni=6530 Дмитрий Никуленков — главный тренер «СКА-Минск»!]</ref> == Вядомыя ігракі == * [[Аляксандр Леанідавіч Маліноўскі]] * [[Юрый Анатолевіч Шаўцоў]] * [[Міхаіл Іванавіч Якімовіч]] == Спасылкі == * [http://www.ska-minsk.by/ Сайт клуба] {{Склад ГК СКА Мінск}} [[Катэгорыя:ГК СКА Мінск| ]] [[Катэгорыя:1976 год у Мінску]] jh06zx75qqyz0kna1uymur3ekl10hqr 5133371 5133368 2026-04-28T15:23:19Z Markuss86 106891 5133371 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = СКА Мінск | выява = ГК СКА Мінск.png | шырыня = 180px | поўная_назва = ДУ «Гандбольный клуб „СКА-Минск“» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 1976 | расфарміраваны = | горад = [[Мінск]], [[Беларусь]] | пляцоўка = [[Палац спорту «Уручча»]] | умяшчальнасць = 3000 | кіраўнік = [[Андрэй Віктаравіч Крайноў|Андрэй Крайноў]] | пасада_кіраўніка = Старшыня | трэнер = [[Ігар Папруга]] | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2018/2019 | месца = 2 месца | сайт = http://www.ska-minsk.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = _blueuppersnake |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = 0000FF |body1 = FFFFFF |rightarm1 = 0000FF |shorts1 = FF0000 |pattern_la2 = |pattern_b2 = _whiteuppersnake |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = FF0000 |body2 = FF0000 |rightarm2 = FF0000 |shorts2 = FF0000 }} '''СКА-Мінск''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб. Заснаваны ў [[1976]] годзе на базе клуба «Палітэхнік». Самы тытулаваны беларускі клуб. У 1980-х наймацнейшы клуб СССР і адзін з наймацнейшых у свеце. Выступае ў чэмпіянаце Беларусі па гандболе. == Дасягненні == === Нацыянальныя === * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (11)''': [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|1995/1996]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|1996/1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|1997/1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|1998/1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|1999/2000]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|2001/2002]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|2024/2025]] ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (17): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|2006/2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (3): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (9)''': [[Кубак Беларусі па гандболе 1998|1998]], [[Кубак Беларусі па гандболе 1999|1999]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2000|2000]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2001|2001]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2006|2006]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|2023]] ** {{Ср}} Фіналіст (10): [[Кубак Беларусі па гандболе 2007|2007]],[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] , [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] ** {{Бр}} 3-е месца (1) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2005|2005]] * '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]]''' ** [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Уладальнік (1)''': [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] === Спаборніцтвы ў СССР === * '''[[Чэмпіянат СССР па гандболе|Чэмпіянат СССР]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (6)''': 1981, 1984, 1985, 1986, 1988, 1989 ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (5): 1982, 1983, 1987, 1990, 1992 ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (1): 1991 * '''[[Кубак СССР па гандболе|Кубак СССР]]:''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (3)''': 1980, 1981, 1982 === Міжнародныя === * '''Уладальнік [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў]] (3):''' 1987, 1989, 1990 * Уладальнік [[Кубак уладальнікаў кубкаў ЕГФ|Кубка уладальнікаў кубкаў]] (2): 1983, 1988 * Уладальнік [[Кубак выкліку ЕГФ|Кубка выкліку]] (1): 2013 * '''[[Балтыйская гандбольная ліга]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (12)''': [[Балтыйская гандбольная ліга 1993|1993]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1993/1994|1993/1994]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1994/1995|1994/1995]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1995/1996|1995/1996]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1996/1997|1996/1997]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1997/1998|1997/1998]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1998/1999|1998/1999]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1999/2000|1999/2000]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2000/2001|2000/2001]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2012/2013|2012/2013]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2013/2014|2013/2014]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2014/2015|2014/2015]] ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (2): [[Балтыйская гандбольная ліга 2004/2005|2004/2005]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2015/2016|2015/2016]] ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (3): [[Балтыйская гандбольная ліга 2016/2017|2016/2017]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2017/2018|2017/2018]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2018/2019|2018/2019]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | [[Сезон 1992/1993 ГК СКА Мінск|1992/93]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1993/1994 ГК СКА Мінск|1993/94]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1994/1995 ГК СКА Мінск|1994/95]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1995/1996 ГК СКА Мінск|1995/96]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1996/1997 ГК СКА Мінск|1996/97]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1997/1998 ГК СКА Мінск|1997/98]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 1998|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 1998/1999 ГК СКА Мінск|1998/99]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 1999|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 1999/2000 ГК СКА Мінск|1999/00]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2000|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2000/2001 ГК СКА Мінск|2000/01]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2001|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2001/2002 ГК СКА Мінск|2001/02]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || || |- | [[Сезон 2002/2003 ГК СКА Мінск|2002/03]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2003/2004 ГК СКА Мінск|2003/04]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр || || |- | [[Сезон 2004/2005 ГК СКА Мінск|2004/05]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2005|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2005/2006 ГК СКА Мінск|2005/06]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2006|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2006/2007 ГК СКА Мінск|2006/07]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2007|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2007/2008 ГК СКА Мінск|2007/08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр || || |- | [[Сезон 2008/2009 ГК СКА Мінск|2008/09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр|| || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК СКА Мінск|2009/10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК СКА Мінск|2010/11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр||[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2011/2012 ГК СКА Мінск|2011/12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2012/2013 ГК СКА Мінск|2012/13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК СКА Мінск|2013/14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2014/2015 ГК СКА Мінск|2014/15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2015|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2015/2016 ГК СКА Мінск|2015/16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2016/2017 ГК СКА Мінск|2016/17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2017/2018 ГК СКА Мінск|2017/18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2018|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2018/2019 ГК СКА Мінск|2018/19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2019/2020 ГК СКА Мінск|2019/20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|Фіналст]] || |- | [[Сезон 2020/2021 ГК СКА Мінск|2020/21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2021|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2021/2022 ГК СКА Мінск|2021/22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2022/2023 ГК СКА Мінск|2022/23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2023/2024 ГК СКА Мінск|2023/24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2024/2025 ГК СКА Мінск|2024/25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2025/2026 ГК СКА Мінск|2025/26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || || || |} == Галоўныя трэнеры == * [[Спартак Мірановіч]] (1976—2016) * [[Ігар Папруга]] (2016—2023) * [[Дзмітрый Алегавіч Нікуленкаў|Дзмітрый Нікуленкаў]] (з 2023)<ref>[https://ska-minsk.by/news_item/?ni=6530 Дмитрий Никуленков — главный тренер «СКА-Минск»!]</ref> == Вядомыя ігракі == * [[Аляксандр Леанідавіч Маліноўскі]] * [[Юрый Анатолевіч Шаўцоў]] * [[Міхаіл Іванавіч Якімовіч]] == Спасылкі == * [http://www.ska-minsk.by/ Сайт клуба] {{Склад ГК СКА Мінск}} [[Катэгорыя:ГК СКА Мінск| ]] [[Катэгорыя:1976 год у Мінску]] fcgy05lt8cw7fjwuj51bby8ddonzk3n Шаблон:Белтэлерадыёкампанія 10 66610 5133599 5129801 2026-04-29T11:57:25Z ~2026-26151-41 167376 арфаграфія 5133599 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Белтэлерадыёкампанія |navbar = |state = {{{state|}}} |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|Белтэлерадыёкампанія]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = [[Тэлебачанне]] |спіс1 = * [[Беларусь 1]] * [[Беларусь 2]] * [[Беларусь 3]] * [[Беларусь 4]] * [[Беларусь 5]] * [[Беларусь 24]] * [[НТБ-Беларусь]] |загаловак2 = [[Радыё]] |спіс2 = * [[Беларусь (радыёстанцыя)|Радыёстанцыя Беларусь]] * [[Культура (радыёканал)|Радыёканал Культура]] * [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё]] * [[Радыус-FM]] * [[Сталіца (радыё)|Радыё Сталіца]] |загаловак3 = Абласныя ТРК |спіс3 = * [[Брэст (тэлерадыёкампанія)|Брэст]] * [[Віцебск (тэлерадыёкампанія)|Віцебск]] * [[Гомель (тэлерадыёкампанія)|Гомель]] * [[Гродна (тэлерадыёкампанія)|Гродна]] * [[Магілёў (тэлерадыёкампанія)|Магілёў]] |загаловак4 = Зачыненыя СМІ |спіс4 =[[Беларусь 24|Беларусь-ТБ]] |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Тэлебачанне]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Беларусь]] </noinclude> tw2mwh52zi7ff4lany0iyhkeyq99282 Інакенцій Іванавіч Якаўкін 0 67263 5133431 5132806 2026-04-28T19:40:28Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ 5133431 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Інакенцій Іванавіч Якаўкін''' ({{ВДП}}) — расійскі навуковец-правазнавец, [[гісторык права]], [[бібліятэказнавец]] і [[бібліёграф]], [[доктар гістарычных навук]] (1935), прафесар (1938), дырэктар [[Бібліятэка АН СССР|Бібліятэкі]] [[Акадэмія навук СССР|Акадэміі навук СССР]]{{sfn|Подозерская|1959|}}. == Біяграфія == Нарадзіўся 12 жніўня 1881 года ў Іркуцку ў купецкай сям’і{{sfn|Подозерская|1959|}}. Пасля сканчэння маскоўскага рэальнага вучылішча Мазінга (1900) некалькі гадоў вывучаў эканамічныя і дзяржаўныя навукі ў германскіх універсітэтах [[Брэслау|Брэслава]] і [[Гайдэльбергскі ўніверсітэт|Гейдэльберга]]{{sfn|Подозерская|1959|}}. Вучоба ў Германіі не заладзілася праз цягу да гуманітарных навук{{r|barynau}}. У 1904 годзе здаў іспыт на атэстат сталасці пры 1-й Пецярбургскай гімназіі і паступіў на юрыдычны факультэт [[Пецярбургскі універсітэт|Пецярбургскага ўніверсітэта]]{{sfn|Подозерская|1959|}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе, аднак дзяржаўныя іспыты змог здаць толькі ў 1912 годзе, бо не меў пасведчання пра палітычную добранадзейнасць{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. Пакінуты пры ўніверсітэце для падрыхтоўкі да прафесарскай дзейнасці па кафедры рымскага права{{sfn|Подозерская|1959|}}. З 1910 года працаваў у [[Расійская нацыянальная бібліятэка|Публічнай бібліятэцы]] (Санкт-Пецярбург) вольнанаёмным супрацоўнікам{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. У 1922—1924 гадах займаў пасаду загадчыка Юрыдычнага аддзялення, а ў 1924—1929 — намесніка дырэктара бібліятэкі па навуковай рабоце{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. У 1918—1923 гадах быў намеснікам старшыні Камітэта дзяржаўных навуковых бібліятэк{{sfn|Подозерская|1959|}}. У 1922—1923 гадах браў удзел у савецка-польскіх перагаворах. Педагагічную дзейнасць пачаў у 1918 годзе ў [[Санкт-Пецярбургскі політэхнічны ўніверсітэт Пятра Вялікага|Політэхнічным інстытуце]] (чытаў курс гісторыі рускай народнай гаспадаркі да 1925 года). У 1920 годзе пасля здачы магістарскіх экзаменаў пачаў выкладаць рымскае і грамадзянскае права ў Петраградскім універсітэце. У 1923—1928 гадах быў прафесарам Інстытута народнай гаспадаркі, пазней выкладаў у Інстытуце савецкага права, а таксама ў 1-м і 2-м юрыдычных інстытутах.{{sfn|Подозерская|1959|}} У 1929 годзе прызначаны намеснікам дырэктара Бібліятэкі Акадэміі навук (БАН) СССР, а ў 1930 годзе стаў яе дырэктарам, займаў пасаду да канца жыцця{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. Пад яго кіраўніцтвам створана сетка акадэмічных бібліятэк і арганізаваны міжнародны кнігаабмен{{sfn|Подозерская|1959|}}. У снежні 1935 года Прэзідыум АН СССР яму нададзена ступень доктара гістарычных навук (у некаторых крыніцах памылкова даецца 1936){{sfn|Подозерская|1959|}}. У лістападзе 1938 года зацверджаны ў вучоным званні прафесара{{sfn|Подозерская|1959|}}. У 1942—1944 гадах знаходзіўся ў камандзіроўцы ў Маскве, дзе выкладаў у Ваенна-юрыдычнай акадэміі і Гісторыка-архіўным інстытуце{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. Пасля вяртання ў Ленінград у 1944 годзе ўзначаліў кафедру гісторыі дзяржавы і права ў ЛДУ{{sfn|Подозерская|1959|}}. Памёр 23{{sfn|Подозерская|1959|}} або 24 мая 1949 года. == Сям’я == Бацькі — Іван Мікалаевіч і Неаніла Сямёнаўна Якаўкіны, з купецтва{{r|barynau}}. Хросны бацька — будучы буйны фінансіст Мікалай Утораў{{r|barynau}}. Жонка — Кацярына Лапа-Старжэнецкая. == Творчасць == Асноўныя навуковыя інтарэсы ў галіне гісторыі права Вялікага Княства Літоўскага, Маскоўскай дзяржавы і Старажытнага Рыма{{sfn|Подозерская|1959|}}. Магістарская дысертацыя (1918) прысвечана запазычанням са Статута ВКЛ ва Улажэнне 1649 года{{r|barynau}}. Не вядома ці быў Якоўкін асабіста знаёмы з маскоўскім калегам, даследчыкам права ВКЛ Мікалаем Беражковым, але напісаў першую рэцэнзію на фундаментальную манаграфію Беражкова "Літоўская метрыка як гістарычная крыніца".{{r|barynau}}. ; Выбраныя працы * Закупы Русской правды // Журнал Министерства народного просвещения. Ч. 44 (1913, № 4), отд. 2. С. 236—295; Ч. 45 (1913, № 5), отд. 2. Стр. 101—119.{{sfn|Подозерская|1959|}} * М. Ф. Владимирский-Буданов (некролог) // Журнал Министерства народного просвещения. Ч. 66 (1916). С. 35—48. * Памяти акад. М. А. Дьяконова // Дела и дни. Кн. 1. Петербург: Гос. изд-во, 1920. С. 595—596. * Договор, как нормативный факт в древнем праве // Сборник статей по русской истории, посвященных С. Ф. Платонову. Петербург: Огни, 1922. С. 15—23. * Научные библиотеки Ленинграда: материалы для справочника / под ред. Инн. Ив. Яковкина. Л.: ГПБ, 1928. — 151 с. * К вопросу о роли понтификов в древне-римском легисакционном процессе // Академия наук — Н. Я. Марру. М.-Л., 1935. С. 779—780.{{sfn|Подозерская|1959|}} * Законодательные акты Великого княжества Литовского XV—XVI вв. / подг. к печати И. И. Яковкиным. Л.: Соцэкгиз, 1936. — 152 с. (зборнік дакументаў){{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}} * Библиотека Академии наук и ее фонды // Вестник Академии наук СССР. № 5-6 (1945). C. 248—252. * Рец.: Н. Г. Бережков. Литовская метрика как исторический источник. Ч. 1. М.-Л., 1946 // Вестник Академии наук СССР. № 8-9 (1946). С. 186—187.{{r|barynau}} == Узнагароды == * Ордэн Леніна{{sfn|Подозерская|1959|}}; * Ордэн «Знак Пашаны»{{sfn|Подозерская|1959|}}; * Медаль «За абарону Ленінграда»; * Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.». == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="barynau">{{cite web|ref = | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/834383444377101/ |title = Иннокентий Яковкин — исследователь Литовской метрики|first = Игорь|last = Баринов |authorlink = Ігар Ігаравіч Барынаў|date = 2023-07-02|work = |publisher = Запісы беларусаведа|location = |page = |language = |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = }}</ref> }} == Літаратура == * История Библиотеки Академии наук СССР. — М — Л., 1964. * Начало «Дела» Академии наук: стенограмма заседания Особой Комиссии Наркомата РКИ СССР, 24 октября 1929 г. // Исторический архив. — 1993. — № 1. * {{артыкул |ref = Подозерская |аўтар = Подозерская Г. Ф. |загаловак = Памяти профессора И. И. Яковкина, 1881—1949 |арыгінал = |спасылка = http://law.edu.ru/article/article.asp?articleID=1130918 |мова = ru |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Правоведение |тып = |месца = |выдавецтва = |год = 1959 |выпуск = |том = |нумар = 2 |старонкі = 186—187 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = https://web.archive.org/web/20190119121514/http://law.edu.ru/article/article.asp?articleID=1130918 |archive-date = 2019-01-19 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Якаўкін Інакенцій Іванавіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] [[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]] 6xnqcrdwxo7v4keaf0pqygrj3jjyk4j 5133432 5133431 2026-04-28T19:41:44Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5133432 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Інакенцій Іванавіч Якаўкін''' ({{ВДП}}) — расійскі навуковец-правазнавец, [[гісторык права]], [[бібліятэказнавец]] і [[бібліёграф]], [[доктар гістарычных навук]] (1935), прафесар (1938), дырэктар [[Бібліятэка АН СССР|Бібліятэкі]] [[Акадэмія навук СССР|Акадэміі навук СССР]]{{sfn|Подозерская|1959|}}. == Біяграфія == Нарадзіўся 12 жніўня 1881 года ў Іркуцку ў купецкай сям’і{{sfn|Подозерская|1959|}}. Пасля сканчэння маскоўскага рэальнага вучылішча Мазінга (1900) некалькі гадоў вывучаў эканамічныя і дзяржаўныя навукі ў германскіх універсітэтах [[Брэслау|Брэслава]] і [[Гайдэльбергскі ўніверсітэт|Гейдэльберга]]{{sfn|Подозерская|1959|}}. Вучоба ў Германіі не заладзілася праз цягу да гуманітарных навук{{r|barynau}}. У 1904 годзе здаў іспыт на атэстат сталасці пры 1-й Пецярбургскай гімназіі і паступіў на юрыдычны факультэт [[Пецярбургскі універсітэт|Пецярбургскага ўніверсітэта]]{{sfn|Подозерская|1959|}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе, аднак дзяржаўныя іспыты змог здаць толькі ў 1912 годзе, бо не меў пасведчання пра палітычную добранадзейнасць{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. Пакінуты пры ўніверсітэце для падрыхтоўкі да прафесарскай дзейнасці па кафедры рымскага права{{sfn|Подозерская|1959|}}. З 1910 года працаваў у [[Расійская нацыянальная бібліятэка|Публічнай бібліятэцы]] (Санкт-Пецярбург) вольнанаёмным супрацоўнікам{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. У 1922—1924 гадах займаў пасаду загадчыка Юрыдычнага аддзялення, а ў 1924—1929 — намесніка дырэктара бібліятэкі па навуковай рабоце{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. У 1918—1923 гадах быў намеснікам старшыні Камітэта дзяржаўных навуковых бібліятэк{{sfn|Подозерская|1959|}}. У 1922—1923 гадах браў удзел у савецка-польскіх перагаворах. Педагагічную дзейнасць пачаў у 1918 годзе ў [[Санкт-Пецярбургскі політэхнічны ўніверсітэт Пятра Вялікага|Політэхнічным інстытуце]] (чытаў курс гісторыі рускай народнай гаспадаркі да 1925 года). У 1920 годзе пасля здачы магістарскіх экзаменаў пачаў выкладаць рымскае і грамадзянскае права ў Петраградскім універсітэце. У 1923—1928 гадах быў прафесарам Інстытута народнай гаспадаркі, пазней выкладаў у Інстытуце савецкага права, а таксама ў 1-м і 2-м юрыдычных інстытутах.{{sfn|Подозерская|1959|}} У 1929 годзе прызначаны намеснікам дырэктара Бібліятэкі Акадэміі навук (БАН) СССР, а ў 1930 годзе стаў яе дырэктарам, займаў пасаду да канца жыцця{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. Пад яго кіраўніцтвам створана сетка акадэмічных бібліятэк і арганізаваны міжнародны кнігаабмен{{sfn|Подозерская|1959|}}. У снежні 1935 года Прэзідыум АН СССР яму нададзена ступень доктара гістарычных навук (у некаторых крыніцах памылкова даецца 1936){{sfn|Подозерская|1959|}}. У лістападзе 1938 года зацверджаны ў вучоным званні прафесара{{sfn|Подозерская|1959|}}. У 1942—1944 гадах быў у камандзіроўцы ў Маскве, выкладаў у Ваенна-юрыдычнай акадэміі і Гісторыка-архіўным інстытуце{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. Па вяртанні ў Ленінград у 1944 годзе ўзначаліў кафедру гісторыі дзяржавы і права ў ЛДУ{{sfn|Подозерская|1959|}}. Памёр 23{{sfn|Подозерская|1959|}} або 24 мая 1949 года. == Сям’я == Бацькі — Іван Мікалаевіч і Неаніла Сямёнаўна Якаўкіны, з купецтва{{r|barynau}}. Хросны бацька — будучы буйны фінансіст Мікалай Утораў{{r|barynau}}. Жонка — Кацярына Лапа-Старжэнецкая. == Творчасць == Асноўныя навуковыя інтарэсы ў галіне гісторыі права Вялікага Княства Літоўскага, Маскоўскай дзяржавы і Старажытнага Рыма{{sfn|Подозерская|1959|}}. Магістарская дысертацыя (1918) прысвечана запазычанням са Статута ВКЛ ва Улажэнне 1649 года{{r|barynau}}. Не вядома ці быў Якоўкін асабіста знаёмы з маскоўскім калегам, даследчыкам права ВКЛ Мікалаем Беражковым, але напісаў першую рэцэнзію на фундаментальную манаграфію Беражкова "Літоўская метрыка як гістарычная крыніца".{{r|barynau}}. ; Выбраныя працы * Закупы Русской правды // Журнал Министерства народного просвещения. Ч. 44 (1913, № 4), отд. 2. С. 236—295; Ч. 45 (1913, № 5), отд. 2. Стр. 101—119.{{sfn|Подозерская|1959|}} * М. Ф. Владимирский-Буданов (некролог) // Журнал Министерства народного просвещения. Ч. 66 (1916). С. 35—48. * Памяти акад. М. А. Дьяконова // Дела и дни. Кн. 1. Петербург: Гос. изд-во, 1920. С. 595—596. * Договор, как нормативный факт в древнем праве // Сборник статей по русской истории, посвященных С. Ф. Платонову. Петербург: Огни, 1922. С. 15—23. * Научные библиотеки Ленинграда: материалы для справочника / под ред. Инн. Ив. Яковкина. Л.: ГПБ, 1928. — 151 с. * К вопросу о роли понтификов в древне-римском легисакционном процессе // Академия наук — Н. Я. Марру. М.-Л., 1935. С. 779—780.{{sfn|Подозерская|1959|}} * Законодательные акты Великого княжества Литовского XV—XVI вв. / подг. к печати И. И. Яковкиным. Л.: Соцэкгиз, 1936. — 152 с. (зборнік дакументаў){{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}} * Библиотека Академии наук и ее фонды // Вестник Академии наук СССР. № 5-6 (1945). C. 248—252. * Рец.: Н. Г. Бережков. Литовская метрика как исторический источник. Ч. 1. М.-Л., 1946 // Вестник Академии наук СССР. № 8-9 (1946). С. 186—187.{{r|barynau}} == Узнагароды == * Ордэн Леніна{{sfn|Подозерская|1959|}}; * Ордэн «Знак Пашаны»{{sfn|Подозерская|1959|}}; * Медаль «За абарону Ленінграда»; * Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.». == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="barynau">{{cite web|ref = | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/834383444377101/ |title = Иннокентий Яковкин — исследователь Литовской метрики|first = Игорь|last = Баринов |authorlink = Ігар Ігаравіч Барынаў|date = 2023-07-02|work = |publisher = Запісы беларусаведа|location = |page = |language = |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = }}</ref> }} == Літаратура == * История Библиотеки Академии наук СССР. — М — Л., 1964. * Начало «Дела» Академии наук: стенограмма заседания Особой Комиссии Наркомата РКИ СССР, 24 октября 1929 г. // Исторический архив. — 1993. — № 1. * {{артыкул |ref = Подозерская |аўтар = Подозерская Г. Ф. |загаловак = Памяти профессора И. И. Яковкина, 1881—1949 |арыгінал = |спасылка = http://law.edu.ru/article/article.asp?articleID=1130918 |мова = ru |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Правоведение |тып = |месца = |выдавецтва = |год = 1959 |выпуск = |том = |нумар = 2 |старонкі = 186—187 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = https://web.archive.org/web/20190119121514/http://law.edu.ru/article/article.asp?articleID=1130918 |archive-date = 2019-01-19 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Якаўкін Інакенцій Іванавіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] [[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]] loewa86uc57c0961491v1gxf27svh6s Максім Горкі 0 68776 5133295 5129124 2026-04-28T12:04:13Z Pabojnia 135280 афармленне 5133295 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Горкі (значэнні)}} {{Пісьменнік | Імя пры нараджэнні = Аляксей Максімавіч Пяшкоў | Псеўданімы = Максим Горький,<br>Иегудиил Хламида | Кірунак = Рамантызм/Рэалізм }} '''Максім Горкі''' (пры нараджэнні '''Аляксей Максімавіч Пяшкоў'''<ref>Сам Горкі лічыў, што яго сапраўднае прозвішча Пяшкоў павінна гучаць з націскам на О: {{пачатак цытаты}} Тогда я счёл возможным пояснить ему:<br /> — Я не Каширин, а — Пешко́в…<br /> — Пе́шков? — неверно повторил он. — Хорошее дело. {{канец цытаты|крыніца=''Максим Горький.'' З аўтабіяграфічнай аповесці «Детство»}} </ref><ref>«Прозвішча '''Пяшкоў''' не датычыцца слоў '''пешы''' або '''пешка''', у яго аснове ляжыць гутарковы варыянт '''Пяшко''' (ад '''Пётр'''). Гэтае прозвішча нярэдка прамаўляюць з націскам на першым складзе, хоць правільней прамаўляць '''Пяшко́ў''', на гэтым настойваў і А. М. Горкі» ({{кніга|аўтар=Ганжина И. М.|загаловак=Словарь современных русских фамилий|спасылка=http://www.antic-r.ru/bibl3.htm|месца=М.|выдавецтва=Астрель: {{нп5|АСТ (выдавецтва)|ACT|ru|АСТ (издательство)}}|год=2001|старонак=672|старонкі=367|isbn=5-237-04101-9|archive-date=17 красавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150417124748/http://www.antic-r.ru/bibl3.htm}})</ref><ref>{{нп5|Вялікі энцыклапедычны слоўнік|БЭС|ru|Большой энциклопедический словарь}} ([https://ic.pics.livejournal.com/0_aura/29022417/77032/77032_original.jpg Максим Горький])</ref>, устойлівым ёсць таксама ўжыванне сапраўднага імя пісьменніка ў спалучэнні з псеўданімам — '''Аляксей Максімавіч Горкі'''; {{ДН|28|3|1868|16}}, [[Ніжні Ноўгарад]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|18|6|1936}}, {{нп5|Горкі-10|Горкі|ru|Горки-10}}<ref>''Вайнберг И. И.'' Горький Максим. // Русские писатели. 1800—1917. Биографический словарь. Т. 1. — {{М.}}: Изд-во «Советская Энциклопедия», 1989. — С. 645—657.</ref>, [[Маскоўская вобласць]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — расійскі {{празаік|Расіі|СССР|XIX стагоддзя|XX стагоддзя|Расійскай імперыі}}, {{Драматург|Расіі|СССР|XIX стагоддзя|XX стагоддзя|Расійскай імперыі}}, {{Журналіст|Расіі|СССР|XIX стагоддзя|XX стагоддзя|Расійскай імперыі}}, {{публіцыст|Расіі|СССР|XIX стагоддзя|XX стагоддзя|Расійскай імперыі}}, грамадскі дзеяч<ref name="БС">{{кніга |частка = Горький Максим |загаловак = Биографический справочник |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 166-167 |старонак = 737 }}</ref>. Адзін з самых значных і вядомых у свеце расійскіх [[пісьменнік]]аў і {{нп5|Руская філасофія|мысляроў|ru|Русская философия}}{{sfn|Басинский|2005|с=440—441, 452}}. Ганаровы акадэмік АН БССР (1932)<ref name="БС" />. Ганаровы член Менскага гарсавета (1931)<ref name="БС" /> 5 разоў намінаваны на [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскую прэмію па літаратуры]]<ref>[http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=3557 Nomination Database — Literature].</ref>: у 1918, 1923, два разы ў 1928, 1933 гадах<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.com.ua/books?id=VqWMhaewsQYC&pg=PA198&dq=%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9+%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwijiv7mybDYAhUnYZoKHcNCBysQ6AEIJjAA#v=onepage&q&f=false|аўтар=Татьяна Марченко|загаловак=Русские писатели и Нобелевская Премия (1901-1955): (1901-1955)|год=2007|выдавецтва=Böhlau Verlag Köln Weimar|старонак=640|isbn=9783412140069}}</ref>. Пачаўшы з рамантычна адухоўленых навел, песень у прозе і апавяданняў, у 1901 годзе Горкі звярнуўся да [[драматургія|драматургіі]]. На мяжы XIX і XX стагоддзяў праславіўся як аўтар твораў у [[рэвалюцыя|рэвалюцыйным духу]], які быў асабіста блізкім да [[Расійская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя|сацыял-дэмакратаў]] і знаходзіўся ў апазіцыі да [[царызм|царскага рэжыму]]. Росквіт творчай біяграфіі пісьменніка адзначаны цыкламі нарысаў, аўтабіяграфічных аповесцяў, п’есамі, двума буйнымі раманамі, а таксама кнігамі і апавяданнямі ў жанры [[публіцыстыка|публіцыстычнай]] дакументалістыкі. Асноўны пафас твораў Горкага — мара пра «новых людзей», бясстрашных і свабодных, якія валодаюць высокімі інтэлектуальнымі і фізічнымі здольнасцямі, здольных дасягнуць {{нп5|Звышчалавек|звышмэтаў|ru|Сверхчеловек}} за гранню магчымага, не выключаючы {{нп5|Неўміручасць|неўміручасці|ru|Бессмертие}}{{sfn|Быков|2012|с=346}}. У [[эміграцыя|эміграцыі]] правёў агулам больш за 18 гадоў, у тым ліку 15 гадоў у [[Італія|Італіі]], пры гэтым не авалодаў ніводнай замежнай мовай<ref>{{cite journal|first=С. М.|last=Дёмкина|title=Италия в Музее А. М. Горького на Малой Никитской, 6|url=http://sites.utoronto.ca/tsq/17/demkina17.shtml|publisher=University of Toronto|journal= Academic Electronic Journal in Slavic Studies. Toronto Slavic Quarterly|accessdate=2016-01-09}}</ref><ref>{{cite news|first=Нива|last=Миракян|title=Неаполитанский период Максима Горького|url=http://windowrussia.ruvr.ru/2014_04_16/Neapolitanskij-period-Maksima-Gorkogo-4166/|publisher=Окно в Россию|date=2014-04-16|accessdate=2016-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151119144128/http://windowrussia.ruvr.ru/2014_04_16/Neapolitanskij-period-Maksima-Gorkogo-4166/|archivedate=2015-11-19}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://windowrussia.ruvr.ru/2014_04_16/Neapolitanskij-period-Maksima-Gorkogo-4166/ |accessdate=3 снежня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151119144128/http://windowrussia.ruvr.ru/2014_04_16/Neapolitanskij-period-Maksima-Gorkogo-4166/ |archivedate=19 лістапада 2015 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://windowrussia.ruvr.ru/2014_04_16/Neapolitanskij-period-Maksima-Gorkogo-4166/ |accessdate=3 снежня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151119144128/http://windowrussia.ruvr.ru/2014_04_16/Neapolitanskij-period-Maksima-Gorkogo-4166/ |archivedate=19 лістапада 2015 |url-status= }}</ref>. У пачатку XX стагоддзя быў адным з ідэолагаў {{нп5|богабудаўніцтва||ru|Богостроительство}}<ref>''[[Георгій Валянцінавіч Пляханаў|Плеханов Г. В.]]'' О так называемых религиозных исканиях в России. «Исповедь» М. Горького как проповедь «новой религии» // Об атеизме и религии в истории общества и культуры. — М: Мысль, 1977. — С. 254.</ref>, у 1909 годзе дапамагаў удзельнікам гэтай плыні ўтрымліваць {{нп5|Капрыйская школа|школу на востраве Капры|ru|Каприйская школа}} для рабочых, якую [[Уладзімір Ільіч Ленін|У. І. Ленін]] называў «літаратарскім цэнтрам богабудаўніцтва». Горкі стаяў на чале трох буйных выдавецтваў — «[[Знание (выдавецтва, Санкт-Пецярбург)|Знание]]», «Парус» і «[[Всемирная литература (выдавецтва)|Всемирная литература]]» (з 1902 па 1921 год), прыўнёс у кнігавыдавецкую дзейнасць наватарскія падыходы. Нягледзячы на тое, што некаторы час Горкі быў найбуйнейшым спонсарам [[бальшавікі|бальшавіцкай]] фракцыі<ref>''О’Коннор Т. Э.'' Инженер революции. Леонид Красин и большевики. М., 1993.</ref>, да [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] і Савецкай улады ў яе пачатковы перыяд ён паставіўся скептычна. Хадатайнічаў перад бальшавікамі за арыштаваных і асуджаных на [[смяротнае пакаранне]]. Пасля некалькіх гадоў культурнай і праваабарончай працы ў [[Расійская Сацыялістычная Фэдэратыўная Савецкая Рэспубліка (1917-1922)|Савецкай Расіі]] жыў за мяжой у 1920-я ([[Берлін]], {{нп5|Марыянске-Лазне|Марыенбад|ru|Марианске-Лазне}}, [[Сарэнта]])<ref name="БС"/>. У 1932 годзе канчаткова вярнуўся ў СССР, дзе ў апошнія гады жыцця атрымаў афіцыйнае прызнанне як заснавальнік [[сацыялістычны рэалізм|сацыялістычнага рэалізму]]. Горкі быў самым выдаваным у СССР савецкім пісьменнікам: за 1918—1986 гады агульны тыраж 3556 выданняў склаў 242,621 млн экзэмпляраў. Калі ж прымаць у разлік ўсіх рускіх пісьменнікаў, то Горкі саступае толькі [[Леў Мікалаевіч Талстой|Л. М. Талстому]] і [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А. С. Пушкіну]]<ref>{{кніга|загаловак = Книгоиздание СССР. Цифры и факты. 1917—1987 |адказны=[[Яўген Львовіч Неміроўскі|Е. Л. Немировский]], М. Л. Платова|месца = М.|выдавецтва = Книга|год = 1987|старонкі=292, 308|старонак=320|тыраж=3000}}</ref>. Поўны збор твораў Горкага складаецца з 60 тамоў: мастацкія творы выдадзены ў 1968—1973 гадах, публіцыстыка — пасля 1985 года, лісты цалкам не выдадзеныя да гэтага часу{{sfn|Быков|2012|с=5}}. З 1932 па 1990 год імя Горкага насіў яго родны горад [[Ніжні Ноўгарад]]. Псеўданім ''М. Горкі'' ўпершыню з’явіўся 12 верасня 1892 года ў [[Тбілісі|тыфліскай]] газеце «{{нп5|Кавказ (газета)|Кавказ|ru|Кавказ (газета)}}» у подпісе да аповеду «{{нп5|Макар Чудра||ru|Макар Чудра}}»{{sfn|Басинский|2005|с=442}}. == Біяграфія == === Дзяцінства === Аляксей Максімавіч Пяшкоў нарадзіўся ў 1868 годзе ў Ніжнім Ноўгарадзе, у вялікім драўляным доме на каменным падмурку на Каваліхінскай вуліцы, які належаў яго дзеду, уладальніку фарбавальнай майстэрні, Васілю Васільевічу Кашырыну{{sfn|Басинский|2005|с=21}}. Хлопчык з’явіўся ў сям’і {{нп5|Цясляр|цясляра|ru|Столяр}} Максіма Савацьевіча Пяшкова (1840—1871), які быў сынам разжалаванага афіцэра. Па іншай версіі, якую шэраг літаратуразнаўцаў ігнаруюць, біялагічным бацькам пісьменніка быў кіраўнік астраханскай канторы параходства І. С. Колчын<ref>[http://biographer.ru/biographies/64.html Биография на Biographer.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090418134617/http://biographer.ru/biographies/64.html |date=18 красавіка 2009 }}</ref><ref name=autogenerated6>{{ВТ-ЭСБЕ|Пешков, Алексей Максимович}}</ref>. Быў ахрышчаны ў [[праваслаўе|праваслаўі]]{{sfn|Басинский|2005|с=15}}. У тры гады Алёша Пяшкоў захварэў [[халера]]й, але змог выжыць. Заразіўшыся ад сына халерай, М. С. Пяшкоў памёр 29 ліпеня 1871 года ў Астрахані, дзе ў апошнія гады жыцця працаваў кіраўніком параходнай канторы. Алёша амаль не памятаў бацьку, але расказы блізкіх пра яго пакінулі глыбокі след — нават псеўданім «Максім Горкі», па сцвярджэнні старых ніжагародцаў, быў узяты ім ў 1892 годзе ў памяць пра Максіма Савацьевіча. Маці Аляксея клікалі Варвара Васільеўна, народжаная Кашырына (1842—1879) — з [[Мяшчане|мяшчанскай]] сям’і; рана заўдавеўшы, другі раз выйшла замуж, памерла 5 жніўня 1879 года ад сухотаў. Бабуля Максіма — Акуліна Іванаўна замяніла хлопчыку бацькоў. Дзед Горкага Савацій Пяшкоў даслужыўся да афіцэра, але быў разжалаваны і сасланы ў Сібір «за жорсткае абыходжанне з ніжнімі чынамі», пасля чаго запісаўся ў мяшчане. Яго сын Максім пяць разоў уцякаў ад бацькі і ў 17 гадоў пайшоў з дому назаўжды{{sfn|Басинский|2005|с=442}}<ref>''Нефедова И. М.'' Максим Горький. Биография писателя: Пособие для учащихся. — Л.: Просвещение, 1971.</ref>. Рана асірацеўшы, Аляксей правёў дзіцячыя гады ў сям’і дзеда па маці Васіля Кашырына ў Ніжнім Ноўгарадзе, у прыватнасці ў {{нп5|Домік Кашырына|Доме на Паштовым з’ездзе|ru|Домик Каширина}}, дзе ў XXI стагоддзі размяшчаўся музей. З 11 гадоў вымушаны быў зарабляць — ісці «ў людзі»: працаваў «хлопчыкам» пры краме, буфетным посуднікам, на параходзе, пекарам, вучыўся ў [[іканапіс]]най майстэрні. Чытаць Аляксея навучыла маці, дзед Кашырын навучыў азам царкоўнай граматы. Нядоўга вучыўся ў {{нп5|земская школа|прыходскай школе|ru|Земская школа}}, потым, захварэўшы [[Натуральная воспа|воспай]], вымушаны быў спыніць навучанне ў школе. Затым два класа адвучыўся ў Слабадским пачатковым вучылішчы ў Канавіне, дзе жыў з маці і айчымам. Адносіны з настаўнікам і са школьным святаром складваліся ў Аляксея цяжка. Светлыя ўспаміны Горкага пра школу звязаныя з наведваннем яе епіскапам Астраханскім і Ніжнегародскім {{нп5|Хрысанф (Раціўцаў)|Хрысанфам|ru|Хрисанф (Ретивцев)}}. Уладыка вылучыў Пяшкова з усяго класа, доўга і павучальна гутарыў з хлопчыкам, пахваліў яго за веды [[Жыціе|жыццяў]] святых і [[Псалмы|Псалтыра]], папрасіў паводзіць сябе дабрапрыстойна, «не гарэзаваць». Аднак пасля ад’езду епіскапа Аляксей на злосць дзеду Кашырына скрэмзаў яго любімыя [[Біблія|святцы]] і выстрыг у кнігах нажніцамі лікі святых. У аўтабіяграфіі Пяшкоў адзначаў, што ў дзяцінстве не любіў хадзіць у царкву, але дзед прымушаў яго ісці ў храм сілай, пры гэтым ні пра [[споведзь]], ні пра [[Еўхарыстыя|прычашчэнне]] не згадваецца зусім. У школе Пяшкоў лічыўся цяжкім падлеткам{{sfn|Басинский|2005|с=17—18, 51—52}}. Атэістычны светапогляд захаваўся ў Горкага на ўсё жыццё, ужо стаўшы масцітым пісьменнікам, ён сказаў: «Бог выдуманы — і дрэнна выдуманы! — для таго, каб умацаваць уладу чалавека над людзьмі, і патрэбны ён толькі чалавеку-гаспадару, а рабочаму народу ён — відавочны вораг»<ref>Настольный календарь 1981. — М.: Политиздат, 1980. — С. 45</ref>. Пасля хатняй сваркі з айчымам, якога Аляксей ледзь не зарэзаў за жорсткае абыходжанне з маці, Пешкоў вярнуўся назад да дзеда Кашырына, які да таго часу зусім згалеў. На некаторы час «школай» хлопчыка стала вуліца, дзе ён праводзіў час у кампаніі падлеткаў, пазбаўленых бацькоўскага нагляду; атрымаў там мянушку Башлык. Нядоўга вучыўся ў пачатковым прыходскім вучылішчы для дзяцей з немаёмных слаёў. Пасля ўрокаў для пражытка збіраў рыззё, разам з кампаніяй аднагодкаў падкрадаў дровы са складоў; на ўроках Пяшкова высмейвалі як «галечу». Пасля чарговай скаргі аднакласнікаў настаўніку, што ад Пяшкова быццам бы пахне памыйнай ямай і непрыемна сядзець побач з ім, несправядліва пакрыўджаны Аляксей неўзабаве кінуў вучылішча. Сярэдняй адукацыі не атрымаў, дакументаў для паступлення ва ўніверсітэт не меў. Пры гэтым Пяшкоў валодаў моцнай воляй да навучання і, па сведчанні дзеда Кашырына, «конскай» памяццю. Пешкоў шмат і прагна чытаў, праз некалькі гадоў ўпэўнена вывучаў і цытаваў філосафаў-ідэалістаў — [[Фрыдрых Вільгельм Ніцшэ|Ніцшэ]], [[Эдуард фон Гартман|Гартмана]], [[Артур Шапенгаўэр|Шапенгаўэра]], {{нп5|Эльм Мары Каро|Каро|ru|Каро, Эльм Мари}}, {{нп5|Джэймс Сэллі|Сэллі|ru|Селли, Джеймс}}; учорашні валацуга пабіваў дыпламаваных прыяцеляў сваім знаёмствам з творамі класікаў. Аднак і да 30 гадоў Пешкоў пісаў напаўпісьменна, з масай арфаграфічных і пунктуацыйных памылак, якія яшчэ доўга выпраўляла яго жонка Кацярына, прафесійны {{нп5|карэктура|карэктар|ru|Корректура}}{{sfn|Басинский|2005|с=49—54}}. Пачынаючы з юнацтва і на працягу ўсяго жыцця Горкі увесь час паўтараў, што не «''піша''», а толькі «''вучыцца пісаць''». Сябе пісьменнік з маладых гадоў называў чалавекам, які «''ў свет прыйшоў, каб не згаджацца''»{{sfn|Басинский|2005|с=369}}<ref>{{артыкул |аўтар=Дмитрий Колесников |загаловак=Максим Горький: «Я в мир пришёл, чтобы не соглашаться…» |спасылка=http://sovross.ru/articles/893/15016 |выданне=Советская Россия |год=2013 |месяц=03 |чысло=30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170923220129/http://sovross.ru/articles/893/15016 |archivedate=23 верасня 2017 }}</ref>. З дзяцінства Аляксей быў [[Піраманія|піраманам]], надзвычай любіў глядзець, як зачаравальна гарыць агонь{{sfn|Быков|2012|с=342}}. Па агульным меркаванні літаратуразнаўцаў, аўтабіяграфічную трылогію Горкага, якая ўключае аповесці «Дзяцінства», «У людзях» і «Мае ўніверсітэты», нельга ўспрымаць як дакументальнае, а тым больш навуковае апісанне яго ранняй біяграфіі. Падзеі, выкладзеныя ў гэтых ''[[мастацкая літаратура|мастацкіх]]'' творах, творча зменены фантазіяй і уяўленнем аўтара, кантэкстам рэвалюцыйнай эпохі, калі былі напісаныя гэтыя кнігі Горкага. Сямейныя лініі Кашырына і Пяшкова выбудаваныя міфалагічна, далёка не заўсёды пісьменнік атаясамляў асобу свайго героя Аляксея Пяшкова з сабой, у трылогіі фігуруюць як сапраўдныя, так і выдуманыя падзеі і персанажы, характэрныя для часу, на які прыйшліся маладыя гады Горкага{{sfn|Басинский|2005|с=8—14, 26}}. Сам Горкі аж да сталага ўзросту лічыў, што ён нарадзіўся ў 1869 годзе; ў 1919 годзе ў [[Санкт-Пецярбург|Петраградзе]] шырока адзначаўся яго 50-гадовы «юбілей»{{sfn|Басинский|2005|с=445}}. Дакументы, якія пацвярджаюць факт нараджэння пісьменніка ў 1868 годзе, паходжанне і акалічнасці дзяцінства (метрычныя запісы, [[Рэвізская сказка|рэвізскія казкі]] і паперы казённых палат), былі выяўленыя ў 1920-х гадах біёграфам Горкага, крытыкам і гісторыкам літаратуры {{нп5|Ілья Аляксандравіч Груздзеў|Ільёй Груздзевым|ru|Груздев, Илья Александрович}} і энтузіястамі-краязнаўцамі; упершыню апублікаваны ў кнізе «Горкі і яго час»{{sfn|Басинский|2005|с=8}}. Па сацыяльным паходжанні Горкі яшчэ ў 1907 годзе падпісваўся як «горада Ніжняга Ноўгарада цэхавы малярнага цэха Аляксей Максімавіч Пяшкоў». У [[Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|слоўніку Бракгаўза і Эфрона]] Горкі пазначаны як [[Мяшчане|мешчанін]]{{sfn|Басинский|2005|с=45, 293}}. === Юнацтва і першыя крокі ў літаратуры === У 1884 годзе Аляксей Пяшкоў прыехаў у [[Казань]] і паспрабаваў паступіць у [[Казанскі ўніверсітэт]], але пацярпеў няўдачу. У той год статутам універсітэта было рэзка скарочана колькасць месцаў для выхадцаў з самых бедных слаёў, да таго ж у Пяшкова не было атэстата аб сярэдняй адукацыі. Працаваў на прыстанях, дзе пачаў наведваць сходкі [[рэвалюцыя|рэвалюцыйна]] настроенай моладзі. Пазнаёміўся з [[Марксізм|марксісцкай]] літаратурай і [[Прапаганда|прапагандысцкай]] працай. У 1885—1886 гадах працаваў у [[Кандытарская прадукцыя|кандытарскай]] і {{нп5|Хлебабулачны выраб|булачнай|ru|Хлебобулочное изделие}} В. Сямёнава. У 1887 годзе працаваў у булачнай [[Народнікі|народніка]] Андрэя Сцяпанавіча Дзеранкова (1858—1953), даходы якой накіроўваліся на нелегальныя гурткі самаадукацыі і іншую фінансавую падпітку руху народнікаў ў Казані. У гэтым жа годзе страціў бабулю і дзядулю: А. І. Кашырына памерла 16 лютага, В. В. Кашырын — 1 мая{{sfn|Басинский|2005|с=40, 442}} 12 снежня 1887 года ў Казані, на высокім беразе над [[Волга]]й, за агароджай манастыра, 19-гадовы Пяшкоў у прыступе юнацкай [[дэпрэсія|дэпрэсіі]] распачаў спробу [[самагубства]], прабіўшы сабе са стрэльбы [[лёгкія|лёгкае]]. Куля затрымалася ў целе, вартаўнік-татарын, які падаспеў тэрмінова, выклікаў паліцыю, і Аляксея адправілі ў земскую бальніцу, дзе зрабілі паспяховую аперацыю. Рана аказалася не смяротнай, аднак яна паслужыла штуршком да пачатку працяглай хваробы дыхальных органаў. Спробу суіцыду праз некалькі дзён Пяшкоў паўтарыў ў бальніцы, дзе пасварыўся з прафесарам медыцыны Казанскага ўніверсітэта [[Мікалай Іванавіч Студзенскі|М. І. Студэнцкім]]<ref>{{ВТ-РБС|Студенский, Николай Иванович}}</ref>, раптам схапіў у ардынатарскай буйную бутэлечку {{нп5|Хлоральгідрат|хлоральгідрату|ru|Хлоральгидрат}} і зрабіў некалькі глыткоў, пасля чаго быў другі раз выратаваны ад смерці {{нп5|Прамыванне страўніка|прамываннем страўніка|ru|Промывание желудка}}. У аповесці «Мае ўніверсітэты» Горкі з сорамам і самаасуджэннем назваў тое, што здарылася, самым цяжкім эпізодам са свайго мінулага, апісаць гісторыю ён спрабаваў у апавяданні «Выпадак з жыцця Макара». За спробу самагубства і адмову ад пакаяння Казанскай духоўнай кансісторыяй быў адлучаны ад царквы на чатыры гады{{sfn|Басинский|2005|с=59—65, 94—111}}{{sfn|Груздев|1958|с=210}}. На думку псіхіятра, прафесара {{нп5|Іван Барысавіч Галант|І. Б. Галанта|ru|Галант, Иван Борисович}}, які ў сярэдзіне 1920-х гадоў вывучаў асобу пісьменніка і [[Псіхапаталогія|псіхапаталагічную]] падаплёку яго твораў і яго жыцця, у юнацтве Аляксей Пяшкоў быў псіхічна неўраўнаважаным чалавекам і моцна пакутаваў з гэтай прычыны; аб выяўленым ім постфактум «цэлым букеце» псіхічных захворванняў прафесар Галант паведаміў у лісце самому Горкаму. У маладога Пяшкова праглядаўся, у прыватнасцi, суіцыдальны комплекс, схільнасць да самагубства як да сродку кардынальнага рашэння жыццёвых праблем. Да падобных высноў ў 1904 годзе прыйшоў таксама псіхіятр, доктар медыцыны [[Мартын Восіпавіч Шайкевіч|М. В. Шайкевіч]], які напісаў кнігу «Псіхапаталагічныя рысы герояў Максіма Горкага», выдадзеную ў Санкт-Пецярбургу. Сам Горкі ў старым узросце адпрэчваў гэтыя дыягназы, не жадаючы прызнаваць сябе вылечаным ад псіхапаталогіі, аднак забараніць медыцынскія даследаванні сваёй асобы і творчасці быў не ў стане{{sfn|Басинский|2005|с=53, 62—65}}. У 1888 годзе разам з рэвалюцыянерам-народнікам {{нп5|Міхаіл Антонавіч Ромась|М. А. Ромасем|ru|Ромась, Михаил Антонович}} прыязджае ў сяло {{нп5|Краснавідава (Татарстан)|Краснавідава|ru|Красновидово (Татарстан)}} пад Казанню для вядзення рэвалюцыйнай прапаганды. Быў упершыню арыштаваны за сувязь з кружком {{нп5|Мікалай Яўграфавіч Федасееў|М. Я. Федасеева|ru|Федосеев, Николай Евграфович}}. Знаходзіўся пад пастаянным наглядам [[паліцыя|паліцыі]]. Пасля таго, як заможныя сяляне спалілі дробязную лаўку Ромася, Пяшкоў некаторы час [[Батрак|батрачыў]]. У кастрычніку 1888 года паступіў вартаўніком на станцыю {{нп5|Добрынка (станция)|Добрынка|ru|Добринка (станция)}} {{нп5|Гразе-Царыцынская чыгунка|Гразе-Царыцынскай чыгункі|ru|Грязе-Царицынская железная дорога}}. Уражанні ад знаходжання ў Добрынцы паслужылі асновай для аўтабіяграфічнага аповяду «Вартаўнік» і апавядання «Нуды дзеля». Потым з’ехаў на [[Каспійскае мора]], дзе падрадзіўся ў арцель рыбаловаў<ref>[http://galo.admlr.lipetsk.ru/Pages/kalendar2008/3_Gorkii.htm ГАЛО:Алексей Максимович Горький. К 140-летию со дня рождения] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090714185010/http://galo.admlr.lipetsk.ru/Pages/kalendar2008/3_Gorkii.htm |date=14 ліпеня 2009 }}</ref>{{sfn|Басинский|2005|с=442}}. У студзені 1889 года, па асабістым прашэнні (скарзе ў вершах), пераведзены на станцыю [[Барысаглебск]], затым вагаўшчыком на станцыю {{нп5|Імя Максіма Горкага (станцыя)|Крутая|ru|Им. Максима Горького (станция)}}<ref name="depo">Шилин Н. К. Депо: История локомотивного депо станции имени Максима Горького Волгоградского отделения Приволжской железной дороги. — Волгоград: ГУ «Издатель», 2001. — 592 с.</ref>. Там Аляксея заспела першае моцнае пачуццё да дачкі начальніка станцыі Марыі Басаргіной; Пяшкоў нават прасіў рукі Марыі ў яе бацькі, але атрымаў адмову<ref>{{cite web|url= http://www.gudok.ru/newspaper/?ID=1362085|title= Классик из железнодорожной мастерской|work = Для путешествий из России в Европу и обратно Максим Горький обычно пользовался берлинским экспрессом|publisher = [[Гудок (газета)|Гудок]]|date=2017-01-20|accessdate = 2017-07-04}}</ref>. Праз 10 гадоў ужо жанаты пісьменнік у лісце да жанчыны з пяшчотай успамінаў: «Я ўсё памятаю, Марыя Захараўна. Добрае не забываецца, не так ужо шмат яго ў жыцці, каб можна было забываць…»{{sfn|Басинский|2005|с=129}}. Спрабаваў арганізаваць сярод сялян земляробскую калонію [[Леў Мікалаевіч Талстой|талстоўскага]] тыпу. Склаў калектыўны ліст з гэтай просьбай «ад імя ўсіх» і хацеў сустрэцца з [[Леў Мікалаевіч Талстой|Л. М. Талстым]] у [[Ясная Паляна (Тульская вобласць)|Яснай Паляне]] і [[Масква|Маскве]]. Аднак Талстой (да якога тады ішлі за радай тысячы людзей, многіх з іх яго жонка {{нп5|Соф’я Андрэеўна Талстая|Соф’я Андрэеўна|ru|Толстая, Софья Андреевна}} называла «цёмнымі лайдакамі»), не прыняў хадака, і Пяшкоў вярнуўся ні з чым у [[Ніжні Ноўгарад]] у вагоне з надпісам «для жывёлы»{{sfn|Басинский|2005|с=115, 442}}. У канцы 1889 — пачатку 1890 года пазнаёміўся ў Ніжнім Ноўгарадзе з пісьменнікам [[Уладзімір Галакціёнавіч Караленка|У. Г. Караленкам]], якому прынёс для водгуку свой першы твор, паэму «Песня старога дуба». Прачытаўшы паэму, Караленка разнёс яе ў пух і прах. З кастрычніка 1889 года Пяшкоў працаваў пісарам у адваката [[Аляксандр Іванавіч Ланін|А. І. Ланіна]]<ref>[http://niznov-nekropol.ucoz.ru/index/lanin_a_i/0-3215 Ланин Александр Иванович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181116205914/http://niznov-nekropol.ucoz.ru/index/lanin_a_i/0-3215 |date=16 лістапада 2018 }} {{ref-ru}}</ref>. У гэтым жа месяцы упершыню быў арыштаваны<ref name="БС"/> і заключаны ў {{нп5|Ніжагародскі астрог|Ніжагародскую турму|ru|Нижегородский острог}} — гэта было «рэха» разгрому студэнцкага руху ў [[Казань|Казані]]; гісторыю першага арышту апісаў у нарысе «Час Караленка»{{sfn|Басинский|2005|с=134}}. Завязаў сяброўства са студэнтам-хімікам Н. З. Васільевым, які пазнаёміў Аляксея з [[філасофія]]й{{sfn|Басинский|2005|с=442}}. 29 красавіка 1891 года Пяшкоў адправіўся з Ніжняга Ноўгарада вандраваць «па Русі». Пабываў у Паволжы, на Доне, на Украіне (у [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеве]] трапіў у лякарню), у Крыму і на Каўказе, большую частку шляху прайшоў пешшу, часам ехаў на фурманках, на тармазных пляцоўках чыгуначных грузавых вагонаў . У лістападзе прыйшоў у [[Тбілісі|Тыфліс]]. Уладкаваўся рабочым у {{нп5|Чыгуначны транспарт у Расіі|чыгуначную|ru|Железнодорожный транспорт в России}} майстэрню. Улетку 1892 года ў [[Абхазія|Абхазіі]] працаваў на будаўніцтве шашы [[Сухумі|Сухум]] — [[Новарасійск]], пасля чаго ненадоўга залучыўся на [[Бакінскі нафтагазаносны раён|Бакінскія нафтапромыслы]] — гэту працу пісьменнік потым называў самай цяжкай з усіх, што выпалі на яго долю{{sfn|Быков|2012|с=94}}. Тым жа летам вярнуўся ў Тыфліс, жыў у падвале на Нова-Арсенальнай вуліцы разам з механікам, каморнікам, семінарыстам, студэнтам і чыгуначным рабочым. Прапаноўваў рабочым запісваць у сшыткі і нататнікі факты самавольства і прыгнёту з боку адміністрацыі на прадпрыемствах, паколькі верыў, што зафіксаванае ў пісьмовай крыніцы валодае сілай сведчання і падточвае сацыяльную несправядлівасць. Тыфліскія знаёмыя адзначалі магутную постаць Пяшкова, яго знарок грубаватыя манеры, руху і жэсты. У Тыфліскі перыяд Пяшкоў напісаў цэлыя сшыткі высакамоўных вершаў у перайманне [[Джордж Байран|Байрану]], на памяць чытаў суседзям па склепе «{{нп5|Каін (п’еса)|Каіна||Cain (play)}}» і «{{нп5|Манфрэд (паэма)|Манфрэда|ru|Манфред (поэма)}}». Пасля на аснове сваіх вершаваных накідаў стварыў паэму «{{нп5|Дзяўчына і Смерць (паэма)|Дзяўчына і смерць|ru|Девушка и Смерть (поэма)}}», упершыню апублікаваную ў 1918 годзе. Наадварот, вусныя апавяданні Пешкова, па ўспамінах слухачоў, адрозніваліся жыццёвай пэўнасцю, іранічным стылем і яркасцю дэталяў{{sfn|Быков|2012|с=94—95}}. Да 1892 года Пяшкоў ужо меў досвед працы грузчыкам, сталяром, красільшчыкам, хлебапёкам, бурлаком, будаўніком, вартаўніком, рэпарцёрам і інш{{sfn|Быков|2012|с=107}}. У Тыфлісе Пяшкоў пазнаёміўся і пасябраваў з удзельнікам рэвалюцыйнага руху [[Аляксандр Мяфодзьевіч Калюжны|Аляксандрам Калюжным]]. Слухаючы апавяданні юнака аб падарожжах па краіне, Калюжны настойліва прапаноўваў Пяшкову запісваць гісторыі, якія з ім здарыліся. Калі рукапіс «{{нп5|Макар Чудра|Макара Чудры|ru|Макар Чудра}}» (драмы з цыганскага жыцця) быў гатовы, Калюжны з дапамогай знаёмага журналіста [[Уладзімір Дзмітрыевіч Цвятніцкі|Цвятніцкага]] здолеў надрукаваць аповяд у газеце «{{нп5|Кавказ (газета)|Каўказ|ru|Кавказ (газета)}}». Публікацыя выйшла 12 верасня 1892 года, падпісаны аповяд быў — ''М. Горкі''. Псеўданім «Горкі»<ref>{{пачатак цытаты}} Наколькі я памятаю, Аляксей Максімавіч ніколі не называў сябе ў друку Максімам Горкім. Ён падпісваўся карацей: «М. Горкі». Неяк ён сказаў, хітра паглядзеўшы на суразмоўцаў: — Адкуль вы ўсе ўзялі, што «М» — гэта Максім? А можа быць, гэта «Міхаіл» або «Магамет»?.. {{канец цытаты|крыніца={{кніга|аўтар=[[Самуіл Якаўлевіч Маршак|Маршак С. Я.]]|загаловак=Сочинения в четырёх томах|спасылка=http://www.s-marshak.org/content/view/33/|месца=М.|выдавецтва={{нп5|Художественная литература (выдавецтва)|Гослитиздат|ru|Художественная литература (издательство)}}|год=1960|том=4|старонак=824|старонкі=107|archive-date=18 лютага 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218172941/http://www.s-marshak.org/content/view/33/}}}}</ref> Аляксей прыдумаў сам. Пасля ён казаў Калюжнаму: «Не пісаць жа мне ў літаратуры — Пяшкоў…». У кастрычніку гэтага ж года Пяшкоў вярнуўся ў Ніжні Ноўгарад<ref name="МЧ">{{кніга |аўтар=Максим Горький |загаловак=Макар Чудра и другие рассказы |месца=М |выдавецтва="Детская литература" |год=1970 |старонак= 207|старонкі=195—196}}</ref>{{sfn|Басинский|2005|с=442}}. [[Файл:Ekaterina Peshkova.jpg|thumb|left|Адзіная законная жонка{{sfn|Басинский|2005|с=128, вкл. 7}} Горкага {{нп5|Кацярына Паўлаўна Пяшкова|Кацярына Пяшкова|ru|Пешкова, Екатерина Павловна}}.]] У 1893 годзе пісьменнік-пачатковец апублікаваў некалькі апавяданняў у ніжагародскіх газетах «Волгарь» і «Волжский вестник». Яго літаратурным настаўнікам становіцца Караленка. У гэтым жа годзе 25-гадовы Аляксей Пяшкоў ўступіў у першы, нявенчаны шлюб з [[Акушэрства|акушэркай]] Вольгай Юльеўнай Каменскай, гераіняй яго пазнейшага аповяду «Аб першым каханні» (1922). З Вольгай ён быў знаёмы з 1889 года, яна была старэйшая на 9 гадоў, да таго часу ўжо пайшла ад першага мужа і мела дачку. Пісьменніку здаўся пацешным таксама факт, што маці Каменскай, таксама акушэрка, калісьці прымала нованароджанага Пяшкова. Каменскай звернутая першая з вядомых аўтабіяграфій Горкага, напісаная ў выглядзе ліста пад уплывам паэта [[Генрых Гейнэ|Гейнэ]] і якая мела вычварную назву «Выклад фактаў і дум, ад узаемадзеяння якіх адсохлі лепшыя кавалкі майго сэрца» (1893). Растаўся Аляксей з Каменскай ўжо ў 1894 годзе: пералом у адносінах наступіў пасля таго, як Вольга, якой «усю мудрасць жыцця замяніў падручнік акушэрства», заснула пры аўтарскім чытанні толькі што напісанай навелы «{{нп5|Старая Ізергіль||ru|Старуха Изергиль}}»{{sfn|Быков|2012|с=101—106}}{{sfn|Басинский|2005|с=17, 442}}. У жніўні 1894 года па рэкамендацыі Караленкі Пяшкоў напісаў апавяданне «{{нп5|Чалкаш||ru|Челкаш}}» пра прыгоды басяка-кантрабандыста. Аповяд аднёс у часопіс «{{нп5|Русское богатство||ru|Русское богатство}}», твор некаторы час праляжаў у рэдакцыйным партфелі. У 1895 годзе Караленка параіў Пяшкову пераехаць у [[Самара|Самару]], дзе той стаў прафесійным [[журналіст]]ам, і пачаў зарабляць сабе на хлеб артыкуламі, фельетонамі і нарысамі — пад {{нп5|Псеўданім|псеўданімам|ru|Псевдоним}} Иегудиил Хламида. Псеўданім парадыраваў з’едлівага семінарыста, аўтарскі стыль быў падобны «на духоўную літаратуру, красамоўную і архаічную». Папулярнай стала рэгулярная афарыстычныя рубрыка «Мысли и максимы». Усяго за два няпоўныя гады ў самарскай газеце Пяшкоў апублікаваў каля 500 артыкулаў, нарысаў і фельетонаў (не лічачы белетрыстыкі, якую склалі апавяданні), што было неймавернай прадукцыйнасцю для тагачасных публіцыстаў у Расіі{{sfn|Быков|2012|с=110—115}}. У чэрвеньскім нумары часопіса «Русское богатство», нарэшце, быў апублікаваны «Чалкаш», які прыносіць першую літаратурную вядомасць свайму аўтару — Максіму Горкаму{{sfn|Басинский|2005|с=443}}. У 1895 годзе ў выданні «Самарская газета» быў апублікаваны нарыс «Бабуля Акуліна» — першы накід да будучай аповесці «{{нп5|Дзяцінства (Горкі)|Дзяцінства|ru|Детство (Горький)}}»{{sfn|Басинский|2005|с=31}}. 30 жніўня 1896 года ў самарскім {{нп5|Вазнясенскі сабор (Самара)|Вазнясенскім саборы|ru|Вознесенский собор (Самара)}} Горкі {{нп5|Вянчанне|абвянчаўся|ru|Венчание}} з дачкой збяднелага памешчыка (які стаў упраўляючым), учорашняй гімназісткай, {{нп5|карэктура|карэктарам|ru|Корректура}} «Самарскай газеты» {{нп5|Кацярына Паўлаўна Пяшкова|Кацярынай Волжынай|ru|Пешкова, Екатерина Павловна}}, малодшай сябе на 8 гадоў. Нямала пабачыўшы і ўжо даволі вядомы пісьменнік здаўся працаўніцы карэктуры «напаўбогам», сам жа Горкі ўспрымаў нявесту паблажліва, доўгімі заляцаннямі не удастоіў. У кастрычніку 1896 года хвароба стала праяўляць сябе ўсё больш трывожна: Горкі месяц ляжаў з [[бранхіт]]ам, які перайшоў у [[Пнеўманія|запаленне лёгкіх]], а ў студзені яму быў упершыню пастаўлены дыягназ — [[туберкулёз]]. Лячыўся ў [[Крым]]у, далечваўся ў суправаджэнні жонкі на Украіне, у вёсцы {{нп5|Верхняя Самуйлаўка|Мануйлаўцы|ru|Верхняя Мануйловка}} пад [[Палтава]]й, дзе асвойваў [[Украінская мова|украінскую мову]]. 21 ліпеня 1897 года там жа нарадзіўся яго першынец — сын {{нп5|Максім Аляксеевіч Пяшкоў|Максім|ru|Пешков, Максим Алексеевич}}{{sfn|Быков|2012|с=117}}. У 1896 годзе Горкі піша водгук на першы кінасеанс {{нп5|Кінематограф (апарат)|апарата «Сінематограф»|ru|Кинематограф (аппарат)}} у кафэшантане Шарля Амона на {{нп5|Ніжагародскі кірмаш|Ніжагародскім кірмашы|ru|Нижегородская ярмарка}}<ref>{{cite web|url = http://www.bibliotekar.ru/kino/1.htm|title = Глава 1. Кинематограф в дореволюционной России (1896-1917)|author = Н. А. Лебедев|work = Очерки истории кино СССР|publisher = «Библиотекарь»|accessdate = 2015-04-05}}</ref><ref>Фільм [[Прыбыццё цягніка на вакзал Ла-Сьёта]]} згадваецца ў артыкуле Максіма Горкага (апублікаваны пад псеўданімам «M. Pacatus»), прысвечанаму першаму кінасеансу, арганізаванаму Шарлем Амонам на Ніжагародскім кірмашы («Нижегородский листок». — 1896, 4 (16) июля. — № 182. — С. 31)</ref>. У 1897 годзе Горкі — аўтар твораў у часопісах «{{нп5|Русская мысль (часопіс)|Русская мысль|ru|Русская мысль (журнал)}}», «{{нп5|Новое слово (1893—1897)|Новое слово|ru|Новое слово (1893—1897)}}» і «{{нп5|Северный вестник||ru|Северный вестник}}». Апублікаваны яго апавяданні «Канавалаў», «Зазубіна», «Кірмаш ў Голтве», «Муж і жонка Арловы», «Мальва», «Былыя людзі» і іншыя. У кастрычніку пачаў працу над першым буйным творам, аповесцю «Фама Гардзееў»{{sfn|Басинский|2005|с=443}}. === Літаратурная і грамадская дзейнасць === ==== Ад першай вядомасці — да прызнання (1897—1902) ==== З кастрычніка 1897 года да сярэдзіны студзеня 1898 года Горкі жыў у пасёлку Каменка (цяпер горад [[Куўшынава]] [[Цвярская вобласць|Цвярской вобласці]]) на кватэры ў свайго сябра Мікалая Захаравіча Васільева, які працаваў на Каменскай папяровай фабрыцы і які кіраваў нелегальным рабочым [[марксізм|марксісцкім]] гуртком. Пасля жыццёвыя ўражанні гэтага перыяду паслужылі пісьменніку матэрыялам для рамана «{{нп5|Жыццё Кліма Самгіна||ru|Жизнь Клима Самгина}}». У 1898 годзе выдавецтвам [[Сяргей Паўлавіч Дараватаўскі|С. Дараватаўскага]] і {{нп5|Аляксандр Пятровіч Чарушнікаў|А. Чарушнікава|ru|Чарушников, Александр Петрович}} выпушчаны першыя два тамы твораў Горкага. У тыя гады наклад першай кнігі маладога аўтара рэдка перавышаў 1000 экзэмпляраў. [[Адам Ягоравіч Багдановіч|А. Багдановіч]] раіў выпусціць першыя два тамы «Нарысаў і апавяданняў» М. Горкага па 1200 экзэмпляраў. Выдаўцы «рызыкнулі» і выпусцілі больш. Першы том 1-га выдання «Нарысаў і апавяданняў» выйшаў накладам 3000 экзэмпляраў<ref>{{Cite web |url=http://az.lib.ru/g/gorxkij_m/text_0520.shtml |title=Издатель А. П. Чарушников |accessdate=2011-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806092904/http://az.lib.ru/g/gorxkij_m/text_0520.shtml |archivedate=2011-08-06 |url-status=dead }}</ref>, другі том — 3500. Абодва тамы былі хутка распрададзеныя. Праз два месяцы пасля выхаду кнігі пісьменнік, чыё імя было ўжо на слыху, быў зноў арыштаваны ў Ніжнім, этапаваны і заключаны ў {{нп5|Метэхі|Метэхскі замак|ru|Метехи}} [[Тбілісі|Тыфліса]] за ранейшыя рэвалюцыйныя справы. У рэцэнзіі на «Нарысы і апавяданні» крытыка і публіцыста, галоўнага рэдактара часопіса «Русское богатство» {{нп5|Мікалай Канстанцінавіч Міхайлоўскі|М. К. Міхайлоўскага|ru|Михайловский, Николай Константинович}} адзначалася пранікненне ў творчасць Горкага «асаблівай маралі» і месіянскіх ідэй [[Фрыдрых Вільгельм Ніцшэ|Ніцшэ]]{{sfn|Басинский|2005|с=136}}. [[Файл:1900 yasnaya polyana-gorky and tolstoy.jpg|thumb|250px|left|1900 год, [[Ясная Паляна (Тульская вобласць)|Ясная Паляна]]. [[Леў Мікалаевіч Талстой|Леў Талстой]] і Максім Горкі.]] У 1899 годзе Горкі ўпершыню з’яўляецца ў [[Санкт-Пецярбург]]у. У гэтым жа годзе выдавецтвам С. Дараватаўскага і А. Чарушнікава першым выданнем выпушчаны трэці том «Нарысаў і апавяданняў» накладам 4100 экзэмпляраў і другім выданнем 1-й і 2-й тамы накладам па 4100 экзэмпляраў. У гэтым жа годзе публікуюцца раман «Фама Гардзееў», паэма ў прозе «{{нп5|Песня пра сокала||ru|Песня о Соколе}}». З’яўляюцца першыя пераклады Горкага на замежных мовах{{sfn|Басинский|2005|с=136—139}}. У 1900—1901 годзе Горкі напісаў раман «Трое», які застаўся малавядомым. Адбываецца асабістае знаёмства Горкага з [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Чэхавым]], [[Леў Мікалаевіч Талстой|Талстым]]. [[Файл:Mikhail Nesterov 042.jpg|thumb|250px|right|[[Міхаіл Васільевіч Несцераў|Міхаіл Несцераў]]. Партрэт А. М. Горкага. (1901 г.) {{нп5|Сядзіба Гагарына (Паварская вуліца)|Музей А. М. Горкага|ru|Усадьба Гагарина (Поварская улица)}}, [[Масква]].]] У сакавіку 1901 года ў Ніжнім Ноўгарадзе стварыў твор невялікага фармату, але рэдкага, арыгінальнага жанру, песню ў прозе, — шырока вядомую як «{{нп5|Песня пра Буравесніка||ru|Песня о Буревестнике}}». Удзельнічае ў [[марксізм|марксісцкіх]] працоўных гуртках Ніжняга Ноўгарада, {{нп5|Сормаўскі раён|Сормава|ru|Сормовский район}}, [[Санкт-Пецярбург]]а; напісаў {{нп5|Пракламацыя|пракламацыю|ru|Прокламация}}, якая заклікае да барацьбы з [[самадзяржаўе]]м. За гэты арыштаваны і высланы з [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]]. У 1901 годзе Горкі ўпершыню звярнуўся да драматургіі. Стварае п’есы «{{нп5|Мяшчане (п’еса)|Мяшчане|ru|Мещане (пьеса)}}» (1901), «{{нп5|На дне||ru|На дне}}» (1902). У 1902 годзе ён стаў [[Хросны бацька|хросным]] і прыёмным бацькам {{нп5|Яўрэі ў Расіі|яўрэя|ru|Евреи в России}} {{нп5|Зіновій Аляксеевіч Пяшкоў|Зіновія Свярдлова|ru|Пешков, Зиновий Алексеевич}}, які ўзяў прозвішча Пяшкоў і прыняў [[праваслаўе]]. Гэта было неабходна для таго, каб Зіновій атрымаў права жыць у Маскве. {{comment|21 лютага|6 сакавіка}} [[1902]] года пасля ўсяго шасці гадоў рэгулярнай літаратурнай дзейнасці адбываецца абранне Горкага ў ганаровыя акадэмікі [[Пецярбургская акадэмія навук|Імператарскай Акадэміі навук]] па разрадзе прыгожага пісьменства. Абураны [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II]] наклаў з’едлівую рэзалюцыю: «''Больш чым арыгінальна''». І перш чым Горкі змог скарыстаць свае новыя правы, яго абранне было анулявана ўрадам, паколькі новаабраны акадэмік «знаходзіўся пад наглядам паліцыі». У сувязі з гэтым Чэхаў і Караленка адмовіліся ад сяброўства ў Акадэміі. Сябраваць з Горкім і праяўляць салідарнасць з ім у літаратурным асяроддзі стала прэстыжна. Горкі становіцца заснавальнікам плыні «сацыяльны рэалізм» і заканадаўцам літаратурных мод: з’яўляецца цэлая плеяда маладых пісьменнікаў (Елеонаў, {{нп5|Сямён Саламонавіч Юшкевіч|Юшкевіч|ru|Юшкевич, Семён Соломонович}}, {{нп5|Скіталец||ru|Скиталец (писатель)}}, {{нп5|Сяргей Іванавіч Гусеў-Арэнбургскі|Гусеў-Арэнбургскі|ru|Гусев-Оренбургский, Сергей Иванович}}, [[Аляксандр Іванавіч Купрын|Купрын]] і дзясяткі іншых), якіх абагульнена называлі «падмаксімкамі» і раз сустрэўшыся стараліся пераймаць Горкаму ва ўсім, пачынаючы ад манеры насіць [[вусы]] і шырокія капялюшы, акцэнтаванай рэзкасці і грубаватасці манер, уласцівых, як лічылася, простаму чалавека, уменню ўставіць па месцы ў літаратурную гаворку салёнае слоўца, і заканчваючы волжскім {{нп5|Оканне|оканнем|ru|Оканье}}, якое і ў Горкага гучала некалькі найграна, штучна{{sfn|Быков|2012|с=158}}<ref>{{cite web|url=http://feb-web.ru/feb/irl/irl/irl-5821.htm|title=Максим Горький|author=Мирский Д. С.|publisher=ФЭБ|accessdate=2011-03-20|description=С. 585|archiveurl=https://www.webcitation.org/68BLoXmns?url=http://feb-web.ru/feb/irl/irl/irl-5821.htm|archivedate=2012-06-05}}</ref>. [[20 сакавіка]] [[1917]] года пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|звяржэння манархіі]] Горкі быў абраны ганаровым членам Акадэміі навук паўторна. У 1902 годзе Горкі ўпершыню апублікаваў верш «Валашская легенда», які стаў потым вядомым пад назвай «Легенда пра Марка». {{пачатак цытаты}} А вы на земле проживёте,<br /> Как черви слепые живут:<br /> Ни сказок о вас не расскажут,<br /> Ни песен про вас не споют. {{канец цытаты|крыніца=Максім Горкі. «Легенда пра Марка», апошняя страфа}} Першапачаткова «Легенда пра Марка» ўваходзіла ў апавяданне «Аб маленькай феі і маладым чабане (Валашская казка)». Пазней Горкі істотна перапрацаваў рэч, зноўку напісаў заключную страфу, зрабіў верш асобным творам і даў згоду кампазітару [[Аляксандр Апанасавіч Спендыяраў|Аляксандру Спендыяраву]] пакласці яго на музыку. У 1903 годзе выйшла першае выданне новага тэксту, які суправаджаўся нотамі. У далейшым верш шмат разоў перавыдаваўся пад назвамі: «Валашская казка», «Фея», «Рыбак і фея». У 1906 годзе верш уключаны ў кнігу «М. Горкі. Песня пра Сокала. Песня пра Буравесніка. Легенда пра Марка». Гэта першая кніга з аб’ёмнай «Таннай бібліятэкі таварыства „Веды“», выдадзенай у Санкт-Пецярбургу ў 1906 годзе, дзе налічвалася больш за 30 твораў Горкага<ref>[http://az.lib.ru/g/gorxkij_m/text_1903_legenda_o_marko.shtml Легенда о Марко]</ref>. ==== Кватэра ў Ніжнім Ноўгарадзе ==== У верасні [[1902]] года, ужо сусветна вядомы пісьменнік, які атрымліваў салідныя ганарары, з жонкай Кацярынай Паўлаўнай і дзецьмі Максімам (нар. 21 ліпеня 1897) і Кацяй (нар. 26 мая 1901), пасяліўся ў арандаваных 11 пакоях [[Ніжні Ноўгарад|ніжагародскага]] дома барона [[Мікалай Фёдаравіч Кіршбаўм|М. Ф. Кіршбаўма]] (цяпер {{нп5|Музей-кватэра А. М. Горкага (Ніжні Ноўгарад)|Музей-кватэра А. М. Горкага ў Ніжнім Ноўгарадзе|ru|Музей-квартира А. М. Горького (Нижний Новгород)}}). Да гэтага часу Горкі быў аўтарам шасці тамоў літаратурных твораў, каля 50 яго твораў былі выдадзеныя на 16 мовах. У 1902 годзе пра Горкага было апублікавана 260 газетных і 50 часопісных артыкулаў, выдадзена больш за 100 [[Манаграфія|манаграфій]]. У 1903 і 1904 гадах Таварыства рускіх драматычных пісьменнікаў і кампазітараў двойчы прысуджае Горкаму {{нп5|Грыбаедаўская прэмія|Грыбаедаўскую прэмію|ru|Грибоедовская премия}} за п’есы «Мяшчане» і «На дне». Пісьменнік набыў прэстыж у сталічным грамадстве: у [[Санкт-Пецярбург]]у Горкі быў вядомы па дзейнасці кніжнага выдавецтва «Знание», а ў [[Масква|Маскве]] з’яўляўся вядучым драматургам у [[Маскоўскі Мастацкі тэатр|Мастацкім тэатры]]. У Ніжнім Ноўгарадзе, пры шчодрай фінансавай і арганізацыйнай падтрымцы Горкага, завяршалася будаўніцтва [[Народны дом|Народнага дома]], ствараўся народны тэатр, адкрылася школа імя [[Фёдар Іванавіч Шаляпін|Ф. І. Шаляпіна]]. Кватэру пісьменніка ў Ніжнім Ноўгарадзе сучаснікі называлі «Горкаўскай акадэміяй», у ёй, па ацэнцы {{нп5|Васіль Аляксеевіч Дзясніцкі|В. Дзясніцкага|ru|Десницкий, Василий Алексеевич}}, панавала «атмасфера высокага духоўнага настрою». Амаль штодня пісьменніка наведвалі ў гэтай кватэры прадстаўнікі [[інтэлігенцыя|творчай інтэлігенцыі]], у прасторнай гасцінай часцяком збіраліся па 30-40 дзеячаў культуры. Сярод гасцей былі [[Леў Мікалаевіч Талстой|Леў Талстой]], [[Леанід Мікалаевіч Андрэеў|Леанід Андрэеў]], [[Іван Аляксеевіч Бунін|Іван Бунін]], [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антон Чэхаў]], {{нп5|Яўген Мікалаевіч Чырыкаў|Яўген Чырыкаў|ru|Чириков, Евгений Николаевич}}, [[Ілья Яфімавіч Рэпін|Ілья Рэпін]], [[Канстанцін Сяргеевіч Станіслаўскі|Канстанцін Станіслаўскі]]. Самы блізкі сябар — [[Фёдар Іванавіч Шаляпін|Фёдар Шаляпін]], які таксама здымаў кватэру ў доме барона Кіршбаўма, актыўна ўдзельнічаў у жыцці сям’і Горкага і горада. У ніжагародскай кватэры Горкі скончыў п’есу «[[На дне]]», адчуў натхняльны поспех пасля яе пастановак у Расіі і Еўропе, зрабіў накіды да аповесці «[[Маці (аповесць)|Маці]]», напісаў паэму «Чалавек», асэнсаваў канву п’есы «[[Дачнікі]]»<ref>Государственный музей А. М. Горького. Музей-квартира А. М. Горького (Нижний Новгород, ул. Семашко, 19), 2008</ref>. ==== Адносіны з Марыяй Андрэевай, адыход з сям’і, «дзве жонкі» ==== [[Файл:MariyaAndreeva.jpg|thumb|250px|Фактычная жонка Горкага, актрыса Маскоўскага Мастацкага тэатра {{нп5|Марыя Фёдараўна Андрэева|Марыя Андрэева|ru|Андреева, Мария Фёдоровна}}.]] На мяжы 1900-х гадоў у жыцці Горкага з’явілася статусная, прыгожая і паспяховая жанчына{{sfn|Быков|2012|с=160}}. 18 красавіка 1900 года ў [[Севастопаль|Севастопалі]], куды [[Маскоўскі Мастацкі тэатр]] выязджаў паказаць А. П. Чэхаву яго «Чайку», Горкі пазнаёміўся з вядомай маскоўскай актрысай {{нп5|Марыя Фёдараўна Андрэева|Марыяй Андрэевай|ru|Андреева, Мария Фёдоровна}}. «Мяне захапіла прыгажосць і моц яго таленту», — успамінала Андрэева. Абодвум у год іх першай сустрэчы споўнілася па 32 гады. Пачынаючы з крымскіх гастроляў пісьменнік і актрыса сталі бачыцца часта, Горкі ў ліку іншых запрошаных гасцей стаў наведваць вечары-прыёмы ў багата абстаўленай 9-пакаёвай кватэры Андрэевай і яе мужа, важнага чыгуначнага чыноўніка Жэлябужскага, у {{нп5|Тэатральны праезд (Масква)|Тэатральным праездзе|ru|Театральный проезд (Москва)}}<ref name="Желябужский" />. Асаблівае ўражанне Андрэева зрабіла на Горкага ў вобразе Наташы ў яго першай п’есе «[[На дне]]»: «Прыйшоў увесь у слязах, ціснуў рукі, дзякаваў. У першы раз тады я моцна абняла і пацалавала яго, тут жа на сцэне, пры ўсіх»<ref name=autogenerated7>{{артыкул|аўтар=М. Ф. Андреева. |загаловак=Поездка в Крым|выданне=Литературная газета|год=1938 |месяц=10 |чысло=26 |нумар=59}}</ref>{{sfn|Воспоминания|1981|с=162—164}}. У коле сваіх сяброў Горкі называў Марыю Фёдараўну «Цудоўнай Чалавечынкай» ({{lang-ru|Чудесная Человечинка}})<ref name="Желябужский">{{cite web |url=http://andreeva.newgod.su/memories/chudesnaya-chelovechinka/|title=«Чудесная Человечинка»|author=А. Л. Желябужский|date=1967-01-01|publisher=Мария Фёдоровна Андреева, актриса, революционер, общественный деятель|accessdate=2016-12-11}}</ref>. Пачуццё да Андрэевай стала істотным фактарам эвалюцыі Горкага, адзначалі {{нп5|Павел Валер’евіч Басінскі|Павел Басінскі|ru|Басинский, Павел Валерьевич}} і [[Дзмітрый Львовіч Быкаў|Дзмітрый Быкаў]], у 1904—1905 годзе пісьменнік пад уплывам Андрэевай зблізіўся з ленінскай партыяй [[Расійская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя|РСДРП]] і ўступіў у яе<ref name="БС"/>. 27 лістапада 1905 года адбываецца першая сустрэча Горкага з [[Уладзімір Ільіч Ленін|Леніным]]<ref name="БС"/>, які месяцам раней вярнуўся з [[эміграцыя|палітэміграцыі]]<ref>{{cite web | url =http://portalus.ru/modules/shkola/rus_readme.php?subaction=showfull&id=1295882693&archive=1295896498&start_from=&ucat=&| title =НОВОЕ ОБ ОТНОШЕНИЯХ ЛЕНИНА И ГОРЬКОГО|publisher=Педагогика школьная|date=2011-01-24}}</ref><ref>Мария Фёдоровна Андреева. Переписка. Воспоминания. Статьи. М., «Искусство». 1961</ref>{{sfn|Басинский|2005|name=autogenerated4}}{{sfn|Быков|2012|name=autogenerated5}}. У 1903 годзе Андрэева канчаткова сыходзіць са сваёй сям’і (дзе яна доўгі час жыла толькі як гаспадыня і маці дваіх дзяцей), здымае сабе кватэру, становіцца {{нп5|Грамадзянскі шлюб|грамадзянскай жонкай|ru|Гражданский брак}} і літаратурным сакратаром Горкага, пра што сведчыць Вялікая Савецкая Энцыклапедыя<ref name="БСЭ">{{cite web|url=http://www.endic.ru/enc_sovet/Andreeva-54164.html|title=Андреева Мария Фёдоровна|author=Т. М. Родина|date=1969—1978|publisher=Большая Советская Энциклопедия|accessdate=2016-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220114049/http://www.endic.ru/enc_sovet/Andreeva-54164.html|archivedate=20 снежня 2016|url-status=dead}}</ref>. Пісьменнік, захоплены новым гарачым каханнем, назаўжды пакінуў [[Ніжні Ноўгарад]], стаў жыць у [[Масква|Маскве]] і [[Санкт-Пецярбург]]у, дзе літаратурнае прызнанне і новая грамадская дзейнасць адкрылі перад ім новыя перспектывы. Калі Горкі з Андрэевай летам 1906 года знаходзіліся ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]<ref name="БС"/>, у Ніжнім Ноўгарадзе ад раптоўнага [[менінгіт]]у 16 жніўня памірае 5-гадовая дачка Горкага Каця. Горкі напісаў з Амерыкі пакінутай жонцы суцяшальны ліст, дзе патрабаваў берагчы сына{{sfn|Быков|2012|с=340}}. Муж і жонка па ўзаемнай згодзе прынялі рашэнне расстацца, незарэгістраваныя адносіны Горкага з Андрэевай працягваліся да 1919 года, пры гэтым [[развод]] з першай жонкай пісьменнікам не афармляўся. Афіцыйна К. П. Пяшкова заставалася яго жонкай да канца жыцця, і гэта не было проста фармальнасцю. 28 мая 1928 года, пасля сямігадовай эміграцыі прыехаўшы ў СССР з Італіі на святкаванне свайго 60-годдзя, Горкі спыніўся ў Маскве на Цвярской вуліцы ў кватэры Кацярыны Пяшковай, якая ўзначальвала тады Камітэт дапамогі палітвязням — адзіную легальную праваабарончую арганізацыю ў СССР. У чэрвені 1936 года, на пахаванні Горкага Кацярына Паўлаўна прысутнічала ў якасці яго законнай, усімі прызнанай ўдавы, якой асабіста выказаў спачуванне [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталін]]{{sfn|Быков|2012|с=фотовкладка с. 4; 340}}<ref>Мария Фёдоровна Андреева. Переписка. Воспоминания. Статьи. Москва, 1961</ref><ref name=autogenerated27>{{cite news|first=Михаил|last=Павлов|title=Роковая любовь Саввы Морозова|url=http://www.1tv.ru/anons/id=182023|publisher=Первый канал|date=2012-07-17|accessdate=2016-01-09}}</ref><ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://bibliotekar.ru/haron/43.htm|title=Горький Алексей Максимович|date=2009-01-01|publisher=Сибирское университетское издательство|accessdate=2016-12-10}}</ref>. У 1958 годзе была ўпершыню выпушчаная ў серыі «{{нп5|Жыццё выдатных людзей||ru|Жизнь замечательных людей}}» масавым 75-тысячным накладам біяграфія «Горкі», аўтарам якой выступіў даследчык яго жыцця і творчасці, савецкі пісьменнік і сцэнарыст {{нп5|Ілья Аляксандравіч Груздзеў|Ілья Груздзеў|ru|Груздев, Илья Александрович}}, які быў знаёмы і складаўся ў перапісцы з самім Горкім. У гэтай кнізе ні словам не сказана пра тое, што Андрэева была фактычнай жонкай Горкага, а сама яна згаданая адзіны раз як актрыса Мастацкага тэатра, якая захварэла ў Рызе ў 1905 годзе [[перытаніт]]ам, пра што Горкі ў лісце К. П. Пяшковай выказаў непакой. Упершыню пра сапраўдную ролю Андрэевай ў жыцці Горкага масаваму чытачу стала вядома толькі ў 1961 годзе, калі былі выдадзеныя ўспаміны Марыі Андрэевай, {{нп5|Мікалай Яўгенавіч Бурэнін|Мікалая Бурэніна|ru|Буренин, Николай Евгеньевич}}, які суправаджаў іх у паездцы ў ЗША і іншых калегаў па сцэне, рэвалюцыйнай барацьбе{{sfn|Груздев|1958|с=160}}<ref>{{кніга |аўтар=Мария Фёдоровна Андреева|загаловак=Переписка, воспоминания, статьи, документы, воспоминания о М. Ф. Андреевой|месца=М. |выдавецтва=Искусство|год=1968|старонак=797|ref= М. Ф. Андреева}}</ref>. У 2005 годзе ў серыі {{нп5|Жыццё Выдатны людзей|ЖЗЛ|ru|Жыццё выдатных людзей}} выйшла новая біяграфія «Горкі», аўтарства {{нп5|Павел Валер’евіч Басінскі|Паўла Басінскага|ru|Басинский, Павел Валерьевич}}, дзе, хоць і скупа, але асветленая роля Марыі Андрэевай у жыцці пісьменніка, згадваецца таксама і пра тое, што адносіны паміж двума жонкамі не былі канфліктнымі: так, К. П. Пяшкова з сынам Максімам прыязджала на [[Капры]] ў госці да Горкага і нязмушана мела зносіны з М. Ф. Андрэевай. У дзень пахавання Горкага, 20 ліпеня 1936 года, згодна з гістарычнай фатаграфіяй у {{нп5|Дом Саюзаў|Калоннай зале Дома Саюзаў|ru|Дом Союзов}}, К. П. Пяшкова і М. Ф. Андрэева ​​ішлі за [[катафалк]]ам у адным шэрагу, плячом да пляча<ref name=autogenerated4 />{{sfn|Басинский|2005|с=320, вкл. 3}}. Тэма «Горкі і Андрэева» даследуецца таксама ў манаграфіі [[Дзмітрый Львовіч Быкаў|Дзмітрыя Быкава]] «Ці быў Горкі?» (2012)<ref name=autogenerated5 />. ==== Пралетарскі пісьменнік ==== [[Файл:Gorkiy 1905.jpg|250px|thumb|Максім Горкі, 1905.]] У 1904—1905 гадах Максім Горкі піша п’есы «[[Дачнікі (п’еса)|Дачнікі]]», «Дзеці сонца», «Варвары». За рэвалюцыйную {{нп5|Пракламацыя|пракламацыю|ru|Прокламация}}, і ў сувязі з [[Крывавая нядзеля|расстрэлам 9 студзеня]], арыштаваны і заключаны ў адзіночную камеру [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскай крэпасці]]<ref name="БС"/>. У абарону Горкага выступілі вядомыя дзеячы мастацтва [[Герхарт Гаўптман]], [[Анатоль Франс]], [[Агюст Радэн]], [[Томас Хардзі]], [[Джордж Мерэдзіт]], італьянскія пісьменнікі [[Грацыя Дэледа|Грацыя Деледда]], {{нп5|Марыа Рапісардзі||ru|Раписарди, Марио}}, [[Эдмонда Дэ Амічыс]], сербскі пісьменнік [[Радае Доманавіч]]<ref>''Вученов Д.'' Радое Доманович — жизнь, эпоха и творчество. — Белград: Издательство «Рад», 1959. — С. 162. — COBISS.SR-ID 29498127</ref>, кампазітар [[Джакама Пучыні]], філосаф [[Бенедэта Крочэ]] і іншыя прадстаўнікі творчага і навуковага свету з Германіі, Францыі, Англіі. У [[Рым]]е прайшлі студэнцкія дэманстрацыі<ref>{{cite web | url = http://sites.utoronto.ca/tsq/17/arias17.shtml | title = Toronto Slavic Quarterly: М. Ариас — Одиссея Максима Горького на «острове сирен»}}</ref>. Пад ціскам грамадскасці 14 лютага 1905 года {{нп5|Заклад (мера стрымання)|вызвалены пад заклад|ru|Залог (мера пресечения)}}. У лістападзе 1905 года Горкі ўступіў у [[Расійская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя|Расійскую сацыял-дэмакратычную рабочую партыю]]. У 1904 годзе ў Горкага адбыўся разрыў з Маскоўскім Мастацкім тэатрам. У Аляксея Максімавіча паўсталі планы стварэння ў [[Санкт-Пецярбург]]у новага маштабнага тэатральнага праекта. Галоўнымі арганізатарамі таварыства павінны былі стаць, акрамя Горкага, [[Сава Цімафеевіч Марозаў|Сава Марозаў]], [[Вера Фёдараўна Камісаржэўская|Вера Камісаржэўская]], {{нп5|Канстанцін Мікалаевіч Нязлобін|Канстанцін Нязлобін|ru|Незлобин, Константин Николаевич}}. Тэатр меркавалася адкрыць у арандаваным на сродкі Савы Марозава будынку на [[Ліцейны праспект|Ліцейным праспекце]], а ў складзе трупы планавалася аб’яднаць акцёраў тэатраў Нязлобіна і Камісаржэўскай, з Масквы запрошаны быў і [[Васіль Іванавіч Качалаў|Васіль Качалаў]]. Аднак па шэрагу прычын, як творчых, так і арганізацыйных, новы тэатр у Санкт-Пецярбургу так і не ўдалося стварыць. Восенню 1905 года ў Мастацкім тэатры адбылася прэм’ера новай п’есы Горкага «[[Дзеці сонца (п’еса)|Дзеці сонца]]», дзе Андрэева ​​выканала ролю Лізы<ref>[http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/teatr_i_kino/ANDREEVA_MARIYA_FEDOROVNA.html Андреева, Мария Федоровна] {{ref-ru}}</ref>. Асабістае жыццё Горкага ў гэты палітычна бурны перыяд, насупраць, характарызуецца супакаеннем, стабільнасцю і дабрабытам. Другую палову 1904 года Горкі і Андрэева ​​разам правялі ў дачным пасёлку [[Рэпіна (Санкт-Пецярбург)|Куакала]] пад Пецярбургам. Там, на мызе Лінтуля, Андрэевай арандавалася вялікая дача, пабудаваная ў [[Руска-візантыйская архітэктура|псеўдарускім стылі]], акружаная садам у духу старадаўніх маёнткаў рускіх памешчыкаў, дзе Горкі набыў у сувязі з Марыяй Фёдараўнай шчасце і супакой, якія натхняльна адбіліся на яго творчасці. Яны наведваліся ў суседнюю сядзібу «{{нп5|Пянаты (сядзіба)|Пянаты|ru|Пенаты (усадьба)}}», да мастака [[Ілья Яфімавіч Рэпін|Ільі Рэпіна]], у яго незвычайным доме аўтарскай архітэктуры зроблена некалькі вядомых фатаграфій пары. Потым Горкі і Андрэева адправіліся ў Рыгу, дзе гастраляваў [[Маскоўскі Мастацкі тэатр]]. Адпачывалі на гаючых крыніцах курорта [[Старая Руса]]. Частку часу Горкі і Андрэева ​​праводзілі ў кватэры актрысы ў Маскве ва {{нп5|Успольны завулак|Успольным завулку|ru|Вспольный переулок}}, 16<ref name=autogenerated22>{{cite web |url=http://andreeva.newgod.su/memories/n-e-burenin-s-gorkim-i-andreevoy-v-amerike/|title=С Горьким и Андреевой в Америке|author=Н. Е. Буренин|date=1961-01-13|publisher=Мария Фёдоровна Андреева, актриса, революционер, общественный деятель|accessdate=2016-11-26}}</ref>. З 29 сакавіка па 7 мая 1905 года Горкі з Андрэевай адпачывалі ў [[Ялта|Ялце]], потым зноў на дачы актрысы ў мястэчку Куакала, дзе 13 мая пару і заспела вестка аб загадкавым самагубстве ў [[Ніца|Ніцы]] іх агульнага сябра і мецэната Савы Марозава<ref name="Желябужский"/><ref name=autogenerated27 />. ==== Горкі — выдавец ==== [[Файл:Gorkiy, Mamin-Sibiryak, Teleshov & Bunin.jpg|250px|thumb|М. Горькі, [[Дзмітрый Наркісавіч Мамін-Сібірак|Д. Н. Мамін-Сібірак]], {{нп5|Мікалай Дзмітрыевіч Целяшоў|М. Д. Целяшоў|ru|Телешов, Николай Дмитриевич}} і [[Іван Аляксеевіч Бунін|І. А. Бунін]]. [[Ялта]], 1902 год.]] Максім Горкі таленавіта праявіў сябе і як выдавец. З 1902 па 1921 год ён узначальваў тры буйныя выдавецтвы — «[[Знание (Пецярбург)|Знание]]», «Парус» і «{{нп5|Всемирная литература (выдавецтва)|Всемирная литература|ru|Всемирная литература (издательство)}}». Раўнапраўным удзельнікам-партнёрам выдавецтва «Знание», арганізаванага ў 1898 годзе ў Санкт-Пецярбургу, якое спецыялізавалася першапачаткова на навукова-папулярнай літаратуры, Горкі стаў 4 верасня 1900 года. Першай яго ідэяй было пашырэнне профілю выдавецтва кнігамі па філасофіі, эканоміцы і сацыялогіі, а таксама выпуск «таннай серыі» для народа на вобраз і падабенства «кніг-капеек» {{нп5|Іван Дзмітрыевіч Сыцін|Івана Сыціна|ru|Сытин, Иван Дмитриевич}}. Усё гэта выклікала пярэчанне іншых партнёраў і не было прынята. Яшчэ больш канфлікт Горкага з астатнімі чальцамі таварыства абвастрыўся, калі ён прапанаваў выдаваць кнігі новых пісьменнікаў-рэалістаў, што сустрэла асцярогі камерцыйнага правалу. У студзені 1901 года Горкі намерыўся пакінуць выдавецтва, аднак у выніку развязкі канфліктнай сітуацыі, наадварот, з таварыства пайшлі іншыя яго члены, а засталіся толькі Горкі і {{нп5|Канстанцін Пятровіч Пятніцкі|К. П. Пятніцкі|ru|Пятницкий, Константин Петрович}}. Пасля разлома Горкі ўзначаліў выдавецтва і стаў яго ідэолагам, а Пятніцкі ведаў тэхнічным бокам справы. Пад пачаткам Горкага выдавецтва «Знание» цалкам змяніла свой кірунак, зрабіла галоўны ўпор на [[белетрыстыка|белетрыстыку]] і развіла вялікую актыўнасць, высунуўшыся на лідзіруючыя пазіцыі ў Расіі. Штомесяц выпускалася каля 20 кніг сукупным тыражом больш за 200 тысяч асобнікаў. Ззаду засталіся найбуйнейшыя пецярбургскія выдаўцы [[Аляксей Сяргеевіч Суворын|А. С. Суворын]], [[Адольф Фёдаравіч Маркс|А. Ф. Маркс]], [[Маўрыкій Восіпавіч Вольф|М. В. Вольф]]. Да 1903 года «Знание» выпусціла асобнымі выданнямі з незвычайна буйнымі па тых часах накладамі сачыненні самога Горкага, а таксама [[Леанід Мікалаевіч Андрэеў|Леаніда Андрэева]], [[Іван Аляксеевіч Бунін|Івана Буніна]], [[Аляксандр Іванавіч Купрын|Аляксандра Купрына]], [[Аляксандр Серафімавіч Серафімовіч|Серафімовіча]], {{нп5|Скіталец (пісьменнік)|Скітальца|ru|Скиталец (писатель)}}, {{нп5|Мікалай Дзмітрыевіч Целяшоў|Целяшова|ru|Телешов, Николай Дмитриевич}}, {{нп5|Яўген Мікалаевіч Чырыкаў|Чырыкава|ru|Чириков, Евгений Николаевич}}, {{нп5|Сяргей Іванавіч Гусеў-Арэнбургскі|Гусева-Арэнбургскага|ru|Гусев-Оренбургский, Сергей Иванович}} і іншых пісьменнікаў. Дзякуючы намаганням Горкага і кнізе, якая выйшла ў выдавецтве «Знание», стаў знакамітым журналіст маскоўскай газеты «{{нп5|Курьер (газета)|Курьер|ru|Курьер (газета)}}» [[Леанід Мікалаевіч Андрэеў|Леанід Андрэеў]]. У выдавецтве Горкага атрымалі усерасійскую вядомасць і іншыя пісьменнікі-рэалісты. У 1904 годзе выйшаў у свет першы калектыўны зборнік пісьменнікаў-рэалістаў, што ўкладвалася ў тэндэнцыю пачатку XX стагоддзя, калі павышаным попытам у чытачоў карысталіся [[альманах]]і і калектыўныя зборнікі. У 1905 годзе выпушчана серыя «Танная бібліятэка», у белетрыстычны цыкл якой увайшло 156 твораў 13 пісьменнікаў, уключаючы Горкага. Цана кніжак вагалася ад 2 да 12 капеек. У «Бібліятэцы» Горкі ўпершыню пазначыў блізкія яму ідэалагічныя арыенціры, у ёй быў арганізаваны аддзел марксісцкай літаратуры і ўтворана спецыяльная рэдакцыйная камісія па адборы кніг для народа. У склад камісіі ўвайшлі марксісты-бальшавікі [[Уладзімір Ільіч Ленін|У. І. Ленін]], {{нп5|Леанід Барысавіч Красін|Л. Б. Красін|ru|Красин, Леонид Борисович}}, [[Вацлаў Вацлававіч Вароўскі|В. В. Вароўскі]], [[Анатоль Васільевіч Луначарскі|А. В. Луначарскі]] і іншыя{{sfn|Басинский|2005|с=226—232}}. Горкі вырабіў пераварот у ганарарнай палітыцы — «Знание» выплачвала за аўтарскі ліст у 40 тысяч знакаў ганарар 300 рублёў (у пачатку XX стагоддзя чарка [[гарэлка|гарэлкі]] каштавала 3 капейкі, баханка [[хлеб]]у — 2 капейкі). За першую кнігу Леанід Андрэеў атрымаў ад горкаўскага «Знания» 5642 рубля (замест 300 рублёў, якія абяцаў заплаціць канкуруючы выдавец Сыцін), што адразу зрабіла Андрэева ​​заможным чалавекам. Акрамя высокіх ганарараў Горкі укараніў новую практыку штомесячных авансаў, дзякуючы якой пісьменнікі нібы аказаліся «у штаце» і пачалі атрымліваць у выдавецтве «заработную плату», што было тады ў Расіі беспрэцэдэнтна. «Знание» штомесяц авансавала Буніна, Серафімовіча, Скітальца, усяго каля 10 пісьменнікаў. Навацыяй для расійскага кнігавыдання сталі ганарары ад замежных выдавецтваў і тэатраў, якіх дамаглося «Знание» ў адсутнасць афіцыйнай канвенцыі аб аўтарскіх правах — дасягалася гэта шляхам перасылкі замежным перакладчыкам і выдаўцам літаратурных твораў яшчэ да першай публікацыі іх у Расіі. Са снежня 1905 года па ініцыятыве Горкага за мяжой было створана спецыяльнае кнігавыдавецтва для рускіх аўтараў, дзе Горкі стаў адным з заснавальнікаў. Матэрыяльнае забеспячэнне пісьменнікаў у горкаўскім выдавецтве «Знание» з’явілася правобразам будучага [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]], уключаючы як фінансавы бок, так і пэўную ідэалагічную арыентацыю, — што гады праз стала асновай савецкай літаратурнай палітыкі{{sfn|Басинский|2005|с=226—232}}. [[Файл:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|left|250px|thumb|Максім Горкі, 1906 год.]] М. Горкі прымаў удзел у {{нп5|Снежаньскае паўстанне ў Маскве (1905)|Снежаньскім паўстанні ў Маскве|ru|Декабрьское восстание в Москве (1905)}}<ref name="БС"/>. У пачатку 1906 года Горкі пакінуў Расію, дзе яго пачалі пераследваць за палітычную дзейнасць, і стаў палітычным эмігрантам. Па меры паглыблення ва ўласную творчасць Горкі страціў у эміграцыі цікавасць да дзейнасці выдавецтва «Знание». У 1912 годзе Горкі пакінуў таварыства, а ў 1913 годзе, калі ён вярнуўся ў Расію<ref name="БС"/>, выдавецтва ўжо перастала існаваць. За ўвесь час працы «Знание» выпусціла каля 40 калектыўных зборнікаў{{sfn|Басинский|2005|с=232}}. ==== У ЗША ==== У лютым 1906 годзе па даручэнні [[Уладзімір Ільіч Ленін|Леніна]] і {{нп5|Леанід Барысавіч Красін|Красіна|ru|Красин, Леонид Борисович}} Горкі з фактычнай жонкай, актрысай {{нп5|Марыя Фёдараўна Андрэева|Марыяй Андрэевай|ru|Андреева, Мария Фёдоровна}} адправіліся праз Фінляндыю, Швецыю, Германію, Швейцарыю і Францыю параходам у Амерыку. Пачалося падарожжа 19 студзеня 1906 года з дабрачыннай літаратурна-музычнай вечарыны ў [[Фінскі нацыянальны тэатр|Фінскім нацыянальным тэатры]] ў [[Хельсінкі|Гельсінгфорсе]], дзе Горкі выступаў разам са {{нп5|Скіталец (пісьменнік)|Скітальцам (Пятровым)|ru|Скиталец (писатель)}} і Андрэевай, якая, згодна справаздачам царскай [[Ахоўнае аддзяленне|ахранкі]], прачытала заклік «супрацьурадавага зместу». 4 красавіка ў [[Шэрбур-Актэвіль|Шэрбуры]] Горкі, Андрэева ​​і іх сувязны і целаахоўнік, агент «{{нп5|Баявая тэхнічная група пры ЦК РСДРП|баявой тэхнічнай групы|ru|Боевая техническая группа при ЦК РСДРП}}» [[Бальшавікі|бальшавікоў]] {{нп5|Мікалай Яўгенавіч Бурэнін|Мікалай Бурэнін|ru|Буренин, Николай Евгеньевич}} падняліся на борт акіянскага лайнера «Фрыдрых Вільгельм Вялікі»<ref name="РС2015">''Владимир Абаринов''. [https://www.svoboda.org/a/27036829.html Русские писатели в Америке] «Радио Свобода», 25.05.2015</ref>. Андрэева выклапатала у капітана парахода для Горкага самую камфартабельную каюту на борце, якая найлепшым чынам падыходзіла для пісьменніцкай працы на працягу 6 дзён пераходу праз [[Атлантычны акіян|Атлантыку]]. У каюце Горкага быў кабінет з вялікім пісьмовым сталом, гасцёўня, спальня з ваннай і душам<ref name=autogenerated22 />. У Амерыцы Горкі з Андрэевай прабылі да верасня. Мэта — збор сродкаў у касу бальшавікоў для падрыхтоўкі рэвалюцыі ў Расіі. Па прыбыцці ў ЗША Горкага чакала захопленая сустрэча журналістаў і тых, хто спачуваў бальшавікам, ён удзельнічаў у некалькіх мітынгах у [[Нью-Ёрк]]у (сабрана ў партыйную касу 1200 долараў), [[Бостан]]е, [[Філадэльфія|Філадэльфіі]]. Да госця з Расіі штодня тоўпіліся рэпарцёры, якія жадалі ўзяць інтэрв’ю. Неўзабаве Горкі пазнаёміўся і вырабіў прыемнае ўражанне на [[Марк Твэн|Марка Твэна]]. Аднак затым у Амерыку прасачылася інфармацыя (на думку пісьменніка і Бурэніна — з падачы пасольства і эсэраў) аб тым, што Горкі з {{нп5|Кацярына Паўлаўна Пяшкова|першай жонкай|ru|Пешкова, Екатерина Павловна}} не развёўся, а з Андрэевай не браў шлюб, з-за чаго па-пурытанску настроеныя ўладальнікі гатэляў палічылі, што пара абражае маральныя асновы амерыканцаў, сталі высяляць гасцей з нумароў. Прытулілі Горкага і Андрэеву заможныя спадары Марцін — у сваім маёнтку на востраве {{нп5|Стэйтэн-Айлэнд||ru|Статен-Айленд}} у вусці [[Гудзон]]у<ref name=autogenerated22 />{{sfn|Груздев|1958|с=172}}<ref name="РС2015"/>. {{Урэзка |Выраўноўванне = left |Шырыня = 300px |Змест = ''«Дзе б ні быў Аляксей Максімавіч, ён звычайна станавіўся цэнтрам увагі. Ён горача гаварыў, шырока размахваў рукамі... Рухаўся ён незвычайна лёгка і спрытна. Кісці рук, вельмі прыгожыя, з доўгімі выразнымі пальцамі, краслілі ў паветры нейкія фігуры і лініі, і гэта надавала яго прамове асаблівыя маляўнічасць і пераканаўчасць... Не быўшы занятай у спектаклі "{{нп5|Дзядзька Ваня||ru|Дядя Ваня}}», я назірала, як ўспрымаў Горкі тое, што адбываецца на сцэне. Вочы яго то ўспыхвалі, то згасалі, часам ён моцна ўзварушваў доўгімі валасамі, відаць было, як ён імкнецца стрымацца, перасіліць сябе. Але слёзы нястрымна залівалі вочы, ліліся па шчоках, ён з прыкрасцю змахваў іх, гучна смаркаўся, збянтэжана азіраўся і зноў неадрыўна глядзеў на сцэну.'' |Подпіс = [[Марыя Фёдараўна Андрэева|Марыя Андрэева]]''<ref name=autogenerated7 />{{sfn|Воспоминания|1981|с=162—164}}}} У Амерыцы Горкі стварыў сатырычныя [[памфлет]]ы аб «буржуазнай» культуры {{нп5|Культура Францыі|Францыі|ru|Культура Франции}} і [[Культура ЗША|ЗША]] («Мае інтэрв’ю», «У Амерыцы»). У маёнтку мужа і жонкі Марцін у гарах {{нп5|Адзірондак||ru|Адирондак}} Горкі пачаў пралетарскі раман «Маці»; па ацэнцы [[Дзмітрый Львовіч Быкаў|Дзмітрыя Быкава]] — «''самая навязвальная пры савецкай уладзе і самая забытая сёння кніга Горкага''»{{sfn|Быков|2012|с=169 }}. Вярнуўшыся ў верасні на кароткі час у Расію, піша п’есу «Ворагі», завяршае раман «Маці»<ref name=autogenerated6 />{{sfn|Воспоминания|1981|с=267—271}}. ==== На Капры. Распарадак рабочага дня Горкага ==== У кастрычніку 1906 года з-за [[туберкулёз]]у Горкі з грамадзянскай жонкай пасяліўся ў [[Італія|Італіі]]. Спачатку спыніліся ў [[Неапаль|Неапалі]], куды прыехалі 13 (26) кастрычніка 1906 года. У Неапалі праз два дні быў зладжаны мітынг перад гасцініцай «Везувій», дзе перад натхнёным натоўпам тых, хто спачуваў рускай рэвалюцыі, зачытаны заклік Горкага да «таварышаў італьянцаў». Неўзабаве па просьбе занепакоеных уладаў Горкі абгрунтаваўся на востраве [[Капры]]<ref name="БС"/>, дзе разам з Андрэевай пражыў 7 гадоў<ref>{{артыкул|аўтар=Ариас М.|загаловак=Одиссея Максима Горького на «острове сирен»: «русский Капри» как социокультурная проблема.|спасылка=http://sites.utoronto.ca/tsq/17/arias17.shtml|мова=|выданне=Toronto Slavic Quarterly|год=Summer 2006|нумар=17}}</ref> (с 1906 по 1913). Пара пасялілася ў прэстыжнай гасцініцы {{нп5|Grand Hotel Quisisana|||Grand Hotel Quisisana}}<ref>У ёй спыняўся таксама Фёдар Шаляпін. цяпер Grand Hotel Quisisana уваходзіць у сусветную гасцінічную асацыяцыю {{нп5|The Leading Hotels of the World||ru|The Leading Hotels of the World}}.</ref>. З сакавіка 1909 года па люты 1911 года Горкі з Андрэевай пражывалі на віле «Спінола» (цяпер «Берынг»), спыняліся на вілах (маюць памятныя дошкі аб знаходжанні пісьменніка) «Блезіюс» (з 1906 па 1909) і «Серфіна» (цяпер «П’ерына»)<ref>[http://www.capri.su/archives/author/joinerart/page/2/ Максим Горький на Капри] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121105092009/http://www.capri.su/archives/author/joinerart/page/2/ |date=5 лістапада 2012 }} {{ref-ru}}</ref>. На востраве Капры, з якога раз у суткі да Неапаля хадзіў параход, была немалая руская калонія. Тут жылі паэт і журналіст {{нп5|Леанід Мікалаевіч Старк|Леанід Старк|ru|Старк, Леонид Николаевич}} і яго жонка, пасля — бібліятэкар Леніна [[Шушанік Мікітаўна Манучар’янц|Шушанік Манучар’янц]], пісьменнік {{нп5|Іван Ягоравіч Вольнаў|Іван Вольнаў (Вольны)|ru|Вольнов, Иван Егорович}}, наездамі бывалі пісьменнікі [[Аляксей Сілыч Новікаў-Прыбой|Новікаў-Прыбой]], [[Міхаіл Міхайлавіч Кацюбінскі|Міхаіла Салтыкоў]], Ян Струян, [[Фелікс Эдмундавіч Дзяржынскі|Фелікс Дзяржынскі]], іншыя літаратары і рэвалюцыянеры. Раз на тыдзень на віле, дзе жылі Андрэева ​​і Горкі, уладкоўваўся літаратурны семінар для маладых пісьменнікаў<ref name=autogenerated20>{{артыкул|аўтар= Манучарьянц Ш. Н.|загаловак=Знакомство с Горьким|выданне=// М. Горький в воспоминаниях современников|год=1981 |старонкі=276—280}}</ref>. [[Файл:Villa Behring on Capri.jpg|міні|Віла на Капры (бардовая), якую арандаваў Горкі ў 1909—1911 гг.]] Марыя Андрэева ​​падрабязна апісала вілу «Спінола» на віа Ланган, дзе яны з Горкім жылі працяглы час, і распарадак пісьменніка на Капры. Дом знаходзіўся на паўгары, высока над берагам. Віла складалася з трох пакояў: на ніжнім паверсе галоўная спальня і пакой Андрэевай, увесь другі паверх займала вялікая зала з панарамнымі вокнамі з суцэльнага шкла даўжынёй тры метра і вышынёй паўтара метра, адно з вокнаў з відам на мора. Там знаходзіўся кабінет Горкага. Марыя Фёдараўна, якая займалася (акрамя хатняй гаспадаркі) перакладамі сіцылійскіх народных казак, знаходзілася ў ніжнім пакоі, адкуль вяла наверх лесвіца, каб не перашкаджаць Горкаму, але пры першым жа зове дапамагчы яму ў чым-небудзь. Для Аляксея Максімавіча быў спецыяльна пабудаваны [[камін]], хоць звычайна дамы на Капры абаграваліся жароўнямі. Каля акна, якое выходзіць на мора, стаяў пакрыты зялёным сукном вялікі пісьмовы стол на вельмі доўгіх ножках — каб Горкаму з яго высокім ростам было зручна і не даводзілася занадта нагінацца. З правага боку ад стала знаходзілася канторка — на выпадак, калі Горкі стамляўся сядзець, ён пісаў стоячы. Паўсюдна ў кабінеце, на сталах і ўсіх паліцах размяшчаліся кнігі. Пісьменнік выпісваў газеты з Расіі — як вялікія сталічныя, так і губернскія, а таксама замежныя выданні. Яму прыходзіла на Капры шырокая карэспандэнцыя — як з Расіі, так і з іншых краін. Прачынаўся Горкі не пазней за 8 гадзін раніцы, праз гадзіну падавалася ранішняя кава, да якой паспявалі выкананыя Андрэевай пераклады артыкулаў, якія цікавілі Горкага. Штодня а 10 гадзіне пісьменнік садзіўся за пісьмовы стол і за рэдкімі выключэннямі працаваў да паловы на другую. У тыя гады Горкі працаваў над трылогіяй з правінцыйнага жыцця «Гарадок Акураў». А другой гадзіне — абед, у ходзе прыёму ежы Горкі знаёміўся з прэсай, нягледзячы на ​​пярэчанні лекараў. За абедам з замежных газет, пераважна італьянскіх, французскіх і англійскіх, Горкі атрымліваў уяўленне, што адбываецца ў свеце, і як рабочы клас адстойвае свае правы. Пасля абеду да 4 гадзін папаўдні Горкі адпачываў, седзячы ў крэсле, глядзець на мора і пакурваючы — са шкоднай звычкай, нягледзячы на ​​хворыя лёгкія, пастаянны моцны кашаль і {{нп5|крывахарканне||ru|Кровохарканье}}, ён не расставаўся. У 4 гадзіны Горкі і Андрэева ​​выходзілі на гадзінны шпацыр да мора. У 5 гадзін падаваўся чай, з паловы шостай Горкі зноў падымаўся да сябе ў кабінет, дзе працаваў над рукапісамі, ці чытаў. А сёмай гадзіне — вячэра, за якой Горкі прымаў таварышаў, што прыбылі з Расіі ці жылі на Капры ў эміграцыі — тады здараліся ажыўленыя гутаркі і ладзіліся вясёлыя інтэлектуальныя гульні. У 11 гадзін вечара Горкі зноў падымаўся ў кабінет, каб нешта яшчэ напісаць ці пачытаць. Клаўся ў ложак Аляксей Максімавіч каля гадзіны ночы, аднак засынаў не адразу, а яшчэ паўгадзіны-гадзіну чытаў, лежачы ў ложку. Улетку на вілу пабачыцца з Горкім прыязджала шмат рускіх і замежнікаў, якія чулі аб яго славе. Сярод іх былі як родныя (напрыклад, К. П. Пяшкова і сын Максім, прыёмны сын {{нп5|Зіновій Аляксеевіч Пяшкоў|Зіновій|ru|Пешков, Зиновий Алексеевич}}<ref name=capri1908>[http://lenin-ulijanov.narod.ru/photo_12.html В. И. Ленин в гостях у А. М. Горького играет в шахматы с А. А. Богдановым. 1908 г., между 10 (23) и 17 (30) апреля. Капри, Италия]</ref>, дзеці Андрэевай {{нп5|Юрый Андрэевіч Жэлябужскі|Юрый|ru|Желябужский, Юрий Андреевич}} і Кацярына), сябры — [[Леанід Мікалаевіч Андрэеў|Леанід Андрэеў]] са старэйшым сынам {{нп5|Вадзім Леанідавіч Андрэеў|Вадзімам|ru|Андреев, Вадим Леонидович}}, [[Іван Аляксеевіч Бунін|Іван Бунін]], [[Фёдар Іванавіч Шаляпін|Фёдар Шаляпін]], [[Аляксандр Мікалаевіч Ціханаў (Сераброў)|Аляксандр Ціханаў (Сераброў)]], {{нп5|Герман Аляксандравіч Лапацін|Герман Лапацін|ru|Лопатин, Герман Александрович}} (перакладчык «{{нп5|Капітал (Маркс)|Капіталу|ru|Капитал (Маркс)}}» [[Карл Маркс|Маркса]]), знаёмыя{{sfn|Басинский|2005|с=294—295}}. Прыязджалі і зусім незнаёмыя людзі, якія спрабавалі знайсці праўду, даведацца, як жыць, шмат было і проста цікаўных. З кожнай сустрэчы адарваны ад Расіі Горкі спрабаваў атрымаць хоць бы макулінку новых жыццёвых ведаў або вопыту з радзімы для сваіх твораў. Рэгулярную перапіску Горкі падтрымліваў з Леніным, які знаходзіўся ў эміграцыі ў Францыі. Восенню ўсё звычайна раз’язджаліся, і Горкі зноў апускаўся ў працу на цэлыя дні. Зрэдку, у сонечнае надвор’е, пісьменнік здзяйсняў больш далёкія прагулкі або наведваў мініяцюрны кінематограф, гуляў з мясцовай дзятвой. Замежнымі мовамі, у прыватнасці, італьянскай, Горкі ніколькі не авалодаў, адзіная фраза, якую ён за 15 гадоў у Італіі запомніў і паўтараў: «Buona sera!» («Добры вечар»){{sfn|Воспоминания|1981|с=271—275}}. На Капры Горкі напісаў таксама «Споведзь» (1908), дзе пазначыліся яго філасофскія разыходжанні з Леніным (які наведваў Капры для сустрэч з Горкім у красавіку 1908 і чэрвені 1910 гадоў) і збліжэнне з {{нп5|Богабудаўніцтва|богабудаўнікамі|ru|Богостроительство}} [[Анатоль Васільевіч Луначарскі|Луначарскі]] і {{нп5|Аляксандр Аляксандравіч Багданаў|Багданаў|ru|Богданов, Александр Александрович}}. Паміж 1908 і 1910 год Горкі перажываў душэўны крызіс, які адбіўся і на яго творчасці: у прымірэнчай, антыбунтарскай аповесці «Споведзь», якая выклікала свайго канфармізм раздражнення і прыкрасць Леніна, сам Горкі пасля пераасэнсавання ўлавіў залішнюю дыдактычнасць. Горкі шчыра не разумеў, чаму Ленін больш схільны да альянсу з меншавікамі-пляханаўцамі, чым з бальшавікамі-багданаўцамі. Неўзабаве і ў Горкага абазначыўся разрыў з групай Багданава (яго школа «богабудаўнікоў» быў адселеная на вілу «Паскуале»), пад уплывам Леніна ў пісьменніка пачаўся адыход ад {{нп5|Махізм|махісцкай|ru|Махизм}} і {{нп5|Богашукальніцтва|богашукальніцкай філасофіі|ru|Богоискательство}} на карысць [[марксізм]]у. Ідэалізацыя надыходзячай рэвалюцыі ў Горкага працягвалася аж да таго, як ён паспеў пераканацца ў бязлітаснай жорсткасці [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|паслякастрычніцкіх рэалій]] у Расіі<ref name="Ленин" /><ref name="Белоусова" />. Іншыя важныя падзеі жыцця Горкага перыяду знаходжання на Капры: * 1907 год — дэлегат з правам дарадчага голасу {{нп5|V з’езд РСДРП|V з’езду РСДРП|ru|V съезд РСДРП}} ў [[Лондан]]е<ref name="БС"/>, [[Уладзімір Ільіч Ленін|сустрэча з Леніным]]<ref>{{кніга |частка=Глава III. Ленин у Горького на Капри|спасылка частка=http://leninism.su/books/4049-lenin-v-italii-chexoslovakii-polshe.html?start=2 |аўтар=Московский В.П., Семенов В.Г.|загаловак=Ленин в Италии, Чехословакии, Польше |месца=М |выдавецтва=Издательство политической литературы|серыя=Памятные места |год=1986 |старонак=176 |тыраж=100 000}}</ref>. * 1908 год — п’еса «Апошнія», аповесць «Жыццё непатрэбнага чалавека». * 1909 год — аповесці «Гарадок Акураў», «Жыццё Мацвея Кажамякіна». * 1912 год — паездка з М. Ф. Андрэевай у [[Парыж]], сустрэча з Леніным. * 1913 год — скончыў «{{нп5|Казкі пра Італію||ru|Сказки об Италии}}». У 1906—1913 гадах на Капры Горкі злажыў 27 невялікіх апавяданняў, якія склалі цыкл «{{нп5|Казкі пра Італію||ru|Сказки об Италии}}». Эпіграфам да ўсяго цыклу пісьменнік паставіў словы [[Ханс Крысціян Андэрсен|Андэрсена]]: «Няма казак лепш за тыя, якія стварае само жыццё». Першыя сем казак былі апублікаваныя ў бальшавіцкай газеце «{{нп5|Звезда (часопіс XIX—XX стагоддзяў)|Звезда|ru|Звезда (журнал XIX—XX веков)}}»<ref name="БС"/>, частка — у «[[Правда (газета)|Правде]]»<ref name="БС"/>, астатнія надрукаваныя ў іншых бальшавіцкіх газетах і часопісах. Па ацэнцы {{нп5|Сцяпан Георгіевіч Шаумян|Сцяпана Шаумяна|ru|Шаумян, Степан Георгиевич}}, казкі яшчэ больш зблізілі Горкага з рабочымі. «І рабочыя з гонарам могуць заявіць: так — Горкі наш! Ён наш мастак, наш сябар і паплечнік у вялікай барацьбе за вызваленне працы!» «Велікапышнымі і духапад’ёмнымі» назваў «Казкі пра Італію» і Ленін, які цёпла ўспамінаў 13 дзён на Капры, праведзеныя ў 1910 годзе разам з Горкім у сумеснай рыбнай лоўлі, прагулках і спрэчках, якія пасля шэрагу ідэйных разыходжанняў зноў ўмацавалі іх сяброўскія адносіны, і пазбавілі Горкага, як меркаваў Ленін, ад яго «філасофскіх і богашукальніцкіх памылак». На зваротным шляху ў Парыж Горкі ў мэтах бяспекі суправаджаў Леніна ў цягніку да французскай мяжы<ref name="Ленин">{{cite web|url=http://leninism.su/component/content/article.html?id=4049%3&start=3|title=Ленин в Италии, Чехословакии, Польше — 1910 год. Верные большой дружбе|author=Московский В. П., Семёнов В. Г.|date=2015|publisher=Ленин: Революционер. Мыслитель. Человек|accessdate=2017-01-21}}</ref>. ==== Вяртанне ў Расію, падзеі і дзейнасць 1913—1917 гадоў ==== 31 снежня 1913 года, скончыўшы ў Італіі аповесці «Дзяцінства», пасля абвяшчэння ўсеагульнай амністыі з нагоды 300-годдзя дома [[Раманавы]]х (якая крануўся перш за ўсё палітычных літаратараў), Горкі цягніком праз станцыю [[Кібартай|Вержбалава]] вярнуўся ў Расію. На мяжы [[Ахоўнае аддзяленне]] яго праглядзела, быў узяты пад назіранне [[філёр]]амі ўжо ў Санкт-Пецярбургу. У данясенні дэпартамента паліцыі пазначаны як «эмігрант, ніжагародскі цэхавы Аляксей Максімаў Пяшкоў» {{sfn|Груздев|1958|с=213—214}}. Пасяліўся з Марыяй Андрэевай ў {{нп5|Горкаўскае (Ленінградская вобласць)|Мустамяках|ru|Горьковское (Ленинградская область)}}, [[Вялікае Княства Фінляндскае|Фінляндыя]], у вёсцы {{нп5|Горкаўскае (Ленінградская вобласць)|Неувола|ru|Горьковское (Ленинградская область)}}, на дачы Аляксандры Карлаўны Горбік-Ланге, а затым у [[Санкт-Пецярбург]]у на Кронверкскім праспекце, дом 23, кватэра 5/16 (цяпер 10). Тут яны пражылі з 1914 па 1919 (па іншых даных — па 1921 год)<ref name="Белоусова" /><ref name=autogenerated20140204-2>{{cite web | url = http://www.biografii.ru/biogr_dop/gorkiy_m/gorkiy_m2.php | title = Максим Горький — жизнь и творчество}}</ref>. У 11-пакаёвай кватэры з дазволу гасцінных гаспадароў пасялілася больш за 30 іх сваякоў, знаёмых і нават прафесійных прыжывальцаў. Большасць з іх ні ў чым не дапамагалі па гаспадарцы і не атрымлівалі ніякіх {{нп5|Харчовы паёк|пайкоў|ru|Продовольственный паёк}}. У суседнім з Горкім пакоі абгрунтавалася {{нп5|Марыя Ігнатаўна Будберг|Марыя Будберг|ru|Будберг, Мария Игнатьевна}}, якая аднойчы прынесла на подпіс Горкаму нейкія паперы, тут жа пры гаспадарах «страціла прытомнасць ад голаду», была накормленая і запрошана пажыць, а неўзабаве стала прадметам страсці пісьменніка. Па ўспамінах дачкі Андрэевай Кацярыны Андрэеўны Желябужскай пра атмасферу дома ў гэтыя пяць гадоў, перанаселеная прыватная кватэра фактычна ператварылася ў прыёмную ўстанову, скардзіцца на жыццё і нягоды Горкаму «сюды прыходзілі ўсе: акадэмікі, прафесары, усякія пакрыўджаныя інтэлігенты і псеўдаінтэлігенты, усякія князі, дамы з „грамадства“, пераследаваныя расійскія капіталісты, якія яшчэ не паспелі збегчы да [[Антон Іванавіч Дзянікін|Дзянікіна]] або за мяжу, наогул тыя, чыё добрае жыццё дзёрзка парушыла Рэвалюцыя». Сярод гасцей былі і шырока вядомыя людзі — [[Фёдар Іванавіч Шаляпін|Фёдар Шаляпін]], [[Барыс Пільняк]], [[Карней Іванавіч Чукоўскі|Карней Чукоўскі]], [[Яўген Іванавіч Замяцін|Яўген Замяцін]], {{нп5|Ларыса Міхайлаўна Рэйснер|Ларыса Рэйснер|ru|Рейснер, Лариса Михайловна}}, выдавец {{нп5|Зіновій Ісаевіч Гржэбін|З. Гржэбін|ru|Гржебин, Зиновий Исаевич}}, акадэмік {{нп5|Сяргей Фёдаравіч Альдэнбург|С. Альдэнбург|ru|Ольденбург, Сергей Фёдорович}}, рэжысёр {{нп5|Сяргей Эрнеставіч Радлаў|С. Радлаў|ru|Радлов, Сергей Эрнестович}}, [[Мсціслаў Валяр’янавіч Дабужынскі|М. Дабужынскі]], літаратары {{нп5|Альберт Пятровіч Пінкевіч|А. Пінкевіч|ru|Пинкевич, Альберт Петрович}}, {{нп5|Васіль Аляксеевіч Дзясніцкі|В. Дзясніцкі|ru|Десницкий, Василий Алексеевич}}, рэвалюцыянеры {{нп5|Леанід Барысавіч Красін|Л. Красін|ru|Красин, Леонид Борисович}}, [[Анатоль Васільевіч Луначарскі|А. Луначарскі]], [[Аляксандра Міхайлаўна Калантай|А. Калантай]], старшыня Петрасавета [[Рыгор Яўсеевіч Зіноўеў|Р. Зіноўеў]] і упаўнаважаны Савета рабоча-сялянскай абароны [[Леў Барысавіч Каменеў|Л. Каменеў]], прыязджаў з Масквы і [[Уладзімір Ільіч Ленін|Ленін]]{{sfn|Быков|2012|с=248—249}}. Асноўнае баўленне часу незлічоных насельнікаў і гасцей кватэры Горкага складалася ў тым, што яны бесперапынку елі, пілі, танчылі, азартна гулялі ў [[лато]] і ў карты, абавязкова на грошы, спявалі «нейкія дзіўныя песні», адбывалася саборнае чытанне распаўсюджаных у той час выданняў «для дзядкоў» і [[парнаграфія|парнаграфічных]] раманаў XVIII стагоддзя, папулярны ў тых, хто сабраўся, быў [[маркіз дэ Сад]]. Гутаркі вяліся такія, што ў дачкі Андрэевай, маладой жанчыны, па яе прызнанні, «гарэлі вушы»<ref name="Белоусова">{{cite web |url=http://www.sovsekretno.ru/articles/id/920/|title=Горький антиквариат|author=Таисия Белоусова|date=2002-11-01|publisher=Совершенно секретно|accessdate=2016-12-11}}</ref>. У 1914 годзе Горкі рэдагаваў бальшавіцкія газеты «{{нп5|Звезда (газета, Санкт-Пецярбург)|Звезда|ru|Звезда (газета, Санкт-Петербург)}}» і «[[Правда (газета)|Правда]]», мастацкі аддзел бальшавіцкага часопіса «Просвещение»<ref name="БС"/>, выдаваў першы зборнік пралетарскіх пісьменнікаў. Выдаваў з 1915 па 1917 год часопіс «[[Летопись]]», заснаваў выдавецтва «Парус»<ref name=autogenerated20140204-2 />. У 1912—1916 гадах Горкі стварае серыю апавяданняў і нарысаў, якія склалі зборнік «Па Русі», аўтабіяграфічныя аповесці «Дзяцінства», «У людзях». У 1916 годзе ў выдавецтве «Парус» была апублікавана аўтабіяграфічная аповесць «У людзях» і цыкл нарысаў «Па Русі»<ref name=autogenerated20140204-2 />. Апошняя частка трылогіі «Мае ўніверсітэты» была напісана ў 1923 годзе. ==== Лютаўская і Кастрычніцкая рэвалюцыі, падзеі і дзейнасць 1917—1921 гадоў ==== У 1917—1919 гадах Горкі, які халаднавата ўспрыняў [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскую]] і [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкую рэвалюцыі]], вёў вялікую грамадскую і праваабарончую працу, крытыкаваў метады бальшавікоў, асуджаў іх стаўленне да старой [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]], ратаваў шэраг яе прадстаўнікоў ад рэпрэсій бальшавікоў і голаду. Заступаўся за зрынутых [[Раманавы]]х, над якімі паўсюдна здзекаваліся натоўпы, што стыхійна збіраліся. Не знойдучы падыходнай трыбуны для выражэння самастойнай пазіцыі, Горкі 1 мая 1917 года пачаў выдаваць газету «{{нп5|Новая жизнь (1917—1918)|Новая жизнь|ru|Новая жизнь (1917—1918)}}»<ref name="БС"/> на ганарары, атрыманыя за выданне кніг у выдавецтве «Нива», і на пазыкі банкіра, уладальніка банка «Груббе и Небо» [[Эрнэст Карлавіч Грубэ|Э. К. Грубэ]]. Рэагуючы на абвінавачванні ў прадажнасці і на тое, што гуляе на руку ворагам працоўнага класа, Горкі растлумачыў, што такія метады фінансавання пралетарскага друку ў Расіі не новыя: «За час з 1901 па 1917 год цераз мае рукі прайшлі сотні тысяч рублёў на справу расійскай сацыял-дэмакратычнай партыі, з іх мой асабісты заробак вылічаецца дзесяткамі тысяч, а ўсё астатняе чэрпалася з кішэняў „буржуазіі“. „[[Искра (газета)|Искра]]“ выдавалася на грошы [[Сава Цімафеевіч Марозаў|Савы Марозава]], які, вядома, не ў доўг даваў, а — ахвяраваў. Я мог бы назваць добры дзясятак шаноўных людзей — „буржуяў“, — якія матэрыяльна дапамагалі росту с.-д. партыі. Гэта выдатна ведае У. І. Ленін і іншыя старыя работнікі партыі»{{sfn|Быков|2012|с=215—216}}. [[Файл:М. Горькій. Революція и культура (1918).djvu|page=3|міні]] У газеце {{нп5|Новая жизнь (1917—1918)|Новая жизнь|ru|Новая жизнь (1917—1918)}} Горкі выступіў у якасці {{нп5|Калумніст|калумніста|ru|Колумнист}}; са сваіх публіцыстычных калонак, якія [[Дзмітрый Львовіч Быкаў|Д. Быкаў]] ацаніў як «унікальную хроніку перараджэння рэвалюцыі», пазней Горкі сфармаваў дзве кнігі — «Несвоечасовыя думкі» і «Рэвалюцыя і культура». У лістападзе 1917 гады Горкі пісаў, што «''…Ленін лічыць, што мае права прарабіць з рускім народам жорсткі вопыт, загадзя асуджаны на няўдачу''»<ref>''Горький М.'' Вниманию рабочих. «Новая жизнь», № 177, 10 ноября 1917 г. // «Несвоевременные мысли» и рассуждения о революции и культуре. — М: Интерконтакт, 1990. — С. 84. — ISBN 5-278-00319-7.</ref>. Чырвонай ніткай публіцыстыкі Горкага ў гэты перыяд быў разважанні аб свабодзе рускага народа («Ці гатовыя мы да яе?»), заклік да авалодання ведамі і пераадолення невуцтва, да заняткаў творчасцю і навукай, да зберажэння культуры (каштоўнасці якой неміласэрна рабаваліся). Горкі актыўна асуджаў разгром «звераватымі» сельскімі мужыкамі маёнткаў {{нп5|Сяргей Мікалаевіч Худзякоў|Худзякова|ru|Худеков, Сергей Николаевич}} і {{нп5|Аляксандр Дзмітрыевіч Абаленскі|Абаленскага|ru|Оболенский, Александр Дмитриевич}}, спаленне панскіх бібліятэк, знішчэнне карцін і музычных інструментаў як класава чужых сялянству прадметаў. Непрыемна здзівіла Горкага, што з усіх рамёстваў у краіне квітнела {{нп5|спекуляцыя||ru|Спекуляция}}. Не спадабалася Горкаму [[люстрацыя]], якая пачалася ў Расіі, і публікацыя спісаў таемных супрацоўнікаў [[Ахоўнае аддзяленне|ахоўнага аддзялення]], якімі, да здзіўлення пісьменніка і грамадства, у Расіі невытлумачальна апынуліся многія тысячы. «Гэта ганебны абвінаваўчы акт супраць нас, гэта адна з прыкмет распаду і гніення краіны, прыкмета грозная», — палічыў Горкі. Гэтая і падобныя заявы выклікалі напружанасць ва ўзаемаадносінах пісьменніка і новай рабоча-сялянскай улады<ref>''Горький М.'' Несвоевременные мысли: Заметки о революции и культуре. — М.: Советский писатель, 1990. — С. 400. — ISBN 5-265-02154-X</ref><ref>Так, вядома, што ў 1918 годзе Горкі пасылаў грошы {{нп5|Васіль Васільевіч Разанаў|В. В. Разанаву|ru|Розанов, Василий Васильевич}}, які знаходзіўся ў галечы ў [[Сергіеў Пасад|Сергіевым пасадзе]]</ref>{{sfn|Быков|2012|с=215—217}}. Пасля перамогі Кастрычніка рэвалюцыйным уладам свабодная прэса была ўжо не патрэбна, і 29 ліпеня 1918 года газета «{{нп5|Новая жизнь (1917—1918)|Новая жизнь|ru|Новая жизнь (1917—1918)}}» была зачынена. «Несвоечасовыя думкі» з іх сумленнымі, крытычнымі ацэнкамі падзей першых паслярэвалюцыйных гадоў у наступны раз выдадзеныя ў СССР толькі праз 70 гадоў, у 1988 годзе. 19 лістапада 1919 года доме Елісеева на {{нп5|Дом Чычэрына (Санкт-Пецярбург)|Мойцы, 29|ru|Дом Чичерина}} па ініцыятыве Горкага быў адкрыты «{{нп5|Дом мастацтваў (Санкт-Пецярбург)|Дом мастацтваў|ru|Дом искусств}}» ({{lang-ru|ДИСК}}), правобраз пісьменніцкага прафсаюза, дзе праводзіліся лекцыі, чытанні, даклады і дыспуты, пісьменнікі мелі зносіны і атрымлівалі матэрыяльную дапамогу па прафесійнай прыкмеце. У Доме мастацтваў спрачаліся паміж сабой [[Рэалізм (літаратура)|рэалісты]], [[Сімвалізм|сімвалісты]] і [[Акмеізм|акмеістаў]], працавала паэтычная студыя [[Мікалай Сцяпанавіч Гумілёў|Гумілёва]] «Ракавіна, якая гучыць», выступаў [[Аляксандр Аляксандравіч Блок|Блок]], дні і ночы праводзілі ў доме [[Карней Іванавіч Чукоўскі|Чукоўскі]], [[Уладзіслаў Феліцыянавіч Хадасевіч|Хадасевіч]], [[Аляксандр Грын|Грын]], [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Мандэльштам]], [[Віктар Барысавіч Шклоўскі|Шклоўскі]]. У 1920 годзе, дзякуючы Горкаму паўстала Цэнтральная камісія па паляпшэнню побыту навукоўцаў ({{lang-ru|ЦЕКУБУ}}), яна займалася размеркаваннем {{нп5|Харчовы паёк|харчовых пайкоў|ru|Продовольственный паёк}}, што дапамаглі петраградскім навуковым работнікам перажыць эпоху «[[Ваенны камунізм|ваеннага камунізму]]». Падтрымліваў Горкі і групу маладых літаратараў «{{нп5|Серапіёнавы браты||ru|Серапионовы братья}}»{{sfn|Быков|2012|с=220—222}}. Малюючы псіхалагічны партрэт перакананага рэвалюцыянера, Горкі выкладае сваё крэда так: «Вечны рэвалюцыянер — гэта дрожджа, бесперапынна раздражняльная мазгі і нервы чалавецтва, гэта — ці геній, які, руйнуючы ісціны, створаныя да яго, творыць новыя, або — сціплы чалавек, спакойна упэўнены у сваёй сіле, згарае ціхім, часам амаль нябачным агнём, асвятляючы шлях да будучыні»<ref name="МГ">Максим Горький. Несвоевременные мысли. 1917—1918 гг. Газета «Новая жизнь»</ref>. Астуджэнне шлюбных адносін паміж Горкім і Андрэевай адбылося ў 1919 годзе не толькі па прычыне ўсё больш рэзка праяўляльных палітычных рознагалоссяў. Горкі, які адухоўлена марыў пра «новых ідэальных людзей» і спрабаваў стварыць іх рамантычны вобраз у сваіх творах, не прыняў [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|рэвалюцыю]], быў здзіўлены яе жорсткасцю і бязлітаснасцю, — калі, нягледзячы на ​​яго асабістае заступніцтва перад [[Уладзімір Ільіч Ленін|Леніным]], былі расстраляныя вялікі князь [[Павел Аляксандравіч]] і паэт [[Мікалай Сцяпанавіч Гумілёў|Мікалай Гумілёў]]. Да асабістага разрыва з Андрэевай, па сцвярджэнні яе дачкі Кацярыны, прывёў не легкадумны флірт з Будберг, а доўгае захапленне Горкага Варварай Васільеўнай Шайкевіч — жонкай іх агульнага сябра, выдаўца і пісьменніка Аляксандра Ціханава (Сераброва)<ref name="Белоусова" />. У лютым 1919 года Горкі і Андрэева ​​былі прызначаны кіраваць Ацэначна-антыкварнай камісіяй {{нп5|Народны камісарыят гандлю і прамысловасці|Народнага камісарыята гандлю і прамысловасці|ru|Народный комиссариат торговли и промышленности}}. Да працы былі прыцягнутыя 80 лепшых піцерскіх спецыялістаў у галіне {{нп5|Антыкварыят|антыкварыяту|ru|Антиквариат}}. Мэта складалася ў тым, каб адабраць з маёмасці, канфіскаванай у цэрквах, у палацах і асабняках заможных класаў, у банках, антыкварных крамах, [[ламбард]]ах, прадметы, якія прадстаўляюць мастацкую ці гістарычную каштоўнасць. Затым гэтыя прадметы меркавалася перадаць у музеі, а частку канфіскаванага рэалізаваць на [[Аўкцыён|аўкцыёнах]] за мяжой. Праз некаторы час, па словах [[Зінаіда Мікалаеўна Гіпіус|Зінаіды Гіпіус]], кватэра Горкага на [[Кронверкскі праспект|Кронверкскім]] набыла выгляд «музея ці крамы старызніка». Аднак пры расследаванні, праведзеным следчым [[Усерасійская надзвычайная камісія па барацьбе з контррэвалюцыяй і сабатажам|УНК]] Назар’евым, даказаць асабістай карысці тых, хто ўзначальваў Ацэначна-антыкварную камісію, не ўдалося, а ў пачатку 1920 года камісіі для папаўнення экспартнага фонду дазволілі і скупляць прыватныя калекцыі<ref name="Белоусова" />. У гэтыя гады Горкі стаў вядомы і як збіральнік прадметаў мастацтва, калекцыянаваў гіганцкія [[Ваза|кітайскія вазы]], стаў у Петраградзе знаўцам у гэтай галіне. Пісьменнік цаніў (не толькі за тэксты) і рэдкія дарагія кнігі, аформленыя як вытанчаныя, мудрагелістыя і вычварныя творы паліграфічнага мастацтва. Будучы ў паслярэвалюцыйныя гады на фоне збяднення мас даволі заможным чалавекам, Горкі фінансаваў уласныя выдавецкія праекты, шмат займаўся дабрачыннасцю, утрымліваў у сваёй кватэры каля 30 дамачадцаў, высылаў матэрыяльную дапамогу гаротнікам літаратарам, правінцыйным настаўнікам, сасланым, часта зусім незнаёмым людзям, якія звярталіся да яго з лістамі і просьбамі{{sfn|Быков|2012|с=229—231}}. У 1919 годзе па ініцыятыве і пры вырашальным удзеле Горкага арганізавана выдавецтва «{{нп5|Всемирная литература (выдавецтва)|Всемирная литература|ru|Всемирная литература (издательство)}}»<ref name="БС"/>, мэтай якога на пяць гадоў, якія змясцілі разам больш за 200 тамоў, стаў выпуск у краіне сусветнай класікі ў эталонным перакладзе, з высокакваліфікаванымі каментарамі і інтэрпрэтацыямі найбуйнейшых літаратуразнаўцаў{{sfn|Быков|2012|с=233—239}}. Пасля {{нп5|Замахі на Леніна|замаху на Леніна ў жніўні 1918 года|ru|Покушения на Ленина}} адносіны Горкага і Леніна, азмрочаным да таго шэрагам сварак, зноў умацаваліся. Горкі адправіў Леніну спагадлівую тэлеграму і аднавіў перапіску з ім, перастаў займацца [[Фронда|франдзёрскай]] дзейнасцю. Шукаў у Леніна абароны ад піцерскіх чэкістаў, якія спрабавалі ўсталяваць у пісьменніка правапарушэнні і наведваліся на кватэру Горкага з {{нп5|Ператрус|ператрусамі|ru|Обыск}}. Горкі некалькі разоў выязджаў у Маскву для сустрэч з Леніным, [[Фелікс Эдмундавіч Дзяржынскі|Дзяржынскім]], [[Леў Давідавіч Троцкі|Троцкім]], шмат звяртаўся да старога сябра, якога цяпер называлі правадыром Кастрычніцкай рэвалюцыі, з рознымі просьбамі, у тым ліку з хадайніцтвамі аб асуджаных. Клапатаў Горкі і аб дазволе на выезд за мяжу для [[Аляксандр Аляксандравіч Блок|Аляксандра Блока]], аднак яно было атрымана толькі за дзень да смерці паэта. Пасля расстрэлу Мікалая Гумілёва ў Горкага з’явілася адчуванне безвыходнасці ўласных намаганняў, пісьменнік стаў задумвацца аб ад’ездзе за мяжу. Ленін, які шанаваў Горкага за ранейшыя заслугі і сацыяльны рэалізм у творчасці, падаў ідэю адправіцца ў Еўропу для лячэння і збору сродкаў для барацьбы з {{нп5|Голад у Паволжы (1921-1922)|голадам|ru|Голод в Поволжье (1921—1922)}}, які напаткаў Расію пасля засухі 1921 года. У ліпені 1920 года Горкі ўбачыўся з Леніным, калі той прыязджаў у Петраград на {{нп5|Другі кангрэс Камуністычнага інтэрнацыяналу|Другі кангрэс Камінтэрна|ru|Второй конгресс Коммунистического интернационала}}. Пісьменнік атрымаў у падарунак ад Леніна, які наведаў Горкага ў яго кватэры перад вяртаннем у Маскву, толькі што выдадзеную ленінскую кнігу «{{нп5|Дзіцячая хвароба «левізны» ў камунізме||ru|Детская болезнь «левизны» в коммунизме}}», яны разам сфатаграфаваліся ля калон [[Таўрыйскі палац|Таўрыйскага палаца]]. Гэта была апошняя сустрэча Горкага і Леніна{{sfn|Быков|2012|с=249—256}}. === Эміграцыя пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі === [[Файл:Joseph Stalin and Maxim Gorky, 1931.jpg|thumb|250px|Гутарка [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфа Сталіна]] з [[Саюз пісьменнікаў СССР|Максімам Горкім]].]] 16 кастрычніка 1921 года- ад’езд M. Горкага за мяжу, слова «эміграцыя» ў кантэксце яго паездкі тады не ўжывалася. Афіцыйнай прычынай ад’езду было аднаўленне яго хваробы і неабходнасць, па патрабаванні [[Уладзімір Ільіч Ленін|Леніна]], лячыцца за мяжой. Па іншай версіі, Горкі быў вымушаны з’ехаць з-за абвастрэння ідэалагічных рознагалоссяў з [[Марксізм-ленінізм|савецкай уладай]]<ref>[http://dugward.ru/library/hodasevich/hodasevich_o_smerti_gorkogo.html В. Ф. Ходасевич. О смерти Горького].</ref>. У 1921—1923 гадах жыў у [[Хельсінкі|Гельсінгфорсе]], [[Берлін]]е, [[Прага|Празе]]. Адразу ў Італію Горкага не адпусцілі як «палітычна недобранадзейнага»{{sfn|Басинский|2005|с=369}}. Па ўспамінах [[Уладзіслаў Феліцыянавіч Хадасевіч|Уладзіслава Хадасевіча]], у 1921 годзе Горкі, як хісткі і недобранадзейны мысліцель, па ініцыятыве [[Рыгор Яўсеевіч Зіноўеў|Зіноўева]] і савецкіх {{нп5|Спецслужба|спецслужбаў|ru|Спецслужба}}, са згоды Леніна, адпраўлены ў [[Германія|Германію]], а Андрэева неўзабаве рушыла ўслед за былым грамадзянскім мужам «у мэтах нагляду за яго палітычнымі паводзінамі і тратамі грошай». З сабой Андрэева ​​ўзяла новага палюбоўніка, супрацоўніка [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] {{нп5|Пётр Пятровіч Кручкоў|Пятра Кручкова|ru|Крючков, Пётр Петрович}} (будучага нязменнага сакратара пісьменніка), з якім разам пасялілася ў [[Берлін]]е, у той час як сам Горкі з сынам і нявесткай абгрунтаваўся за горадам. У Германіі Андрэева, скарыстаўшы свае сувязі ў савецкім урадзе, уладкавала Кручкова галоўным рэдактарам савецкага кнігагандлёвага і выдавецкага прадпрыемства «{{нп5|Международная книга||ru|Международная книга}}». Такім чынам Кручкоў пры садзейнічанні Андрэевай стаў фактычным выдаўцом твораў Горкага за мяжой і пасярэднікам ва ўзаемаадносінах пісьменніка з расійскімі часопісамі і выдавецтвамі. З прычыны гэтага Андрэева і Кручкоў змаглі цалкам кантраляваць расходаванне Горкім яго немалых грашовых сродкаў<ref name=autogenerated3 /><ref name="autogenerated2" /><ref>{{кніга| аўтар = Герасимова Е. М. и др.| частка = Крючков Пётр Петрович| спасылка частка = http://www.hrono.ru/biograf/bio_k/kryuchkovpp.php| загаловак = Современники А. М. Горького. Фотодокументы. Описание |месца = М.| выдавецтва= Издательство института мировой литературы имени А. М. Горького РАН| год = 2002| старонак= 693| isbn = 5-9208-0117-4}}</ref>. Вясной 1922 года Горкі напісаў адкрытыя лісты [[Аляксей Іванавіч Рыкаў|А. І. Рыкаву]] і [[Анатоль Франс|Анатолю Франсу]], дзе выступіў супраць суда ў Маскве над [[Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў|эсэрамі]], які быў багаты для іх смяротнымі прысудамі. Атрымала рэзананс ліст надрукавала нямецкая газета «{{нп5|Vorwärts||ru|Форвертс (газета)}}», а таксама шэраг рускіх эмігранцкіх выданняў. Ленін ахарактарызаваў ліст Горкага як «паганы» і назваў яго «здрадай» сябра. З крытыкай ліста Горкага выступілі {{нп5|Карл Бернгардавіч Радэк|Карл Радэк|ru|Радек, Карл Бернгардович}} у «[[Правда (газета)|Праўдзе]]» і [[Дзям’ян Бедны]] ў газеце «{{нп5|Известия||ru|Известия}}». Да [[Белая эміграцыя|рускай эміграцыі]] Горкі, аднак, ставіўся насцярожана, але да 1928 года адкрыта не крытыкаваў яе. У [[Берлін]]е Горкі не ўшанаваў прысутнасцю ўшанаванне сябе з нагоды 30-годдзя літаратурнай дзейнасці, уладкованае [[Андрэй Белы|А. Белым]], [[Аляксей Мікалаевіч Талстой|А. Талстым]], [[Уладзіслаў Феліцыянавіч Хадасевіч|У. Хадасевічам]], [[Віктар Барысавіч Шклоўскі|В. Шклоўскім]] і іншымі рускімі літаратарамі, якія прыязна да яго ставіліся{{sfn|Басинский|2005|с=369}}. Улетку 1922 года Горкі жыў у {{нп5|Херынгсдорф|Херынгсдорфе|ru|Херингсдорф}}, на беразе [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]], меў зносіны з [[Аляксей Мікалаевіч Талстой|Аляксеем Талстым]], [[Уладзіслаў Феліцыянавіч Хадасевіч|Уладзіславам Хадасевічам]], {{нп5|Ніна Мікалаеўна Берберава|Нінай Берберавай|ru|Берберова, Нина Николаевна}}<ref>{{нп5|Томас Урбан||ru|Урбан, Томас}}: ''Русские писатели в Берлине в 20-е годы ХХ века''; Санкт-Петербург 2014, с. 60-64.</ref>. У 1922 годзе напісаў з’едлівую брашуру «Аб рускім сялянстве», у якой усклаў адказнасць за трагічныя падзеі ў Расіі і «жорсткасць формаў рэвалюцыі» на сялянства з яго «заалагічным інстынктам ўласніка». Гэтая брашура, хоць і не друкавалася ў СССР, з’явілася, на думку {{нп5|Павел Валер’евіч Басінскі|П. В. Басінскага|ru|Басинский, Павел Валерьевич}}, адным з першых літаратурна-ідэалагічных абгрунтаванняў будучай сталінскай палітыкі [[Калектывізацыя|суцэльнай калектывізацыі]]. У сувязі з кнігай Горкага у эмігранцкай прэсе з’явіўся [[неалагізм]] «народазлоб’е» ({{lang-ru|народозлобие}}){{sfn|Басинский|2005|с=368}}. З 1922 па 1928 год Горкі напісаў «Нататкі з дзённіка», «Мае ўніверсітэты», а таксама «Апавяданні 1922-24 гг.». Ядром зборніка, прасякнутага адзіным сюжэтам, з’яўляюцца «Аповяд аб незвычайным» і «Пустэльнік», дзе Горкі адзіны раз у сваёй творчасці звярнуўся да тэмы [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны ў Расіі]]. Кастрычніцкая рэвалюцыя і наступная Грамадзянская вайна паўстаюць у кнізе падзеямі ўсеагульнага спрашчэння, плоскай рацыяналізацыі і дэградацыі, метафарамі нізвядзення з’яў незвычайнага і гуманнага — да штодзённага, прымітыўнага, цеснага і жорсткага{{sfn|Быков|2012|с=230—231}}. У 1925 годзе выйшаў у свет раман «{{нп5|Справа Артамонавых (раман)|Справа Артамонавых|ru|Дело Артамоновых (роман)}}»{{sfn|Басинский|2005|с=369}}. З 1924 Горкі жыў у [[Італія|Італіі]], у [[Сарэнта]] — на віле «Il Sorito» і ў санаторыях. Апублікаваў успаміны пра [[Уладзімір Ільіч Ленін|Леніне]]. У Сарэнта мастаком [[Павел Дзмітрыевіч Корын|Паўлам Корыным]] напісаны адзін з лепшых партрэтаў Горкага<ref>[http://artpoisk.info/artist/korin_pavel_dmitrievich_1892/portret_a_m_gor_kogo/ Портрет А. М. Горького. 1932] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181227185038/http://artpoisk.info/artist/korin_pavel_dmitrievich_1892/portret_a_m_gor_kogo/ |date=27 снежня 2018 }} {{ref-ru}}</ref>; асаблівасцю карціны з’яўляецца малюнак пісьменніка на фоне вулкана [[Везувій]], пры гэтым Горкі як бы узвышаецца над горным волатам. Разам з тым у сюжэце карціны выразна гучыць тэма адзіноты, у якую паступова апускаўся Горкі{{sfn|Басинский|2005|с=369—371}}. У Еўропе Горкі гуляў ролю своеасаблівага «моста» паміж рускай эміграцыяй і СССР, спрабаваў прадпрымаць намаганні па збліжэнні рускіх эмігрантаў першай хвалі з гістарычнай радзімай{{sfn|Басинский|2005|с=370}}. Разам са [[Віктар Барысавіч Шклоўскі|Шклоўскім]] і [[Уладзіслаў Феліцыянавіч Хадасевіч|Хадасевічам]] Горкі пачаў свой адзіны выдавецкі праект у Еўропе — часопіс «{{нп5|Беседа (часопіс)|Беседа|ru|Беседа (журнал)}}». У новым канцэптуальнай выданні Горкі хацеў злучыць культурны патэнцыял літаратараў Еўропы, рускай эміграцыі і Савецкага Саюза. Планавалася выдаваць часопіс у Германіі, а распаўсюджваць пераважна ў СССР. Ідэя заключалася ў тым, каб маладыя савецкія пісьменнікі атрымалі магчымасць выдавацца ў Еўропе, а ў пісьменнікаў з рускай эміграцыі з’явіліся б чытачы на радзіме. І такім чынам часопіс сыграў бы злучную ролю — моста паміж Еўропай і Савецкай Расіяй. Меркаваліся высокія аўтарскія ганарары, што выклікала пісьменніцкі энтузіязм па абодва бакі межаў. У 1923 годзе ў берлінскім выдавецтве «Эпоха» выйшаў у свет першы нумар часопіса «Беседа». Супрацоўнікамі рэдакцыі пад пачаткам Горкага былі Хадасевіч, [[Андрэй Белы|Белы]], Шклоўскі, [[Бруна Фрыдрыхавіч Адлер|Адлер]], запрошаныя еўрапейскія аўтары [[Рамэн Ралан|Р. Ралан]], [[Джон Галсуорсі|Д. Галсуорсі]], [[Стэфан Цвэйг|С. Цвэйг]]; эмігранцкія {{нп5|Аляксей Міхайлавіч Рэмізаў|А. Рэмізаў|ru|Ремизов, Алексей Михайлович}}, {{нп5|Міхаіл Андрэевіч Асаргін|М. Асаргін|ru|Осоргин, Михаил Андреевич}}, {{нп5|Павел Паўлавіч Муратаў|П. Муратаў|ru|Муратов, Павел Павлович}}, {{нп5|Ніна Мікалаеўна Бярберава|Н. Бярберава|ru|Берберова, Нина Николаевна}}; савецкія [[Леанід Максімавіч Лявонаў|Л. Лявонаў]], [[Канстанцін Аляксандравіч Федзін|К. Федзін]], [[Веніямін Аляксандравіч Каверын|В. Каверын]], [[Барыс Леанідавіч Пастарнак|Б. Пастарнак]]. Хоць тады ўлады ў Маскве праект на словах падтрымалі, пазней у сакрэтных архівах {{нп5|Галоўнае ўпраўленне па справах літаратуры і выдавецтваў|Галоўліту|ru|Главное управление по делам литературы и издательств}} былі знойдзены дакументы, якія характарызавалі выданне як ідэалагічна шкоднае. Усяго выйшла 7 нумароў, але [[Палітбюро ЦК КПСС|Палітбюро ЦК РКП (б)]] забараніла дапускаць тыраж часопіса ў СССР, пасля чаго праект быў зачынены з прычыны бесперспектыўнасці. Горкі быў маральна прыгнечаны. Як перад пісьменнікамі эміграцыі, так і перад савецкімі літаратарамі Горкі, не здолеўшы стрымаць абяцанні, апынуўся са сваім немагчымым сацыяльным ідэалізмам ў няёмкім становішчы, што нанесла ўрон яго рэпутацыі{{sfn|Басинский|2005|с=373—375}}<ref>{{cite web|url=http://www.alexanderyakovlev.org/fond/issues-doc/1014320|title=Лебедев-Полянский — в Политбюро о журнале «Беседа» Максима Горького|publisher=АРХИВ АЛЕКСАНДРА Н. ЯКОВЛЕВА|accessdate=2012-07-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6B1luMGZR?url=http://www.alexanderyakovlev.org/fond/issues-doc/1014320|archivedate=2012-09-29}}</ref>. У сакавіку 1928 года ў Італіі Горкі адзначыў свой 60-гадовы юбілей. Тэлеграмы і лісты з віншаваннямі яму даслалі [[Стэфан Цвэйг]], [[Ліён Фейхтвангер]], [[Томас Ман]] і [[Генрых Ман]], [[Джон Галсуорсі]], [[Герберт Уэлс]], [[Сельма Лагерлёф]], [[Шэрвуд Андэрсан]], {{нп5|Эптан Біл Сінклер|Эптан Сінклер|ru|Синклер, Эптон Билл}} і іншыя вядомыя пісьменнікі Еўропы. Святкаванне юбілею Горкага на высокім узроўні было арганізавана і ў Савецкім Саюзе. У мностве гарадоў і вёсак СССР адбыліся выстаўкі пра жыццё і творчасць Горкага, у тэатрах шырока ішлі спектаклі па яго творах, у адукацыйных установах, клубах, на прадпрыемствах прачытаны лекцыі і даклады аб Горкім і значэнні яго прац для будаўніцтва сацыялізму{{sfn|Басинский|2005|с=388—389}}. Утрыманне Горкага і асоб, якія яго суправаджалі, у Італіі складала прыкладна 1000 долараў у месяц. У адпаведнасці з дамовай, падпісанай Горкім у 1922 годзе з гандлёвым прадстаўніцтвам СССР у Германіі і разлічанай на тэрмін да 1927 года, пісьменнік губляў права як самастойна, так і праз іншых асоб выдаваць свае творы на рускай мове — як у Расіі, так і за мяжой. Адзіныя абумоўленыя каналы выдання — Дзяржвыдат і гандлёвае прадстаўніцтва. Горкаму выплачваўся штомесячны ганарар за выданне яго збору твораў і іншых кніг 100 тысяч германскіх марак, 320 даляраў. Фінансаванне Горкага ажыццяўлялася праз {{нп5|Пётр Пятровіч Кручкоў|П. П. Кручкова|ru|Крючков, Пётр Петрович}}, выбіць грошы пісьменніка з СССР, па словах Андрэевай, было справай цяжкай{{sfn|Басинский|2005|с=372—373}}. === Паездкі ў СССР === У маі [[1928]] года па запрашэнні Савецкага ўрада і асабіста [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталіна]] першы раз за 7 гадоў пасля ад’езду ў эміграцыю Горкі прыехаў у [[СССР]]. 27 мая 1928 года, а 22 гадзіне, цягнік з Берліна спыніўся на першай савецкай станцыі [[Негарэлае (станцыя)|Негарэлае]], Горкага на пероне вітаў мітынг. З натхненнем пісьменніка сустракалі і на іншых станцыях па шляху да Масквы, а на плошчы перад Беларускім вакзалам Горкага чакаў шматтысячны натоўп, частку шляху да дома (спыніўся ён у кватэры жонкі К. П. Пяшковай) пісьменніка неслі на руках{{sfn|Басинский|2005|с=375}}. Горкі мусіў ацаніць поспехі будаўніцтва сацыялізму. Пісьменнік здзейсніў пяцітыднёвую паездку па краіне. З сярэдзіны ліпеня 1928 года Горкі наведаў [[Курск]], [[Харкаў]], [[Крым]], [[Растоў-на-Доне]], [[Баку]], [[Тбілісі]], [[Ерэван]], [[Уладзікаўказ]], [[Валгаград|Царыцын]], [[Самара|Самару]], [[Казань]], [[Ніжні Ноўгарад]] (на радзіме правёў тры дні), 10 жніўня вярнуўся ў [[Масква|Маскву]]. Падчас паездкі Горкаму паказвалі дасягненні СССР, больш за ўсё яго захапіла арганізацыя працы і чысціня (вадзілі пісьменніка на загадзя падрыхтаваныя аб’екты). [[Канстанцін Аляксандравіч Федзін|Канстанціна Федзіна]], пісьменнікаў і літаратуразнаўцаў уразіла выдатная фізічная форма, поўная адсутнасць лядашчасці і здаравецкі поціск рукі Горкага, які перанёс пасля трох дзесяцігоддзяў цяжкай хваробы ''такія'' шляхавыя нагрузкі. Уражанні ад паездкі знайшлі сваё адлюстраванне ў цыкле нарысаў «Па Саюзу Саветаў». Але ў СССР Горкі не застаўся, восенню з’ехаў назад у Італію{{sfn|Быков|2012|с=284—287}}. У [[1929]] годзе Горкі другі раз прыехаў СССР і 20-23 чэрвеня наведаў {{нп5|Салавецкі лагер асобага прызначэння||ru|Соловецкий лагерь особого назначения}}, прыбыўшы туды на сумна вядомым цеплаходзе «Глеб Бокій», які прывозіў на [[Салавецкія астравы|Салаўкі]] зняволеных, у суправаджэнні самога [[Глеб Іванавіч Бокій|Глеба Бокія]]. У нарысе «{{нп5|Салаўкі (нарыс)|Салаўкі|ru|Соловки (очерк)}}» станоўча адазваўся аб рэжыме ў турме і перавыхаванні яе вязняў{{sfn|Быков|2012|с=287—288|name=autogenerated8}}. 12 кастрычніка 1929 года Горкі з’ехаў назад у [[Італія|Італію]]. У 1931 годзе Горкаму быў прадстаўлены савецкім урадам для пастаяннага пражывання ў Маскве {{нп5|асабняк С. П. Рабушынскага||ru|Особняк С. П. Рябушинского}} на {{нп5|Малая Нікіцкая вуліца|Малой Нікіцкай вуліцы|ru|Малая Никитская улица}}<ref name="Комм">А. М. Горкі ніколі не сустракаўся з былым гаспадаром, але сыграў выратавальную ролю ў лёсе яго брата: у 1918 годзе ён дамогся вызвалення з [[Усерасійская надзвычайная камісія па барацьбе з контррэвалюцыяй і сабатажам|ЧК]] {{нп5|Дзмітрый Паўлавіч Рабушынскі|Дзмітрыя Паўлавіча Рабушынскага|ru|Рябушинский, Дмитрий Павлович}}, які пасля выхаду на волю, перад тым, як пакінуць радзіму, быў ў Горкага ў Петраградзе, у кватэры на [[Кронверкскі праспект|Кронверкскім праспекце]], дзякаваў за клопаты</ref>, с 1965 года — {{нп5|Музей-кватэра А. М. Горкага (Масква)|Музей-кватэра А. М. Горкага ў Маскве|ru|Музей-квартира А. М. Горького (Москва)}}. === Вяртанне ў СССР === З 1928 па 1933 год, як сцвярджае {{нп5|Павел Валер’евіч Басінскі|П. В. Басінскі|ru|Басинский, Павел Валерьевич}}, Горкі «жыў на два дамы, зіму і восень праводзячы ў [[Сарэнта]]» на віле Il Sorito, а канчаткова вярнуўся ў СССР 9 мая 1933 года{{sfn|Басинский|2005|с=251}}. Большасць распаўсюджаных крыніц паказвае, што Горкі прыязджаў у СССР у цёплы сезон 1928, 1929 і 1931 гадоў, у 1930 годзе не прыязджаў у СССР з-за праблем са здароўем, а канчаткова вярнуўся на радзіму ў кастрычніку 1932 года. Пры гэтым Сталін абяцаў Горкаму, што ён і далей зможа праводзіць зіму ў Італіі, на чым настойваў Аляксей Максімавіч, аднак пісьменніку замест гэтага з 1933 года прадаставілі вялікую дачу ў {{нп5|Мыс Мікалая|Тэселі|ru|Мыс Николая}} (Крым), дзе ён знаходзіўся ў халодны сезон з 1933 па 1936 год. У Італію Горкага больш не выпускалі{{sfn|Басинский|2005|с=389, 423—424}}. У пачатку 1930-х гадоў Горкі чакаў і разлічваў на [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскую прэмію па літаратуры]], на якую ён быў намінаваны 5 разоў, а па многіх прыкметах было вядома, што з года на год яе ўпершыню прысудзяць рускаму пісьменніку. Канкурэнтамі Горкага лічыліся {{нп5|Іван Сяргеевіч Шмялёў|Іван Шмялёў|ru|Шмелёв, Иван Сергеевич}}, [[Дзмітрый Сяргеевіч Меражкоўскі|Дзмітрый Меражкоўскі]] і [[Іван Аляксеевіч Бунін|Іван Бунін]]. У 1933 годзе прэмію атрымаў Бунін, надзеі Горкага на статутнае сусветнае прызнанне паваліліся. Вяртанне Аляксея Максімовіча ў СССР літаратуразнаўцы збольшага звязваюць і з інтрыгай вакол прэміі, якую, па распаўсюджанай версыі, [[Нобелеўскі камітэт]] жадаў прысудзіць пісьменніку з [[Белая эміграцыя|рускай эміграцыі]], а Горкі эмігрантам у поўным сэнсе слова не быў{{sfn|Басинский|2005|с=249}}. У сакавіку 1932 года дзве цэнтральныя савецкія газеты, «[[Правда (газета)|Правда]]» і «{{нп5|Известия||ru|Известия}}», адначасова надрукавалі артыкул-[[памфлет]] Горкага пад назвай, якая стала {{нп5|Крылатая фраза|крылатай фразай|ru|Крылатая фраза}} — «[[З кім вы, майстры культуры? (памфлет)|З кім вы, майстры культуры?]]»<ref>{{cite web|datepublished= 22 марта 1932| url=http://www.calend.ru/event/4857/| title=В советских газетах вышла статья-памфлет Максима Горького «С кем вы, мастера культуры?...» | publisher=// calend.ru| accessdate=2014-8-1}}</ref>. {{частка выявы |выява= |подпіс=Вокладка часопіса «{{нп5|Огонёк||ru|Огонёк}}» прымеркаваная да {{нп5|Першы з’езд савецкіх пісьменнікаў|першага з’езду савецкіх пісьменнікаў|ru|Первый съезд советских писателей}}, 1934 г. [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|І. В. Сталін]] і М. Горкі <br> ''«Вы, пісьменнікі, — інжынеры,<br> якія будуюць чалавечыя душы»''. І. В. Сталін. |шырыня=230 |агульная=240 |верх=20 |права= |ніз= |лева=10 |павялічыць= }} У кастрычніку [[1932]] года Горкі, згодна з распаўсюджанай версіяй, канчаткова вяртаецца ў Савецкі Саюз. {{нп5|Рэпатрыяцыя|Рэпатрыіравацца|ru|Репатриация}} пісьменніка настойліва ўгаворваў сын Максім, не без уплыву [[АДПУ пры СНК СССР|АДПУ]], што шчыльна апекавала яго ў якасці крамлёўскага курьера. Эмацыйнае ўздзеянне на Горкага аказалі маладыя, жыццярадасныя, поўныя гіганцкіх планаў і захапленняў ад поспехаў {{нп5|Пяцігодкі СССР|першай пяцігодкі|ru|Пятилетки СССР}} ў СССР пісьменнікі [[Леанід Максімавіч Лявонаў|Леанід Лявонаў]] і {{нп5|Усевалад Вячаслававіч Іванаў|Усевалад Іванаў|ru|Иванов, Всеволод Вячеславович}}, якія прыязджалі да яго ў Італію{{sfn|Басинский|2005|с=369}}<ref name=autogenerated2>{{cite web|url=http://www.topos.ru/article/2532?page=5|title=Челкаш № 9. Горький: версия судьбы|author={{нп5|Павел Валер’евіч Басінскі|Павел Басинский|ru|Басинский, Павел Валерьевич}}|date=2004-07-14|publisher=Логос. Литературно-философский журнал|accessdate=2016-12-09}}</ref>. У Маскве ўрад зладзіў Горкаму ўрачыстую сустрэчу, за ім і яго сям’ёй быў замацаваны былы {{нп5|Музей-кватэра А. М. Горкага (Масква)|асабняк С. П. Рабушынскага|ru|Музей-квартира А. М. Горького (Москва)}} ў цэнтры Масквы, дачы ў Горках і ў Тэселі (Крым), яго імем быў названы родны горад пісьменніка [[Ніжні Ноўгарад]]. Горкі адразу атрымлівае заказ Сталіна — падрыхтаваць глебу для 1-га з’езда савецкіх пісьменнікаў<ref name="БС"/>, а для гэтага правесці сярод іх тлумачальную працу. Горкім ствараецца мноства газет і часопісаў: аднаўляецца серыя «{{нп5|Жыццё выдатных людзей||ru|Жизнь замечательных людей}}», адкрываюцца кніжныя серыі «Гісторыя фабрык і заводаў», «Гісторыя грамадзянскай вайны», «Бібліятэка паэта», «Гісторыя маладога чалавека XIX стагоддзя», часопіс «{{нп5|Литературная учёба||ru|Литературная учёба}}», ён піша п’есы «{{нп5|Ягор Булычёв і іншыя (п’еса)|Ягор Булычёв і іншыя|ru|Егор Булычов и другие (пьеса)}}» (1932), «Дасцігаеў і іншыя» (1933). У 1934 годзе Горкі праводзіць {{нп5|Першы з’езд савецкіх пісьменнікаў|I Усесаюзны з'езд савецкіх пісьменнікаў|ru|Первый съезд советских писателей}}, выступае на ім з асноўным дакладам. У гэтым жа годзе Горкі — сурэдактар кнігі «{{нп5|Беламорска-Балтыйскі канал імя Сталіна (кніга)|Беламорска-Балтыйскі канал імя Сталіна|ru|Беломорско-Балтийский канал имени Сталина (книга)}}». Гэты твор [[Аляксандр Ісаевіч Салжаніцын|Аляксандр Салжаніцын]] ахарактарызаваў як «першую кнігу ў рускай літаратуры, якая апявае рабскую працу»<ref name=autogenerated8 /><ref>''Солженицын, А. И.'' Архипелаг ГУЛАГ, 1918—1956. [В 3 кн.], Ч. III—IV: опыт художественного исследования. — М.: Астрель, 2009. — 560 с. — C. 49—51.</ref>. 23 мая 1934 года па замове [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталіна]] адначасова ў газетах «[[Правда (газета)|Правда]]» і «{{нп5|Известия||ru|Известия (газета)}}» надрукаваны артыкул Горкага «Пралетарскі гуманізм», дзе ў кантэксце ідэалагічнага супрацьстаяння «камунізм-фашызм» давалася катэгарычная ацэнка {{нп5|Гісторыя пераследу гомасексуалаў у Расіі|гомасексуальнасці|ru|История преследования гомосексуалов в России}} як шкоднай уласцівасці нямецкай буржуазіі (у Германіі да ўлады ўжо прыйшоў [[Адольф Гітлер|Гітлер]]): «не дзясяткі, а сотні фактаў кажуць аб разбуральным, раскладальным уплыве фашызму на моладзь Еўропы, — абвяшчаў Горкі. — Пералічваць факты — брыдка, ды і памяць адмаўляецца загружацца брудам, які ўсё больш старанна і багата фабрыкуе буржуазія. Пакажу аднак, што ў краіне, дзе мужна і паспяхова гаспадарыць пралетарыят, [[гомасексуалізм]], разбэшчвае моладзь, прызнаны сацыяльна злачынным і каральным, а ў „культурнай“ краіне вялікіх філосафаў, навукоўцаў, музыкаў ён дзейнічае свабодна і беспакарана. Ужо склалася саркастычная прымаўка: „Знішчыце гомасексуалістаў — фашызм знікне“»{{sfn|Бурлешин|2010}}{{sfn|Хили|2008|с=230—232}}. У 1935 годзе Горкі меў у Маскве цікавыя сустрэчы і гутаркі з [[Рамэн Ралан|Рамэнам Раланам]], у жніўні здзейсніў настальгічнае падарожжа на параходзе па [[Волга|Волзе]]. 10 кастрычніка 1935 года ў [[Маскоўскі Мастацкі тэатр|Маскоўскім Мастацкім тэатры]] адбылася прэм’ера п’есы Горкага «Ворагі»{{sfn|Басинский|2005|с=446}}. На працягу апошніх 11 гадоў жыцця ([[1925]]—[[1936]] гады) Горкі піша свой самы буйны, выніковы твор, раман-эпапею ў чатырох частках «{{нп5|Жыццё Кліма Самгіна||ru|Жизнь Клима Самгина}}» — пра лёсы рускай інтэлігенцыі ў пераломную эпоху, яе цяжкім і слізкім шляху ў рэвалюцыю, выкрыванні яе ілюзій і памылак. Раман застаўся не дапісаны да фіналу, тым не менш успрымаецца літаратуразнаўцамі як суцэльны твор, неабходны, на думку Д. Быкава, для чытання любым чалавекам, хто хоча спасцігнуць і зразумець рускае XX стагоддзе{{sfn|Быков|2012|с=280}}. Адзначаючы, што Горкага і яго героя, Кліма Самгіна, радніць прыцэльны погляд прыкмячаць за людзьмі «самае агіднае, засяроджанасць на адштурхвальных дэталях і жудаснаватых гісторыях», [[Дзмітрый Львовіч Быкаў|Д. Быкаў]] называе «Жыццё Кліма Самгіна» выдатным прыкладам «выкарыстання ўласных заганаў для стварэння сапраўднай літаратуры». Раман неаднаразова экранізаваны як культавы твор [[сацыялістычны рэалізм|сацыялістычнага рэалізму]] і стаў літаратурнай асновай для спектакляў у многіх тэатрах СССР{{sfn|Быков|2012|с=279—283}}. 11 мая 1934 года, прастудзіўшыся пасля начлегу на халоднай зямлі пад адкрытым небам на дачы ў Горках пад Масквой, нечакана памірае ад крупознага [[Пнеўманія|запалення лёгкіх]] сын Горкага — {{нп5|Максім Аляксеевіч Пяшкоў|Максім Пяшкоў|ru|Пешков, Максим Алексеевич}}. У ноч, калі паміраў яго сын, Горкі на першым паверсе дачы ў Горках абмяркоўваў з прафесарам [[Аляксей Дзмітрыевіч Спяранскі|А. Д. Спяранскім]] дасягненні і перспектывы Інстытута эксперыментальнай медыцыны і праблему {{нп5|Неўміручасць|неўміручасці|ru|Бессмертие}}, якую ён лічыў актуальнай і дасягальнай для навукі. Калі ў тры гадзіны ночы суразмоўцам паведамілі пра смерць Максіма, Горкі запярэчыў: «Гэта ўжо не тэма» і працягваў захоплена тэарэтызаваць аб бессмяротнасці<ref name=autogenerated2 />{{sfn|Быков|2012|с=339—340}}. === Смерць === [[Файл:Maxim Gorkiy deathbed.jpg|250px|thumb|Максім Горкі на смяротным адры.]] 27 мая 1936 года Горкі цягніком у няважным стане вярнуўся ў Маскву з адпачынку з {{нп5|Мыс Мікалая|Тэселі|ru|Мыс Николая}} (Крым). З вакзалу адправіўся ў сваю «рэзідэнцыю» у {{нп5|Музей-кватэра А. М. Горкага (Масква)|асабняк Рабушынскага|ru|Музей-квартира А. М. Горького (Москва)}} на Малой Нікіцкай вуліцы пабачыць унучак Марфу і Дар’ю, якія ў гэты час хварэлі [[грып]]ам; вірус перадаўся і дзядулі{{sfn|Басинский|2005|с=396}}. На наступны дзень, пасля наведвання магілы сына на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]] Горкі [[Прастуда|прастудзіўся]] на халодным ветраным надвор’і і захварэў; праляжаў у {{нп5|Горкі-10|Горках|ru|Горки-10}} тры тыдні. Да 8 чэрвеня стала ясна, што пацыент ужо не выздаравее. Тройчы да ложка паміраючага Горкага прыязджаў [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталін]] — 8, 10 і 12 чэрвеня, Горкі знайшоў у сабе сілы падтрымаць гутарку пра жанчын-пісьменніц і іх выдатных кнігах, пра [[Французская літаратура|французскую літаратуру]] і жыццё французскага сялянства{{sfn|Быков|2012|с=343—344}}. У спальні безнадзейна хворага, які знаходзіўся ў свядомасці, у апошнія дні жыцця з ім развіталіся самыя блізкія людзі, сярод якіх былі афіцыйная жонка {{нп5|Кацярына Паўлаўна Пяшкова|К. П. Пяшкова|ru|Пешкова, Екатерина Павловна}}, нявестка {{нп5|Надзея Аляксееўна Пяшкова|Н. А. Пяшкова па мянушцы Цімоша|ru|Пешкова, Надежда Алексеевна}}, асабісты сакратар ў [[Сарэнта]] {{нп5|Марыя Ігнатаўна Будберг|М. І. Будберг|ru|Будберг, Мария Игнатьевна}}, медсястра і сябар сям’і [[Алімпіяда Дзмітрыеўна Чарткова|А. Д. Чарткова]] (Ліпа), літаратурны сакратар, а затым дырэктар Архіва Горкага {{нп5|Пётр Пятровіч Кручкоў|П. П. Кручкоў|ru|Крючков, Пётр Петрович}}<ref name=autogenerated2 />, мастак [[Іван Мікалаевіч Ракіцкі|І. М. Ракіцкі]], які некалькі гадоў жыў у сям’і Горкага<ref name=autogenerated1 />. 18 чэрвеня прыблізна ў 11 раніцы Максім Горкі памёр у {{нп5|Горкі-10|Горках|ru|Горки-10}}, на 69-м годзе жыцця, перажыўшы сына крыху больш чым на два гады. Апошнія словы Горкага, тыя, што засталіся ў гісторыі, былі сказаны медсястры Ліпе (А. Д. Чарткова) — «А ведаеш, я зараз з Богам спрачаўся. Ух, як спрачаўся»{{sfn|Быков|2012|с=345|name=autogenerated3}}<ref name=autogenerated1 />. Пры неадкладна праведзеным тут жа, на стале ў спальні, [[Аўтапсія|ускрыцці]] высветлілася, што [[лёгкія]] памерлага знаходзіліся ў жахлівым стане, {{нп5|Пляўральная поласць|плеўра|ru|Плевральная полость}} прырасла да рэбраў, завапнякавалася, абодва лёгкіх закасцянелі, — так што лекары дзівіліся, якім чынам Горкі наогул дыхаў. З гэтых фактаў вынікала, што з дактароў здымалася адказнасць за магчымыя памылкі ў лячэнні гэтак далёка нябачнага захворвання, несумяшчальнага з жыццём. У ходзе ўскрыцця мозг Горкага быў выняты і дастаўлены ў маскоўскі {{нп5|НДІ мозгу АМН СССР|Інстытут мозгу|ru|НИИ мозга АМН СССР}} для далейшага вывучэння. Па рашэнні Сталіна цела было [[Крэмацыя|крэміравана]], прах змешчаны ва ўрне [[Некропаль ля Крамлёўскай сцяны|ля Крамлёўскай сцяны]] на [[Красная плошча (Масква)|Краснай плошчы]] ў [[Масква|Маскве]]. Пры гэтым ўдаве К. П. Пяшковай было адмоўлена ў пахаванні часткі праху ў магіле сына Максіма на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]]<ref name=autogenerated1 />. [[Файл:Kremlin Wall Necropolis 23.JPG|250px|left|thumb|Надгробная пліта ў Крамлёўскай сцяне.]] На пахаванні, у ліку іншых, урну з прахам Горкага неслі [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталін]] і [[Вячаслаў Міхайлавіч Молатаў|Молатаў]]. Абставіны смерці Максіма Горкага і яго сына некаторымі лічацца «падазронымі», хадзілі чуткі пра [[Атручванне|атручванні]]<ref>''Лидия Спиридонова.'' [http://www.lgz.ru/article/16391/ Бацилла для Буревестника. Как ни удивительно, историкам литературы удалось доказать: убийца М. Горького — «фармацевт» Ягода] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110913151209/http://www.lgz.ru/article/16391/|date=13 верасня 2011}} // [[Литературная газета]], № 24 (6326), 15 июня 2011.</ref>, якія не знайшлі пацверджання<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. Сярод іншых абвінавачванняў [[Генрых Рыгоравіч Ягода|Генрыха Ягоды]] і {{нп5|Пётр Пятровіч Кручкоў|Пятра Кручкова|ru|Крючков, Пётр Петрович}} на {{нп5|Трэці маскоўскі працэс|Трэцім Маскоўскім працэсе|ru|Третий московский процесс}} 1938 года было абвінавачванне ў атручванні сына Горкага. Згодна з допытам Ягоды, Максім Горкі быў забіты па загаду [[Леў Давідавіч Троцкі|Троцкага]], а забойства сына Горкага, {{нп5|Максім Алексеевіч Пяшкоў|Максіма Пяшкова|ru|Пешков, Максим Алексеевич}}, было яго асабістай ініцыятывай. Падобныя паказанні даў Кручкоў. І Ягода, і Кручкоў у ліку іншых асуджаных былі расстраляныя па прысудзе суда. Аб’ектыўных пацверджанняў іх «прызнаннях» не існуе, Кручкоў пасля быў рэабілітаваны<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. Некаторыя публікацыі ў смерці Горкага абвінавачваюць Сталіна<ref>''Анненков Ю. П.'' Дневник моих встреч.</ref>. Важным эпізодам у «[[Рэпрэсіі ў СССР|Маскоўскіх працэсах]]» быў {{нп5|Трэці маскоўскі працэс||ru|Третий московский процесс}} (1938), дзе сярод падсудных былі тры лекара ({{нп5|Ігнат Мікалаевіч Казакоў|Казакоў|ru|Казаков, Игнатий Николаевич}}, {{нп5|Леў Рыгоравіч Левін|Левін|ru|Левин, Лев Григорьевич}} і {{нп5|Дзмітрый Дзмітрыевіч Плятнёў|Плятнёў|ru|Плетнёв, Дмитрий Дмитриевич}}), які абвінавачваліся ў забойстве Горкага і іншых<ref name=autogenerated2 />. == Сям’я і асабістае жыццё == # Жонка ў 1896—1903 гг. — ''{{нп5|Кацярына Паўлаўна Пяшкова||ru|Пешкова, Екатерина Павловна}}'' (народжаная Волжына) (1876—1965). Развод афіцыйна не афармляўся<ref name=autogenerated20140204-1>{{cite web | url = http://gazeta.aif.ru/_/online/dochki/348/42_01 | title = Три жены Максима Горького}}</ref>. ## Сын — ''{{нп5|Максім Аляксеевіч Пяшкоў||ru|Пешков, Максим Алексеевич}}'' (1897—1934), яго жонка ''{{нп5|Надзея Аляксееўна Пяшкова||ru|Пешкова, Надежда Алексеевна}}'' («Цімоша») ### Унучка — ''[[Марфа Максімаўна Пяшкова]]'', яе муж ''{{нп5|Сярго Лаўрэнцьевіч Берыя||ru|Берия, Серго Лаврентьевич}}'' #### Праўнучкі — ''Ніна'' і ''Надзея'' #### Праўнук — ''Сяргей'' (насілі прозвішча «Пяшкоў» з-за лёсу Берыі) ### Унучка — ''{{нп5|Дар’я Максімаўна Пяшкова||ru|Пешкова, Дарья Максимовна}}'', яе муж ''{{нп5|Аляксандр Канстанцінавіч Гравэ||ru|Граве, Александр Константинович}}'' #### Праўнук — ''{{нп5|Максім Аляксандравіч Пяшкоў|Максім|ru|Пешков, Максим Александрович}}'' — савецкі і расійскі дыпламат #### Праўнучка — ''Кацярына'' ##### Прапраўнук — ''Аляксей Пяшкоў'', сын Кацярыны<ref>[http://www.izvestia.ru/news/334840 Алеша Пешков пишет книгу о наркотиках // Известия]</ref> ##### Прапраўнук — ''Цімафей Пяшкоў'', PR-тэхнолаг, сын Кацярыны<ref>[http://beta.tvzvezda.ru/news/vstrane_i_mire/content/201502041457-ggtv.htm PR-службу телеканала «Звезда» возглавил праправнук Максима Горького, Тимофей Пешков]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[http://www.pr-files.ru/people/?a=view&id=98 Пешков Тимофей. Люди PR-files]</ref> ## Дачка — ''Кацярына Аляксееўна Пяшкова'' (1901—1906), памёрла ад [[менінгіт]]у<ref name=autogenerated4 /><ref name=autogenerated5 /> ## Прыёмны і хросны сын — ''{{нп5|Зіновій Аляксеевіч Пяшкоў||ru|Пешков, Зиновий Алексеевич}}'', брат [[Якаў Міхайлавіч Свярдлоў|Якава Свярдлова]], хроснік Горкага, які ўзяў яго прозвішча, і дэ факта прыёмны сын, яго жонка ''(1) Лідзія Бурага'' # Фактычная жонка<ref name="БСЭ" /><ref name=autogenerated20140204-1 /><ref>{{кніга|аўтар =Вайнберг, И. И.|частка = Горький Максим|загаловак = Русские писатели. 1800—1917: Биографический словарь|месца = Москва|выдавецтва = Советская энциклопедия|год = 1989|том =1: А—Г|старонкі = 656|старонак = 672|isbn = 5-85270-136-X}}</ref> в 1903—1919 г.г. — ''{{нп5|Марыя Фёдараўна Андрэева||ru|Андреева, Мария Фёдоровна}}'' (1868—1953) — актрыса, рэвалюцыянерка, савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч ## Прыёмная дачка — ''Кацярына Андрэеўна Жэлябужская'' (бацька — сапраўдны стацкі саветнік Жэлябужскі, Андрэй Аляксеевіч) + ''Абрам Гармант'' ## Прыёмны сын — ''{{нп5|Юрый Андрэевіч Жэлябужскі||ru|Желябужский, Юрий Андреевич}}'' (бацька — сапраўдны стацкі саветнік Жэлябужскі, Андрэй Аляксеевіч) # Сужыцелька ў 1920—1933 гг. — ''{{нп5|Марыя Ігнатаўна Будберг||ru|Будберг, Мария Игнатьевна}}'' (1892—1974) — баранэса, як мяркуецца двайны агент [[АДПУ пры СНК СССР|АДПУ]] і англійскай разведкі<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-488824/The-sexy-Russian-spy-Lib-Dem-leader-hopeful-Nick-Cleggs-past.html The sexy Russian spy in Lib Dem leader hopeful Nick Clegg’s past]{{ref-en}}</ref>. === Акружэнне Максіма Горкага === [[Файл:1933 Pjotr Kryuchkov Maxim Gorky Genrikh Yagoda.png|250px|thumb|{{нп5|Пётр Пятровіч Кручкоў|Пётр Кручкоў|ru|Крючков, Пётр Петрович}}, Максім Горкі і [[Генрых Рыгоравіч Ягода|Генрых Ягода]] ў 1933 годзе.]] * Варвара Васільеўна Шайкевіч — жонка А. М. Ціханава (Сераброва), умілаваная Горкага, якая, як мяркуецца, мела ад яго {{нп5|Ніна Аляксандраўна Ціханава (балерына)|дачку Ніну|ru|Тихонова, Нина Александровна (балерина)}}{{sfn|Быков|2012|с=246}}. Факт біялагічнага бацькоўства Горкага лічыла бясспрэчным на працягу ўсяго жыцця і сама балерына Ніна Ціханава (1910—1995)<ref name=zverev-art>[http://zverev-art.narod.ru/ras/34.htm Очерк Юрия Зверева. Нина Тихонова. Внебрачная дочь М. Горького]</ref>. * [[Аляксандр Мікалаевіч Ціханаў|Аляксандр Мікалаевіч Ціханаў (Сераброў)]] — літаратар, памочнік, сябар Горкага і Андрэевай з пачатку 1900-х гадоў<ref>[http://isaran.ru/?q=ru/fund&ida=5&guid=A5226E53-47D8-0754-E6D5-7C6E3F880EFA Архив Горького ИМЛИ РАН. Тихонов Александр Николаевич (псевдоним — Серебров) (1880—1956), литературный деятель, писатель; один из основателей, редактор и заведующий издательством «Всемирная литература»]</ref>. * [[Іван Мікалаевіч Ракіцкі]] — мастак, які жыў у сям’і Горкага на працягу 20 гадоў. * Хадасевічы: [[Уладзіслаў Феліцыянавіч Хадасевіч|Уладзіслаў]], яго жонка {{нп5|Ніна Мікалаеўна Бярберава|Ніна Бярберава|ru|Берберова, Нина Николаевна}}; пляменніца Валянціна Міхайлаўна, яе муж [[Андрэй Фёдаравіч Дыдэрыхс|Андрэй Дыдэрыхс]]. * Якаў Ізраілевіч<ref>[https://www.sovsekretno.ru/articles/id/920/ Е. А. Желябужская. Горький антиквариат] {{ref-ru}}</ref>. * {{нп5|Пётр Пятровіч Кручкоў|Пётр Кручкоў|ru|Крючков, Пётр Петрович}} — літаратурны сакратар, затым дырэктар Архіва Горкага, у 1938 годзе разам з [[Генрых Рыгоравіч Ягода|Ягодам]] расстраляны па абвінавачванні ў забойстве сына Горкага<ref name=autogenerated2 />. * {{нп5|Мікалай Яўгенавіч Бурэнін|Мікалай Бурэнін|ru|Буренин, Николай Евгеньевич}} — бальшавік, член «баявой тэхнічнай групы» [[Расійская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя|РСДРП]], які суправаджаў Горкага ў паездцы па Амерыцы, музыкант, кожны вечар у ЗША граў для Горкага. * Алімпіяда Дзмітрыеўна Чарткова («Ліпа») — медсястра, сябар сям’і<ref name=autogenerated1 />. * Яўген Кякіст — пляменнік {{нп5|Марыя Фёдараўна Андрэева|М. Ф. Андрэевай|ru|Андреева, Мария Фёдоровна}}. * Аляксей Леанідавіч Жэлябужскі — пляменнік першага мужа М. Ф. Андрэевай, пісьменнік, драматург. == Канцэпцыя неўміручасці == {{Урэзка |Выраўноўванне = right |Шырыня = 300px |Змест = ''«Наогул жа сьмерць, у параўнанні з працягласцю жыцця па часе і з яе насычанасцю пышным трагізмам - момант мізэрны, да таго ж пазбаўлены ўсіх прыкмет сэнсу. І калі гэта страшна - то страшна дурное. Рэчы на ​​тэму «вечнага абнаўлення» і г. д. Не могуць схаваць ідыятызму так званай прыроды. Было б больш разумна і эканамічней стварыць людзей вечнымі, як, трэба меркаваць, вечны сусвет, таксама не жыве ў нястачы ў частковым «разбурэнні ды адраджэнні». Аб бессмяротнасці або шматгадовым быцці неабходна паклапаціцца волі і розуму людзей. Цалкам упэўнены, што яны гэтага дасягнуць».'' |Подпіс = Максім Горкі, з ліста {{нп5|Ілья Аляксандравіч Груздзеў|Ілье Груздзеву|ru|Груздев, Илья Александрович}}, 1934''{{sfn|Басинский|2005|с=397}} }} [[Метафізіка|Метафізічная]] канцэпцыя {{нп5|Неўміручасць|неўміручасці|ru|Бессмертие}} — не ў [[Рэлігія|рэлігійным]] сэнсе, а менавіта як фізічнай неўміручасці чалавека, — займала розум Горкага на працягу дзесяцігоддзяў, грунтавалася на яго тэзісах аб «поўным пераходзе ўсёй матэрыі ў псіхічную», «знікненні фізічнай працы», «царстве думкі»{{sfn|Быков|2012|с=238—239}}. Гэтая тэма абмяркоўвалася і была падрабязна заканспектавана пісьменнікам у ходзе гутаркі з [[Аляксандр Аляксандравіч Блок|Аляксандрам Блокам]], якая адбылася 16 сакавіка 1919 года ў Санкт-Пецярбургу, у выдавецтве «Всемирная литература», на святкаванні ўяўнага 50-гадовага юбілею Горкага («юбіляр» зменшыў сабе год). Блок быў настроены скептычна і заявіў, што ў неўміручасць не верыць. Горкі ў адказ запярэчыў, што колькасць [[атам]]аў у [[Сусвет|Сусвеце]], якім бы няўяўна велізарным яно ні было, — усё роўна вядома, а такім чынам цалкам магчыма «вечнае вяртанне». І праз шматлікія стагоддзі зноў можа атрымацца так, што Горкі і Блок зноў будуць весці дыялог у Летнім садзе «такім жа хмурным вечарам пецярбургскай вясны». Праз 15 гадоў тэму неўміручасці Горкі з ранейшай ўпэўненасцю абмяркоўваў з лекарам, прафесарам [[Аляксей Дзмітрыевіч Спяранскі|А. Д. Сперанскім]]{{sfn|Быков|2012|с=348}}. Па вяртанні ў СССР у 1932 годзе, Горкі звярнуўся да [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталіна]] з прапановай стварыць {{нп5|Усесаюзны інстытут эксперыментальнай медыцыны||ru|Всесоюзный институт экспериментальной медицины}} (УІЭМ), які займаўся б, у прыватнасці, і праблемай неўміручасці. Сталін падтрымаў просьбу Горкага, інстытут быў у тым жа годзе створаны ў [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]] на базе раней існавалага Імператарскага інстытута эксперыментальнай медыцыны, заснаванага {{нп5|Ольдэнбургская дынастыя|прынцам Ольдэнбургскім|ru|Ольденбургская династия}}, які з’яўляўся папячыцелем інстытута да лютага 1917 года. У 1934 годзе інстытут УІЭМ быў пераведзены з Ленінграда ў Маскву. Адной з прыярытэтных задач інстытута было максімальнае падаўжэнне чалавечага жыцця, гэтая ідэя выклікала наймацнейшы энтузіязм Сталіна і іншых членаў Палітбюро. Сам Горкі, будучы цяжка хворым чалавекам, ставячыся да ўласнай няўхільна надыходзячай [[Смерць|смерці]] абыякава, іранічна і нават пагарджаючы яе, верыў у прынцыповую магчымасць дасягнення навуковымі сродкамі чалавечага неўміручасці. Сябар і лекар Горкага, загадчык аддзела патафізіялогіі УІЭМ, прафесар [[Аляксей Дзмітрыевіч Спяранскі|А. Д. Спяранскі]], з якім Горкі пастаянна вёў даверныя размовы пра бессмяротнасць, лічыў у размове з пісьменнікам максімальнай навукова абгрунтаванай мяжою працягласці жыцця чалавека, і то ў аддаленай перспектыве, — 200 гадоў. Аднак прафесар Спяранскі прама сказаў Горкаму, што зрабіць чалавека несмяротным медыцына не зможа ніколі. «Дрэнная ваша медыцына», — уздыхнуў Горкі з вялікай крыўдай за магчымасці ''ідэальнага чалавека будучага''{{sfn|Басинский|2005|с=408—410}}. == Горкі і яўрэйскае пытанне == У жыцці і творчасці Максіма Горкага {{нп5|яўрэйскае пытанне||ru|Еврейский вопрос}} займала значнае месца. Для сучаснага сусветнага {{нп5|яўрэйства||ru|Еврейство}} Горкі традыцыйна — самы ўшанаваны з савецкіх пісьменнікаў неяўрэйскага паходжання. Адным з дэвізаў жыцця Горкі прызнаваў словы яўрэйскага мудраца і настаўніка закону {{нп5|Гілель|Гілеля|ru|Гиллель}}: "Калі я не за сябе, то хто ж за мяне? А калі я толькі за сябе, то што ж я? "Менавіта гэтыя словы, па перакананні Горкага, выказваюць самую сутнасць калектыўнага ідэалу [[сацыялізм]]у{{sfn|Басинский|2005|с=176—181}}. У 1880-х гадах пісьменнік у нарысе [http://www.lechaim.ru/ARHIV/131/61.htm «Погром»] (упершыню апублікаваны ў зборніку «Дапамога яўрэям, якія пацярпелі ад неўраджаю», 1901<ref>{{ЭЯЭ|11281|Горький Максим}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jewish.ru/history/press/2009/08/news994276864.php|title=Горький боролся с антисемитизмом|author=Иосиф Тельман|date=2009-08-07|publisher=// Jewish.ru|accessdate=2017-03-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170304114238/http://www.jewish.ru/history/press/2009/08/news994276864.php|archivedate=2017-03-04|url-status=dead}}</ref>) з гневам і асуджэннем апісаў {{нп5|яўрэйскі пагром||ru|Еврейский погром}} у [[Ніжні Ноўгарад|Ніжнім Ноўгарадзе]], сведкам якога ён стаў. А тых, хто граміў яўрэйскае жыллё, адлюстраваў выразнікамі «цёмнай і узлаванай сілы»{{sfn|Басинский|2005|с=176—181}}. У 1914 годзе, падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], калі [[Яўрэі|яўрэяў]] масава {{нп5|Гісторыя яўрэеў ў Расіі|высялялі з прыфрантавой зоны|ru|История евреев в России}} руска-германскага фронту, па ініцыятыве Горкага было створана Рускае таварыства для вывучэння яўрэйскага жыцця і ў 1915 годзе пачаўся выпуск публіцыстычнага зборніка «{{нп5|Шчыт (літаратурны зборнік, 1915)|Шчыт|ru|Щит (литературный сборник, 1915)}}» у інтарэсах абароны яўрэяў. Горкі напісаў некалькі артыкулаў аб яўрэях, дзе не толькі ўзвысіў яўрэйскі народ, але і абвясціў яго заснавальнікам ідэі [[сацыялізм]]у, «рухавіком гісторыі», «дрожджамі, без якіх немагчымы гістарычны прагрэс». У вачах рэвалюцыйна настроеных масаў такая характарыстыка выглядала тады вельмі прэстыжна, у ахавальных кансэрватыўных колах — выклікала насмешку. У дачыненні да лейтматываў сваёй творчасці Горкі знайшоў у яўрэях тых самых «ідэалістаў», якія не прызнавалі ўтылітарнага матэрыялізму і шмат у чым адпавядалі яго рамантычным намерам «новых людзей». У 1921—1922 гадах Горкі, карыстаючыся сваім аўтарытэтам у [[Уладзімір Ільіч Ленін|Леніна]] і [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталіна]], асабіста дапамог 12 яўрэйскім пісьменнікам на чале з буйным [[Сіянізм|сіяністам]], паэтам [[Хаім Нахман Бялік|Хаімам Бялікам]] эміграваць з Савецкай Расіі ў [[Брытанскі мандат у Палесціне|Палесціну]]. З прычыны гэтай падзеі Горкага прылічаюць да дзеячаў, якія стаялі ля вытокаў {{нп5|Алія (тэрмін)|выезду савецкіх яўрэяў|ru|Алия (термин)}} на гістарычныя тэрыторыі [[Зямля Ізраільская|Зямлі абетаванай]]. У 1906 годзе, выступаючы на ​​яўрэйскім мітынгу ў [[Нью-Ёрк]]у, Горкі выступіў з прамовай, якая затым была апублікаваная артыкулам пад назвай «Аб яўрэях» і разам з артыкулам «Пра „[[Бунд]]“» і нарысам «Пагром» склала кнігу Горкага, якая выйшла ў тым жа годзе асобным выданнем і была прысвечана яўрэйскаму пытанню. У нью-ёркскай прамове Горкі, у прыватнасці, заявіў: «У працяг ўсяго цяжкага шляху чалавецтва да прагрэсу, да святла, на ўсіх этапах стомнага шляху яўрэй стаяў жывым пратэстам, даследчыкам. Ён заўсёды быў тым маяком, на якім горда і высока разгараўся над усім светам неаслабны пратэст супраць усяго бруднага, усяго нізкага ў чалавечым жыцці, супраць грубых актаў гвалту чалавека над чалавекам, супраць агіднай пошласці духоўнага невуцтва»{{sfn|Басинский|2005|с=176—181}}. Далей у сваёй прамове з трыбуны Горкі распаўсюджваўся аб тым, што «адна з прычын жудаснай нянавісці да яўрэяў — гэта тое, што яны далі свету хрысціянства, падавіўшы ў чалавеку звера і абудзіўшы ў ім сумленне — пачуццё любові да людзей, патрэбу думаць пра дабро ўсіх людзей». Пасля навукоўцы і гісторыкі шмат спрачаліся пра дзіўнае разуменнt Горкім [[хрысціянства]] як [[Іўдаізм|іўдзейскай]] рэлігіі — некаторыя спісвалі гэта на адсутнасць у пісьменніка базавай адукацыі па {{нп5|Закон Божы (дысцыпліна)|Закону Божаму|ru|Закон Божий (дисциплина)}} і ведаў у {{нп5|Рэлігіязнаўства|рэлігіязнаўстве|ru|Религиоведение}}, іншыя лічылі неабходным рабіць папраўку на гістарычны кантэкст. Разам з тым цікавасць навукоўцаў і літаратуразнаўцаў выклікалі таксама цікавасць Горкага да [[Стары Запавет|Старога Запавету]] і, у асаблівасці, да [[Кніга Іова|Кнігі Іова]]{{sfn|Басинский|2005|с=176—181}}. У дарэвалюцыйнай Расіі асобныя літаратурныя крытыкі падазравалі Горкага і ў [[антысемітызм]]е. Падставай да такіх здагадках паслужылі словы некаторых персанажаў пісьменніка — напрыклад, Рыгора Арлова ў першай рэдакцыі аповяду «Муж і жонка Арловы». Пад «антысеміцкім» вуглом часткай крытыкаў успрымалася і апавяданне «Каін і Арцём». Літаратуразнаўцы больш позняга перыяду адзначалі, што аповяд [[амбівалентнасць|амбівалентны]], гэта значыць дае магчымасць множных інтэрпрэтацый, здабывання розных сэнсаў — нават супрацьлеглых і узаемавыключальных, пры тым што сапраўдная аўтарская задума была вядомы толькі Горкаму{{sfn|Басинский|2005|с=176—181}}. У прадмове да зборніка «Горкі і яўрэйскае пытанне», выдадзеным ў 1986 годзе на рускай мове ў [[Ізраіль|Ізраілі]], яго аўтары-складальнікі Міхаіл (Мелех) Агурскі і Маргарыта Шклоўская прызнавалі: «Наўрад ці знойдзецца рускі культурны ці грамадскі дзеяч XX стагоддзя, які б у такой меры, як Максім Горкі, быў знаёмы з яўрэйскімі праблемамі, з яўрэйскімі культурнымі каштоўнасцямі, яўрэйскай гісторыяй, палітычнымі і духоўнымі пошукамі яўрэйскага народа»{{sfn|Басинский|2005|с=176}}. == Сексуальнасць Горкага == Павышаную [[сексуальнасць чалавека|сексуальнасць]] Горкага, якая адбілася ў яго творчасці, была адзначана шматлікімі яго сучаснікамі і знаходзілася ў загадкавым супярэчнасці са шматгадовай [[Туберкулёз лёгкіх|цяжкай хранічнай хваробай]], адзначаюць пісьменнікі і літаратуразнаўцы [[Дзмітрый Львовіч Быкаў|Дзмітрый Быкаў]] і {{нп5|Павел Валер’евіч Басінскі|Павел Басінскі|ru|Басинский, Павел Валерьевич}}. Падкрэсліваліся ўнікальныя асаблівасці мужчынскай прыроды арганізму Горкага: ён не адчуваў фізічнага болю, валодаў звышчалавечай інтэлектуальнай працаздольнасцю і вельмі часта маніпуляваў сваёй знешнасцю, што пацвярджае мноства яго фатаграфій{{sfn|Басинский|2005|с=441}}. У гэтай сувязі ставіцца пад сумнеў карэктнасць дыягназу [[туберкулёз]]у, які, згодна з агульнапрызнаным [[эпікрыз]]ам, развіваўся ў Горкага на працягу 40 гадоў, у адсутнасць [[антыбіётыкі|антыбіётыкаў]], — і тым не менш пісьменнік захоўваў працаздольнасць, цягавітасць, тэмперамент і выдатную [[патэнцыя|мужчынскую сілу]] на працягу ўсяго жыцця, амаль аж да скону. Сведчаннем гэтага з’яўляюцца шматлікія шлюбы, захапленні і сувязі Горкага (парой мімалётныя, якія праходзяць паралельна), што суправаджалі ўвесь яго пісьменніцкі шлях і засведчаныя мноствам незалежнай адна ад адной крыніц. Яшчэ ў лісце 1906 года [[Леанід Мікалаевіч Андрэеў|Леаніду Андрэеву]] з [[Нью-Ёрк]]а адразу пасля прыбыцця ў Амерыку Горкі адзначае: «Цікавая тут [[прастытуцыя]] і [[рэлігія]]»{{sfn|Басинский|2005|с=289}}. Распаўсюджаным сярод сучаснікаў Горкага было сцвярджэнне аб тым, што на [[Капры]] «Горкі ў гатэлях не прапускаў ніводнай пакаёўкі». Гэта якасць асобы пісьменніка праявіла сябе і ў яго прозе. Раннія творы Горкага асцярожныя і цнатлівыя, аднак у пазнейшых, як адзначае Д. Быкаў, "ён перастае саромецца чаго б там ні было — нават [[Іван Аляксеевіч Бунін|Буніну]] далёка да горкаўскага [[эротыка|эратызму]], хоць у Горкага ён ніяк не эстэтызаваны, [[секс]] апісваецца цынічна, груба, часта з агідай "{{sfn|Быков|2012|с=245—246}}. Акрамя вядомых умілаваных Горкага мемуарысткі {{нп5|Ніна Мікалаеўна Берберава|Ніна Берберава|ru|Берберова, Нина Николаевна}} і Кацярына Жэлябужская паказвалі таксама на сувязь Горкага з жонкай пісьменніка Аляксандра Ціханава (Сераброва) Варварай Шайкевіч, чыя дачка {{нп5|Ніна Аляксандраўна Ціханава|Ніна|ru|Тихонова, Нина Александровна (балерина)}} (нар. 23 лютага 1910) ашаламляла сучаснікаў сваім падабенствам з Горкім. Вельмі нядобрая для пралетарскага класіка прыжыццёвая версія, што цыркуляваць сярод яго знаёмых, паказвае на {{нп5|снахацтва|запал|ru|Снохачество}} Горкага да ўласнай нявесткі {{нп5|Надзея Аляксееўна Пяшкова|Надзеі|ru|Пешкова, Надежда Алексеевна}}, якой ён даў мянушку Цімоша<ref name="Ардов">''Протоиерей {{нп5|Міхаіл Віктаравіч Ардаў|Михаил Ардов|ru|Ардов, Михаил Викторович}}''. [http://www.uni-potsdam.de/u/slavistik/zarchiv/0998wc/n173h161.htm Ненаписанная трагедия. История невестки Горького ждет своего Шекспира!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161211063503/http://www.uni-potsdam.de/u/slavistik/zarchiv/0998wc/n173h161.htm |date=11 снежня 2016 }} — «Кулиса НГ». Приложение к «Независимой газете». 1998, № 15, сентябрь.</ref>. Па ўспамінах [[Карней Іванавіч Чукоўскі|Карнея Чукоўскага]], апошняя пасія Горкага {{нп5|Марыя Ігнатаўна Будберг|Марыя Будберг|ru|Будберг, Мария Игнатьевна}} прыцягнула пісьменніка не столькі прыгажосцю, колькі «неверагоднай сексуальнай прыцягальнасцю». Аб развітальных моцных, здаровых абдымках і гарачым, далёка не брацкім пацалунку паміраючага Горкага ўспамінала яго хатняя медсястра Ліпа — [[Алімпіяда Дзмітрыеўна Чарткова|А. Д. Чарткова]]{{sfn|Быков|2012|с=245—246}}<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated4 /><ref name="Белоусова" />. [[Гіперсексуальнасць]] Горкага звязваюць з падзеямі яго юнацтва. Згодна з распаўсюджанай сярод літаратуразнаўцаў трактоўкай, гісторыя страты нявіннасці 17-гадовым Алёшам Пяшковым апісана ў аповядзе «Аднойчы восенню», дзе герой праводзіць ноч з [[прастытуцыя|прастытуткай]] на беразе пад лодкай. З тэкстаў позняга Горкага вынікае, што ў юныя гады ён з непрыязнасцю ўспрымаў цялесныя адносіны, не заснаваныя на духоўнай блізкасці. У апавяданні «Аб першым кахання» Горкі піша: «Я верыў, што адносіны да жанчыны не абмяжоўваюцца тым актам фізічнага зліцця, які я ведаў у яго па-жабрацку грубай, жывёльна простай форме, — гэты акт выклікаў у ва мне амаль агіду, нягледзячы на ​​тое, што я быў моцны, даволі пачуццёвы юнак і валодаў лёгка ўзбудлівым уяўленнем»{{sfn|Быков|2012|с=49—50}}. == Адзнакі == «Вы былі нібы высокая арка, перакінутая паміж двума светамі — мінулым і будучым, а таксама паміж Расіяй і Захадам», — пісаў Горкаму [[Рамэн Ралан]] у 1918 годзе<ref>[http://www.ras.ru/FStorage/download.aspx?Id=e76e8563-1b68-4b34-aeb6-22d4f40cfdf4] // Переписка А. М. Горького с зарубежными литераторами. — С. 142</ref>. [[Іван Аляксеевіч Бунін|Іван Бунін]], які выйграў у Горкага канкурэнцыю за [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскую прэмію па літаратуры]], прызнаваў «майстравітасць» Горкага, але не бачыў у ім буйнога таленту, і яго сусветную славу лічыў «бяспрыкладнай па незаслужанасці»<ref>{{Cite news|title=Горький|url=http://bunin.niv.ru/bunin/rasskaz/pod-serpom-i-molotom/gorkiy.htm|accessdate=2018-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170512135836/http://bunin.niv.ru/bunin/rasskaz/pod-serpom-i-molotom/gorkiy.htm|archivedate=12 мая 2017|url-status=dead}}</ref>. У лісце да {{нп5|Марк Аляксандравіч Алданаў|Алданава|ru|Алданов, Марк Александрович}} Бунін пісаў: «Я толькі што прачытаў — упершыню — „Мае ўніверсітэты“ Горкага. Гэта нешта зусім жахлівае — не перабольшваю! — па ілжывасці, хвальба і па такой брыдкай пахабнасці, якой няма роўні ва ўсёй расійскай літаратуры!»<ref>{{Cite web|url=http://russianway.rhga.ru/upload/main/05_Bunin4.pdf|title=''Бунин И.'' Дневники}}</ref> Шмат разоў у эміграцыі ён публічна крытыкаваў Горкага за [[Багема|багемны лад жыцця]], доўгае пражыванне ў камфортных умовах на еўрапейскіх курортах, наяўнасць празмерна вялікай для пралетарскага пісьменніка ўласнасці ў Расіі, тэатральныя паводзіны ў грамадстве. У кампаніях літаратараў і іншых творчых дзеячаў Горкі, па назіраннях Буніна, трымаўся знарочыста нязграбна і ненатуральна, «ні на каго з публікі не глядзеў, сядзеў у гуртку двух-трох абраных сяброў са знакамітасцяў, злосна хмурыўся, па-салдацку (знарочыста па-салдацку) кашляў, курыў папяросу за папяросай, цягнуў чырвонае віно, — выпіваў заўсёды поўную шклянку, не адрываючыся, да дна, — гучна вымаўляў часам для агульнага карыстання якую-небудзь сентэнцыю або палітычнае прароцтва і зноў, робячы выгляд, што не заўважае нікога вакол, то нахмурыўшыся, то барабанячы вялікімі пальцамі па стале, то з прытворнай абыякавасцю падымаючы бровы і зморшчыны лба, казаў толькі з сябрамі, але і з імі неяк мімаходзь, — хоць і без умолку…» Гаварылася таксама пра грандыёзны прыём, які ў снежні 1902 года ў маскоўскім рэстаране закаціў Горкі пасля прэм’еры ў [[Маскоўскі Мастацкі тэатр|Маскоўскім Мастацкім тэатры]] сваёй п’есы «{{нп5|На дне||ru|На дне}}», прысвечанай жабракам, галодным і абарваным насельнікам начлежак{{sfn|Басинский|2005|с=234—237, 248}}. На думку {{нп5|Вячаслаў Аляксеевіч П’яцух|Вячаслава П’яцуха|ru|Пьецух, Вячеслав Алексеевич}}, значнасць Горкага як пісьменніка ў савецкую эпоху была гіпертрафаванай з ідэалагічных пазіцый. «У сутнасці, Горкі не быў ні хітруном, ні злыднем, ні ментарам, які ўпаў у дзяцінства, а быў ён нармальны рускі ідэаліст, схільны дадумваць жыццё ў радасным кірунку, пачынаючы з таго моманту, дзе яно прымае непажаданыя рысы», адзначаў П’яцух у эсэ «Горкі Горкі»{{sfn|Быков|2012|с=277—278}}. «Горкага спарадзіў невядомы іншаму свету выключна расійскі комплекс віны інтэлігенцыі перад мужыком», — лічыла ў рэдакцыйным артыкуле да праекту «Персоны стагоддзя» выданне «Ex libris НГ». Дарэвалюцыйнага Горкага літаратуразнаўцы называлі «адным з лепшых экспанатаў у вітрыне музея маладога расійскага лібералізму і дэмакратыі», разам з тым у прароцкім пафасе «{{нп5|Старая Ізергіль|Старой Ізергіль|ru|Старуха Изергиль}}» угледжваюць далёка не бяскрыўднае {{нп5|Звышчалавек|ніцшэанства|ru|Сверхчеловек}}<ref>«[[Независимая газета|Ex libris НГ]]», 11 лютага 1999 г. — С. 3.</ref>. Літаратуразнавец і біёграф пралетарскага класіка [[Дзмітрый Львовіч Быкаў|Дзмітрый Быкаў]] у манаграфіі, прысвечанай Горкаму, знаходзіць яго чалавекам, «абдзеленым густам, неразборлівым у сяброўстве, славалюбным, схільным да самалюбавання пры ўсім сваім абліччы Буравесніка і праўдалюбцы», але разам з тым называе моцным, хоць і няроўным, пісьменнікам, якога хочацца чытаць і перачытваць на новым пераломе рускага гістарычнага шляху. У пачатку XXI стагоддзя, адзначае Быкаў, калі агульнапрынята як мага больш спажываць і як мага менш пры гэтым думаць, зноў сталі прывабнымі і выратавальнымі рамантычныя ідэалы Горкага, які марыў пра «новы тып чалавека, які спалучае сілу і культуру, гуманнасць і рашучасць, волю і спачуванне»{{sfn|Быков|2012|с=347—348}}. Літаратуразнавец {{нп5|Павел Валер’евіч Басінскі|Павел Басінскі|ru|Басинский, Павел Валерьевич}}, вылучаючы магутны інтэлект Горкага і надзвычай хутка набытыя ім пасля басяцкага, неадукаванага дзяцінства фантастычна шырокія, энцыклапедычныя пазнанні, шматгадовае служэнне Горкага дагматыцы сацыялізму і «калектыўнага розуму», называе самым каштоўным і цяжка вытлумачальным у яго светапоглядзе гуманістычную ідэю Чалавека, а самога Горкага — стваральнікам новай, постмадэрнісцкай «рэлігіі Чалавека» (толькі ў гэтым рэвалюцыйным сэнсе трэба разумець парадокс «''{{нп5|богабудаўніцтва||ru|Богостроительство}}''» пісьменніка). Мастацтва вывучаць у сваіх творах Чалавека і супярэчлівую людскую прыроду знутры зрабілі пісьменніка, па ацэнцы Басінскага, «духоўным правадыром свайго часу», вобраз якога сам Горкі стварыў у «Легендзе аб Данка»{{sfn|Басинский|2005|с=433—441}}. У лекцыях па рускай літаратуры [[Уладзімір Уладзіміравіч Набокаў|Уладзімір Набокаў]] пісаў, што мастацкі талент Горкага не мае вялікай каштоўнасці, але Горкі не пазбаўлены цікавасці як яркая з’ява рускага грамадскага жыцця<ref>{{Cite news|title=Лекции по русской литературе. Максим Горький (1868—1936)|url=http://nabokov-lit.ru/nabokov/kritika-nabokova/lekcii-po-russkoj-literature/gorkij.htm|accessdate=2018-07-20}}</ref>. Падобную з набокаўскай ацэнку даў творчасці Горкага [[Дзмітрый Сяргеевіч Меражкоўскі|Дзмітрый Меражкоўскі]]: «Усе лірычныя выліванні аўтара, апісанні прыроды, любоўныя сцэны — у лепшым выпадку пасрэдная, у горшым — зусім дрэнная літаратура. <…> Але тыя, хто за гэтаю сумніўнаю паэзіяй не бачыць у Горкім знамянальнай з’явы грамадскага, жыццёвага, — памыляюцца яшчэ значна больш тых, хто бачыць у ім вялікага паэта»<ref>{{Cite web|url=http://az.lib.ru/m/merezhkowskij_d_s/text_0180.shtml|title=''Мережковский Д. С.'' Чехов и Горький|publisher=az.lib.ru|accessdate=2018-07-20}}</ref>. [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Чэхаў]] у многіх лістах з сімпатыяй адгукаўся пра Горкага, прызнаючы яго не абы які талент. Разам з тым у лісце да {{нп5|Васіль Аляксандравіч Сумбатаў|Сумбатава|ru|Сумбатов, Василий Александрович}} ён пісаў, што з часам творы Горкага забудуць, хоць сам ён наўрад ці будзе забыты<ref>{{Cite web|url=http://az.lib.ru/c/chehow_a_p/text_0570.shtml|title=''Чехов А. П.'' О Горьком|publisher=az.lib.ru|accessdate=2018-07-20}}</ref>. [[Леў Мікалаевіч Талстой|Леў Талстой]] ў 1909 годзе казаў {{нп5|Душан Пятровіч Макавіцкі|Макавіцкаму|ru|Маковицкий, Душан Петрович}}: «Перачытваў Горкага. Ён мне быў тады антыпатычны. Баяўся, што я несправядлівы. Не, не змянілася маё меркаванне»<ref>{{Cite web|url=http://feb-web.ru/feb/litnas/texts/ma4/ma4-007-.htm?cmd=p|title=Дневник, 1909—1979|author=Маковицкий Д. П.|publisher={{нп5|Фундаментальная электронная бібліятэка||ru|Фундаментальная электронная библиотека}}|accessdate=2018-07-20}}</ref>. == Горкі і шахматы == Горкі быў умелым гульцом у [[шахматы]], вядомыя таксама шахматныя партыі сярод яго гасцей. Яму належаць некалькі каштоўных заўваг па шахматнай тэме, у тым ліку ў {{нп5|Некралог|некралогу|ru|Некролог}} Леніна, напісаным ў 1924 годзе. Калі ў першапачатковай рэдакцыі гэтага некралога шахматы бегла згадваюцца толькі адзін раз, то ў канчатковую рэдакцыю Горкі уставіў аповяд аб партыях Леніна супраць {{нп5|Аляксандр Аляксандравіч Багданаў|Багданава|ru|Богданов, Александр Александрович}} на [[Італія|італьянскім]] востраве [[Капры (востраў)|Капры]]. Захавалася серыя аматарскіх фотаздымкаў, зробленых на Капры ў 1908 годзе (паміж 10 (23) і 17 (30) красавіка), калі Ленін знаходзіўся ў гасцях у Горкага. Фатаграфіі знятыя з розных ракурсаў і захавалі {{нп5|Ленін і шахматы|Леніна|ru|Ленин и шахматы}}, які гуляе з Горкім і {{нп5|Аляксандр Аляксандравіч Багданаў|Багданавым|ru|Богданов, Александр Александрович}} — вядомым рэвалюцыянерам-[[марксізм|марксістам]], [[Урач|лекарам]] і [[філосаф]]ам<ref>{{cite web |url=http://photo-day.ru/vladimir-ilich-lenin-chast-1/ |title=Владимир Ильич Ленин: часть 1 |date=2012-02-22 |publisher=Photo-Day |accessdate=2016-10-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161023055221/http://photo-day.ru/vladimir-ilich-lenin-chast-1/ |archivedate=23 кастрычніка 2016 |url-status=dead }}</ref>. Аўтарам усіх гэтых фатаграфій (ці, прынамсі, двух з іх) быў {{нп5|Юрый Андрэевіч Жэлябужскі|Юрый Жэлябужскі|ru|Желябужский, Юрий Андреевич}}, сын {{нп5|Марыя Фёдараўна Андрэева|Марыі Андрэевай|ru|Андреева, Мария Фёдоровна}} і пасерб Горкага, а ў будучыні — буйны савецкі кінааператар, рэжысёр і сцэнарыст. У той час ён быў дваццацігадовым юнаком<ref>{{кніга |частка=Глава III. Ленин у Горького на Капри|спасылка частка=http://leninism.su/books/4049-lenin-v-italii-chexoslovakii-polshe.html?start=2 |аўтар=Московский В. П., Семенов В. Г.|загаловак=Ленин в Италии, Чехословакии, Польше |месца=М |выдавецтва=Издательство политической литературы|серыя=Памятные места |год=1986 |старонак=176 |тыраж=100 000}}</ref>. == Зносіны з беларускай літаратурай == М. Горкі актыўна чытаў газету «[[Наша ніва (1906)|Наша ніва]]», цікавіўся беларускім фальклорам. 3 1896 года ў сваяцкіх і сяброўскіх адносінах з сям’ёй [[Адам Ягоравіч Багдановіч|А. Я. Багдановіча]] (яны былі жанаты з дзвюмя роднымі сёстрамі)<ref name="БС"/>. М. Горкі першы з рускіх пісьменнікаў звярнуў увагу на беларускую літаратуру, даў высокую ацэнку творчасці [[Янка Купала|Я. Купалы]] і [[Якуб Колас|Я. Коласа]]. Пераклаў на рускую мову верш Я. Купалы «[[:s:ru:А кто там идет... (Купала/Горький)|А хто там ідзе?]]»<ref name="БС"/>, які назваў нацыянальным гімнам беларусаў. Мастацкую школу Горкага прайшлі многія таленавітыя прадстаўнікі беларускай літаратуры<ref name="БС"/>. === Беларускія пераклады === Першы пераклад твора М. Горкага зроблены ў 1910 годзе<ref name="БС"/> (апавяданне «Дзед Архіп і Лёнька»). Творы яго перакладаліся і выдаваліся ў БССР неаднаразова і масавымі тыражамі<ref name="БС"/>. У 1935-38 гадах выйшаў збор сачыненняў Горкага на беларускай мове<ref name="БС"/>. На беларускую мову творы М. Горкага перакладалі [[Тэрэза Гардзялкоўская]], [[Кузьма Чорны|К. Чорны]], [[Максім Іванавіч Гарэцкі|М. Гарэцкі]], [[Эдуард Людвігавіч Самуйлёнак|Э. Самуйлёнак]], [[Пятро Глебка|П. Глебка]], [[Кандрат Крапіва|К. Крапіва]], [[Міхась Лынькоў|М. Лынькоў]], [[Аркадзь Аляксандравіч Куляшоў|А. Куляшоў]], [[Янка Брыль|Я. Брыль]], [[Эдзі Агняцвет|Э. Агняцвет]], [[Змітрок Астапенка|З. Астапенка]], [[Сымон Баранавых|С. Баранавых]], [[Васіль Вітка|В. Вітка]], [[Юрка Гаўрук|Ю. Гаўрук]], [[Аляксей Зарыцкі|А. Зарыцкі]], [[Мікола Лобан|М. Лобан]], [[Міхась Машара|М. Машара]], [[Ян Скрыган|Я. Скрыган]], [[Тарас Канстанцінавіч Хадкевіч|Т. Хадкевіч]], [[Уладзімір Марцінавіч Хадыка|У. Хадыка]], [[Аляксандр Іванавіч Якімовіч|А. Якімовіч]]<ref name="БС"/>. * 3б. твораў. Т. 5—13, 16—20, 23—24. Мн., 1935—38 (т. 1—4, 14—15, 21— 22 не выд.); * Архіп і Лявонка. Вільня, 1910; * Зброднік. Канавалаў, Чалкаш. Мн., 1930; * Справа Артамонавых. Мн., 1941; * Маці. Мн., 1941; * Дзяцінства. Мн., 1949; * У людзях. Мн., 1952; * Мае універсітэты. Мн., 1953; * Казкі. Мн., 1968. == Зносіны з беларускім тэатрам == Пастаноўка п’ес Горкага ў Беларусі спрыяла развіццю беларускага нацыянальнага тэатра. [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Тэатр імя Я. Купалы]] паставіў п’есы «На дне» (1920, 1921, 1968), «Апошнія» (1937), «Зыкавы» (1955), [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|тэатр імя Я. Коласа]] — «Мяшчане» (1938), «Ягор Булычоў і іншыя» (1942), «Ворагі» (1952), «Васа Жалязнова» (1953), «Дачнікі» (1964), «Зыкавы» (1968)<ref name="БС"/>. == Зносіны з украінскай літаратурай == У [[1927]] годзе {{нп5|Книгоспілка (выдавецтва)|Книгоспілка|uk|Книгоспілка (видавництво)}} вырашыла выдаць украінскай мовай аповесць М. Горкага «Маці» для моладзі, са скарачэннямі. У сувязі з гэтым, галоўны рэдактар выдавецтва, пісьменнік {{нп5|Алекса Андрэевіч Слісарэнка|Алекса Слісарэнка|ru|Слисаренко, Олекса Андреевич}}, звярнуўся з лістом да аўтара твора, каб той даў дазвол на друк украінамоўнага перакладу. Горкі напісаў ліст-адказ на гэты зварот, дзе катэгарычна забараніў пераклады сваіх твораў украінскай<ref>Вапліте. Харків, 1927.&nbsp;— Ч.3.&nbsp;— С.137</ref>. З’яўленне гэтага ліста выклікала пратэсты тагачаснай украінскай інтэлігенцыі<ref>[[Пятро Панч|Петро Панч]]. Я був свідком.— Літературна Україна, № 19 (4376), 10 травня 1990.</ref>, якая асудзіла праявы рускага імперскага шавінізму Горкага. Пасля {{нп5|Уладзімір Кірылавіч Вінічэнка|Уладзімір Вінічэнка|ru|Винниченко, Владимир Кириллович}} напісаў ліст-адказ на заяву Горкага пад назвай «{{нп5|Адкрыты ліст У. Вінічэнкі да М. Горкага||ru|Одвертий лист В. Винниченка до М. Горького}}», дзе асуджаў яго ўкраінафобскія погляды<ref>[http://ukrlife.org/main/evshan/vynnych2.htm Володимир Винниченко. Одвертий лист до М. Горького.— Українське життя в Севастополі. Бібліотека ім. Марії Фішер-Слиж]</ref>. == Горкі і Расія == У артыкуле 1922 года «[[Пра рускае сялянства (артыкул)|Пpа рускае сялянства]]» ({{lang-ru|О русском крестьянстве}})<ref>[https://ru.m.wikisource.org/wiki/%D0%9E_%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC_%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5_(%D0%93%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9) О русском крестьянстве (Горький)]</ref>, напісаным і апублікаваным у Берліне, Горкі так апісвае рускі народ: {{Урэзка |Змест = Я думаю, што рускаму народу выключна — так сама выключна, як англічаніну пачуццё гумару — уласціва пачуццё асаблівай жорсткасці, халаднакроўнай, якая быццам выпрабоўвае межы чалавечага цярпення да болю, якая быццам вывучае цэпкасць, устойлівасць жыцця. У рускай жорсткасці адчуваецца д’ябальская дасканаласць, у ёй ёсць нешта тонкае, вытанчанае. Гэтую ўласцівасць наўрад ці можна растлумачыць словамі «псіхоз», «садызм», словамі, якія, па сутнасці, i агулам нічога не тлумачаць. ю.. Калі б факты жорсткасці былі праявай перакручанай псіхалогіі адзінак, — пра іх можна было не казаць. Але я маю на ўвазе толькі калектыўныя забавы пакутамі чалавека.}} Артыкул быў забаронены ў СССР і ніколі не друкаваўся ў сучаснай Расіі<ref>[https://joyreactor.cc/post/4416081 Статья Максима Горького «О русском крестьянстве» (издательство И. П. Ладыжникова, Берлин, 1922). Никог / очень длиннопост :: Реактор познавательный :: сквозь время :: длиннопост :: о русском крестьянстве :: статья :: Максим Горький :: литература :: История]</ref> {{Урэзка |Змест = Чалавек Захаду яшчэ ў раннім дзяцінстве, толькі што ўстаўшы на заднія лапы, бачыць усюды вакол сябе манументальныя вынікі працы яго продкаў. Ад каналаў Галандыі да тунэляў Італьянскай Рыўеры і вінаграднікаў Везувія, ад вялікай працы Англіі і да магутных Сілезскіх фабрык — уся зямля Еўропы цесна пакрыта грандыёзнымі ўвасабленнямі арганізаванай волі людзей, — волі, якая паставіла сабе ганаровую мэту: падпарадкаваць стыхійныя сілы прыроды разумным інтарэсам чалавека. Зямля — ​​у руках чалавека, і чалавек сапраўды ўладар яе. Гэтае ўражанне ўсмоктваецца дзіцем Захаду і выхоўвае ў ім свядомасць каштоўнасці чалавека, павага да яго працы і пачуццё сваёй асабістай значнасці як спадчынніка цудаў, працы і творчасці продкаў. Такія думкі, такія пачуцці і адзнакі не могуць узнікнуць у душы рускага селяніна. Бязмежная плоскасць, на якой цесна згрудзіліся драўляныя, крытыя саломай вёскі, мае атрутную ўласцівасць спусташаць чалавека, высмоктваць яго жаданні. Выйдзе селянін за межы вёскі, паглядзіць у пустату вакол яго, і праз некаторы час адчувае, што гэтая пустата ўлілася ў душу яму. Нідзе навокал не відаць трывалых слядоў працы і творчасці. Сядзібы памешчыкаў? Але іх мала, і ў іх жывуць ворагі. Гарады? Але яны — далёка і не нашмат культурна значней вёскі. Вакол — бязмежная раўніна, а ў цэнтры яе — нікчэмны, маленькі чалавечак, кінуты на гэтую сумную зямлю для катаржнай працы. І чалавек насычаецца пачуццём абыякавасці, якое забівае здольнасць думаць, памятаць перажытае, выпрацоўваць з досведу свайго ідэі! Гісторык рускай культуры, характарызуючы сялянства, сказаў пра яго: «Мноства забабонаў і ніякіх ідэй». Гэтае сумнае меркаванне пацвярджаецца ўсім рускім фальклорам.}} == Іншае == * Ганаровы прафесар [[Ніжагародскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. І. Лабачэўскага|ННДУ імя Лабачэўскага]]<ref>[http://www.unn.ru/site/about/znakomstvo-s-universitetom/pochetnye-professora-universiteta Почетные профессора Университета — Университет Лобачевского] {{ref-ru}}</ref> == Адрасы ў Санкт-Пецярбургу — Петраградзе — Ленінградзе == * 09.1899 года — кватэра {{нп5|Уладзімір Аляксандравіч Пасэ|У. А. Пасэ|ru|Поссе, Владимир Александрович}} ў доме Трафімава — [[Вуліца Маякоўскага (Санкт-Пецярбург)|Надзеждзінская вуліца]], 11; * 02. — вясна 1901 года — кватэра У. А. Пасэ ў доме Трафімава — Надзеждзінская вуліца, 11; * 11.1902 года — кватэра {{нп5|Канстанцін Пятровіч Пятніцкі|К. П. Пятніцкага|ru|Пятницкий, Константин Петрович}} ў даходным доме — Мікалаеўская вуліца, 4; * 1903 — восень 1904 года — кватэра К. П. Пятніцкага ў даходным доме — [[Вуліца Марата (Санкт-Пецярбург)|Мікалаеўская вуліца]], 4; * восень 1904—1906 — кватэра К. П. Пятніцкага ў даходным доме — {{нп5|Вуліца Паўстання (Санкт-Пецярбург)|Знаменская вуліца|ru|Улица Восстания (Санкт-Петербург)}}, 20, кв. 29; * Пачатак 03.1914 — восень 1921 года — даходны дом [[Яўгенія Канстанцінаўна Барсава|Я. К. Барсавай]] — [[Кронверкскі праспект]], 23; * 30.08-07.09.1928 г., 18.06-11.07.1929 г., канец 09.1931 г. — гасцініца «Еўрапейская» — {{нп5|Італьянская вуліца|вуліца Ракава|ru|Итальянская улица}}], 7; == Творчасць == У друку ўпершыню выступіў з апавяданнем «{{нп5|Макар Чудра||ru|Макар Чудра}}» (1892). У яго ранняй творчасці спалучаліся рамантызм і рэалізм. У алегарычных творах («{{нп5|Песня пра Сокала||ru|Песня о Соколе}}», 1895, «{{нп5|Песня пра Буравесніка||ru|Песня о Буревестнике}}», 1901) адлюстраваліся погляды М. Горкага на рэвалюцыю. Шырокі рэзананс меў зборнік «Нарысы і апавяданні» (т. 1-3, 1898-99). У рэалістычных творах (раманы «[[Фама Гардзееў]]», 1899; «Трое», 1900-01, і інш.) паказаў Расію напярэдадні ХХ ст. У драме «{{нп5|Мяшчане (п’еса)|Мяшчане|ru|Мещане (пьеса)}}» (паст. 1902), п’есах «{{нп5|На дне||ru|На дне}}» (1902), «Дачнікі» (1904), «{{нп5|Дзеці сонца (п’еса)|Дзеці сонца|ru|Дети солнца (пьеса)}}» (1905), «[[Варвары (п’еса)|Варвары]]» і «{{нп5|Ворагі (п’еса)|Ворагі|ru|Враги (пьеса)}}» (1906) адлюстраваў перадрэвалюцыйныя працэсы ў расійскім грамадстве. У рамане «{{нп5|Маці (раман)|Маці|ru|Мать (роман)}}» (1907) спачувальна паказаў нарастанне рэвалюцыйнага руху ў Расіі. Аповесці «Лета» і «Гарадок Акураў» (1909), «Жыццё Мацвея Кажамякіна» (1910-11) пра рускае сялянства і мяшчанства. Патрыятычнымі настроямі прасякнуты «{{нп5|Казкі пра Італію||ru|Сказки об Италии}}» (1911-13), цыкл алавяданняў «Па Русі» (1912-17). У публіцыстычнай кнізе «Несвоечасовыя думкі» (асобнае выданне 1918) крытыкаваў узяты [[Уладзімір Ільіч Ленін|У. Леніным]] курс на рэвалюцыю, сцвярджаў пра яе дачаснасць і разбуральныя вынікі. Напісаў аўтабіяграфічную трылогію («{{нп5|Дзяцінства (Горкі)|Дзяцінства|ru|Детство (Горький)}}», 1913-14; «У людзях», 1916; «Мае ўніверсітэты», 1923), раман «{{нп5|Справа Артамонавых (раман)||ru|Дело Артамоновых (роман)}}» (1925), п’есы «{{нп5|Ягор Булычоў і іншыя (п’еса)||ru|Егор Булычов и другие (пьеса)}}» (паст. 1932), «Дасцігаеў і іншыя» (1933), «{{нп5|Васа Жалязнова||ru|Васса Железнова}}» (1936, 1-я рэд. 1910), у якіх зноў звярнуўся да паказу жыцця Расіі да 1917 года. Аўтар літаратурных партрэтаў «Леў Талстой» (1919), «[[Уладзімір Галакціёнавіч Караленка|У. Г. Караленка]]» (1923), «Сяргей Ясенін» (1927) і інш. Апошні твор — незакончаны раман-эпапея «{{нп5|Жыццё Кліма Самгіна||ru|Жизнь Клима Самгина}}» (ч. 1-3, 1927-31, ч. 4, 1937) у надзвычай згушчанай, насычанай форме адлюстраваў падзеі перадрэвалюцыйных дзесяцігоддзяў. === Працы === ==== Раманы ==== * [[1900 год у гісторыі літаратуры|1900]]—[[1901 год у гісторыі літаратуры|1901]] — «[[Трое (раман)|Трое]]» * [[1906 год у гісторыі літаратуры|1906]] — «{{нп5|Маці (раман)|Маці|ru|Мать (роман)}}» (другая рэдакцыя — [[1907 год у гісторыі літаратуры|1907]]) * [[1925 год у гісторыі літаратуры|1925]] — «{{нп5|Справа Артамонавых (раман)||ru|Дело Артамоновых (роман)}}» * [[1925 год у гісторыі літаратуры|1925]]—[[1936 год у гісторыі літаратуры|1936]]— «{{нп5|Жыццё Кліма Самгіна||ru|Жизнь Клима Самгина}}» ==== Аповесці ==== * [[1894 год у гісторыі літаратуры|1894]] — «Гарамыка Павел» * [[1899 год у гісторыі літаратуры|1899]] — «[[Фама Гардзееў]]» * [[1900 год у гісторыі літаратуры|1900]] — «Мужык. Нарысы» (засталася няскончанай, трэцяя глава пры жыцці аўтара не друкавалася) * [[1908 год у гісторыі літаратуры|1908]] — «Жыццё непатрэбнага чалавека». * [[1908 год у гісторыі літаратуры|1908]] — «Споведзь» * [[1909 год у гісторыі літаратуры|1909]] — «Лета» * [[1909 год у гісторыі літаратуры|1909]] — «Гарадок Акураў», «Жыццё Мацвея Кажамякіна». * [[1913 год у гісторыі літаратуры|1913]]—[[1914 год у гісторыі літаратуры|1914]] — «{{нп5|Дзяцінства (Горкі)|Дзяцінства|ru|Детство (Горький)}}» * [[1915 год у гісторыі літаратуры|1915]]—[[1916 год у гісторыі літаратуры|1916]] — «[[У людзях]]» * [[1923 год у гісторыі літаратуры|1923]] — «[[Мае ўніверсітэты (аповесць)|Мае ўніверсітэты]]» * [[1929 год у гісторыі літаратуры|1929]] — «[[На краі Зямлі (аповесць)|На краі Зямлі]]» ==== Апавяданні, нарысы ==== * [[1892 год у гісторыі літаратуры|1892]] — «{{нп5|Дзяўчына і Смерць (паэма)|Дзяўчына і Смерць|ru|Девушка и Смерть (поэма)}}» (паэма-казка, апублікаваная ў ліпені 1917 ў газеце «{{нп5|Новае жыццё (1917—1918)|Новае жыццё|ru|Новая жизнь (1917—1918)}}») * [[1892 год у гісторыі літаратуры|1892]] — «{{нп5|Макар Чудра||ru|Макар Чудра}}» * [[1893 год у гісторыі літаратуры|1893]] — «[[Емяльян Піляй (апавяданне)|Емяльян Піляй]]» * [[1894 год у гісторыі літаратуры|1894]] — «Мой спадарожнік», «[[Дзед Архіп і Лёнька (апавяданне)|Дзед Архіп і Лёнька]]» * [[1895 год у гісторыі літаратуры|1895]] — «{{нп5|Чалкаш||ru|Челкаш}}», «{{нп5|Старая Ізергіль||ru|Старуха Изергиль}}», «Памылка», «{{нп5|Песня пра Сокала||ru|Песня о Соколе}}» (паэма ў прозе) * [[1896 год у гісторыі літаратуры|1896]] — «Нуда», «Разбойнікі на Каўказе» (нарыс) * [[1897 год у гісторыі літаратуры|1897]] — «Былыя людзі», «Муж і жонка Арловы», «Мальва», «Канавалаў», «Свавольнік», «Дзеля нудоты» * [[1898 год у гісторыі літаратуры|1898]] — «Варанька Олесава», «Прахадзімец» * [[1899 год у гісторыі літаратуры|1899]] — «{{нп5|Дваццаць шэсць і адна||ru|Двадцать шесть и одна}}» * [[1901 год у гісторыі літаратуры|1901]] — «{{нп5|Песня пра Буравесніка||ru|Песня о Буревестнике}}» (паэма ў прозе) * [[1903 год у гісторыі літаратуры|1903]] — «Чалавек» (паэма ў прозе) * [[1906 год у гісторыі літаратуры|1906]] — «[[Таварыш!]]», «[[Мудрэц (апавяданне)|Мудрэц]]» * [[1908 год у гісторыі літаратуры|1908]] — «[[Салдаты (нарысы М. Горкага)|Салдаты]]»<ref>Гл. [[s:ru|Солдаты (Горький)|''М. Горький''. Солдаты]] ў Вікікрыніцах.</ref> * [[1911 год у гісторыі літаратуры|1911]] — «{{нп5|Казкі пра Італію||ru|Сказки об Италии}}»<ref>[http://home.sinn.ru/~gorky/TEXTS/SSP/PRIM/ital_pr.htm Сказки об Италии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100413115906/http://home.sinn.ru/~gorky/TEXTS/SSP/PRIM/ital_pr.htm |date=13 красавіка 2010 }}</ref> * [[1912 год у гісторыі літаратуры|1912]]—[[1917 год у гісторыі літаратуры|1917]] — «Па Русі» (цыкл апавяданняў) * [[1924 год у гісторыі літаратуры|1924]] — «Апавяданні 1922—1924 гадоў» * [[1924 год у гісторыі літаратуры|1924]] — «Нататкі з дзённіка» (цыкл апавяданняў) * [[1929 год у гісторыі літаратуры|1929]] — «{{нп5|Салаўкі (нарыс)|Салаўкі|ru|Соловки (очерк)}}» (нарыс) ==== П’есы ==== * [[1901 год у гісторыі літаратуры|1901]] — «{{нп5|Мяшчане (п’еса)|Мяшчане|ru|Мещане (пьеса)}}» * [[1902 год у гісторыі літаратуры|1902]] — «{{нп5|На дне||ru|На дне}}» * [[1904 год у гісторыі літаратуры|1904]] — «[[Дачнікі (п’еса)|Дачнікі]]» * [[1905 год у гісторыі літаратуры|1905]] — «{{нп5|Дзеці сонца (п’еса)|Дзеці сонца|ru|Дети солнца (пьеса)}}» * 1905 — «[[Варвары (п’еса)|Варвары]]» * [[1906 год у гісторыі літаратуры|1906]] — «{{нп5|Ворагі (п’еса)|Ворагі|ru|Враги (пьеса)}}» * [[1908 год у гісторыі літаратуры|1908]] — «[[Апошнія (п’еса)|Апошнія]]» * [[1910 год у гісторыі літаратуры|1910]] — «[[Дзівакі (п’еса)|Дзівакі]]» * 1910 — «[[Дзеці (п’еса)|Дзеці]]» («Сустрэча») * 1910 — «{{нп5|Васа Жалязнова||ru|Васса Железнова}}» (2-я рэдакцыя — [[1933 год у гісторыі літаратуры|1933]]; 3-я рэдакцыя — [[1935 год у гісторыі літаратуры|1935]]) * [[1913 год у гісторыі літаратуры|1913]] — «[[Зыкавы (п’еса)|Зыкавы]]» * 1913 — «[[Фальшывая манета (п’еса)|Фальшывая манета]]» * [[1915 год у гісторыі літаратуры|1915]] — «{{нп5|Стары (п’еса)|Стары|ru|Старик (пьеса)}}» (пастаўлена 1 студзеня 1919 года на сцэне Дзяржаўнага Акадэмічнага Малога тэатра; апублікавана ў 1921 у Берліне). * [[1930 год у гісторыі літаратуры|1930]]—[[1931 год у гісторыі літаратуры|1931]] — «[[Сомаў і іншыя (п’еса)|Сомаў і іншыя]]» * [[1931 год у гісторыі літаратуры|1931]] — «{{нп5|Ягор Булычёв і іншыя (п’еса)|Ягор Булычёв і іншыя|ru|Егор Булычов и другие (пьеса)}}» * [[1932 год у гісторыі літаратуры|1932]] — «[[Дасцігаеў і іншыя (п’еса)|Дасцігаеў і іншыя]]» ==== Публіцыстыка ==== * [[1906 год у гісторыі літаратуры|1906]] — «Мае інтэрв’ю», «У Амерыцы» (памфлеты) * [[1912]] — Фельетон. Пачатак апавядання // Сибирская торговая газета. № 77. 7 кастрычніка 1912 года. Цюмень (перадрукоўка з газеты «Мысль» (Кіеў)). * [[1917 год у гісторыі літаратуры|1917]]—[[1918 год у гісторыі літаратуры|1918]] — цыкл артыкулаў «Несвоечасовыя думкі» ў газеце «{{нп5|Новая жизнь (1917—1918)|Новая жизнь|ru|Новая жизнь (1917—1918)}}» (у 1918 выйшаў асобным выданнем<ref>Гл. «[[s:ru:Революция и культура (Горький 1918)|Революция и культура]]» ў Вікісховішчы.</ref>). * [[1922 год у гісторыі літаратуры|1922]] — «{{нп5|Пра рускае сялянства||ru|О русском крестьянстве}}» Ініцыяваў стварэнне серыі кніг «[[Гісторыя фабрык і заводаў]]» (ГФЗ), выступіў з ініцыятывай адраджэння дарэвалюцыйнай серыі «{{нп5|Жыццё выдатных людзей||ru|Жизнь замечательных людей}}». === Педагогіка === А. М. Горкі быў таксама рэдактарам наступных кніг аб перадавым педагагічным вопыце, які ўзнік у тыя гады: * ''{{нп5|Мацвей Самойлавіч Паграбінскі|Погребинский М. С.|ru|Погребинский, Матвей Самойлович}}'' Фабрика людей. М., 1929 г. — аб дзейнасці знакамітай у тыя гады Болшаўскай працоўнай камуны, аб якой быў зняты фільм {{нп5|Пуцёўка ў жыццё||ru|Путёвка в жизнь}}, які заваяваў першую прэмію на {{нп5|1-ы Венецыянскі кінафестываль|I міжнародным кінафестывалі ў Венецыі|ru|1-й Венецианский кинофестиваль}} (1932)<ref>''{{нп5|Гётц Хіліг|Гётц Хиллиг|ru|Хиллиг, Гётц}}''. [http://www.el-history.ru/node/348 А. С. Макаренко и Болшевская коммуна] // Постметодика, № 2, 2001 «Громадянська освіта в школі».</ref>. * ''[[Антон Сямёнавіч Макаранка|Макаренко А. С.]]'' Педагогическая поэма. М., 1934 г.<ref>''{{нп5|Гётц Хіліг|Гётц Хиллиг|ru|Хиллиг, Гётц}}''. [http://www.relga.ru/Environ/WebObjects/tgu-www.woa/wa/Main?textid=3258&level1=main&level2=articles Как Горький редактировал Макаренко] // Relga — электр. научно-культурологический журнал. № 11 (240) от 2012 г.</ref>. Выпуск і поспех апошняй шмат у чым вызначыў магчымасць далейшага апублікавання іншых твораў А. С. Макаранкі, яго шырокай вядомасці і прызнання першапачаткова ў Савецкім Саюзе, а затым і ва ўсім свеце. Да педагагічных распачынанняў Горкага можна аднесці сяброўскую ўвагу і разнастайную (перш за ўсё, маральную і творчую) падтрымку, якую ён аказваў шматлікім сучаснікам, якія звярталіся да яго з розных нагодаў, у тым ліку маладым пісьменнікам. Сярод апошніх — не толькі Макаранка, але і {{нп5|Уладзімір Цімафеевіч Юразанскі|У. Ц. Юразанскі|ru|Юрезанский, Владимир Тимофеевич}}<ref>[http://libinfo.org/index/index.php?id=115407 Юрезанский, Владимир Тимофеевич (архив писателя)] Москва, РГАЛИ (упомянуто письмо М. Горького В. Т. Юрезанскому от 1923 г.)</ref>. == Кінаўвасабленні == * {{нп5|Аляксей Пятровіч Лярскі|Аляксей Лярскі|ru|Лярский, Алексей Петрович}} («{{нп5|Дзяцінства Горкага||ru|Детство Горького}}», «{{нп5|У людзях (фільм)|У людзях|ru|В людях (фильм)}}», 1938) * Мікалай Вальберт («{{нп5|Мае ўніверсітэты (фільм)|Мае ўніверсітэты|ru|Мои университеты (фильм)}}», 1939) * [[Павел Пятровіч Кадачнікаў|Павел Кадачнікаў]] («{{нп5|Якаў Свярдлоў (фільм)|Якаў Свярдлоў|ru|Яков Свердлов (фильм)}}», 1940, «[[Педагагічная паэма (фільм)|Педагагічная паэма]]», 1955, «Пролог», 1956) * [[Мікалай Канстанцінавіч Чаркасаў|Мікалай Чаркасаў]] («{{нп5|Ленін у 1918 годзе||ru|Ленин в 1918 году}}», 1939, «{{нп5|Акадэмік Іван Паўлаў||ru|Академик Иван Павлов}}», 1949) * {{нп5|Уладзімір Мікалаевіч Емяльянаў|Уладзімір Емяльянаў|ru|Емельянов, Владимир Николаевич}} («{{нп5|Апасіяната (фільм, 1963)|Апасіяната|ru|Аппассионата (фильм, 1963)}}», 1963; «{{нп5|Рыскі да партрэта У. І. Леніна||ru|Штрихи к портрету В. И. Ленина}}», 1969) * {{нп5|Аляксей Васільевіч Локцеў|Аляксей Локцеў|ru|Локтев, Алексей Васильевич}} («{{нп5|Па Русі (фільм)|Па Русі|ru|По Руси (фильм)}}», 1968) * {{нп5|Апанас Іванавіч Качаткоў|Апанас Качаткоў|ru|Кочетков, Афанасий Иванович}} («{{нп5|Так нараджаецца пасня||ru|Так рождается песня}}», 1957, «[[Маякоўскі пачынаўся так…]]», 1958, «[[Скрозь ледзяную імглу]]», 1965, «{{нп5|Неверагодны Іегудзііл Хламіда||ru|Невероятный Иегудиил Хламида}}», 1969, «{{нп5|Сям’я Кацюбінскіх (фільм)|Сям’я Кацюбінскіх|ru|Семья Коцюбинских}}», 1970, «{{нп5|Чырвоны дыпламат. Старонкі жыцця Леаніда Красіна||ru|Красный дипломат. Страницы жизни Леонида Красина}}», 1971, «{{нп5|Давер (фільм, 1975)|Давер|ru|Доверие (фильм, 1975)}}», 1975, «{{нп5|Я — актрыса||ru|Я — актриса}}», 1980) * [[Валерый Антонавіч Парошын|Валерый Парошын]] («{{нп5|Вораг народа Бухарын||ru|Враг народа Бухарин}}», 1990, «{{нп5|Пад знакам Скарпіёна||ru|Под знаком Скорпиона}}», 1995) * {{нп5|Ілья Львовіч Алейнікаў|Ілья Алейнікаў|ru|Олейников, Илья Львович}} («[[Анекдоты (фільм)|Анекдоты]]», 1990) * {{нп5|Аляксей Аляксеевіч Федзькін|Аляксей Федзькін|ru|Федькин, Алексей Алексеевич}} («{{нп5|Імперыя пад ударам||ru|Империя под ударом}}», 2000) * Аляксей Восіпаў («{{нп5|Мая Прачысценка||ru|Моя Пречистенка}}», 2004, «[[Сава Марозаў (фільм)|Сава Марозаў]]», 2007) * [[Мікалай Паўлавіч Качура|Мікалай Качура]] («{{нп5|Ясенін (тэлесерыял)|Ясенін|ru|Есенин (телесериал)}}», 2005, «{{нп5|Троцкі (тэлесерыял)|Троцкі|ru|Троцкий (телесериал)}}», 2017) * Аляксандр Сцёпін («{{нп5|Сакрэтная служба Яго Вялікасці||ru|Секретная служба Его Величества}}», 2006) * {{нп5|Георгій Георгіевіч Тараторкін|Георгій Тараторкін|ru|Тараторкин, Георгий Георгиевич}} («{{нп5|Палон страсці||ru|Плен страсти}}», 2010) * [[Дзмітрый Раманавіч Сутырын|Дзмітрый Сутырын]] («{{нп5|Маякоўскі. Два дні||ru|Маяковский. Два дня}}», 2011) * {{нп5|Андрэй Ігаравіч Смалякоў|Андрэй Смалякоў|ru|Смоляков, Андрей Игоревич}} («{{нп5|Арлова і Аляксандраў||ru|Орлова и Александров}}», 2014) === Бібліяграфія === {{main|Бібліяграфія Максіма Горкага}} * {{кніга | аўтар = Максим Горький. | загаловак = Собрание сочинений в двадцати четырёх томах | месца = М. | выдавецтва = ОГИЗ | год = 1928—1930 }} * {{кніга | аўтар = Максим Горький. | загаловак = Собрание сочинений : в 30 т. | месца = М. | выдавецтва = Государственное издательство художественной литературы | год = 1949—1956 }} * {{кніга | аўтар = Максим Горький. | загаловак = Полное собрание сочинений и писем | месца = М. | выдавецтва = «Наука» | год = 1968—цяперашні час }} ** {{кніга | загаловак = Художественные произведения в двадцати пяти томах | месца = М. | выдавецтва = «Наука» | год = 1968—1976 | тыраж = }} ** {{кніга | загаловак = Варианты к художественным произведениям в десяти томах | месца = М. | выдавецтва = «Наука» | год = 1974—1982 }} ** {{кніга | загаловак = Литературно-критические и публицистические статьи в ? томах | месца = М. | выдавецтва = «Наука» | год = 19?? }} ** {{кніга | загаловак = Письма в двадцати четырёх томах | месца = М. | выдавецтва = «Наука» | год = 1998—наст. время }}<ref>Серыя не завершана. З запланаваных 24-х тамоў лістоў выпушчана 20 (1—20 тт.)</ref> == Памяць == [[Файл:Мемориальная доска писателю Максиму Горькому.JPG|250px|thumb|Мемарыяльная дошка Горкаму на вуліцы Глінкі ў Смаленску.]] * Практычна ў кожным буйным населеным пункце [[Распад СССР|дзяржаў былога]] [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] была ці ёсць вуліца Горкага. У 2013 годзе імя Горкага насілі 2110 вуліц, праспектаў і завулкаў у Расіі, а яшчэ 395 носяць імя Максіма Горкага<ref>[http://fias.nalog.ru/Public/SearchPage.aspx?SearchState=2 Федеральная информационная адресная система] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150421112738/http://fias.nalog.ru/Public/SearchPage.aspx?SearchState=2 |date=2015-04-21 }}</ref> * Горад [[Ніжні Ноўгарад|Горкі]] — назва Ніжняга Ноўгарада з 1932 па 1990 год. * {{нп5|Горкаўскі напрамак Маскоўскай чыгункі||ru|Горьковское направление Московской железной дороги}}. * Сяло {{нп5|Горкаўскае (Арэнбургская вобласць)|Горкаўскае|ru|Горьковское (Оренбургская область)}} {{нп5|Наваорскі раён|Наваорскага раёна|ru|Новоорский район}} [[Арэнбургская вобласць|Арэнбургскай вобласці]] * Пасёлак {{нп5|Горкаўскае (Ленінградская вобласць)|Горкаўскае|ru|Горьковское (Ленинградская область)}} ў Ленінградскай вобласці. * Пасёлак {{нп5|Горкаўскі (Валгаград)|Горкаўскі|ru|Горьковский (Волгоград)}} (былы Варапанава). * {{нп5|Пасёлак імя Максіма Горкага||ru|Посёлок имени Горького (Владимирская область)}} {{нп5|Камешкаўскі раён||ru|Камешковский район}} [[Уладзімірская вобласць|Уладзімірскай вобласці]] * Раённы цэнтр сяло [[Горкаўскае (Омская вобласць)|Горкаўскае]] ў [[Омская вобласць|Омскай вобласці]] (былое Іконнікава). * Вёска Максім Горкі {{нп5|Знаменскі раён (Омская вобласць)|Знаменскі раён|ru|Знаменский район (Омская область)}} [[Омская вобласць|Омскай вобласці]]. * Вёска імя Максіма Горкага {{нп5|Круцінскі раён||ru|Крутинский район}} [[Омская вобласць|Омской вобласці]] * У Ніжнім Ноўгарадзе Цэнтральная раённая дзіцячая бібліятэка, {{нп5|Ніжагародскі тэатр драмы імя М. Горкага|акадэмічны драматычны тэатр|ru|Нижегородский театр драмы имени М. Горького}}, {{нп5|Вуліца Горкага (Ніжні Ноўгарад)|вуліца|ru|Улица Горького (Нижний Новгород)}}, а таксама {{нп5|Плошча Горкага (Ніжні Ноўгарад)|плошча|ru|Площадь Максима Горького (Нижний Новгород)}}, у цэнтры якой усталяваны {{нп5|Помнік Максіму Горкаму (Ніжні Ноўгарад)|помнік пісьменніку|ru|Памятник Максиму Горькому (Нижний Новгород)}} працы скульптара [[Вера Ігнатаўна Мухіна|В. І. Мухінай]] носяць імя М. Горкага. Але самай важнай славутасцю з’яўляецца {{нп5|Музей-кватэра А. М. Горкага (Ніжні Ноўгарад)|музей-кватэра М. Горкага|ru|Музей-квартира А. М. Горького (Нижний Новгород)}}. * У [[Крывы Рог|Крывым Рогу]] ў гонар пісьменніка ўсталяваны помнік і маецца {{нп5|Плошча Горкага (Крывы Рог)|плошча|uk|Площа Горького (Кривий Ріг)}} ў цэнтры горада. * Самалёт {{нп5|АНТ-20|АНТ-20 «Максим Горький»|ru|АНТ-20}}, створаны ў 1934 годзе ў [[Варонеж]]ы на {{нп5|Варонежскае акцыянернае самалётабудаўнічае таварыства|авіяцыйным заводзе|ru|Воронежское акционерное самолётостроительное общество}}. Савецкі агітацыйны пасажырскі шматместны 8-маторны самалёт, самы вялікі самалёт свайго часу з сухапутным шасі<ref>''Леонид Сергеев''. [http://www.vaso.ru/?menu=history_h04 Правда и вымысел о самолёте-гиганте АНТ-20] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120509085848/http://www.vaso.ru/?menu=history_h04 |date=9 мая 2012 }} // Воронежское акционерное самолётостроительное общество, сет. страница</ref>. * Лёгкі крэйсер «{{нп5|Максім Горкі (крэйсер)|Максім Горкі|ru|Максим Горький (крейсер)}}». Пабудаваны ў 1936 годзе. * Круізны лайнер «{{нп5|Maxim Gorkiy (турбаход)|Maxim Gorkiy|ru|Maxim Gorkiy (турбоход)}}». Пабудаваны ў Гамбургу ў 1969 годзе, пад савецкім сцягам з 1974 года. * Рачны пасажырскі цеплаход «{{нп5|Максім Горкі (тып рачных судоў)|Максім Горкі|ru|Максим Горький (тип речных судов)}}». Пабудаваны ў [[Аўстрыя|Аўстрыі]] для СССР у 1974 годзе. * Станцыі метро ў [[Горкаўская (станцыя метро, Санкт-Пецярбург)|Санкт-Пецярбургу]] і {{нп5|Горкаўская (станцыя метро, Ніжні Ноўгарад)|Ніжнім Ноўгарадзе|ru|Горьковская (станция метро, Нижний Новгород)}}, а таксама раней у Маскве з 1979 па 1990 гг. (цяпер «[[Цвярская (станцыя метро)|Цвярская]]»). Таксама, з 1980 па 1997 гг. у Ташкенце (цяпер «{{нп5|Буюк іпак юлі (станцыя метро)|Буюк іпак юлі|ru|Буюк Ипак йули (станция метро)}}») * [[Кінастудыя імя М. Горкага]] (Масква). * {{нп5|Літаратурны музей (Ніжні Ноўгарад)|Дзяржаўны літаратурны музей імя А. М. Горкага|ru|Литературный музей (Нижний Новгород)}} (Ніжні Ноўгарад). * [[Літаратурна-мемарыяльны музей А. М. Горкага (Самара)]]. * Мануйлаўскі літаратурна-мемарыяльны музей А. М. Горкага. * ААТ «{{нп5|Печатный двор имени А. М. Горького||ru|Печатный двор имени А. М. Горького}}» (Санкт-Пецярбург). * Драматычныя тэатры ў гарадах: [[Масква]] ([[Маскоўскі Мастацкі тэатр]], 1932 года), [[Уладзівасток]] ({{нп5|Прыморскі драматычны тэатр імя Горкага|ПКАДТ|ru|Приморский драматический театр имени Горького}}), [[Берлін]] ({{нп5|Maxim-Gorki-Theater|||Maxim-Gorki-Theater}}), [[Астана]] ([[Рускі драматычны тэатр імя М. Горкага|РДТ]]), [[Тула]] ({{нп5|Тульскі акадэмічны тэатр драмы||ru|Тульский академический театр драмы}}), [[Мінск]] ([[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага|НАДТ]]), [[Растоў-на-Доне]] ({{нп5|Растоўскі тэатр драмы імя М. Горкага|РАТ|ru|Ростовский театр драмы имени М. Горького}}), [[Краснадар]] ({{нп5|Краснадарскі акадэмічны тэатр драмы||ru|Краснодарский академический театр драмы}}), [[Самара]] ([[Самарскі тэатр драмы імя М. Горкага|САТД]]), [[Арэнбург]] ({{нп5|Арэнбургскі абласны драматычны тэатр імя М. Горкага||ru|Оренбургский областной драматический театр имени М. Горького}}), [[Валгаград]] (Валгаградскі абласны драматычны тэатр), [[Магадан]] (Магаданскі абласны музычна-драматычны тэатр), Сімферопаль ({{нп5|Крымскі акадэмічны тэатр імя М. Горкага|КАРДТ|ru|Крымский академический театр имени М. Горького}}), [[Махачкала]] ({{нп5|Дзяржаўны рэспубліканскі рускі драматычны тэатр імя М. Горкага||ru|Государственный республиканский русский драматический театр им. М. Горького}}), Нальчык ([[Рускі драматычны тэатр імя М. Горкага (Нальчык)|Рускі драматычны тэатр імя М. Горкага]]), [[Кастанай]], [[Кудымкар]] (Комі-Пярмяцкі нацыянальны драматычны тэатр), Тэатры юнага гледача ў [[Азербайджанскі дзяржаўны тэатр юнага гледача|Баку]], [[Сцепанакерт]] ([[Дзяржаўны тэатр армянскай драмы імя М. Горкага (Сцепанакерт)|Дзяржаўны тэатр армянскай драмы імя М. Горкага]]), {{нп5|Першы ўкраінскі тэатр для дзяцей і юнацтва|Львове|ru|Первый украинский театр для детей и юношества}} (з 1938 па 1990), а таксама ў Ленінградзе/Санкт-Пецярбургу з 1932 па 1992 год ([[Вялікі драматычны тэатр імя Г. А. Таўстаногава]]). Таксама імя было прысвоена Міжабласному рускаму драматычнаму тэатру Ферганскай даліны, {{нп5|Акадэмічны рускі драматычны тэатр Узбекістана|Ташкенцкаму дзяржаўнаму акадэмічнаму тэатру|ru|Академический русский драматический театр Узбекистана}}, {{нп5|Тульскі акадэмічны тэатр драмы|Тульскаму абласному драматычнаму тэатру|ru|Тульский академический театр драмы}}, [[Рускі драматычны тэатр імя М. Горкага|Цэлінаградскаму абласному драматычнаму тэатру]]. * Бібліятэкі ў Баку, Пяцігорску, [[Уладзімірская абласная бібліятэка|абласная бібліятэка]] ва [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзіміры]], [[Валгаград]]зе, [[Жалезнагорск (Краснаярскі край)|Жалезнагорску]], {{нп5|Запарожская абласная ўніверсальная навуковая бібліятэка|абласная ўніверсальная навуковая бібліятэка|ru|Запорожская областная универсальная научная библиотека}} ў [[Запарожжа|Запарожжы]], [[Краснаярская краявая бібліятэка|краявая бібліятэка]] ў Краснаярску, {{нп5|Луганская абласная ўніверсальная навуковая бібліятэка імя М. Горкага|абласная ўніверсальная навуковая бібліятэка|ru|Луганская областная универсальная научная библиотека имени М. Горького}} ў [[Луганск]]у, Ніжнім Ноўгарадзе, {{нп5|Разанская абласная ўніверсальная навуковая бібліятэка імя Горкага|абласная ўніверсальная навуковая бібліятэка|ru|Рязанская областная универсальная научная библиотека имени Горького}} ў [[Разань|Разані]], Навуковая бібліятэка імя А. М. Горкага Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта, [[Навуковая бібліятэка імя М. Горкага СПБДУ]] ў Санкт-Пецярбургу<ref>{{Cite web |url=http://www.lib.pu.ru/ |title=Научная библиотека им. М. Горького СПбГУ |accessdate=2017-11-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100131061612/http://www.lib.pu.ru/ |archivedate=2010-01-31 |url-status=dead }}</ref>, Таганрогская Цэнтральная гарадская дзіцячая бібліятэкаа, {{нп5|Цвярская ордэна «Знак Пашаны» абласная ўніверсальная навуковая бібліятэка|абласная ўніверсальная навуковая бібліятэка|ru|Тверская ордена «Знак Почёта» областная универсальная научная библиотека}} ў Цвяры, Пярмі<ref>{{Cite web |url=http://www.lib.permregion.ru/ |title=ГКУК «Пермская государственная краевая библиотека им А. М. Горького» |accessdate=2011-06-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110919134216/http://www.lib.permregion.ru/ |archivedate=2011-09-19 |url-status=dead }}</ref>. * Паркі ў гарадах: [[Растоў-на-Доне]] ({{нп5|Парк культуры і адпачынку імя Максіма Горкага (Растоў-на-Доне|ЦП|ru|Парк культуры и отдыха имени Максима Горького (Ростов-на-Дону)}}), [[Таганрог]] ({{нп5|Парк культуры і адпачынку імя Горкага (Таганрог)|ЦПКіА|ru|Парк культуры и отдыха имени Горького (Таганрог)}}), Саратаў ({{нп5|Саратаўскі ГПКіА імя М. Горкага|ГПКіА|ru|Саратовский ГПКиО имени М. Горького}}, Мінск ([[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Мінск)|ЦДП]]), Краснаярск ({{нп5|Цэнтральны парк (Краснаярск)|ЦП|ru|Центральный парк (Красноярск)}}, насіў імя Горкага з 1934 па 2002 год, на тэрыторыі помнік М. Горкаму), [[Харкаў]] ({{нп5|Цэнтральны парк культуры і адпачынку імя Максіма Горкага (Харкаў)|ЦПКіА|ru|Центральный парк культуры и отдыха имени Максима Горького (Харьков)}}) (ЦПКіА), [[Адэса]] (ЦПКіА), [[Мэлітопаль]] ({{нп5|Мэлітопальскі гарадскі парк культуры і адпачынку імя Максіма Горкага|ГПКіА|ru|Мелитопольский городской парк культуры и отдыха имени Максима Горького}}), [[Масква]] ({{нп5|Парк Горкага (Масква)|ЦПКіА|ru|Парк Горького (Москва)}}), [[Алматы]] ({{нп5|Цэнтральны парк культуры і адпачынку імя Горкага|ЦПКіА|ru|Центральный парк культуры и отдыха имени Горького (Алма-Ата)}}). * Школа-ліцэй імя М. Горкага ў п. [[Баўціна]] [[Тупкараганскі раён|Тупкараганскага раёна]] [[Казахстан]]а * Асноўная школа (прагімназія) імя М. Горкага ў [[Клайпеда|Клайпедзе]], [[Літва]] * ВНУ: [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага]], [[Уральскі федэральны ўніверсітэт імя першага Прэзідэнта Расіі Б. М. Ельцына|УрДУ]], {{нп5|Данецкі нацыянальны медыцынскі ўніверсітэт||ru|Донецкий национальный медицинский университет}}, [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка]] (з 1936 па 1995 цяпер імя [[Максім Танк|М. Танка]]), {{нп5|Омскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт||ru|Омский государственный педагогический университет}}, {{нп5|Туркменскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Махтумкулі|Туркменскі дзяржаўны ўніверсітэт|ru|Туркменский государственный университет имени Махтумкули}} (да 1993, цяпер імя [[Махтумкулі]]), [[Абхазскі дзяржаўны ўніверсітэт]] (з 1933 і, прынамсі, да 1979), [[Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт імя В. Н. Каразіна|Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт]] насіў імя Горкага ў 1936—1999 гадах, {{нп5|Ульянаўскі аграрны ўніверсітэт|Ульянаўскі сельскагаспадарчы інстытут|ru|Ульяновский аграрный университет}}, {{нп5|Уманскі нацыянальны ўніверсітэт садоўніцтва|Уманскі сельскагаспадарчы інстытут|ru|Уманский национальный университет садоводства}}, Казанскі ордэна «Знак Пашаны» сельскагаспадарчы інстытут насіў імя Максіма Горкага да прысваення яму статуса акадэміі ў 1995 годзе (цяпер {{нп5|Казанскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт||ru|Казанский государственный аграрный университет}}), {{нп5|Паволжскі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт|Марыйскі політэхнічны інстытут|ru|Поволжский государственный технологический университет}}, [[Пермскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пермскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. М. Горкага]] (1934—1993). * {{нп5|Інстытут сусветнай літаратуры імя А. М. Горкага РАН||ru|Институт мировой литературы имени А. М. Горького РАН}}. Пры інстытуце дзейнічае музей імя А. М. Горкага. * {{нп5|Палац культуры імя Горкага (Санкт-Пецярбург)||ru|Дворец культуры имени А. М. Горького}}. * {{нп5|Ансамбль палаца культуры імя Горкага (Навасібірск)|Палац культуры імя Горкага (Навасібірск)|ru|Ансамбль дворца культуры имени Горького (Новосибирск)}}. * Палац культуры імя Горкага ([[Нявіннамыск]]). * [[Горкаўскае вадасховішча]] на Волзе. * Чыгуначная станцыя {{нп5|Імя Максіма Горкага (станцыя)|імя Максіма Горкага|ru|Им. Максима Горького (станция)}} (былая Крутая) ({{нп5|Прыволжская чыгунка||ru|Приволжская железная дорога}}). * Завод імя Горкага ў [[Хабараўск]]у і прылеглы да яго мікрараён ({{нп5|Жалезнадарожны раён (Хабараўск)|Жалезнадарожны раён|ru|Железнодорожный район (Хабаровск)}}). * {{нп5|Дзяржаўная прэмія РСФСР імя М. Горкага||ru|Государственная премия РСФСР имени М. Горького}} * Жылы раён імя Максіма Горкага ў г. [[Дальнягорск]]у Прыморскага края. * {{нп5|Зеленадольскі завод імя А. М. Горкага|Зеленадольскі суднабудаўнічы завод імя Горкага|ru|Зеленодольский завод имени А. М. Горького}} ў [[Татарстан]]е. * Клінічны санаторый імя М. Горкага ([[Варонеж]]). * Пасёлак [[Максім Горкі (Тамбоўская вобласць|Максім Горкі]] {{нп5|Жэрдзеўскі раён|Жэрдзеўскага|ru|Жердевский район}} (раней Шпікулаўскага) раёна [[Тамбоўская вобласць|Тамбоўскай вобласці]]. === Помнікі === Помнікі Максіму Горкаму ўстаноўлены ў многіх гарадах. Сярод іх: * У [[Расія|Расіі]] — [[Барысаглебск]], [[Арзамас]], [[Валгаград]], [[Варонеж]], [[Выбарг]], [[Добрынка (Ліпецкая вобласць)|Добрынка]], [[Іжэўск]], [[Краснаярск]], [[Масква]], [[Нявіннамыск]], [[Ніжні Ноўгарад]], [[Арэнбург]], [[Пенза]]<ref>[http://welcome2penza.ru/attractions/174/15/#start Бюст Максима Горького, памятники Пензы, достопримечательности Пензы и Пензенской области / Туризм и отдых в Пензенской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140413131438/http://welcome2penza.ru/attractions/174/15/#start |date=13 красавіка 2014 }} {{ref-ru}}</ref>, [[Пячора]], [[Растоў-на-Доне]], [[Рубцоўск]], [[Рыльск]], [[Разань]], [[Санкт-Пецярбург]], [[Сароў]], [[Сочы]], [[Таганрог]], [[Чалябінск]], [[Уфа]], [[Ярцава]]. * У Беларусі — [[Добруш]], [[Мінск]], [[Магілёў]], бюст у [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Мінск)|Мінскім парку імя Горкага]]. * Ва Украіне — [[Вінніца]], [[Дніпро]], [[Данецк]], [[Крывы Рог]], [[Мэлітопаль]], [[Харкаў]], [[Ялта]]<ref>[http://dozor.kharkov.ua/news/social/1139864.html Памятник Горькому из центрального парка переехал в Куряжскую колонию] {{ref-ru}}</ref>, [[Ясынувата]] * У Азербайджане — [[Баку]]. * У Казахстане — [[Алматы]]<ref>[http://www.zakon.kz/4699205-v-almaty-iz-centralnogo-parka-propal.html Памятник Горькому из центрального парка переехал на «Свалку истории»] {{ref-ru}}</ref>, [[Алтай (горад)|Алтай]], [[Кастанай]]. * У Грузіі — [[Тбілісі]]. * У Малдове — [[Кішынёў]], [[Леова]]. * У Італіі — [[Сарэнта]]. {{^}} <gallery widths="180" heights="180" caption="Помнікі Горкаму"> Gorky Mukhina(6).jpg|Інстытут сусветнай літаратуры і музей Горкага. Перад будынкам стаіць помнік Горкаму скульптара [[Вера Ігнатаўна Мухіна|Веры Мухінай]] і архітэктара {{нп5|Аляксандр Аляксеевіч Заварзін|Аляксандра Заварзіна|ru|Заварзин, Александр Алексеевич}}. Масква, вул. {{нп5|Паварская вуліца (Масква)|Паварская|ru|Поварская улица}}, 25а Panitnik Maximy Gorkomy in Luhansk.jpg|Помнік у [[Луганск]]у Памятник Горькому (2015).JPG|Помнік у [[Мелітопаль|Мелітопалі]] Памятник Горькому в Кишинёве (2015).jpg|Помнік у [[Кішынёў|Кішынёве]] (2015) </gallery> === У філатэліі === Максім Горкі на маляваны на паштовых марках: {{кал}} * Албаніі 1986 года, * Балгарыі 1968 года, * Венгрыі 1948 і 1951 года, * ГДР 1953 і 1968 года * Луганскай народнай рэспублікі 2018 года{{канец кал}} {{^}} <gallery widths="180" heights="180" caption="Максім Горкі на [[Паштовая марка|паштовых марках]]"> Stamp 08.jpg|Почтовая марка СССР, 1932 год Rus Stamp-Gorky-1932.jpg|Паштовая марка СССР, 1932 год Stamp of USSR 0858.jpg|Паштовая марка СССР, 1943 год Stamp of USSR 0859.jpg|Паштовая марка СССР, 1943 год MaksimGorky2.jpg|Марка СССР «10 гадоў з дня смерці М. Горкага» (1946, 30 капеек, ЦФА 1053, Скот 1047) MaksimGorky.jpg|Марка СССР «10 лет со дня смерти М. Горького» (1946, 60 копеек, ЦФА 1054, Скот 1048) DDR 1953 Maxim Gorky.jpg|Паштовая марка ГДР, 1953 год The Soviet Union 1956 CPA 1969 stamp (Maxim Gorky (after Vasily Yefanov) and Scene from The Mother).jpg|Паштовая марка СССР, 1956 год 1958 CPA 2136.jpg|Паштовая марка СССР, 1958 год 1959 CPA 2323.jpg|Паштовая марка СССР, 1959 год: помнік Горкаму ў Маскве The Soviet Union 1968 CPA 3615 stamp (Maxim Gorky (after Valentin Serov, 1905)).jpg|Паштовая марка СССР, 1968 год Russia-2000-stamp-Maxim Gorky.jpg|Марка Расіі з серыі «Расія. XX стагоддзе. Культура» (2000, 1,30 рублёў, ЦФА 620, Скот 6606d)<ref name="CPA">Нумары паводле [[каталог паштовых марак|каталогаў]] {{нп5|Каталог паштовых марак СССР|ЦФА|ru|Каталог почтовых марок СССР}} і «{{нп5|Скот (каталог марак|Скот|ru|Скотт (каталог марок)}}».</ref> </gallery>У 2018 годзе ФДУП «Пошта Расіі» выпусціла паштовы блок, прысвечаны 150-годдзю з дня нараджэння пісьменніка. === У нумізматыцы === [[Файл:RR5110-0153R.png|200px|thumb|right|Сярэбраная манета 2 рубля «Максім Горкі» Цэнтральнага Банка Расіі.]] * У 1988 годзе ў СССР была выпушчаная манета наміналам 1 рубель, прысвечаная 120-годдзю з дня нараджэння пісьменніка. * У 2018 годзе да 150-годдзя з дня нараджэння пісьменніка Банк Расіі выпусціў у серыі «Выдатныя асобы Расіі» памятную сярэбраную манету наміналам 2 рублі {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|5|Горкі Максім||360—361}} * {{кніга |аўтар={{нп5|Павел Валер’евіч Басінскі|Басинский П. В.|ru|Басинский, Павел Валерьевич}}|загаловак=Горький|месца=М. |выдавецтва=Молодая гвардия|год=2005|старонак=451 [13]|серыя={{нп5|Жыццё выдатных людзей|ЖЗЛ|ru|Жизнь замечательных людей}} |isbn=5-235-02850-3 |тыраж=5000 |ref= Басинский}} * {{кніга |аўтар=[[Дзмітрый Львовіч Быкаў|Быков Д. Л.]]|загаловак=Был ли Горький?|месца=М. |выдавецтва=АСТ. Астрель|год=2012|старонак=348|isbn=978-5-17-054542-1 |тыраж=2000 |ref= Быков}} * {{кніга |аўтар={{нп5|Ілья Аляксандравіч Груздзеў|Груздев И. А.|ru|Груздев, Илья Александрович}}|загаловак=Горький|месца=М. |выдавецтва=Молодая гвардия|год=1958|старонак=383|серыя={{нп5|Жыццё выдатных людзей|ЖЗЛ|ru|Жизнь замечательных людей}}|тыраж=75000|ref=Груздев}} * ''[[Анатоль Васільевіч Луначарскі|А. В. Луначарский]]'' [http://lunacharsky.newgod.su/lib/theme/o-gorkom Подборка статей о М. Горьком] * ''[[Карней Іванавіч Чукоўскі|Корней Чуковский]]''. [http://www.chukfamily.ru/Kornei/Critica/Kritika9.htm Новые произведения Горького] * ''Корней Чуковский''. [http://www.chukfamily.ru/Kornei/Prosa/Gorkiy.htm Горький] (из книги [http://www.chukfamily.ru/Kornei/Prosa/Sovremenniki.htm Современники]) * ''{{нп5|Уладзімір Міхайлавіч Шуляцікаў|В. М. Шулятиков|ru|Шулятиков, Владимир Михайлович}}''. О Максиме Горьком // Курьер. 1901. № 222, 236 [http://az.lib.ru/s/shuljatikow_w_m/text_0430.shtml] * {{кніга | аўтар = {{нп5|Павел Хрысанфавіч Максімаў|Максимов П. Х.|ru|Максимов, Павел Хрисанфович}} | загаловак = Воспоминания о Горьком | выданне = 3-е, испр. и доп | месца = М. | выдавецтва = {{нп5|Советский писатель||ru|Советский писатель}} | год = 1956 }} * {{кніга | аўтар = Спиридонова Л. | загаловак = Настоящий Горький: Мифы и реальность | месца = М | выдавецтва = ИМЛИ РАН | год = 2013 | старонак = 440 | тыраж = 500 | isbn = 978-5-9208-0401-3 }} * {{кніга | аўтар = {{нп5|Барыс Аронавіч Бялік|Бялик Б. А.|ru|Бялик, Борис Аронович}} | загаловак = Судьба Максима Горького | выданне = 3-е изд., доп | месца = М. | выдавецтва= {{нп5|Художественная литература (выдавецтва)|Художественная литература|ru|Художественная литература (издательство)}} | год = 1986 | старонак = 478 | тыраж = 20 000 }} * {{кніга | аўтар = {{нп5|Барыс Аронавіч Бялік|Бялик Б. А.|ru|Бялик, Борис Аронович}} | загаловак = Властители дум и чувств: В. И. Ленин и М. Гонький | выданне = | месца = М. | выдавецтва= {{нп5|Художественная литература (выдавецтва)|Художественная литература|ru|Художественная литература (издательство)}} | год = 1970 | старонак = | тыраж = }} * {{кніга | аўтар = {{нп5|Леанід Якаўлевіч Рэзнікаў|Резников Л. Я.|ru|Резников, Леонид Яковлевич}} | загаловак = Максим Горький — известный и неизвестный | месца = Петрозаводск | год = 1996 | старонак = 301 }} * {{кніга|аўтар = {{нп5|Дан Хілі|Дан Хили|ru|Хили, Дан}}|загаловак = Гомосексуальное влечение в революционной России: регулирование сексуально-гендерного диссидентства|арыгінал= Homosexual Desire in Revolutionary Russia: The Regulation of Sexual and Gender Dissent|адказны= науч. ред. Л. В. Бессмертных, Ю. А. Михайлов, пер. с англ. Т .Ю. Логачева. В. И. Новиков|месца= Москва|выдавецтва= НИЦ «Ладомир»|год = 2008|старонак= 624|серыя = Русская потаенная литература|isbn = 978-5-86218-470-9|тыраж = 1000|ref = Хили}} * {{артыкул|аўтар= Бурлешин А. В.|загаловак = Вскрытая повседневность. Размышления и наблюдения по поводу книги Дана Хили|спасылка = http://magazines.russ.ru/nlo/2010/102/bu34-pr.html|выданне= {{нп5|Новое литературное обозрение||ru|Новое литературное обозрение}}|тып = Часопіс|год = 2010|нумар = 102|issn = 0869-6365|ref = Бурлешин}} * Летопись жизни и творчества А. М. Горького. В. 1-4. — М., 1958-60 * {{кніга|загаловак=М. Горький в воспоминаниях современников|адказны=под ред. В. Э. Вацуро, Н. К. Гея, С. А. Макашина, А. С. Мясникова, В. Н. Орлова|месца=М. |выдавецтва={{нп5|Художественная литература (выдавецтва)|Художественная литература|ru|Художественная литература (издательство)}}|год=1981|том=1 |старонак=447|серыя=Серия литературных мемуаров|тыраж=75000 |ref= Воспоминания}} * {{нп5|Барыс Васільевіч Міхайлоўскі|Михайловский Б.|ru|Михайловский, Борис Васильевич}}, [[Яўген Барысавіч Тагер|Тагер Е.]] Творчество М. Горького. — 3 изд. — М., 1969 * {{нп5|Барыс Васільевіч Міхайлоўскі|Михайловский Б. В.|ru|Михайловский, Борис Васильевич}} Творчество Горького и мировая литература. 1892—1916. М., 1965 * {{нп5|Мікалай Кір’якавіч Піксанаў|Пиксанов Н. К.|ru|Пиксанов, Николай Кирьякович}} Горький и национальные литературы. — М., 1946 * [[Міна Маркаўна Юновіч|Юнович М.]], М. Горький в борьбе за равенство и дружбу народов. — 2 изд. — М., 1957 * Горький и литература народов Советского Союза. — Ереван, 1970 * [[Адам Ягоравіч Багдановіч|Богданович А.]] Страницы из жизни Максима Горького.. — Мн., 1965 * [[Васіль Уладзіміравіч Івашын|Ивашин В. В.]], М. Горький и белорусская литература начала XX века. — Мн., 1956 * Максім Горкі і Беларусь: Зб. артыкулаў і ўспамінаў. — Мн., 1968 == Спасылкі == * {{lib.ru|http://az.lib.ru/g/gorxkij_m/}} * [http://maksim-gorky.ru Музей-квартира Максима Горького в Нижнем Новгороде] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Горкі Максім}} [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Максім Горкі| ]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі-сацрэалісты]] [[Катэгорыя:Сацыялісты Расіі]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Петрапаўлаўскай крэпасці]] [[Катэгорыя:Эмігранты з Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Руская эміграцыя першай хвалі]] [[Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі]] [[Катэгорыя:Казачнікі]] [[Катэгорыя:Ганаровыя прафесары]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Асобы на банкнотах]] [[Катэгорыя:Дэлегаты V з’езда РСДРП]] [[Катэгорыя:Ганаровыя члены Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] lo2y0rylugalmfaswjabbff5r1bjh0b Канстанцін Ксавер’евіч Ракасоўскі 0 68859 5133421 5065737 2026-04-28T19:02:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133421 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |выява = Konstanty Rokossowski w polskim mundurze.jpg |прыналежнасць = * {{Расійская імперыя}} * {{Сцягафікацыя|РСФСР|1918}} * {{USSR}} * {{POL}} (1949-1956) |гады службы = 1914—1968 |званне = * {{СССР, Маршал Савецкага Саюза}} * {{Маршал Польшчы}} |род войскаў = |камандаваў = ; карпусамі * [[9-ы механізаваны корпус (1-га фарміравання)|9-ы механізаваны]] ; арміямі * [[4-я армія (СССР)|4-я армія]] (11—17 ліпеня 1941) * [[16-я армія (СССР)|16-я армія]] ; франтамі * [[Бранскі фронт|Бранскі]] (7—9.1942) * [[Данскі фронт|Данскі]] (9.1942—2.1943) * [[Цэнтральны фронт|Цэнтральны]] (2—10.1943) * [[Беларускі фронт (1943)|Беларускі]] (10.1943—2.1944) * [[1-ы Беларускі фронт|1-ы Беларускі]] (2—11.1944) * [[2-гі Беларускі фронт|2-гі Беларускі]] (11.1944—5.1945) |вікісховішча = Konstanty Rokossowski }} '''Канстанці́н Ксаве́р’евіч (Канстанці́навіч) Ракасо́ўскі''' ({{lang-pl|Konstanty Rokossowski}}; {{ДН|15|09|1889}} — {{ДС|3|8|1968}}) — [[СССР|савецкі]] военачальнік, [[Маршал Савецкага Саюза]] (1944), [[маршал Польшчы]] (5 лістапада 1949). [[Двойчы Героі Савецкага Саюза|Двойчы Герой Савецкага Саюза]] (1944, 1945). == Паходжанне == Нарадзіўся ў [[Целяханы|Целяханах]] 3 (15) верасня 1889 года.<ref>{{Cite web |url=https://niab.by/newsite/by/kanstancin-rakasouski |title=У Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі адшуканы запіс аб нараджэнні Маршала Савецкага Саюза і Маршала Польшчы Канстанціна Ракасоўскага |access-date=5 мая 2021 |archive-date=5 мая 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505123958/https://niab.by/newsite/by/kanstancin-rakasouski |url-status=dead }}</ref> На службе ў [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], не пазней за 1919 год, Ракасоўскі пачаў пазначаць годам нараджэння 1896-ы і падпісвацца Канстанцінам Канстанцінавічам, замест Канстанціна Ксавер’евіча. Таксама часам пішуць, што сапраўднае яго імя — Казімір. Пасля надання другога звання Героя Савецкага Саюза, як месца нараджэння пачаў пазначаць [[Вялікія Лукі]], дзе і паставілі яму помнік-бюст. Паводле кароткай аўтабіяграфіі, напісанай 27 снежня 1945 года, нарадзіўся ў Вялікіх Луках (паводле анкеты 1920 годв, у Варшаве). Бацька — Ксаверы Юзаф Ракасоўскі (1853—1902), паляк, паходзіў са шляхецкага роду [[Ракасоўскія|Ракасоўскіх]] герба Гляўбіч або Окша, рэвізор Варшаўскай чыгункі. Продкі страцілі шляхецтва, то-бок не былі зацверджаны ў расійскім дваранстве, у сярэдзіне XIX стагоддзя. Маці — Антаніна (Антаніда) Іванаўна Аўсяннікава (пам. 1911), беларуска родам з [[Целяханы|Целяхан]], настаўніца. Бацька паслаў Канстанціна вучыцца ў прыватнае тэхнічнае вучылішча Антона Лагуна, але ў 1902 годзе бацька памёр. Канстанцін працаваў памочнікам кандытара, потым дантыста, а ў 1909—1914 гадах — каменячосам у майстэрні Стэфана Высоцкага, мужа сваёй цёткі Соф’і, у Варшаве, а потым у мястэчку [[Груец]] за 35 км на паўднёвы захад ад Варшавы. У 1911 годзе памерла маці. == Першая сусветная вайна == [[2 жніўня]] [[1914]] года 18-гадовы (паводле анкеты, а ў рэчаіснасці — 25-гадовы) Канстанцін паступіў дабравольцам у 5-ы драгунскі Каргапольскі полк [[5-я кавалерыйская дывізія (Расія)|5-й кавалерыйскай дывізіі]] [[12-я армія (Расійская імперыя)|12-й арміі]] і быў залічаны ў 6-ы эскадрон. У красавіку [[1920]] года, запаўняючы кандыдацкую картку на замяшчэнне камандных пасад, Ракасоўскі паказаў, што ў царскім войску служыў [[вальнапісаны]]м і скончыў 5 класаў гімназіі. У рэчаіснасці ён служыў толькі ахвотнікам (дабравольцам) і, такім чынам, не меў патрэбнага адукацыйнага цэнзу ў 6 класаў гімназіі для таго, каб служыць вальнапісаным. 8 жніўня Ракасоўскі вызначыўся пры правядзенні коннай разведкі каля вёскі Ястржэм, за што быў узнагароджаны [[Георгіеўскі крыж|Георгіеўскім крыжам]] 4-й ступені і ўзведзены ў [[яфрэйтар]]ы. Браў удзел у баях пад Варшавай, навучыўся абыходзіцца з канём, авалодаў вінтоўкай, шашкай і пікай. У пачатку красавіка [[1915]] года дывізія была перакінута ў [[Літва|Літву]]. У баі пад горадам [[Панявежыс|Панявежам]] Ракасоўскі атакаваў нямецкую артылерыйскую батарэю, за што быў прадстаўлены да [[Георгіеўскі крыж|Георгіеўскага крыжа]] 3-й ступені, аднак узнагароду не атрымаў. У баі за чыгуначную станцыю Трашкуны, разам з некалькімі драгунамі, скрытна захапіў акоп нямецкай палявой варты, і [[20 ліпеня]] быў узнагароджаны [[Георгіеўскі медаль|Георгіеўскім медалём]] 4-й ступені. Каргапольскі полк вёў акопную вайну на беразе [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]]. Зімой-вясной [[1916]] года ў складзе партызанскага атрада, сфарміраванага з драгунаў, Канстанцін шматразова перасякаў раку дзеля разведкі. [[6 мая]] за атаку нямецкай заставы атрымаў Георгіеўскі медаль 3-й ступені. У атрадзе ён пазнаёміўся з унтэр-афіцэрам Адольфам Юшкевічам, які меў рэвалюцыйныя погляды. У чэрвені вярнуўся ў склад палка, дзе зноў перапраўляўся цераз раку ў разведвальны пошук. [[Файл:Rokossovsky 1916.jpg|міні|Малодшы унтэр-афіцер К. Ракасоўскі, 1917 год]] Пад канец кастрычніка пераведзены ў вучэбную каманду 1-га запаснога кавалерыйскага палка. У лютым [[1917]] года Каргапольскі полк перафарміравалі, Ракасоўскі трапіў у 4-ы эскадрон, разам з іншымі байцамі па лёдзе пераходзіў Дзвіну і атакаваў нямецкія каравулы. [[5 сакавіка]] полк часова знаходзіўся ў тыле, быў скліканы, і перад конным строем палкоўнік Пётр Міхайлавіч Дараган зачытаў акт аб адрачэнні [[Адрачэнне Мікалая II|Мікалая II]] ад прастола. [[11 сакавіка]] полк прысягнуўся [[Часовы ўрад Расіі|Часоваму ўраду]]. У палку з’явіліся перакананыя прыхільнікі [[бальшавік]]оў, сярод якіх быў Іван Уладзіміравіч Цюленеў, згодна [[Загад № 1|Загаду № 1]] [[Петраградскі савет працоўных і салдацкіх дэпутатаў|Петраградскага Савета]] быў абраны палкавы камітэт. [[29 сакавіка]] Ракасоўскі быў узведзены ў малодшыя унтэр-афіцэры. Немцы наступалі на [[Рыга|Рыгу]]. З [[19 жніўня]] Каргапольскі полк прыкрываў адыход пяхоты і абозаў у [[Латвія|Латвію]]. [[23 жніўня]] Ракасоўскі з групай драгунаў адправіўся на разведку каля мястэчка Кроненберг і выявіў нямецкую калону, што рухалася па [[пскоў]]скай шашы. [[24 жніўня]] 1917 года быў прадстаўлены і [[21 лістапада]] ўзнагароджаны Георгіеўскім медалём 2-й ступені. Драгуны выбралі Ракасоўскага ў эскадронны, а потым у палкавы камітэт, які вырашаў пытанні жыцця палка. Стрыечнік — таварыш па службе Франц Ракасоўскі<ref>''Кардашов В. И.'' [http://militera.lib.ru/bio/kardashov/03.html В драгунском мундире.] // Рокоссовский. — {{М.}}: Молодая гвардия, 1980.</ref> з групай драгунаў-палякаў вярнуўся ў Польшчу і ўступіў у [[Польская вайсковая арганізацыя|вайсковую арганізацыю]], якая фарміравалася лідарамі польскіх нацыяналістаў. У снежні 1917 года Канстанцін Ракасоўскі, Адольф Юшкевіч і іншыя драгуны ўступілі ў [[Чырвоная гвардыя (Расія)|Чырвоную Гвардыю]]. Пад канец снежня Каргапольскі полк быў перакінуты ў тыл на ўсход. [[7 красавіка]] 1918 года на станцыі Дзікая, на захад ад [[Волагда|Волагды]], 5-ы Каргапольскі драгунскі полк быў расфарміраваны. == Грамадзянская вайна == З кастрычніка 1917 года добраахвотна перайшоў у [[Чырвоная гвардыя (Расія)|Чырвоную Гвардыю]] (у Каргапольскі чырвонагвардзейскі атрад радавым чырвонагвардзейцам), потым у [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоную армію]]. З лістапада 1917 года па люты 1918 года ў складзе Каргапольскага чырвонагвардзейскага кавалерыйскага атрада, на пасадзе памочніка начальніка атрада, Ракасоўскі браў удзел у задушэнні контррэвалюцыйных паўстанняў у раёне Волагды, [[Буй|Буя]], [[Галіч (Кастрамская вобласць)|Галіча]] і [[Салігаліч]]а. З лютага па ліпень 1918 года браў удзел у задушэнні [[Анархізм|анархісцкіх]] і казацкіх контррэвалюцыйных выступленняў на Слабажаншчыне (у раёне [[Харкаў|Харкава]], [[Унеча|Унечы]], Міхайлаўскага хутара) і ў раёне [[Карачаў]] — [[Бранск]]. У ліпені 1918 года, у складзе таго ж атрада, перакінуты на [[Усходні фронт РСЧА|Усходні фронт]] пад [[Екацярынбург]] і браў удзел у баях з [[Белы рух|белагвардзейцамі]] і чэхаславакамі пад станцыяй [[Кузіна (Свярдлоўская вобласць)|Кузіна]], Екацярынбургам, станцыямі Шамары і Шаля да жніўня 1918 года. Са жніўня 1918 года атрад перафарміраваны ў 1-ы Уральскі імя Валадарскага кавалерыйскі полк, Ракасоўскі прызначаны камандзірам 1-га эскадрона. [[7 сакавіка]] 1919 года ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП(б)]] (членскі білет № 239). У [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскую вайну]] — камандзір [[эскадрон]]а, асобнага [[дывізіён]]а, асобнага кавалерыйскага палка. [[7 лістапада]] 1919 года на поўдзень ад станцыі Мангут, у сутычцы з намеснікам начальніка 15-й Омскай Сібірскай стралковай дывізіі арміі [[Аляксандр Васільевіч Калчак|Калчака]], палкоўнікам [[Мікалай Савяр’янавіч Вазнясенскі|М. С. Вазнясенскім]] (у мемуарах Ракасоўскага памылкова «Васкрасенскім») засек апошняга, а сам быў паранены ў плячо. {{цытата|…7 лістапада 1919 года мы здзейснілі набег на тылы белагвардзейцаў. Асобны Уральскі кавалерыйскі дывізіён, якім я тады камандаваў, прадраўся ноччу праз баявыя парадкі калчакоўцаў, здабыў звесткі, што ў станіцы Каравульная размясціўся штаб омскай групы, зайшоў з тылу, атакаваў станіцу і, змяўшы белыя часткі, разграміў гэты штаб, захапіў палонных, у іх ліку шмат афіцэраў. У час атакі ў адзінаборстве з камандуючым омскай групай генералам Васкрасенскім я атрымаў ад яго кулю ў плячо, а ён ад мяне — смяротны ўдар шашкай…<ref name="Dolg">''Рокоссовский К. К.'' Солдатский долг. — 5-е изд. — {{М.}}: Воениздат, 1988. — 367 с.: 8 л, іл. — (Военные мемуары).</ref>}} [[23 студзеня]] 1920 года Ракасоўскі быў прызначаны камандзірам 30-га кавалерыйскага палка 30-й дывізіі 5-й арміі. Летам [[1921]] года, камандуючы [[Чырвоныя, Грамадзянская вайна на Расіі|чырвоным]] 35-м кавалерыйскім палком, у баі пад [[Кяхта|Троіцкасаўскам]] нанёс паражэнне 2-й брыгадзе генерала [[Барыс Пятровіч Рэзухін|Б. П. Рэзухіна]] з [[Азіяцкая конная дывізія|Азіяцкай коннай дывізіі]] генерала [[Раман Фёдаравіч Унгерн фон Штэрнберг|барона Р. Ф. фон Унгерн-Штэрнберга]] і быў цяжка паранены<ref name="Sokolov">''Соколов Б. В.'' Барон Унгерн. Чёрный всадник. — {{М.}}: [[АСТ (издательство)|АСТ-ПРЕСС КНИГА]]. — (Историческое расследование). — ISBN 978-5-462-00585-5</ref>. За гэты бой Ракасоўскага ўзнагародзілі [[Ордэн Чырвонага Сцяга|ордэнам Чырвонага Сцяга]]. У кастрычніку 1921 года пераведзены камандзірам 3-й брыгады [[5-я Кубанская кавалерыйская дывізія|5-й Кубанскай кавалерыйскай дывізіі]]. У кастрычніку [[1922]] года ў сувязі з перафарміраваннем 5-ы дывізіі ў Асобную 5-ю Кубанскую кавбрыгаду, па ўласным жаданні прызначаны на пасаду камандзіра 27-га кавалерыйскага палка гэтай жа брыгады. У [[1923]]—[[1924]] гадах браў удзел у баях супраць белагвардзейскіх атрадаў генерала Мыльнікава, палкоўніка Дзераўцова, Дуганава, Гардзеева і сотніка Шадрына І. С., якія выйшлі на тэрыторыю СССР, у Забайкалле (узначальваў Срэценскі баявы ўчастак). [[9 чэрвеня]] 1924 года, у час правядзення аператыўна-вайсковай аперацыі супраць атрадаў Мыльнікава і Дзераўцова, Ракасоўскі ўзначальваў адзін з атрадаў чырвонаармейцаў, які ішоў па вузкай таежнай сцежцы. {{цытата|…Ішоўшы наперадзе Ракасоўскі натыкнуўся на Мыльнікава, зрабіў у яго два стрэлы з маўзера. Мыльнікаў зваліўся. Ракасоўскі мяркуе, што Мыльнікаў паранены, але з прычыны непраходнай тайгі, відаць, адпоўз пад куст, яго не маглі знайсці…<ref>Матэрыялы архіва Упраўлення ФСБ Расіі па Забайкальскім краі (справа З. І. Гардзеева)</ref>}} Мыльнікаў выжыў. Неўзабаве чырвоныя аператыўным шляхам усталявалі месцазнаходжанне параненага генерала Мыльнікава на хаце аднаго з мясцовых жыхароў і [[27 чэрвеня]] 1924 года арыштавалі яго. Атрады Мыльнікава і Дзераўцова былі разгромленыя ў адзін дзень. == Міжваенны перыяд == [[30 красавіка]] 1923 года Ракасоўскі ажаніўся з Юліяй Пятроўнай Барміной. [[17 чэрвеня]] [[1925]] года ў іх нарадзілася дачка Арыядна. Верасень [[1924]] — жнівень [[1925]] года — слухач [[Курсы ўдасканалення каманднага саставу|кавалерыйскі курсаў удасканалення каманднага складу]], разам з [[Георгій Канстанцінавіч Жукаў|Георгіем Жукавым]] і [[Андрэй Іванавіч Яроменка|Андрэем Яроменкам]]. З ліпеня [[1926]] года па ліпень [[1928]] года Ракасоўскі служыў у [[Манголія|Манголіі]] інструктарам асобнай Мангольскай кавдывізіі (горад [[Улан-Батар]]). Са студзеня па красавік [[1929]] года прайшоў курсы ўдасканалення вышэйшага начальніцкага складу пры [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Акадэміі імя М. В. Фрунзэ]], дзе пазнаёміўся з працамі [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|Міхаіла Тухачэўскага]]. У [[1929]] годзе камандаваў 5-й асобнай кубанскай кавалерыйскай брыгадай (размяшчалася ў Ніжняй Бярозаўцы пад [[Верхняудзінск]]ам), у лістападзе [[1929]] года ўдзельнічаў у Маньчжура-Чжалайнорскай (Маньчжура-Джалайнорскай) наступальнай аперацыі РСЧА<ref>В пламени и славе. Очерки истории Краснознамённого Сибирского военного округа. 2-е изд., испр. и доп. Новосибирск, Новосибирское кн. изд-во, 1988. стр.50-54.</ref>. Са студзеня [[1930]] года Ракасоўскі камандаваў [[7-я кавалерыйская дывізія (СССР)|7-й Самарскай кавалерыйскай дывізіяй]] (адным з камандзіраў брыгад у якой быў [[Георгій Канстанцінавіч Жукаў|Георгій Жукаў]]). У лютым [[1932]] года пераведзены на пасаду камандзіра-камісара 15-й Асобнай кубанскай кавалерыйскай дывізіяй (Даурыя). З увядзеннем у [[1935]] годзе персанальных званняў у [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|РСЧА]] атрымаў званне [[камдыў]]<ref>[http://rkka.ru/handbook/personal/2484.htm Приказ Народного Комиссара обороны Союза ССР по личному составу армии № 2494] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110606164817/http://www.rkka.ru/handbook/personal/2484.htm |date=6 чэрвеня 2011 }}.</ref>. У [[1936]] годзе Канстанцін Ракасоўскі камандуе 5-м кавалерыйскім корпусам у [[Пскоў|Пскове]]. == Арышт == [[27 чэрвеня]] [[1937]] года быў выключаны з УКП(б) «за страту класавай пільнасці»<ref>Свидетельствуют документы 1936—1937 гг. // Псков. — 1995. — № 3. — С. 101.</ref>. У асабістай справе Ракасоўскага мелася інфармацыя, што ён быў цесна звязаны з [[камкор]]ам Касьянам Чайкоўскім<ref>''Твердовский И.'' Маршалы Победы. Жуков и Рокоссовский (док. фильм). — Россия, 2005.</ref>. [[22 ліпеня]] 1937 года звольнены з РСЧА «па службовай неадпаведнасці»<ref>''Газенко Р.'' Маршал Рокоссовский. Любовь на линии огня (док. фильм). — Россия, 2006.</ref>. Камкор Іван Куцякоў даў паказанні на [[камандарм 2-га рангу|камандарма 2-га рангу]] Міхаіла Веліканава і іншых, а той, у ліку іншых, «паказаў» на К. К. Ракасоўскага<ref>''Сувениров О. Ф.'' Трагедия РККА 1937—1938. — {{М.}}: ТЕРРА, 1998. — С. 167.</ref>. Начальнік разведаддзела штаба [[Забайкальская ваенная акруга|ЗабВА]] даў паказанні, што Ракасоўскі ў 1932 годзе сустракаўся з начальнікам японскай ваеннай місіі ў Харбіне [[Міцітара Камацубара]]<ref>''Красунов В. К., Ермаков А. И.'' [http://militera.lib.ru/bio/krasunov_ermakov01/text.html#t25 Великие русские полководцы и флотоводцы. Истории о верности, о подвигах, о славе.] — М.: Центрполиграф, 2011. — 320 с. — Тираж 3000 экз. ISBN 978-5-227-02579-1.</ref>. У жніўні 1937 года Ракасоўскі паехаў у [[Санкт-Пецярбург|Ленінград]], дзе быў арыштаваны па абвінавачванні ў сувязях з [[Польшча|польскай]] і [[Японія|японскай]] [[разведка]]мі, стаўшы ахвярай ілжывых паказанняў. Два з паловай гады правёў пад следствам (следчая справа № 25358-1937). {{Пачатак цытаты}}Доказы будаваліся на сведчаннях паляка Адольфа Юшкевіча, паплечніка Ракасоўскага ў грамадзянскую. Але Ракасоўскі добра ведаў, што Юшкевіч загінуў пад Перакопам. Ён сказаў, што ўсе падпіша, калі Адольфа прывядуць на вочную стаўку. Сталі шукаць Юшкевіча і выявілі, што ён даўно памёр.{{Канец цытаты|крыніца = К. В. Ракасоўскі, унук<ref>[http://www.flb.ru/info/33931.html Константин Рокоссовский: Брежнев плакал на похоронах деда].</ref>.}} З [[17 жніўня]] 1937 па [[22 сакавіка]] [[1940]] года, згодна даведцы ад [[4 красавіка]] 1940 года<ref name="Dela">Личные дела трёх маршалов. // Известия, № 108. — 9 мая 1992.</ref>, трымалі ва Унутранай турме Упраўлення дзяржбяспекі НКУС па Ленінградскай вобласці на Шпалернай вуліцы<ref name="Dela" />. Па словах праўнучкі Ракасоўскага, якая спасылаецца на расказы жонкі [[Маршал роду войск|маршала артылерыі]] [[Васіль Іванавіч Казакоў|Казакова]]<ref name="кп">[http://www.kp.ru/daily/24290.4/484552/ Правнучка маршала Рокоссовского: Мой прадед командовал Парадом Победы // KP.RU, 07.05.2009].</ref>, Ракасоўскага жорстка катавалі і білі. У гэтых катаваннях прымаў удзел начальнік Ленінградскага У[[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] [[Леанід Міхайлавіч Закоўскі|Закоўскі]]. Ракасоўскаму выбілі некалькі пярэдніх зубоў, зламалі тры рабры, малатком білі па нагах, а ў 1939 годзе яго выводзілі ў двор турмы на расстрэл і давалі халасты стрэл. Аднак Ракасоўскі не даў ілжывых паказанняў ні на сябе, ні на іншых<ref>''Константинов.'' К. Рокоссовский. Победа НЕ любой ценой, — {{М.}}: Эксмо, 2006. — С. 42. — ISBN 5-699-17652-7.</ref>. Па расказе праўнучкі, у сваіх запісах адзначыў, што вораг пасеяў сумненні і падмануў партыю — гэта прывяло да арыштаў невінаватых<ref name="sovsek">Час Кучера: «Рокоссовский. Парад победы». — телекомпания «Совершенно Секретно», 2009 г.</ref>. Па звестках палкоўніка юстыцыі Кліміна Ф. А., былога ў ліку трох суддзяў [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіі ВС СССР]], якія разбіралі справу Ракасоўскага, у сакавіку 1939 года адбыўся суд, але ўсе сведкі, якія далі паказанні, ужо былі мёртвыя. Разгляд справы быў адкладзены на даследаванне, восенню 1939 года адбылося другое пасяджэнне, якое таксама адклала вынясенне прысуду<ref>''Курчавов, И.'' Поверить глазам. // Ветеран, № 9. — 1993.</ref>. Па некаторых здагадках, Ракасоўскі быў этапаваны ў лагер<ref>''Айно Куусинен''. [http://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/?t=page&num=1611 Господь низвергает своих ангелов (воспоминания 1919—1965). — Петрозаводск: Карелия, 1991. — С. 163].</ref>. Ёсць версія, што ўвесь гэты час Ракасоўскі знаходзіўся ў [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|Іспаніі]] ў якасці ваеннага эмісара пад псеўданімам, як мяркуецца, Мігель Марцінес (з «Іспанскага дзённіка» [[Міхаіл Яфімавіч Кальцоў|М. Я. Кальцова]])<ref>''Томас Хью''. Гражданская война в Испании 1931—1939 гг. — {{М.}}: ЗАО Центрполиграф, 2003. — С. 273.</ref>. 22 сакавіка 1940 года Ракасоўскі быў вызвалены, у сувязі са спыненнем справы, пры хадайніцтве [[Сямён Канстанцінавіч Цімашэнка|С. К. Цімашэнкі]] [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталіну]], і рэабілітаваны<ref>[http://ria.ru/ocherki/20110421/366842355.html В 39-м будущего маршала Рокоссовского дважды выводили на расстрел].</ref>. К. К. Ракасоўскага цалкам аднаўляюць у правах, на пасадзе і ў партыі, і вясну ён праводзіць з сям’ёй на курорце ў [[Сочы]]<Ref group = "заўв.">Да пачатку [[перабудова|перабудовы]] і [[Галоснасць|галоснасці]] рэпрэсіі супраць ваеннаслужачых у СССР адкрыта не абмяркоўваліся. Так, мемуары Ракасоўскага пачынаюцца словамі «Вясной 1940 года я разам з сям’ёй пабываў у Сочы» (К. К. Рокоссовский. «Солдатский долг», 1968, изд. Воениздат, С. 3).</ref>. У тым жа годзе з увядзеннем генеральскіх званняў у РСЧА яму прысвойваецца званне «[[генерал-маёр]]а». Пасля адпачынку Ракасоўскі быў прызначаны ў распараджэнне камандуючага [[Кіеўская ваенная акруга|Кіеўскай асаблівай ваеннай акругай]] (КАВА) генерала арміі Г. К. Жукава, а, па вяртанні 5-га кавалерыйскага корпуса з паходу ў [[Бесарабія|Бесарабію]] (чэрвень — ліпень 1940 года) у склад кавалерыйскай армейскай групы КАВА (горад [[Славута]]), уступіў у камандаванне корпусам. У лістападзе 1940 года Ракасоўскі атрымаў новае прызначэнне на пасаду камандзіра [[9-й механізаваны корпус (СССР)|9-га механізаванага корпуса]], які яму трэба было сфарміраваць у КАВА. == Вялікая Айчынная вайна == === Пачатковы перыяд вайны === [[Файл:RokossovskyKK.jpg|міні|[[Генерал-лейтэнант]] К. К. Ракасоўскі, 1941 год.]] Камандаваў [[9-ы механізаваны корпус|9-м механізаваным корпусам]] ў бітве пад [[Бітва за Дубна-Луцк-Броды|Дубна-Луцкам-Бродамі]]. Нягледзячы на некомплект танкаў і транспарту, войскі 9 мехкорпуса на працягу чэрвеня — ліпеня 1941 гады актыўнай абаронай выматвалі суперніка, адыходзячы толькі па загаду. За поспехі быў прадстаўлены да 4-га ордэна «Чырвонага Сцяга». [[11 ліпеня]] 1941 года прызначаны камандуючым [[4-я армія (СССР)|4-й арміяй]] на паўднёвым флангу [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходняга фронту]] (замест арыштаванага і пазней расстралянага [[Аляксандр Андрэевіч Карабкоў|А. А. Карабкова]]), [[17 ліпеня]] Ракасоўскі прыбыў у [[штаб]] Заходняга фронту, аднак, у сувязі з пагаршэннем становішча, яму было даручана кіраўніцтва аператыўнай групай [[Смаленская абарона, 1941|для аднаўлення становішча ў раёне Смаленска]]. Яму вылучылі групу [[афіцэр]]аў, радыёстанцыю і два аўтамабілі; астатняе ён павінен быў дабіраць сам: спыняць і падпарадкоўваць сабе рэшткі [[19-я армія (СССР)|19-й]], [[20-я армія (СССР)|20-й]] і [[16-я армія (СССР)|16-й]] армій, якія выходзілі са смаленскага катла і ўтрымліваць гэтымі сіламі раён [[Ярцава]]. Маршал успамінаў: {{цытата|У штабе фронту я азнаёміўся з дадзенымі на 17 ліпеня. Работнікі штаба не вельмі ўжо былі ўпэўненыя, што іх матэрыялы дакладна адпавядаюць рэчаіснасці, паколькі з некаторымі арміямі, у прыватнасці з 19-й і 22-й, не было сувязі. Паступілі звесткі аб з’яўленні ў раёне Ельні нейкіх буйных танкавых часцей праціўніка<ref name = "Dolg"/>.}} Гэтая няпростая задача была паспяхова вырашана: {{Цытата|У кароткі час сабралі прыстойную колькасць людзей. Былі тут пехацінцы, артылерысты, сувязісты, сапёры, кулямётчыкі, мінамётчыкі, медыцынскія работнікі… У нашым распараджэнні апынулася нямала грузавікоў. Яны нам вельмі спатрэбіліся. Так пачалося ў працэсе баёў фарміраванне ў раёне Ярцава злучэння, якое атрымала афіцыйную назву «група генерала Ракасоўскага» <ref name = "Dolg"/>.}} Група Ракасоўскага спрыяла дэблакадзе акружаных у раёне Смаленска савецкіх армій. 10 жніўня яна была рэарганізавана ў [[16-я армія (СССР)|16-ю армію (другога фарміравання)]], а Ракасоўскі стаў камандуючым гэтай арміяй; [[11 верасня]] 1941 года атрымаў званне [[генерал-лейтэнант]]а. === Бітва за Маскву === [[Файл:RIAN archive 1417 The examination of trophies.jpg|thumb|Камандуючы [[16-я армія (СССР)|16-й арміі]] К. К. Ракасоўскі (2-і злева), член Ваеннага Савета [[Аляксей Андрэевіч Лабачоў|А. А. Лабачоў]] і пісьменнік [[Уладзімір Пятровіч Стаўскі|У. П. Стаўскі]] аглядаюць захопленую тэхніку праціўніка.]] У пачатку Маскоўскай бітвы асноўныя сілы 16-й арміі Ракасоўскага патрапілі ў [[Вяземская аперацыя|Вяземскі «кацёл»]], аднак упраўленне 16-й арміі, перадаўшы войскі 19-й арміі, паспела выйсці з акружэння. «Новай» 16-й арміі было загадана прыкрыць Валакаламскі кірунак, пры гэтым Ракасоўскаму зноў прыйшлося збіраць сабе войска. Ракасоўскі перахопліваў войскі на маршы; у яго распараджэнне паступіў асобны курсанцкі полк, створаны на базе [[Маскоўскае вышэйшае ваеннае каманднае вучылішча|Маскоўскага пяхотнага вучылішча імя Вярхоўнага Савета Беларускай ССР]], [[8-я гвардзейская стралковая дывізія|316-я стралковая дывізія]] [[генерал-маёр]]а [[Іван Васільевіч Панфілаў|І. В. Панфілава]], [[3-ці кавалерыйскі корпус]] [[генерал-маёр]]а [[Леў Міхайлавіч Даватар|Л. М. Даватара]]. Неўзабаве пад Масквой была адноўлена суцэльная лінія абароны, і завязаліся ўпартыя баі. Аб гэтай бітве Ракасоўскі так напісаў [[5 сакавіка]] [[1948]] года: {{Цытата|У сувязі з прарывам абароны на ўчастку 30-й арміі і адыходу частак 5-й арміі, войскі 16-й арміі, змагаючыся за кожны метр, у жорсткіх баях былі адціснуты да Масквы на рубяжы: паўночней Чырвоная Паляна, Крукава, Істра, і на гэтым рубяжы ў жорсткіх баях канчаткова спынілі нямецкі наступ, а затым перайшоўшы ў агульнае контрнаступленне, сумесна з іншымі войскамі, праводзімае па задуме таварыша Сталіна, вораг быў разбіты і адкінуты далёка ад Масквы.}} Менавіта пад Масквой К. К. Ракасоўскі набыў палкаводчы аўтарытэт. За бітву пад Масквой К. К. Ракасоўскі быў узнагароджаны [[ордэн Леніна|ордэнам Леніна]]. У гэты перыяд у 85-м паходна-палявым шпіталі пры штабе арміі ён пазнаёміўся з ваендоктарам 2-га рангу Галінай Васільеўнай Таланавай<ref>[http://www.trud.ru/issue/article.php?id=200509081660801 Фронтовая любовь маршала Рокоссовского]</ref>. === Раненне === [[8 сакавіка]] 1942 года Ракасоўскі быў паранены асколкам снарада. Раненне апынулася цяжкім — былі закранутыя правае [[Лёгкія|лёгкае]], [[печань]], [[Рабро|рэбры]] і [[пазваночнік]]. Пасля аперацыі ў [[Казельск]]у быў дастаўлены ў маскоўскі шпіталь у будынку [[Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева|Ціміразеўскай акадэміі]], дзе праходзіў лячэнне да 23 мая 1942 года. === Сталінградская бітва === [[Файл:Командующий войсками Донского фронта генерал-лейтенант Рокоссовский К.К. на боевой позиции в р-не г.Сталинграда. 1942 г.jpg|міні|Камандуючы войскамі Данскога фронту К. К. Ракасоўскі на баявой пазіцыі ў раёне Сталінграда. 1942 год]] 26 мая прыбыў у [[Сухінічы (горад)|Сухінічы]] і зноў прыняў камандаванне 16-й арміяй. З 13 ліпеня 1942 года — камандуючы войскамі [[Бранскі фронт|Бранскага фронту]]. 30 верасня 1942 года генерал-лейтэнант К. К. Ракасоўскі быў прызначаны камандуючым [[Данскі фронт|Данскім фронтам]]. Пры яго ўдзеле быў распрацаваны план [[Аперацыя «Уран»|аперацыі «Уран»]] па акружэнню і знішчэнню варожай групоўкі, што наступала на [[Валгаград|Сталінград]]. Сіламі некалькіх франтоў 19 лістапада 1942 года пачалося правядзенне аперацыі, 23 лістапада кальцо вакол 6-й арміі генерала [[Фрыдрых Вільгельм Эрнст Паўлюс|Ф. Паўлюса]] было замкнёна. Пазней Ракасоўскі падвёў вынік: {{цытата|…паспяхова была выкананая задача, звязаная з удзелам войскаў Данскога фронту ў агульным наступленні, праведзеным паводле задумы таварыша Сталіна, якое вылілася ў поўнае акружэнне ўсёй Сталінградскай групоўкі немцаў…<ref name=autogenerated1>Личные дела трёх маршалов // Известия, №108. – 9 мая 1992.</ref>}} Кіраўніцтва па разгрому варожай групоўкі Стаўка даручыла Данскому фронту на чале з К. К. Ракасоўскім, які 15 студзеня 1943 года атрымаў званне [[генерал-палкоўнік]]а. [[31 студзеня]] 1943 года армія пад камандаваннем К. К. Ракасоўскага паланілі [[фельдмаршал]]а Ф. Паўлюса, 24 генерала, 2500 нямецкіх афіцэраў, 90 тысяч салдат. [[28 студзеня]] 1943 года Ракасоўскі быў узнагароджаны толькі што заснаваным [[ордэн Суворава|ордэнам Суворава]]. === Курская бітва === Ракасоўскі пісаў у аўтабіяграфіі: {{цытата|У лютым 1943 года загадам таварыша Сталіна прызначаюся камандуючым [[Цэнтральны фронт|Цэнтральным фронтам]]. Кіраваў дзеяннямі войскаў гэтага фронту у вялікай абарончай, а затым контрнаступальнай бітве, праведзенай паводле задумы таварыша Сталіна на Курска-Арлоўскай дузе…<ref name = "Dela"/>}} У лютым — сакавіку 1943 года Ракасоўскі кіраваў войскамі Цэнтральнага фронту ў [[Сеўская аперацыя|Сеўскай аперацыі]]. 7 лютага штаб камандуючага фронтам размясціўся ў Фацежскім раёне Курскай вобласці. Характэрны наступны выпадак, пра які ў свой час распавёў журналіст Уладзімір Ярохін («Літаратурная Расія» ад 20 ліпеня 1979 года): ''Масціць дарогі не было чым. Ракасоўскі загадаў разабраць разбураную царкву ў [[Фацеж]]ы і пусціць яе на будаўніцтва дарогі. Па гэтых камянях прайшлі войскі і танкі''<ref>Гаворка ў артыкуле, відавочна, ідзе аб Пакроўскай царкве, 1818 года пабудовы.</ref>. Нягледзячы на няўдачу наступлення [[28 красавіка]] 1943 года, Ракасоўскі быў узведзены ў [[генерал арміі|генералы арміі]]. З данясенняў разведкі вынікала, што летам немцы плануюць вялікае наступленне ў раёне Курска. Камандуючыя некаторых франтоў прапаноўвалі развіваць поспехі Сталінграда і правесці шырокамаштабны наступ летам 1943 года, К. К. Ракасоўскі меў іншы погляд. Ён лічыў, што для наступу трэба падвойная, патройная перавага сіл, чаго ў савецкіх войскаў на гэтым напрамку не было. Каб спыніць нямецкі наступ летам 1943 гады пад [[Курск]]ам, неабходна перайсці да абароны. Неабходна літаральна схаваць у землю асабісты састаў, баявую тэхніку. К. К. Ракасоўскі праявіў сябе бліскучым стратэгам і аналітыкам — на падставе дадзеных разведкі ён здолеў у дакладнасці вызначыць участак, на якім немцы нанеслі галоўны ўдар, стварыць на гэтым участку глыбокаэшаланіраваную абарону і засяродзіць там каля паловы сваёй пяхоты, 60 % артылерыі і 70 % танкаў. Сапраўды наватарскім рашэннем была таксама артылерыйская контрпадрыхтоўка, праведзеная за 10—20 хвілін да пачатку нямецкай артылерыйскай падрыхтоўкі. Абарона Ракасоўскага апынулася настолькі трывалай і стабільнай, што ён змог перадаць значную частку сваіх рэзерваў [[Мікалай Фёдаравіч Ватуцін|Ватуціну]], калі ў таго на паўднёвым флангу [[Курская бітва|Курскай дугі]] паўстала пагроза прарыву. Яго слава ўжо грымела па ўсіх франтах, ён стаў шырока вядомым на Захадзе ў якасці аднаго з самых таленавітых савецкіх [[военачальнік]]аў. Вельмі папулярны быў Ракасоўскі і сярод салдат. У складзе Цэнтральнага фронту ў 1943 годзе быў сфарміраваны і ўступіў у баі 8-й Асобны штрафны (афіцэрскі) батальён, празваны нямецкай прапагандай «Бандай Ракасоўскага» <ref>{{кніга |аўтар = Пыльцын А. В.|загаловак = Штрафной удар, или Как офицерский штрафбат дошёл до Берлина |спасылка = http://lib.ru/MEMUARY/1939-1945/PEHOTA/pylcin.txt |выдавецтва = Знание, ИВЭСЭП|год = 2003 |старонак = 295 |isbn = 5-7320-0714-8 |тыраж = 1000}}</ref>. Пасля Курскай бітвы Ракасоўскі паспяхова правёў сіламі Цэнтральнага (з кастрычніка 1943 года перайменаванага ў Беларускі) фронту [[Чарнігаўска-Прыпяцкая аперацыя|Чарнігаўска-Прыпяцкую аперацыю]], [[Гомельска-Рэчыцкая аперацыя|Гомельска-Рэчыцкую аперацыю]], [[Калінкавіцка-Мазырская аперацыя|Калінкавіцка-Мазырскую]] і [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя|Рагачоўска-Жлобінскую аперацыі]]. === Беларуская аперацыя === У поўнай меры палкаводчы талент К. К. Ракасоўскага выявіўся летам 1944 года пры правядзенні аперацыі па [[Аперацыя «Баграціён»|вызваленні Беларусі]]. Пра гэта Ракасоўскі піша: {{Цытата|Ажыццяўляючы намер Вярхоўнага Галоўнакамандуючага таварыша Сталіна па разгрому цэнтральнай групы нямецкіх войскаў і вызваленню Беларусі, з мая 1944 года кіраваў падрыхтоўкай аперацыі і наступальнымі дзеяннямі войскаў 1-га Беларускага фронту…<ref name = "Dela"/>}} План аперацыі распрацоўваўся Ракасоўскім сумесна з [[Аляксандр Міхайлавіч Васілеўскі|А. М. Васілеўскім]] і Г. К. Жукавым. Стратэгічнай адметнасцю гэтага плана была прапанова Ракасоўскага нанесці ўдар па двух галоўных напрамках, што забяспечвала ахоп флангаў праціўніка на аператыўнай глыбіні і не давала апошняму магчымасці манеўру рэзервамі. [[Аперацыя «Баграціён»]] пачалася 22 чэрвеня 1944 года. У рамках Беларускай аперацыі Ракасоўскі паспяхова праводзіць [[Бабруйская аперацыя|Бабруйскую]], [[Мінская аперацыя|Мінскую]] і [[Люблін-Брэсцкая аперацыя|Люблін-Брэсцкую аперацыі]]. Поспех аперацыі прыкметна перасягнуў чаканні савецкага камандавання. У выніку двухмесячнага наступлення была цалкам вызвалена [[Беларусь]], адбітая частка [[Прыбалтыка|Прыбалтыкі]], вызваленыя ўсходнія раёны Польшчы. Практычна цалкам была разгромленая нямецкая [[група армій «Цэнтр»]]. Акрамя таго аперацыя паставіла пад пагрозу [[Група армій «Поўнач»|групу армій «Поўнач»]] у Прыбалтыцы. З ваеннага пункту гледжання бітва ў Беларусі прывяла да маштабнага паражэння нямецкіх узброеных сілаў. Распаўсюджаны пункт гледжання, згодна з якім бітва ў Беларусі з’яўляецца найбуйнейшым паражэннем нямецкіх узброеных сілаў ва [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]]. Аперацыя «Баграціён» з’яўляецца трыумфам савецкай тэорыі ваеннага мастацтва, дзякуючы добра скаардынаванаму наступальнаму руху ўсіх франтоў і праведзенай аперацыі па дэзынфармацыі праціўніка аб месцы генеральнага наступу. [[29 чэрвеня]] 1944 года генералу арміі К. К. Ракасоўскаму была ўручана [[Маршальская зорка|брыльянтавая зорка Маршала Савецкага Саюза]], а [[30 ліпеня]] — першая [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|Зорка Героя Савецкага Саюза]]. Да [[11 ліпеня]] была ўзятая ў палон 105-тысячная групіроўка праціўніка. Калі на Захадзе ўсумніліся ў колькасці палонных у ходзе аперацыі «Баграціён» <ref>[https://russia.tv/video/show/brand_id/9226/episode_id/192977/video_id/192977/ Исторические хроники с Николаем Сванидзе. 1944 год. Маршал Константин Рокоссовский] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170928055857/http://russia.tv/video/show/brand_id/9226/episode_id/192977/video_id/192977/ |date=28 верасня 2017 }}.</ref>, то І. В. Сталін загадаў правесці іх па вуліцах Масквы. З гэтага моманту І. В. Сталін стаў называць К. К. Ракасоўскага па імені і па бацьку, такога звароту ўдастойваўся толькі маршал [[Барыс Міхайлавіч Шапашнікаў|Б. М. Шапашнікаў]]<ref>''Чуев Ф. И.'' Солдаты империи. Беседы. Воспоминания. Документы. — {{М.}}: Ковчег, 1998. — С. 349.</ref>. Далей войскі 1-га Беларускага фронту ўдзельнічалі ў вызваленні Польшчы, праводзячы [[Ломжа-Ружанская наступальная аперацыя|Ломжа-Ружанскую]] і [[Сяроцкая наступальная аперацыя|Сяроцкую]] наступальныя аперацыі. === Завяршэнне вайны === [[Файл:Zhukov 1945 E010750410-v8.jpg|міні|Георгій Жукаў, Канстанцін Ракасоўскі, Бернард Мантгомеры (спіной). Берлін, 1945 год.]] Ракасоўскі піша:{{цытата|У лістападзе 1944 гады прызначаюся камандуючым войскамі 2-га Беларускага фронту, атрымаўшы асабіста ад таварыша Сталіна задачу: падрыхтаваць наступальную аперацыю па прарыву абароны праціўніка на мяжы р. Нараў і разгрому ўсходне-прускай групоўкі немцаў…<ref name="Dela" />}} Камандуючым 1-м Беларускім фронтам быў прызначаны Г. К. Жукаў, і гонар узяцця Берліна была нададзены яму. Ракасоўскі спытаў у Сталіна, за што яго пераводзяць з галоўнага кірунку на другарадны ўчастак: {{цытата|Сталін адказаў, што я памыляюся: той участак, на які мяне пераводзяць, уваходзіць у агульны заходні кірунак, на якім будуць дзейнічаць войскі трох франтоў — 2-га Беларускага, 1-га Беларускага і 1-га Украінскага; поспех гэтай аперацыі будзе залежаць ад цеснага ўзаемадзеяння гэтых франтоў, таму на падбор камандуючых Стаўка звярнула асаблівую ўвагу. <…> Калі не прасунецеся вы і Конеў, то нікуды не прасунецца і Жукаў, — сказаў на заканчэнне Вярхоўны Галоўнакамандуючы<ref name="Dolg"/>.}} У якасці камандуючага 2-м Беларускім фронтам К. К. Ракасоўскі правёў шэраг аперацый, у якіх праявіў сябе як майстар манеўру. Яму двойчы даводзілася разгортваць свае войскі практычна на 180 градусаў, умела канцэнтруючы свае нешматлікія танкавыя і механізаваныя злучэнні. Ён паспяхова кіраваў войскамі фронту ў [[Усходне-Пруская аперацыя (1945)|Усходне-Прускай]] і [[Усходне-Памеранская аперацыя|Усходне-Памеранскай]] аперацыях, у выніку якіх былі разгромленыя буйныя магутныя нямецкія групоўкі ў [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] і [[Памеранія|Памераніі]]. Падчас [[Берлінская наступальная аперацыя|Берлінскай наступальнай аперацыі]] войскі 2-га Беларускага фронту пад камандаваннем К. К. Ракасоўскага сваімі дзеяннямі скавалі галоўныя сілы 3-яй нямецкай танкавай арміі, не даўшы ёй магчымасці ўдзельнічаць у бітве за [[Берлін]]. [[Файл:Allies at the Brandenburg Gate, 1945.jpg|міні|[[Бернард Лоу Мантгомеры|Фельдмаршал Мантгомеры]], Г. К. Жукаў, К. К. Ракасоўскі ў Берліне каля [[Брандэнбургскія вароты|Брандэнбургскіх варот]], 12 ліпеня 1945 года.]] 1 чэрвеня 1945 года за ўмелае кіраўніцтва войскамі фронту ва Усходне-Прускай, Усходне-Памеранская і [[Берлінская наступальная аперацыя|Берлінскай аперацыях]], Маршал Савецкага Саюза Ракасоўскі быў узнагароджаны другім [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медалём «Залатая зорка»]]. 7 студзеня 1945 года Галіна Таланава нарадзіла ад яго дачку Надзею. Ракасоўскі даў ёй сваё прозвішча, потым дапамагаў, але з Галінай не сустракаўся <ref name = "кп"/>. У лютым 1945 года, праз трыццаць гадоў, Ракасоўскі сустрэў сваю сястру Хелену ў Польшчы<ref>[http://www.pravda.ru/society/2005/8/69/197/19804_rokossowska.html Сестра Рокоссовского ответила за брата — Советское наследие — Правда. Ру]</ref>. 24 чэрвеня 1945 года па рашэнню І. В. Сталіна К. К. Ракасоўскі камандаваў [[Парад Перамогі|Парадам Перамогі]] ў Маскве (прымаў парад Г. К. Жукаў), а ўжо [[1 мая]] [[1946]] года парад прымае Ракасоўскі. З ліпеня 1945 да 1949 года, па загадзе Вярхоўнага Галоўнакамандуючага, ён — стваральнік і галоўнакамандуючы [[Паўночная група войскаў|Паўночнай групай войскаў]] на тэрыторыі Польшчы ў [[Лягніца|Лягніцы]], [[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжняя Сілезія]]. Ракасоўскі наладжваў сувязь з урадам, ваеннымі акругамі Войска Польскага, грамадскімі арганізацыямі, аказваў дапамогу ў аднаўленні народнай гаспадаркі Польшчы. Былі пабудаваныя казармы, дамы афіцэраў, склады, бібліятэкі, лячэбныя ўстановы, перададзеныя ў далейшым Войску Польскаму. == Служба ў Польшчы == [[Файл:Konstanty Rokossowski w polskim mundurze.jpg|thumb|Міністр нацыянальнай абароны ПНР маршал Польшчы К. К. Ракасоўскі, 1949 год.]] У 1949 годзе польскі прэзідэнт [[Балеслаў Берут]] звярнуўся да [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|І. В. Сталіна]] з просьбай накіраваць у Польшчу для праходжання службы на пасадзе міністра нацыянальнай абароны К. К. Ракасоўскага. У 1949 годзе гарадскія народныя Саветы [[Гданьск]]а, [[Гдыня|Гдыні]], [[Картузы (горад)|Картуз]], [[Сопат (Польшча)|Сопата]], [[Шчэцін]]а і [[Уроцлаў|Уроцлава]] сваімі пастановамі прызналі Ракасоўскага «Ганаровым грамадзянінам» дадзеных гарадоў, якія падчас вайны былі вызваленыя войскамі пад яго камандаваннем. У [[1950]] годзе на яго двойчы быў здзейснены замах польскімі нацыяналістамі, у тым ліку з кадраў польскай арміі, якія складаліся раней у [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]<ref>''Свердлов Ф. Д.'' Неизвестное о советских полководцах. — {{М.}}, 1995.</ref>. У 1949—1956 гадах ён зрабіў вялікую працу па пераўзбраенні, структурнай рэарганізацыі польскай арміі (сухапутныя матарызаваныя войскі, танкавыя злучэнні, ракетныя злучэнні, войскі СПА, авіяцыя і Ваенна-Марскі флот), уздыму абараназдольнасці і боегатоўнасці ў святле сучасных патрабаванняў (пагроза ядзернай вайны), захаваўшы яе нацыянальную адметнасць. Згодна інтарэсам арміі, у Польшчы былі мадэрнізаваны шляхі зносін і сувязь, створана ваенная прамысловасць (артылерыя, танкі, авіяцыя, іншая тэхніка). У красавіку 1950 года ўведзены новы Статут унутранай службы [[Узброеныя сілы Польшчы|Войска Польскага]]. Навучанне базіравалася на аснове вопыту Савецкай Арміі. Ракасоўскі пастаянна наведваў ваенныя часці і манеўры. Для навучання афіцэраў былі адкрыты Акадэмія Генеральнага штаба імя К. Свярчэўскага, Ваенна-тэхнічная акадэмія імя Я. Дамброўскага і Ваенна-палітычная акадэмія імя Ф. Дзяржынскага. [[Файл:Rokossowski-legPZPR.jpg|міні|Партыйны білет члена ЦК ПАРП К. К. Ракасоўскага.]] Таксама працаваў намеснікам старшыні Савета Міністраў Польшчы, быў членам Палітбюро ЦК [[ПАРП|Польскай аб’яднанай рабочай партыі]]. [[14 мая]] [[1955]] года прысутнічаў пры падпісанні [[Варшаўскі дагавор|Дагавора аб дружбе, супрацоўніцтве і ўзаемнай дапамозе]] ў Варшаве. Пасля смерці прэзідэнта Баляслава Берута і [[Пазнаньскія пратэсты (1956)|познанскіх выступленняў]] першым сакратаром [[ПАРП]] [[Польскі Кастрычнік (1956)|быў абраны «антысталініст»]] [[Уладзіслаў Гамулка]]. Канфлікт паміж «сталіністамі» («[[Наталінцы|наталінская група]]»), якіх падтрымліваў Ракасоўскі, і «антысталіністамі» у ПАРП прывёў да зняцця Ракасоўскага з Палітбюро ЦК ПАРП і Міністэрства нацыянальнай абароны як «сімвала сталінізму». 22 кастрычніка ў лісце ў ЦК ПАРП, падпісаным М. С. Хрушчовым, савецкі бок выказаў згоду з такім рашэннем<ref>СССР и Польша: октябрь 1956-го // Исторический архив. — 1996. — № 5-6.</ref>. Ракасоўскі з’ехаў у СССР і больш не прыязджаў, а ўсю сваю маёмасць у Польшчы раздаў абслугоўваючым яго людзям<ref>[http://www.pravda.ru/culture/cultural-history/personality/202398-6/ «Никому не нравится правда о Рокоссовском» — Личность в культуре — Правда. Ру]</ref>. == Вяртанне ў СССР == З лістапада 1956 года па чэрвень 1957 года — намеснік Міністра абароны СССР, па кастрычнік 1957 года — Галоўны інспектар [[Міністэрства абароны СССР]] з пакіданнем на пасадзе намесніка Міністра абароны. З кастрычніка 1957 года па студзень 1958 года ў сувязі з абвастрэннем сітуацыі на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]] — камандуючы войскамі [[Закаўказская ваенная акруга|Закаўказскай ваеннай акругі]]. Гэты перавод звязваюць таксама з тым, што на праведзеным у 1957 годзе Пленуме [[ЦК КПСС]] Ракасоўскі сказаў у сваім выступе, што многія са знаходзячыхся на кіруючых пасадах павінны адчуваць віну за няправільную лінію Жукава на пасадзе Міністра абароны СССР. Са студзеня 1958 года да красавіка 1962 года — зноў намеснік Міністра абароны СССР — галоўны інспектар Міністэрства абароны. У 1961—1968 гадах узначальваў Дзяржаўную камісію па расследаванні прычын гібелі падводнай лодкі [[С-80]]<ref>{{кніга |аўтар= Мормуль Н. Г.|спасылка = http://coollib.com/b/141267|загаловак= Катастрофы под водой|месца= М.|выдавецтва= ООО «Элтеко»|год= 1999|старонак= 572}}</ref>. Па сцвярджэнні галоўнага маршала авіяцыі Аляксандра Галаванава, у 1962 годзе М. С. Хрушчоў прапанаваў Ракасоўскаму напісаць «пачарней і пагусцей» артыкул супраць Сталіна. Па словах [[Аляксандр Яўгенавіч Галаванаў|Аляксандра Галаванава]], Ракасоўскі адказаў: «''Мікіта Сяргеевіч, таварыш Сталін для мяне святы!''», — і на банкеце не стаў чокацца з Хрушчовым<ref>[http://www.ng.ru/style/2001-02-14/16_therapy.html Шоковая терапия Никиты Хрущёва].</ref>. На наступны дзень яго канчаткова знялі з пасады намесніка Міністра абароны СССР. Нязменны ад’ютант Ракасоўскага генерал-маёр Кульчыцкі тлумачыць згаданую вышэй адмову зусім не адданасцю Ракасоўскага Сталіну, а глыбокім перакананнем палкаводца ў тым, што армія не павінна ўдзельнічаць у палітыцы<ref>[http://www.vm.ru/news/2015/04/16/sovetskij-bagration-marshal-konstantin-rokossovskij-perezhiv-otchayanie-i-pitki-ostalsya-veren-svoemu-soldatskomu-dolgu-284033.html С. Машкин. Советский Багратион. Маршал Константин Рокоссовский, пережив отчаяние и пытки, остался верен своему солдатскому долгу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170702185925/http://vm.ru/news/2015/04/16/sovetskij-bagration-marshal-konstantin-rokossovskij-perezhiv-otchayanie-i-pitki-ostalsya-veren-svoemu-soldatskomu-dolgu-284033.html |date=2 ліпеня 2017 }}.</ref>. [[Файл:FYurchikhin SoyuzTMA19 Red Square crop.jpg|міні|Надмагільная пліта ў Крамлёўскай сцяны.]] З красавіка 1962 па жнівень 1968 года — генеральны інспектар [[Група генеральных інспектараў Міністэрства абароны СССР|Групы генеральных інспектараў Міністэрства абароны СССР]]. Расследаваў здачу недабудаваных караблёў на флоце <ref name = "sovsek"/>. [[Файл:Рокоссовский 1.jpg|міні|[[Кіцель]] К. К. Ракасоўскага ў Цэнтральным музеі Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі.]] Пісаў артыкулы ў «[[Ваенна-гістарычны часопіс]]». За дзень да сваёй смерці ў жніўні 1968 года Ракасоўскі падпісаў у набор свае ўспаміны «Салдацкі абавязак» ({{lang-ru|Солдатский долг}}). Пражываў у доме на вул. Горкага, затым у кватэры 63 дома 3 па вуліцы Граноўскай<ref>[https://rg.ru/2005/04/15/dom_marshalov.html Рокоссовская А. Погонные метры // Российская газета, 15 апреля 2005]</ref>. 3 жніўня 1968 года Ракасоўскі памёр ад раку [[прастата|прастаты]]. Урна з прахам Ракасоўскага пахаваная [[Некропаль ў Крамлёўскай сцяны|ў Крамлёўскай сцяны]]. == Сям’я == * Жонка Юлія Пятроўна Барміна ** дачка Арыядна *** унук Канстанцін *** унук Павел * Пазашлюбная дачка Надзея (ад ваеннага лекара Галіны Талановай) — выкладчык [[Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін|МДІМА]]<ref>{{Cite web|url = http://www.aif.ru/society/people/21435|title = Внебрачные и великие|author = |date = 43 27/10/2010|publisher = Аргументы и факты}}</ref>. == Меркаванні сучаснікаў == * [[Галоўны маршал рода войск|Галоўны маршал авіяцыі]] [[Аляксандр Яўгенавіч Галаванаў|А. Я. Галаванаў]]: {{Пачатак цытаты}} Наўрад ці можна назваць іншага палкаводца, які б так паспяхова дзейнічаў як у абарончых, так і наступальных аперацыях мінулай вайны. Дзякуючы сваёй шырокай ваеннай адукаванасці, велізарнай асабістай культуры, умелым зносінам са сваімі падначаленымі, да якіх ён заўсёды ставіўся з павагай, ніколі не падкрэсліваючы свайго службовага становішча, валявым якасцям і выбітным арганізатарскім здольнасцям ён набыў сабе беспярэчны аўтарытэт, павагу і любоў усіх тых, з кім яму давялося ваяваць. Валодаючы дарам прадбачання, ён амаль заўсёды беспамылкова разгадваў намеры праціўніка, папераджаў іх і, як правіла, выходзіў пераможцам. Цяпер яшчэ не вывучаныя і не паднятыя ўсе матэрыялы па Вялікай Айчыннай вайне, але можна сказаць з упэўненасцю, што калі гэта адбудзецца, К. К. Ракасоўскі, бясспрэчна, будзе на чале нашых савецкіх палкаводцаў. {{Канец цытаты|крыніца = А. Е. Голованов. «Дальняя бомбардировочная…»<ref>''Голованов А. Е.'' [http://militera.lib.ru/memo/russian/golovanov_ae/42.html Дальняя бомбардировочная…] — {{М.}}: ООО «Дельта НБ», 2004.</ref>}} * [[Маршал Савецкага Саюза|Маршал]] [[Аляксандр Міхайлавіч Васілеўскі|А. М. Васілеўскі]]: {{Пачатак цытаты}} Хачу сказаць некалькі цёплых, сардэчных слоў пра агульнага ўлюбёнцу Чырвонай Арміі Канстанціна Канстанцінавіча Ракасоўскага… Гэта адзін з выбітных палкаводцаў нашых Узброеных Сіл… Камандуючы некалькімі франтамі, прычым заўсёды на вельмі адказных кірунках, Канстанцін Канстанцінавіч сваёй упартай працай, вялікімі ведамі, мужнасцю, адвагай, велізарнай працаздольнасцю і нязменным клопатам аб падначаленых набыў сабе выключную павагу і гарачую любоў. Я шчаслівы, што меў магчымасць на працягу Вялікай Айчыннай вайны быць сведкам палкаводніцкага таленту Канстанціна Канстанцінавіча, яго зайздроснага ва ўсіх выпадках спакою, умення знайсці мудрае рашэнне самага складанага пытання. Я шмат разоў назіраў, як войскі пад кіраваннем Ракасоўскага жорстка білі ворага, парою ў неверагодна цяжкіх для іх умовах. {{Канец цытаты|крыніца = А. М. Василевский. «Дело всей жизни»<ref>''Василевский А. М.'' [http://militera.lib.ru/memo/russian/vasilevsky/16.html Дело всей жизни]. — {{М.}}: Политиздат, 1975. — С. 260.</ref>}} * [[Мікіта Сяргеевіч Хрушчоў|М. С. Хрушчоў]]: {{Пачатак цытаты}} Я лічу яго адным з лепшых камандуючых войскамі. І як чалавек ён мне падабаўся. Асабліва падабалася яго службовая прыстойнасць. {{Канец цытаты|крыніца = Н. С. Хрущёв. «Время. Люди. Власть»<ref>''Хрущёв Н. С.'' [http://militera.lib.ru/memo/russian/khruschev1/23.html Время. Люди. Власть. (Воспоминания). Книга I]. — {{М.}}: ИИК «Московские Новости», 1999.</ref>}} * [[Маршал рода войск|Маршал бранятанкавых войскаў]] [[Міхаіл Яфімавіч Катукоў|М. Я. Катукоў]]: {{Пачатак цытаты}} Я шмат разоў думаў, чаму ўсе, хто так ці інакш ведаў Ракасоўскага, ставіліся да яго з бязмежнай павагай. І адказ напрошваўся толькі адзін: застаючыся патрабавальным, Канстанцін Канстанцінавіч паважаў людзей незалежна ад іх стану і пазіцыі. І гэта галоўнае, што прыцягвала ў ім. {{Канец цытаты|крыніца = М. Е. Катуков. «На острие главного удара»<ref>''Катуков М. Е.'' [http://militera.lib.ru/memo/russian/katukov/05.html На острие главного удара. — {{М.}}: Воениздат, 1974].</ref>}} * [[Генерал арміі]] [[Павел Іванавіч Батаў|П. І. Батаў]]: {{Пачатак цытаты}} Ён ніколі не навязваў сваіх папярэдніх рашэнняў, ухваляў разумную ініцыятыву і дапамагаў развіць яе. Ракасоўскі ўмеў кіраваць падначаленымі так, што кожны афіцэр і генерал з жаданнем уносіў у агульную справу сваю долю творчасці. Пры гэтым сам К. К. Ракасоўскі і мы, камандармы, добра разумелі, што палкаводцам нашага часу без моцнай волі, без сваіх цвёрдых перакананняў, без асабістай ацэнкі падзей і людзей на фронце, без свайго почырку ў аперацыях, без інтуіцыі, гэта значыць без уласнага «я», быць нельга. {{Канец цытаты|крыніца = П. И. Батов. «В походах и боях»<ref>''Батов П. И.'' [http://militera.lib.ru/memo/russian/batov/05.html В походах и боях]. — {{М.}}: Воениздат, 1974.</ref>}} * Галоўны маршал бранятанкавых войскаў [[Амазасп Хачатуравіч Бабаджанян|А. Х. Бабаджанян]]: {{Пачатак цытаты}} Распавядаючы пра сустрэчы з К. К. Ракасоўскім, а іх у мяне было некалькі, я хачу яшчэ раз падкрэсліць абаянне Канстанціна Канстанцінавіча, якое спараджала глыбокую сімпатыю да яго не толькі сярод тых, хто меў з ім непасрэдны службовы кантакт, але і ў асяроддзі шырокіх салдацкіх мас. Ракасоўскі памятаў і асабіста ведаў сотні людзей, клапаціўся пра іх, ніколі не забываў пра тых, хто варты заахвочвання і ўзнагароды, умеў унікаць у справы і клопаты камандзіраў, умеў добразычліва выслухаць кожнага. {{Канец цытаты|крыніца = А. Х. Бабаджанян. «Дорогами победы»<ref>''[[Амазасп Хачатуравіч Бабаджанян|Бабаджанян А. Х.]]'' Дороги победы. Литературная запись Я. Садовского. / Издание 2-е, исправленное и дополненное. — {{М.}}: «Молодая гвардия», 1975. — С. 261.</ref>}} * Галоўны маршал артылерыі [[Мікалай Мікалаевіч Воранаў|М. М. Воранаў]]: {{Пачатак цытаты}} Данскім фронтам камандаваў генерал К. К. Ракасоўскі, якога я ведаў яшчэ па Ленінградскай ваеннай акрузе, дзе ён у 1936—1937 гадах камандаваў кавалерыйскім корпусам. А ўсяго некалькі месяцаў таму мы сустракаліся з ім на Заходнім фронце, дзе Канстанцін Канстанцінавіч камандаваў 16-й арміяй. Ён заўсёды мне падабаўся — я захапляўся яго ведамі, уменнем кіраваць войскамі, вялікім вопытам, выключнай сціпласцю і тактоўнасцю ў зносінах з людзьмі. Ракасоўскі карыстаўся нейкай асаблівай любоўю ў сваіх падначаленых. {{Канец цытаты|крыніца = Н. Н. Воронов. «На службе военной»<ref>''[[Мікалай Мікалаевіч Воранаў|Воронов Н. Н.]]'' На службе военной. — (Военные мемуары). — {{М.}}: Воениздат, 1963. — С. 259.</ref>}} * Генерал арміі [[Сяргей Мацвеевіч Штаменка|С. М. Штаменка]]: {{Пачатак цытаты}} Вельмі каларытная палкаводчая фігура Канстанціна Канстанцінавіча Ракасоўскага… Я, мабыць, не памылюся, калі скажу, што яго не толькі бязмежна паважалі, але і шчыра любілі ўсе, каму давялося датыкацца з ім па службе. {{Канец цытаты|крыніца = С. М. Штеменко. «Генеральный штаб в годы войны»<ref>''[[Сяргей Мацвеевіч Штаменка|Штеменко С. М.]]'' Генеральный штаб в годы войны. — (Военные мемуары). — {{М.}}: Воениздат, 1968. — С. 396.</ref>}} == Палітычная і грамадская дзейнасць == * Член [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП (б)]] з сакавіка 1919 года. * Член [[Цэнтральны выканаўчы камітэт СССР|УЦВК]] ў 1936—1937 гадах. * Кандыдат у члены [[Цэнтральны Камітэт КПСС|ЦК КПСС]] (1961—1968). * Дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 2, 5—7 скліканняў. * Член Палітбюро ЦК ПАРП у 1950—1956 гадах. * Дэпутат [[Сейм Рэспублікі Польшча|Сейма Польшчы]]. * Намеснік старшыні Савета Міністраў [[Польская Народная Рэспубліка|ПНР]] у 1952—1956 гадах. == Узнагароды == [[Файл:Рокоссовский 1.jpg|міні|150px|Парадны кіцель Ракасоўскага з узнагародамі ў Цэнтральным музеі Узброеных сіл у Маскве.]] === Расійская імперыя === * [[Георгіеўскі крыж]] IV-й ступені (8.8.1914); * [[Георгіеўскі медаль]] IV-й ступені (20.7.1915); * [[Георгіеўскі медаль]] III-й ступені (6.5.1916); * [[Георгіеўскі медаль]] II-й ступені (21.11.1917). === СССР === * [[Ордэн «Перамога»]] (№ 6 — 30.03.1945); * Два медалі «[[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|Залатая Зорка]]» [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] (29.07.1944, 1.06.1945); * Сем [[ордэн Леніна|ордэнаў Леніна]] (16.08.1936, 2.01.1942, 29.07.1944, 21.02.1945, 26.12.1946, 20.12.1956, 20.12.1966); * [[ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі]] (22.02.1968); * Шэсць [[ордэн Чырвонага Сцяга|ордэнаў Чырвонага Сцяга]] (23.05.1920, 2.12.1921, 22.02.1930, 22.07.1941, 3.11.1944, 6.11.1947); * [[Ордэн Суворава]] I-й ступені (28.01.1943); * [[Ордэн Кутузава]] I-й ступені (27.08.1943); * [[Медаль «За абарону Масквы»]] (1.05.1944); * [[Медаль «За абарону Сталінграда»]] (22.12.1942); * [[Медаль «За абарону Кіева»]] (21.06.1961); * [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] (9.05.1945); * [[Юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] (7.05.1965); * [[Медаль «За ўзяцце Кёнігсберга»]] ((9.06.1945); * [[Медаль «За вызваленне Варшавы»]] ((9.06.1945); * [[Юбілейны медаль «XX гадоў Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі»]] (22.02.1938); * [[Юбілейны медаль «30 гадоў Савецкай Арміі і Флоту»]] (22.02.1948); * [[Юбілейны медаль «40 гадоў Узброеных Сіл СССР»]] (18.12.1957); * [[Юбілейны медаль «50 гадоў Узброеных Сіл СССР»]] (26.12.1967); * [[Медаль «У памяць 800-годдзя Масквы»]] (12.06.1947); * [[Ганаровая зброя з залатой выявай Дзяржаўнага герба СССР]] (1968). === Замежныя ўзнагароды === [[Файл:Field Marshal Montgomery Decorates Russian Generals at the Brandenburg Gate in Berlin, Germany, 12 July 1945 TR2916.jpg|thumb|Узнагароджанне брытанскім [[Ордэн Лазні|ордэнам Лазні]], 1945 год.]] * [[Ордэн Будаўнікоў Народнай Польшчы|Ордэн «Будаўнікоў Народнай Польшчы»]] ([[Польшча]], 1951); * Ордэн «[[Virtuti Militari|Віртуці Мілітары]]» I-га класа з зоркай ([[Польшча]], 1945); * [[Ордэн «Крыж Грунвальда»]] I-га класа ([[Польшча]], 1945); * [[Медаль «За Варшаву 1939—1945»|Медаль «За Варшаву»]] ([[Польшча]], 17.03.1946); * [[Медаль «За Одру, Нісу і Балтыку»]] ([[Польшча]], 17.03.1946); * [[Медаль «Перамогі і Свабоды»|Медаль «Перамога і свабода»]] ([[Польшча]], 1946); * [[Ордэн Ганаровага легіёна]] ([[Францыя]], 9.06.1945); * Ваенны Крыж 1939—1945 ([[Францыя]], 1945); * Ганаровы Рыцар-камандор [[ордэн Лазні|ордэна Лазні]] ([[Вялікабрытанія]], 1945); * [[Ордэн «Легіён пашаны»]] ступені галоўнакамандуючага ([[ЗША]], 1946); * [[Ордэн Чырвонага Сцяга (Манголія)|ордэн Баявога Чырвонага Сцяга]] ([[Мангольская Народная Рэспубліка|МНР]], 1943); * [[Ордэн Сухэ-Батара]] ([[Мангольская Народная Рэспубліка|МНР]], 18.03.1961); * [[Медаль «Дружба»]] ([[Мангольская Народная Рэспубліка|МНР]], 12.10.1967); * [[Медаль Свабоды (Данія)|медаль «За свабоду»]] ([[Данія]], 1947); * [[Медаль «Кітайска-савецкай дружбы»]] ([[КНР]]), (1956). === Ганаровыя званні === * Ганаровы грамадзянін горада [[Вялікія Лукі]] (Расія); * Ганаровы грамадзянін горада [[Гомель|Гомеля]] (Беларусь); * Ганаровы грамадзянін горада [[Лягніца]] (Польшча); * Ганаровы грамадзянін [[Курск]]а (Расія). == Памяць == [[Файл:Monument to Konstantin Rokossovsky in Volgograd 001.jpg|міні|260px|Помнік у [[Валгаград]]зе.]] У гонар маршала перайменавана былая нямецкая вёска Рогзаў, цяпер Ракасова ў [[Славабожы (гміна)|гміне Славабожы]]. Таксама ў горадзе [[Кашалін]]е імем Ракасоўскага названы Ракасоўскі раён. === Вуліцы === Імем Канстанціна Канстанцінавіча Ракасоўскага названы [[Бульвар Маршала Ракасоўскага|бульвар у Маскве]] і [[Бульвар Ракасоўскага (станцыя метро)|станцыя маскоўскага метрапалітэна]], у трох аўтобусных прыпынках ад бульвара, вуліцы [[Мцэнск]]у, [[Ніжні Ноўгарад|Ніжнім Ноўгарадзе]] і [[Чыта|Чыце]]; сквер у [[Сухінічы (горад)|Сухінічах]]. '''У гарадах Беларусі''' імем маршага названы [[Праспект Ракасоўскага (Мінск)|праспект у Мінску]], вуліцы ў [[Баранавічы|Баранавічах]], [[Бабруйск]]у, [[Брэст|Брэсце]], [[Ваўкавыск]]у, [[Гомель|Гомелі]], [[Жодзіна|Жодзіне]], [[Кобрын]]е, [[Нясвіж]]ы, [[Пінск]]у, [[Рэчыца|Рэчыцы]], [[Стоўбцы|Стоўбцах]]. '''У гарадах Расіі''': [[Бялова (горад)|Бялова]], [[Вялікія Лукі]], [[Уладзівасток]], [[Валгаград]], [[Варонеж]], [[Дубоўка (горад)|Дубоўка]], [[Жалезнагорск (Курская вобласць)|Жалезнагорск]], [[Ішым]], [[Калінінград]], [[Каменка (Пензенская вобласць)|Каменка]], [[Кізел]], [[Краснаярск]], [[Кяхта]], [[Мілерава]], [[Называеўск]], [[Ніжні Ноўгарад]], [[Нікольск (Пензенская вобласць)|Нікольск]], [[Навазыбкаў]], [[Новакузнецк]], [[Омск]], [[Пахвістнева]], [[Пралетарск (горад)|Пралетарск]], [[Пскоў]]<ref>[http://www.old-pskov.ru/put2.2.php У 1986 годзе імя Ракасоўскага было прысвоена адной з новых вуліц на Завяліччы].</ref>, [[Рыбінск]], [[Сальск]], [[Салігаліч]], [[Суравікіна]], [[Сухінічы (горад)|Сухінічы]], [[Тамароўка]], [[Улан-Удэ]], [[Унеча]], [[Хабараўск]], [[Хадыжэнск]], [[Чыта]], [[Шахты]], [[Южна-Сухакумск]], [[Ярцава]]; плошчы Ракасоўскага ў [[Вялікія Лукі|Вялікіх Луках]] і [[Курск]]у. '''У гарадах Украіны''': [[Канатоп]], [[Чарнігаў]], [[Крэмэнчук]], [[Наваград-Валынскі]], [[Ноўгарад-Северскі]], [[Пэрвамайск (Мікалаеўская вобласць)|Пэрвамайск]], [[Сосныця]], [[Праспект Маршала Ракасоўскага (Кіеў)|праспект у Кіеве]]. [[Файл:Мемориал ДВВКУ.jpg|міні|260px|Помнік на тэрыторыі [[ДВАКВ]].]] === Помнікі === Помнікі маршалу Ракасоўскаму ўстаноўлены ў гарадах: [[Аткарск]], [[Вялікія Лукі]], [[Валгаград]], [[Зеленаград]], [[Курск]] (на плошчы Ракасоўскага, скульптар В. М. Клыкаў), [[Помнік Канстанціну Ракасоўскаму (Масква)|Масква]], [[Ніжні Ноўгарад]] (на вуліцы Маршала Ракасоўскага), [[Сухінічы (горад)|Сухінічы]], [[Благавешчанск]] (на тэрыторыі Далёкаўсходняга вышэйшага агульнавайсковага каманднага вучылішча) і ў пасёлку Свабода Курскай вобласці (у Музеі КП Цэнтральнага фронту)<ref>[http://www.orel-story.ru/forum/index.php?action=vthread&forum=10&topic=252 Помнік Камандуючаму Цэнтральным фронтам Канстанціну Канстанцінавічу Ракасоўскаму ў пасёлку Свабода Курскай вобласці].</ref>. Помнік устаноўлены ў польскім Унеёвіцы (каля [[Лягніца|Лягніцы]]) на тэрыторыі Музея Чырвонай Арміі і Войска Польскага. Помнік К. К. Ракасоўскаму ўсталяваны ў [[Кяхта|Кяхце]] Рэспублікі Бурація ў 2008 годзе. 30 чэрвеня 2017 года ў [[Мінск]]у адкрыты памятны знак Маршалу Савецкага Саюза Канстанціну Ракасоўскаму. Размешчаны перад домам № 114 на [[Праспект Ракасоўскага (Мінск)|праспекце Ракасоўскага]] (у [[Ленінскі раён (Мінск)|Ленінскім раёне]])<ref>{{Cite web|url=https://minsknews.by/v-leninskom-rayone-otkryili-pamyatnyiy-znak-marshalu-sovetskogo-soyuza-konstantinu-rokossovskomu/|title=В Ленинском районе открыли памятный знак Маршалу Советского Союза Константину Рокоссовскому}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tvr.by/news/obshchestvo/pamyatnyy_znak_v_chest_marshala_sovetskogo_soyuza_konstantina_rokossovskogo_/|title=Памятный знак в честь маршала Советского Союза Константина Рокоссовского|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. 6 мая 2025 года на месцы будучага помніка Канстанціну Ракасоўскаму ў [[Гомель|Гомелі]] заклалі камень<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/regions/view/kamen-na-meste-buduschego-pamjatnika-konstantinu-rokossovskomu-zalozhili-v-gomele-713103-2025|title=Камень на месте будущего памятника Константину Рокоссовскому заложили в Гомеле|website=[[БелТА]]}}</ref>. 26 лістапада 2025 года ў [[Гомель|Гомелі]] адкрыты [[Помнік Канстанціну Ракасоўскаму (Гомель)|помнік Канстанціну Ракасоўскаму]]. Манумент адкрыты ў дзень 82-й гадавіны вызвалення Гомеля ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў<ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/aktualno/news310427.html|title=Мы победили! В Гомеле открыт памятник Константину Рокоссовскому|website=[[Гомельская праўда]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsgomel.by/news/society/v-gomele-otkryli-pamyatnik-vydayushchemusya-polkovodtsu-konstantinu-rokossovskomu_205914.html|title=В Гомеле открыли памятник выдающемуся полководцу Константину Рокоссовскому|website=Гомельские ведомости}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/v-gomele-otkryli-pamyatnik-legendarnomu-polkovodtsu-konstantinu-rokossovskomu.html|title=В Гомеле открыли памятник легендарному полководцу Константину Рокоссовскому|website=[[СБ. Беларусь сегодня]]}}</ref>. === Мемарыяльныя дошкі === Мемарыяльныя дошкі з імем Ракасоўскага ўстаноўлены ў Брэсце, Гомелі, Чарнігаве, Мінску (у школе ім. Ракасоўскага), Маскве (на будынку [[Агульнавайсковая акадэмія Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі|агульнавайсковай акадэміі Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі]]), Калінінградзе, Пскове. 29 лістапада 2011 года распараджэннем урада горада Масквы, школе № 1150 г. Зеленаграда прысвоена ганаровае найменне імя Героя Савецкага Саюза К. К. Ракасоўскага. У музеі захоўваюцца асабістыя рэчы палкаводца і іншыя каштоўныя экспанаты. === У філатэліі і нумізматыцы === {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="25%"|[[Файл:Rokossovsky (silver) rv.gif|thumb|center|200px]] |width="25%"|[[Файл:Stamp of Russia 2004 No 953 Painting by S Prisekin.jpg|thumb|center|250px]] |width="25%"|[[Файл:Marshal of the USSR 1976 CPA 4554.jpg|thumb|center|150px]] |width="25%"|[[Файл:Stamp of Kyrgyzstan rokosowsky.jpg|thumb|center|200px]] |- |[[Памятная манета]] Рэспублікі Беларусь, 2010 год |Паштовая марка Расіі. Маршалы Савецкага Саюза Г. К. Жукаў і К. К. Ракасоўскі на Чырвонай плошчы 24 чэрвеня1945 года. 2004 год |[[Паштовая марка]] [[СССР]], прысвечаная К. К. Ракасоўскаму, 1976, {{ЦФА/Скот|4554|4488}} |Паштовая марка Кіргізіі, 2005 год |} === Іншае === * Цеплаход «Маршал Ракасоўскі»<ref>[http://www.shipspotting.com/gallery/photo.php?lid=53248 Marshal Rokossovskiy — IMO 7384431 — ShipSpotting.com — Ship Photos and Ship Tracker].</ref>. * Маршалу прысвечана песня — «Песня аб маршале Ракасоўскім» ({{lang-pl|Piesn o marszalku Rokossowskim}}), якая ўваходзіла ў лік найбольш папулярных ваенных песень<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=ngoS1BuPfYk Piesn o marszalku Rokossowskim].</ref>. {{зноскі}} == Заўвагі == {{reflist|group="заўв."}} == Мемуары == * {{кніга|аўтар = К. К. Рокоссовский|загаловак = Солдатский долг|месца = М.|выдавецтва = Воениздат|год = 1968|старонак = 384|серыя = Военные мемуары|тыраж = 300 тыс.| ref = Солдатский долг, 1968}} * ''К. К. Рокоссовский''. Солдатский долг. — {{М.}}: Воениздат, 1997. — 497 с., ил. — (Полководцы Великой Отечественной). * ''К. К. Рокоссовский''. На Берлинском и Восточнопрусском направлениях // Военно-исторический журнал. — 1965. — № 2. * ''К. К. Рокоссовский''. Севернее Берлина // Военно-исторический журнал. — 1965. — № 5. * ''К. К. Рокоссовский''. На Волоколамском направлении. На северных подступах к столице // Военно-исторический журнал. — 1966. — № 11—12. * ''К. К. Рокоссовский''. Победа на Волге // Военно-исторический журнал. — 1968. — № 2. * ''К. К. Рокоссовский''. На Центральном фронте зимой и летом 1943 года // Военно-исторический журнал. — 1968. — № 6. * ''К. К. Рокоссовский''. Письмо главному редактору «Военно-исторического журнала» В. А. Мацуленко // Военно-исторический журнал. — 1992. — № 3. == Літаратура == * ''Ф. И. Чуев''. Генерал Кинжал. * ''Ф. И. Чуев''. Мой Багратион. * Маршал двух народов. — Варшава, 1980. * ''В. И. Кардашов''. Рокоссовский. — 3-е изд. — М.: Молодая гвардия, 1980. — 446 с., ил. — (Жизнь замечательных людей). * ''А. А. Карчмит''. Рокоссовский: терновый венец славы. — М.: АСТ: Астрель, — 2001. — 576 с. — (Русские полководцы). * ''А. Ф. Носкова''. К. К. Рокоссовский в Польше. 1949—1956 гг.: неизвестные страницы биографии / Studia polonica. К 70-летию Виктора Александровича Хорева. — М.: «Индрик», 2002. — С. 79—94. * ''Ю. Н. Лубченков''. 100 великих полководцев Второй мировой. Изд. Вече — 2010. — 480 с. — ISBN 978-5-9533-5176-8. * ''Б. В. Соколов''. Рокоссовский. — М.: Молодая гвардия, 2010. — 525 с., ил. — (Жизнь замечательных людей). * ''С. Е. Михеенков''. Рокоссовский. Клинок и жезл. — М.: Молодая гвардия, 2017. — 463 с. ил. — (Жизнь замечательных людей). — ISBN 978-5-235-03943-8. == Фільмы == * {{cite episode|title=Маршал Рокоссовский. Жизнь и время|url=http://enter.az/ru/film/1806/marsal-rokossovskiy-jizn-i-vremya-1987/|credits=|airdate=1987|minutes=87}}{{Недаступная спасылка}} * {{cite episode |title=Полководцы|url=http://www.net-film.ru/ru/film-9587/|credits=[[ЦСДФ]] ([[РЦСДФ]]) |airdate= 198|minutes=59}} * {{cite episode|title=Маршалы Победы. Жуков и Рокоссовский|url=http://justfilmz.com/1344-marshaly-pobedy-zhukov-i-rokossovskiy-2005-tvrip.html|airdate=2008|minutes=43|accessdate=28 жніўня 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151012025434/http://justfilmz.com/1344-marshaly-pobedy-zhukov-i-rokossovskiy-2005-tvrip.html|archivedate=12 кастрычніка 2015|url-status=dead}} * {{cite episode |title=Солдатский долг маршала Рокоссовского|url=http://ru-tor.net/torrent/165321/soldatskij-dolg-marshala-rokossovskogo-2010-satrip-ot-kinozalsat|credits=АСТРА-АРТ|airdate= 2010 |minutes=51}} * {{cite episode|title=Генерал Кинжал, или Звёздные часы Константина Рокоссовского|url=http://science-film.ru/film/28009|credits=[[Россия-1]]|airdate=2014|accessdate=28 жніўня 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170720115709/http://science-film.ru/film/28009|archivedate=20 ліпеня 2017|url-status=dead}} * {{cite episode |title=Маршал Рокоссовский. Любовь на линии огня|url=http://m.youtube.com/watch?v=xtCnrYpzqvY|credits=[[Студия «Галакон», 2006]]}} * {{cite episode |title=Больше, чем любовь. Константин Рокоссовский. Телеканал «Культура»}} == Кінаўвасабленні == * 1949 — мастацкі фільм «{{нп3|Сталінградская бітва (фільм)|Сталинградская битва|ru|Сталинградская битва (фильм)}}» — Народны артыст СССР [[Васіль Барысавіч Ліванаў|Васіль Ліванаў]]. * 1950 — мастацкі фільм «{{нп3|Падзенне Берліна|Падение Берлина|ru|Падение Берлина}}» — Народны артыст СССР [[Васіль Барысавіч Ліванаў|Васіль Ліванаў]]. * 1972 — кінаэпапея «{{нп3|Вызваленне (кінаэпапея)|Освобождение|ru|Освобождение (киноэпопея)}}» — Народны артыст РСФСР {{нп3|Уладлен Сямёнавіч Давыдаў|Уладлен Давыдаў|ru|Давыдов, Владлен Семёнович}}. * 1977 — кінаэпапея «{{нп3|Салдаты свабоды|Солдаты свободы|ru|Солдаты свободы}}» — Народны артыст РСФСР Уладлен Давыдаў. * 1985 — кінаэпапея «{{нп3|Бітва за Маскву (кінаэпапея)|Битва за Москву|ru|Битва за Москву (киноэпопея)}}» — Народны артыст РСФСР {{нп3|Аляксандр Аляксандравіч Галабародзька|Аляксандр Галабародзька|ru|Голобородько, Александр Александрович}}. * 1990 — мастацкі фільм «{{нп3|Сталінград (фільм, 1989)|Сталинград|ru|Сталинград (фильм, 1989)}}» — Народны артыст РСФСР Аляксандр Галабародзька. * 1994 — тэлевізійны серыял «{{нп3|Трагедыя стагоддзя|Трагедия века|ru|Трагедия века}}» — Народны артыст РСФСР Уладлен Давыдаў. == Спасылкі == {{Commons|Category:Konstanty Rokossowski}} * {{Warheroes|id=357}} * [http://www.rokossowski.com/ Сайт, прысвечаны памяці К. К. Ракасоўскага.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150512012602/http://www.rokossowski.com/ |date=12 мая 2015 }} * [http://www.hrono.ru/biograf/rokosovski.html Біяграфія на сайце Хроно. Ру]. * [http://www.hrono.ru/dokum/1943rokosov.html Ліст галоўнаму рэдактару «Ваенна-гістарычнага часопіса» В. А. Мацуленке]. * [http://vivovoco.astronet.ru/VV/JOURNAL/NEWHIST/ROCK.HTM «Советский Багратион» — Маршал К. К. Рокоссовский]. * [http://militera.lib.ru/memo/russian/rokossovsky/index.html К. К. Рокоссовский «Солдатский долг»] (издательство «Олма-пресс», [[2002]] г., ISBN 5-94850-001-2). * [http://www.proza.ru/2012/01/21/23 Маршал Рокоссовский: гений в тени победы (Ф. Лавалье)]. * {{cite web|url=http://100.histrf.ru/commanders/rokossovskiy-konstantin-konstantinovich/|title=Рокоссовский Константин Константинович|author=Никифоров Ю. А.|publisher=Проект РВИО и ВГТРК [http://100.histrf.ru «100 великих полководцев»]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130619233338/http://100.histrf.ru/commanders/rokossovskiy-konstantin-konstantinovich/|archivedate=19 чэрвеня 2013|accessdate=28 жніўня 2017|url-status=dead}} * {{артыкул|аўтар= Ариадна Рокоссовская|загаловак=8 малоизвестных фактов о Константине Рокоссовском |спасылка=http://www.rg.ru/2013/12/20/rokossovsky-site.html |мова= ru|выданне=Российская газета|тып= |год=2013-12-20 |том= |нумар= |старонкі= |doi= |issn=}} * [http://militera.lib.ru/bio/kardashov/02.html Біяграфія] на партале «Военная литература». {{Маршалы Савецкага Саюза}} {{Маршалы Польшчы}} {{Камандуючыя франтамі РСЧА ў Другой сусветнай вайне}} {{Кавалеры ордэна «Перамога»}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ракасоўскі Канстанцін Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Міністры абароны Польшчы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Парада Перамогі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Двойчы Героі Савецкага Саюза]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя военачальнікі]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя ганаровай зброяй з залатой выявай Дзяржаўнага герба СССР]] [[Катэгорыя:Камуністы Польшчы]] [[Катэгорыя:Постаці Пскоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Курска]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў некропалі каля Крамлёўскай сцяны]] [[Катэгорыя:Камандуючыя Закаўказскай ваеннай акругай]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гомеля]] [[Катэгорыя:Мемуарысты СССР]] [[Катэгорыя:Памерлі ад раку]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ]] tkdnad0uaq2eo0a6sbprnzu3pjekklp Камайскі сельсавет 0 70539 5133308 4808939 2026-04-28T13:06:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133308 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Камайскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Пастаўскі раён]] |Уключае = 84 населеныя пункты |Сталіца = [[Камаі]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2104 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 270,2619 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Кама́йскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Камаі]]. Тэрыторыя сельсавета складае 27 026,19 га. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Гадуцішскі раён|Гадуцішскага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 25 лістапада 1940 года ў складзе Пастаўскага раёна. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных [[Вярэнькаўскі сельсавет|Вярэнькаўскага]] і [[Пастаўскі сельсавет|Пастаўскага]] сельсаветаў<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 3 жніўня 1954 года тэрыторыя скасаванага Пастаўскага сельсавета была далучана да [[Загацкі сельсавет|Загацкага сельсавета]]<ref>Постановление Президиума Верховного Совета БССР от 3 августа 1954 г. О внесении изменения и дополнений в указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. «Об объединении сельских советов Молодечненской области» // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 27 красавіка 1957 года ў склад сельсавета з Загацкага сельсавета перададзены вёскі [[Гуменнікі (Пастаўскі раён)|Гуменнікі]] і [[Краскі (Пастаўскі раён)|Краскі]]<ref>Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. 2 снежня 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Навасёлкаўскі 2-гі сельсавет|Навасёлкаўскага 2-га сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 снежня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 17.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Камайскага сельсавета 60 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|57}}</ref>. 17 мая 1985 года ў склад сельсавета з [[Дварчанскі сельсавет|Дварчанскага сельсавета]] перададзены 13 населеных пунктаў ([[Аляхнішкі]], [[Барадзіно (Пастаўскі раён)|Барадзіно]], [[Вараноўшчына]], [[Васточная]], [[Дашкі (Камайскі сельсавет)|Дашкі]], [[Дварчаны (Камайскі сельсавет)|Дварчаны]], [[Драбышы (Пастаўскі раён)|Драбышы]], [[Загачча]], [[Мацуты]], [[Падлявонавічы]], [[Рубеж (Пастаўскі раён)|Рубеж]], [[Рудзі (Пастаўскі раён)|Рудзі]] і [[Шкіралі]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 мая 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 17 (1823).</ref>. 20 чэрвеня 1988 года да Камайскага сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Мулярскі сельсавет (Пастаўскі раён)|Мулярскага сельсавета]] (26 населеных пунктаў: вёскі [[Багдзюны (Пастаўскі раён)|Багдзюны]], [[Варкацішкі]], [[Гадуцішкі (Пастаўскі раён)|Гадуцішкі]], [[Гражулі]], [[Гэйбавічы]], [[Ёцішкі]], [[Жукішкі]], [[Крукі II]], [[Мантагалішкі]], [[Мільконты]], [[Мірклішкі (Пастаўскі раён)|Мірклішкі]], [[Муляры (Пастаўскі раён)|Муляры]], [[Мунцавічы (Пастаўскі раён)|Мунцавічы]], [[Новагадуцішкі]], [[Оцкавічы]], [[Пустошка (Камайскі сельсавет)|Пустошка]], [[Сакуны (Пастаўскі раён)|Сакуны]], [[Старчуны]], [[Цалінова]], [[Цябуты (Пастаўскі раён)|Цябуты]], [[Чарняты (Пастаўскі раён)|Чарняты]], [[Чычэлі]], [[Юзафінова]], [[Янкішкі (вёска)|Янкішкі]], [[Янковічы]] і чыгуначны раз’езд [[Камайка (вёска)|Камайка]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 20 чэрвеня 1988 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 27 (1941).</ref>. 8 красавіка 2004 года са складу сельсавета былі выключаны 19 сельскіх населеных пунктаў ([[Баяры (Пастаўскі раён)|Баяры]], [[Данеўцы]], [[Дуброўшчына (Пастаўскі раён)|Дуброўшчына]], [[Жыгуны]], [[Лапуны]], [[Лаўцы (Пастаўскі раён)|Лаўцы]], [[Лопуці]], [[Марачы (Пастаўскі раён)|Марачы]], [[Міцкяны]], [[Навасёлкі 2 (Пастаўскі раён)|Навасёлкі 2]], [[Падвішняк]], [[Папоўцы (Пастаўскі раён)|Папоўцы]], [[Рамейкі (Пастаўскі раён)|Рамейкі]], [[Роскаш (Пастаўскі раён)|Роскаш]], [[Русакі (Лынтупскі сельсавет)|Русакі]], [[Саранчаны (вёска)|Саранчаны]], [[Свіркі (Пастаўскі раён)|Свіркі]], [[Скарпаўцы]], [[Чырвоны Ручай]]) у межах сельскагаспадарчага вытворчага кааператыва «Блакітныя азёры» (далучаныя да [[Лынтупскі сельсавет|Лынтупскага сельсавета]]) і ўключаныя ўсе сельскія населеныя пункты скасаванага [[Мягунскі сельсавет|Мягунскага сельсавета]] (20 населеных пунктаў: [[Андрушышкі]], [[Віршалы]], [[Гродзі (Пастаўскі раён)|Гродзі]], [[Дзяўгуны (Пастаўскі раён)|Дзяўгуны]], [[Жардэлі]], [[Жарскія (Пастаўскі раён)|Жарскія]], [[Каралеўцы (Пастаўскі раён)|Каралеўцы]], [[Кукляны]], [[Лодасі (вёска)|Лодасі]], [[Мацковічы]], [[Мягуны]], [[Пуцяцішкі]], [[Пятровічы (Камайскі сельсавет)|Пятровічы]], [[Рамашкавічы]], [[Сурвілішкі (Пастаўскі раён)|Сурвілішкі]], [[Свербляўшчына]], [[Трапшавічы]], [[Фаворкі (хутар)|Фаворкі]], [[Цялятнікі]], [[Шыльва]])<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. 20 чэрвеня 2008 года скасаваны вёскі [[Бядункі]], [[Ёцішкі]], [[Юзафінопаль]] і хутары [[Падаляхнішкі]], [[Пнёва (Пастаўскі раён)|Пнёва]], [[Свербляўшчына]], [[Шыльва]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2009-180/2009_180_9_24238.pdf Решение Поставского районного Совета депутатов от 20 июня 2008 г. № 80 Об упразднении сельских населенных пунктов Поставского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190712224852/http://www.pravo.by/pdf/2009-180/2009_180_9_24238.pdf|date=12 ліпеня 2019}}</ref>, 16 сакавіка 2010 года — вёска [[Лаўцы (Пастаўскі раён)|Лаўцы]]<ref>[https://pravo.by/pdf/2010-115/2010_115_9_31144.pdf Решение Поставского районного Совета депутатов от 16 марта 2010 г. № 160 Об упразднении сельских населенных пунктов]</ref>, 30 ліпеня 2010 года — вёска [[Цялятнікі]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2011-5/2011_5_9_37095.pdf Решение Поставского районного Совета депутатов от 30 июля 2010 г. № 16 Об упразднении сельского населенного пункта]</ref>, 27 сакавіка 2013 года — вёска [[Ейны]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913v0057518&p1=1 Решение Поставского районного Совета депутатов от 27 марта 2013 г. № 152 Об упразднении сельских населенных пунктов Поставского района]</ref>. 10 кастрычніка 2013 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Шыркаўскі сельсавет (Пастаўскі раён)|Шыркаўскага сельсавета]] (16 вёсак: [[Бацвінавічы]], [[Вярэнькі (Пастаўскі раён)|Вярэнькі]], [[Ідаліна]], [[Койры (Камайскі сельсавет)|Койры]], [[Падаляны (Пастаўскі раён)|Падаляны]], [[Параскі]], [[Пятроўшчына (Пастаўскі раён)|Пятроўшчына]], [[Скураты (Пастаўскі раён)|Скураты]], [[Труханкі]], [[Фалевічы (Пастаўскі раён)|Фалевічы]], [[Шабаны (Пастаўскі раён)|Шабаны]], [[Шусціцкія]], [[Юшкаўшчына]], [[Якавічы (Пастаўскі раён)|Якавічы]], [[Ясева]] і [[Яськавічы (Пастаўскі раён)|Яськавічы]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0060692&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 10 октября 2013 г. № 292 Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210511010538/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0060692&p1=1|date=11 мая 2021}}</ref>. 2 мая 2018 года скасаваны вёскі [[Васточная]] і [[Віршалы]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918v0089157&p1=1 Решение Поставского районного Совета депутатов от 2 мая 2018 г. № 10 Об упразднении сельских населенных пунктов Поставского района и внесении изменений в некоторые решения Поставского районного Совета депутатов]</ref>, 25 сакавіка 2022 года — вёска [[Дашкі Малыя]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D922v0115244&p1=1 Решение Поставского районного Совета депутатов от 25 марта 2022 г. № 198 Об упразднении сельских населенных пунктов Поставского района]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (74 населеныя пункты) — 2570 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 74,6 % — [[беларусы]], 15,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 7,6 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=19 лютага 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (85 населеных пунктаў) — 2104 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Архіў == [[Архіў]]ныя дакументы Камайскага сельсавета захоўваюцца ў Занальным дзяржаўным архіве горада [[Глыбокае]]<ref>[http://fk.archives.gov.by/fond/112811/ Фондавы каталог дзяржаўных архіваў Рэспублікі Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190924202032/http://fk.archives.gov.by/fond/112811/ |date=24 верасня 2019 }}{{ref-ru}}</ref>. Архіў, які ахоплівае 1945—2011&nbsp;гг., складаецца з пратаколаў сельвыканкамаў, статыстычных справаздач, пратаколаў агульных сходаў грамадзян, бюджэтаў, гаспадарчых кніг, спісаў па розным катэгорыям насельніцтва і інш.<br /> Памер архіва — 1311 старонка.<br /> Шыфр архіва — BY ЗГАГлб ф. 1156. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Камайскі сельсавет}} {{Пастаўскі раён}} [[Катэгорыя:Камайскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гадуцішскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] iu2aawhlkaifm7puv1p4hcfpnc3942o Федэральная служба бяспекі Расіі 0 70903 5133455 5132900 2026-04-28T20:15:24Z Hanylka 41646 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/~2026-25514-08|~2026-25514-08]]) і адноўлена версія 5114848, зробленая Железный капут: Вандалізм 5133455 wikitext text/x-wiki {{спецслужба}} '''Федэральная служба бяспекі Расійскай Федэрацыі (ФСБ Расіі)''' — адзіная цэнтралізаваная сістэма органаў федэральнай службы бяспекі, якая ажыццяўляе рашэнне ў межах сваіх паўнамоцтваў задач па забеспячэнні бяспекі [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Кіраўніцтва дзейнасцю ФСБ Расіі ажыццяўляецца Прэзідэнтам Расійскай Федэрацыі. Створана ў чэрвені [[1995]] г. шляхам пераўтварэння (перайменавання) Федэральнай службы контрразведкі Расійскай Федэрацыі. == Гісторыя == [[21 снежня]] [[1993]] года Прэзідэнт Расіі [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Б. М. Ельцын]] падпісаў указ аб скасаванні Міністэрства бяспекі Расійскай Федэрацыі і аб стварэнні Федэральнай службы контрразведкі Расійскай Федэрацыі (ФСК Расіі). 3 красавіка 1995 г. Б. М. Ельцын падпісаў Федэральны закон «Аб органах федэральнай службы бяспекі ў Расійскай Федэрацыі», які ўступіў у сілу 12 красавіка 1995 года. У адпаведнасці з ім ФСК Расіі была пераназваная ў Федэральную службу бяспекі Расійскай Федэрацыі, пры гэтым не праводзілася арганізацыйна-штатных мерапрыемстваў, супрацоўнікі службы (уключаючы дырэктара і яго намеснікаў) заставаліся на сваіх пасадах без перапрызначэння і пераатэстацыі. 23 чэрвеня 1995 г. адпаведныя змены «заднім чыслом» былі ўнесены ў структуру федэральных органаў выканаўчай улады. Гэтым жа ўказам былі зацверджаны палажэнне аб службе і структуры яе цэнтральнага апарата, якая паўтарала структуру ФСК за некаторымі выключэннямі (адноўлена следчае ўпраўленне, з’явілася кіраванне спецыяльных аперацый, сакратарыят ператвораны ва ўпраўленне справамі). 14 жніўня 1996 года афіцыйнае найменне службы было зменена з «Федэральная служба бяспекі Расійскай Федэрацыі» на «Федэральная служба бяспекі Расіі». 9 верасня 1996 перайменаванне было адменена. == Зноскі == {{reflist}} {{rq|refless}} {{Федэральныя міністэрствы, службы і агенцтвы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Спецслужбы]] [[Катэгорыя:Федэральныя службы Расіі]] 76d1air7hekfy78241rps83f1w3p3uf Роднае слова (часопіс) 0 74737 5133461 5008792 2026-04-28T20:47:59Z Bk1949 50943 5133461 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = Роднае слова |арыгінал назвы = |лагатып = |выява = Роднае слова Вокладка.jpg |шырыня = |подпіс = Вокладка часопіса за красавік 2017 г., №4 |спецыялізацыя = навуковае і метадычнае выданне для настаўнікаў беларускай мовы і літаратуры |перыядычнасць = Штомесяц |скарачэнне = |мова = [[Беларуская мова|беларуская]] |адрас рэдакцыі = 220035, г. Мінск, пр-т Пераможцаў, 47/1, пад'езд 2, кв. 43 |галоўны рэдактар = Наталля Мікалаеўна Шапран |заснавальнікі = [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства адукацыі РБ]] |выдавец = |краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |гісторыя = |заснаванне = 1987 |апошні выпуск = |аб'ём = |камплектацыя = |тыраж = 3141 экз. (2011), каля 1000 экз. (2019) |ISSN = |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = http://rod-slova.by/ |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''«Роднае слова»''' — навукова-метадычны ілюстраваны часопіс [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]]. Часопіс уключаны Вышэйшай атэстацыйнай камісіяй у Пералік навуковых выданняў Рэспублікі Беларусь для апублікавання вынікаў дысертацыйных даследаванняў па філалагічных навуках, мастацтвазнаўстве, культуралогіі, педагагічных навуках (тэорыя і методыка навучання беларускай мове і літаратуры)<ref name="РС">{{cite web | url =http://www.rs.unibel.by/be/main.aspx?guid=1031 | title =Інфармацыя пра часопіс | publisher =Роднае слова | accessdate =19 лістапада 2016 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20161113085616/http://www.rs.unibel.by/be/main.aspx?guid=1031 | archivedate =13 лістапада 2016 | url-status =dead }}</ref>. == Тэматыка == Часопіс асвятляе пытанні, звязаныя з мовазнаўчай, літаратуразнаўчай і культуралагічнай адукацыі ў сярэдніх і вышэйшых навучальных установах{{sfn|Лугоўскі|2008|с=81}}. Асвятляе пытанні літаратурнай, мовазнаўчай і культуралагічнай адукацыі ў сярэдняй школе і ВНУ. Змяшчае матэрыялы па гісторыі нацыянальнай культуры, пра сучасны літаратурны працэс, лінгвістычныя праблемы, міжмоўныя сувязі, адметнасць беларускай мовы. Асноўныя раздзелы: «Школа і нацыянальнае Адраджэнне», «Філалогія», «Методыка і вопыт», «Калі закончыўся ўрок», «Міжпрадметныя сувязі», «Культура Беларусі», «На ростанях». На сваіх старонках адлюстроўвае шляхі развіцця нацыянальнай школы, педагагічнага майстэрства, дасягненні філалагічнай навукі. == Гісторыя == Быў заснаваны ў [[1987]] г. як штомесячнае навуковае і метадычнае выданне для настаўнікаў беларускай мовы і літаратуры. Пачаў выходзіць у студзені [[1988]] г. у [[Мінск]]у на беларускай мове штомесячна, як «Беларуская мова і літаратура ў школе»{{sfn|Лугоўскі|2008|с=81}}. У 1992 г. быў перарэгістраваны пад новай назвай — «Роднае слова». За 25 гадоў дзейнасці было выдадзена больш за 3 млн. экзэмпляраў. У сярэдзіне 1990‑х гг. часопіс меў найбольшы тыраж — каля 10 тысяч экзэмпляраў<ref name="РС" />. == Узнагароды == * 2008 г. — Дыплом лаўрэата IV Нацыянальнага конкурсу друкаваных сродкаў масавай інфармацыі «[[Залатая Ліцера]]» ў намінацыі «Лепшы навуковы, навукова-папулярны часопіс»; * 2008 г. — Дыплом удзельніка ХІІ Міжнароднай спецыялізаванай выставы «СМІ ў Беларусі»; * 2008 г. — Дыплом Саюза пісьменнікаў Беларусі; * 2010 г. — Дыплом удзельніка ХІV Міжнароднай спецыялізаванай выставы «СМІ ў Беларусі»; * 2010 г. — Дыплом лаўрэата VI Нацыянальнага конкурсу друкаваных сродкаў масавай інфармацыі «Залатая Ліцера» ў намінацыі «Лепшыя матэрыялы навуковай і навукова-папулярнай тэматыкі»; * 2012 г. — Дыплом лаўрэата VIІІ Нацыянальнага конкурсу друкаваных сродкаў масавай інфармацыі «Залатая Ліцера» ў намінацыі «Лепшыя матэрыялы навуковай і навукова-папулярнай тэматыкі»; * 2013 г. — Грамата Інстытута журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта; * 2013 г. — Грамата Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь; * 2013 г. — Дыплом Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь за ўдзел у ХV Рэспубліканскай выставе навукова-метадычнай літаратуры, педагагічнага вопыту і творчасці навучэнскай моладзі «Я – грамадзянін Беларусі»<ref name="РС" />. == Галоўныя рэдактары == * [[Міхась Шавыркін]] (1988—2006) * Ларыса Сагановіч (2006—2007) * [[Уладзімір Куліковіч]] (2007—2009) * [[Зоя Іванаўна Падліпская|Зоя Падліпская]] (2009—2019) * [[Наталля Мікалаеўна Шапран|Наталля Шапран]]<ref>[http://rod-slova.by/image/catalog/nivisti/IMG_8655.jpg Наталля Шапран, студзень 2020]</ref> (з чэрвеня 2019) {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар = Лугоўскі А. І. |частка =Роднае слова |загаловак =Слоўнік студэнта-філолага па методыцы выкладання беларускай літаратуры |спасылка = http://elib.bspu.by/bitstream/doc/999/1/%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D1%96%D0%BA%20%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%84%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B0.pdf|адказны = |месца =Мн. |выдавецтва =[[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|БДПУ]] |год =2008 |старонкі =81 |старонак =106 |isbn =978-985-501-667-1 |ref =Лугоўскі}} * {{Крыніцы/БелЭн|13|«Роднае слова»|Шавыркін М. М.|396}} * [http://www.nastaunik.info/files/f/492_bprs.pdf Беларускія пісьменнікі на старонках часопіса «Роднае слова»] : бібліягр. паказ. / Бел. асац. «Конкурс»; склад. : А. В. Высоцкая [і інш.]. — Мінск : Бел. асац. «Конкурс», 2008. — 256 с. — ISBN 978-985-6821-22-9. * {{крыніцы/ЭГБ|6-1|«Роднае слова»|Шавыркін М.}} — С. 118. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навукова-метадычныя часопісы]] [[Катэгорыя:Часопісы Беларусі]] [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] 8r1dxc8kgq08pb4aw86eoqc2561t9uy Каралеўства Конга 0 79608 5133502 5015058 2026-04-29T00:51:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133502 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Конга}} {{Гістарычная дзяржава |назва = Каралеўства Конга |саманазва = Wene wa Kongo; Kongo dya Ntotila |статус = |гімн = |сцяг = Flag of the Kingdom of Kongo according to Giovanni Cavazzi da Montecuccolo.svg |апісанне_сцяга = |герб = Coat of arms of Kongo.svg |апісанне_герба = |карта = Congo by Mercator 1623 (3769167).jpg |апісанне = |p1 = |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |утворана = 1390 |ліквідавана = 1914 |s1 = Вольная дзяржава Конга |flag_s1 = Flag of the Congo Free State.svg |s2 = Партугальская Заходняя Афрыка |flag_s2 = Flag of Portugal.svg |s3 = Французская Экватарыяльная Афрыка |flag_s3 = Flag of France.svg |дэвіз = |сталіца = [[Мбанза-Конга]] |гарады = |мова = |валюта = [[Ракавіна малюскаў|Ракавіны малюскаў]] |дадатковы_параметр = |змесціва_параметру = |плошча = 129.400 км² ([[1650]]) |насельніцтва = 509.250 чал. ([[1650]]) |форма_кіравання = [[Манархія]] |дынастыя = |тытул_кіраўнікоў = ''маніконга'' (з [[1456]] г. — [[кароль]]) |кіраўнік1 = [[Лукені луа Німі]] (першы) |год_кіраўніка1 = [[1390-я]] |кіраўнік2 = [[Мануэль III]] (апошні) |год_кіраўніка2 = [[1911]] – [[1914]] |тытул_кіраўнікоў3 = |кіраўнік3 = |год_кіраўніка3 = |тытул_кіраўнікоў4 = |кіраўнік4 = |год_кіраўніка4 = |тытул_кіраўнікоў5 = |кіраўнік5 = |год_кіраўніка5 = |тытул_кіраўнікоў6 = |кіраўнік6 = |год_кіраўніка6 = |рэлігія = [[каталіцызм]], мясцовыя культы |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |дадатковы_параметр2 = |змесціва_параметру2 = |да = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = |сёння = {{Сцяг Анголы}} [[Ангола]] <br/> {{Сцяг Дэмакратычнай Рэспублікі Конга}} [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга]] <br/> {{Сцяг Рэспублікі Конга}} [[Рэспубліка Конга]] |заўв = }} '''Каралеўства Конга''' (''Wene wa Kongo'', ''Kongo dya Ntotila'') — гістарычная [[дзяржава]] ў [[Цэнтральная Афрыка|Цэнтральнай Афрыцы]]. Сфарміравалася меркавана ў канцы [[14 стагоддзе|XIV]] ст. Праіснавала да [[1914]] г. Займала тэрыторыі поўначы сучаснай [[Ангола|Анголы]], захаду і цэнтральнай часткі [[Рэспубліка Конга|Рэспублікі Конга]]. У пэўныя перыяды ў залежнасці ад Каралеўства Конга знаходзіліся дзяржаўныя ўтварэнні на захадзе сучаснай [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]. Сталіцай з’яўляўся горад [[Мбанза-Конга]] (Сан-Сальвадор) на тэрыторыі сучаснай Анголы. Асноўнае насельніцтва прадстаўляў народ [[Конга (народ)|баконга]]. Першыя [[манарх]]і мелі тытул ''маніконга'' (правадыры Конга). З [[1556]] г. зацвердзіўся тытул [[кароль]], так мясцовыя манархі зваліся ў [[Дыпламатыя|дыпламатычнай]] перапісцы з еўрапейскімі манархамі. У [[1491]] г. яны афіцыйна прынялі [[каталіцызм]], таму Каралеўства Конга часцяком называюць першай [[хрысціянства|хрысціянскай]] дзяржавай на поўдзень ад [[экватар]]а. Каралеўства Конга адыграла значную ролю ў развіцці [[гандаль|гандлёвых]] стасункаў паміж [[Афрыка]]й і еўрапейскімі калоніямі ў [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]], у тым ліку ў гандлі [[рабства|рабамі]]. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === Да кантактаў з еўрапейцамі ў дзяржаве Конга не было [[пісьмо]]васці, і [[гісторыя]] перадавалася ў вуснай форме, таму перыядызацыя пачатку яе існавання мае ўмоўны характар. Даследчыкі мяркуюць, што продкі [[конга (народ)|баконга]] з’явіліся ў [[Цэнтральная Афрыка|Цэнтральнай Афрыцы]] ў [[сярэднявечча|сярэднявеччы]]<ref>[http://www.gateway-africa.com/tribe/kongo_tribe.html Kongo Tribe: Tribal People of Africa]</ref>. Яны ўмелі здабываць і апрацоўваць [[метал]]ы, вырабляць [[кераміка|кераміку]], займаліся [[жывёлагадоўля]]й і [[земляробства]]м. Згодна паданням, да фарміравання адзінай дзяржавы тут ўжо існавалі дробныя дзяржаўныя ўтварэнні. Заснавальнікам каралеўства і першым вярхоўным правадыром ''маніконга'' лічыцца [[Лукені луа Німі]], што жыў на мяжы [[13 стагоддзе|XIII]] ст і [[14 стагоддзе|XIV]] ст або на мяжы [[14 стагоддзе|XIV]] ст. і [[15 стагоддзе|XV]] ст. У паданнях баконга ён маляваўся ці то як паважаны [[рамяство|рамеснік]], ці то як правадыр атрада воінаў. Лукені луа Німі здолеў аб’яднаць вакол сябе значныя тэрыторыі на поўдзень ад ракі [[Конга (рака)|Конга]] і парадніцца з дробным [[манарх]]ам Мані Кабунга. Паколькі ўлада перадавалася толькі па лініі маці, то род Кілукені, заснаваны Лукені луа Німі, атрымаў законную магчымасць кіраваць заваяванымі тэрыторыямі і пашыраць іх. Цэнтрам новай дзяржавы стаў горад [[Мбанза-Конга]], пабудаваны на добра ўмацаваным узвышшы. Лукені луа Німі стварыў для падданых адзіныя законы<ref>''LaGamma, А.'' [https://books.google.by/books?id=ylRVCgAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Kongo: Power and Majesty]. / Alisa LaGamma and contributors. — New York: The Metropolitan Museum of Art, 2015</ref>. К канцу XV ст. маніконга завершылі асноўны этап сваёй экспансіі. Яны кантралявалі землі ўздоўж [[Атлантычны акіян|атлантычнага]] узбярэжжа ад ракі Конга на поўначы да ракі [[Кванза]] на поўдні<ref>[https://kwekudee-tripdownmemorylane.blogspot.com.by/2013/05/pre-colonial-african-kingdom-of-kongo.html PRE-COLONIAL AFRICAN KINGDOM OF KONGO: ONCE A GREAT COLOSUS]</ref>. У залежнасці ад іх знаходзіліся суседнія дзяржавы [[Матамба]], [[Ндонга]], [[Лаонга]], [[Нгоё]], [[Каконга]], і інш. === Хрысціянізацыя === [[Файл:Kongo coat of arms.JPG|thumb|Герб Афонсу I]] У [[1482]]—[[1488]] гг. у выніку трох экспедыцый мараплаўца [[Дыёгу Кау]]<ref>[http://www.famous-explorers.com/famous-portuguese-explorers/diogo-cao/ Diogo Cão — Portuguese Explorer]</ref> [[Партугалія|партугальцы]] адкрылі і даследавалі вусце ракі [[Конга (рака)|Конга]] і ўсталявалі кантакты з Каралеўствам Конга. У [[1488]] г. адбылося афіцыйнае пасольства ''маніконга'' [[Нзінга Нкуву]] ў Партугалію<ref>''Mancall, P.'' [https://books.google.by/books?id=IqPqCQAAQBAJ&pg=PA202&lpg=PA202&dq=1488+kongo+ambasade&source=bl&ots=vBGJgGuA06&sig=_AqOUQXorrQ4C1odnMFI5rRM-J0&hl=be&sa=X&ved=0ahUKEwj5g7velqXXAhVMZFAKHQ6eD9kQ6AEIJjAB#v=onepage&q&f=false The Atlantic World and Virginia, 1550—1624]. — UNC Press Books, 2012. P. 202</ref>. У [[1491]] г. атрад партугальцаў аказаў дапамогу ''маніконга'' ў задушэнні паўстання на поўначы краіны. [[3 мая]] 1491 г. адбылося [[хрышчэнне]] Нзінга Нкуву і яго бліжэйшых паплечнікаў. У [[Мбанза-Конга]] пачалося будаўніцтва першага [[касцёл]]а. Такім чынам Каралеўства Конга стала першай [[дзяржава]]й на поўдзень ад [[экватар]]а, дзе пачало распаўсюджвацца [[хрысціянства]]. Прыняцце ''маніконга'' хрысціянства не азначала хуткай еўрапеізацыі афрыканскай краіны. Нзінга Нкуву двойчы адракаўся ад яго і памёр [[паганства|паганцам]]. Адданасць новай веры захаваў толькі Мвемба а Нзінга, адзін з яго сыноў. У [[1506]] г. пасля смерці бацькі і вайны з малодшым братам Пансу а Кітыму ён захапіў уладу і абвясціў сябе каралём [[Афонсу I (кароль Конга)|Афонсу I]]<ref>[http://blackhistorypages.net/pages/afonsoi.php Afonso I] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171110145936/http://blackhistorypages.net/pages/afonsoi.php |date=10 лістапада 2017 }}</ref>. Хрысціянскі манарх распачаў рэформы, што спрыялі паглыбленню адносін з Партугаліяй: адкрыў школу на 400 вучняў, запрашаў да сябе місіянераў з [[Еўропа|Еўропы]], пашыраў [[гандаль|гандлёвыя]] сувязі, у тым ліку гандаль [[рабства|рабамі]]<ref>[https://www.britannica.com/place/Kongo-historical-kingdom-Africa Kongo HISTORICAL KINGDOM, AFRICA]</ref>. Менавіта Афонсу I і яго бліжэйшыя нашчадкі пачалі шырока выкарыстоўваць тытул [[кароль]]. Яго ўжывалі ва ўнутраных дакументах, а таксама ў дыпламатычнай перапісцы з Партугаліяй. У [[1513]] г. кангалезскі прынц Энрыке наведаў [[Рым]] і быў пасвечаны як [[епіскап|біскуп]] [[Утыка|Утыкі]]. Такім чынам ён стаў першым чарнаскурым іерархам [[Рымска-Каталіцкая Царква|Рымска-Каталіцкай Царквы]]<ref>[https://dacb.org/stories/democratic-republic-of-congo/henrique-dom/ Henrique (Dom)]</ref>. Самастойная кангалезская дыяцэзія з цэнтрам у Мбанза-Конга была створана толькі ў [[1596]] г. Шчыльныя ўзаемаадносіны з Партугаліяй і Рымам мелі спрэчныя наступствы. З аднаго боку, яны значылі ўцягненне Конга ў міжнародны гандаль, з’яўленне новых [[сельская гаспадарка|сельскагаспадарчых]] культур і тавараў, распаўсюджанне адукацыі. [[Спіс кіраўнікоў Партугаліі|Партугальская карона]] і [[Тытул Папы Рымскага|рымскія папы]] заўсёды падкрэслівалі сваю павагу ў адносінах да чарнаскурых манархаў. У афіцыйнай перапісцы каралі Партугаліі называлі іх братамі і падкрэслівалі роўнасць. Аднак ужо падчас кіравання Афонсу I ў каралеўстве Конга з’явілася шмат партугальцаў — місіянераў, гандляроў, прадстаўнікоў каралеўскіх улад, наёмнікаў і авантурыстаў. Яны не выказвалі павагі адносна мясцовых традыцый і законаў, дзейнічалі ў сваіх карыслівых інтарэсах. Многія місіянеры ўдзельнічалі ў гандлі рабамі, заключалі пагадненні з мясцовымі правадырамі, што саслабляла цэнтральныя ўлады. Місіянеры прымалі ўдзел у змовах супраць каралёў. У [[1555]] г. з Конга былі высланы [[езуіты]]<ref>[https://dacb.org/stories/democratic-republic-of-congo/nzinga-mpudi/ Nzinga Mpudi]</ref>. Саслабленне каралеўскай улады ў Конга непакоіла партугальскіх манархаў, якія перыядычна выдавалі загады, што павінны былі абмежаваць усёдазволенасць іх падданых, імкнуліся манапалізаваць гандаль рабамі, але іх загады на месцах не выконваліся. === Падпарадкаванне Партугаліі === [[Файл:Personnages de Congo mg 8487.jpg|thumb|Выява аднаго з каралёў Конга ў XVIII ст.]] У [[1568]] г. пачалося нашэсце на Конга з усходу і поўдню шматлікіх ''яга''. Згодна з [[Партугалія|партугальскімі]] крыніцамі, ''яга'' ўяўлялі сабой ваенныя атрады, куды маглі ўваходзіць прадстаўнікі розных народаў. Яны спавядалі [[паганства]] і абвінавачваліся ў [[канібалізм]]е<ref>[http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S0101-90742013000100005&script=sci_arttext&tlng=en José Rivair Macedo, Jaga, Cannibalism and the «Guerra Preta»: the Mbangalas, between the european myth and the social realities of Central Africa in the XVII century]</ref>. Па меркаванні сучасных даследчыкаў, ''яга'' маглі быць выхадцамі з дзяржавы [[Лунда (дзяржава)|Лунда]]. Нашчадкамі спусташальнікаў часам называюць народ [[Яка (народ)|яка]]. Нашэсце аказалася надзвычай спусташальным. Малады кароль [[Алвару I (кароль Конга)|Алвару I]] быў вымушаны пакінуць [[Мбанза-Конга]] і схавацца на адным з астравоў ракі [[Конга (рака)|Конга]]. Сталіца была разрабавана. У краіне пачаліся [[голад]] і [[эпідэмія|эпідэміі]]. Алвару I звярнуўся да партугальскага караля [[Афонсу V Партугальскі|Афонсу V]] з запытам аб дапамозе<ref>[https://www.britannica.com/place/Kongo-historical-kingdom-Africa#ref952627 Kongo HISTORICAL KINGDOM, AFRICA]</ref>. У [[1570]] г. у Конга прыбыў атрад партугальскіх салдат і добраахвотнікаў на чале з Франсіску дэ Гавея. Ён разграміў асноўныя сілы ''яга'', аб’яднаў армію Конга і вярнуў Мбанза-Конга. Алвару I быў вымушаны фармальна прызнаць сябе [[Васалітэт|васалам]] партугальскай кароны і перадаць правы на [[Луанда|Луанду]]. У [[1575]]—[[1579]] гг. армія Конга нават удзельнічала ў вайне партугальцаў супраць [[Ндонга]]. У далейшым Алвару I і яго нашчадкі імкнуліся пазбавіцца ад фармальнай залежнасці ад Партугаліі шляхам перагавораў з [[Тытул Папы Рымскага|рымскімі папамі]]. Але сітуацыя толькі пагоршылася, калі Партугалія трапіла ў падпарадкаванне [[Габсбургі|Габсбургаў]]. [[Філіп II Габсбург|Філіп II]] лічыў Конга сваім неад’емным валоданнем, замінаў кантактам з папамі і праводзіў палітыку задавальнення інтарэсаў партугальскіх каланістаў. У Конга забаранялася ўвозіць [[агнястрэльная зброя|агнястрэльную зброю]], не дазвалялася будаваць там [[крэпасць|крэпасці]] еўрапейскага тыпу і [[прамысловасць|прамысловыя]] аб’екты. У [[1622]] г. губернатар [[Луанда|Луанды]] адкрыта выступіў супраць Каралеўства Конга і з дапамогай наёмнікаў-''яга'' нанёс паражэнне каралеўскай арміі. Многія ваеннапалонныя-хрысціяне былі прададзены ў [[рабства]]<ref>Thornton, J., Mosterman, A. A Re-Interpretation of the Kongo-Portuguese War of 1622 According to New Documentary Evidence. // The Journal of African History, 2010. Vol. 51. P. 237—238.</ref>. Гэта выклікала канфлікт паміж [[Урбан VIII (Папа Рымскі)|Урбанам VIII]] і [[Філіп IV (кароль Іспаніі)|Філіпам IV]]. Філіп быў вымушаны пайсці на некаторыя саступкі, арганізаваў расследаванне і даў дазвол на пашырэнне місіянерскай дзейнасці ў Конга. Кароль Гарсія II ([[1641]]—[[1661]] гг.) пачаў перагаворы з [[Нідэрланды|галандцамі]]<ref>[http://www.sahistory.org.za/article/kingdom-kongo-1390-1914 Kingdom of Kongo 1390—1914 South African History Online]</ref>. Каб набыць агнястрэльную зброю, ён падпісаў з імі [[гандаль|гандлёвае]] пагадненне, але адмовіў у дазволе на місіянерскую дзейнасць [[Кальвінізм|кальвіністаў]]. Найбольш актыўны гандаль з галандцамі адбываўся да [[1648]] г., калі [[Галандская Ост-Індская кампанія]] захапіла Луанду. Армія Конга таксама ўдзельнічала ў вайне з партугальцамі. Пасля вяртання Луанды партугальцы абвінавацілі Гарсія II у супрацоўніцтве з ворагам і пад пагрозай ваеннага ўварвання прымусілі ў [[1651]] г. падпісаць новае пагадненне. Яно прадугледжвала шчодрыя [[грошы|грашовыя]] кампенсацыі, тэрытарыяльныя саступкі і абмежаванні ў правах на знешнія зносіны, у тым ліку з Рымам. У [[1665]] г. кароль Антоніу I, сын Гарсія II, загінуў у бітве супраць мяцежнікаў, падтрыманых партугальцамі<ref>[https://books.google.by/books?id=5rZCDQAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of African Colonial Conflicts]. Vol. 1. / Ed. by Timothy J. Stapleton. — ABC-CLIO, 2016. P. 460.</ref>. З-за нязгоды паміж валадарамі правінцый аб прызначэнні адзінага караля ў Конга пачалася працяглая грамадзянская вайна, калі свае правы на трон абвяшчалі адразу некалькі прэтэндэнтаў. Сталіца Мбанза-Конга была спустошана і пакінута жыхарамі. У [[1704]] г. да аднаго з прэтэндэнтаў на каралеўскі трон Педру IV з’явілася жанчына Беатрычэ, якая нібы прыняла дух [[Антоній Падуанскі|Святога Антонія]]. Яна запатрабавала вярнуцца ў Мбанза-Конга, арганізаваць справядлівыя выбары караля і адраджэнне цэнтралізаванай дзяржавы. Паколькі жанчына дзеяла цуды, замілаваны Педру IV падпарадкаваўся і паслаў сваіх прэтэндэнтаў да супернікаў і валадароў правінцый. Аднак тыя адмовіліся весці з ім перагаворы. Беатрычэ і яе прыхільнікі самастойна занялі пакінутую сталіцу і распачалі актыўную місіянерскую дзейнасць з заклікамі адраджэння адзінай дзяржавы, барацьбы супраць паганцаў і ачышчэння [[хрысціянства]] ад [[рэлігійны фетышызм|фетышызму]]. Супраць «антаніянскай ерасі» выступіла [[Рымска-Каталіцкая Царква]], але яна хутка набывала папулярнасць сярод жыхароў розных правінцый. У [[1706]] г. Педру IV захапіў Беатрычэ ў палон і пасля [[суд]]овага працэсу загадаў спаліць яе. Пасля гэтага пачаўся пераслед антаніянцаў, якія адказвалі паўстаннямі. У [[1708]] г. паўстанне антаніянцаў прывяло да гібелі валадара адной з прыбярэжных правінцый, які лічыўся галоўным супернікам Педру IV. У [[1709]] г. Педру IV заняў Мбанза-Конга і абвясціў сябе адзіным каралём<ref>А. С. Орлова. История государства Конго (XVI—XVII века). — М.: Наука, 1968. — С. 129—137.</ref>. У далейшым, каб захоўваць цэнтралізаваную ўладу, Педру IV і іншыя каралі Конга былі вымушаны ствараць фракцыі з найбольш магутных высакародных сем’яў, якім перадавалі значныя прывілегіі. Каралі паступова пазбаўляліся сваіх эканамічных манаполій. Яны траплялі ў рукі родавых аб’яднанняў ''маканда''<ref> MacGaffey, W. [https://books.google.by/books?id=VwF77SIQ0HsC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Kongo Political Culture: The Conceptual Challenge of the Particular]. — Indiana University Press, 2000.</ref>, што часцяком дзейнічалі насуперак каралеўскай уладзе і традыцыйным валадарам. У [[1839]] г. пад ціскам [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] партугальскі ўрад забараніў гандаль рабамі на поўдзень ад [[экватар]]а. Гэта пазбавіла каралёў Конга адной з найбольш важных крыніц прыбыткаў. Аднак неафіцыйны гандаль рабамі працягваўся. Ад каралеўскай манаполіі ён канчаткова перайшоў да ''маканда''. У сярэдзіне [[19 стагоддзе|XIX]] ст. родавыя аб’яднанні адкрыта ўмешваліся ў барацьбу за каралеўскую ўладу. У [[1857]] г. каралём стаў падтрыманы ''маканда'' Педру V. Для перамогі над іншымі прэтэндэнтамі ён звярнуўся за ваеннай дапамогай да ўладаў Луанды і атрымаў яе. Наўзамен Педру V прызнаў Каралеўства Конга залежным ад Партугаліі і даў дазвол на размяшчэнне партугальскага гарнізона ў сталіцы. У [[1888]] г. ён яшчэ раз пацвердзіў залежнасць ад Партугаліі, якая была занепакоена магчымасцю прэтэнзій з боку іншых каланіяльных краін. Апошні кароль Мануэль III ([[1911]]—[[1914]] гг.) быў вымушаны пагадзіцца на перадачу партугальцам значных тэрыторый, што выклікала народнае паўстанне. Яно было задушана партугальскімі салдатамі, пасля чаго незалежнасць Каралеўства Конга была фактычна ліквідавана<ref>Vos, J. [https://books.google.by/books?id=u8auCgAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Kongo in the Age of Empire, 1860—1913: The Breakdown of a Moral Order.] — University of Wisconsin Press, 2017.</ref>. == Дзяржава == На чале Каралеўства Конга стаяў [[кароль]] ''маніконга'', улада якога фармальна была неабмежавана і ўселяк сакралізавалася. Лічылася, што кароль можа кантраляваць [[надвор'е]], выклікаць мёртвых і даваць дабрабыт жывым<ref>[https://kwekudee-tripdownmemorylane.blogspot.com.by/2013/05/pre-colonial-african-kingdom-of-kongo.html PRE-COLONIAL AFRICAN KINGDOM OF KONGO: ONCE A GREAT COLOSUS]</ref>. Традыцыйна каралеўская спадчына перадавалася мужчынам па жаночай лініі. Кароль мог перадаць яе свайму сыну толькі, калі быў жанаты з блізкай сваячцы. Звычайна пасля смерці караля збіралася рада высакародных выбаршчыкаў, якія прылюдна прызначалі [[манарх]]а. Яны маглі не ўлічваць намер папярэдняга караля і жаданні яго сыноў. Такая сістэма прыводзіла да частых сутычак. Фактычна смерць кожнага караля суправаджалася ваеннымі дзеяннямі паміж спадчыннікамі. Каралеўства Конга падзялялася на 6 правінцый, якія па еўрапейскаму прыкладу зваліся [[Герцаг|герцагствамі]]<ref>''Орлова, А.'' История государства Конго; XVI—XVII века. — М.: Наука, 1968. С. 182—188</ref>. Насельніцтва розных правінцый некалькі адрознівалася па занятках, побыту і [[культура|культурных]] традыцыях. Тытул герцагаў не быў спадчынным, яны звычайна прызначаліся каралём з ліку сваякоў або выскародных сем’яў. Найбольш важную ролю ў палітычным жыцці дзяржавы адыгрывалі прыморскія герцагствы. З [[16 стагоддзе|XVI]] ст. герцагі правінцыі Мбамба імкнуліся кантраляваць каралеўскі двор, часцяком узначальвалі каралеўскую [[армія|армію]]. Герцагі правінцыі Саё, наадварот, імкнуліся да незалежнасці. Герцагствы падзяляліся на [[граф]]ствы, а тыя ў сваю чаргу — на абшчыны, што кіраваліся традыцыйнымі правадырамі ''мані''. Ужо ў часы [[Лукені луа Німі]] вылучаліся шлехетныя роды ''муконга'', паміж якімі размяркоўвалася ўлада. Каралеўская армія складалася з лёгкай [[Пяхота|пяхоты]], ўзброенай [[лук]]амі і [[страла|стрэламі]], і цяжкай пяхоты з [[меч|мячамі]] і вялікімі [[шчыт]]амі. Відавочна, існавала сістэма кармлення. Паводле яе розныя часткі арміі былі раскіданы па краіне і знаходзііся на забеспячэнні мясцовых жыхароў. Яны ўзначальваліся рэгіянальнымі кіраўнікамі. З пачатку [[16 стагоддзе|XVI]] ст. у арміі Каралеўства Конга служылі наёмнікі і добраахвотнікі-[[партугальцы]], што карысталіся [[агнястрэльная зброя|агнястрэльнай зброяй]]. У апошняй чвэрці XVI ст. быў сфарміраваны асобны атрад [[Мушкет|мушкецёраў]]. У [[17 стагоддзе|XVII]] ст. у сувязі з частымі ваеннымі сутычкамі дзейнічала прызыўная сістэма, прычым ў армію набіралі не толькі дарослых мужчын, але таксама жанчын і юнакоў<ref>[https://kwekudee-tripdownmemorylane.blogspot.com.by/2013/05/pre-colonial-african-kingdom-of-kongo.html PRE-COLONIAL AFRICAN KINGDOM OF KONGO: ONCE A GREAT COLOSUS]</ref>. <gallery widths=250px> Kongo audience.jpg|З'яўленне караля Конга перад сваімі падданымі і партугальскімі пасламі Olfert Dapper, Naukeurige Beschrijvinge.jpg|Галандскія паслы перад каралём Конга </gallery> == Эканоміка == [[Конга (народ)|Баконга]] здаўна займаліся [[земляробства]]м, [[жывёлагадоўля]]й, [[рамяство|рамеснай]] вытворчасцю. Земляробства было пераважна ручным, прычым праца па апрацоўцы палеткаў і збор ураджаю пакладаліся на жанчын. Земляробчыя традыцыі не былі прымітыўнымі, улічвалі чарагаванне культур, угнаенне і г. д. Баконга вырошчвалі [[проса]], [[бабовыя]], [[Агурок|агуркі]], [[Клубень|клубневыя]], некалькі відаў [[пальмы|пальм]], арэх [[:en:Cola (plant)|кола]] і інш. У выніку кантактаў з еўрапейцамі з’явіліся [[кукуруза]], [[тытунь]], [[цукровы трыснёг]], [[апельсін]]ы. У [[16 стагоддзе|XVI]] — XVII стст. еўрапейцы ўзгадвалі статкі [[карова|кароў]], [[свінні|свінняў]], [[каза свойская|коз]], [[авечка свойская|авечак]], [[курыца|курэй]], але з-за частых войн жывёлагадоўля перастала мець важнае значэнне. Рамеснікі здабывалі і апрацоўвалі [[медзь]] і [[жалеза]], выраблялі [[кераміка|кераміку]] і [[тканіны]]. Медныя [[бранзалет]]ы каралі Конга даравалі каралям [[Партугалія|Партугаліі]]. Еўрапейцы высока цанілі мясцовыя тканіны, асабліва з пальмы роду [[рафія]]<ref>[http://www.africafederation.net/Kongo_History.htm History Kingdom of Kongo — Federation of Free States of Africa]</ref>. Большасць населеных пунктаў былі невялікімі па памерах [[вёска]]мі, злучанымі сеткай дарог і сцяжын. У кожнай правінцыі меліся умацаваныя шматлюдныя [[горад|гарады]]. Сталіцу [[Мбанза-Конга]] партугальцы параўноўвалі па памерах з [[Эвара]]й. Нават у мірны час вандроўкі паміж населенымі пунктамі не былі бяспечнымі, таму ўнутраныя гандлёвыя зносіны ажыццяўляліся караванамі. Галоўнай [[грошы|грашовай]] адзінкай з’яўляліся [[Ракавіна малюскаў|ракавіны малюскаў]] ''нзімбу''<ref>''Hogendorn, J., Johnson, M.'' [https://www.cambridge.org/core/books/the-shell-money-of-the-slave-trade/6732C306F85694AA4D2DC34D8C8D2E24 The Shell Money of the Slave Trade]. — Cambridge University Press, 2003</ref>. Іх здабывалі на паўднёвым узбярэжжы краіны. Здабыча ракавін лічылася манаполіяй [[кароль|караля]]. Партугальцы ўвозілі ў Конга ракавіны [[:ru:Каури (семейство)|каўры]], што выклікала інфляцыю і павелічэнне коштаў. Кароль Гарсія II імкнуўся пераўтварыць у грошы кавалкі тканіны з пальмы рафія<ref>[https://kwekudee-tripdownmemorylane.blogspot.com.by/2013/05/pre-colonial-african-kingdom-of-kongo.html PRE-COLONIAL AFRICAN KINGDOM OF KONGO: ONCE A GREAT COLOSUS]</ref>, але грошы-ракавіны ўжываліся да [[20 стагоддзе|XX]] ст. Ракавінамі ''нзімбу'' выплочвалі [[падатак|падаткі]]. Разам з гэтым, існавалі натуральныя выплаты ў выглядзе свойскай жывёлы, [[гародніна|гародніны]], [[алей|алею]], тканін, нават [[рабства|рабоў]]<ref>''Орлова, А.'' История государства Конго; XVI—XVII века. — М.: Наука, 1968. С. 210 </ref>. Падаткі не былі фіксаваны. Мясцовыя правадыры збіралі іх у абшчыннікаў, потым накіроўвалі [[герцаг]]ам. Двойчы на год герцагі везлі караваны з падаткамі да [[кароль|караля]]. Калі той заставаўся задаволеным, у наступны раз выплочваўся той жа падатак. Незадаволенасць вяла да павелічэння збораў. З сярэдзіны [[17 стагоддзе|XVII]] ст. збор падаткаў раз на год ажыццяўлялі спецыяльныя каралеўскія ваенныя атрады. Вялікія герцагі правінцыі Сою карысталіся імунітэтам і збіралі падаткі самастойна. Каралеўства Конга адыграла выключна вялікую ролю ў арганізацыі і ўдзеле ў міжатлантычным гандлі рабамі. Рабства існавала да з’яўлення еўрапейцаў. У другой палове [[16 стагоддзе|XVI]] ст. місіянеры паведамлялі, што ''муконга'' мелі значную колькасць рабоў, якіх узялі ў палон або купілі, і што колькасць рабоў такая ж, як колькасць свабодных людзей<ref>''Орлова, А.'' История государства Конго; XVI—XVII века. — М.: Наука, 1968. С. 271 </ref>. У рабства траплялі ваеннапалонныя, дзеці рабоў, даўжнікі і злачынцы. Найгоршае становішча мелі ваеннапалонныя. Іх таўравалі, дрэнна кармілі, прадавалі за [[Атлантычны акіян|акіян]] ці [[паганства|паганцам]] для ахвярапрынашэнняў. Хатнім рабам, што жылі ў сям’і на працягу пакаленняў, дазвалялася мець маёмасць, гандляваць, выкупаць сябе. Пры жаніцьбе на свабоднай жанчыне дзеці раба лічыліся свабоднымі. Каланізацыя партугальцамі [[Бразілія|Бразіліі]] патрабавала таннай працоўнай сілы, якой сталі рабы з заходняга ўзбярэжжа [[Афрыка|Афрыкі]]. Пры каралі [[Афонсу I (кароль Конга)|Афонсу I]] яны ператварыліся ў важны тавар, што баконга прапаноўвалі на знешні рынак. Першапачаткова скупкай рабоў на тэрыторыі Конга манапольна займаліся прадстаўнікі кампаніі караля Партугаліі. Поруч з імі дзейнічалі нелегальныя гандляры. Продаж рабоў быў надзвычай выгоднай справай для мясцовых жыхароў. Гэта стымулявала шматлікія злачынствы. У [[1526]] г. Афонсу I скардзіўся каралю Партугаліі, што гандляры пракраліся ва ўсе куты яго краіны, штодзень выкрадаюць людзей, нават высакародных, нават чальцоў каралеўскай сям’і<ref>[https://dash.harvard.edu/bitstream/handle/1/3710252/nunn_long-termeffects.pdf?sequence=2 NATHAN NUNN, THE LONG-TERM EFFECTS OF AFRICA’S SLAVE TRADES]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У выніку рабы аказваліся ў [[порт|партовых]] гарадах, дзе знаходзіліся ў дрэнным стане, часцяком гінулі да адпраўкі за акіян. У [[18 стагоддзе|XVIII]] — [[19 стагоддзе|XIX]] стст. становішча рабоў, у тым ліку хатніх, яшчэ больш пагоршылася<ref>''Heywood, L.'' Slavery and Its Transformation in the Kingdom of Kongo, 1491—1800. // Journal of African History. Vol 50. No 1. 2009. P. 1 — 22</ref>. Нелегальны гандаль рабамі існаваў у Конга да пачатку [[20 стагоддзе|XX]] ст. {{Зноскі}} == Літаратура == * ''Heywood, L.'' [https://books.google.by/books?id=S42CypbRTlQC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Central Africans, Atlantic Creoles, and the Foundation of the Americas, 1585—1660]. / Linda M. Heywood, John K. Thornton. — Cambridge University Press, 2007. ISBN 9780521770651 * ''Renton, D.'' [https://books.google.by/books?id=FIBjDgAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false The Congo: Plunder and Resistance]. / Leo Zeilig, David Renton, David Seddon. — New York: Zed Books, 2007. ISBN 9781848136311 == Спасылкі == {{Commonscat|Kingdom of Kongo}} * [http://www.sahistory.org.za/article/kingdom-kongo-1390-1914 Kingdom of Kongo 1390—1914] * [http://www.africafederation.net/Kongo_History.htm History Kingdom of Kongo — Federation of Free States of Africa] * [http://piketty.pse.ens.fr/files/Heywood2009JAH.pdf LINDA M. HEYWOOD, SLAVERY AND ITS TRANSFORMATION IN THE KINGDOM OF KONGO: 1491—1800] * [https://www.britishmuseum.org/pdf/KingdomOfKongo_StudentsWorksheets.pdf The wealth of Africa. The kingdom of Kongo] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160122141342/http://www.britishmuseum.org/pdf/KingdomOfKongo_StudentsWorksheets.pdf |date=22 студзеня 2016 }} * [http://www.rightforeducation.org/all-topics/law-rights/kongo-kingdom/?print=pdf OLIVER HIRSCH, A Short History of the Kingdom of Kongo] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Былыя краіны]] [[Катэгорыя:Гісторыя Анголы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Рэспублікі Конга]] [[Катэгорыя:Гісторыя Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] [[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Афрыкі]] [[Катэгорыя:Каралеўства Конга| ]] k85x4yn0p358uxpzf2opjer4b0suho1 Нант 0 80122 5133383 4328307 2026-04-28T16:23:22Z Γλωσσολαλιά 164873 5133383 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Нант |арыгінальная назва = {{lang-fr|Nantes}} |падначаленне = |краіна = Францыя |герб = Blason_Nantes.svg |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 13|lat_sec = 5 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 33|lon_sec = 10 |CoordAddon = type:city(280600)_region:FR |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 65,19 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 281 800 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = 4 325 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +1 |DST = +2 |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 44000, 44100, 44200, 44300 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Nantes |сайт = http://www.nantes.fr/ |мова сайта = fr |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Нант''' ({{lang-fr|Nantes}}, {{lang-br|Naoned}}, [[мова гало|гало]] ''Naunnt'' альбо ''Nàntt'') — шосты па велічыні [[горад]] [[Францыя|Францыі]], адміністрацыйны цэнтр дэпартамента [[Атлантычная Луара]] і рэгіёна [[Пеі-дэ-ла-Луар]], у мінулым — сталіца [[герцагства Брэтань]]. Знаходзіцца ў вусці ракі [[Луара]], за 56 км ад яе ўпадзення ў [[Атлантычны акіян]] ля Сен-Назера. Насельніцтва на 2005 год складала 281 800 жыхароў. == Славутасці == [[Файл:Cathédrale Saint-Pierre de Nantes - façade.jpg|right|310px|thumb|Кафедральны сабор святых Пятра і Паўла]] Багатая архітэктурная спадчына Нанта, у значнай ступені створаная ў XVIII—XIX стагоддзях, дазволіла ўзнагародзіць яго званнем [[Гарады і землі мастацтваў і гісторыі (Францыя)|горада мастацтваў і гісторыі]]. У горадзе вялікая колькасць помнікаў і цікавых месцаў, сярод якіх: * [[Замак герцагаў Брэтонскіх]] XII стагоддзя, адкрыты пасля рэстаўрацыі ў 2007 годзе * [[Готыка|Гатычны]] [[Сабор Святых Пятра і Паўла (Нант)|Кафедральны сабор Святых Пятра і Паўла]] XV стагоддзя * Базіліка Святога Мікалая 1844—1869 гадоў у стылі [[неаготыка]] * Царква Нотр-Дам-дэ-Бон-Пор, або Святога Людвіка, 1852—1858 гадоў * Сярэднявечны квартал Буфэ з драўлянымі [[фахверк]]авымі дамамі XV стагоддзя * Каралеўская плошча (Place Royale) з фантанам, які адлюстроўвае Луару і яе прытокі * Востраў Фейдо — сярэднявечная гавань Нанта * Будынак прэфектуры дэпартамента Атлантычная Луара XVIII стагоддзя, былы будынак Лічыльнай палаты Брэтані * Будынак тытунёвай мануфактуры 1861—1866 гадоў * Гандлёвая галерэя «Пасаж Памеры» сярэдзіны XIX стагоддзя, спалучэнне [[Неакласічнае мастацтва#Архітэктура|неакласікі]] і [[эклектыка (архітэктура)|эклектыкі]] * Вежа «Брэтань» — 37-павярховы офісны будынак вышынёй 144 м, трэці па вышыні будынак Францыі за межамі Парыжа * Будынак кандытарскай кампаніі LU, адзін з сімвалаў горада * Парк тэхнічных атракцыёнаў [[Машыны вострава Нант]] * Гарадскі батанічны сад, [[Японскі сад Іль-дэ-Версаль|японскі сад]] на востраве [[Іль-дэ-Версаль]], парк Бажуар == Выбітныя ўраджэнцы і жыхары == * [[Ганна Брэтонская]] * [[Мішэль Каломб]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Прэфектуры рэгіёнаў Францыі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады рэгіёна Пеі-дэ-ла-Луар]] [[Катэгорыя:Камуны дэпартамента Атлантычная Луара]] [[Катэгорыя:Нант| ]] s00q02q8suea923iiouuoidhl6l0we5 Канкаль 0 81127 5133389 4296771 2026-04-28T17:10:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133389 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Канкаль |арыгінальная назва = {{lang-fr|Cancale}} |падначаленне = |краіна = Францыя |герб = Blason ville fr Cancale (Ille-et-Vilaine).svg |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Cancale - Avenue du General-de-Gaulle 01.jpg |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 40|lat_sec = 29 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 50|lon_sec = 58 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Брэтань |рэгіён у табліцы = |від раёна = Дэпартаменты Францыі{{!}}Дэпартамент |раён = Іль і Вілен |раён у табліцы = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 5 121 |год перапісу = 2017 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +1 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Канкаль''' ({{lang-fr|Cancale}}) — [[Камуны Францыі|камуна]] ў [[Францыя|Францыі]], дэпартаменце [[Іль і Вілен]], [[Брэтань]]. == Геаграфія == Горад знаходзіцца на поўначы Францыі на беразе [[Ла-Манш]]а. == Гісторыя == Французы называюць гэта месца Ізумрудным берагам. Пляжы практычна бязлюдныя. Асноўная гастранамічная славутасць Канкаля — [[вустрыцы]]. У 1545 годзе парыжскія эшэвены заключылі кантракт з Канкалем пра пастаўку свежых вустрыц два разы на тыдзень да каралеўскага стала. За гэта Канкалю быў нададзены статус горада. == Дэмаграфія == {{Bar chart years | Шырыня выявы = 900 | Вышыня выявы = 300 | Максімум шкалы = 8000 | Крок большай шкалы = 1000 | Крок меншай шкалы = 500 | Шырыня слупка = 20 | Колер слупка = rgb(1,0.75,0.5) |Год1 = 1793 |Значэнне1=3177 |Год2 = 1800 |Значэнне2=3003 |Год3 = 1806 |Значэнне3=3414 |Год4 = 1821 |Значэнне4=4121 |Год5 = 1831 |Значэнне5=5230 |Год6 = 1846 |Значэнне6=5065 |Год7 = 1856 |Значэнне7=6105 |Год8 = 1861 |Значэнне8=6352 |Год9 = 1872 |Значэнне9=6654 |Год10 = 1881 |Значэнне10=6523 |Год11 = 1891 |Значэнне11=6578 |Год12 = 1901 |Значэнне12=6549 |Год13 = 1911 |Значэнне13=7627 |Год14 = 1921 |Значэнне14=6635 |Год15 = 1931 |Значэнне15=6029 |Год16 = 1946 |Значэнне16=5569 |Год17 = 1954 |Значэнне17=5463 |Год18 = 1962 |Значэнне18=5236 |Год19 = 1968 |Значэнне19=5019 |Год20 = 1975 |Значэнне20=4780 |Год21 = 1982 |Значэнне21=4638 |Год22 = 1990 |Значэнне22=4910 |Год23 = 1999 |Значэнне23=5203 |Год24 = 2007 |Значэнне24=5293 |Год25 = 2008 |Значэнне25=5341 |Год26 = 2012 |Значэнне26=5231 |Год27 = 2013 |Значэнне27=5208 |Год28 = 2017 |Значэнне28=5121 }} {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Cancale}} * [http://www.ville-cancale.fr/ Сайт горада] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220324090832/http://www.ville-cancale.fr/ |date=24 сакавіка 2022 }} [[Катэгорыя:Гарады Брэтані]] [[Катэгорыя:Камуны дэпартамента Іль і Вілен]] 57g4hykkzxst5f0i006gd4q88466de6 Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь 0 82046 5133374 4926111 2026-04-28T15:47:53Z 5133374 wikitext text/x-wiki {{coord|display=title|53.898972|N|27.554676|E|format=dms|region:BY_type:city(1000) }} {{спецслужба}} '''Камітэ́т дзяржа́ўнай бяспе́кі Рэспу́блікі Белару́сь''' ('''КДБ''') — рэспубліканскі орган дзяржаўнага кіравання, які ажыццяўляе ў межах сваіх паўнамоцтваў кіраванне ў сферы забеспячэння бяспекі асобы, грамадства і дзяржавы. Утвораны [[23 кастрычніка]] [[1991]] года на аснове КДБ БССР. == Гісторыя == З абвяшчэннем суверэнітэту Беларусі [[Вярхоўны Савет Беларускай ССР]] XII склікання прыняў 25 жніўня 1991 года закон «Аб некаторых зменах у сістэме органаў дзяржаўнага кіравання Беларускай ССР», якім ператварыў саюзна-рэспубліканскі [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларускай ССР]] у рэспубліканскі КДБ. У кастрычніку 1991 года [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь]] XII склікання прыняў закон «Аб змяненні ў сістэме органаў дзяржаўнага кіравання Рэспублікі Беларусь», якім падпарадкаваў КДБ Вярхоўнаму Савету<ref>Ведамасці Вярхоўнага Савета Беларускай ССР. — 1991. — № 32. — С. 15, 16.</ref>. Былі перагледжаны функцыянальныя напрамкі яго дзейнасці, скасавана служба палітычнага вышуку. Прайшлі карэнная рэарганізацыя і ўмацаванне інфармацыйна-аналітычнай службы. Было створана новае для органаў дзяржаўнай бяспекі падраздзяленне грамадскіх сувязей. У кадравым забеспячэнні стаўка рабілася на прафесіяналаў, была асуджана практыка, калі на службу ў органы дзяржбяспекі накіроўваліся партыйныя і камсамольскія работнікі<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (галоўны рэдактар) [і інш.]. Т. 6: Беларусь у 1946—2009 гг. / &#x5B;[[Нона Уладзіміраўна Васілеўская|Н. Васілеўская]] і інш.; рэдактар тома У. Навіцкі&#x5D;. — Мінск: Современная школа: Экоперспектива, 2011. — 727 с.: іл., партр. — С. 593. — ISBN 978-985-469-337-8.</ref>. == Міжнародныя санкцыі == Пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|выбараў]] і [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэстаў]] 2020 года кіраўніцтва КДБ трапіла пад міжнародныя санкцыі. Так, Еўрапейскі саюз 2 кастрычніка 2020 года ўключыў у свой [[Чорны спіс Еўрасаюза|санкцыйны спіс]] былога старшыню КДБ [[Валерый Паўлавіч Вакульчык|Валерыя Вакульчыка]], яго першага намесніка Сяргея Церабава, а таксама намеснікаў — Дзмітрыя Равуцкага, Алега Чарнышова і былога намесніка — [[Уладзімір Віктаравіч Калач|Уладзіміра Калача]]<ref>{{cite web|language=en|url=https://eur-lex.europa.eu/eli/reg_impl/2021/339/oj/eng |title=Council Implementing Regulation (EU) 2021/339 of 25 February 2021 implementing Article 8a of Regulation (EC) No 765/2006 concerning restrictive measures in respect of Belarus|date=2021-02-26|accessdate=2021-07-24}}</ref><ref>{{cite web|title= 40 беларускіх чыноўнікаў, якія трапілі пад санкцыі Эўразьвязу. Сьпіс |url= https://www.svaboda.org/a/30870774.html|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2020-10-02|accessdate=2021-09-13|lang=be-tarask}}</ref>, а 6 лістапада — і новага старшыню [[Іван Станіслававіч Тэртэль|Івана Тэртэля]]<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://naviny.online/new/20201106/1604675539-evrosoyuz-vvel-sankcii-protiv-lukashenko-i-ryada-belorusskih-chinovnikov|title=Евросоюз ввел санкции против Лукашенко и ряда белорусских чиновников|work=[[naviny.by]]|date=2020-11-06|access-date=2021-09-09|archivedate=7 красавіка 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210407154706/https://naviny.online/new/20201106/1604675539-evrosoyuz-vvel-sankcii-protiv-lukashenko-i-ryada-belorusskih-chinovnikov|accessdate=19 верасня 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02012D0642-20210621|title=EUR-Lex - 02012D0642-20210621 - EN - EUR-Lex|publisher=[[EUR-Lex]]|access-date=2021-07-24}}</ref>. Супраць гэтых асоб таксама ўвялі санкцыі Вялікабрытанія<ref>{{cite web|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/996772/Belarus.pdf|title=Consolidated List of Financial Sanctions Targets in the UK|date=2021-06-25|publisher=Office of Financial Sanctions Implementation HM Treasury|lang=en|accessdate=2021-09-19}}</ref>, Канада<ref>{{cite web|url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2020/10/belarus-sanctions.html|title=Belarus sanctions|date=2020-10-15|publisher=[[Міністэрства міжнародных спраў Канады]]|accessdate=2021-09-19|lang=en}}</ref> і Швейцарыя<ref>[https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/Aussenwirtschaftspolitik_Wirtschaftliche_Zusammenarbeit/Wirtschaftsbeziehungen/exportkontrollen-und-sanktionen/sanktionen-embargos/sanktionsmassnahmen/suche_sanktionsadressaten.html Searching for subjects of sanctions]</ref>. Акрамя таго, 21 чэрвеня 2021 года Тэртэль і само КДБ былі ўключаныя ў [[спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]] ЗША<ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0237 |title=Treasury and International Partners Condemn Ongoing Human Rights Abuses and Erosion of Democracy in Belarus|publisher=[[Міністэрства фінансаў ЗША]]|date=2021-06-21|accessdate=2021-09-18|lang=en}}</ref>. У 2022 годзе КДБ быў уключаны ў санкцыйныя спісы Еўрапейскага саюза, Швейцарыі і Японіі<ref>{{Cite web |url=https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/2452/ |title=Комітет державної безпеки Республіки Білорусь |access-date=13 красавіка 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230413201535/https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/2452/ |archivedate=13 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. 27 студзеня 2025 года [[Канада]] ўвяла санкцыі супраць КДБ «ў сувязі з працяглымі грубымі і сістэматычнымі парушэннямі правоў чалавека рэжымам Лукашэнкі ў Беларусі, а таксама яго падтрымкай парушэння Расіяй суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны»<ref>{{cite web|url = https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2025/01/backgrounder-sanctions-against-individuals-and-entities-in-belarus.html|title = Backgrounder: Sanctions against individuals and entities in Belarus|date = 27.01.2025|work = Government of Canada|language = en|access-date = 28 студзеня 2025|archive-date = 1 лютага 2025|archive-url = https://web.archive.org/web/20250201062954/https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2025/01/backgrounder-sanctions-against-individuals-and-entities-in-belarus.html|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/360347|title=Пасля выбараў Вялікабрытанія і Канада пашырылі свае санкцыі супраць рэжыму Лукашэнкі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-01-28}}</ref>. == Асноўныя задачы КДБ Рэспублікі Беларусь == Паводле Закона Рэспублікі Беларусь «Аб органах дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь» № 390-З ад 10 ліпеня 2012, Артыкул 2. * Абарона незалежнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці Рэспублікі Беларусь, забеспячэнне нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь у палітычнай, эканамічнай, ваеннай, навукова-тэхналагічнай, інфармацыйнай, сацыяльнай, дэмаграфічнай і экалагічнай сферах; * Ацэнка бягучага стану нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь, прагназаванне яго развіцця, а таксама распрацоўка і ажыццяўленне комплексу мер па папярэджанні і выяўленні пагроз нацыянальнай бяспецы Рэспублікі Беларусь, унясенне ў адпаведнасці з заканадаўствам прапаноў Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь па забеспячэнні нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь; * Інфармаванне Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь і па яго даручэнню адпаведных дзяржаўных органаў і іншых арганізацый па пытаннях стану нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь; * Распрацоўка і правядзенне мерапрыемстваў па аказанні садзейнічання дзяржаўным органам і іншым арганізацыям у ажыццяўленні мер у галіне палітычнага, сацыяльна-эканамічнага развіцця і навукова-тэхнічнага прагрэсу Рэспублікі Беларусь; * Арганізацыя і ажыццяўленне ў межах сваёй кампетэнцыі контрразведвальнай дзейнасці і знешняй разведкі; * Папярэджанне, выяўленне і спыненне тэрарыстычнай і іншай экстрэмісцкай дзейнасці, арганізаванай злачыннасці і карупцыі, незаконнай міграцыі, незаконнага абароту наркатычных сродкаў, псіхатропных рэчываў, іх прэкурсораў і аналагаў, зброі, боепрыпасаў, ядзерных матэрыялаў і іх кампанентаў, а таксама іншых аб’ектаў экспартнага кантролю, іншых злачынстваў, дазнанне і папярэдняе следства па якіх заканадаўчымі актамі аднесены да вядзення органаў дзяржаўнай бяспекі; * Ажыццяўленне прадугледжаных заканадаўствам паўнамоцтваў у сферы дзяржаўных сакрэтаў; * Забеспячэнне дзяржаўных органаў і іншых арганізацый урадавай і аператыўнай сувяззю, арганізацыя і забеспячэнне ў межах сваёй кампетэнцыі крыптаграфічнай і інжынерна-тэхнічнай бяспекі шыфраванай і іншых відаў спецыяльнай сувязі ў Рэспубліцы Беларусь і арганізацыях Рэспублікі Беларусь, якія знаходзяцца за яе межамі, і ажыццяўленне дзяржаўнага кантролю за гэтай дзейнасцю. == Асноўныя напрамкі дзейнасці == Паводле Закона Рэспублікі Беларусь «Аб органах дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь» № 390-З ад 10 ліпеня 2012, Раздзел 3. * [[Контрразведка|Контрразведвальная дзейнасць]]; * [[Разведка|знешняя разведка]]; * барацьба са злачыннасцю; * арганізацыя ўрадавай і аператыўнай сувязі. == Кантроль за дзейнасцю органаў дзяржаўнай бяспекі == Паводле Закона Рэспублікі Беларусь «Аб органах дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь» № 390-З ад 10 ліпеня 2012, Раздзел 12. * Кантроль за дзейнасцю органаў дзяржаўнай бяспекі ажыццяўляецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. * Нагляд за дакладным і аднастайным выкананнем органамі дзяржаўнай бяспекі заканадаўства ажыццяўляюць [[Генеральны пракурор Рэспублікі Беларусь|Генеральны пракурор]] і падпарадкаваныя яму пракуроры ў межах сваёй кампетэнцыі. == Будынак == {{main|Будынак Камітэта дзяржаўнай бяспекі Беларусі}} [[Файл:Minsk skaryny ave 02.jpg|thumb|злева|250px|Будынак КДБ]] Будынак па [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|пр. Незалежнасці]], 17 (вул. Камсамольская, 30), у якім размяшчаецца Камітэт дзяржаўнай бяспекі, трох- і чатырохпавярховы з цокальным паверхам, складанай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі. Цэнтральная частка з уваходам вылучана [[рызаліт]]ам з масіўным чатырохкалонным [[порцік]]ам [[карынфскі ордар|карынфскага ордара]], завершаным трохвугольным [[франтон]]ам. Крыло з боку праспекта прымыкае да суседняга будынка. У месцы злучэння двух аб’ёмаў — праезная брама, фланкіраваная калонамі карынфскага ордара, якія падтрымліваюць паўкруглы раскрапаваны франтон. Другое крыло, арыентаванае бакавым фасадам па [[Камсамольская вуліца (Мінск)|вул. Камсамольскай]], у вуглавой частцы ўвянчана васьмігранным трох’ярусным [[бельведэр]]ам, так званай «вежай [[Лаўрэнцій Фаміч Цанава|Цанавы]]». Фасадныя плоскасці апрацаваны [[пілястра]]мі, завершаны масіўным [[карніз]]ам і глухім [[парапет]]ам. Прамавугольныя аконныя праёмы на трэцім паверсе маюць абрамленні з [[сандрык]]амі<ref>{{крыніцы/ГККРБ-2009|}}</ref>. == Старшыні == === Старшыні ЧК БССР === * [[Віктар Іванавіч Яркін]] (1918—1919) * [[Аляксандр Іосіфавіч Ротэнберг]] (1920—1921) * [[Ян Калікставіч Ольскі]] (1921—1922) === Старшыні ДПУ БССР === * [[Ян Калікставіч Ольскі]] (1922—1923) * [[Станіслаў Францавіч Пінталь]] (1923—1924) * [[Піліп Дзям’янавіч Мядзведзь]] (1924—1925) * [[Раман Аляксандравіч Піляр]] (1925—1929) * [[Рыгор Якаўлевіч Рапапорт]] (1929—1931) * [[Станіслаў Францавіч Рэдэнс]] (сакавік — жнівень 1931) * [[Герман Пятровіч Матсон]] (1931—1932) * [[Леанід Міхайлавіч Закоўскі]] (1932—1934) === Наркамы НКУС і Міністры МДБ БССР === * [[Леанід Міхайлавіч Закоўскі]] (ліпень — снежань 1934) * [[Ізраіль Майсеевіч Ляплеўскі]] (1934—1936) * [[Георгій Андрэевіч Малчанаў]] (1936—1937) * [[Барыс Давыдавіч Берман]] (1937—1938) * [[Аляксей Аляксеевіч Наседкін]] (1938) * [[Лаўрэнцій Фаміч Цанава]] (1938—1941, 1943—1951) * [[Міхаіл Іванавіч Баскакаў]] (1952—1954) === Старшыні КДБ БССР === * [[Аляксандр Іванавіч Перапяліцын]] (1954—1959) * [[Васіль Іванавіч Пятроў (старшыня КДБ БССР)|Васіль Іванавіч Пятроў]] (13 кастрычніка 1959 — 10 жніўня 1970) * [[Якаў Пракопавіч Нікулкін]] (1970—1980) * [[Веніямін Георгіевіч Балуеў]] (1980—1990) === Старшыні КДБ Рэспублікі Беларусь === * [[Эдуард Іванавіч Шыркоўскі]] (1990—1994) * [[Генадзь Міхайлавіч Лавіцкі]] (22 лютага 1994 — 23 ліпеня 1994) * [[Уладзімір Дзям’янавіч Ягораў]] (1994—1995) * [[Уладзімір Аляксандравіч Мацкевіч]] (20 снежня 1995 — 27 лістапада 2000) * [[Леанід Ціханавіч Ерын]] (27 лістапада 2000 — 18 лістапада 2004) * [[Сцяпан Мікалаевіч Сухарэнка]] (20 студзеня 2005 — 17 ліпеня 2007) * [[Юрый Віктаравіч Жадобін]] (17 ліпеня 2007 — 15 ліпеня 2008) * [[Вадзім Юр’евіч Зайцаў]] (15 ліпеня 2008 — 16 лістапада 2012) * [[Валерый Паўлавіч Вакульчык]] (16 лістапада 2012 — 3 верасня 2020) * [[Іван Станіслававіч Тэртэль]] (з 3 верасня 2020) {{зноскі}} == Літаратура == * Генералы органов государственной безопасности Беларуси: краткий биографический справочник (1918—2001) / Авт.-сост. И. З. Юркин и др. — Мн.: Арнелла, 2001. — 104 с. * Надтачаев В. Н. Военная контрразведка Беларуси: Судьбы, трагедии, победы. — Мн., «Кавалер», 2008, ISBN 978-985-6053-36-1 == Спасылкі == * [http://www.kgb.by/ Афіцыйны сайт КДБ Рэспублікі Беларусь] * [https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=H11200390 Закон Рэспублікі Беларусь «Аб органах дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь» № 390-З] * [https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=P31300325 Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 23 ліпеня 2013 г. № 325 «Аб некаторых пытаннях Камітэта дзяржаўнай бяспекі»] {{Старшыні КДБ РБ}} {{Выканаўчая ўлада Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Спецслужбы Беларусі]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя камітэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Праваахоўныя органы Беларусі]] [[Катэгорыя:Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь| ]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў Чорным спісе ЕС]] 9o7h91ms51tt4760v19awmo4g3i6fcz Камп’ютарная тамаграфія 0 87861 5133335 3960841 2026-04-28T14:36:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133335 wikitext text/x-wiki [[Выява:64 slice scanner.JPG|thumb|300px|right|Камп’ютарны тамограф]] [[Файл:3d CT scan animation.gif|міні]] '''Камп’ю́тарная тамагра́фія''' — метад неразбуральнага папластовага даследавання ўнутранай структуры аб’екта, быў прапанаваны ў [[1972]] годзе [[Годфрэй Ньюбалд Хаўнсфілд|Годфрэем Хаўнсфілдам]] і [[Алан Кормак|Аланам Кормакам]], ганараванымі за гэту распрацоўку [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]]. Метад заснаваны на вымярэнні і складанай камп’ютарнай апрацоўцы рознасці паслаблення рэнтгенаўскага выпраменьвання рознымі па шчыльнасці тканкамі. '''Камп’ютарная тамаграфія''' (КТ) — у шырокім сэнсе, сінонім тэрміна ''[[тамаграфія]]'' (бо ўсе сучасныя тамаграфічныя метады рэалізуюцца з дапамогай камп’ютарнай тэхнікі); у вузкім сэнсе (у якім выкарыстоўваецца значна часцей), сінонім тэрміна ''рэнтгенаўская камп’ютарная тамаграфія'', бо менавіта гэты метад паклаў пачатак сучаснай тамаграфіі. '''Рэнтгенаўская камп’ютарная тамаграфія''' — [[тамаграфія|тамаграфічны]] метад даследавання ўнутраных органаў [[чалавек]]а з выкарыстаннем рэнтгенаўскага выпраменьвання. == Некаторыя абсалютныя і адносныя супрацьпаказанні == '''Без кантрасту''' * Цяжарнасць * Маса цела больш максімальнай для прыбора '''З кантрастам''' * Наяўнасць алергіі на кантрасны прэпарат * [[Нырачная недастатковасць]] * Цяжкі [[цукровы дыябет]] * Цяжарнасць ([[тэратагенны эфект радыяцыі|тэратагеннае ўздзеянне]] рэнтгенаўскага выпраменьвання) * Цяжкі агульны стан пацыента * Маса цела больш максімальнай для прыбора * Захворванні [[шчытападобная залоза|шчытападобнай залозы]] * [[Міеломная хвароба]] == Літаратура == * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1979/cormack-lecture.html Cormack A.M. Early two-dimensional reconstruction and recent topics stemming from it] // Nobel Lectures in Physiology or Medicine 1971—1980. — World Scientific Publishing Co., 1992. — p. 551—563 * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1979/hounsfield-lecture.html Hounsfield G.N. Computed Medical Imaging] // Nobel Lectures in Physiology or Medicine 1971—1980. — World Scientific Publishing Co., 1992. — p. 568—586 * [http://www.ctcases.net/ Камп’ютарная тамаграфія — CT Cases.net] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160131013000/http://www.ctcases.net/ |date=31 студзеня 2016 }} [[Катэгорыя:Рэнтгеналогія]] [[Катэгорыя:Тамаграфія]] jfpv1r7tdg5d94lyg4g4rlff4s41pv0 Катэхізіс Каталіцкай Царквы 0 96428 5133594 4353743 2026-04-29T11:41:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133594 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор | Назва = Катэхізіс Каталіцкай Царквы | Назва-арыгінал = Catecismus Catholicae Ecclesiae | Выява = | Подпіс выявы = | Жанр = Катэхізіс | Аўтар = Камісія Сінода Біскупаў | Мова арыгінала = Лацінская | Напісаны = [[1985]]—[[1992]] | Публікацыя = [[1992]] | Асобнае выданне = 1996 }} '''«Катэхізіс Каталіцкай Царквы»''' (скарочана ККЦ) - афіцыйнае тлумачэнне веравучэння і прынцыпаў маралі [[Каталіцтва|Каталіцкай Царквы]]<ref>{{Cite web |url=http://catholic.tomsk.ru/catechism/content.htm |title=Архіўная копія |access-date=9 красавіка 2021 |archive-date=20 лістапада 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120085454/http://catholic.tomsk.ru/catechism/content.htm |url-status=dead }}</ref>. Бягучая версія [[Катэхізіс]]а была створана па рашэнні Надзвычайнага [[Сінод біскупаў|Сінода біскупаў]], які адбыўся ў 1985 годзе і зацверджаны [[Ян Павел II|Папам Янам Паўлам II]] 25 чэрвеня 1992 года Папскім пасланнем ''Laetamur magnopere''. Апублікавана 11 кастрычніка таго ж года апостальскай канстытуцыяй ''Fidei depositum''. Катэхізіс змяшчае ў сабе зразумелае тлумачэнне найбольш важных прынцыпаў веры, маралі і культу, якіх прытрымліваюцца вернікі Каталіцкай Царквы. Ён уключае 2865 артыкулаў, звязаных перакрыжаванае спасылкамі. У структуры Катэхізіс базуецца на чатырох «слупах»: на вызнанні веры, атрыманай пры [[Хрышчэнне|Хросце]] ([[Сімвал веры]]), сакраментах (таінствах) веры, жыцці ў веры ([[Дзесяць запаведзей|Запаведзі]]), малітве верніка ([[Малітва Гасподняя|Ойча наш]]). Арыгінальны тэкст Катэхізіса напісаны на [[Лацінская мова|латыні]]. Ён быў падрыхтаваны спецыяльнай Катэхетычнай камісіяй пры Папскай Кангрэгацыі Дактрыны Веры і канчаткова зацверджаны [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]]. == Папярэднія катэхізісы == Першым усеагульным катэхізісам ў Каталіцкіай Царкве быў [[Рымскі Катэхізіс]], выдадзены праз некалькі гадоў пасля [[Трыдэнцкі сабор|Трыдэнцкага сабора]] (1566) і быў адказам на [[Рэфармацыя|Рэфармацыю]]. На аснове сабраных у Катэхізісе праўдаў веры, быў падрыхтаваны шэраг катэхізісаў для простых, неадукаваных людзей. Аднымі з аўтараў папулярных катэхізісаў былі кардынал Роберт Бэллармін (мяжа 16-17 стагоддзяў) і кардынал П'етра Гаспары (мяжа 19-20 стагоддзяў). == Стварэнне Катэхізіса Каталіцкага Царквы == У 1980-х гадах у Каталіцкай Царкве паўстала неабходнасць стваэння рэкамендацый новых спосабаў евангелізацыі, новых указанняў, якія тычацца прымянення прынцыпаў веры ў паўсядзённым жыцці. У вернікаў ўзнікалі цяжкасці са зразумелым выяўленнем ісцін, якія Царква лічыла годнымі даверу і прынятымі праз традыцыі. Таксама былі неабходныя ўказанні, якія тычацца маральнага жыцця, як рэакцыя на зменлівыя ўмовы жыцця і працэсы секулярызацыі, асабліва ў высокаіндустрыяльных грамадствах. Тады Ян Павел II вырашыў падрыхтаваць у супрацоўніцтве з усімі [[біскуп]]амі свету кнігу, у якой сярэднестатыстычны [[каталік]] мог бы знайсці адказы на пытанні, якія тычацца яго веры. Было вырашана напісаць вычарпальную працу, якая будзе тлумачыць, ува што Царква верыць. Каардынатарам праекта быў абраны [[Ёзэф Ратцынгер|Ёзэф Рацынгер]], які ў той час быў [[кардынал]]ам. У 1992 годзе быў апублікаваны афіцыйны тэкст на французскай мове. Ян Павел II лічыў гэта адной з «найважнейшых падзей найноўшай гісторыі Царквы». Тэкст быў перакладзены на нацыянальныя мовы і накіраваны вернікам, каб яго пракаментавалі. Наступным этапам быў збор каментароў ад біскупаў і падрыхтоўка афіцыйнага тэксту на латыні. Лацінская editio typica была выдадзена ў 1998 годзе. На яе аснове былі распрацаваны новыя пераклады. Адной з важных карэкціровак з'яўляецца рэдакцыя Папам [[Францыск (Папа Рымскі)|Францішкам]] пунктаў 2266-2267, у якіх гаворыцца пра смяротнае пакаранне, якое цяпер лічыцца недапушчальным:<ref>https://www.vaticannews.va/be/papa/news/2018-08/francishak-uhvaliu-zmeny-u-katehizise-ab-smyarotnym-pakaranni.html</ref> «Царква у святле Евангелля вучыць, што „смяротнае пакаранне недапушчальнае, бо з’яўляецца замахам на непарушнасць і годнасць чалавека“, і з рашучасцю спрыяе яго адмене ва ўсім свеце». Дадзеная праўка аспрэчваецца вялікай колькасцю маральных тэолагаў як супячэрная каталіцкай веры. == Структура і змест Катэхізіса == Катэхізіс складаецца з 2865 пунктаў. Увесь дакумент падзелены на часткі, раздзелы, главы, артыкулы, а часам і на параграфы. Характэрна, што пад некаторымі пунктамі пазначаны таксама і іншыя звязаныя па змесце пункты. Катэхізіс, апублікаваны ў 1992 годзе, складаецца з уводнай частцы апостальскай канстытуцыі Яна Паўла II, Fidei depositum, і чатырох частак. Першая частка ўяўляе сабой падрабязны аналіз розных элементаў Крэда (Сімвала веры). У другой частцы апісана здзяйсненне хрысціянскай таямніцы, ці ж тэма пасхальнай таямніцы - таямніцы смерці і ўваскрасення [[Хрыстос|Хрыста]], а таксама асобныя 7 сакраментаў Царквы. Трэцяя частка тычыцца прынцыпаў хрысціянскай маралі з асаблівым акцэнтам на запаведзях [[Дэкалог]]у. Чацвёртая частка апісвае рысы хрысціянскай [[Малітва|малітвы]], звяртаючы ўвагу на малітву Ойча наш. Гэтая структура адпавядае структуры посттрыдэнцкіх катэхізісаў. == Кампендый Катэхізіса Каталіцкага Касцёла == 28 чэрвеня 2005 года на італьянскай мове быў апублікаваны ''Catechismo della Chiesa Cattolica. Compendio'', (бел. Кампендый Катэхізіса Каталіцкага Касцёла), які ўяўляе сабой сінтэз Катэхізіса Каталіцкай Царквы, які ў кароткай форме ясна і дакладна перадае ўсе істотныя і фундаментальныя элементы веры Каталіцкай Царквы. Зборнік быў падрыхтаваны спецыяльнай камісіяй, прызначанай Янам Паўлам II пад старшынствам кардынала Ёзэфа Ратцынгера, пасля Папы [[Бенедыкт XVI|Бенедыкта XVI]]. Па сваёй сутнасці Кампендый уяўляе сабой просты і вычарпальны выклад каталіцкай веры ў форме дыялогу паміж катэхетам і слухачом (схема пытанне - адказ). Кампендый, як і Катэхізіс Каталіцкай Царквы, складаецца з чатырох узаемазвязаных частак. == YOUCAT == У 2011 годзе была выпушчаная версія Катэхізіса, прызначаная ў першую чаргу для моладзі, пад назвай YOUCAT. Выданне, якое складаецца з 527 пытанняў і адказаў, заснавана на Катэхізісе і яго Кампендыуме. YOUCAT быў дапоўнены цытатамі са [[Біблія|Святога Пісання]], а таксама ілюстрацыямі, кароткімі азначэннямі, выслоўямі святых і заслугоўваючых даверу настаўнікаў веры, а таксама урыўкамі з твораў нерэлігійных аўтараў. Рэдактарам кнігі быў Прымас Аўстрыі Крыстаф Шанборн OP, а ўступ напісаў Бенедыкт XVI. YOUCAT на рускай мове выйшаў у 2013 годзе. А 28 чэрвена 2019 года падчас штогадовага [[Будслаўскі фэст|Будслаўскага фэсту]] быў прэзентаваны YOUCAT у беларускім перакладзе<ref>https://catholic.by/3/news/belarus/10052-u-budslave-prezentuyuts-katekhizis-dlya-moladzi-youcat-pa-belarusku</ref>. == Спасылкі == {{commonscat|Catechisms}} * [http://www.vatican.va/archive/compendium_ccc/documents/archive_compendium-ccc_ru.pdf Катэхізіс Каталіцкай Царквы. Кампендыум] [[Катэгорыя:Каталіцкая тэалогія]] [[Катэгорыя:Катэхізісы]] 885r31uubflycui1eq1u8zzea0s514k Касандр 0 97654 5133538 4429494 2026-04-29T05:02:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133538 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = | перыядканец = | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | суправіцель1 = | суправіцель1перыядпачатак = | суправіцель1перыядканец = | рэгент1 = | рэгент1перыядпачатак = | рэгент1перыядканец = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} {{Значэнні}} '''Каса́ндр''' ({{lang-el|Κάσσανδρος}}; каля [[355 да н.э.|355]] — [[297 да н.э.]]) — цар [[Старажытная Македонія|Македоніі]] ([[302 да н.э.]] — [[297 да н.э.]]), старэйшы сын [[Антыпатр, палкаводзец|Антыпатра]], упершыню згадваецца ў судзе [[Аляксандр Македонскі|Аляксандра Македонскага]] ў [[Вавілон]]е, дзе выступаў з апраўдальнай прамовай на карысць свайго бацькі, несправядліва абвінавачанага. [[Антыпатр, палкаводзец|Антыпатр]] перадаў рэгенцтва [[Палісперхон, дыядох|Палісперхону]], што прымусіла Касандра шукаць падтрымкі па-за Македоніяй. Урэшце, ён заключыў саюз з [[Пталамей I|Пталамеем Лагам]] і [[Антыгон I|Антыгонам]] і абвясціў вайну рэгенту. Большасць грэчаскіх полісаў, у тым ліку [[Афіны]], далучыліся да іх. Таксама ён схіліў на свой бок Эўрыдзіку, славалюбівую жонку македонскага цара [[Філіп III Арыдэй|Філіпа III Арыдэя]]. І яна, і яе дзядзька, і брат Касандра Ніканор былі неўзабаве знішчаны па загаду [[Алімпіяда Эпірская|Алімпіяды]]. Касандр выступіў супраць яе і, вымусіўшы, урэшце, здацца, пакараў смерцю царыцу ў [[316 да н.э.]]. У [[310 да н.э.]] — [[309 да н.э.]] ён таксама пакараў смерцю [[Раксана|Раксану]] і намінальнага цара [[Аляксандр IV Македонскі|Аляксандра IV]] — жонку і сына [[Аляксандр Македонскі|Аляксандра Македонскага]]; пазашлюбны сын апошняга [[Геракл Македонскі|Геракл]] быў раней атручаны [[Палісперхон, дыядох|Палісперхонам]] па падгаворванні Касандра. Касандр парадніўся з царскай сям'ёй, ажаніўшыся з Фесалонікай, зводнай сястрой Аляксандра Македонскага, і, заключыўшы саюз з [[Селеўк I Нікатар|Селеўкам]], [[Пталамей I|Пталамеем]] і [[Лісімах]]ам супраць [[Антыгон I Аднавокі|Антыгона]] і знішчыўшы апошняга ў [[301 да н.э.]], стаў кіраўніком [[Старажытная Македонія|Македоніі]].<ref name="WDL">{{cite web |url = http://www.wdl.org/en/item/11739/ |title = Kingdoms of the Successors of Alexander: After the Battle of Ipsus, B.C. 301 |website = [[World Digital Library]] |date = 1800-1884 |accessdate = 2013-07-27 |archive-date = 5 верасня 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150905133907/http://www.wdl.org/en/item/11739/ |url-status = dead }}</ref> Памёр ад [[вадзянка|вадзянкі]] ў [[297 да н.э.]] Касандр, быўшы жорсткім кіраўніком, быў знатаком [[літаратура|літаратуры]]. Ён аднавіў [[Фівы (Грэцыя)|Фівы]], разбураныя Аляксандрам Македонскім, заснаваў гарады [[Фесалонікі]] (Салонікі) і [[Касандрыя|Касандрыю]]. == Гл. таксама == * [[Паплечнікі Аляксандра Вялікага]] * [[Селеўк I Нікатар]] * [[Лісімах]] * [[Пталамей I]] * [[Антыпатр, палкаводзец|Антыпатр]] * [[Антыгон I Аднавокі]] * [[Алімпіяда Эпірская|Алімпіяда]] * [[Аляксандр IV Македонскі]] * [[Раксана]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Cassander}} {{start box}} {{succession box |before=[[Аляксандр IV Македонскі|Аляксандр IV]] |after=[[Філіп IV Македонскі|Філіп IV]] |title=[[Македонскі цар]] |years=[[316 да н.э.|316]] — [[297 да н.э.]] }} {{end box}} {{дыядох}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Эліністычныя цары]] [[Катэгорыя:Цары македонскія]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IV стагоддзя да н.э.]] [[Катэгорыя:Военачальнікі Македоніі]] [[Катэгорыя:Аляксандр Македонскі]] [[Катэгорыя:Дыядохі]] 5zksydttz6syagwc4xhwt9xe0jb8oii Камунар (Буда-Кашалёўскі раён) 0 102196 5133346 5121838 2026-04-28T14:57:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133346 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Камунар}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Камунар |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 38|lat_sec = 12 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 49|lon_sec = 15 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Камунараўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046266 }} '''Камуна́р'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kamunar}}, {{lang-ru|Коммунар}}) — [[аграгарадок]] (да 2009 г. [[пасёлак]]<ref>{{Cite web|url=https://etalononline.by/document/?regnum=d909g0027166&q_id=3309570|title=Решение Буда-Кошелёвского районного Совета депутатов от 1 октября 2009 года № 178 "О преобразовании некоторых населенных пунктов Буда-Кошелевского района в агрогородки"|url-status=dead}}</ref>) у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр [[Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Камунараўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === Аграгарадок Камунар знаходзіцца за 27 км на паўднёвы ўсход ад [[Буда-Кашалёва]], 29 км на паўночны захад ад [[Гомель|Гомеля]], 4 км ад чыгуначнай станцыі [[Уза (станцыя)|Уза]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]). Праект забудовы выкананы ў 1968 годзе Гомельскімі абласнымі праектнымі майстэрнямі інстытута «Белдзяржпраект». Пасёлак кампактны, з дзвюх узаемна перпендыкулярных вуліц, на скрыжаванні якіх — плошча. Значную частку жылой забудовы складаюць каменныя 2-5-павярховыя будынкі. Па выніках рэспубліканскага конкурсу 1967 года забудова пасёлка ўдастоена дыплома 3-й ступені. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў, на былых памешчыцкіх землях, перасяленцамі з суседніх вёсак, якія стварылі камуну імя К. Маркса. У 1929 годзе арганізаваны калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 8 жыхароў мястэчка. Пасёлак у 1967 годзе атрымаў назву Камунар. У ліпені 1967 года ў склад пасёлка ўключаны пасёлкі [[Высокі (Буда-Кашалёўскі раён)|Высокі]] і [[Папаратны (Блюдніцкі сельсавет)|Папаратны]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 і 27 ліпеня 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 24 (1182).</ref>. З 28 чэрвеня 1973 года цэнтр Камунараўскага сельсавета Буда-Кашалёўскага раёна<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 чэрвеня 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 27 (1401).</ref>. Гомельская птушкафабрыка. Размешчана дапаможная гаспадарка Узаўскага камбіната хлебапрадуктаў, Палац культуры, універмаг, сталовая, камбінат бытавога абслугоўвання, гасцініца, сярэдняя школа, інтэрнат, дзіцячы сад-яслі, лякарня, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, швейная майстэрня, 2 крамы. У аграгарадку дзейнічае птушкафабрыка РУП «Беларуснафта-Асобіна»<ref>[http://www.belarusinfo.by/ru/poisk/84231.html РУП «Белоруснефть-Особино»]{{ref-ru}}</ref>. == Транспартная сетка == Побач (за 1 км) шаша [[Доўск]] — [[Гомель]] (траса {{таблічка-by|М|8}}). Дарогамі аграгарадок Камунар злучаны са станцыяй [[Уза (станцыя)|Уза]], вёскамі [[Блюдніца]], [[Асобіна (Буда-Кашалёўскі раён)|Асобіна]], пасёлкам [[Красін (Буда-Кашалёўскі раён)|Красін]] і іншымі населенымі пунктамі. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 893 гаспадаркі, 2458 жыхароў. === Дынаміка === * 2004 год — 893 гаспадаркі, 2458 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=18|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)}} [[Катэгорыя:Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] oxmfjc090twmn5qak90xae610bbtaeo Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён) 0 103449 5133347 4847013 2026-04-28T14:58:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133347 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Камунараўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Камунараўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Буда-Кашалёўскі раён]] |Уключае = 10 населеных пунктаў |Сталіца = [[Камунар (Буда-Кашалёўскі раён)|Камунар]] |Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2622 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = https://buda-koshelevo.gomel-region.by/ru/comm_sov/ |Заўвагі = }} '''Камуна́раўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2009 года пасёлак) [[Камунар (Буда-Кашалёўскі раён)|Камунар]]. == Гісторыя == Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года '''Блюдніцкі сельсавет''' у складзе [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Блюдніца]]. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага [[Асобінскі сельсавет|Асобінскага сельсавета]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ва Уваравіцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Лапіцкі сельсавет (Уваравіцкі раён)|Лапіцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 17 красавіка 1962 года ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна. 28 чэрвеня 1973 года цэнтр сельсавета перанесены ў пасёлак Камунар, сельсавет перайменаваны ў Камунараўскі<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 чэрвеня 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 27 (1401).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Камунараўскага сельсавета 15 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|76}}</ref>. 1 кастрычніка 1976 года скасаваны пасёлак [[Чыстая Лужа (Буда-Кашалёўскі раён)|Чыстая Лужа]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 кастрычніка 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 36 (1518).</ref>. 17 лістапада 1980 года ў склад сельсавета з [[Калінінскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Калінінскага сельсавета]] перададзены 2 населеныя пункты (пасёлкі [[Макаўе (Камунараўскі сельсавет)|Макаўе]] і [[Падсямёнаўка]])<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 36 (1662).</ref>. 13 лістапада 1987 года скасаваны пасёлак [[Беразіна (Камунараўскі сельсавет)|Беразіна]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 13 лістапада 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 9 (1923).</ref>. У 2007 годзе Камунараўскі сельсавет аднесены да прыгараднай зоны [[Гомель|Гомеля]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2007-270/2007-270(005-017).pdf&oldDocPage=11 Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 26 апреля 2007 г. № 354 О границе пригородной зоны города Гомеля]</ref>. == Склад == Станам на 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 15 населеных пунктаў<ref name="АТД">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|76}}</ref>. У склад Камунараўскага сельсавета ўваходзілі населеныя пункты, якія зараз не існуюць: да 1967 года — пасёлак Высокі, да 1968 года — пасёлак Папаратны, да 1969 года — вёска Селішча, да 1976 года — пасёлак Чыстая Лужа, да 1987 года — пасёлак Беразіна. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2716 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 92,3 % — [[беларусы]], 4,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,3 % — [[цыганы на Беларусі|цыганы]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 красавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 2622 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=20 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|117785}} {{Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)}} {{Буда-Кашалёўскі раён}} [[Катэгорыя:Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Уваравіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] 83geamc65drhofntw3z5ljh0vw8546h Каралінскі сельсавет (Зэльвенскі раён) 0 107232 5133504 4810279 2026-04-29T01:18:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133504 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Каралінскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Каралінскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Зэльвенскі раён]] |Уключае = 28 населеных пунктаў |Сталіца = [[Каралін (Зэльвенскі раён)|Каралін]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1198 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Каралі́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) [[Каралін (Зэльвенскі раён)|Каралін]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Зэльвенскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Межырэцкі сельсавет|Межырэцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гродненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 17 красавіка 1962 года ў складзе [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года ў складзе [[Слонімскі раён|Слонімскага раёна]], з 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Зэльвенскага раёна. 22 мая 1967 года ў склад [[Тулаўскі сельсавет (Зэльвенскі раён)|Тулаўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Шэйкі (Зэльвенскі раён)|Шэйкі]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 мая 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 18 (1176).</ref>. 11 лютага 1972 года ў склад сельсавета з [[Славаціцкі сельсавет|Славаціцкага сельсавета]] перададзены вёскі [[Пянюга]], [[Пятрэвічы (Зэльвенскі раён)|Пятрэвічы]] і [[Цыганоўка]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>. У 1977 годзе ў склад сельсавета з [[Зэльвенскі сельсавет|Зэльвенскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты (вёскі [[Горна (Зэльвенскі раён)|Горна]], [[Збляны (Зэльвенскі раён)|Збляны]], [[Лаўрыновічы]] і хутар [[Медухава (Зэльвенскі раён)|Медухава]])<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14, 28 лютага, 21 красавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).</ref>. 18 красавіка 2017 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Тулаўскі сельсавет (Зэльвенскі раён)|Тулаўскага сельсавета]] (12 населеных пунктаў: аграгарадок [[Міжэрычы]], вёскі [[Дзергілі]], [[Задвор’е (Каралінскі сельсавет)|Задвор’е]], [[Калінаўка (Зэльвенскі раён)|Калінаўка]], [[Клепачы (Зэльвенскі раён)|Клепачы]], [[Крэсла]], [[Мештавічы]], [[Пузікі]], [[Талалайкі]], [[Тулава (Зэльвенскі раён)|Тулава]], [[Шэйкі (Зэльвенскі раён)|Шэйкі]], [[Янаўшчына (Зэльвенскі раён)|Янаўшчына]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917r0083035&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 18 апреля 2017 г. № 243 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Зельвенского района Гродненской области]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (16 населеных пунктаў) — 1040 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 82,1 % — [[беларусы]], 13,2 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 3,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=16 сакавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (28 населеных пунктаў) — 1198 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Каралінскі сельсавет}} {{Зэльвенскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Каралінскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Зэльвенскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Каралінскі сельсавет у [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскім раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Ваўкавыскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Каралінскі сельсавет у [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскім раёне]] (1962—1965)}} |спіс3 = {{Слонімскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Каралінскі сельсавет у [[Слонімскі раён|Слонімскім раёне]] (1965—1966)}} |спіс4 = {{Зэльвенскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Каралінскі сельсавет у [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскім раёне]] (з 1966)}} }} [[Катэгорыя:Каралінскі сельсавет (Зэльвенскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ваўкавыскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Слонімскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 5t4v5h7z1qmj7fgvxo3cofij5w7pl37 Мікалай Пятровіч Цішачкін 0 109410 5133296 4131668 2026-04-28T12:05:22Z Pabojnia 135280 афармленне 5133296 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч | Імя = Мікалай Цішачкін | Арыгінал імя = | Выява = | Шырыня = | Апісанне выявы = | Імя пры нараджэнні = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Прафесія = {{акцёр2|СССР|Беларусі|XX стагоддзя}} | Гады актыўнасці = [[1959]]—[[1993]] | Тэатр = | Узнагароды = | imdb_id = | Сайт = }} '''Мікалай Пятровіч Ці́шачкін''' ({{ДН|14|3|1938}}, {{МН|Віцебск||}} — {{ДС|30|4|1993}}) — беларускі [[акцёр]]. [[Заслужаны артыст Беларускай ССР]] (1976). == Біяграфія == Скончыў у 1959 годзе [[Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут]]. Працаваў у [[Беларускі тэатр імя Я. Коласа|Беларускім тэатры імя Я. Коласа]]<ref name="БЭ"/>. == Творчасць == Выконваў вострахарактарныя ролі, якія вызначаліся выразным пластычным малюнкам<ref name="БЭ"/>. Сярод роляў беларускага рэпертуару: Шкаляр<ref name="ТБ">{{крыніцы/Тэатральная Беларусь|2|Цішачкін Мікалай Пятровіч}}</ref>, Самахвальскі («[[Несцерка (п’еса)|Несцерка]]» [[Віталь Вольскі|В. Вольскага]]), Тата («Зацюканы апостал» [[А. Макаёнак|А. Макаёнка]]), Віктар Пятрэня («Вайна пад стрэхамі» паводле [[Алесь Адамовіч|А. Адамовіча]]), Жора Сыч, Навіцкі («Укралі кодэкс», «[[Трывога (п’еса)|Трывога]]» [[Алесь Петрашкевіч|А. Петрашкевіча]]). Інш. ролі: Іпаліт («Мінулася кату масленіца» [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. Астроўскага]]), Іван Пятровіч («Прыніжаныя і зняважаныя» паводле [[Ф. Дастаеўскі|Ф. Дастаеўскага]]), Епіходаў («[[Вішнёвы сад]]» [[А. Чэхаў|А. Чэхава]]), Румін, Міхаіл («Дачнікі», «Зыкавы» [[Максім Горкі|М. Горкага]]), Гела («Не трывожся, мама!» паводле Н. Думбадзе), Ламбардзі, Маскатэль, Дэ ля Катары («Слуга двух гаспадароў», «Каханне не жарты», «Забаўны выпадак» [[К. Гальдоні]]), Броннікаў («Пяць рамансаў у старым доме» У. Аро), Леанідзік («Мой бедны Марат» [[Аляксей Мікалаевіч Арбузаў|А. Арбузава]]), Чарнявы («Энергічныя людзі» [[В. Шукшын]]а), Навасельцаў («Таварышы па службе» [[Эміль Веньямінавіч Брагінскі|Э. Брагінскага]] і [[Эльдар Аляксандравіч Разанаў|Э. Разанава]])<ref name="БЭ">{{крыніцы/БЭ|17|Цішачкін Мікалай Пятровіч|[[Т. Дз. Арлова]]}}</ref>, Джордж («Любоўнікі з Каліфорніі» [[Б. Слэйд]]а), Афіцыянт («Жаночы стол у Паляўнічай зале» [[В. Мярэжка|В. Мярэжкі]]), Аляксандр II («Кастусь Каліноўскі» [[У. Караткевіч]]а), Генрых VI («[[Генрых VI (п’еса)|Генрых VI]]» [[У. Шэкспір]]а)<ref name="ТБ"/> і інш. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|17|Цішачкін Мікалай Пятровіч|[[Т. Дз. Арлова|Арлова Т. Дз.]]}} * {{крыніцы/Тэатральная Беларусь|2|Цішачкін Мікалай Пятровіч}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|140262|Цішачкін Мікалай Пятровіч}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Цішачкін Мікалай Пятровіч}} [[Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] ej9kem5n0r5afeiyfs3m99fexycxgeb Касталом 0 112440 5133543 4581126 2026-04-29T05:38:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133543 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | image file = CynoglossumOfficinale-plant-kl.jpg | image descr = {{bt-bellat|Касталом лекавы|Cynoglossum officinale}} | regnum = Расліны | latin = Cynoglossum | parent = | author = [[L.]], 1753 | rang = Род | wikispecies = Cynoglossum | commons = Category:Cynoglossum | itis = 31885 | ncbi = 181188 | eol = 49137 | grin = 3284 | ipni = 126301-3 }} {{Значэнні|Касталом (значэнні)}} '''Кастало́м'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|43}}</ref>{{sfn|БелЭн|1999}} (''Cynoglóssum'') — род [[Кветкавыя|кветкавых]] раслін сямейства {{Bt-bellat|Бурачнікавыя|Boraginaceae}}. Навуковая лацінская назва ''Cynoglossum'' паходзіць ад грэч. κύων (сабака) і γλῶσσα (язык) ад шурпатага навобмацак і прадаўгаватага лісця расліны. == Батанічнае апісанне == [[Аднагадовыя расліны|Аднагадовыя]], [[Двухгадовыя расліны|двухгадовыя]] і [[Шматгадовыя расліны|шматгадовыя]] [[Трава|травяністыя]] расліны вышынёй 35—100 см. [[Корань расліны|Корань]] тоўсты, верацёнападобнай формы. Маюцца 2—3 баразнаватыя [[Сцябло|сцяблы]], густа аблісцелыя. [[Лісце]] чаргаванае, суцэльнае, апушанае. [[Кветкі]] з пяццю [[Пялёстак|пялёсткамі]], бура-чырвонага колеру з сінім, блакітным, фіялетавым адценнем, паніклыя, у мяцёльчатых суквеццях. [[Плод]] — [[Арэшак (плод)|чатырохарэшак]]. Расліны ядавітыя. == Распаўсюджанне і экалогія == Расліны распаўсюджаны ва [[Умераны клімат|ўмераных]], [[Трапічны клімат|трапічных]] і горных раёнах [[Паўночнае паўшар’е|Паўночнага паўшар’я]]. Растуць па берагах рэк, у ярах, на засмечаных месцах. == Віды == [[Файл:Illustration Cynoglossum officinale0.jpg|thumb|left|{{bt-bellat|Касталом лекавы|Cynoglossum officinale}}. {{Бат.іл.|3}}]] Род налічвае каля 60 відаў (83<ref name="ТПЛ">[http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Boraginaceae/Cynoglossum/ Cynoglossum] // [[The Plant List]]{{Ref-en}}</ref> віды). Некаторыя з іх: * {{Bt-latbel|Cynoglossum amabile|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum apenninum|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum australe|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum boreale|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum castellanum|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum cheirifolium|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum clandestinum|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum columnae|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum creticum|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum dioscoridis|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum furcatum|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum germanicum|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum glochidiatum|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum grande|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum hungaricum|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum magellense|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum microglochin|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum nervosum|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum occidentale|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum officinale|Касталом лекавы|Касталом лекавы{{!}}Сабачы язык|Касталом лекавы{{!}}Багун|Касталомнік|Касталом лекавы{{!}}Касталом|Шалянец}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum reverchonii|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum rotatum|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum sphacioticum|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum tehranicum|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum virginianum|}} * {{Bt-latbel|Cynoglossum zeylanicum|}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8|Касталом||153}} * {{Крыніцы/ЭПБ|2|Касталом|Дзмітрыева С. А.|513}} == Спасылкі == * {{Плантарыум|42834|Чернокорень — род Cynoglossum}} * [http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Boraginaceae/Cynoglossum/ Cynoglossum] // [[The Plant List]]{{Ref-en}} * [http://bgbm3.bgbm.fu-berlin.de/iopi/gpc/PTaxonDetail.asp?NameCache=Cynoglossum Genus ''Cynoglossum''] {{Архівавана|url=https://archive.today/20121217211923/http://bgbm3.bgbm.fu-berlin.de/iopi/gpc/PTaxonDetail.asp?NameCache=Cynoglossum |date=17 снежня 2012 }} * [https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomygenus.aspx?id=3284 Genus: ''Cynoglossum'' L. // Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy)]{{Ref-en}} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CYNOG Касталом на сайце USDA NRCS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130521093345/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CYNOG |date=21 мая 2013 }}{{ref-en}} <small>Праверана 13 лістапада 2008 г.</small> {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бурачнікавыя (падсямейства)]] [[Катэгорыя:Ядавітыя расліны]] hq3sxn0y0arfhg2nc9716yktz33hjww Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы 100 121975 5133377 5133029 2026-04-28T15:51:05Z NirvanaBot 40832 +5 новых 5133377 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Параска Сцяпанаўна Плытка-Гарыцвіт|2026-04-28T12:38:49Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Іван Хрысанфавіч Каладзееў|2026-04-28T08:50:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Джон Фаўлз|2026-04-28T06:06:09Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Шарлота Бронтэ|2026-04-28T05:56:35Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Аляксандр Міхайлавіч (князь уладзімірскі)|2026-04-27T19:11:09Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Павел Свярдлоў|2026-04-26T17:56:51Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Яўген Казарцаў|2026-04-26T17:42:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Юр’евіч Монзуль|2026-04-26T16:45:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Себасцьян Саве|2026-04-26T16:06:56Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Яраслаў Васількавіч|2026-04-26T12:59:50Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Андрэй Ляховіч|2026-04-26T09:42:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Геда Хамдан Ахмед|2026-04-26T07:58:07Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Валяр’ян Шлягер|2026-04-25T18:37:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Джэры Райс|2026-04-25T14:36:22Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Хусейн Бармаш|2026-04-25T13:47:33Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Джын Локхарт|2026-04-25T09:58:14Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Яніна Зоф'я Умястоўская|2026-04-25T08:00:03Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Уладзімір Куліковіч|2026-04-25T07:19:34Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Міхал Длускі|2026-04-24T22:49:09Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Матыа Батыстыні|2026-04-24T20:28:29Z|JerzyKundrat}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ddsxcglx2zbqu0al0v9h2p59y1bolqe Касмічная прастора 0 126771 5133539 5077118 2026-04-29T05:26:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133539 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Космас}} [[Файл:Webb%27s_First_Deep_Field.jpg|thumb|upright=1.4|Паколькі касмічная прастора па сутнасці пустая, яна дазваляе бесперашкодна назіраць самыя раннія (чырванейшыя) галактыкі, як гэта відаць на [[Першае глыбокае поле Уэба|першым глыбокім полі «Уэба»]].]] '''Касмічная прастора''' (або проста '''космас'''; ад {{lang-gr|κόσμος}} — «парадак, лад; сусвет») — [[Прастора ў фізіцы|прастора]], якая існуе па-за межамі [[Атмасфера Зямлі|атмасферы Зямлі]] і паміж [[Астранамічны аб’ект|нябеснымі целамі]]<ref name=Merriam-Webster/>. Яна адрозніваецца [[Парады велічыні ціску|надзвычай нізкай]] [[Канцэнтрацыя часціц|шчыльнасцю часціц]] і ўяўляе сабой [[Звышвысокі вакуум|амаль ідэальны вакуум]]<ref name=Roth_2012/>. Касмічны вакуум складаецца пераважна з [[вадарод]]на-[[Гелій|геліевай]] [[Плазма|плазмы]], пранізанай [[Электрамагнітнае выпраменьванне|электрамагнітным выпраменьваннем]], [[Касмічныя прамяні|касмічнымі прамянямі]], [[нейтрына]], [[Магнітнае поле|магнітнымі палямі]] і [[Касмічны пыл|пылам]]. [[Тэмпература|Тэмпературны фон]] космасу вызначаецца [[Рэліктавае выпраменьванне|рэліктавым выпраменьваннем]], якое засталося пасля [[Вялікі выбух|Вялікага выбуху]]: яно падтрымлівае базавую тэмпературу на ўзроўні 2,7 [[Кельвін (адзінка вымярэння)|кельвіна]] ({{num|−270|[[Градус Цэльсія|°C]]}}; {{num|−455|[[Градус Фарэнгейта|°F]]}})<ref name="CBE2008" />. Мяркуецца, што [[Цёпла-гарачае міжгалактычнае асяроддзе|міжгалактычная плазма]] складае каля паловы [[Барыённая матэрыя|барыённай (звычайнай) матэрыі]] ў [[Сусвет|Сусвеце]]. Гэта рэчыва вельмі разрэджанае — менш за адзін [[атам вадароду]] на кубічны метр, — але пры гэтым мае [[Кінетычная тэмпература|кінетычную тэмпературу]] ў мільёны кельвінаў<ref name=baas41_908/>. Лакальныя згусткі матэрыі з цягам часу скандэнсаваліся ў [[Зорка|зоркі]] і [[Галактыка|галактыкі]], але нават унутры іх пераважае пустэча. Астатняя частка [[Эквівалентнасць масы і энергіі|масы і энергіі]] ў [[Назіраны Сусвет|назіраным Сусвеце]] прыпадае на загадкавыя, пакуль невывучаныя формы: [[Цёмная матэрыя|цёмную матэрыю]] і [[Цёмная энергія|цёмную энергію]]{{sfn|Freedman|Kaufmann|2005|pp=573, 599–601, 650-653}}<ref name="Trimble 1987" /><ref name="nasa_darkenergy" />. Касмічная прастора не мае выразнай мяжы на пэўнай вышыні над паверхняй Зямлі. Як умоўны пачатак космасу ў міжнародных дагаворах і для рэгістрацыі аэракасмічных рэкордаў звычайна выкарыстоўваецца [[лінія Кармана]] — вышыня 100 км над [[Узровень мора|узроўнем мора]]{{sfn|O'Leary|2009|p=84}}<ref name=space_begin/>. Некаторыя слаі верхняй [[Стратасфера|стратасферы]] і [[Мезасфера|мезасферы]] часам называюць «[[Блізкі космас|блізкім космасам]]». [[Касмічнае права|Прававыя асновы касмічнай дзейнасці]] заклаў міжнародны «[[Дагавор аб космасе]]», які набыў моц 10 кастрычніка 1967 года. Ён забараняе краінам абвяшчаць суверэнітэт над касмічнымі аб’ектамі і гарантуе свабоду [[Даследаванне космасу|даследаванняў]] для ўсіх дзяржаў. Аднак, нягледзячы на [[Рэзалюцыя ААН|рэзалюцыі ААН]] аб мірным выкарыстанні космасу, на [[Геацэнтрычная арбіта|арбіце Зямлі]] ўжо праводзіліся выпрабаванні [[Супрацьспадарожнікавая зброя|супрацьспадарожнікавай зброі]]. Уяўленне пра тое, што прастора паміж Зямлёй і [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяцам]] — гэта вакуум, узнікла ў XVII стагоддзі, пасля адкрыцця зніжэння [[Атмасферны ціск|атмасфернага ціску]] з вышынёй. Неабсяжныя маштабы космасу былі ўсвядомлены ў XX стагоддзі, калі ўпершыню была вымерана адлегласць да [[Галактыка Андрамеды|галактыкі Андрамеды]]. У тым жа стагоддзі пачалося фізічнае асваенне космасу: спачатку з дапамогай вышынных [[аэрастат]]аў, потым — ракет, і, нарэшце, у 1961 годзе [[Юрый Аляксеевіч Гагарын|Юрый Гагарын]] здзейсніў першы ў гісторыі [[Касмічны палёт|пілатаваны палёт на арбіту]]. Праз вялізны кошт вываду грузаў на арбіту пілатаваная касманаўтыка пакуль абмежавана [[Нізкая калязямная арбіта|нізкай калязямной арбітай]] і Месяцам, затое аўтаматычныя апараты ўжо наведалі ўсе вядомыя планеты [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэмы]]. Космас уяўляе сабой складанае асяроддзе для даследавання чалавекам праз небяспекі вакууму і радыяцыі. [[Мікрагравітацыя]] аказвае негатыўны ўплыў на фізіялогію чалавека, выклікаючы як [[Атрафія цягліц|атрафію цягліц]], так і [[Астэапенія пры касмічным палёце|страту касцяной масы]]. Часам пад космасам разумеюць усю прастору па-за межамі Зямлі разам з усімі астранамічнымі целамі ў ёй. У шырокім сэнсе, космас — сінонім астранамічнага азначэння Сусвету<ref>БЭ ў 18 т. Т. 8. Мн., 1999</ref>. == Этымалогія == Першапачаткова [[Старажытнагрэчаская мова|грэчаскі]] тэрмін «космас» ({{lang|gr|κόσμος}}; «парадак», «светабудова») меў філасофскае значэнне: так старажытныя грэкі называлі гіпатэтычную замкнутую сферу вакол Зямлі, якую лічылі цэнтрам Сусвету<ref>{{Cite web |url=http://www.cabinetmagazine.org/issues/14/turkina_mazin.php |title=CABINET // In Between Space and Cosmos |access-date=2015-10-09 |archive-date=2015-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905073839/http://www.cabinetmagazine.org/issues/14/turkina_mazin.php |url-status=live }}</ref>. У [[Раманскія мовы|мовах лацінскай групы]] (і запазычаннях з іх) замацаваўся больш практычны тэрмін «прастора» ({{lang-la|spatium}} → {{lang-it|spazio}}; {{lang-es|espacio}}; {{lang-fr|espace}} → {{lang-en|space}}), паколькі з навуковага пункту гледжання пустата па-за межамі Зямлі практычна бясконцая. У [[Беларуская мова|беларускай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай мовах]] гэтыя дзве традыцыі злучыліся. У выніку ўзнікла ўстойлівае словазлучэнне «касмічная прастора». З [[Мовазнаўства|лінгвістычнага]] пункту гледжання гэта з’яўляецца [[плеаназм]]ам (сэнсавай празмернасцю), бо «космас» само па сабе ўжо мае на ўвазе прастору. == Гісторыя адкрыцця і вывучэння == {{Падрабязны артыкул|Храналогія вывучэння галактык, скопішчаў галактык і буйнамаштабнай будовы Сусвету}} === Старажытныя ўяўленні === У 350 годзе да н. э. грэчаскі філосаф [[Арыстоцель]] вылучыў тэзіс пра тое, што «прырода не церпіць пустэчы». Гэты прынцып, які стаў вядомым як ''[[horror vacui]]'' («страх пустэчы»), абапіраўся на [[Анталогія|анталагічныя]] аргументы філосафа V стагоддзя да н. э. [[Парменід]]а, які адмаўляў саму магчымасць існавання небыцця (пустэчы) у прасторы{{sfn|Grant|1981|p=10}}. Праз перакананасць у немагчымасці вакууму на [[Заходняя культура|Захадзе]] стагоддзямі панавала меркаванне, што космас не можа быць пустым{{sfn|Porter|Park|Daston|2006|p=27}}. Нават у XVII стагоддзі французскі філосаф [[Рэнэ Дэкарт]] працягваў сцвярджаць, што ўся прастора без астатку запоўнена матэрыяй{{sfn|Eckert|2006|p=5}}. Іншая карціна назіралася ў старажытным [[Кітай|Кітаі]]. Астраном II стагоддзя [[Чжан Хэн]] быў перакананы, што космас бясконцы і распасціраецца далёка за межы механізма, які ўтрымлівае Сонца і зоркі. У працах школы Сюань-е, якія захаваліся да нашых дзён, гаворыцца, што нябёсы бязмежныя, «пустыя і пазбаўленыя субстанцыі». Аналагічным чынам апісваліся і нябесныя целы: «сонца, месяц і мноства зорак плаваюць у пустой прасторы, рухаючыся або застаючыся нерухомымі»{{sfn|Needham|Ronan|1985|pp=82–87}}. === Навуковая рэвалюцыя: доказ вакууму === Італьянскі вучоны [[Галілеа Галілей]] ведаў, што паветра мае [[Маса|масу]] і, такім чынам, схільнае да гравітацыі. У 1640 годзе ён прадэманстраваў, што пэўная сіла перашкаджае ўзнікненню вакууму. Аднак стварыць апарат для атрымання частковага вакууму ўдалося толькі ягонаму вучню, [[Эванджэліста Тарычэлі|Эванджэлісце Тарычэлі]], у 1643 годзе. Гэты эксперымент прывёў да вынаходства першага ртутнага [[барометр]]а і стаў навуковай сенсацыяй у Еўропе. Тарычэлі выказаў здагадку: калі паветра мае вагу, то атмасферны ціск павінен падаць з наборам вышыні<ref name=West_2013/>. Для праверкі гэтай гіпотэзы французскі матэматык [[Блез Паскаль]] прапанаваў правесці эксперымент{{sfn|Holton|Brush|2001|pp=267–268}}. У 1648 годзе ягоны зяць Фларэн Пер’е паўтарыў вопыт з барометрам на гары [[Дом (гара, Францыя)|Пюі-дэ-Дом]] у цэнтральнай Францыі, выявіўшы, што ртутны слупок стаў карацейшым на тры дзюймы. Падзенне ціску было таксама наглядна прадэманстравана з дапамогай паўнадзьмутага пузыра, які пашыраўся пры пад’ёме ў гару і сціскаўся пры спуску{{sfn|Cajori|1917|pp=64–66}}. [[Файл:Magedurger Halbkugeln Luftpumpe Deutsches Museum.jpg|thumb|upright|left|Арыгінальныя [[магдэбургскія паўшар’і]] (злева), якія выкарыстоўваліся для дэманстрацыі [[Вакуумная помпа|вакуумнай помпы]] [[Ота фон Герыке]] (справа).]] У 1650 годзе нямецкі вучоны [[Ота фон Герыке]] сканструяваў першую [[Вакуумная помпа|вакуумную помпу]] — прыладу, якая канчаткова абвергла прынцып ''horror vacui''. Герыке слушна адзначыў, што атмасфера акружае Зямлю падобна да абалонкі, шчыльнасць якой зніжаецца з вышынёй, і зрабіў выснову пра наяўнасць вакууму паміж Зямлёй і Месяцам{{sfn|Genz|2001|pp=127–128}}. === Ад эфіру да тэорыі адноснасці === У XV стагоддзі нямецкі тэолаг [[Мікалай Кузанскі]] выказаў здагадку, што ў Сусвету няма ні цэнтра, ні акружнасці. Ён лічыў, што Сусвет, хоць і не бясконцы, не можа быць названы канечным, бо пазбаўлены межаў, якія маглі б яго стрымліваць{{sfn|Tassoul|Tassoul|2004|p=22}}. Гэтыя ідэі натхнілі італьянскага філосафа [[Джардана Бруна]] на разважанні пра бясконцасць прасторы ў XVI стагоддзі. Ён пашырыў [[Геліяцэнтрычная сістэма свету|геліяцэнтрычную сістэму]] [[Мікалай Капернік|Каперніка]] да канцэпцыі бясконцага Сусвету, запоўненага субстанцыяй — [[Эфір (стыхія)|эфірам]], які не перашкаджае руху нябесных цел{{sfn|Gatti|2002|pp=99–104}}. Да падобнай высновы прыйшоў англійскі філосаф [[Уільям Гільберт|Уільям Гілберт]], які сцвярджаў, што зоркі бачныя нам толькі таму, што акружаны тонкім эфірам або пустэчай{{sfn|Kelly|1965|pp=97–107}}. Сама канцэпцыя эфіру ўзыходзіць яшчэ да старажытнагрэчаскіх філосафаў, уключаючы Арыстоцеля, які бачыў у ім асяроддзе для руху нябесных цел{{sfn|Olenick|Apostol|Goodstein|1986|p=356}}. Тэорыя Сусвету, запоўненага [[Эфір (фізіка)|святланосным эфірам]], захоўвала папулярнасць аж да пачатку XX стагоддзя; эфір разглядаўся як асяроддзе, неабходнае для распаўсюджвання святла{{sfn|Hariharan|2003|p=2}}. У 1887 годзе [[вопыт Майкельсана — Морлі]] павінен быў выявіць рух Зямлі скрозь гэтае асяроддзе, фіксуючы змены хуткасці святла ў залежнасці ад накірунку руху планеты. Аднак [[нулявы вынік]] вопыту паказаў на памылковасць тэорыі. Ідэя святланоснага эфіру была адкінута і заменена спецыяльнай [[Тэорыя адноснасці|тэорыяй адноснасці]] [[Альберт Эйнштэйн|Альберта Эйнштэйна]]. Яна пастулявала, што хуткасць святла ў вакууме з’яўляецца нязменнай канстантай і не залежыць ад руху назіральніка або [[Сістэма адліку|сістэмы адліку]]{{sfn|Olenick|Apostol|Goodstein|1986|pp=357–365}}{{sfn|Thagard|1992|pp=206–209}}. === Вымярэнне Сусвету === Першым прафесійным астраномам, які падтрымаў ідэю бясконцага Сусвету, стаў англічанін [[Томас Дыгэс]] у 1576 годзе{{sfn|Maor|1991|p=195}}. Аднак сапраўдныя маштабы космасу заставаліся загадкай да 1838 года, калі нямецкі астраном [[Фрыдрых Бесель]] упершыню паспяхова вымераў адлегласць да зоркі. Ён вызначыў, што [[паралакс]] сістэмы [[61 Лебедзя]] складае ўсяго 0,31 [[Вуглавая хвіліна і секунда|вуглавой секунды]] (сучаснае значэнне — 0,287″), што адпавядае адлегласці больш за 10 [[Светлавы год|светлавых гадоў]]{{sfn|Webb|1999|pp=71–73}}. У 1917 годзе [[Гебер Керціс]] заўважыў, што новыя зоркі ў спіральных туманнасцях у сярэднім на 10 зорных велічынь цямнейшыя, чым новыя ў Млечным Шляху, што паказвала на іхнюю велізарную аддаленасць<ref name=Curtis1988/>. Канчаткова адлегласць да [[Галактыка Андрамеды|галактыкі Андрамеды]] вызначыў [[Эдвін Паўэл Хабл|Эдвін Хабл]] у 1923 годзе. Выкарыстоўваючы метад вымярэння яркасці [[Цэфеіды|цэфеід]] (пераменных зорак), адкрыты [[Генрыета Лівіт|Генрыетай Лівіт]]<ref name=csiro_20041025/>, ён даказаў: Андрамеда і іншыя галактыкі знаходзяцца далёка за межамі Млечнага Шляху{{sfn|Tyson|Goldsmith|2004|pp=114–115}}. На аснове гэтых дадзеных Хабл вывеў [[Закон Хабла|сваю знакамітую пастаянную]], што дазволіла ўпершыню разлічыць узрост і памер назіранага Сусвету — першыя ацэнкі складалі 2 млрд гадоў і 280 млн светлавых гадоў. З удасканаленнем вымяральных прыбораў дакладнасць расла, пакуль у 2006 годзе дадзеныя [[Касмічны тэлескоп «Хабл»|касмічнага тэлескопа «Хабл»]] не дазволілі вылічыць гэтыя параметры з высокай дакладнасцю<ref name="p537"/>. Сучаснае ўяўленне пра космас грунтуецца на [[Вялікі выбух|тэорыі Вялікага выбуху]], прапанаванай у 1931 годзе бельгійскім фізікам [[Жорж Леметр|Жоржам Леметрам]]<ref name=nature127_3210_706/>. Згодна з ёй, Сусвет узнік са стану экстрэмальнай шчыльнасці энергіі і з тых часоў бесперапынна пашыраецца<ref name=Big_Bang/>. Першую ацэнку тэмпературы космасу даў швейцарскі фізік [[Шарль Эдуар Гіём]] яшчэ ў 1896 годзе: зыходзячы з выпраменьвання фонавых зорак, ён атрымаў значэнне 5-6 К. Пазней, у 1926 годзе, [[Артур Эдынгтан]] разлічыў тэмпературу ў 3,18 К, а ў 1933 годзе [[Эрых Рэгенер]], грунтуючыся на энергіі касмічных прамянёў, ацаніў яе ў 2,8 К<ref name="Apeiron2_3_79"/>. У 1948 годзе, ужо абапіраючыся на тэорыю Вялікага Выбуху і астывання фонавай энергіі, амерыканскія фізікі [[Ральф Ашэр Альфер]] і [[Роберт Херман]] прадказалі тэмпературу космасу на ўзроўні 5 К<ref name="Apeiron2_3_79"/>. == Фарміраванне і стан == [[Файл:CMB Timeline300 no WMAP ru.jpg|upright=1.5|thumb|Храналогія [[Пашырэнне Сусвету|пашырэння Сусвету]], на якой прастора ў кожны момант часу схематычна паказана ў выглядзе кругавых сячэнняў. Злева — імклівае [[Інфляцыйная мадэль Сусвету|інфляцыйнае пашырэнне]]; у цэнтры пашырэнне [[Паскоранае пашырэнне Сусвету|паскараецца]] (мастацкае ўяўленне; час і памеры паказаны не ў маштабе).]] Сапраўдны памер усяго Сусвету невядомы; магчыма, ён [[Бесканечнасць|бясконцы]]{{sfn|Liddle|2015|pp=33}}. Згодна з [[Вялікі выбух|тэорыяй Вялікага выбуху]], каля 13,8 мільярдаў гадоў таму<ref name=planck_2013 /> ранні Сусвет знаходзіўся ў стане [[Касмалагічная сінгулярнасць|касмалагічнай сінгулярнасці]] бясконца высокай шчыльнасці і тэмпературы, пасля чаго пачаў імкліва [[Пашырэнне Сусвету|пашырацца і астываць]]{{sfn|Hawking|Ellis|1973}}. Прыкладна праз 380 000 гадоў Сусвет астыў дастаткова, каб запаволеныя [[электрон]]ы змаглі аб’яднацца з запаволенымі [[пратон]]амі і [[альфа-часціца]]мі, утварыўшы атамы вадароду, — наступіла так званая [[Рэкамбінацыя (касмалогія)|эпоха рэкамбінацыі]]. Адбылося раздзяленне матэрыі і выпраменьвання, што дазволіла [[фатон]]ам свабодна перамяшчацца скрозь прастору, якая бесперапынна пашыралася<ref name="SciAm301_1_36"/>. Матэрыя, што засталася пасля першаснага пашырэння, пад дзеяннем гравітацыі скалапсавала, сфарміраваўшы зоркі, галактыкі і іншыя астранамічныя аб’екты. Паміж імі застаўся глыбокі вакуум, які і ўтварае тое, што мы сёння называем касмічнай прасторай{{sfn|Silk|2000|pp=105–308}}. Паколькі [[хуткасць святла]] канечная, гэтая тэорыя накладвае абмежаванне на памер [[Назіраны Сусвет|назіранага Сусвету]]<ref name="SciAm301_1_36"/>. Сучасныя ўяўленні пра [[Форма сусвету|форму Сусвету]] заснаваныя на вымярэннях [[Рэліктавае выпраменьванне|рэліктавага выпраменьвання]] (касмічнага мікрахвалевага фону), атрыманых з дапамогай такіх спадарожнікаў, як [[Wilkinson Microwave Anisotropy Probe|WMAP]]. Гэтыя назіранні паказваюць, што [[Трохмерная прастора|прасторавая геаметрыя]] назіранага Сусвету з’яўляецца «[[Праблема плоскасці сусвету|плоскай]]». Гэта азначае, што фатоны, якія рухаюцца па паралельных траекторыях, застаюцца паралельнымі на ўсім шляху да межаў назіранага Сусвету (за выключэннем скрыўленняў, абумоўленых лакальнай гравітацыяй)<ref name="WMAP"/>. Той факт, што Сусвет з’яўляецца плоскім, у спалучэнні з вымеранай шчыльнасцю масы і [[Закон Хабла|паскарэннем пашырэння Сусвету]], паказвае на наяўнасць у прасторы ненулявой [[Энергія вакууму|энергіі вакууму]], якую называюць [[Цёмная энергія|цёмнай энергіяй]]{{sfn|Sparke|Gallagher|2007|pp=329–330}}. Паводле сучасных ацэнак, сярэдняя [[шчыльнасць энергіі]] ў Сусвеце эквівалентная 5,9 пратона на кубічны метр, у тым ліку цёмную энергію, цёмную матэрыю і барыённую матэрыю (звычайнае рэчыва, якое складаецца з атамаў). На долю атамаў прыпадае ўсяго {{num|4,6|%}} ад агульнай шчыльнасці энергіі, што адпавядае шчыльнасці адзін пратон на чатыры кубічныя метры<ref name=nasa_wmap/>. Размеркаванне шчыльнасці ў Сусвеце вельмі нераўнамернае: яна вар’іруецца ад адносна высокай у галактыках (і звышвысокай унутры такіх цел, як планеты, зоркі і [[Чорная дзірка|чорныя дзіркі]]) да вельмі нізкай у гіганцкіх пустэчах — [[войд]]ах (прынамсі, з пункту гледжання бачнай матэрыі)<ref name=aj89_1461/>. У адрозненне ад звычайнай і цёмнай матэрыі, цёмная энергія, імаверна, не засяроджваецца ўнутры галактык. І хоць яна можа складаць большую частку ўсёй масы-энергіі Сусвету, унутры [[Млечны Шлях|Млечнага Шляху]] ўплыў цёмнай энергіі на пяць [[Парадак велічыні|парадкаў]] (г.зн. у {{num|100000|разоў}}) слабейшы за гравітацыйнае ўздзеянне звычайнага рэчыва і цёмнай матэрыі<ref name=rvmphys_75_559 />. == Уласцівасці == {{Main|Касмічнае асяроддзе|Касмічнае надвор’е|Касмічнае выветрыванне}} [[Файл:Night Sky from Hawai‘i and Chile (iotw2225c).jpg|thumb|upright=2|Панарамны від космасу, які назіраецца з паверхні Зямлі ў начны час. [[Міжпланетнае пылавое воблака]] бачна як гарызантальная паласа [[Задыякальнае святло|задыякальнага святла]], што ўключае «ілжывы світанак»{{efn|Ілжывы світанак — з’ява, калі конус задыякальнага святла з’яўляецца на ўсходзе перад самым усходам Сонца. Абумоўлены не рассейваннем святла ў атмасферы Зямлі, а адбіццём сонечных прамянёў ад часціц міжпланетнага пылавога воблака ў адкрытым космасе, дзякуючы чаму свячэнне мае прывідна-белае адценне і назіраецца на фоне яшчэ цёмнага зорнага неба да з’яўлення першых прыкмет атмасфернай зары.}}<ref name=eso_2017/> (па краях) і [[проціззянне]] (у цэнтры), якую візуальна перасякае [[Млечны Шлях (з’ява)|Млечны Шлях]].]] Адкрыты космас уяўляе сабой стан, найбольш блізкі да ідэальнага вакууму з усіх вядомых нам. У ім практычна адсутнічае [[Сіла трэння|трэнне]], што дазваляе зоркам, планетам і спадарожнікам свабодна рухацца па сваіх арбітах. Глыбокі вакуум [[Міжгалактычная прастора|міжгалактычнай прасторы]] не поўнасцю пазбаўлены матэрыі, бо змяшчае некалькі [[Атам вадароду|атамаў вадароду]] на кубічны метр<ref name=pasj20_230/>. Для параўнання, удыхальнае людзьмі паветра ўтрымлівае каля 10<sup>25</sup> малекул на кубічны метр{{sfn|Borowitz|Beiser|1971}}<ref name=patrick/>. Нізкая шчыльнасць матэрыі ў космасе азначае, што [[электрамагнітнае выпраменьванне]] можа пераадольваць велізарныя адлегласці без рассейвання: сярэдняя [[даўжыня свабоднага прабегу]] фатона ў міжгалактычнай прасторы складае каля 10<sup>23</sup> км, або 10 мільярдаў светлавых гадоў{{sfn|Davies|1977|p=93}}. Нягледзячы на гэта, [[Міжзорнае паглынанне|экстынкцыя]] ([[Паглынанне электрамагнітнага выпраменьвання|паглынанне]] і [[Рассеянне мікрачасціц|рассеянне]] фатонаў пылам і газам) з’яўляецца важным чыннікам у галактычнай і міжгалактычнай [[Астраномія|астраноміі]]<ref name=fitzpatrick2004/>. === Ціск === Зоркі, планеты і спадарожнікі ўтрымліваюць свае атмасферы дзякуючы гравітацыйнаму прыцягненню. Атмасферы не маюць выразна акрэсленай верхняй мяжы: шчыльнасць атмасфернага газу паступова памяншаецца па меры аддалення ад аб’екта, пакуль не становіцца неадрознай ад адкрытага космасу{{sfn|Chamberlain|1978|p=2}}. [[Атмасферны ціск]] Зямлі падае прыкладна да {{num|0,032|[[Паскаль (адзінка вымярэння)|Па]]}} на вышыні 100 кіламетраў<ref name=squire2000/>, у параўнанні са {{num|100000|[[Паскаль (адзінка вымярэння)|Па]]}}, прынятымі [[Міжнародны саюз тэарэтычнай і прыкладной хіміі|Міжнародным саюзам тэарэтычнай і прыкладной хіміі]] (ІЮПАК) за [[Нармальныя ўмовы|стандартны ціск]]. Вышэй за гэтую вышыню [[Ізатрапія|ізатропны]] ціск газу хутка становіцца нязначным у параўнанні з [[Ціск электрамагнітнага выпраменьвання|ціскам сонечнага выпраменьвання]] і [[Дынамічны ціск|дынамічным ціскам]] [[Сонечны вецер|сонечнага ветру]]. [[Тэрмасфера]] ў гэтым дыяпазоне характарызуецца вялікімі [[градыент]]амі ціску, тэмпературы і саставу, а яе параметры моцна вар’іруюцца праз [[касмічнае надвор’е]]<ref name=jmsj_85B_193/>. === Тэмпература === [[Тэмпература]] ў адкрытым космасе, як і на Зямлі, вымяраецца [[Кінетычная тэорыя газаў|кінетычнай]] актыўнасцю газу<ref name=Spitzer_1948/>. Аднак тэмпература выпраменьвання ў космасе адрозніваецца ад кінетычнай тэмпературы газу, што азначае адсутнасць [[Тэрмадынамічная раўнавага|тэрмадынамічнай раўнавагі]] паміж газам і выпраменьваннем{{sfn|Prialnik|2000|pp=195–196}}{{sfn|Spitzer|1978|p=28–30}}. Увесь назіраны Сусвет запоўнены фатонамі, якія ўзніклі падчас Вялікага Выбуху; гэта з’ява вядома як рэліктавае выпраменьванне або касмічны мікрахвалевы фон (CMB). Вельмі імаверна, існуе і адпаведная вялікая колькасць [[нейтрына]], якую называюць [[Нейтрыннае рэліктавае выпраменьванне|рэліктавым нейтрынным фонам]]<ref name="fp2_30"/>. Бягучая тэмпература [[Абсалютна чорнае цела|абсалютна чорнага цела]] для фонавага выпраменьвання складае каля 2,7 К ({{num|−270|°C}})<ref name=apj707_2_916/>. Тэмпература газу ў касмічнай прасторы можа вар’іравацца ў шырокіх межах. Напрыклад, тэмпература ў [[Туманнасць Бумеранг|туманнасці Бумеранг]] складае 1 К ({{num|−272|°C}})<ref name=ALMA2013/>, тады як [[сонечная карона]] разаграваецца да тэмператур звыш {{num|1,2–2,6|млн}} К ({{num|2,2–4,7|млн}} °F)<ref name=apj325_442/>. === Магнітныя палі === [[Магнітнае поле|Магнітныя палі]] былі выяўлены ў прасторы вакол многіх класаў нябесных цел. [[Зоркаўтварэнне]] ў [[Спіральная галактыка|спіральных галактыках]] можа спараджаць драбнамаштабныя [[Дынама-машына|дынама-эфекты]]{{efn|Як генератар на электрастанцыі ператварае кручэнне турбіны ў электрычнасць, так і кручэнне плазмы (зараджанага газу) усярэдзіне зорак і галактык стварае магнітныя палі.}}, ствараючы турбулентныя магнітныя палі напружанасцю каля {{num|5–10|[[Гаус (адзінка вымярэння)|мкГс]]}}. [[Эфект Дэвіса — Грынстэйна]] прымушае выцягнутыя пылінкі выстройвацца ўздоўж магнітнага поля галактыкі, што прыводзіць да слабай [[Палярызацыя святла|аптычнай палярызацыі]]. Гэта з’ява выкарыстоўваецца для выяўлення ўпарадкаваных магнітных палёў, якія існуюць у некалькіх блізкіх галактыках. [[Магнітагідрадынаміка|Магнітагідрадынамічныя]] працэсы ў [[Актыўныя ядры галактык|актыўных]] [[Эліптычная галактыка|эліптычных галактыках]] спараджаюць уласцівыя для іх [[Рэлятывісцкі струмень|рэлятывісцкія струмені (джэты)]] і [[Радыёгалактыка|радыёпялёсткі]]. Нетэплавыя [[Астранамічная радыёкрыніца|радыёкрыніцы]] былі выяўлены нават сярод самых аддаленых аб’ектаў з вялікім [[Чырвонае зрушэнне|чырвоным зрушэннем]] (клас ''high-<math>z</math>''), што паказвае на наяўнасць магнітных палёў і там<ref name=WielebinskiBeck2010/>. === Касмічныя прамяні === Па-за межамі ахоўнай атмасферы і магнітнага поля існуе мала перашкод для праходжання праз прастору высокаэнергетычных зараджаных [[Субатамная часціца|субатамных часціц]], вядомых як [[касмічныя прамяні]]. Энергія гэтых часціц вар’іруецца ад прыкладна {{num|10<sup>6</sup>|[[Электронвольт|эВ]]}} да экстрэмальных {{num|10<sup>20</sup>|[[Электронвольт|эВ]]}} у [[Касмічныя прамяні звышвысокіх энергій|касмічных прамянёў звышвысокіх энергій]]<ref name=rmp83_3_907/>. Пікавы паток касмічных прамянёў прыпадае на энергіі каля {{num|10<sup>9</sup>|[[Электронвольт|эВ]]}} і складаецца прыкладна на {{num|87|%}} з пратонаў, на {{num|12|%}} з ядзер гелію і на {{num|1|%}} з больш цяжкіх ядзер{{sfn|Lang|1999|p=462}}. У дыяпазоне высокіх энергій паток [[электрон]]аў складае ўсяго каля {{num|1|%}} ад патоку пратонаў. Касмічныя прамяні могуць пашкоджваць электронныя кампаненты і ўяўляюць [[Дзеянне іанізавальнага выпраменьвання ў касмічных палётах|пагрозу для здароўя]] касмічных падарожнікаў{{sfn|Lide|1993|p=11{{hyphen}}217<!-- Заўвага: гэта не дыяпазон старонак -->}}. === Пахі === Пахі, прынесеныя з [[Нізкая калязямная арбіта|нізкай калязямной арбіты]] пасля вяртання з [[Пазакарабельная дзейнасць у космасе|пазакарабельнай дзейнасці]], маюць адценне гарэлага металу, падобнае да паху дыму ад [[Электрадугавая зварка|электрадугавой зваркі]]. Гэта адбываецца праз кісларод на нізкай калязямной арбіце, які «наліпае» на [[скафандр]]ы і абсталяванне<ref name=ls2012/><ref name="PopSicSmell"/><ref name="a981"/>. Іншыя вобласці космасу могуць мець зусім іншыя пахі, напрыклад, пах розных [[Спірты|спіртоў]] у [[Малекулярнае воблака|малекулярных аблоках]]<ref name="m655"/>. == Межы космасу == {{For|найдалейшыя прасторы космасу|назіраны Сусвет}} [[Файл:Earth's atmosphere.svg|thumb|upright=1.35|Паступовы пераход зямной атмасферы ў касмічную прастору]] Пераход паміж [[Атмасфера Зямлі|атмасферай Зямлі]] і адкрытым космасам не мае выразна акрэсленай фізічнай мяжы: ціск паветра паступова зніжаецца з вышынёй, пакуль атмасфера не змешваецца з [[Сонечны вецер|сонечным ветрам]]. Былі прапанаваны розныя азначэнні практычнай мяжы, якія вар’іруюцца ад 30 км да {{num|1600000|км}}<ref name="Betz"/>. У 2009 годзе з дапамогай [[Метэаралагічная ракета|геафізічнай ракеты]] былі праведзены вымярэнні накірунку і скорасці іонаў у атмасферы. Вышыня 118 км над Зямлёй была вызначана як умоўны сярэдні пункт пераходу зараджаных часціц ад адносна спакойных вятроў зямной атмасферы да значна больш экстрэмальных патокаў адкрытага космасу<ref>{{Cite web |url=http://ria.ru/analytics/20090416/168315963.html |title=Где начинается граница космоса? |language=ru |access-date=2016-04-16 |archive-date=2016-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160425163154/http://ria.ru/analytics/20090416/168315963.html |url-status=live }}</ref>. Хуткасць апошніх можа значна перавышаць {{num|268|м/с}}<ref name=thompton20090409/><ref name=jgr114/> . Вышынныя [[Лятальны апарат|лятальныя апараты]], такія як [[стратастат]]ы, дасягалі вышыні да 50 км<ref name="Grush"/>. Ажно да 2021 года ў ЗША астранаўтамі прызнаваліся людзі, якія здзейснілі палёт на вышыню больш за 80 км. Цяпер у ЗША нагрудны [[Значкі астранаўтаў ЗША|значок астранаўта]] («крылы астранаўта») уручаецца толькі тым членам экіпажа касмічнага карабля, якія «прадэманстравалі ў ходзе палёту дзеянні, што маюць істотнае значэнне для грамадскай бяспекі, або зрабілі ўклад у бяспеку пілатаваных касмічных палётаў»<ref name=FAA_2021/>. Вобласць паміж паветранай прасторай і адкрытым космасам называюць «блізкім космасам». Юрыдычнага азначэння гэтага паняцця не існуе, але звычайна пад ім разумеюць дыяпазон вышынь ад 20 да 100 км<ref name=Hao_Fabio_2019/>. У мэтах бяспекі палёты [[Пасажырскі самалёт|камерцыйнай авіяцыі]] звычайна абмежаваны вышынёй 12 км, а аэранавігацыйнае абслугоўванне распаўсюджваецца толькі да {{num|18–20|км}}<ref name=Hao_Fabio_2019/>. Верхняй мяжой гэтага дыяпазону лічыцца лінія Кармана, дзе для ажыццяўлення палёту законы [[Астрадынаміка|астрадынамікі]] павінны прыйсці на змену законам [[Аэрадынаміка|аэрадынамікі]]<ref name="j253"/>. Гэты дыяпазон уключае такія слаі атмасферы Зямлі, як [[стратасфера]], [[мезасфера]] і ніжняя [[тэрмасфера]]<ref name="f457"/>. Некаторыя аўтары выкарыстоўваюць больш шырокія межы для блізкага космасу, напрыклад, ад 18 да 160 км<ref name="k364"/>. Яны распасціраюцца да вышынь, дзе становіцца практычна магчымым [[арбітальны палёт]] на [[Вельмі нізкая калязямная арбіта|вельмі нізкіх калязямных арбітах]]<ref name="k364"/>. Касмічныя апараты выходзілі на высокаэліптычныя арбіты з [[Перыгелій|перыгеем]] усяго {{num|80–90|км}}, захоўваючы рух на працягу некалькіх віткоў<ref name=McDowell_2018/>. На вышыні 120 км<ref name=McDowell_2018/> касмічныя апараты пры зніжэнні пачынаюць [[уваход у атмасферу]], паколькі [[аэрадынамічнае супраціўленне]] становіцца адчувальным. Для [[Арбітальны самалёт|арбітальных самалётаў]], такіх як «[[Спэйс шатл]]» [[НАСА]], з гэтага моманту пачынаецца працэс пераключэння з кіравання манеўровымі рухавікамі на манеўраванне з дапамогай {{iw|Аэрадынамічныя паверхні кіравання|аэрадынамічных паверхняў кіравання|en|Flight control surfaces}}<ref name=petty20030213/>. === Лінія Кармана і прававыя аспекты === [[Лінія Кармана]], якую ўстанавіла [[Міжнародная авіяцыйная федэрацыя]] і выкарыстоўвае [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] на міжнародным узроўні<ref name="Betz"/>, праходзіць на вышыні 100 км і служыць рабочым азначэннем мяжы паміж аэранаўтыкай і касманаўтыкай. Гэтая лінія названа ў гонар [[Тэадор фон Карман|Тэадора фон Кармана]]. Ён абгрунтаваў неабходнасць вылучэння вышыні, на якой лятальны апарат для стварэння дастатковай аэрадынамічнай [[Пад’ёмная сіла|пад’ёмнай сілы]] (каб утрымліваць сябе ў паветры) павінен рухацца хутчэй за [[Першая касмічная хуткасць|першую касмічную хуткасць]]{{sfn|O'Leary|2009|p=84}}<ref name=space_begin/>. Паводле ягоных разлікаў, гэта адбываецца на вышыні каля {{num|83,8|км}}<ref name="Grush"/>. Гэта дазваляе размежаваць вышыні ніжэй за гэтую адзнаку як вобласць аэрадынамікі і [[Паветраная прастора|паветранай прасторы]], а вышэй — як абсяг касманаўтыкі і свабоднай касмічнай прасторы<ref name="Betz"/>. Не існуе міжнародна прызнанай юрыдычнай мяжы вышыні нацыянальнай паветранай прасторы, хоць лінія Кармана выкарыстоўваецца для гэтай мэты часцей за ўсё. Выказваліся пярэчанні супраць устанаўлення гэтай мяжы занадта высока, бо гэта можа перашкаджаць касмічнай дзейнасці праз асцярогі наконт парушэння паветранай прасторы<ref name=McDowell_2018/>. Прыводзіліся довады на карысць таго, каб не ўстанаўліваць у міжнародным праве адзіную фіксаваную вышыню, а прымяняць розныя межы ў залежнасці ад канкрэтнага выпадку, у прыватнасці, зыходзячы з тыпу апарата і ягонага прызначэння. Рост колькасці камерцыйных і ваенных [[Субарбітальны касмічны палёт|субарбітальных палётаў]] падняў пытанне пра тое, дзе менавіта павінны прымяняцца законы паветранай прасторы, а дзе — [[Касмічнае права|касмічнага права]]<ref name="k364"/><ref name="j253"/>. Касмічныя караблі праляталі над замежнымі дзяржавамі на вышыні ўсяго 30 км, як, напрыклад, у выпадку са «[[Спэйс шатл]]ам»<ref name="Grush"/>. == Вобласці касмічнай прасторы == === Калязямныя вобласці === [[Файл:Debris-GEO1280.jpg|thumb|Камп’ютарная карта аб’ектаў, якія абарачаюцца вакол Зямлі, па стане на 2005 год. Каля 95 % з іх складае смецце, а не дзейныя штучныя спадарожнікі<ref name=ARES/>.]] Знешні слой [[Атмасфера Зямлі|атмасферы Зямлі]], вядомы як [[экзасфера]], бярэ пачатак ад [[Тэрмапаўза|тэрмапаўзы]] на вышыні 250—500 км (у залежнасці ад сонечнай актыўнасці) і распасціраецца вонкі. На гэтых вышынях сутыкненні паміж малекуламі становяцца надзвычай рэдкімі, і атмасфера плаўна раствараецца ў міжпланетнай прасторы<ref name=Catling_Kasting_2017/>. Менавіта гэтая вобласць у непасрэднай блізкасці ад планеты з’яўляецца месцам базіравання большасці [[Штучны спадарожнік Зямлі|штучных спадарожнікаў]] і аб’ектам пільнага вывучэння. Для зручнасці класіфікацыі гэты аб’ём дзеляць на некалькі ўзаемазвязаных зон<ref name="uscode.house.gov 2022"/>{{sfn|Schrijver|Siscoe|2010|p=363, 379}}<ref name=sdc20150426/><ref name=sr2165/>. [[Файл:Orbitalaltitudes.svg|center|700px|thumb|Калязямная прастора з адлюстраваннем [[Нізкая калязямная арбіта|нізкіх]] (сінія), [[Сярэдняя калязямная арбіта|сярэдніх]] (зялёныя) і [[Высокая калязямная арбіта|высокіх]] (чырвоныя) калязямных арбіт. Апошнія выходзяць за межы радыуса [[Геасінхронная арбіта|геасінхронных арбіт]].]] ==== Блізкі космас ==== Гэты рэгіён ахоплівае прастору ад нізкіх калязямных арбіт да [[Геастацыянарная арбіта|геастацыянарнай арбіты]]<ref name="uscode.house.gov 2022"/>. Тут сканцэнтравана асноўная касмічная дзейнасць чалавецтва і праходзяць трасы большасці [[Штучны спадарожнік Зямлі|штучных спадарожнікаў]]. Высокая інтэнсіўнасць палётаў прывяла да назапашвання значнай колькасці [[Касмічнае смецце|касмічнага смецця]], якое стварае пагрозу для дзеючых апаратаў<ref name="uscode.house.gov 2022"/>. Частка гэтых абломкаў з часам тармозіцца і згарае ў шчыльных слаях атмасферы<ref name=portree_loftus1999/>. Варта адзначыць, што хоць гэтая зона лічыцца адкрытым космасам, на вышынях у некалькі соцень кіламетраў над лініяй Кармана рэшткавая атмасфера ўсё яшчэ стварае адчувальнае [[аэрадынамічнае супраціўленне]]<ref name=slsa/>. ==== Геакосмас ==== Геакосмас уключае ў сябе верхнюю атмасферу і магнітасферу Зямлі{{sfn|Schrijver|Siscoe|2010|p=363, 379}}, у межах якой размешчаны [[радыяцыйныя паясы Ван Алена]]. Ягонай унутранай мяжой з’яўляецца [[іанасфера]], а знешняй — [[магнітапаўза]], якая аддзяляе сферу ўплыву Зямлі ад сонечнага ветру<ref name=geospace/>{{sfn|Schrijver|Siscoe|2010|p=379}}. Умовы ў геакосмасе вызначаюцца касмічным надвор’ем, якое цалкам залежыць ад актыўнасці Сонца{{sfn|Fichtner|Liu|2011|pp=341–345}}. На дзённым баку ціск сонечнага ветру «сціскае» магнітасферу да адлегласці каля 10 зямных радыусаў. На начным баку, наадварот, утвараецца выцягнуты [[магнітны хвост]], які можа распасцірацца на 100—200 радыусаў Зямлі{{sfn|Koskinen|2010|pp=32, 42}}<ref name=HonesJr1986/>. [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], праходзячы праз гэты хвост, прыкладна чатыры дні ў месяц аказваецца экранаваным ад прамога сонечнага ветру{{sfn|Mendillo|2000|p=275}}. Геакосмас запоўнены разрэджанай плазмай вельмі нізкай шчыльнасці, рух якой падпарадкоўваецца [[Магнітнае поле Зямлі|магнітнаму полю Зямлі]]. Падчас [[Геамагнітная бура|геамагнітных бур]], выкліканых сонечным ветрам, у гэтым асяроддзі ўзнікаюць магутныя электрычныя токі. Гэта прыводзіць да абурэнняў у іанасферы і радыяцыйных паясах, што павялічвае паток высокаэнергетычных электронаў. Такія з’явы здольныя пашкодзіць бартавую электроніку спадарожнікаў, парушыць [[Кароткія хвалі|караткахвалевую]] радыёсувязь і работу сістэм [[GPS]]{{sfn|Goodman|2006|p=244}}, а таксама выклікаць [[Палярнае ззянне|палярныя ззянні]] ў высокіх [[Шырата|шыротах]]<ref name=oecd/>. Трансмесяцовая прастора — вобласць [[Пераходная арбіта|пераходных арбіт]] ад Зямлі да Месяца<ref name="NASA 2013"/>. ==== Калямесяцовая прастора ==== [[Файл:Artemis 1 at maximum distance from Earth.jpg|thumb|Выгляд Зямлі і Месяца з калямесяцовай прасторы падчас місіі «[[Артэміда-1]]» у 2022 годзе.]] Калямесяцовая прастора — зона па-за межамі непасрэднага зямнога асяроддзя, якая ўключае [[Арбіта Месяца|арбітальную прастору Месяца]] і [[пункты Лагранжа]] сістэмы Зямля-Месяц<ref name=sr2165/>. Гэтая вобласць знаходзіцца ўнутры так званай [[Сфера Хіла|сферы Хіла]] — прасторы, дзе [[гравітацыйны патэнцыял]] Зямлі дамінуе над сонечным (прыкладна да 1,5 млн км ад планеты)<ref name=yoder1995/>. Тут, акрамя спадарожнікаў, можна сустрэць [[Каарбітальны рух|каарбітальныя]] аб’екты, такія як «[[Траянскія астэроіды Зямлі|зямныя траянцы]]» і [[квазіспадарожнік]]амі<ref name=Granvik_et_al_2012/>. ==== Далёкі космас ==== Азначэнне далёкага космасу адрозніваецца ў розных арганізацый{{sfn|Dickson|2010|p=57}}{{sfn|Williamson|2006|p=97}}<ref name=Collins/>. Урад ЗША часта адносіць да яго ўсё, што знаходзіцца далей за тыповыя нізкія арбіты (уключаючы Месяц)<ref name=USC_10101/>. [[Міжнародны саюз электрасувязі]] падыходзіць больш фармальна, вызначаючы далёкі космас як адлегласці ад 2 млн км ад Зямлі<ref name=ITU/>, што прыкладна ў пяць разоў перавышае [[Месяцовая адлегласць|арбітальную адлегласць да Месяца]], але ўсё яшчэ не дасягае суседніх планет{{efn|[[Вялікая паўвось]] арбіты Месяца складае {{num|384400|км}} — гэта 19,2 % ад 2 мільёнаў км, або каля адной пятай<ref name=Williams_2021/>.}}. === Міжпланетная прастора === [[Файл:Comet Hale-Bopp 1995O1.jpg|right|thumb|upright|Разрэджаная плазма (сіняя) і пыл (белы) у хвасце [[C/1995 O1 (Хейла — Бопа)|каметы Хейла — Бопа]] фарміруюцца пад дзеяннем ціску сонечнага выпраменьвання і сонечнага ветру адпаведна.]] Міжпланетная прастора ўнутры Сонечнай сістэмы — гэта велізарны аб’ём, дзе дамінуе гравітацыя Сонца (за выключэннем непасрэдных [[Сфера ўплыву прыцягнення|сфер уплыву]] саміх планет)<ref name="j999"/> . Яна распасціраецца далёка за арбіту [[Нептун (планета)|Нептуна]], дасягаючы межаў [[Геліяпаўза|геліяпаўзы]] на адлегласці ад 110 да {{num|160|[[Астранамічная адзінка|а.а.]]}}<ref name=universetoday_interplanetaryspace /> Менавіта тут уплыў сонечнага ветру саступае ціску галактычнага асяроддзя. Гэтая мяжа служыць своеасаблівым шчытом, які адхіляе нізкаэнергетычныя галактычныя касмічныя прамяні, а яе аддаленасць змяняецца ў залежнасці ад актыўнасці Сонца<ref name=Kohler2017/><ref name=phillips2009/>. Ключавым кампанентам гэтага асяроддзя з’яўляецца сонечны вецер — бесперапынны паток зараджаных часціц, які стварае вакол нашай зоркі разрэджаную атмасферу, або [[Геліясфера|геліясферу]]. Шчыльнасць часціц у гэтым патоку невялікая (5-10 [[пратон]]аў/см³), аднак яны рухаюцца з велізарнай хуткасцю — {{num|350–400|км/с}}{{sfn|Papagiannis|1972|pp=12–149}}. Міжпланетная прастора ўяўляе сабой амаль ідэальны вакуум: сярэдняя даўжыня свабоднага прабегу часціц тут супастаўная з адлегласцю ад Зямлі да Сонца (адна астранамічная адзінка). Тым не менш, прастора не зусім пустая. Яна запоўнена так званым [[Міжпланетнае асяроддзе|міжпланетным асяроддзем]]<ref name=universetoday_interplanetaryspace />, якое ўключае касмічныя прамяні (іанізаваныя атамныя ядры і субатамныя часціцы), газ і плазму, пыл<ref name="EA-20190312"/> і невялікія [[метэоры]], і [[Арганічная хімія|арганічныя]] малекулы (пацверджана [[Ратацыйная спектраскапія|мікрахвалевай спектраскапіяй]])<ref name=asp2003/>. Бачным доказам існавання матэрыі ў гэтым вакууме з’яўляецца [[задыякальнае святло]] — слабая паласа, якую можна назіраць на начным небе дзякуючы адбіццю святла ад скопішчаў міжпланетнага пылу<ref name="leinert_grun_1990"/>. Уся гэтая прастора пранізана магнітным полем Сонца, якое актыўна ўзаемадзейнічае з планетамі{{sfn|Papagiannis|1972|pp=12–149}} . Нябесныя целы з уласным магнітным полем (Зямля, [[Юпітэр (планета)|Юпітэр]], [[Сатурн (планета)|Сатурн]], [[Меркурый]]) утвараюць магнітасферы. Пад ціскам сонечнага ветру яны набываюць кропляпадобную форму з доўгім хвастом, выцягнутым у бок ад Сонца. Гэтыя палі дзейнічаюць як пасткі, захопліваючы зараджаныя часціцы і фарміруючы радыяцыйныя паясы (кшталту [[Радыяцыйны пояс Ван Алена|паясоў Ван Алена]]). Планеты ж без глабальнага магнітнага поля, такія як [[Марс]], аказваюцца безабароннымі: іхняя атмасфера паступова «здзімаецца» і выносіцца сонечным ветрам у космас<ref name=ssr69_3_215/>. === Міжзорная прастора === {{main|Міжзорнае асяроддзе}} [[Файл:52706main hstorion lg.jpg|right|thumb|[[Галоўная ўдарная хваля]], утвораная магнітасферай маладой зоркі [[LL Арыёна]] (у цэнтры) пры сутыкненні з патокам [[Туманнасць Арыёна|туманнасці Арыёна]].]] Міжзорная прастора ўяўляе сабой асяроддзе, якое запаўняе прамежкі паміж [[Зорная сістэма|зорнымі сістэмамі]] ўнутры галактык<ref name=Cooper_2023/>. Фізічна яна пачынаецца там, дзе заканчваецца ўплыў [[Зорны вецер|зорнага ветру]] асобных свяцілаў<ref name=jpl_interstellarspace />. Зоркі акружаны «бурбалкамі» плазмы — [[астрасфера]]мі, і мяжа, якая аддзяляе іх ад знешняга асяроддзя, называецца [[астрапаўза]]й. У выпадку з [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэмай]] гэтыя вобласці называюцца адпаведна [[геліясфера]]й і [[геліяпаўза]]й. Усё, што знаходзіцца за іхнімі межамі, — гэта і ёсць міжзорнае асяроддзе, якое складаецца з разрэджанай матэрыі і выпраменьвання<ref name=Garcia-Sage_et_al_2023/>. Прыкладна 70 % масы міжзорнага асяроддзя складаюць адзіночныя атамы вадароду, большую частку астатку — атамы [[Гелій|гелію]]. Гэты састаў узбагачаны следавымі колькасцямі больш цяжкіх атамаў, якія ўзніклі ў ходзе [[Зорны нуклеасінтэз|зорнага нуклеасінтэзу]]. Гэтыя атамы выкідваюцца ў міжзорнае асяроддзе зорнымі вятрамі або пры скідванні знешніх абалонак зоркамі на позніх стадыях эвалюцыі (напрыклад, пры фарміраванні [[Планетарная туманнасць|планетарнай туманнасці]])<ref name="Ferrière2001"/>. Маштабны выбух [[Звышновая зорка|звышновай]] распаўсюджвае [[Ударная хваля|ударныя хвалі]] зорнага рэчыва вонкі, разносячы сінтэзаваныя элементы па велізарных прасторах<ref name="witt2001"/>. Матэрыя ў міжзорнай прасторы размеркавана вельмі нераўнамерна. У сярэднім шчыльнасць складае каля 10<sup>6</sup> часціц на м³<ref name=Boulares1990/>, але ў халодных [[Малекулярнае воблака|малекулярных аблоках]] яна ўзрастае на парадкі — ад 10<sup>8</sup> да 10<sup>12</sup> часціц на м³{{sfn|Prialnik|2000|pp=195–196}}<ref name="Ferrière2001"/>. Менавіта тут, у шчыльных і халодных рэгіёнах, адбываюцца актыўныя хімічныя працэсы. [[Радыеастраномія]] штогод адкрывае новыя [[Спіс міжзорных і калязорных малекул|віды малекул у космасе]]; яны здольныя аб’ядноўвацца ў пылавыя часціцы памерам да 0,1 мкм{{sfn|Rauchfuss|2008|pp=72–81}}. Ключавым чыннікам гэтай хіміі з’яўляюцца сутыкненні часціц і [[іанізацыя]]. Высокаэнергетычныя касмічныя прамяні, пранікаючы ў аблокі, іанізуюць вадарод і гелій, утвараючы, напрыклад, [[катыён трохатамнага вадароду]] ({{chem2|H3+}}). Іанізаваны гелій, у сваю чаргу, здольны расшчапляць малекулы [[Монааксід вугляроду|чаднага газу]] ({{chem2|CO}}), вызваляючы іанізаваны вуглярод, які запускае ланцужкі рэакцый, што вядуць да стварэння [[Арганічныя злучэнні|складанай арганікі]]<ref name="PNAS103_33_12232"/>. Рух зорак праз міжзоркавае асяроддзе спараджае гідрадынамічныя эфекты. Калі зорка рухаецца з высокай [[Пекулярная хуткасць|пекулярнай хуткасцю]], перад яе астрасферай можа ўзнікаць [[галоўная ўдарная хваля]] — зона рэзкага скачка ціску, размешчаная перад астрапаўзай. Доўгі час лічылася, што такая ўдарная хваля ёсць і ў Сонца. Аднак дадзеныя, атрыманыя ў 2012 годзе зондам [[Interstellar Boundary Explorer|IBEX]] і [[Касмічная праграма «Вояджэр»|апаратамі «Вояджэр»]], абверглі гэтую гіпотэзу. Высветлілася, што хуткасць руху Сонца адносна навакольнага асяроддзя недастатковая для стварэння [[Лік Маха|звышгукавога]] ўдару. Замест гэтага пераход ад сонечнага ветру да міжзорнага асяроддзя адбываецца больш плаўна — праз утварэнне дагукавой хвалі, дзе матэрыя ўшчыльняецца, але не зведвае рэзкага ўдарнага скачка<ref name=bow_science/><ref name=bow/>. ==== Мясцовы пузыр ==== Сонца знаходзіцца ўнутры міжзорнай вобласці, вядомай як [[Мясцовы пузыр]] — поласці ў [[Рукаў Арыёна|Рукаве Арыёна]] [[Млечны Шлях|Млечнага Шляху]]. Гэтая зона радыусам каля 100 [[парсек]] вылучаецца нізкай шчыльнасцю міжзорнага рэчыва і адсутнасцю халодных [[Малекулярнае воблака|шчыльных аблокаў]], якія размяшчаюцца толькі на яе межах (напрыклад, у сузор’ях [[Змеяносец (сузор’е)|Змеяносца]] і [[Цялец (сузор’е)|Цяльца]]). Унутры гэтага пузыра знаходзяцца каля {{num|10<sup>4</sup>–10<sup>5</sup>}} (10-100 тысяч) зорак і дзесяткі цёплых разрэджаных аблокаў з тэмпературай да 7000 К і радыусамі ў {{num|0,5–5|парсек}}. Ціск мясцовага міжзоркавага газу ўраўнаважвае ціск астрасфер гэтых зорак, вызначаючы іхнія памеры: чым вышэйшая шчыльнасць асяроддзя вакол зоркі, тым кампактнейшая яе астрасфера<ref name=redfield2006/> === Міжгалактычная прастора === {{main|Цёпла-гарачае міжгалактычнае асяроддзе|Унутрыкластэрнае асяроддзе|Міжгалактычны пыл}} [[Файл:Structure of the Universe.jpg|thumb|Размеркаванне матэрыі ў кубічным участку Сусвету. Сінія сеткаватыя структуры адлюстроўваюць матэрыю, а пустыя вобласці паказваюць касмічныя [[войд]]ы.]] Даследаванні паказваюць, што матэрыя ў Сусвеце размеркавана не хаатычна, а ўтварае гіганцкую пенападобную структуру, якую часта называюць «касмічным павуціннем», дзе групы і скопішчы галактык выстраены ўздоўж [[Галактычная нітка|галактычных валокнаў (ніцей)]]. Нягледзячы на сваю значнасць, гэтыя структуры займаюць толькі каля 10 % аб’ёму прасторы. Астатнюю частку займаюць гіганцкія пустэчы, якія называюць [[войд]]амі, працягласцю ад 7 да 30 [[мегапарсек]], унутры якіх галактыкі практычна адсутнічаюць{{sfn|Wszolek|2013|p=67}}. Прастора паміж галактыкамі не з’яўляецца абсалютным вакуумам; яна запоўнена разрэджанай плазмай, вядомай як [[міжгалактычнае асяроддзе]]<ref name=jafelice_opher1992/>. Гэтая матэрыя паўтарае контуры касмічнага павуціння, канцэнтруючыся ўздоўж валокнаў<ref name=wadsley2002/>. Унутры гэтых ніцей шчыльнасць дыфузнага фотаіанізаванага газу павышаецца да аднаго атама на кубічны метр<ref name="Harvard & Smithsonian 2022 k265"/> — гэта нікчэмна мала па зямных мерках, але да 200 разоў шчыльней за сярэдні паказчык па Сусвеце<ref name="apj_714_1715"/>. Па сваім саставе гэты газ з’яўляецца пераважна «першасным»: ён на 76 % складаецца з вадароду, які застаўся пасля Вялікага Выбуху. Аднак ён таксама злёгку ўзбагачаны больш цяжкімі элементамі, выкінутымі ў космас магутнымі галактычнымі вятрамі<ref name="Oppenheimer_Davé_2006"/>. Трапляючы з войдаў у міжгалактычнае асяроддзе валокнаў, газ награваецца да тэмператур ад 10<sup>5</sup> К да 10<sup>7</sup> К<ref name=baas41_908/>. Пры такіх тэмпературах яго называюць [[Цёпла-гарачае міжгалактычнае асяроддзе|цёпла-гарачым міжгалактычным асяроддзем]] (ЦГМА). Хоць па зямных мерках плазма вельмі гарачая, тэмпературу 10<sup>5</sup> К у астрафізіцы часта называюць «цёплай». Камп’ютарнае мадэляванне і назіранні паказваюць, што менавіта ў гэтым цёпла-гарачым стане хаваецца да паловы ўсёй звычайнай (барыённай) матэрыі Сусвету<ref name="apj_714_1715" /><ref name=ssr134_1_141/><ref name="apjs_182_378"/>. Калі газ падае з валакністых структур ЦГМА ў скопішчы галактык, якія знаходзяцца на перасячэннях касмічных валокнаў, ён разаграваецца яшчэ мацней — да 10<sup>8</sup> К і вышэй, ператвараючыся ва [[Унутрыкластэрнае асяроддзе|ўнутрыкластарнае асяроддзе]]<ref name="apj546_100"/>. {{clear}} {{Некалькі выяў | perrow = 7 | align = center | direction = horizontal | background color = | width = | caption_align = center | header_background = | header_align = center | header = Агляд розных маштабаў касмічнай прасторы ў выглядзе абласцей вакол Зямлі | image1 = L2 rendering.jpg | width1 = 93 | caption1 = Сістэма Зямля — Месяц | image2 = Inner solar system objects top view for wiki.png | width2 = 93 | caption2 = [[Унутраная вобласць Сонечнай сістэмы]] з калязямнымі аб’ектамі | image3 = Oort cloud Sedna orbit.svg | width3 = 93 | caption3 = Сонечная сістэма і [[воблака Оарта]] | image4 = Angular map of fusors around Sol within 9ly (large).png | width4 = 93 | caption4 = [[Спіс найбліжэйшых зорак|Найбліжэйшыя зоркі]] | image5 = Local Interstellar Clouds with motion arrows.jpg | width5 = 93 | caption5 = [[Мясцовае міжзорнае воблака]] і суседняе міжзоркавае асяроддзе | image6 = Galaxymap.com, map 100 parsecs (2022).png | width6 = 93 | caption6 = [[Спіс бліжэйшых зорных асацыяцый і рухомых груп|Зорныя асацыяцыі]] і карта міжзорнага асяроддзя [[Мясцовы пузыр|Мясцовага пузыра]] | image7 = Galaxymap.com, map 1000 parsecs (2022).png | width7 = 93 | caption7 = Малекулярныя воблакі вакол Сонца ўнутры [[Рукаў Арыёна|рукава Арыёна]] | image8 = OrionSpur.png | width8 = 93 | caption8 = Рукаў Арыёна і суседнія рукавы | image9 = Milky Way Arms ssc2008-10.svg | width9 = 93 | caption9 = Рукаў Арыёна ўнутры [[Млечны Шлях|Млечнага Шляху]] | image10 = Milky Way side view.png | width10 = 93 | caption10 = Сонца ў структуры Млечнага Шляху | image11 = 06-Local Group (LofE06240).png | width11 = 93 | caption11 = [[Галактыкі-спадарожніцы Млечнага Шляху]] ў [[Мясцовая група галактык|Мясцовай групе]] | image12 = 07-Laniakea (LofE07240).png | width12 = 93 | caption12 = [[Звышскопішча Дзевы]] ў [[Ланіякея|звышскопішчы Ланіякея]] | image13 = Laniakea.gif | width13 = 93 | caption13 = Ланіякея ў [[Комплекс звышскопішча Рыб-Кіта|комплексе звышскопішча Рыб – Кіта]] | image14 = Observable Universe with Measurements 01.png | width14 = 93 | caption14 = [[Назіраны Сусвет|Назіраная вобласць]] [[Сусвет]]у | footer_background = | footer_align = center | footer = }} == Космас і жыццё == === Выжывальнасць зямных арганізмаў ва ўмовах космасу === {{Падрабязны артыкул|Касмічная біялогія|Расліны ў космасе|Жывёлы ў космасе}} [[Файл:Biopan Space Expo 001.jpg|thumb|upright|Місія «[[Фатон (штучны спадарожнік)|Фатон-М3]]» 2007 года, на борце якой знаходзілася ўстаноўка для астрабіялагічных доследаў BIOPAN (на фота), падвергла [[Ціхаходкі|ціхаходак]] уздзеянню вакууму і сонечнага ўльтрафіялету.]] Нягледзячы на суровыя ўмовы, былі выяўлены некаторыя зямныя формы жыцця, здольныя вытрымліваць экстрэмальнае асяроддзе космасу на працягу доўгага часу. Віды [[Лішайнікі|лішайнікаў]], размешчаныя на ўстаноўцы [[Еўрапейскае касмічнае агенцтва|ЕКА]] [[BIOPAN]], выжылі пасля дзесяцідзённага ўздзеяння адкрытага космасу ў 2007 годзе<ref name="Astrobiology_11_4_281"/>. Насенне {{bt-bellat|Разухавідка Таля{{!}}разухавідкі Таля|Arabidopsis thaliana}} і {{bt-bellat|Тытунь звычайны{{!}}тытуню звычайнага|Nicotiana tabacum}} прарасло пасля паўтара года знаходжання ў космасе<ref name="Astrobiology_12_5_517"/>. Штам {{bt-bellat|Сенная палачка{{!}}сеннай палачкі|Bacillus subtilis}} захоўваў жыццяздольнасць на працягу 559 дзён ва ўмовах нізкай калязямной арбіты або імітацыі марсіянскага асяроддзя<ref name="Astrobiology_12_5_498"/>. {{Падрабязны артыкул|Ціхаходкі ў космасе}} Сярод шматклетачных жывёл паспяхова перажываюць знаходжанне ў адкрытым космасе {{bt-bellat|ціхаходкі|Tardigrada}}. У 2007 годзе ў ходзе місіі «[[Фатон (штучны спадарожнік)|Фатон-М3]]» групу абязводжаных ціхаходак на 10 сутак памясцілі ў вакуум, пры гэтым частка з іх падвяргалася яшчэ і ўздзеянню прамога сонечнага ўльтрафіялету. Пасля вяртання на Зямлю больш за 68 % асобін, абароненых ад выпраменьвання, паспяхова вярнуліся да жыцця пасля рэгідратацыі, а многія з іх нават далі жыццяздольнае патомства<ref name="low-earth-orbit"/>. Наадварот, выжывальнасць гідратаваных узораў, што зведалі ўздзеянне вакууму і сонечнага ўльтрафіялету, аказалася надзвычай нізкай: ацалелі ўсяго тры асобіны<ref name="low-earth-orbit">{{cite journal |last1=Jönsson |first1=K. Ingemar |last2=Rabbow |first2=Elke |last3=Schill |first3=Ralph O. |last4=Harms-Ringdahl |first4=Mats |last5=Rettberg |first5=Petra |title=Tardigrades survive exposure to space in low Earth orbit |journal=Current Biology |volume=18 |issue=17 |pages=R729–R731 |year=2008 |s2cid=8566993 |doi=10.1016/j.cub.2008.06.048 |doi-access=free |pmid=18786368 |bibcode=2008CBio...18.R729J }}</ref>. У 2011 годзе ціхаходкі былі дастаўлены на [[Міжнародная касмічная станцыя|Міжнародную касмічную станцыю]] ў рамках місіі [[STS-134]]<ref>{{cite web |author=NASA Staff |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/research/experiments/BIOKIS.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110417085459/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/research/experiments/BIOKIS.html |archive-date=17 красавіка 2011 |title=BIOKon In Space (BIOKIS) |date=17 May 2011 |publisher=[[NASA]] |access-date=2011-05-24}}</ref>. Гэта даследаванне паказала, што яны здольныя пераносіць мікрагравітацыю і касмічную радыяцыю<ref>{{cite book |hdl=2434/239127 |first1=L. |last1=Rebecchi |first2=T. |last2=Altiero |first3=A. M. |last3=Rizzo |first4=M. |last4=Cesari |first5=G. |last5=Montorfano |first6=T. |last6=Marchioro |first7=R. |last7=Bertolani |first8=R. |last8=Guidetti |chapter=Two tardigrade species on board of the STS-134 space flight |page=89 |title=12th International Symposium on Tardigrada |chapter-url=http://www.tardigrada.net/newsletter/images/symposia/12_Booklet.pdf |isbn=978-989-96860-7-6 |year= 2012 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2019/07/harvard-study-suggests-asteroids-might-play-key-role-in-spreading-life/ |title=Harvard study suggests asteroids might play key role in spreading life |last=Reuell |first=Peter |date=2019-07-08 |website=Harvard Gazette |access-date=2019-11-30}}</ref>, што робіць іх прыдатнымі [[Мадэльныя арганізмы|мадэльнымі арганізмамі]]<ref name="Gabriel McNuff 2007"/><ref name="Guidetti Rizzo 2012">{{cite journal |last1=Guidetti |first1=Roberto |last2=Rizzo |first2=Angela Maria |last3=Altiero |first3=Tiziana |last4=Rebecchi |first4=Lorena |title=What can we learn from the toughest animals of the Earth? Water bears (tardigrades) as multicellular model organisms in order to perform scientific preparations for lunar exploration |journal=Planetary and Space Science |volume=74 |issue=1 |date=2012 |doi=10.1016/j.pss.2012.05.021 |pages=97–102|bibcode=2012P&SS...74...97G |hdl=11380/738549 |hdl-access=free }}</ref>. === Распаўсюджванне жыцця космасам === {{Гл. таксама|Астрабіялогія|Пазаземнае жыццё}} Гіпотэза [[Літапанспермія|літапансперміі]] мяркуе, што горныя пароды, выкінутыя ў адкрыты космас з планет, на якіх ёсць жыццё, могуць паспяхова пераносіць жывыя арганізмы ў іншыя заселеныя светы. Існуе меркаванне, што падобны сцэнарый меў месца на ранніх этапах гісторыі Сонечнай сістэмы, калі адбываўся абмен пародамі, якія патэнцыйна ўтрымлівалі [[мікраарганізмы]], паміж [[Венера (планета)|Венерай]], Зямлёй і [[Марс]]ам<ref name="Nicholson2010"/>. Паколькі бактэрыі могуць выжываць мільёны гадоў, панспермія ў маштабах Галактыкі з’яўляецца, як мінімум, тэарэтычна магчымай<ref name=Ginsburg_et_al_2018/>. == Уздзеянне на цела чалавека == {{Падрабязны артыкул|Касмічная медыцына|Уплыў касмічнага палёту на цела чалавека|Фізіялагічныя наступствы знаходжання ў космасе}} ==== Небяспекі вакууму ==== {{Гл. таксама|Некантраляваная дэкампрэсія}} [[Файл:Bruce McCandless II during EVA in 1984.jpg|upright|thumb|Праз небяспекі вакууму астранаўты маюць насіць герметычныя [[скафандр]]ы па-за межамі свайго касмічнага карабля.]] Адсутнасць [[Атмасферны ціск|ціску]] — самая непасрэдная небяспека космасу для чалавека. Ціск падае па меры аддалення ад Зямлі, дасягаючы на вышыні каля {{num|19,14|км}} узроўню, які адпавядае [[Пругкасць насычэння|ціску насычанай пары вады]] пры [[Тэмпература цела чалавека|тэмпературы чалавечага цела]]. Гэты вышынны рубеж называецца [[Лінія Армстронга|лініяй Армстронга]] ў гонар амерыканскага ўрача [[Гары Джордж Армстранг|Гары Дж. Армстронга]]<ref name=Tarver_et_al_2022/>. На лініі Армстронга і вышэй вадкасці ў горле і лёгкіх закіпаюць. У прыватнасці, закіпаюць адкрытыя цялесныя вадкасці, такія як сліна, слёзы і вадкасць, якая высцілае лёгкія. Таму на гэтай вышыні выжыванне чалавека немагчыма без [[Вышынна-кампенсавальны касцюм|вышынна-кампенсавальнага касцюма]] або герметычнай кабіны{{sfn|Piantadosi|2003|pp=188–189}}. У адкрытым космасе раптоўнае ўздзеянне вельмі нізкага ціску на неабароненага чалавека (напрыклад, пры выбухной дэкампрэсіі) можа выклікаць [[Баратраўма лёгкіх|баратраўму лёгкіх]] — іхні разрыў праз вялікую розніцу ціскаў унутры і звонку грудной клеткі<ref name=Battisti_et_al_2022/>. Нават калі дыхальныя шляхі пацярпелага поўнасцю адкрыты, паток паветра праз [[Трахея|трахею]] можа быць занадта павольным, каб прадухіліць разрыў<ref name=krebs_pilmanis1996/>. Хуткая дэкампрэсія можа прывесці да разрыву [[Барабанная перапонка|барабанных перапонак]] і прыдатачных пазух носа; у мяккіх тканках могуць узнікнуць кровападцёкі і крывацёкі, а шок здольны выклікаць павелічэнне спажывання кіслароду, што паскорыць наступленне [[Гіпаксія|гіпаксіі]]<ref name=Busby_1967/>. Праз хуткую дэкампрэсію кісларод, раствораны ў крыві, накіроўваецца ў лёгкія, спрабуючы выраўнаваць градыент [[Парцыяльны ціск|парцыяльнага ціску]]. Як толькі гэтая абедзненная кіслародам кроў дасягае мозга, чалавек страчвае прытомнасць праз некалькі секунд і памірае ад гіпаксіі на працягу некалькіх хвілін<ref name=bmj286/>. Кроў і іншыя вадкасці арганізма закіпаюць, калі ціск падае ніжэй за {{num|6,3|[[Паскаль (адзінка вымярэння)|кПа]]}} ({{num|0,068|[[Атмасфера (адзінка вымярэння)|атм]]}}); гэты стан называецца [[эбулізм]]ам<ref name=jramc157_1_85/>. [[Пара]] можа раздзьмуць цела да памеру, які ўдвая перавышае нармальны, і запаволіць [[кровазварот]], аднак тканкі дастаткова эластычныя і порыстыя, каб прадухіліць разрыў. Эбулізм запавольваецца за кошт стрымлівальнага ціску сценак крывяносных сасудаў, таму частка крыві застаецца вадкай{{sfn|Billings|1973|pp=1–34}}<ref name=landis20070807/>. Ацёкі і эбулізм можна паменшыць з дапамогай [[Вышынна-кампенсавальны касцюм|вышынна-кампенсавальнага касцюма]]. Вышынны ахоўны касцюм экіпажа (''CAPS'') — аблягаючае эластычнае адзенне, распрацаванае для астранаўтаў у 1960-х гадах, — прадухіляе эбулізм пры ціску да {{num|2|[[Паскаль (адзінка вымярэння)|кПа]]}} ({{num|0,02|[[Атмасфера (адзінка вымярэння)|атм]]}})<ref name=am39_376/>. Дадатковы кісларод неабходны на вышыні 8 км для забеспячэння дыхання і прадухілення страты вады, тады як вышэй за 20 км скафандры абавязковыя для прадухілення эбулізму{{sfn|Ellery|2000|p=68}}. У большасці скафандраў выкарыстоўваецца ціск чыстага кіслароду каля {{num|30–39|[[Паскаль (адзінка вымярэння)|кПа]]}} ({{num|0,27–0,41|[[Атмасфера (адзінка вымярэння)|атм]]}}), што прыкладна адпавядае парцыяльнаму ціску кіслароду на паверхні Зямлі. Гэтага ціску дастаткова для прадухілення эбулізму, аднак выпарэнне азоту, растворанага ў крыві, усё яшчэ можа выклікаць [[Дэкампрэсійныя хвароба|дэкампрэсійную хваробу]] і [[Газавая эмбалія|газавую эмбалію]], калі не прыняць адпаведных мер{{sfn|Davis|Johnson|Stepanek|2008|pp=270–271}}. ==== Уплыў бязважкасці і радыяцыі ==== {{Гл. таксама|Бязважкасць|Радыебіялогія|Дзеянне іанізавальнага выпраменьвання ў касмічных палётах}} [[Антрапагенез|Чалавек эвалюцыянаваў]] для жыцця ва ўмовах зямной [[Гравітацыя|гравітацыі]], і даказана, што знаходжанне ў бязважкасці аказвае шкоднае ўздзеянне на здароўе. Першапачаткова больш за 50 % астранаўтаў адчуваюць [[сіндром касмічнай адаптацыі]] (касмічную хваробу). Гэта можа выклікаць [[млоснасць]], [[ваніты]], [[галавакружэнне]], [[галаўны боль]], вяласць і агульнае недамаганне. Працягласць касмічнай хваробы вар’іруецца, але звычайна яна доўжыцца 1-3 дні, пасля чаго арганізм прыстасоўваецца да новага асяроддзя. Больш працяглае знаходжанне ў бязважкасці прыводзіць да [[Атрафія цягліц|атрафіі цягліц]] і дэградацыі шкілета, вядомай як [[Астэапенія пры касмічным палёце|касмічная астэапенія]]. Гэтыя эфекты можна мінімізаваць з дапамогай рэжыму фізічных практыкаванняў{{sfn|Kanas|Manzey|2008|pp=15–48}}. Іншыя наступствы ўключаюць пераразмеркаванне вадкасцей у арганізме, запаволенне працы [[Сардэчна-сасудзістая сістэма|сардэчна-сасудзістай сістэмы]], зніжэнне выпрацоўкі [[Эрытрацыты|эрытрацытаў]], парушэнні раўнавагі і аслабленне [[Імунная сістэма|імуннай сістэмы]]. Менш значныя сімптомы ўключаюць страту масы цела, закладзенасць носа, парушэнне сну і азызласць твару<ref name=cmaj180_13_1317/>. Падчас працяглых касмічных палётаў вострую пагрозу для здароўя можа ўяўляць радыяцыя. [[Дзеянне іанізавальнага выпраменьвання ў касмічных палётах|Уздзеянне]] высокаэнергетычных [[Іанізавальнае выпраменьванне|іанізавальных]] [[Касмічныя прамяні|касмічных прамянёў]] можа прывесці да стамляльнасці, млоснасці, ванітаў, а таксама да пашкоджання імуннай сістэмы і змены колькасці [[Лейкацыты|лейкацытаў]]. Пры працяглым уздзеянні сімптомы ўключаюць павышаную рызыку развіцця [[Пухліна|пухлін]], а таксама пашкоджанне вачэй, нервовай сістэмы, лёгкіх і страўнікава-кішачнага тракта<ref name=nsbri_radiation/>. У ходзе трохгадовай місіі на Марс і назад значная частка клетак у целе астранаўта будзе пранізана і патэнцыйна пашкоджана высокаэнергетычнымі ядрамі<ref name=curtis_and_Letaw/>. Энергія такіх часціц значна зніжаецца экранаваннем сценак касмічнага карабля і можа быць дадаткова аслаблена кантэйнерамі з вадой і іншымі бар’ерамі. Аднак удар касмічных прамянёў па экранаванні спараджае другаснае выпраменьванне, якое таксама можа ўздзейнічаць на экіпаж. Неабходны далейшыя даследаванні для ацэнкі радыяцыйных небяспек і распрацоўкі прыдатных контрзахадаў<ref name=sas4_11_1013/>. == Даследаванне космасу == {{main|Даследаванне космасу|Прысутнасць чалавека ў космасе}} [[Файл:As08-16-2593.jpg|thumb|left|Першы здымак Зямлі, зроблены чалавекам, верагодна, [[Уільям Элісан Андэрс|Білам Андэрсам]], падчас місіі «[[Апалон-8]]» ў 1968 годзе<ref name="Apollo8FlightJournalDay1"/>. Паўднёвы полюс знаходзіцца зверху.]] На працягу большай часткі чалавечай гісторыі даследаванне космасу абмяжоўвалася назіраннямі з паверхні Зямлі — спачатку няўзброеным вокам, а затым з дапамогай тэлескопаў. Да з’яўлення надзейных ракетных тэхналогій максімальнае набліжэнне чалавека да адкрытага космасу забяспечвалі палёты на [[аэрастат]]ах. У 1935 годзе амерыканскі пілатаваны аэрастат «[[Explorer II]]» дасягнуў вышыні {{num|22|км}}<ref name=ssr13_2_199/>. Гэты паказчык быў значна пераўзыйдзены ў 1942 годзе, калі падчас трэцяга запуску нямецкая ракета «А-4» («[[Фау-2]]») паднялася на вышыню каля {{num|80|км}}. У 1957 годзе ракетай-носьбітам «[[Р-7]]» быў запушчаны беспілотны спадарожнік «[[Спутнік-1]]», які выйшаў на калязямную арбіту з вышынёй ад 215 да 939 кіламетраў{{sfn|O'Leary|2009|pp=209–224}}. За гэтым рушыў услед першы палёт чалавека ў космас у 1961 годзе, калі [[Юрый Аляксеевіч Гагарын|Юрый Гагарын]] адправіўся на арбіту на караблі «[[Усход-1]]». Першымі людзьмі, якія пакінулі нізкую калязямную арбіту, сталі [[Фрэнк Борман]], [[Джым Ловел]] і [[Уільям Элісан Андэрс]] у 1968 годзе на борце амерыканскага карабля «[[Апалон-8]]»; яны выйшлі на арбіту Месяца{{sfn|Harrison|2002|pp=60–63}} і аддаліліся ад Зямлі на максімальную адлегласць {{num|377349|км}}{{sfn|Orloff|2001}}. Першым касмічным апаратам, які дасягнуў [[Другая касмічная хуткасць|другой касмічнай хуткасці]] (хуткасці ўцякання), стала савецкая станцыя «[[Луна-1]]», якая здзейсніла пралёт побач з Месяцам у 1959 годзе{{sfn|Hardesty|Eisman|Krushchev|2008|pp=89–90}}. У 1961 годзе «[[Венера-1]]» стала першым міжпланетным зондам. Яна выявіла наяўнасць сонечнага ветру і ажыццявіла першы пралёт міма [[Венера (планета)|Венеры]], хоць сувязь з апаратам была страчана яшчэ да збліжэння з планетай. Першай паспяховай міжпланетнай місіяй стаў пралёт «[[Марынер-2]]» міма Венеры ў 1962 годзе{{sfn|Collins|2007|p=86}}. Першы пралёт міма Марса здзейсніў «[[Марынер-4]]» у 1964 годзе. З тых часоў беспілотныя касмічныя апараты паспяхова даследавалі кожную з планет Сонечнай сістэмы, а таксама іхнія спадарожнікі і мноства [[Малая планета|малых планет]] і [[Камета|камет]]. Яны застаюцца фундаментальным інструментам для даследавання адкрытага космасу, а таксама для назірання за Зямлёй{{sfn|Harris|2008|pp=7, 68–69}}. У жніўні 2012 года «[[Вояджэр-1]]» стаў першым рукатворным аб’ектам, які пакінуў Сонечную сістэму і ўвайшоў у міжзорную прастору<ref name="mike_wall"/>. == У міжнародным праве == [[Файл:SM-3 launch to destroy the NRO-L 21 satellite.jpg|thumb|upright|Звычайныя віды супрацьспадарожнікавай зброі, такія як ракета «[[RIM-161 Standard Missile 3|SM-3]]», застаюцца законнымі ў рамках [[Законы вайны|права ўзброеных канфліктаў]], нягледзячы на тое, што яны ствараюць небяспечнае [[касмічнае смецце]].]] [[Дагавор аб космасе]] складае прававую аснову міжнароднага касмічнага права. Ён рэгулюе выкарыстанне касмічнай прасторы [[Нацыянальная дзяржава|нацыянальнымі дзяржавамі]] і ўключае ў сваё азначэнне космасу [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]] і іншыя нябесныя целы. У дагаворы сцвярджаецца, што касмічная прастора адкрыта для даследавання ўсімі дзяржавамі і не падлягае прысваенню шляхам абвяшчэння нацыянальнага суверэнітэту, а сам космас называецца «здабыткам усяго чалавецтва». Гэты статус «[[Агульная спадчына чалавецтва|агульнай спадчыны чалавецтва]]» выкарыстоўваўся (хоць і не без пярэчанняў) для адстойвання права на доступ да касмічнай прасторы і яе сумеснае выкарыстанне ўсімі краінамі на роўнай аснове, асабліва краінамі, якія не валодаюць уласным касмічным патэнцыялам<ref name="Durrani"/>. Дагавор забараняе размяшчэнне [[Ядзерная зброя|ядзернай зброі]] ў касмічнай прасторы. Ён быў прыняты [[Генеральная Асамблея ААН|Генеральнай Асамблеяй ААН]] у 1963 годзе і падпісаны ў 1967 годзе [[Вялікабрытанія]]й, [[ЗША]] і [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. Па стане на 2017 год 105 дзяржаў-удзельніц ратыфікавалі дагавор або далучыліся да яго. Яшчэ 25 дзяржаў падпісалі дагавор, але не ратыфікавалі яго<ref name="unoosa2" /><ref name=unoosa/>. З 1958 года касмічная прастора стала прадметам мноства рэзалюцый ААН. Больш за 50 з іх тычыліся міжнароднага супрацоўніцтва ў галіне мірнага выкарыстання космасу і прадухілення гонкі ўзбраенняў у ім<ref name=garros/>. [[Камітэт ААН па выкарыстанні касмічнай прасторы ў мірных мэтах|Камітэтам ААН па выкарыстанні касмічнай прасторы ў мірных мэтах]] былі ўзгоднены і распрацаваны чатыры дадатковыя дагаворы ў галіне [[Касмічнае права|касмічнага права]]. Тым не менш, дагэтуль не існуе юрыдычнай забароны на размяшчэнне ў космасе звычайных відаў узбраенняў, а выпрабаванні [[Супрацьспадарожнікавая зброя|супрацьспадарожнікавай зброі]] былі паспяхова праведзены ЗША, СССР, [[Кітай|Кітаем]]{{sfn|Wong|Fergusson|2010|p=4}}, а ў 2019 годзе і [[Індыя]]й<ref name=Solanki2019/>. [[Пагадненне аб дзейнасці дзяржаў на Месяцы і іншых нябесных целах|Пагадненне аб Месяцы]] 1979 года перадало юрысдыкцыю над усімі нябеснымі целамі (уключаючы арбіты вакол іх) міжнароднай супольнасці. Аднак гэта пагадненне не было ратыфікавана ніводнай краінай, якая ажыццяўляе ў цяперашні час пілатаваныя касмічныя палёты<ref name=esf20071105/>. У 1976 годзе восем экватарыяльных дзяржаў ([[Эквадор]], [[Калумбія]], [[Бразілія]], [[Рэспубліка Конга]], [[Заір]], [[Уганда]], [[Кенія]] і [[Інданезія]]) сустрэліся ў [[Багата|Багаце]], Калумбія. У сваёй «Дэкларацыі першай нарады экватарыяльных краін», або [[Багоцкая дэкларацыя|Багоцкай дэкларацыі]], яны заявілі пра свае правы на кантроль над сегментамі геастацыянарнай арбіты, што адпавядаюць тэрыторыі кожнай з краін<ref name=bogota1976/>. Гэтыя дамаганні не атрымалі міжнароднага прызнання<ref name=aasl31_2006/>. Усё больш актуальнай праблемай міжнароднага касмічнага права і рэгулявання становяцца небяспекі, звязаныя з ростам колькасці [[Касмічнае смецце|касмічнага смецця]]<ref name="European Society of International Law 2023 p580"/>. == Практычнае прымяненне == {{Падрабязны артыкул|Перавагі асваення космасу}} Адкрыты космас стаў неад’емнай часткай сучаснага грамадства. Ягонае асваенне адкрывае мноства магчымасцей, якія прыносяць адчувальную карысць як [[Сусветная эканоміка|сусветнай эканоміцы,]] так і фундаментальнай навуцы. ;Спадарожнікі і сувязь {{Гл. таксама|Назіранне за Зямлёй}} [[Файл:ISS-44 Milky Way.jpg|thumb|300px|Від з [[Міжнародная касмічная станцыя|МКС]], які дэманструе жоўта-зялёнае ўласнае свячэнне атмасферы Зямлі і іанасферу на фоне Млечнага Шляху.]] Размяшчэнне [[Штучны спадарожнік Зямлі|штучных апаратаў]] на арбіце Зямлі ператварылася ў дамінуючы сектар [[Камерцыялізацыя касмічнай дзейнасці|касмічнай эканомікі]]. Спадарожнікі забяспечваюць працу [[Спадарожнік сувязі|далёкай сувязі]] (уключаючы тэлебачанне), прадастаўляюць [[Спадарожнікавая сістэма навігацыі|сэрвісы высокадакладнай навігацыі]], а таксама дазваляюць весці бесперапынны [[Метэаралагічны спадарожнік|маніторынг надвор’я]] і [[Дыстанцыйныя метады даследавання|дыстанцыйнае зандзіраванне]] Зямлі. Апошняе вырашае шырокі спектр задач: ад кантролю вільготнасці глебы ў сельскай гаспадарцы і прагназавання паводак да выяўлення хвароб лясных масіваў і [[Разведвальны спадарожнік|назірання]] за ваеннай актыўнасцю{{sfn|Razani|2012|pp=97–99}}. Акрамя таго, касмічныя апараты адыгрываюць ключавую ролю ў адсочванні [[Змена клімату|змяненняў клімату]]<ref name="Space Foundation 2023 k582"/>. Дзякуючы адсутнасці супраціўлення паветра спадарожнікі могуць заставацца на стабільных арбітах, эфектыўна ахопліваючы назіраннем увесь зямны шар — у гэтым іхняя галоўная перавага перад [[стратастат]]амі або [[Вышынная атмасферная платформа|вышыннымі атмасфернымі платформамі]]<ref name="Bisset 2023 s159"/>. ;Астраномія Вакуум робіць космас ідэальнай пляцоўкай для назіранняў ва ўсіх дыяпазонах [[Электрамагнітны спектр|электрамагнітнага спектра]]. Яркім прыкладам служаць здымкі тэлескопа «Хабл», якія дазваляюць убачыць святло, выпрамененае больш за 13 мільярдаў гадоў таму — на зары існавання Сусвету<ref name=hubblesite_cosmicdawn />. Аднак нават у космасе ёсць свае перашкоды. [[Міжпланетны задыякальны пыл]] стварае рассеянае свячэнне ў блізкім інфрачырвоным дыяпазоне, якое можа хаваць слабыя крыніцы, такія як [[Экзапланета|экзапланеты]]. Каб павысіць эфектыўнасць [[Інфрачырвоны тэлескоп|інфрачырвоных тэлескопаў]], іх неабходна выводзіць за межы пылавога воблака<ref name=esa105/>. Іншая праблема — [[Электрамагнітная перашкода|радыёчастотныя перашкоды]] з Зямлі. Для абароны ад іх [[радыётэлескоп]]ы прапануецца размяшчаць у «радыёціхіх» зонах, напрыклад, у [[Дэдал (месячны кратэр)|кратары Дэдал]] на [[Адваротны бок Месяца|адваротным баку Месяца]]<ref name=maccone2001/>. ;Міжзоркавыя падарожжы Пілатаваныя [[Міжзоркавы палёт|міжзоркавыя палёты]] пакуль застаюцца толькі тэарэтычнай магчымасцю. Велізарныя адлегласці патрабуюць прынцыпова новых тэхналогій і сістэм жыццезабеспячэння, разлічаных на дзесяцігоддзі аўтаномнай працы. Напрыклад, у рамках [[Праект «Дэдал»|праекта «Дэдал»]] прапаноўваўся карабель на [[Тэрмаядзерная рэакцыя|тэрмаядзерным сінтэзе]] [[Дэйтэрый|дэйтэрыя]] і [[Гелій-3|гелію-3]], які змог бы дабрацца да бліжэйшай сістэмы [[Альфа Цэнтаўра]] за 36 гадоў. Сярод іншых перспектыўных рухавікоў разглядаюцца [[Сонечны ветразь|сонечныя ветразі]], [[Міжзоркавы праматочны рухавік Басарда|праматочныя рухавікі]] і [[Прамянёвая рухальная ўстаноўка|сістэмы з перадачай энергіі прамянём]]. У больш аддаленай будучыні выкарыстанне [[Антыматэрыя|антыматэрыі]] магло б дазволіць дасягаць [[Рэлятывісцкая хуткасць|рэлятывісцкіх хуткасцей]]<ref name=Crawford1990/>. ;Энергетыка і ахаладжэнне {{Гл. таксама|Касмічная сонечная энергетыка}} [[Файл:Solardisk.jpg|right|thumb|Канцэпцыя [[Касмічная сонечная энергетыка|касмічнай сістэмы сонечнай электрастанцыі]] для перадачы энергіі на Зямлю прамянём<ref name=BBC_2020/>.]] Ультранізкая тэмпература адкрытага космасу можа служыць [[Узнаўляльная энергія|узнаўляльным]] рэсурсам для ахаладжэння аб’ектаў на Зямлі<ref name=Yu_et_al_2022/><ref name=Ma_2021/>. Тэхналогія [[Пасіўнае дзённае радыяцыйнае астуджэнне|пасіўнага радыяцыйнага ахаладжэння]] выкарыстоўвае [[інфрачырвонае акно атмасферы]], дазваляючы скідваць лішняе [[Цеплыня|цяпло]] ў выглядзе даўгахвалевага [[Інфрачырвонае выпраменьванне|інфрачырвонага выпраменьвання]] прама ў космас<ref name="Zevenhovena-2018"/><ref name="Wang-2021"/>. Для павышэння эфектыўнасці такіх сістэм (каб яны не награваліся на сонцы) прымяняюцца спецыяльныя [[Фатонны метаматэрыял|фатонныя метаматэрыялы]]<ref name="Heo-2022"/>. ; Промысел {{Гл. таксама|Камерцыялізацыя касмічнай дзейнасці}} Глыбокі вакуум — прывабнае асяроддзе для прамысловых працэсаў, якія патрабуюць звышчыстых паверхняў<ref name=chapman1991/>. Аднак, як і ў выпадку са [[Прамысловае асваенне астэроідаў|здабычай выкапняў на астэроідах]], [[Вытворчасць у космасе|касмічная вытворчасць]] патрабуе каласальных інвестыцый без гарантыі хуткай акупнасці<ref name="IJA10_307"/>. Галоўным бар’ерам застаецца высокі кошт вываду грузаў на арбіту. Паводле ацэнак 2006 года (з улікам інфляцыі), ён складаў ад {{num|9000}} да {{num|31000}} [[Долар ЗША|долараў ЗША]] за кілаграм<ref name="jsr43_3_696"/>. З 2013 года сітуацыя пачала мяняцца. З’яўленне часткова шматразовых ракет, такіх як «[[Falcon 9]]», знізіла планку кошту доступу ў космас ніжэй за 3500 долараў за кг. Але нават такія тарыфы застаюцца непамерна высокімі для масавай прамысловасці. Для вырашэння гэтай праблемы распрацоўваюцца альтэрнатыўныя канцэпцыі: цалкам [[Сістэма касмічнага запуску шматразовага выкарыстання|шматразовыя сістэмы]], [[Безракетны касмічны запуск|безракетныя спосабы запуску]], [[Касмічная прывязь абмену імпульсам|тросавыя сістэмы абмену імпульсам]] і [[Касмічны ліфт|касмічныя ліфты]]{{sfn|Bolonkin|2010|p=xv}}. == Гл. таксама == {{калонкі|4}} * [[Абсалютныя прастора і час]] * [[Арбітальная станцыя]] * [[Касмагонія]] * [[Касмалогія]] * [[Касмічнае мастацтва]] * [[Касмічная гонка]] * [[Касмічныя тэхналогіі]] * [[Космас і выжыванне]] * [[Пагадненні Артэміды]] * [[Панспермія]] * [[Спіс касмічных агенцтваў]] * [[Спіс касмічных запускаў]] * [[Фотаметрычны парадокс Шэзо — Ольбера]] * [[Храналогія даследавання Сонечнай сістэмы]] {{канец калонкі}} == Зноскі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist|refs = <ref name=bogota1976>{{citation | postscript=. | author=Representatives of the States traversed by the Equator | title = Declaration of the first meeting of equatorial countries | date=December 3, 1976 | location=Bogota, Republic of Colombia | work=Space Law | publisher=JAXA | url = http://www.jaxa.jp/library/space_law/chapter_2/2-2-1-2_e.html | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20111124065449/http://www.jaxa.jp/library/space_law/chapter_2/2-2-1-2_e.html | access-date=2011-10-14 | archive-date=24 лістапада 2011 }}</ref> <ref name=aasl31_2006>{{citation | postscript=. | title=Who Owns the Geostationary Orbit? | first=Thomas | last=Gangale | journal=Annals of Air and Space Law | volume=31 | year=2006 | url=http://pweb.jps.net/~gangale/opsa/ir/WhoOwnsGeostationaryOrbit.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20110927091830/http://pweb.jps.net/~gangale/opsa/ir/WhoOwnsGeostationaryOrbit.htm | access-date=2011-10-14 | archive-date=2011-09-27 }}</ref> <ref name=nasa_wmap>{{citation | postscript=. | title=What is the Universe Made Of? | first=Edward J. | last=Wollack | publisher=NASA | date=June 24, 2011 | url = http://map.gsfc.nasa.gov/universe/uni_matter.html | url-status=live | archive-url = https://web.archive.org/web/20160726014944/http://map.gsfc.nasa.gov/universe/uni_matter.html | access-date=2011-10-14 | archive-date=2016-07-26 }}</ref> <ref name=squire2000>{{citation | first=Tom | last=Squire | date=September 27, 2000 | title=U.S. Standard Atmosphere, 1976 | publisher=NASA | work=Thermal Protection Systems Expert and Material Properties Database | url = http://tpsx.arc.nasa.gov/cgi-perl/alt.pl | access-date=2011-10-23 | postscript=. | archive-url = https://web.archive.org/web/20111015062917/http://tpsx.arc.nasa.gov/cgi-perl/alt.pl | archive-date=15 кастрычніка 2011 }}</ref> <ref name=fitzpatrick2004>{{citation | postscript=. | last=Fitzpatrick | first=E. L. | contribution=Interstellar Extinction in the Milky Way Galaxy | title=Astrophysics of Dust | series=ASP Conference Series | editor1-first=Adolf N. | editor1-last=Witt | editor2-first=Geoffrey C. | editor2-last=Clayton | editor3-first=Bruce T. | editor3-last=Draine | volume=309 | page=33 |date=May 2004 | bibcode=2004ASPC..309...33F | arxiv=astro-ph/0401344 }}</ref> <ref name=pasj20_230>{{citation | last=Tadokoro | first=M. | title=A Study of the Local Group by Use of the Virial Theorem | journal=Publications of the Astronomical Society of Japan | volume=20 | page=230 | year=1968 | issue=3 | doi=10.1093/pasj/20.3.230 | bibcode=1968PASJ...20..230T | postscript=. }} Гэтая крыніца ацэньвае шчыльнасць Мясцовай групы ў {{val|7|e=-29|u=г/см³}}. Маса атама вадароду складае {{val|1.67|e=-24|u=г}}, што адпавядае прыкладна 40 атамам на кубічны метр.</ref> <ref name=cmaj180_13_1317>{{citation | display-authors=1 | first1=David | last1=Williams | first2=Andre | last2=Kuipers | first3=Chiaki | last3=Mukai | first4=Robert | last4=Thirsk | title=Acclimation during space flight: effects on human physiology | journal=Canadian Medical Association Journal | date=June 23, 2009 | volume=180 | issue=13 | pages=1317–1323 | doi=10.1503/cmaj.090628 | pmid=19509005 | postscript=. | pmc=2696527 }}</ref> <ref name=nsbri_radiation>{{citation | postscript=. | title=Radiation Effects | first=Ann R. | last=Kennedy | publisher=National Space Biological Research Institute | url=http://www.nsbri.org/SCIENCE-and-TECHNOLOGY/Radiation-Effects/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20120103195825/http://www.nsbri.org/SCIENCE-and-TECHNOLOGY/Radiation-Effects/ | access-date=2011-12-16 | archive-date=2012-01-03 }}</ref> <ref name=sas4_11_1013>{{citation | postscript=. | title=The hazards of space travel | first=Richard B. | last=Setlow | journal=Science and Society | volume=4 | issue=11 | pages=1013–1016 | date=November 2003 | doi=10.1038/sj.embor.7400016 | pmid=14593437 | pmc=1326386 }}</ref> <ref name=curtis_and_Letaw>{{citation | last1= Curtis | first1=S. B. | last2= Letaw | first2=J. W. | year=1989 | title=Galactic cosmic rays and cell-hit frequencies outside the magnetosphere | journal=Advances in Space Research | pages=293–298 | volume=9 | issue=10 | bibcode=1989AdSpR...9c.293C | doi=10.1016/0273-1177(89)90452-3 | pmid=11537306 }}</ref> <ref name=bmj286>{{citation | first1=R. M. | last1=Harding | first2=F. J. | last2=Mills | title=Aviation medicine. Problems of altitude I: hypoxia and hyperventilation | journal=British Medical Journal | volume=286 | issue=6375 | pages=1408–1410 | doi=10.1136/bmj.286.6375.1408 | pmid=6404482 | date=April 30, 1983 | postscript=. | pmc=1547870 }}</ref> <ref name=jramc157_1_85>{{citation | postscript=. | title=Acute exposure to altitude | last=Hodkinson | first=P. D. | journal=Journal of the Royal Army Medical Corps | date=March 2011 | volume=157 | issue=1 | pages=85–91 | doi=10.1136/jramc-157-01-15 | s2cid=43248662 | pmid=21465917 | url=http://www.ramcjournal.com/2011/mar11/hodkinson.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20120426054930/http://www.ramcjournal.com/2011/mar11/hodkinson.pdf | archive-date=2012-04-26 |access-date=2011-12-16 }}</ref> <ref name=garros>{{citation | postscript=. | title=Index of Online General Assembly Resolutions Relating to Outer Space | publisher=United Nations Office for Outer Space Affairs | year=2011 | url=http://www.unoosa.org/oosa/SpaceLaw/gares/index.html | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20100115120820/http://www.unoosa.org/oosa/SpaceLaw/gares/index.html | access-date=2009-12-30 | archive-date=2010-01-15 }}</ref> <ref name=petty20030213>{{citation | postscript=. | title=Entry | work=Human Spaceflight | publisher=NASA | first=John Ira | last=Petty | date=February 13, 2003 | url=http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/events/entry/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20111027174930/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/events/entry/ | access-date=2011-12-16 | archive-date=27 кастрычніка 2011 }}</ref> <ref name=thompton20090409>{{citation | postscript=. | title=Edge of Space Found | first1=Andrea | last1=Thompson | date=April 9, 2009 | publisher=space.com | url=http://www.space.com/scienceastronomy/090409-edge-space.html | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20090714002304/http://www.space.com/scienceastronomy/090409-edge-space.html | access-date=2009-06-19 | archive-date=14 ліпеня 2009 }}</ref> <ref name=jgr114>{{citation | display-authors=1 | first1=L. | last1=Sangalli | first2=D. J. | last2=Knudsen | first3=M. F. | last3=Larsen | first4=T. | last4=Zhan | first5=R. F. | last5=Pfaff | first6=D. | last6=Rowland | year=2009 | title=Rocket-based measurements of ion velocity, neutral wind, and electric field in the collisional transition region of the auroral ionosphere | journal=Journal of Geophysical Research | volume=114 | issue=A4 | pages=A04306 | doi=10.1029/2008JA013757 | bibcode=2009JGRA..114.4306S | postscript=. | doi-access=free }}</ref> <ref name=jafelice_opher1992>{{citation | title=The origin of intergalactic magnetic fields due to extragalactic jets |date=July 1992 | last1=Jafelice | first1=Luiz C. | last2=Opher | first2=Reuven | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=257 | issue=1 | pages=135–151 | bibcode=1992MNRAS.257..135J | postscript=. | doi= 10.1093/mnras/257.1.135 | doi-access=free }}</ref> <ref name=wadsley2002>{{citation | display-authors=1 | first1=James W. | last1=Wadsley | first2=Marcelo I. | last2=Ruetalo | first3=J. Richard | last3=Bond | first4=Carlo R. | last4=Contaldi | first5=Hugh M. P. | last5=Couchman | first6=Joachim | last6=Stadel | first7=Thomas R. | last7=Quinn | first8=Michael D. | last8=Gladders | url=http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap020820.html | title=The Universe in Hot Gas | work=Astronomy Picture of the Day | date=August 20, 2002 | publisher=NASA | access-date=2009-06-19 | postscript=. | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20090609150938/http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap020820.html | archive-date=9 чэрвеня 2009 }}</ref> <ref name=asp2003>{{citation | display-authors=1 | last1=Flynn | first1=G. J. | last2=Keller | first2=L. P. | last3=Jacobsen | first3=C. | last4=Wirick | first4=S. | contribution=The Origin of Organic Matter in the Solar System: Evidence from the Interplanetary Dust Particles | title=Bioastronomy 2002: Life Among the Stars, Proceedings of IAU Symposium No. 213 | volume=213 | page=275 | editor1-first=R. | editor1-last=Norris | editor2-first=F. | editor2-last=Stootman | year=2003 | bibcode=2004IAUS..213..275F | postscript=. }}</ref> <ref name=ssr69_3_215>{{citation | last1=Johnson | first1=R. E. | title=Plasma-Induced Sputtering of an Atmosphere | journal=Space Science Reviews | volume=69 | issue=3–4 | pages=215–253 |date=August 1994 | doi=10.1007/BF02101697 | bibcode=1994SSRv...69..215J | s2cid=121800711 | postscript=. }}</ref> <ref name=krebs_pilmanis1996>{{citation | first1=Matthew B. | last1=Krebs | first2=Andrew A. | last2=Pilmanis | date=November 1996 | publisher=United States Air Force Armstrong Laboratory | title=Human pulmonary tolerance to dynamic over-pressure | url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA318718.pdf | access-date=2011-12-23 | postscript=. | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20121130045759/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA318718 | archive-date=2012-11-30 }}</ref> <ref name=slsa>{{citation | first1=John | last1=Kennewell | first2=Andrew | last2=McDonald | year=2011 | publisher=Commonwealth of Australia Bureau of Weather, Space Weather Branch | title=Satellite Lifetimes and Solar Activity | url=http://www.ips.gov.au/Educational/1/3/8 | access-date=2011-12-31 | postscript=. | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20111228025141/http://www.ips.gov.au/Educational/1/3/8 | archive-date=2011-12-28 }}</ref> <ref name=yoder1995>{{citation | postscript=. | contribution=Astrometric and Geodetic Properties of Earth and the Solar System | last=Yoder | first=Charles F. | title=Global earth physics a handbook of physical constants | editor1-first=Thomas J. | editor1-last=Ahrens | series=AGU reference shelf Series | page=1 | year=1995 | volume=1 | isbn=978-0-87590-851-9 | publisher=American Geophysical Union |location=Washington, DC | bibcode=1995geph.conf....1Y | url=http://terra.sgt-inc.com/pub/jmccarth/GEODYN_class/class_materials_DVD/references/4_yoder.pdf |access-date=2011-12-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120426082632/http://terra.sgt-inc.com/pub/jmccarth/GEODYN_class/class_materials_DVD/references/4_yoder.pdf | archive-date=26 красавіка 2012 }}. У гэтай працы прыводзіцца радыус сферы Хіла, які складае 234,9 [[Сярэдні радыус (астраномія)|сярэдняга радыуса]] Зямлі, або {{val|234,9|×|6371|u=км}} = {{num|1,5|млн км}}.</ref> <ref name=esa105>{{citation | last1=Landgraf | first1=M. | last2=Jehn | first2=R. | last3=Flury | first3=W. | last4=Fridlund | first4=M. | last5=Karlsson | first5=A. | last6=Léger | first6=A. | display-authors=1 | title=IRSI/Darwin: peering through the interplanetary dust cloud | journal=ESA Bulletin | volume=105 | issue=105 | pages=60–63 |date=February 2001 | bibcode=2001ESABu.105...60L|arxiv = astro-ph/0103288 | postscript=. }}</ref> <ref name=maccone2001>{{citation | contribution=Searching for bioastronomical signals from the farside of the Moon | last=Maccone | first=Claudio | title=Exo-/astro-biology. Proceedings of the First European Workshop | editor1-first=P. | editor1-last=Ehrenfreund | editor2-first=O. | editor2-last=Angerer | editor3-first=B. | editor3-last=Battrick | location=Noordwijk | publisher=ESA Publications Division | isbn=978-92-9092-806-5 | volume=496 | pages=277–280 |date=August 2001 | bibcode=2001ESASP.496..277M | postscript=. }}</ref> <ref name=chapman1991>{{citation | first=Glenn | last=Chapmann | editor1-first=R. | editor1-last=Blackledge | editor2-first=C. | editor2-last=Radfield | editor3-first=S. | editor3-last=Seida | contribution=Space: the Ideal Place to Manufacture Microchips | title=Proceedings of the 10th International Space Development Conference | publisher=National Space Society |location=San Antonio, Texas | date=May 22–27, 1991 | pages=25–33 | url=http://deneb.ensc.sfu.ca/papers/sdc-91w.pdf | access-date=2010-01-12 | postscript=. | archive-url=https://web.archive.org/web/20110706202903/http://deneb.ensc.sfu.ca/papers/sdc-91w.pdf | archive-date=2011-07-06 }}</ref> <ref name=ssr13_2_199>{{citation | title=History of the Use of Balloons in Scientific Experiments | last=Pfotzer | first=G. |date=June 1972 | journal=Space Science Reviews | volume=13 | issue=2 | pages=199–242 | doi=10.1007/BF00175313 | bibcode=1972SSRv...13..199P | s2cid=120710485 | postscript=. }}</ref> <ref name=rmp83_3_907>{{citation | last1=Letessier-Selvon | first1=Antoine | last2=Stanev | first2=Todor | title=Ultrahigh energy cosmic rays | journal=Reviews of Modern Physics | volume=83 | issue=3 | pages=907–942 |date=July 2011 | doi=10.1103/RevModPhys.83.907 | bibcode=2011RvMP...83..907L | postscript=. |arxiv = 1103.0031 | s2cid=119237295 }}</ref> <ref name=redfield2006>{{citation | postscript=. | contribution=The Local Interstellar Medium | last=Redfield | first=S. | title=New Horizons in Astronomy; Proceedings of the Conference Held 16–18 October 2005 at The University of Texas, Austin, Texas, USA | series=Frank N. Bash Symposium ASP Conference Series | volume=352 | page=79 | date=September 2006 | bibcode=2006ASPC..352...79R | arxiv=astro-ph/0601117 }}</ref> <ref name=apj707_2_916>{{citation | postscript=. | title=The Temperature of the Cosmic Microwave Background | last=Fixsen | first=D. J. | journal=The Astrophysical Journal | volume=707 | issue=2 | pages=916–920 | date=December 2009 | doi=10.1088/0004-637X/707/2/916 | arxiv=0911.1955 | bibcode=2009ApJ...707..916F | s2cid=119217397 }}</ref> <ref name=jmsj_85B_193>{{citation | postscript=. | title=Dynamics of the thermosphere | last1=Forbes | first1=Jeffrey M. | journal=Journal of the Meteorological Society of Japan | series=Series II | pages=193–213 | volume=85B | year=2007 | doi=10.2151/jmsj.85b.193 |bibcode=2007JMeSJ..85B.193F |doi-access=free }}</ref> <ref name=aj89_1461>{{citation | last1=Krumm | first1=N. | last2=Brosch | first2=N. | title=Neutral hydrogen in cosmic voids | journal=Astronomical Journal | volume=89 | pages=1461–1463 |date=October 1984 | doi=10.1086/113647 | bibcode=1984AJ.....89.1461K | postscript=. | doi-access=free }}</ref> <ref name=ssr134_1_141>{{citation | display-authors=1 | last1=Bykov | first1=A. M. | last2=Paerels | first2=F. B. S. | last3=Petrosian | first3=V. | title=Equilibration Processes in the Warm-Hot Intergalactic Medium | journal=Space Science Reviews | volume=134 | issue=1–4 | pages=141–153 |date=February 2008 | doi=10.1007/s11214-008-9309-4 | bibcode=2008SSRv..134..141B | postscript=. |arxiv = 0801.1008 | s2cid=17801881 }}</ref> <ref name=baas41_908>{{citation | display-authors=1 | last1=Gupta | first1=Anjali | last2=Galeazzi | first2=M. | last3=Ursino | first3=E. | title=Detection and Characterization of the Warm-Hot Intergalactic Medium | journal=Bulletin of the American Astronomical Society | volume=41 | page=908 |date=May 2010 | bibcode=2010AAS...21631808G | postscript=. }}</ref> <ref name=oecd>{{citation | title=Geomagnetic Storms | date=January 14, 2011 | work=OECD/IFP Futures Project on "Future Global Shocks" | publisher=CENTRA Technology, Inc. | pages=1–69 | url=http://www.oecd.org/dataoecd/57/25/46891645.pdf | access-date=2012-04-07 | postscript=. | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20120314111613/http://www.oecd.org/dataoecd/57/25/46891645.pdf | archive-date=14 сакавіка 2012 }}</ref> <ref name=csiro_20041025>{{citation | title=Cepheid Variable Stars & Distance Determination | publisher=CSIRO Australia | date=October 25, 2004 | url=http://outreach.atnf.csiro.au/education/senior/astrophysics/variable_cepheids.html | access-date=2011-09-12 | postscript=. | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20110830013526/http://outreach.atnf.csiro.au/education/senior/astrophysics/variable_cepheids.html | archive-date=30 жніўня 2011 }}</ref> <ref name=nature127_3210_706>{{citation | postscript=. | title=The Beginning of the World from the Point of View of Quantum Theory | last=Lemaître | first=G. | author-link=Georges Lemaître | date=May 1931 | journal=Nature | volume=127 | issue=3210 | page=706 | doi=10.1038/127706b0 | doi-access=free | bibcode=1931Natur.127..706L | s2cid=4089233 }}</ref> <ref name=landis20070807>{{citation | postscript=. | title=Human Exposure to Vacuum | last=Landis | first=Geoffrey A. | date=August 7, 2007 | publisher=www.geoffreylandis.com | url=http://www.geoffreylandis.com/vacuum.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20090721182306/http://www.geoffreylandis.com/vacuum.html | access-date=2009-06-19 | archive-date=21 ліпеня 2009 }}</ref> <ref name=am39_376>{{citation | title=The Space Activity Suit: An Elastic Leotard for Extravehicular Activity | last=Webb | first=P. | journal=Aerospace Medicine | year=1968 | volume=39 | issue=4 | pages= 376–383 | pmid=4872696 | postscript=. }}</ref> <ref name=unoosa2>{{citation |date=March 23, 2017 |title=Status of International Agreements relating to activities in outer space as of 1 January 2017 |publisher=United Nations Office for Outer Space Affairs/ Committee on the Peaceful Uses of Outer Space |url=http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/treatystatus/AC105_C2_2017_CRP07E.pdf |access-date=2018-03-22 |postscript=. |archive-url=https://web.archive.org/web/20180322130911/http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/treatystatus/AC105_C2_2017_CRP07E.pdf |archive-date=22 сакавіка 2018 }}</ref> <ref name=unoosa>{{citation |date=January 1, 2008 |title=Treaty on Principles Governing the Activities of States in the Exploration and Use of Outer Space, including the Moon and Other Celestial Bodies |publisher=United Nations Office for Outer Space Affairs |url=http://www.unoosa.org/oosa/SpaceLaw/outerspt.html |access-date=2009-12-30 |postscript=. |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427091708/http://www.unoosa.org/oosa/SpaceLaw/outerspt.html |archive-date=27 красавіка 2011 }}</ref> <ref name=esf20071105>{{citation|title=Columbus launch puts space law to the test |date=November 5, 2007 |publisher=European Science Foundation |url=http://www.esf.org/research-areas/humanities/news/ext-news-singleview/article/columbus-launch-puts-space-law-to-the-test-358.html |access-date=2009-12-30 |postscript=. |archive-url=https://web.archive.org/web/20081215174524/http://www.esf.org/research-areas/humanities/news/ext-news-singleview/article/columbus-launch-puts-space-law-to-the-test-358.html |archive-date=15 снежня 2008 }}</ref> <ref name=phillips2009>{{citation | first=Tony | last=Phillips | publisher=NASA | title=Cosmic Rays Hit Space Age High | date=September 29, 2009 | url=https://science.nasa.gov/headlines/y2009/29sep_cosmicrays.htm | access-date=2009-10-20 | postscript=. | archive-url=https://web.archive.org/web/20091014035616/http://science.nasa.gov/headlines/y2009/29sep_cosmicrays.htm | archive-date=2009-10-14 }}</ref> <ref name=geospace>{{citation | first1=Paul | last1=Kintner | author2=GMDT Committee and Staff | url=http://ilwsonline.org/lwsgeospace_cospar.pdf | title=Report of the Living With a Star Geospace Mission Definition Team | date=September 2002 | publisher=NASA | access-date=2012-04-15 | postscript=. | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20121102115356/http://ilwsonline.org/lwsgeospace_cospar.pdf | archive-date=2012-11-02 }}</ref> <ref name=portree_loftus1999>{{citation|first1=David |last1=Portree |first2=Joseph |last2=Loftus |title=Orbital Debris: A Chronology |journal=NASA Sti/Recon Technical Report N |publisher=NASA | year=1999 |volume=99 |page=13 |bibcode=1999STIN...9941786P |url=http://ston.jsc.nasa.gov/collections/TRS/_techrep/TP-1999-208856.pdf |access-date=2012-05-05 |postscript=. |archive-url=https://web.archive.org/web/20000901071135/http://ston.jsc.nasa.gov/collections/TRS/_techrep/TP-1999-208856.pdf |archive-date=2000-09-01 }}</ref> <ref name=apj325_442>{{citation | postscript=. | title=The temperature structure, mass, and energy flow in the corona and inner solar wind | last=Withbroe | first=George L. | journal=Astrophysical Journal, Part 1 | volume=325 |date=February 1988 | pages=442–467 | doi=10.1086/166015 | bibcode=1988ApJ...325..442W }}</ref> <ref name=bow>{{citation | postscript=. | title=NASA – IBEX Reveals a Missing Boundary at the Edge of the Solar System | first=Karen C. | last=Fox | date=May 10, 2012 | publisher=NASA | url=http://www.nasa.gov/mission_pages/ibex/news/nobowshock.html | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20120512235338/http://www.nasa.gov/mission_pages/ibex/news/nobowshock.html | access-date=2012-05-14 | archive-date=12 траўня 2012 }}</ref> <ref name=bow_science>{{citation | last1 = McComas | first1 = D. J. | last2 = Alexashov | first2 = D. | last3 = Bzowski | first3 = M. | last4 = Fahr | first4 = H. | last5 = Heerikhuisen | first5 = J. | last6 = Izmodenov | first6 = V. | last7 = Lee | first7 = M. A. | last8 = Mobius | first8 = E. | last9 = Pogorelov | first9 = N. | display-authors=1 | title = The Heliosphere's Interstellar Interaction: No Bow Shock | doi = 10.1126/science.1221054 | journal = Science | volume = 336 | issue = 6086 | pages = 1291–3 | date = 2012 | postscript=. |bibcode = 2012Sci...336.1291M | pmid=22582011| s2cid = 206540880 | doi-access = free }}</ref> <ref name="IJA10_307">{{Citation | last1 = Forgan | first1 = Duncan H. | last2 = Elvis | first2 = Martin | title = Extrasolar asteroid mining as forensic evidence for extraterrestrial intelligence | journal = International Journal of Astrobiology | volume = 10 | issue = 4 | pages = 307–313 |date=October 2011 | doi = 10.1017/S1473550411000127 | bibcode = 2011IJAsB..10..307F | arxiv = 1103.5369 | s2cid = 119111392 | postscript= . }}</ref> <ref name="CBE2008">{{Citation | postscript=. | title=Cosmic Background Explorer | first=David T. | last=Chuss | date=June 26, 2008 | publisher=NASA Goddard Space Flight Center | url=http://lambda.gsfc.nasa.gov/product/cobe/ | url-status=live | archive-url = https://web.archive.org/web/20130509235348/http://lambda.gsfc.nasa.gov/product/cobe/ | access-date=2013-04-27 | archive-date=2013-05-09 }}</ref> <ref name="PNAS103_33_12232">{{Citation | postscript= . | title=Interstellar chemistry | first=William | last=Klemperer | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume=103 | issue=33 | pages=12232–12234 | date=August 15, 2006 | doi=10.1073/pnas.0605352103 | doi-access=free | pmc=1567863 | bibcode=2006PNAS..10312232K | pmid=16894148 }}</ref> <ref name="apj_714_1715">{{Citation | last1 = Fang | first1 = T. | last2 = Buote | first2 = D. A. | last3 = Humphrey | first3 = P. J. | last4 = Canizares | first4 = C. R. | last5 = Zappacosta | first5 = L. | last6 = Maiolino | first6 = R. | last7 = Tagliaferri | first7 = G. | last8 = Gastaldello | first8 = F. | display-authors = 1 | doi = 10.1088/0004-637X/714/2/1715 | title = Confirmation of X-Ray Absorption by Warm-Hot Intergalactic Medium in the Sculptor Wall | journal = The Astrophysical Journal | volume = 714 | issue = 2 | page = 1715 | date = 2010 | postscript= . |arxiv = 1001.3692 |bibcode = 2010ApJ...714.1715F | s2cid = 17524108 }}</ref> <ref name="apjs_182_378">{{Citation | last1 = Wakker | first1 = B. P. | last2 = Savage | first2 = B. D. | doi = 10.1088/0067-0049/182/1/378 | title = The Relationship Between Intergalactic H I/O VI and Nearby (z<0.017) Galaxies | journal = The Astrophysical Journal Supplement Series | volume = 182 | issue = 1 | page = 378 | date = 2009 | postscript= . |arxiv = 0903.2259 |bibcode = 2009ApJS..182..378W | s2cid = 119247429 }}</ref> <ref name="apj546_100">{{Citation | last1 = Mathiesen | first1 = B. F. | last2 = Evrard | first2 = A. E. | doi = 10.1086/318249 | title = Four Measures of the Intracluster Medium Temperature and Their Relation to a Cluster's Dynamical State | journal = The Astrophysical Journal | volume = 546 | issue = 1 | page = 100 | date = 2001 | postscript= . |arxiv = astro-ph/0004309 |bibcode = 2001ApJ...546..100M | s2cid = 17196808 }}</ref> <ref name="Astrobiology_11_4_281">{{Citation | last1 = Raggio | first1 = J. | last2 = Pintado | first2 = A. | last3 = Ascaso | first3 = C. | last4 = De La Torre | first4 = R. | last5 = De Los Ríos | first5 = A. | last6 = Wierzchos | first6 = J. | last7 = Horneck | first7 = G. | last8 = Sancho | first8 = L. G. | display-authors = 1 | title = Whole Lichen Thalli Survive Exposure to Space Conditions: Results of Lithopanspermia Experiment with Aspicilia fruticulosa | journal = Astrobiology | volume = 11 | issue = 4 | pages = 281–292 |date=May 2011 | doi = 10.1089/ast.2010.0588 | bibcode = 2011AsBio..11..281R | postscript= . | pmid=21545267}}</ref> <ref name="Astrobiology_12_5_517">{{Citation | last1 = Tepfer | first1 = David | last2 = Zalar | first2 = Andreja | last3 = Leach | first3 = Sydney | display-authors = 1 | title = Survival of Plant Seeds, Their UV Screens, and nptII DNA for 18 Months Outside the International Space Station | journal = Astrobiology | volume = 12 | issue = 5 | pages = 517–528 | date = May 2012 | doi = 10.1089/ast.2011.0744 | bibcode = 2012AsBio..12..517T | url = http://eea.spaceflight.esa.int/attachments/spacestations/ID5017fe77cc303.pdf | access-date = 2013-05-19 | postscript = . | pmid = 22680697 | url-status=live | archive-url = https://web.archive.org/web/20141213201107/http://eea.spaceflight.esa.int/attachments/spacestations/ID5017fe77cc303.pdf | archive-date = 2014-12-13 }}</ref> <ref name="Nicholson2010">{{Citation | postscript=. | title=Towards a General Theory of Lithopanspermia | last1=Nicholson | first1=W. L. | volume=1538 | work=Astrobiology Science Conference 2010 | pages=5272–528 |date=April 2010 | bibcode=2010LPICo1538.5272N }}</ref> <ref name="Astrobiology_12_5_498">{{Citation | postscript=. | title=Survival of Spores of the UV-ResistantBacillus subtilis Strain MW01 After Exposure to Low-Earth Orbit and Simulated Martian Conditions: Data from the Space Experiment ADAPT on EXPOSE-E | last1=Wassmann | first1=Marko | last2=Moeller | first2=Ralf | last3=Rabbow | first3=Elke | last4=Panitz | first4=Corinna | last5=Horneck | first5=Gerda | last6=Reitz | first6=Günther | last7=Douki | first7=Thierry | last8=Cadet | first8=Jean | last9=Stan-Lotter | first9=Helga | last10=Cockell | first10=Charles S. | last11=Rettberg | first11=Petra | display-authors=1 | journal=Astrobiology | volume=12 | issue=5 | pages=498–507 | date=May 2012 | doi=10.1089/ast.2011.0772 | bibcode=2012AsBio..12..498W | pmid=22680695}}</ref> <ref name="Trimble 1987">{{citation | postscript = . | last=Trimble | first=V. | title=Existence and nature of dark matter in the universe | journal=[[Annual Review of Astronomy and Astrophysics]] | volume=25 | pages=425–472 | year=1987 | bibcode=1987ARA&A..25..425T | s2cid=123199266 | doi=10.1146/annurev.aa.25.090187.002233 }}</ref> <ref name="nasa_darkenergy">{{citation | postscript=. | title=Dark Energy, Dark Matter | work=NASA Science | quote=It turns out that roughly 68% of the Universe is dark energy. Dark matter makes up about 27%. | url=https://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas/what-is-dark-energy/ | access-date=31 траўня 2013 | archive-date=2 чэрвеня 2013 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20130602083852/http://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas/what-is-dark-energy/ }}</ref> <ref name=rvmphys_75_559>{{citation | last1=Peebles | first1=P. | last2=Ratra | first2=B. | doi=10.1103/RevModPhys.75.559 | title=The cosmological constant and dark energy | journal=Reviews of Modern Physics | volume=75 | issue=2 | pages=559–606 | year=2003 | arxiv=astro-ph/0207347 | bibcode=2003RvMP...75..559P | s2cid=118961123 }}</ref> <ref name="Apeiron2_3_79">{{citation | postscript = . | title=History of the 2.7 K Temperature Prior to Penzias and Wilson | display-authors=1 | last1=Assis | first1=A. K. T. | last2=Paulo | first2=São | last3=Neves | first3=M. C. D. | journal=Apeiron | volume=2 | issue=3 | pages=79–87 | date=July 1995 }}</ref> <ref name="SciAm301_1_36">{{citation | postscript=. | title=Origin of the Universe | last=Turner | first=Michael S. | journal=Scientific American | volume=301 | issue=3 | pages=36–43 | date=September 2009 | doi=10.1038/scientificamerican0909-36 | pmid=19708526 | bibcode=2009SciAm.301c..36T }}</ref> <ref name="WMAP">{{citation | postscript=. | title=WMAP – Shape of the universe | publisher=NASA | date=December 21, 2012 | url=http://map.gsfc.nasa.gov/universe/uni_shape.html | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20120601032707/http://map.gsfc.nasa.gov/universe/uni_shape.html | access-date=4 чэрвеня 2013 | archive-date=1 чэрвеня 2012 }}</ref> <ref name="leinert_grun_1990">{{citation | postscript=. | title=Physics of the Inner Heliosphere I | last1=Leinert | first1=C. | last2=Grun | first2=E. | chapter=Interplanetary Dust | page=207 | year=1990 | doi=10.1007/978-3-642-75361-9_5 | isbn=978-3-642-75363-3 | bibcode=1990pihl.book..207L }}</ref> <ref name="witt2001">{{citation | postscript=. | title=Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences – Origin and early evolution of solid matter in the Solar System | last=Witt | first=Adolf N. | contribution=The Chemical Composition of the Interstellar Medium | volume=359 | issue=1787 | page=1949 | date=October 2001 | bibcode=2001RSPTA.359.1949W | s2cid=91378510 | doi=10.1098/rsta.2001.0889 }}</ref> <ref name=patrick>{{citation | postscript=. | last=Tyson |first=Patrick | date=January 2012 | title=The Kinetic Atmosphere: Molecular Numbers | url=http://www.climates.com/KA/BASIC%20PARAMETERS/molecularnumbers.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20131207001720/http://www.climates.com/KA/BASIC%20PARAMETERS/molecularnumbers.pdf | archive-date=7 снежня 2013 | access-date=13 верасня 2013 }}</ref> <ref name="jsr43_3_696">{{citation | postscript=. | title=Low-Cost Launch of Payloads to Low Earth Orbit | display-authors=1 | last1=Burton | first1=Rodney | last2=Brown | first2=Kevin | last3=Jacobi | first3=Anthony | journal=Journal of Spacecraft and Rockets | date=May 2005 | volume=43 | issue=3 | pages=696–698 | bibcode=2006JSpRo..43..696B | doi=10.2514/1.16244 }}</ref> <ref name="Ferrière2001">{{citation | postscript=. | title=The interstellar environment of our galaxy | first=Katia M. | last=Ferrière | journal=Reviews of Modern Physics | volume=73 | issue=4 | pages=1031–1066 | year=2001 | doi=10.1103/RevModPhys.73.1031 | s2cid=16232084 | bibcode=2001RvMP...73.1031F | arxiv=astro-ph/0106359 }}</ref> <ref name=ls2012>{{citation | postscript=. | title=What Does Space Smell Like? | publisher=Live Science | date=July 20, 2012 | url=http://www.livescience.com/34085-space-smell.html | access-date=19 лютага 2014 | archive-date=28 лютага 2014 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20140228045646/http://www.livescience.com/34085-space-smell.html }}</ref> <ref name="PopSicSmell">{{citation | postscript=. | title=What Does Space Smell Like | first=Lizzie | last=Schiffman | publisher=Popular Science | date=July 17, 2013 | url=http://www.popsci.com/science/article/2013-07/what-does-space-smell | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20140224030433/http://www.popsci.com/science/article/2013-07/what-does-space-smell | access-date=19 лютага 2014 | archive-date=24 лютага 2014 }}</ref> <ref name="mike_wall">{{citation | postscript=. | title=Voyager 1 Has Left Solar System | last=Wall | first=Mike | date=September 12, 2013 | work=Web | publisher=Space.com | url=http://m.space.com/22729-voyager-1-spacecraft-interstellar-space.html | access-date=13 верасня 2013 | archive-date=14 верасня 2013 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20130914044506/http://m.space.com/22729-voyager-1-spacecraft-interstellar-space.html }}</ref> <ref name=planck_2013>{{citation | postscript=. | title=Planck 2013 results. I. Overview of products and scientific results | author=Planck Collaboration | journal=Astronomy & Astrophysics | year=2014 | volume=571 | page=1 | doi=10.1051/0004-6361/201321529 | arxiv= 1303.5062 | bibcode=2014A&A...571A...1P | s2cid= 218716838 }}</ref> <ref name=hubblesite_cosmicdawn>{{citation | title=NASA's Hubble Provides First Census of Galaxies Near Cosmic Dawn | display-authors=1 | last1=Harrington | first1=J. D. | last2=Villard | first2=Ray | last3=Weaver | first3=Donna | id=12-428 | date=December 12, 2012 | publisher=NASA | url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/survey/hubble-ultra-deep-field/2012/48/ | postscript=. | url-status=live | archive-url = https://web.archive.org/web/20150322081210/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/survey/hubble-ultra-deep-field/2012/48/ | archive-date=22 сакавіка 2015 }}</ref> <ref name="fp2_30">{{citation | postscript=. | title=Looking for Cosmic Neutrino Background | last=Chiaki | first=Yanagisawa | journal=Frontiers in Physics | date=June 2014 | volume=2 | page=30 | bibcode=2014FrP.....2...30Y | doi=10.3389/fphy.2014.00030 | doi-access=free }}</ref> <ref name=jpl_interstellarspace>{{citation | postscript=. | title=How do we know when Voyager reaches interstellar space? | work=JPL News | date=September 12, 2013 | first=Jia-Rui | last=Cook | id=2013-278 | url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2013-278 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20130915060510/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2013-278 | archive-date=15 верасня 2013 }}</ref> <ref name=universetoday_interplanetaryspace>{{citation | postscript=. | title=Interplanetary space | work=Universe Today | first=Abby | last=Cessna | date=July 5, 2009 | url=http://www.universetoday.com/34074/interplanetary-space/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20150319173041/http://www.universetoday.com/34074/interplanetary-space/ | archive-date=19 сакавіка 2015 }}</ref> .<ref name=space_begin>{{citation | title = Where does space begin? | url = http://aerospaceengineering.aero/where-does-space-begin/ | website = Aerospace Engineering |access-date = 2015-11-10 | language = en-US |url-status=live | postscript=. | archive-url = https://web.archive.org/web/20151117034012/http://aerospaceengineering.aero/where-does-space-begin/ | archive-date = 2015-11-17}}</ref> <ref name=sr2165>{{citation | title=The cislunar gateway with no gate | first=John K. | last=Strickland | date=October 1, 2012 | url=http://www.thespacereview.com/article/2165/1 | publisher=The Space Review | access-date=2016-02-10 | url-status=live | postscript=. | archive-url=https://web.archive.org/web/20160207003135/http://www.thespacereview.com/article/2165/1 | archive-date=7 лютага 2016 }}</ref> <ref name=Boulares1990>{{citation | title=Galactic hydrostatic equilibrium with magnetic tension and cosmic-ray diffusion | last1=Boulares | first1=Ahmed | last2=Cox | first2=Donald P. | journal=Astrophysical Journal, Part 1 | volume=365 | pages=544–558 | date=December 1990 | doi=10.1086/169509 | bibcode=1990ApJ...365..544B | postscript=. }}</ref> <ref name=WielebinskiBeck2010>{{citation | title = Galaxies and their Masks: A Conference in Honour of K.C. Freeman, FRS | last1=Wielebinski | first1=Richard | last2=Beck | first2=Rainer | editor1-last=Block | editor1-first=David L. | editor2-last=Freeman | editor2-first=Kenneth C. | editor3-last=Puerari | editor3-first=Ivânio | contribution=Cosmic Magnetic Fields − An Overview | publisher=Springer Science & Business Media | pages=67–82 | year=2010 | isbn=978-1-4419-7317-7 | postscript=. | doi=10.1007/978-1-4419-7317-7_5 | bibcode=2010gama.conf...67W | url = https://books.google.com/books?id=PK7MoOWD-F8C&pg=PA67 | url-status=live | archive-url = https://web.archive.org/web/20170920155433/https://books.google.com/books?id=PK7MoOWD-F8C&pg=PA67 | archive-date=2017-09-20 }}</ref> <ref name=HonesJr1986>{{citation | title=The Earth's Magnetotail | first=Edward W. Jr. | last=Hones | journal=Scientific American | volume=254 | issue=3 | date=March 1986 | pages=40–47 | doi=10.1038/scientificamerican0386-40 | jstor=24975910| bibcode=1986SciAm.254c..40H}}</ref> <ref name=Collins>{{citation | contribution=Definition of 'deep space' | title=Collins English Dictionary | url = https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/deep-space | access-date=2018-01-15 | postscript=. }}</ref> <ref name=Curtis1988>{{citation | title=Novae in Spiral Nebulae and the Island Universe Theory | last=Curtis | first=Heber D. | journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific | volume=100 | pages=6–7 | date=January 1988 | doi=10.1086/132128 | bibcode=1988PASP..100....6C | postscript=. | doi-access=free }}</ref> <ref name=Crawford1990>{{citation | title=Interstellar Travel: A Review for Astronomers | last=Crawford | first=I. A. | journal=Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society | volume=31 | pages=377–400 | date=September 1990 | bibcode=1990QJRAS..31..377C | postscript=. }}</ref> <ref name=Kohler2017>{{citation | title=A Shifting Shield Provides Protection Against Cosmic Rays | first=Susanna | last=Kohler | date=December 1, 2017 | work=Nova | page=2992 | publisher=American Astronomical Society | bibcode=2017nova.pres.2992K | url = https://aasnova.org/2017/12/01/a-shifting-shield-provides-protection-against-cosmic-rays/ | access-date=2019-01-31 | postscript=. }}</ref> <ref name=ALMA2013>{{citation | title=ALMA reveals ghostly shape of 'coldest place in the universe' | date=October 24, 2013 | publisher=National Radio Astronomy Observatory | url = https://phys.org/news/2013-10-alma-reveals-ghostly-coldest-universe.html | access-date=2020-10-07 | postscript=. }}</ref> <ref name=Solanki2019>{{citation | postscript=. | title=India Enters the Elite Club: Successfully Shot Down Low Orbit Satellite | last=Solanki | first=Lalit | journal=The Mirk | date=March 27, 2019 | url=https://themirk.com/india-enters-the-elite-club-successfully-shot-down-low-orbit-satellite/ | access-date=2019-03-28 | archive-date=2019-03-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190328134405/https://themirk.com/india-enters-the-elite-club-successfully-shot-down-low-orbit-satellite/ | url-status=dead }}</ref> <ref name=ITU>{{citation | url=http://life.itu.int/radioclub/rr/art1.pdf | title=ITU-R Radio Regulations, Article 1, Terms and definitions, Section VIII, Technical terms relating to space, paragraph 1.177. | publisher=International Telecommunication Union | access-date=2018-02-05 | postscript=. | quote=1.177 ''deep space'': Space at distances from the Earth equal to, or greater than, {{val|2|e=6|u=km}} }}</ref> <ref name="Durrani">{{citation | url=https://www.thenation.com/article/archive/apollo-space-lunar-rockets-colonialism/ | title=Is Spaceflight Colonialism? | postscript=. | first=Haris | last=Durrani | work=The Nation | access-date=6 кастрычніка 2020 | date=19 ліпеня 2019 }}</ref> <ref name="Apollo8FlightJournalDay1">{{citation | postscript=. | url=https://history.nasa.gov/ap08fj/03day1_green_sep.htm | title=Day 1: The Green Team and Separation | last1=Woods | first1=W. David | last2=O'Brien | first2=Frank | year=2006 | work=Apollo 8 Flight Journal |publisher=NASA | access-date=29 кастрычніка 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080923012425/http://history.nasa.gov/ap08fj/03day1_green_sep.htm | archive-date=23 верасня 2008 }} TIMETAG 003:42:55.</ref> <ref name=sdc20150426>{{citation | postscript=. | title=What Is a Geosynchronous Orbit? | last=Howell | first=Elizabeth | work=Space.com | date=April 24, 2015 | url=https://www.space.com/29222-geosynchronous-orbit.html | access-date=8 снежня 2022 }}</ref> <ref name=Yu_et_al_2022>{{citation | postscript=. | title=Enhanced radiative cooling paint with broken glass bubbles | last1=Yu | first1=Xinxian | last2=Yao | first2=Fengju | last3=Huang | first3=Wenjie | last4=Xu | first4=Dongyan | last5=Chen | first5=Chun | display-authors=1 | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0960148122007418 | journal=Renewable Energy | volume=194 | pages=129–136 | date=July 2022 | via=Elsevier Science Direct | doi=10.1016/j.renene.2022.05.094 | bibcode=2022REne..194..129Y |s2cid=248972097 | quote=Radiative cooling does not consume external energy but rather harvests coldness from outer space as a new renewable energy source. | url-access=subscription }}</ref> <ref name=Ma_2021>{{citation | postscript=. | title=Flexible Daytime Radiative Cooling Enhanced by Enabling Three-Phase Composites with Scattering Interfaces between Silica Microspheres and Hierarchical Porous Coatings | last=Ma |first=Hongchen | url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/acsami.1c02145 | journal=ACS Applied Materials & Interfaces | via=ACS Publications | volume=13 | issue=16 | pages=19282–19290 | year=2021 | doi=10.1021/acsami.1c02145 | pmid=33866783 | arxiv=2103.03902 | bibcode=2021AAMI...1319282M | s2cid=232147880 | quote=Daytime radiative cooling has attracted considerable attention recently due to its tremendous potential for passively exploiting the coldness of the universe as clean and renewable energy. }}</ref> <ref name="Zevenhovena-2018">{{citation | postscript=. | title=Radiative cooling through the atmospheric window: A third, less intrusive geoengineering approach | last1=Zevenhovena | first1=Ron | last2=Fält | first2=Martin | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0360544218304936 | journal=Energy | volume=152 | date=June 2018 | page=27 | doi=10.1016/j.energy.2018.03.084 | bibcode=2018Ene...152...27Z | via=Elsevier Science Direct | quote=An alternative, third geoengineering approach would be enhanced cooling by thermal radiation from the Earth's surface into space. | url-access=subscription }}</ref> <ref name="Wang-2021">{{citation | postscript=. | title=A structural polymer for highly efficient all-day passive radiative cooling | last1=Wang | first1=Tong | last2=Wu | first2=Yi | last3=Shi | first3=Lan | last4=Hu | first4=Xinhua | last5=Chen | first5=Min | last6=Wu | first6=Limin | journal=Nature Communications | display-authors=1 | volume=12 | issue=365 | page=365 | year=2021 | doi=10.1038/s41467-020-20646-7 | pmid=33446648 | pmc=7809060 | quote=One possibly alternative approach is passive radiative cooling—a sky-facing surface on the Earth spontaneously cools by radiating heat to the ultracold outer space through the atmosphere's longwave infrared (LWIR) transparency window (λ ~ 8–13 μm). }}</ref> <ref name="Heo-2022">{{citation | postscript=. | title=Heat-shedding with photonic structures: radiative cooling and its potential | last1=Heo | first1=Se-Yeon | display-authors=1 | last2=Ju Lee | first2=Gil | last3=Song | first3=Young Min | url=https://pubs.rsc.org/en/content/articlelanding/2022/tc/d2tc00318j | journal=Journal of Materials Chemistry C | volume=10 | issue=27 | pages=9915–9937 | date=June 2022 | via=Royal Society of Chemistry | doi=10.1039/D2TC00318J | s2cid=249695930 | url-access=subscription }}</ref> <ref name=Roth_2012>{{citation | postscript=. | title=Vacuum Technology | first=A. | last=Roth | page=6 | year=2012 | isbn=978-0-444-59874-5 | publisher=Elsevier | url=https://books.google.com/books?id=oBqs3sr9r48C&pg=PA6 }}</ref> <ref name=eso_2017>{{citation | postscript=. | title=False Dawn | url=http://www.eso.org/public/images/potw1707a/ | website=www.eso.org | access-date=14 лютага 2017 }}</ref> <ref name="EA-20190312">{{citation | postscript=. | author=NASA | title=What scientists found after sifting through dust in the solar system | url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2019-03/nsfc-wsf031219.php | date=March 12, 2019 | work=[[EurekAlert!]] | access-date=12 сакавіка 2019 | archive-date=26 траўня 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200526040911/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2019-03/nsfc-wsf031219.php | url-status=dead }}</ref> <ref name="uscode.house.gov 2022">{{citation | postscript=. | title=42 USC 18302: Definitions | website=uscode.house.gov | date=December 15, 2022 | url=https://uscode.house.gov/view.xhtml?req=(title:42%20section:18302%20edition:prelim)#:~:text=(7)%20Near%2DEarth%20space,and%20includes%20geo%2Dsynchronous%20orbit. | language=rw | access-date=17 снежня 2022}}</ref> <ref name="NASA 2013">{{citation | postscript=. | title=Why We Explore | website=NASA | date=June 13, 2013 | url=http://www.nasa.gov/exploration/whyweexplore/why_we_explore_main.html | access-date=17 снежня 2022}}</ref> <ref name=Battisti_et_al_2022>{{citation | postscript=. | title=Barotrauma | display-authors=1 | first1=Amanda S. | last1=Battisti | first2=Anthony | last2=Haftel | first3=Heather M. | last3=Murphy-Lavoie | date=June 27, 2022 | publisher=StatPearls Publishing LLC | pmid=29493973 | url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482348/ | access-date=2022-12-18 }}</ref> <ref name=FAA_2021>{{citation | postscript=. | title=FAA Commercial Space Astronaut Wings Program | publisher=Federal Aviation Administration | date=July 20, 2021 | url=https://www.faa.gov/documentLibrary/media/Order/FAA_Order_8800.2.pdf | access-date=2022-12-18 }}</ref> <ref name=Busby_1967>{{citation | postscript=. | last=Busby | first=D. E. | date=July 1967 | title=A prospective look at medical problems from hazards of space operations | journal=NASA Contractor Report | id=NASA-CR-856 | publisher=NASA | series=Clinical Space Medicine | page=23576 | bibcode=1967ntrs.rept23576B | url=https://ntrs.nasa.gov/api/citations/19670023576/downloads/19670023576.pdf | access-date=2022-12-20 }}</ref> <ref name=Spitzer_1948>{{citation | postscript=. | title=The Temperature of Interstellar Matter. I | last=Spitzer | first=Lyman Jr. | author-link=Lyman Spitzer | journal=Astrophysical Journal | volume=107 | page=6 | date=January 1948 | doi=10.1086/144984 | bibcode=1948ApJ...107....6S }}</ref> <ref name=USC_10101>{{citation | postscript=. | title= 51 U.S.C 10101 -National and Commercial Space Programs, Subtitle I-General, Chapter 101-Definitions | website=United States Code | url=https://uscode.house.gov/view.xhtml?req=granuleid:USC-prelim-title51-section10101&num=0&edition=prelim | publisher=Office of Law Revision Council, U. S. House of Representatives | access-date=5 студзеня 2023 }}</ref> <ref name=McDowell_2018>{{citation | postscript=. | title=The edge of space: Revisiting the Karman Line | last=McDowell | first=Jonathan C. | journal=Acta Astronautica | volume=151 | pages=668–677 | date=October 2018 | doi=10.1016/j.actaastro.2018.07.003 | arxiv=1807.07894 | bibcode=2018AcAau.151..668M }}</ref> <ref name=Big_Bang>{{citation | postscript=. | title=Big Bang Cosmology | publisher=NASA | url=https://map.gsfc.nasa.gov/universe/bb_theory.html | access-date=2024-04-24 }}</ref> <ref name="Oppenheimer_Davé_2006">{{citation | postscript=. | title=Cosmological simulations of intergalactic medium enrichment from galactic outflows | last1=Oppenheimer | first1=Benjamin D. | last2=Davé | first2=Romeel | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=373 | issue=4 | pages=1265–1292 | date=December 2006 | doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10989.x | doi-access=free | arxiv=astro-ph/0605651 | bibcode=2006MNRAS.373.1265O }}</ref> <ref name=Tarver_et_al_2022>{{citation | postscript=. | title=Aerospace Pressure Effects | display-authors=1 | first1=William J. | last1=Tarver | first2=Keith | last2=Volner | first3=Jeffrey S. | last3=Cooper | publisher=StatPearls Publishing | date=October 24, 2022 | publication-place=Treasure Island, FL | url=https://europepmc.org/article/NBK/nbk470190 | pmid=29262037 | access-date=2024-04-25 }}</ref> <ref name=Granvik_et_al_2012>{{citation | postscript=. | title=The population of natural Earth satellites | display-authors=1 | last1=Granvik | first1=Mikael | last2=Vaubaillon | first2=Jeremie | last3=Jedicke | first3=Robert | journal=Icarus | volume=218 | issue=1 | pages=262–277 | date=March 2012 | doi=10.1016/j.icarus.2011.12.003 | arxiv=1112.3781 | bibcode=2012Icar..218..262G }}</ref> <ref name="European Society of International Law 2023 p580">{{citation | postscript=. | title=ESIL Reflection – Clearing up the Space Junk – On the Flaws and Potential of International Space Law to Tackle the Space Debris Problem – European Society of International Law | website=European Society of International Law | date=March 9, 2023 | url=https://esil-sedi.eu/esil-reflection-clearing-up-the-space-junk-on-the-flaws-and-potential-of-international-space-law-to-tackle-the-space-debris-problem/ | access-date=2024-04-24}}</ref> <ref name="Space Foundation 2023 k582">{{citation | postscript=. | title=Space Foundation Releases The Space Report 2023 Q2, Showing Annual Growth of Global Space Economy to $546B | website=Space Foundation | date=July 25, 2023 | url=https://www.spacefoundation.org/2023/07/25/the-space-report-2023-q2/ | access-date=2024-04-24}}</ref> <ref name="Bisset 2023 s159">{{citation | postscript=. | title=In a world of drones and satellites, why use a spy balloon anyway? | last=Bisset | first=Victoria | newspaper=Washington Post | date=February 4, 2023 | url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2023/02/04/china-spy-balloon-montana-why/ | access-date=2024-04-24}}</ref> <ref name="Harvard & Smithsonian 2022 k265">{{citation | postscript=. | title=Intergalactic medium | website=Harvard & Smithsonian | date=June 16, 2022 | url=https://www.cfa.harvard.edu/research/topic/intergalactic-medium | access-date=2024-04-16}}</ref> <ref name=ARES>{{citation | postscript=. | title=Photo Gallery | publisher=ARES &#124; NASA Orbital Debris Program Office | url=https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/photo-gallery/ | access-date=2024-04-27 }}</ref> <ref name=Williams_2021>{{citation | postscript=. | title=Moon Fact Sheet | first=David R. | last=Williams | date=December 20, 2021 | publisher=NASA | url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html | access-date=2023-09-23 | archive-date=2019-04-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402143754/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html | url-status=dead }}</ref> <ref name=BBC_2020>{{citation | postscript=. | title=The solar discs that could power Earth | first1=Amanda Jane | last1=Hughes | first2=Stefania | last2=Soldini | date=November 26, 2020 | publisher=BBC | url=https://www.bbc.com/future/article/20201126-the-solar-discs-that-could-beam-power-from-space | access-date=2024-05-29 }}</ref> <ref name=Merriam-Webster>{{citation | postscript=. | title=Applicable definitions of outer space, space, and expanse | work=Merriam-Webster dictionary | url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/ | access-date=2024-06-17 | quote=<br>''Outer space'' (n.) space immediately outside the earth's atmosphere.<br>''Space'' (n.) physical space independent of what occupies it. The region beyond the earth's atmosphere or beyond the solar system.<br>''Expanse'' (n.) great extent of something spread out. }}</ref> <ref name=West_2013>{{citation | postscript=. | title=Torricelli and the Ocean of Air: The First Measurement of Barometric Pressure | first=John B. | last=West | journal=Physiology (Bethesda) | date=March 2013 | volume=28 | issue=2 | pages=66–73 | pmc=3768090 | pmid=23455767 | doi=10.1152/physiol.00053.2012 }}</ref> <ref name="p537">{{citation | postscript=. | title=Cosmic Times | website=Imagine the Universe! | date=December 8, 2017 | url=https://imagine.gsfc.nasa.gov/educators/programs/cosmictimes/educators/guide/age_size.html | access-date=31 кастрычніка 2024 }}</ref> <ref name="a981">{{citation | postscript=. | title=Interesting Fact of the Month 2021 | website=NASA | date=August 3, 2023 | url=https://www.nasa.gov/space-science-and-astrobiology-at-ames/interesting-fact-of-the-month-current/interesting-fact-of-the-month-2021/ | access-date=2024-09-18}}</ref> <ref name="m655">{{citation | postscript=. | title=What does space smell like? | last=Cooper | first=Keith | website=Space.com | date=January 8, 2024 | url=https://www.space.com/what-does-space-smell-like | access-date=2024-09-18 }}</ref> <ref name="Betz">{{citation | postscript=. | title=The Kármán Line: Where space begins | last=Betz | first=Eric | website=Astronomy Magazine | date=November 27, 2023 | url=https://www.astronomy.com/space-exploration/the-karman-line-where-does-space-begin/ | access-date=2024-04-30 }}</ref> <ref name="Grush">{{citation | postscript=. | title=Why defining the boundary of space may be crucial for the future of spaceflight | last=Grush | first=Loren | website=The Verge | date=December 13, 2018 | url=https://www.theverge.com/2018/12/13/18130973/space-karman-line-definition-boundary-atmosphere-astronauts | access-date=2024-04-30 }}</ref> <ref name="j999">{{citation | postscript=. | title=Interplanetary trajectories | website=ESA | url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Interplanetary_trajectories | access-date=2025-03-08}}</ref> <ref name=Cooper_2023>{{citation | postscript=. | title=Interstellar space: What is it and where does it begin? | first=Keith | last=Cooper | website=Space.com | date=January 17, 2023 | url=https://www.space.com/interstellar-space-definition-explanation | access-date=2024-01-30 | language=en}}</ref> <ref name=Catling_Kasting_2017>{{citation | postscript=. | title=Atmospheric Evolution on Inhabited and Lifeless Worlds | first1=David C. | last1=Catling | first2=James F. | last2=Kasting | year=2017 | page=4 | isbn=9781316824528 | publisher=Cambridge University Press | bibcode=2017aeil.book.....C | url=https://books.google.com/books?id=2nuJDgAAQBAJ&pg=PA4 }}</ref> <ref name="k364">{{citation | postscript=. | title=Regulatory Dilemmas of Suborbital Flight | last=Malinowski | first=Bartosz | chapter=The Legal Status of Suborbital Aviation Within the International Regulatory Framework for Air and Space Use | series=Space Regulations Library | publisher=Springer Nature Switzerland | publication-place=Cham | volume=10 | year=2024 | pages=13–43 | isbn=978-3-031-75086-1 | doi=10.1007/978-3-031-75087-8_2}}</ref> <ref name="j253">{{citation | postscript=. | title=Exploring Near Space: Myths, Realities, and Military Implications | website=CAPS India | date=April 6, 2024 | url=https://capsindia.org/exploring-near-space-myths-realities-and-military-implications/ | access-date=2025-03-11 | archive-date=12 сакавіка 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250312064902/https://capsindia.org/exploring-near-space-myths-realities-and-military-implications/ | url-status=dead }}</ref> <ref name=Garcia-Sage_et_al_2023>{{citation | postscript=. | title=Star-Exoplanet Interactions: A Growing Interdisciplinary Field in Heliophysics | last1=Garcia-Sage | first1=K. | last2=Farrish | first2=A. O. | last3=Airapetian | first3=V. S. | last4=Alexander | first4=D. | last5=Cohen | first5=O. | last6=Domagal-Goldman | first6=S. | last7=Dong | first7=C. | last8=Gronoff | first8=G. | last9=Halford | first9=A. J. | last10=Lazio | first10=J. | last11=Luhmann | first11=J. G. | last12=Schwieterman | first12=E. | last13=Sciola | first13=A. | last14=Segura | first14=A. | last15=Toffoletto | first15=F. | last16=Vievering | first16=J. | last17=Ahmed | first17=Md Redyan | last18=Bali | first18=K. | last19=Rau | first19=G. | display-authors=1 | journal=Frontiers in Astronomy and Space Sciences | volume=10 | at=id. 25 | date=February 2023 | article-number=1064076 | doi=10.3389/fspas.2023.1064076 | doi-access=free | bibcode=2023FrASS..1064076G }}</ref> <ref name=Hao_Fabio_2019>{{citation | postscript=. | title=Regulating Near-Space Activities: Using the Precedent of the Exclusive Economic Zone as a Model? | first1=Hao | last1=Liu | first2=Fabio | last2=Tronchetti | journal=Ocean Development & International Law | year=2019 | volume=50 | issue=2–3 | pages=91–116 | doi=10.1080/00908320.2018.1548452 }}</ref> <ref name="f457">{{citation | postscript=. | title=Spatial and Temporal Characterization of Near Space Temperature and Humidity and Their Driving Influences | last1=Luo | first1=Wenhui | last2=Ma | first2=Jinji | last3=Li | first3=Miao | last4=Xu | first4=Haifeng | last5=Wan | first5=Cheng | last6=Li | first6=Zhengqiang | display-authors=1 | journal=Remote Sensing | volume=16 | issue=22 | page=4307 | date=November 19, 2024 | issn=2072-4292 | bibcode=2024RemS...16.4307L | doi=10.3390/rs16224307 | doi-access=free }}</ref> <ref name=Ginsburg_et_al_2018>{{citation | postscript=. | title=Galactic Panspermia | display-authors=1 | first1=Idan | last1=Ginsburg | first2=Manasvi | last2=Lingam | first3=Abraham | last3=Loeb | journal=The Astrophysical Journal Letters | volume=868 | issue=1 | year=2018 | pages=L12 | doi=10.3847/2041-8213/aaef2d | doi-access=free | arxiv=1810.04307 | bibcode=2018ApJ...868L..12G }}</ref> <ref name="Gabriel McNuff 2007">{{cite journal |last1=Gabriel |first1=Willow N. |last2=McNuff |first2=Robert |last3=Patel |first3=Sapna K. |last4=Gregory |first4=T. Ryan |last5=Jeck |first5=William R. |last6=Jones |first6=Corbin D. |last7=Goldstein |first7=Bob |year=2007 |title=The tardigrade ''Hypsibius dujardini'', a new model for studying the evolution of development |journal=Developmental Biology |volume=312 |issue=2 |pages=545–559 |doi=10.1016/j.ydbio.2007.09.055 |pmid=17996863 }}</ref> }} == Літаратура == {{refbegin|30em}} * {{citation | last=Barbieri | first=C. | title=Fundamentals of Astronomy | year=2006 | publisher=CRC Press | isbn=978-0-7503-0886-1 | page=253 | url = https://books.google.com/books?id=JhU6V1yDRCgC&pg=PA253 }} * {{citation | last=Billings | first=Charles E. | date=1973 | editor1-first=James F. | editor1-last=Parker | editor2-first=Vita R. | editor2-last=West | title=Bioastronautics Data Book | volume=3006 | edition=2nd | id=NASA SP-3006 | contribution=Barometric Pressure | bibcode=1973NASSP3006.....P }} * {{citation | last1=Bolonkin | first1=Alexander | title=Non-Rocket Space Launch and Flight | publisher=Elsevier | date=2010 | isbn=978-0-08-045875-5 | url=https://books.google.com/books?id=u-UqR8zIDEAC }} * {{citation | last1=Borowitz | first1=Sidney | last2=Beiser | first2=Arthur | date=1971 | title=Essentials of physics: a text for students of science and engineering | series=Addison-Wesley series in physics | edition=2nd | publisher=Addison-Wesley Publishing Company }} Note: this source gives a value of {{nowrap|2.7 × 10<sup>25</sup>}} molecules per cubic meter. * {{citation | last1=Cajori | first1=Florian | date=1917 | title=A history of physics in its elementary branches: including the evolution of physical laboratories | location=New York | publisher=The Macmillan Company }} * {{citation | last1=Chamberlain | first1=Joseph Wyan | date=1978 | title=Theory of planetary atmospheres: an introduction to their physics and chemistry | volume=22 | series=International geophysics series | publisher=Academic Press | isbn=978-0-12-167250-8 | url=https://books.google.com/books?id=lt07vGeHkdMC&pg=PA2 }} * {{citation | last1=Collins | first1=Martin J. | date=2007 | title=After Sputnik: 50 years of the Space Age | chapter=Mariner 2 Mock-up | publisher=HarperCollins | isbn=978-0-06-089781-9 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=rZ53HRR5lUQC&pg=PA86 | url=https://archive.org/details/aftersputnik50ye00coll }} * {{citation | last1=Davies | first1=P. C. W. | date=1977 | title=The physics of time asymmetry | publisher=University of California Press | isbn=978-0-520-03247-7 }} Note: a light year is about 10<sup>13</sup>&nbsp;km. * {{citation | last1=Davis | first1=Jeffrey R. | last2=Johnson | first2=Robert | last3=Stepanek | first3=Jan | title=Fundamentals of Aerospace Medicine | edition=4th | publisher=Lippincott Williams & Wilkins | date=2008 | isbn=978-0-7817-7466-6 | url = https://books.google.com/books?id=_6hymYAgC6MC&pg=PA270 }} * {{citation | title=A Dictionary of the Space Age | series=New Series in NASA History | first1=Paul | last1=Dickson | postscript=. | publisher=JHU Press | year=2010 | isbn=978-0-8018-9504-3 | url = https://books.google.com/books?id=afKBvKlg0-EC&pg=PA57 }} * {{citation | last1=Eckert | first1=Michael | date=2006 | title=The dawn of fluid dynamics: a discipline between science and technology | url=https://archive.org/details/dawnoffluiddynam0000ecke | publisher=Wiley-VCH | isbn=978-3-527-40513-8 }} * {{citation | last1=Ellery | first1=Alex | title=An introduction to space robotics | series=Springer-Praxis books in astronomy and space sciences | publisher=Springer | date=2000 | isbn=978-1-85233-164-1 | url=https://books.google.com/books?id=Sl8LggLa5R0C&pg=PA68 }} * {{citation | last1=Fichtner | first1=Horst | last2=Liu | first2=W. William | date=2011 | contribution=Advances in Coordinated Sun-Earth System Science Through Interdisciplinary Initiatives and International Programs | title=The Sun, the Solar Wind, and the Heliosphere | series=IAGA Special Sopron Book Series | editor1-first=M.P. | editor1-last=Miralles | editor2-first=J. Sánchez | editor2-last=Almeida | place=Sopron, Hungary | volume=4 | pages=341–345 | publication-place=Berlin | publisher=Springer | isbn=978-90-481-9786-6 | bibcode=2011sswh.book..341F | doi=10.1007/978-90-481-9787-3_24 }} * {{citation | last1=Freedman | first1=Roger A. | last2=Kaufmann | first2=William J. | title=Universe | edition=7th| date=2005 | publisher=New York: W. H. Freeman and Company | isbn=978-0-7167-8694-8 }} * {{citation | last1=Frisch | first1=Priscilla C. | last2=Müller | first2=Hans R. | last3=Zank | first3=Gary P. | last4=Lopate | first4=C. | date=May 6–9, 2002 | contribution=Galactic environment of the Sun and stars: interstellar and interplanetary material | title=Astrophysics of life. Proceedings of the Space Telescope Science Institute Symposium | location=Baltimore, MD, US | editor1-first=Mario | editor1-last=Livio | editor2-first=I. Neill | editor2-last=Reid | editor3-first=William B. | editor3-last=Sparks | series=Space Telescope Science Institute symposium series | volume=16 | page=21 | publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-82490-3 | bibcode=2005asli.symp...21F }} * {{citation | last1=Gatti | first1=Hilary | date=2002 | title=Giordano Bruno and Renaissance science | publisher=Cornell University Press | isbn=978-0-8014-8785-9 }} * {{citation | last1=Genz | first1=Henning | date=2001 | title=Nothingness: the science of empty space | url=https://archive.org/details/nothingnessscien0000henn | publisher=Da Capo Press | isbn=978-0-7382-0610-3 }} * {{citation | last1=Ghosh | first1=S. N. | date=2000 | title=Atmospheric Science and Environment | publisher=Allied Publishers | isbn=978-81-7764-043-4 | url=https://books.google.com/books?id=d6Azu3sfPAgC&pg=PA48 }} * {{citation | title=Space Weather & Telecommunications | first=John M. | last=Goodman | publisher=Springer Science & Business Media | year=2006 | url=https://books.google.com/books?id=4465qvHUZusC&pg=PA244|isbn=978-0-387-23671-1 }} * {{citation | last1=Grant | first1=Edward | date=1981 | title=Much ado about nothing: theories of space and vacuum from the Middle Ages to the scientific revolution | series=The Cambridge history of science series | publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-22983-8 | url=https://books.google.com/books?id=SidBQyFmgpsC&pg=PA10 }} * {{citation | last1=Hardesty | first1=Von | last2=Eisman | first2=Gene | last3=Krushchev | first3=Sergei | title=Epic Rivalry: The Inside Story of the Soviet and American Space Race | pages=89–90 | publisher=National Geographic Books | date=2008 | isbn=978-1-4262-0321-3 | url=https://books.google.com/books?id=kMQjbH8KAo0C&pg=PA90 }} * {{citation | last=Hariharan | first=P. | title=Optical interferometry | publisher=Academic Press | date=2003 | edition=2nd | isbn=978-0-12-311630-7 | url=https://books.google.com/books?id=EGdMO3rfVj4C }} * {{citation | last1=Harris | first1=Philip Robert | date=2008 | title=Space enterprise: living and working offworld in the 21st century | series=Springer Praxis Books / Space Exploration Series | publisher=Springer | isbn=978-0-387-77639-2 | url=https://books.google.com/books?id=b9RlRq_DP0UC&pg=PA68 }} * {{citation | last=Harrison | first=Albert A.| date=2002 | title=Spacefaring: The Human Dimension | publisher=University of California Press | isbn=978-0-520-23677-6 | url=https://books.google.com/books?id=vaFEIZMqLWgC&pg=PA60 }} * {{cite book |last1=Hawking |first1=Stephen W. |author1-link=Стывен Хокінг |last2=Ellis |first2=George F. R. |author2-link=Джордж Фрэнсіс Эліс |year=1973 |title=The Large-Scale Structure of Space-Time |url=https://archive.org/details/TheLargeScaleStructureOfSpaceTime |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-20016-5 |lccn=72093671 |oclc=1120809270}} * {{citation | last1=Holton | first1=Gerald James | last2=Brush | first2=Stephen G. | title=Physics, the human adventure: from Copernicus to Einstein and beyond | journal=Physics Today | volume=54 | issue=10 | page=69 | date=2001 | edition=3rd | publisher=Rutgers University Press | isbn=978-0-8135-2908-0 | url=https://books.google.com/books?id=czaGZzR0XOUC&pg=PA268 | bibcode=2001PhT....54j..69H | doi=10.1063/1.1420555 }} * {{citation | first1=Nick | last1=Kanas | first2=Dietrich | last2=Manzey | title=Space Psychology and Psychiatry | chapter=Basic Issues of Human Adaptation to Space Flight | series=Space Technology Library | date=2008 | volume= 22 | pages=15–48 | doi=10.1007/978-1-4020-6770-9_2 | postscript=. | isbn=978-1-4020-6769-3 | bibcode=2008spp..book.....K }} * {{citation | last1=Kelly | first1=Suzanne | title=The de muno of William Gilbert | publisher=Menno Hertzberger & Co. | date=1965 | location=Amsterdam }} * {{citation | last1=Koskinen | first1=Hannu | date=2010 | title=Physics of Space Storms: From the Surface of the Sun to the Earth | series=Environmental Sciences Series | publisher=Springer | isbn=978-3-642-00310-3 | url=https://books.google.com/books?id=cO0nwfhXVjUC&pg=PA32}} * {{citation | last1=Lang | first1=Kenneth R. | date=1999 | title=Astrophysical formulae: Radiation, gas processes, and high energy astrophysics | series=Astronomy and astrophysics library | edition=3rd | publisher=Birkhäuser | isbn=978-3-540-29692-8 | url=https://books.google.com/books?id=HlGIXqzVEAgC&pg=PA462 }} * {{citation | first=Andrew | last=Liddle | date=2015 | publisher=John Wiley | title=An Introduction to Modern Cosmology | isbn=978-1-118-50214-3 | url=https://books.google.com/books?id=4lPWBgAAQBAJ&pg=PA33 }} * {{citation | last1=Lide | first1=David R. | date=1993 | title=CRC handbook of chemistry and physics | edition=74th | publisher=CRC Press | isbn=978-0-8493-0595-5 | url=https://books.google.com/books?id=q2qJId5TKOkC&pg=SA11-PA217 }} * {{citation | last1=Maor | first1=Eli | date=1991 | title=To infinity and beyond: a cultural history of the infinite | url=https://archive.org/details/toinfinitybeyond0000maor_n5z0 | publisher=Princeton paperbacks | isbn=978-0-691-02511-7 }} * {{citation | last1=Mendillo | first1=Michael | contribution=The atmosphere of the moon | title=Earth-Moon Relationships | page=275 | location=Padova, Italy at the Accademia Galileiana Di Scienze Lettere Ed Arti | date=November 8–10, 2000 | editor1-first=Cesare | editor1-last=Barbieri | editor2-first=Francesca | editor2-last=Rampazzi | publisher=Springer | isbn=978-0-7923-7089-5 | url=https://books.google.com/books?id=vpVg1hGlVDUC&pg=PA275 }} * {{citation | last1=Needham | first1=Joseph | last2=Ronan | first2=Colin | title=The Shorter Science and Civilisation in China | volume=2 | publisher=Cambridge University Press | date=1985 | isbn=978-0-521-31536-4 }} * {{citation | last=O'Leary | first=Beth Laura | date=2009 | title=Handbook of space engineering, archaeology, and heritage | series=Advances in engineering | editor1-first=Ann Garrison | editor1-last=Darrin | publisher=CRC Press | isbn=978-1-4200-8431-3 | url=https://books.google.com/books?id=dTwIDun4MroC&pg=PA84 }} * {{citation | last1=Olenick | first1=Richard P. | last2=Apostol | first2=Tom M. | last3=Goodstein | first3=David L. | title=Beyond the mechanical universe: from electricity to modern physics | url=https://archive.org/details/beyondmechanical0000olen | publisher=Cambridge University Press | date=1986 | isbn=978-0-521-30430-6 }} * {{citation | last1=Orloff | first1=Richard W. | title=Apollo by the Numbers: A Statistical Reference | publisher=NASA | date=2001 | access-date=2008-01-28 | isbn=978-0-16-050631-4 | url=https://history.nasa.gov/SP-4029/Apollo_08a_Summary.htm }} * {{citation | last1=Papagiannis | first1=Michael D. | date=1972 | title=Space Physics and Space Astronomy | publisher=Taylor & Francis | isbn=978-0-677-04000-4 | url=https://archive.org/details/spacephysicsspac00mich }} * {{Citation | last1=Piantadosi | first1=Claude A. | title=The Biology of Human Survival: Life and Death in Extreme Environments | publisher=Oxford University Press | date=2003 | isbn=978-0-19-974807-5 | url=https://books.google.com/books?id=aeAg1X7afOoC&pg=PA63 }} * {{citation | last1=Porter | first1=Roy | last2=Park | first2=Katharine | last3=Daston | first3=Lorraine | title=The Cambridge History of Science: Early modern science | page=27 | work=Early Modern Science | volume=3 | publisher=Cambridge University Press | date=2006 | isbn=978-0-521-57244-6 }} * {{citation | last1=Prialnik | first1=Dina | title=An Introduction to the Theory of Stellar Structure and Evolution | publisher=Cambridge University Press | date=2000 | isbn=978-0-521-65937-6 | url=https://books.google.com/books?id=TGyzlVbgkiMC&pg=PA195 | access-date=2015-03-26 }} * {{citation | last1=Rauchfuss | first1=Horst | date=2008 | title=Chemical Evolution and the Origin of Life | others=Translated by T. N. Mitchell | publisher=Springer | url=https://books.google.com/books?id=aRkvNoDYtvEC&pg=PA72 | isbn=978-3-540-78822-5 }} * {{Citation | last1=Razani | first1=Mohammad | title=Information Communication and Space Technology | publisher=CRC Press | date=2012 | isbn=978-1-4398-4163-1 | url=https://books.google.com/books?id=cXZhGOKL7GIC&pg=PA98 }} * {{citation | last1=Schrijver | first1=Carolus J. |author-link2=Джордж Сіско | last2=Siscoe | first2=George L. | date=2010 | title=Heliophysics: Evolving Solar Activity and the Climates of Space and Earth | publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-11294-9 | url=https://books.google.com/books?id=M8NwTYEl0ngC&pg=PA363 }} * {{citation | last1=Silk | first1=Joseph | author-link1=Джозеф Сілк (астрафізік) | date=2000 | title=The Big Bang | edition=3rd | publisher=Macmillan | isbn=978-0-8050-7256-3 }} * {{citation | last1=Sparke | first1=Linda S.|author1-link=Лінда Спарк | last2=Gallagher | first2=John S. | title= Galaxies in the Universe: An Introduction | edition=2nd | date=2007 | publisher=Cambridge University Press | bibcode=2007gitu.book.....S| isbn=978-0-521-85593-8 }} * {{citation | last1=Spitzer | first1=Lyman Jr. | title=Physical Processes in the Interstellar Medium | date=1978 | publisher = Wiley Classics Library | isbn=978-0-471-29335-4 }} * {{citation | first=Emmeline Charlotte E. | last=Stuart Wortley | author-link=Эмелін Шарлота Элізабет Сцюарт-Уортлі | title=The maiden of Moscow, a poem | at=Canto X, section XIV, lines 14–15 | publisher=How and Parsons | date=1841 | url=http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=chadwyck_ep/uvaGenText/tei/chep_3.0980.xml | quote=All Earth in madness moved,—o'erthrown, / To outer space—driven—racked—undone! }} * {{citation | last1=Tassoul | first1=Jean Louis | last2=Tassoul | first2=Monique | title=A concise history of solar and stellar physics | publisher=Princeton University Press | date=2004 | isbn=978-0-691-11711-9 | url=https://books.google.com/books?id=nRtUait0qTgC&pg=PA22 }} * {{citation | last1=Thagard | first1=Paul | date=1992 | title=Conceptual revolutions | publisher=Princeton University Press | isbn=978-0-691-02490-5 }} * {{citation | last1=Tyson | first1=Neil deGrasse | author-link1=Ніл Дэграс Тайсан| last2=Goldsmith | first2=Donald | date=2004 | title=Origins: fourteen billion years of cosmic evolution | pages=114–115 | publisher=W. W. Norton & Company | isbn=978-0-393-05992-2 }} * {{citation | author=United States | title=United States Code 2006 Edition Supplement V | publisher=United States Government Printing Office | location=Washington D. C. | page=536 | year=2016 | url=https://books.google.com/books?id=2U1qJioS68cC&pg=PA536 }} * {{citation | last1=Von Humboldt | first1=Alexander | author-link=Аляксандр Гумбальт | title=Cosmos: a survey of the general physical history of the Universe | date=1845 | publisher=Harper & Brothers Publishers | location=New York | url=https://books.google.com/books?id=KjZRAAAAYAAJ&q=outer+space&pg=PA39 | hdl=2027/nyp.33433071596906 | hdl-access=free }} * {{citation | last1=Webb | first1=Stephen | date=1999 | title=Measuring the universe: the cosmological distance ladder | url=https://archive.org/details/measuringunivers0000webb | publisher=Springer | isbn=978-1-85233-106-1 }} * {{citation | first1=Mark | last1=Williamson | publisher=IET | year=2006 | title=Spacecraft Technology: The Early Years | volume=33 | series=History and Management of Technology Series | url = https://books.google.com/books?id=npI5NsFG8ngC&pg=PA97 | isbn=978-0-86341-553-1 }} * {{citation | last1=Wong | first1=Wilson | last2=Fergusson | first2=James Gordon | title=Military space power: a guide to the issues | series=Contemporary military, strategic, and security issues | publisher=ABC-CLIO | date=2010 | isbn=978-0-313-35680-3 | url = https://books.google.com/books?id=GFg5CqCojqQC&pg=PA16 }} * {{citation | first1=Bogdan | last1=Wszolek | title=Progress in New Cosmologies: Beyond the Big Bang | editor1-first=H. C. | editor1-last=Arp | editor2-first=C. R. | editor2-last=Keys | editor3-first=K. | editor3-last=Rudnicki | publisher=Springer Science & Business Media | chapter=Is there Matter in Voids? | year=2013 | isbn=978-1-4899-1225-1 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=JCMDCAAAQBAJ&pg=PA67 }} {{refend}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ВП-парталы|Астраномія}} [[Катэгорыя:Космас| ]] [[Катэгорыя:Асяроддзі]] [[Катэгорыя:Вакуум]] 4re2elw36z4hw4gys75nuv35mmr9mpm Солфард 0 127161 5133588 4874968 2026-04-29T10:50:01Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Солфард]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5133588 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Солфард |арыгінальная назва = Salford |падначаленне = |краіна = Вялікабрытанія |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Salford Quays Manchester.jpg |подпіс = Від на Солфард і Манчэстэр з захаду |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 28|lat_sec = 58 |lon_dir = W|lon_deg = 2|lon_min = 17|lon_sec = 35 |CoordAddon = type:city(72750)_region:UK |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна =Адміністрацыйны падзел Англіі{{!}}Графства |рэгіён = Вялікі Манчэстэр |рэгіён у табліцы = |від раёна = Муніцыпалітэт |раён = муніцыпалітэт Солфард{{!}}Солфард |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 21 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 46 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = 3468 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +0 |DST = +1 |тэлефонны код = +44(0)161 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = M3, M5-M7 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Salford |сайт = http://www.salford.gov.uk |мова сайта = en |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Со́лфард'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-en|Salford}}) — [[горад]] у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], размешчаны на паўночным захадзе [[Англія|Англіі]] ў складзе графства [[Вялікі Манчэстэр]]. Ляжыць у лукавіне ракі [[Эруэл]], якая з’яўляецца ўсходняй мяжой Солфарда, адлучаючы яго ад самога [[Манчэстэр]]а. Разам з шэрагам паселішчаў на захадзе ад самога Солфарда ён утварае аднайменны муніцыпалітэт, адміністрацыйны цэнтр якога знаходзіцца ў Суінтан. Солфард атрымаў статус горада ў [[1926]] годзе. Насельніцтва складае 72&nbsp;750 чалавек, а плошча — 21 км² == Гарады-пабрацімы == * {{flagicon|France}} [[Клермон-Феран]], [[Францыя]] == Вядомыя асобы == * [[Пол Скоўлз]] (нар. [[1974]]) — англійскі [[футбаліст]]. * [[Альберт Фіні]] (1936—2019) — англійскі [[акцёр]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Солфард||80}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.salford.gov.uk Сайт мэрыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140327011636/http://www.salford.gov.uk/ |date=27 сакавіка 2014 }} * [http://www.visitsalford.info Інфармацыя для турыстаў] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вялікі Манчэстэр]] [[Катэгорыя:Гарады Англіі]] [[Катэгорыя:Солфард]] s6rodskwo8y0zc7qx5y8jd3n4t8nvkh Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Лыскава) 0 134923 5133555 4733151 2026-04-29T07:07:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133555 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = |Назва = Касцёл Найсвяцейшай Тройцы |Арыгінальная назва = |Выява = Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Лыскаў) 016.Jpeg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = ахоўваецца дзяржавай |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = [[Аграгарадок]] |Месцазнаходжанне = [[Лыскава (Пружанскі раён)|Лыскава]] |Канфесія = каталіцтва |Епархія = [[Пінская дыяцэзія]] |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = позняе [[барока]] |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = [[ордэн місіянераў]] |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты|[[1763]]—[[1785]]|збудаваны|1818|дабудаваная вежа|1866|перададзены праваслаўным|1880|адбыўся пажар|[[1883]]—[[1884]]|рэстаўрацыя|1921|вернуты каталікам|1950-я|пашкоджаны}} |Скасаваны = [[1960]] |Пачатак будаўніцтва = [[1763]] |Заканчэнне будаўніцтва = [[1785]] |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = рэстаўруецца<ref>{{Спасылка | аўтар = Уладзімір Хількевіч, Алена Даўжанок і Яўген Пясецкі.| url = http://www.zviazda.by/ru/issue/article.php?id=81303| загаловак = Белавежскую пушчу «акальцавалі» абходам| выданне = [[Звязда (1917)|Звязда]]| дата = 30 снежня 2011 }}</ref> |Шырата паўшар'е = N |lat_deg = 52 |lat_min = 51 |lat_sec = 21 |Даўгата паўшар'е = E |lon_deg = 24 |lon_min = 36 |lon_sec = 53 |На карце = Беларусь Брэсцкая вобласць |Сайт = |Commons = }} {{Іншыя значэнні|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы}} '''Касцё́л Найсвяце́йшай Тро́йцы''' — [[Каталіцтва|каталіцкі]] храм у [[Лыскава (Пружанскі раён)|Лыскаве]] [[Пружанскі раён|Пружанскага раёна]]<ref>{{Спасылка | url = http://catholic.by/2/home/news/belarus/pinsk/101309-lyskau.html| загаловак = Лыскава — парафія Найсвяцейшай Тройцы| назва праекту = Беларусь| выдавецтва = Рымска-каталіцкі касцёл у Беларусі| дата = 30 снежня 2011 }}</ref>, збудаваны ў [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзі]]. Помнік архітэктуры позняга [[барока]]. == Мінуўшчына == [[Выява:Lyskawa — Napaleon Orda.jpg|thumb|Магіла [[Францішак Карпінскі|Ф. Карпінскага]] на касцёльным цвінтары]] У 1527 годзе [[ваявода віцебскі]] і [[староста жмудскі]] [[Мацей Клочка]] заснаваў у [[Лыскава (Пружанскі раён)|Лыскаве]] драўляны касцёл<ref>Łysków // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/863 863].</ref>, перададзены [[Ян Казімір Быхавец|Янам Быхаўцам]] у 1751 годзе [[Кляштар місіянераў (Лыскава)|манахам-місіянерам]]. У [[1763]]—[[1785]] гг. яны збудавалі на гэтым месцы мураваны Троіцкі касцёл у стылі [[Віленскае барока|віленскага барока]]. У 1818 да яго прыбудавана вежа. У [[1841]] касцёл стаў [[парафія]]льным. У [[1866]] ў сувязі з падзеямі [[Паўстанне 1863 года на Пружаншчыне|паўстання 1863 года]] перабудаваны ў [[Праваслаўе|праваслаўную]] царкву і набыў рысы [[класіцызм]]у (архітэктар [[Фёдар Ільіч Афанасьеў|Ф. Афанасьеў]]). [[22 ліпеня]] [[1880]] ад маланкі згарэў гонтавы дах, засталася толькі мураваная частка<ref>{{Спасылка | url = http://pomnik.h12.ru/lyskava_troica.htm| загаловак = Лыскава / Касцёл Найсвяцейшай Тройцы| назва праекту = Помнікі архітэктуры Беларусі| выдавецтва = Alaksandr Alejnik, Vasil Matoh| дата = 30 снежня 2011 }}</ref>. У [[1883]]—[[1884|84]] гг. архітэктар [[Пётр Іванавіч Залатароў|П. І. Залатароў]] правёў рэстаўрацыю: зрабіў новыя скляпенні, замяніў кроквенныя канструкцыі даху і пакрыццё. У 1921, за [[Другая Рэч Паспалітая|польскім часам]], касцёл вернуты каталікам. У [[1950-я|50-я]] гады [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] моцна разбураны. У 1960 афіцыйна зачынены, царкоўнае начынне перавезена ў [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Ружаны)|ружанскі касцёл]]<ref>{{Кніга|аўтар = Witold Karpyza.|частка = [http://sources.ruzhany.info/052_lyskow_pol.html Łysków]|загаловак = Ziemia Wołkowyska|спасылка = http://sources.ruzhany.info/052_karpyza_pol.html|месца = Lębork|год = 2005|том = 2}}</ref>. Ля касцёла знаходзіцца магіла польскага паэта і драматурга [[Францішак Карпінскі|Францішка Карпінскага]]. == Архітэктура == [[File:Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Лыскава). Алтарная частка..JPG|thumb|Алтарная частка]] Стылістыка, час збудавання і рэгіён дазваляюць меркаваць, што ва ўзвядзенні касцёла прыняў удзел прыдворны архітэктар А. Сапегі [[Ян Самуэль Бекер]], майстар барочнага [[класіцызм]]у. Будынак касцёла складаецца з высокага прамавугольнага [[неф]]а, [[алтар]]най [[Апсіда|апсіды]] і бакавых [[капліца|капліц]], перакрытых крыжовымі [[Скляпенні|скляпеннямі]], амаль квадратных у плане. Бакавыя крылы [[трансепт]]а і [[Сакрысція|сакрысцій]] маюць крыжовыя скляпенні. [[Вежа]] на галоўным [[фасад]]зе чатырох'ярусная; не мае ў плане ніводнай прамой лініі; магутнымі [[падуга]]мі адыходзіць ад фасаднай сцяны. [[Кут]]ы вежы ўмацаваныя слаістымі [[пілястра]]мі ў спалучэнні з паўкалонамі і падпорнымі элементамі ў выглядзе [[Валюта (архітэктура)|валют]]. [[Антаблемент]] падзяляе яе на высокую ніжнюю частку і верхнія [[Ярус (архітэктура)|ярусы]] тэлескапічнай будовы. Над уваходам у храм размешчаныя вузкія арганныя [[хоры]]. Асноўнае памяшканне касцёла зальнае. Інтэр'ер аформлены пілястрамі іанічнага і кампазіцыйнага ордара, паміж якімі невялікія аркі, над якімі прамавугольныя вокны. Калоны размаляваныя пад мармур. У інтэр'еры паўночнай [[Капліца|капліцы]] ўцалелі фрагменты манахромнага роспісу ў тэхніцы [[грызайль]]. == Святары касцёла == * Юзаф Крапіўніцкі (1908—1909) * Ота Сідаровіч (1919—?) * Чэслаў Кардэль (1927—1933) * Казімір Валенціновіч (1934—1935?) * Францішак Матэльскі (1936—1937) * Гераніум Фейч (1936) * Генрык Запёт (1936—1937) * Станіслаў Перзхала (1937) * Ян Ірвуць (1938—1939?) * Алаізі Зелязнік (1939) * Міхаіл Варанецкі (1945—1946?)<ref>{{Спасылка| аўтар = Леанід Маракоў.| прозвішча = Маракоў| імя = Леанід.| аўтарlink = Леанід Маракоў| url = http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-kataliki/svyatyni-belarusi-4astka-1.html| загаловак = Святыні Беларусі, што згадваюцца ў даведніку, і святары, якія ў іх служылі| назва праекту = Рэпрэсаваныя каталіцкія духоўныя, кансэкраваныя і свецкія асобы Беларусі. 1917—1964| дата = 30 снежня 2011| access-date = 18 верасня 2012| archive-date = 10 сакавіка 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160310182914/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-kataliki/svyatyni-belarusi-4astka-1.html| url-status = dead}}</ref> {{Зноскі}} {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь|112Г000621}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = [[Тамара Габрусь|Габрусь Тамара Віктараўна]]. |загаловак = Мураваныя харалы: сакральная архітэктура беларускага барока |месца = {{Мн.}} |выдавецтва = [[Ураджай (выдавецтва)|Ураджай]] |год = 2001 |старонак = 287 |isbn = 985-04-0499-Х }} * {{Кніга |аўтар = В.В. Алисейчик. |частка = 1597. Монастырь миссионеров |загаловак = Свод памятников истории и культуры Белоруссии. Брестская область |адказны = Редкол.: С. В. Марцелев (гл. ред.) и др. |месца = {{Мн.}} |выдавецтва = БелСЭ |год = 1990 |старонак = 424 |isbn = 5-85700-017-3 |тыраж = 25 000 }} == Спасылкі == * {{Radzima|998|object|Касцёл Святой Тройцы і кляштар місіянераў}} * ''Наталля Пракаповіч''. [http://sources.ruzhany.info/030.html Летапіс духоўнасці: культавая архітэктура Пружаншчыны] * [http://globustut.by/lyskovo/kostel_gallery.htm Фатаздымкі] на «[[Глобус Беларусі|Глобусе Беларусі]]» {{Пружанскі дэканат}} [[Катэгорыя:Касцёлы Пружанскага раёна]] [[Катэгорыя:Лыскава (Пружанскі раён)]] [[Катэгорыя:Храмы Святой Тройцы|Лыскава]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока]] [[Катэгорыя:1785 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Пінскай дыяцэзіі]] b36co1o66v90mhkplh4tb2v8h07r8sn Каміла Гольджы 0 134966 5133372 5124632 2026-04-28T15:25:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133372 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя = Каміла Гольджы | Арыгінал імя = {{lang-it|Camillo Golgi}} | Выява = Camillo Golgi nobel.jpg | Шырыня = 200px | Навуковая сфера = [[Гісталогія]] | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковы кіраўнік = [[Джуліа Бізацэра]] | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = даследчык нервовай сістэмы | Узнагароды і прэміі = {{Нобелеўскі медаль}} [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне]] ([[1906]]) {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{Кавалер Вялікага крыжа ордэна Святых Маўрыкія і Лазара}}{{!!}}{{Кавалер Савойскага грамадзянскага ордэна}}{{!!}}{{Ордэн «Pour le Mérite», Прусія}} {{!}}} | Сайт = }} '''Каміла Гольджы''' ({{lang-it|Camillo Golgi}}; [[7 ліпеня]] [[1843]], [[Картэна]] — [[21 студзеня]] [[1926]], [[Павія]]) — [[Італьянцы|італьянскі]] [[біёлаг]] і [[Паталогія|паталагаанатам,]] лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] ў 1906 годзе за працы па [[Цэнтральная нервовая сістэма|цэнтральнай нервовай сістэме]]. Ён вывучаў медыцыну ў [[Павійскі ўніверсітэт|Павійскім універсітэце]] (дзе пазней правёў большую частку сваёй прафесійнай кар’еры) з 1860 па 1868 пад кіраўніцтвам [[Чэзарэ Ламброза]]. Натхнёны патолагаанатамам [[Джуліа Біцоцэра]], ён займаўся даследаваннямі нервовай сістэмы. Яго адкрыццё тэхнікі афарбоўвання пад назвай «чорная рэакцыя» (часам яе называюць [[Метад Гольджы|метадам Гольджы]] або афарбоўваннем Гольджы ў яго гонар) у 1873 годзе стала значным прарывам у нейрабіялогіі. У яго гонар названы некалькі структур і з’яў у [[Анатомія|анатоміі]] і [[Фізіялогія|фізіялогіі]], у тым ліку [[Комплекс Гольджы|апарат Гольджы]], [[сухажыльны орган Гольджы]] і [[сухажыльны рэфлекс Гольджы]].<ref>{{cite book|title=Adult Neurogenesis|author=Gerd Kempermann MD|year=2001|publisher=Oxford University Press|edition=2nd|isbn=978-0-19-972969-2|page=616}}</ref> Гольджы і іспанскі біёлаг [[Сант’яга Рамон-і-Кахаль|Сант’яга Рамон-і-Кахаль]] былі сумесна ўзнагароджаныя Нобелеўскай прэміяй па фізіялогіі і медыцыне ў 1906 годзе «ў знак прызнання іх прац па будове нервовай сістэмы».<ref>{{cite news|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1906|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1906/index.html|access-date=22 December 2017|work=www.nobelprize.org}}</ref> == Біяграфія == Каміла Гольджы нарадзіўся 7 ліпеня 1843 года ў вёсцы Картэна каля Брэшыі, у [[Брэшыя (правінцыя)|правінцыі Брэшыя]] ([[Ламбардыя]]), у той час Каралеўства Ламбардыя-Венецыя, сёння Італія. Вёска цяпер называецца [[Картэна-Гольджы]] ў яго гонар. Ён быў сынам Алесандра і Караліны Гольджы, яго бацька быў лекарам і раённым медыцынскім чыноўнікам, родам з Павіі. У 1860 годзе ён паступіў ва [[Павійскі ўніверсітэт|Універсітэт Павіі]], каб вывучаць медыцыну, дзе і атрымаў медыцынскую ступень у 1865 годзе.<ref name="DBDI2">{{cite encyclopedia|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/camillo-golgi_(Dizionario-Biografico)|title=GOLGI, Camillo|first=Guido|last=Cimino|encyclopedia=Dizionario Biografico degli Italiani|language=it|volume=57|year=2001}}</ref> Праходзіў інтэрнатуру ў бальніцы Сан-Матэа (цяпер IRCCS Policlinico San Matteo Foundation). Падчас інтэрнатуры ён некаторы час працаваў грамадзянскім лекарам у італьянскай арміі і памочнікам хірурга ў бальніцы Новара (цяпер Azienda Ospedaliero Universitaria Maggiore della Carità di Novara). У той жа час ён таксама ўдзельнічаў у медыцынскай брыгадзе па расследаванні эпідэміі халеры ў вёсках вакол Павіі.<ref>{{Cite journal|last=Mazzarello|first=Paolo|date=2020|title=Camillo Golgi: the conservative revolutionary|url=https://oajournals.fupress.net/index.php/ijae/article/view/11658|journal=Italian Journal of Anatomy and Embryology|volume=124 |issue=3 |language=en|pages=288–304 Pages|doi=10.13128/IJAE-11658}}</ref> У 1867 годзе ён аднавіў сваю акадэмічную кар’еру пад кіраўніцтвам [[Чэзарэ Ламброза]]. Ламброза быў вядомым навукоўцам у галіне [[медыцынская псіхалогія|медыцынскай псіхалогіі,]] даследваў геніяльнасць, вар’яцтва і злачыннасць. Натхнёны Ламброза, Гольджы напісаў дысертацыю па этыялогіі [[Псіхічны разлад|псіхічных расстройстваў]], па якой атрымаў [[доктар медыцыны|ступень доктара медыцынскіх навук]] у 1868 годзе.<ref name="mazz992">{{cite journal|last1=Mazzarello|first1=Paolo|title=Camillo Golgi's Scientific Biography|journal=Journal of the History of the Neurosciences|date=1999|volume=8|issue=2|pages=121–131|doi=10.1076/jhin.8.2.121.1836|pmid=11624293}}</ref> Ён стаў больш цікавіцца эксперыментальнай медыцынай і пачаў наведваць Інстытут агульнай паталогіі, які ўзначальваў Джуліа Біцоцэра. На тры гады маладзейшы за яго, Біцоцэра быў красамоўным настаўнікам і эксперыментатарам, які спецыялізаваўся на гісталогіі нервовай сістэмы і ўласцівасцях [[Касцявы мозг|касцявога мозгу]]. Найважнейшыя даследчыя публікацыі Гольджы знаходзіліся пад прамым ці ўскосным уплывам Біцоцэра. Яны так зблізіліся, што жылі ў адным будынку; пазней Гольджы ажаніўся з пляменніцай Джуліа, Лінай Алеці.<ref name="benti2">{{cite book|last1=Bentivoglio|first1=M.|editor1-last=Daroff|editor1-first=Robert B.|editor2-last=Aminoff|editor2-first=Michael J.|title=Encyclopedia of the Neurological Sciences|date=2014|publisher=Elsevier Science|location=Burlington|isbn=978-0-12-385158-1|pages=464–466|edition=Second|url=https://books.google.com/books?id=hfjSVIWViRUC|chapter=Golgi, Camillo}}</ref> Да 1872 года Гольджы быў вядомым клініцыстам і гістапатолагам. Аднак у яго не было магчымасці займаць пасаду штатнага прафесара ў Павіі і працягваць выкладаць і займацца нейрабіялогіяй.<ref name="mazz992" /> Фінансавы ціск падштурхнуў яго ў 1872 годзе далучыцца да працы ў Шпіталі хранічна хворых (Pio Luogo degli Incurabili) у [[Аб’ятэграса|Аб’ятэграса]], недалёка ад Мілана, у якасці галоўнага ўрача. Каб працягнуць даследаванні, ён арганізаваў уласную простую лабараторыю ў адрамантаванай шпітальнай кухні, і менавіта там ён пачаў рабіць свае самыя значныя адкрыцці. Яго галоўным дасягненнем стала распрацоўка тэхнікі афарбоўвання нервовай тканіны пад назвай «чорная рэакцыя» (пазней [[Golgi's method|метад Гольджы]]). Ён апублікаваў свае асноўныя працы паміж 1875 і 1885 гадамі ў часопісе ''«Rivista sperimentale di Freniatria e di medicina legale»''.<ref>{{cite journal|last1=Drouin|first1=Emmanuel|last2=Piloquet|first2=Philippe|last3=Péréon|first3=Yann|title=The first illustrations of neurons by Camillo Golgi|journal=The Lancet Neurology|date=2015|volume=14|issue=6|pages=567|doi=10.1016/S1474-4422(15)00051-4|pmid=25987274|s2cid=7920555}}</ref> У 1875 годзе ён пачаў працаваць на факультэце гісталогіі ва Універсітэце Павіі. У 1879 годзе ён быў прызначаны загадчыкам кафедры анатоміі ва [[Сіенскі ўніверсітэт|Універсітэце Сіены]]. Але ў наступным годзе ён вярнуўся ва Універсітэт Павіі на пасаду прафесара гісталогіі.<ref name="encyclo">{{cite web|last1=Zanobio|first1=Bruno|title=Camillo Golgi facts, information, pictures |url=http://www.encyclopedia.com/people/medicine/medicine-biographies/camillo-golgi|website=www.encyclopedia.com|access-date=22 December 2017|language=en}}</ref> З 1879 года ён таксама стаў прафесарам агульнай паталогіі, а таксама ганаровым загадчыкам (''Primario ad honorarem'') бальніцы Сан-Матэа. Ён двойчы займаў пасаду рэктара Павійскага ўніверсітэта, першы раз паміж 1893 і 1896 гадамі, а другі раз паміж 1901 і 1909 гадамі. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] (1914—1917) ён кіраваў ваенным шпіталем Collegio Borrmeo ў Павіі. Ён сышоў у адстаўку ў 1918 годзе і працягваў даследаванні ў сваёй прыватнай лабараторыі да 1923 года. Памёр 21 студзеня 1926 года.<ref name="mazz992"></ref> === Асабістае жыццё === У Гольджы і яго жонкі Ліны Алеці не было дзяцей, і яны ўсынавілі пляменніцу Гольджы Караліну.<ref name="benti2"/> У пазнейшым жыцці Гольджы быў нерэлігійным і стаў агностыкам. Адзін з яго былых вучняў няўдала спрабаваў схіліць яго перад смерцю да атэізму.<ref>Rapport, Richard L. Nerve Endings: The Discovery of the Synapse. New York: W.W. Norton, 2005. Print.</ref> == Унёсак == === Чорная рэакцыя або афарбоўка метадам Гольджы === [[Файл:Golgi's_drawing_of_nervous_system.gif|міні|Першая ілюстрацыя нервовай сістэмы метадам Гольджы. Вертыкальны разрэз нюхальнай цыбуліны сабакі (1875 г.).]] У часы Гольджы вывучэнне [[Цэнтральная нервовая сістэма|цэнтральнай нервовай сістэмы]] было складаным, бо клеткі было цяжка ідэнтыфікаваць. Існуючыя [[Staining (biology)|метады афарбоўвання тканак]] былі марнымі для вывучэння [[Нервовая тканка|нервовай тканкі]]. Падчас працы галоўным лекарам у шпіталі для хранічна хворых, ён эксперыментаваў з металічнай імпрэсіяй нервовай тканкі, выкарыстоўваючы ў асноўным [[Серабро|срэбра]] ([[Silver staining|афарбоўванне срэбрам]]). У пачатку 1873 года ён адкрыў метад афарбоўвання нервовай тканкі, які дазваляў выпадковым чынам афарбоўваць абмежаваную колькасць клетак цалкам. Спачатку ён апрацаваў тканку дыхраматам калію, каб зацвярдзіць яе, а затым нітратам срэбра. Пад мікраскопам контур нейрона стаў адрознівацца ад навакольных тканін і клетак. Асадак храмата срэбра, як прадукт рэакцыі, выбарачна афарбоўвае толькі некаторыя клеткавыя кампаненты выпадковым чынам, не закранаючы іншыя часткі клеткі. Часціцы храмата срэбра ствараюць рэзкі чорны адклад на соме (целе нервовай клеткі), а таксама на [[аксон]]е і ўсіх [[Dendrites|дендрытах]], забяспечваючы надзвычай выразную і добра кантрасную выяву [[нейрон]]а на жоўтым фоне. Гэта ўпершыню дазволіла лягчэй прасачыць структуру нервовых клетак у мозгу.<ref name="benti2"/> Паколькі клеткі выбарачна афарбоўваюцца ў чорны колер, ён назваў гэты працэс ''la reazione nera'' («чорная рэакцыя»), але сёння ён называецца метадам Гольджы або афарбоўкай Гольджы.<ref>{{cite journal|last1=Chu|first1=NS|title=[Centennial of the nobel prize for Golgi and Cajal—founding of modern neuroscience and irony of discovery]|journal=Acta Neurologica Taiwanica|date=2006|volume=15|issue=3|pages=217–222|pmid=16995603}}</ref> 16 лютага 1873 года ён напісаў свайму сябру Нікола Манфрэдзі:<blockquote>Я вельмі рады, што знайшоў новую рэакцыю, якая дазваляе нават сляпым людзям прадэманстраваць структуру міжтканкавай стромы кары галаўнога мозгу.</blockquote>Яго адкрыццё было апублікавана ў ''«Gazzeta Medica Italiani»'' 2 жніўня 1873 года.<ref>{{cite journal|last1=DeFelipe|first1=Javier|title=The dendritic spine story: an intriguing process of discovery|journal=Frontiers in Neuroanatomy|date=2015|volume=9|page=14|doi=10.3389/fnana.2015.00014|pmid=25798090|pmc=4350409|doi-access=free }}</ref> === Нервовая сістэма === [[Файл:Golgi_Hippocampus.jpg|міні|Малюнак Каміла Гольджы [[Hippocampus|гіпакампа]], афарбаванага нітратам срэбра]] У 1871 годзе нямецкі анатом [[Іозеф фон Герлах]] пастуляваў, што мозг — гэта складаная «пратаплазматычная сетка», мае выгляд бесперапыннай сеткі, якая называецца рэтыкулумам. Выкарыстоўваючы сваю методыку афарбоўкі, Гольджы змог прасачыць розныя вобласці спіннамазгавой восі, выразна адрозніваючы розныя нервовыя адросткі, а менавіта [[аксон]]ы ад [[Дэндрыт|дендрытаў]]. Ён распрацаваў новую класіфікацыю нервовых клетак на аснове структуры іх адросткаў. Ён апісаў надзвычай густую і складаную сетку, якая складаецца з павуціння пераплеценых галін аксонаў, якія паходзяць з розных слаёў клетак («дыфузная нервовая сетка»). Гэтая сеткавая структура, якая ўзнікае з аксонаў, істотна адрозніваецца ад гіпотэзы Герлаха. Паводле Гольджы, гэта быў галоўны орган цэнтральнай нервовай сістэмы. Такім чынам, Гольджы прадставіў [[Рэтыкулярная тэорыя|рэтыкулярную тэорыю]], якая сцвярджае, што мозг — гэта адзіная сетка нервовых валокнаў, а не асобных клетак.<ref name="Marina Bentivoglio">{{Cite web|author=Marina Bentivoglio|title=Life and Discoveries of Camillo Golgi|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1906/golgi-article.html|website=Nobelprize.org|publisher=Nobel Media|date=20 April 1998|access-date=23 August 2013}}</ref><ref name="cimi2">{{cite journal|author=Cimino G|title=Reticular theory versus neuron theory in the work of Camillo Golgi|journal=Physis Riv Int Stor Sci|volume=36|issue=2|pages=431–472|year=1999|pmid=11640243}}</ref> Нягледзячы на тое, што ў ранніх працах Гольджы паміж 1873 і 1885 гадамі аксанальныя сувязі [[Мазжачок|кары мазжачка]] і нюхальнай цыбуліны выразна адлюстроўваліся незалежнымі адна ад адной, у яго пазнейшых працах, у тым ліку ў «Нобелеўскай лекцыі», увесь гранулярны пласт кары мазжачка быў заняты сеткай разгалінаваных нервовых адросткаў з анастамозамі. Гэта было звязана з яго цвёрдай перакананасцю ў рэтыкулярнай тэорыі.<ref>{{cite journal|author=Raviola E, Mazzarello P|title=The diffuse nervous network of Camillo Golgi: facts and fiction|journal=Brain Res Rev|volume=66|issue=1–2|pages=75–82|year=2011|pmid=20840856|doi=10.1016/j.brainresrev.2010.09.005|s2cid=11871228}}</ref><ref name="Marina Bentivoglio" /> Тэорыя Гольджы была аспрэчана Рамонам-і-Кахалем, які выкарыстаў тую ж тэхніку афарбоўкі, распрацаваную Гольджы. Згодна з [[Нейронная дактрына|нейроннай дактрынай]] Рамона-і-Кахаля, нервовая сістэма — гэта ўсяго толькі сукупнасць асобных клетак, нейронаў, якія злучаюцца паміж сабой, утвараючы сетку.<ref>{{cite journal|last1=Bock|first1=Ortwin|title=Cajal, Golgi, Nansen, Schäfer and the Neuron Doctrine|journal=Endeavour|date=2013|volume=37|issue=4|pages=228–234|doi=10.1016/j.endeavour.2013.06.006|pmid=23870749}}</ref> Акрамя таго, Гольджы першым даў выразныя апісанні структуры [[Мазжачок|мазжачка]], [[гіпакамп]]а, [[Спінны мозг|спіннога мозгу]], [[Olfactory bulb|нюхальнай цыбуліны]], а таксама паражэнняў [[Паласатае цела|паласатага цела]] і коры галаўнога мозгу пры [[харэя|харэі]]. У 1878 годзе ён таксама адкрыў рэцэптарны орган, які адчувае змены ў мышачным нацяжэнні і цяпер вядомы як сухажыльны орган Гольджы або рэцэптар Гольджы; і цельцы Гольджы-Мацоні (рэцэптары ціску).<ref name="mazz982">{{cite journal|last1=Mazzarello|first1=P.|title=Camillo Golgi (1843–1926)|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-neurology-neurosurgery-and-psychiatry_1998-02_64_2/page/212|journal=Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry|date=1998|volume=64|issue=2|pages=212|doi=10.1136/jnnp.64.2.212|pmid=9489532|pmc=2169935}}</ref> Таксама ён распрацаваў фарбавальнік, спецыфічны для [[міэлін]]у (спецыялізаванай мембраны, якая абвіваецца вакол аксона), выкарыстоўваючы [[дыхрамат калію]] і хларыд ртуці. Выкарыстоўваючы гэта, ён адкрыў міэлінавы кальцавы апарат, які часта называюць рагавой варонкай Гольджы-Рэцоніка.<ref name="mazz992"/> === Ныркі === Гольджы вывучаў функцыю нырак з 1882 па 1889 год. У 1882 годзе ён апублікаваў свае назіранні аб механізме гіпертрафіі нырак, якая, на яго думку, была выклікана праліферацыяй нырачных клетак. У 1884 годзе ён апісаў мітозы трубчастых клетак у нырцы чалавека, які пакутаваў ад [[Інтэрстыцыяльны нефрыт|інтэрстыцыяльнага нефрыту]], і адзначыў, што гэты працэс з’яўляецца неад’емнай часткай аднаўлення нырачнай тканкі. Ён першым выдзеліў непашкоджаныя [[нефрон]]ы і паказаў, што дыстальны каналец ([[пятля Генле]]) нефрона вяртаецца да свайго пачатковага [[Glomerulus (kidney)|клубочка]], адкрыццё, якое ён апублікаваў у 1889 годзе («Annotazioni intorno all’Istologia dei reni dell’uomo e di altri mammifieri e sull’istogenesi dei canalicoli oriniferi». ''Rendiconti R. Acad. Lincei'' 5: 545—557, 1889).<ref>{{cite journal|last1=Dal Canton|first1=Ilaria|last2=Calligaro|first2=Alessandro L.|last3=Dal Canton|first3=Francesca|last4=Frosio-Roncalli|first4=Moris|last5=Calligaro|first5=Alberto|title=Contributions of Camillo Golgi to Renal Histology and Embryology|journal=American Journal of Nephrology|date=1999|volume=19|issue=2|pages=304–307|doi=10.1159/000013465|pmid=10213832|s2cid=29666037}}</ref> === Малярыя === У 1880 годзе французскі армейскі ўрач [[Шарль Луі Альфонс Лаверан]] выявіў, што [[малярыя]] выклікаецца мікраскапічным паразітам (''[[Plasmodium falciparum]]''). Але навукоўцы ставіліся да гэтага скептычна, пакуль не ўмяшаўся Гольджы. Менавіта Гольджы дапамог яму даказаць, што малярыйны паразіт — гэта мікраскапічны [[Прасцейшыя|пратыст]]. З 1885 года Гольджы вывучаў малярыйнага паразіта і спосабы яго перадачы. Ён вызначыў два тыпы малярыі: трохдзённую (тэрцыяльную) і чатырохдзённую (квартальную) [[Ліхаманка|ліхаманкі,]] выкліканыя ''[[Plasmodium vivax]]'' і ''[[Plasmodium malariae]]'' адпаведна.<ref>{{cite journal|title=Sul ciclo evolutivo dei parassiti malarici nella febbre terzana : diagnosi differenziale tra i parassiti endoglobulari malarici della terzana e quelli della quartana|journal=Archivio per le Scienza Mediche|volume=13|pages=173–196|author=Golgi C.|trans-title=On the cycle of development of malarial parasites in tertian fever: differential diagnosis between the intracellular parasites of tertian and quartant fever|year=1889}}</ref> У 1886 годзе ён выявіў, што малярыйная ліхаманка ([[Paroxysmal attack|параксізм]]) выклікаецца бясполай стадыяй у крыві чалавека (якая называецца эрытрацытарным цыклам або цыклам Гольджы).<ref>{{cite journal|last1=Antinori|first1=Spinello|last2=Galimberti|first2=Laura|last3=Milazzo|first3=Laura|last4=Corbellino|first4=Mario|title=Biology of human malaria plasmodia including ''Plasmodium knowlesi''|journal=Mediterranean Journal of Hematology and Infectious Diseases|date=2012|volume=4|issue=1|pages=2012013|doi=10.4084/MJHID.2012.013|pmid=22550559|pmc=3340990}}</ref> У 1889—1890 гадах Гольджы і [[Ettore Marchiafava|Этторэ Маркіяфава]] апісалі адрозненні паміж дабраякаснай трохдзённай малярыяй і злаякаснай тэрцыяльнай малярыяй (апошняя выклікаецца ''P. falciparum''). У 1898 годзе разам з [[Giovanni Battista Grassi|Джавані Батыста Грасі]], [[Amico Bignami|Аміка Біньямі]], [[Giuseppe Bastianelli|Джузэпэ Бастыянэлі]], [[Angelo Celli|Анджэла Чэлі]] і Маркіафавай ён пацвердзіў, што малярыя перадаецца камарамі [[Малярыйныя камары|роду Anopheles]].<ref>{{cite journal|last1=Cox|first1=Francis EG|title=History of the discovery of the malaria parasites and their vectors|journal=Parasites & Vectors|date=2010|volume=3|issue=1|pages=5|doi=10.1186/1756-3305-3-5|pmid=20205846|pmc=2825508|doi-access=free}}</ref> === Клетачная арганэла === Арганэла ў эўкарыятычных клетках, цяпер вядомая як [[Комплекс Гольджы|апарат Гольджы]] або комплекс Гольджы, была адкрытая Камілам Гольджы.<ref>{{cite journal|last1=Bentivoglio|first1=Marina|title=The Discovery of the Golgi Apparatus|journal=Journal of the History of the Neurosciences|date=1999|volume=8|issue=2|pages=202–208|doi=10.1076/jhin.8.2.202.1833|pmid=11624302}}</ref> Гольджы мадыфікаваў свой метад афарбоўкі, выкарыстоўваючы раствор дыхрамату осмія, якім ён афарбоўваў нервовыя клеткі ([[клеткі Пуркінье]]) мазжачка сіпухі.<ref name="drosch2">{{cite journal|title=The history of the golgi apparatus in neurones from its discovery in 1898 to electron microscopy|url=https://archive.org/details/sim_brain-research-bulletin_1998-10_47_3/page/198|journal=Brain Research Bulletin|volume=47|issue=3|pages=199–203|pmid=9865850|doi=10.1016/S0361-9230(98)00080-X|s2cid=36117803|last1=Dröscher|first1=Ariane|date=1998}}</ref> Ён заўважыў ніткападобныя сеткі ўнутры клетак і назваў іх ''apparato reticolare interno'' (унутраны рэтыкулярны апарат). Прызнаўшы іх унікальнымі клеткавымі кампанентамі, ён прадставіў сваё адкрыццё перад Медыка-хірургічным таварыствам Павіі ў красавіку 1898 года.<ref>{{cite journal|title=How Camillo Golgi became "the Golgi"|journal=FEBS Letters|volume=583|pages=3732–3737|last1=Mazzarello|first1=Paolo|last2=Garbarino|first2=Carla|last3=Calligaro|first3=Alberto|date=2009|issue=23|doi=10.1016/j.febslet.2009.10.018|pmid=19833130|s2cid=23309035|doi-access=free|bibcode=2009FEBSL.583.3732M}}</ref> Пасля таго, як гэтае адкрыццё пацвердзіў яго памочнік Эміліа Вераці, ён апублікаваў яго ў ''Bollettino della Società medico-chirurgica di Pavia''.<ref>{{cite journal|last1=Dröscher|first1=A|title=Camillo Golgi and the discovery of the Golgi apparatus|journal=Histochemistry and Cell Biology|date=1998|volume=109|issue=5–6|pages=425–30|pmid=9681625|doi=10.1007/s004180050245|s2cid=9679562}}</ref> Аднак большасць навукоўцаў аспрэчвалі яго знаходку, лічылі яе артэфактам афарбоўвання. Іх мікраскопы былі недастаткова магутнымі, каб ідэнтыфікаваць арганэлы. Да 1930-х гадоў апісанне Гольджы было ў значнай ступені адхілена.<ref name="drosch2" /> Яно было канчаткова ўстаноўлена толькі праз 50 гадоў пасля яго адкрыцця, калі былі распрацаваны электронныя мікраскопы.<ref>{{cite journal|last1=Bentivoglio|first1=M|last2=Mazzarello|first2=P|title=One hundred years of the Golgi apparatus: history of a disputed cell organelle|journal=Italian Journal of Neurological Sciences|date=1998|volume=19|issue=4|pages=241–247|pmid=10933465|doi=10.1007/bf02427612|s2cid=31879493}}</ref> == Узнагароды і ўшанаванне == У 1903 годзе Гольджы стаў ганаровым членам [[Амерыканская асацыяцыя па анатоміі|Амерыканскай асацыяцыі па анатоміі]].<ref>{{Cite book |title=The American Association of Anatomists, 1888-1987: essays on the history of anatomy in America and a report on the membership: past and present|date=1987|publisher=Williams & Wilkins|isbn=978-0-683-06800-9|editor-last=Pauly|editor-first=John Edward|location=Baltimore|editor-last2=Basmajian|editor-first2=John V.|editor-last3=Christensen|editor-first3=A. Kent|editor-last4=Jollie|editor-first4=William P.|editor-last5=Kelly|editor-first5=Douglas E.}}</ref> Гольджы разам з [[Сант’яга Рамон-і-Кахаль|Сант’яга Рамонам-і-Кахалем]] атрымаў [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне]] ў 1906 годзе за даследаванні структуры нервовай сістэмы. Да працы, якая прынесла Кахалю і Гольджы прэмію, вялася дыскусія аб тым, як нервовыя імпульсы праводзяцца ў мозгу. Адны вучоныя лічылі, што нейроны зліваюцца (паміж аксонавымі адросткамі клеткі № 1 і дендрытамі клеткі № 2), так што мозг па сутнасці становіцца адной сумежнай клеткай, супернейронам; гэта прыводзіць да ўтварэння [[Сінцытый|сінцытыю]], які ляжыць у аснове састарэлай [[Рэтыкулярная тэорыя|рэтыкулярнай тэорыі]]. Другія даследчыкі лічылі, што нейроны не зліваюцца, а сустракаюцца вельмі блізка, і гэта называлася [[Нейронавая дактрына|нейронавай дактрынай]]. Разрозніць клеткавыя кампаненты ў месцы ўзаемадзеяння паміж клеткамі было немагчыма ў той час і гэта стала магчымым толькі значна пазней з вынаходніцтвам [[Электронны мікраскоп|электроннага мікраскопа]] ў 1950-х гадах. Але з дапамогай афарбоўкі метадам Гольджы Кахаль змог пераканаўча прадэманстраваць контуры цэлага нейрона, выключыўшы пры гэтым суседнія нейроны, тым самым паказаў, што універсальнага нейроннага сінцытыю не існуе. Кахаль і Гольджы, будучы з супрацьлеглых лагераў, знянавідзелі адзін аднаго і перасталі размаўляць. Калі яны прыбылі ў [[Стакгольм]], каб атрымаць свой агульны прыз, Кахалю ўдалося адкласці свае рознагалоссі ў бок настолькі, каб пахваліць Гольджы, але Гольджы не адказаў узаемнасцю.<ref>Sapolsky, RM. Behave: The Biology of Humans at our Best and Worst, New York: Penguin Books, 2017, p688</ref> У 1900 годзе кароль [[Умберта I]] назначыў яго [[Сенат Італіі|сенатарам]].<ref>[http://notes9.senato.it/Web/senregno.NSF/65a0a8ced8361de0c12571140059a1c7/fd7bf7817247fb944125646f005c5ac2?OpenDocument GOLGI Camillo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161207094022/http://notes9.senato.it/Web/senregno.NSF/65a0a8ced8361de0c12571140059a1c7/fd7bf7817247fb944125646f005c5ac2?OpenDocument|date=7 December 2016}}. Italian senate website</ref> У 1913 годзе Гольджы стаў замежным членам [[Нідэрландская каралеўская акадэмія навук|Каралеўскай нідэрландскай акадэміі мастацтваў і навук]].<ref>{{Cite web|url=http://www.dwc.knaw.nl/biografie/pmknaw/?pagetype=authorDetail&aId=PE00000453|title=C. Golgi (1844–1926)|publisher=Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences|access-date=19 July 2015}}</ref> Ён атрымаў ганаровыя доктарскія ступені ад Кембрыджскага ўніверсітэта, Жэнеўскага ўніверсітэта, Універсітэцкага каледжа Крысціянія, Нацыянальнага і Кападыстрыйскага ўніверсітэта ў Афінах і Універсітэта Парыж-Сарбона. У 1994 годзе Еўрапейская супольнасць ушанавала яго памяць паштовымі маркамі.<ref name="mazz982"/> === Помнікі ў Павіі === [[Файл:Statua_di_Camillo_golgi_-_Cortile_Università_di_Pavia.JPG|міні|Мармуровая статуя Гольджы ва Універсітэце Павіі]] [[Файл:Camillo_Golgi_home_1.JPG|міні|Дом Каміла Гольджы ў Павіі]] У Павіі некалькі славутасцяў з’яўляюцца помнікамі ў гонар Гольджы. * Мармуровая статуя ў двары старых будынкаў [[Павійскі ўніверсітэт|Універсітэта Павіі]], на N.65 цэнтральнай вуліцы «Strada Nuova». У склепе надпіс на італьянскай мове: «Camillo Golgi / patologo sommo / della scienza istologica / antesignano e maestro / la segreta struttura / del tessuto nervoso / con intenta vigilia / sorprese e descrisse / qui operò / qui vive / guida e luce ai venturi / MDCCCXLIII — MCMXXVI» (''Каміла Гольджы / выдатны патолагаанатам / гісталагічнай навукі / папярэднік і майстар / сакрэтнай структуры / нервовай тканкі / з напружанымі намаганнямі / адкрыты і апісаны / тут ён працаваў / тут ён жыве / тут ён накіроўвае і прасвятляе будучых навукоўцаў / 1843—1926)''. * «Дом Гольджы», таксама на вуліцы «Strada Nuova», па адрасе № 77, за некалькі сотняў метраў ад універсітэта, адразу насупраць гістарычнага тэатра Фраскіні. Гэта дом, у якім Гольджы правёў большую частку свайго сямейнага жыцця са сваёй жонкай Лінай. * Магіла Гольджы знаходзіцца на Манументальных могілках Павіі (віале Сан-Джаваніна), уздоўж цэнтральнай вуліцы, адразу перад вялікім помнікам загінуўшым у Першай сусветнай вайне. Гэта вельмі простая гранітная магіла з бронзавым медальёнам, які адлюстроўвае профіль навукоўца. Побач з магілай Гольджы, акрамя яго жонкі, пахаваны яшчэ два важныя італьянскія навукоўцы-медыкі: [[Барталамеа Паніца]] і [[Аделькі Негры|Адэлькі Негры]]. * Музей Гольджы быў створаны ў 2012 годзе ў старажытным Палацо Бота [[Павійскі ўніверсітэт|Універсітэта Павіі]] на плошчы Антоніёта Бота, 10. Там рэканструяваны кабінет Каміла Гольджы і яго лабараторыі з дапамогай мэблі і арыгінальных інструментаў.<ref>{{cite web|last1=Spizzi|first1=Dante|title=Museo Camillo Golgi|url=http://museocamillogolgi.unipv.eu/|website=museocamillogolgi.unipv.eu|access-date=23 December 2017|language=it-IT}}</ref> == Эпонімы == * Арганэла [[Комплекс Гольджы|апарата Гольджы]] або [[комплекс Гольджы]] * Сенсарны рэцэптарны [[Golgi tendon organ|орган Гольджы]] * [[Golgi's method|Метад Гольджы]] або афарбоўка па Гольджы — метад афарбоўвання нервовай тканіны * Фермент [[Golgi alpha-mannosidase II|альфа-маназідаза II апарата Гольджы]] * [[Клеткі Гольджы]] мазжачка * Нервовыя клеткі апарата Гольджы I (з доўгімі аксонамі) * Нервовыя клеткі апарата Гольджы II (з кароткімі аксонамі або без іх) * [[Гольджы (кратар)]], ударны кратар на Месяцы<ref>{{Cite web|url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/2213?__fsk=1377454541|title=Golgi crater|publisher=Gazetteer of Planetary Nomenclature. USGS|access-date=16 December 2019}}</ref> * Малая планета [[6875 Golgi|6875 Гольджы]] названа ў яго гонар.<ref>{{Cite web|url=https://minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=6875|title=(6875) Golgi = 1994 NG1 = 1934 QB = 1953 RK = 1977 DH2 = 1991 RT30 = 4643 T-1 = T/4643 T-1|publisher=Minor planet center}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Дадатковая літаратура == * {{Citation|author=Mazzarello, Paolo|translator=Badiani, Aldo|translator2=Buchtel, Henry A.|year=2010|title=''Golgi: A Biography of the Founder of Modern Neuroscience''|publisher=[[Oxford University Press]]|location=New York|isbn=978-0-19-533784-6|url=https://books.google.com/books?isbn=0195337840}} * {{cite book|last1=Mironov|first1=Alexander A.|last2=Margit|first2=Pavelka|title=The Golgi Apparatus State of Art After 110 Years of Camillo's Discovery.|date=2006|publisher=Springer|location=Dordrecht|isbn=3-211-76310-4|url=https://books.google.com/books?isbn=3211763104}} * {{cite book|last1=Morré|first1=D. James|last2=Mollenhauer|first2=Hilton H.|title=The Golgi Apparatus: The First 100 Years|date=2009|publisher=Springer|location=New York|isbn=978-0-387-74347-9|url=https://books.google.com/books?isbn=0387743472}} * {{Citation|pmid=17490748|last1=De Carlos|first1=Juan A|last2=Borrell|first2=José|publication-date=August 2007|year=2007|title=A historical reflection of the contributions of Cajal and Golgi to the foundations of neuroscience.|volume=55|issue=1|periodical=Brain Research Reviews|pages=8–16|doi=10.1016/j.brainresrev.2007.03.010|hdl=10261/62299|s2cid=7266966|hdl-access=free}} * {{Citation|pmid=17462742|last=Muscatello|first=Umberto|publication-date=August 2007|year=2007|title=Golgi's contribution to medicine.|volume=55|issue=1|periodical=Brain Research Reviews|pages=3–7|doi=10.1016/j.brainresrev.2007.03.007|s2cid=41680914}} * {{Citation|pmid=17408565|last=Kruger|first=Lawrence|publication-date=October 2007|year=2007|title=The sensory neuron and the triumph of Camillo Golgi|volume=55|issue=2|periodical=Brain Research Reviews|pages=406–10|doi=10.1016/j.brainresrev.2007.01.008|s2cid=32486297}} * {{Citation|pmid=9865849|last1=Fabene|first1=P F|last2=Bentivoglio|first2=M|publication-date=October 1998|year=1998|title=1898–1998: Camillo Golgi and "the Golgi": one hundred years of terminological clones.|volume=47|issue=3|periodical=Brain Res. Bull.|pages=195–8|doi=10.1016/S0361-9230(98)00079-3|s2cid=208785591}} * {{Citation|pmid=9778732|last1=Mironov|first1=A A|last2=Komissarchik|first2=Ia Iu|last3=Mironov|first3=A A|last4=Snigirevskaia|first4=E S|publication-date=1998|year=1998|title=[Current concept of structure and function of the Golgi apparatus. On the 100-anniversary of the discovery by Camillo Golgi]|volume=40|issue=6|periodical=Tsitologiia|pages=483–96|last5=Luini|first5=A}} * {{Citation|pmid=9695800|last1=Farquhar|first1=M G|last2=Palade|first2=G E|publication-date=January 1998|year=1998|title=The Golgi apparatus: 100 years of progress and controversy.|volume=8|issue=1|periodical=Trends Cell Biol.|pages=2–10|doi=10.1016/S0962-8924(97)01187-2|pmc=7135405}} == Спасылкі == *[https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1906/golgi-article.html Life and Discoveries of Camillo Golgi] * [http://himetop.wikidot.com/camillo-golgi Some places and memories related to Camillo Golgi] * [http://www.museogolgi.it/ The museum in Corteno, now called Corteno Golgi, dedicated to Golgi. Includes a gallery of images of his birthplace.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200313134201/http://www.museogolgi.it/ |date=13 сакавіка 2020 }} * [http://museocamillogolgi.unipv.eu/ The Museum Camillo Golgi in Pavia] * [https://www.britannica.com/biography/Camillo-Golgi Biography at Encyclopædia Britannica] * [http://www.encyclopedia.com/people/medicine/medicine-biographies/camillo-golgi Biography at Encyclopedia.com] * [http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/2127.html Profile at Whonamedit?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810221347/http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/2127.html|date=10 August 2019}} * [http://www.sanmatteo.org/site/home.html IRCCS Policlinico San Matteo Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200625010148/http://www.sanmatteo.org/site/home.html|date=25 June 2020}} * [http://www.maggioreosp.novara.it/site/home.html Azienda Ospedaliero Universitaria Maggiore della Carità di Novara] {{Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне Лаўрэаты 1901-1925}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гольджы Каміла}} [[Катэгорыя:Медыкі Італіі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне]] [[Катэгорыя:Гістолагі]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Павійскага ўніверсітэта]] 3nl10fx63c6tclweh4n4480wk7db4cb Камень (Валожынскі раён) 0 135450 5133327 5065482 2026-04-28T14:05:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133327 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Камень}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Камень |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |гімн = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет = Івянецкі |пасялковы савет = |глава = |плошча = |вышыня = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |двароў = |часавы пояс = +2 |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |аўтамабільны код = |выява = Kamień, Śviatych Piatra i Paŭła. Камень, Сьвятых Пятра і Паўла (1900).jpg |подпіс = Касцёл Св. апосталаў Пятра і Паўла |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 51 |lat_sec = 56 |lon_dir = E |lon_deg = 26 |lon_min = 39 |lon_sec = 1 |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243002085 }} '''Ка́мень'''<ref>{{Cite web |url=http://maps.by/viewate/18814 |title=Госкартгеоцентр |access-date=23 верасня 2012 |archive-date=15 жніўня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815161753/http://maps.by/viewate/18814 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kamień}}, {{lang-ru|Камень}}) — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Каменка (прыток Ізледзі)|Каменка]]. Уваходзіць у склад [[Івянецкі сельсавет|Івянецкага сельсавета]] [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Насельніцтва 690 чал. ([[1997]]). Знаходзіцца за 37 км на паўднёвы ўсход ад [[Валожын]]а, за 46 км ад чыгуначнай [[Койданава (станцыя)|станцыі Койданава]]. == Гісторыя == Упершыню Камень згадваецца ў 1-й палове [[XV стагоддзе|XV ст.]] як уладанне [[Гедыгольдавічы|Гедыгольдавічаў]]. Каля [[1451]] [[кашталян віленскі]] [[Сенька Гедыгольдавіч]] заснаваў у мястэчку касцёл. У канцы [[XV стагоддзе|XV]] — 1-й палове [[XVI стагоддзе|XVI]] стст. Камень знаходзіўся ва ўладанні [[Забярэзінскія|Забярэзінскіх]], якія ў [[1522]] збудавалі тут фарны касцёл. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай ([[1565]]—[[1566]]) мясцовасць увайшла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]]. [[Выява:Kamień._Камень_(1914).jpg|thumb|злева|Касцёльная працэсія, пач. [[XX стагоддзе|XX ст.]]]] У 2-й палове [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] Камень перайшоў да [[Кішкі|Кішкаў]], у [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] ст. — [[Далмат-Ісайкоўскія|Далмат-Ісайкоўскіх]], пазней [[Юдзіцкія|Юдзіцкіх]]. У [[1679]] у мястэчку збудавалі новы касцёл. У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Камень апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Мінскім павеце [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Станам на [[1795]] у мястэчку было 49 двароў. У [[XVIII стагоддзе|XVIII]]—[[XIX стагоддзе|XIX]] стст. тут праводзіліся вялікія кірмашы. У 1-й пал. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Камень знаходзіўся ва ўладанні [[Салагубы|Салагубаў]] і Плявакаў, у 2-й палове [[XIX стагоддзе|XIX]] — пачатку [[XX стагоддзе|XX]] стст. — Арнольдзі і Яштальд-Гаворкі. Паводле вынікаў перапісу ([[1897]]) у мястэчку было 116 двароў, касцёл, малітоўны дом, багадзельня, магазін, карчма, 3 кузні, крама лазня. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921 года|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921) Камень апынуўся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Івянецкай гміне Стаўбцоўскага павета Навагрудскага ваяводства. За польскім часам існавалі аднайменныя мястэчка (151 двор) і 2 фальваркі (7 двароў). З 1939 года Камень у складзе [[БССР]], вёска У 1940—1959 гадах цэнтр [[Каменскі сельсавет (Івянецкі раён)|Каменскага сельсавета]] [[Івянецкі раён|Івянецкага раёна]]. У гады [[Другая сусветная вайна|2-й сусветнай вайны]], падчас [[Карная аперацыя «Herman»|карнай аперацыі «Герман»]] 24 ліпеня 1943 года акупанты расстралялі настаяцеля каменскага касцёла ксяндза Леапольда Аўліха і вікарыя Казіміра Рыбалтоўскага.<ref>{{Cite web |url=https://kraj.by/belarus/news/70-goddze-ivyanetskaga-paustannya-i-aperatsii-german/-70-letie-rasstrela-dvuh-svyashchennikov-vspomnyat-24-iyulya-v-d-kamen-vologinskogo-rayona-foto-2013-07-24 |title=Архіўная копія |access-date=7 ліпеня 2018 |archive-date=26 жніўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826070138/https://kraj.by/belarus/news/70-goddze-ivyanetskaga-paustannya-i-aperatsii-german/-70-letie-rasstrela-dvuh-svyashchennikov-vspomnyat-24-iyulya-v-d-kamen-vologinskogo-rayona-foto-2013-07-24 |url-status=dead }}</ref> == Насельніцтва == * '''[[XVIII стагоддзе]]''': [[1795]] — 268 чал. * '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1897]] — 713 чал. * '''[[XX стагоддзе]]''': [[1921]] — 844 чал.<ref>Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom VII. Część I: Województwo Nowogródzkie. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1923.</ref>; [[1971]] — 879 чал.<ref>[[Валерый Шаблюк]]. Камень // {{Крыніцы/ЭГБ|4к}} С. 45.</ref>; [[1997]] — 690 чал.<ref>[[Валерый Шаблюк]]. Камень // {{Крыніцы/ЭГБ|4к}} С. 44.</ref> * 1971 год—234 двары. * 1997 год—220 двароў. === Інфраструктура === У Камені працуюць сярэдняя школа, фельчарска-акушэрскі пункт, бібліятэка, клуб. == Турыстычная інфармацыя == [[Выява:Kamień, Śviatych Piatra i Paŭła. Камень, Сьвятых Пятра і Паўла (1901-39).jpg|thumb|150px|Старая званіца]] === Славутасці === За 0,4 км на паўднёвы захад ад Каменю знаходзіцца археалагічны помнік (гарадзішча і паселішча часоў сярэднявечча). * Валун Чортаў Камень * Могілкі яўрэйскія * [[Касцёл Святых Пятра і Паўла (Камень)|Касцёл Святых Пятра і Паўла (1991)]] === Страчаная спадчына === * [[Касцёл Святых Пятра і Паўла (Камень, стары)|Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла]] (1679) == Гл. таксама == * [[Каменьскі бой]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * Kamień (2) // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/734 734]. == Спасылкі == {{Commons|Category:Kamień (Belarus)}} {{Івянецкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Івянецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] [[Катэгорыя:Камень (Валожынскі раён)| ]] impj3rkjp5agx3c9qa195zqajw6qq3y Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Шарашова) 0 143900 5133557 4754819 2026-04-29T07:10:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133557 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Найсвяцейшай Тройцы |Арыгінальная назва = |Выява = [[File:Траецкі касьцёл Шарашова 113Г000657 2.jpg|300px]] |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|113Г000657}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Гарадскі пасёлак |Месцазнаходжанне = [[Шарашова]] |lat_dir= N |lat_deg= 52 |lat_min = 33 |lat_sec = 47 |lon_dir= E |lon_deg= 24 |lon_min = 12 |lon_sec = 55 |region = |CoordScale = |На карце = |Канфесія = [[Каталіцтва]] |Епархія = [[Пінская дыяцэзія]] <br/> [[Пружанскі дэканат]] |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[класіцызм]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1848 |Заканчэнне будаўніцтва = 1848 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = Church of the Holy Trinity, Šarašoŭ }} {{значэнні2|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы}} '''Касцё́л Найсвяце́йшай Тро́йцы''' — мураваны [[Каталіцтва|каталіцкі]] [[храм]] у гарадскім пасёлку [[Шарашова|Шарашове]] [[Пружанскі раён|Пружанскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], помнік архітэктуры [[класіцызм]]у<ref>{{cite web | url = http://catholic.by/2/belarus/dioceses/pinsk/101313.html| title = Шарашова — парафія Найсвяцейшай Тройцы| work = Беларусь| publisher = Рымска-каталіцкі касцёл у Беларусі| date = 27 лістапада 2012}}</ref>. == Гісторыя == Першы драўляны Троіцкі касцёл у Шарашове быў пабудаваны ў 1539 годзе па распараджэнні [[Бона Сфорца|Боны Сфорцы]]. У сярэдзіне XVII стагоддзя будынак згарэў у пажары, аднак быў адбудаваны наноў з дрэва. Другі храм праіснаваў да XIX стагоддзя і таксама быў знішчаны агнём<ref>{{cite web|author = Андрусь Хваёвы.|url = http://bp21.org.by/ru/art/a110607.html|title = Шарашова: крызіс штурхае да сваіх каранёў|publisher = Тут і цяпер |date = 07.06.2011|language = be }}</ref>. Узвядзенне новага цаглянага касцёла пачалося ў 1841 годзе і завяршылася асвячэннем святыні ў 1848 годзе біскупам [[Вацлаў Грынявіцкі|Вацлавам Грынявіцкім]]. Будаўніцтва вялося на сродкі вернікаў і ахвяраванні мясцовых шляхціцаў Кернажыцкіх. Паколькі дзяржава [[Русіфікацыя Беларусі#Архітэктура|падтрымлівала пабудову толькі праваслаўных храмаў]], шарашоўскі касцёл стаў адзіным каталіцкім храмам на Пружаншчыне, пабудаваным у той час<ref name="prakap">{{cite web|author = Пракаповіч Н.С.|url = http://sources.ruzhany.info/030.html|title = Летапіс духоўнасці: культавая архітэктура|work = Всё о Ружанах|date = 27 лістапада 2012}}</ref>. У канцы XIX стагоддзя парафія налічвала 2750 вернікаў. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў 1948 годзе бальшавікі арыштавалі святара Альберта Бакіноўскага, а касцёл забралі ў прыхаджан і ператварылі ў склад, каштоўнасці былі раскрадзены<ref>{{cite web|author = Юрый Жыгамонт|author-link = Юрый Жыгамонт|date = 27 лістапада 2012|url = http://www.ctv.by/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F-%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%BE-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BF%D1%83%D1%89%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%81%D1%8F-%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%B5%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B8|title = Деревня Шерешево (Беловежская пуща): После восстания Кастуся Калиновского здесь вешали арестованных повстанцев|work = Новыя падарожжы дылетанта|language = ru|access-date = 27 лістапада 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120531043739/http://www.ctv.by/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F-%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%BE-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BF%D1%83%D1%89%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%81%D1%8F-%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%B5%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B8|archive-date = 31 мая 2012|url-status = dead}}</ref>. Нягледзячы на гэта, католікі на працягу 40 гадоў збіраліся на набажэнствы каля сцен храма. 28 ліпеня 1988 года касцёл Найсвяцейшай Тройцы быў вернуты прыхаджанам, аднавілася парафія. 23 кастрычніка 1991 года епіскап [[Казімір Свёнтак]] наноў асвяціў храм. У 1995 годзе перад касцёлам парафіянамі і ксяндзом Э. Лоекам была пастаўлена капліца ў гонар 800-годдзя нараджэння [[Антоній Вялікі|Святога Антонія]]. У 1995 і 2005 гадах былі адрамантаваны дах і фасад касцёла. У 2007 годзе будынак быў занесены ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння. == Архітэктура == [[Файл:Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Шарашоў) 27.jpg|right|thumb|злева|Інтэр’ер. Алтарная частка.]] Размешчаны ў цэнтры мястэчка, на вул. Перамогі, 3а. Помнік архітэктуры позняга [[класіцызм]]у<ref>{{Крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|1к}} С. 377</ref>. Прамавугольны ў плане будынак, накрыты [[вільчыкавы дах]]ам з [[вальмавы дах|вальмай]] над [[апсіда]]й. Галоўны фасад фланкіраваны дзвюма чатырохграннымі аднаяруснымі шатровымі вежамі, аб’яднанымі [[атык]]ам з трохвугольным франтонам. У верхніх ярусах вежаў знаходзяцца арачныя праёмы. Фасад упрыгожаны дзвюма скульптурамі [[апостал]]аў, пастаўленых у бакавых арачных нішах. Такія ж скульптуры размешчаны і ў прамавугольных нішах на бакавых гранях ніжняга яруса вежаў. Над прамавугольным уваходным праёмам прарэзана паўцыркульнае акно, якое асвятляе [[хоры]]. Фасады рытмічна расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі, дэкарыраваны арачнымі броўкамі з замкавым каменем, і [[пілястры|пілястрамі]] ў прасценках<ref name = "kulagin">{{Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)|к}} С. 371</ref>. Інтэр’ер трох[[неф]]ны, падзелены шасцю [[калона]]мі. [[Скляпенні]] цыліндрычныя. На дзвюх калонах высяцца [[хоры]]. Алтарная частка займае шырыню цэнтральнага нефа і па баках абмежавана [[сакрысція]]мі з тэрасамі на іх перакрыццях. Алтар вырашана [[Карынфскі ордар|карынфскай]] [[каланада|каланад]]ай, у ім змешчаны 2 драўляныя скульптуры святых і абраз «Укрыжаванне» XIX стагоддзя. На бакавой сцяне апсіды змешчаны [[амбон]]<ref name="prakap" />. У інвентарным апісанні касцёла 1746 года згадваецца [[арган]]. Па звестках 1820 года, у храме знаходзіўся 8-рэгістравы пазітыў з 2 мяхамі, праспект якога быў афарбаваны ў белы колер і аздоблены залачоным драўляным разбеннем, які згарэў разам са старым будынкам храма ў 1828 годзе. У 1875 годзе Павел Верпахоўскі з [[Вялікая Бераставіца|Вялікай Бераставіцы]] змайстраваў у цяперашнім касцёле 25-рэгістравы арган, аб чым захавалася абвестка ў часопісе «Przegląd Katolicki» за 1875 год. Дадзены інструмент захаваўся да нашых дзён<ref>{{cite web|url = http://argany.by/шарашова/ |title = Арган у Шарашоўскім касцёле Найсвяцейшай Тройцы |publisher = Арганы Беларусі |language = be |access-date = 18.10.2019}}</ref>. == Пробашчы == * [[Францішак Рамейка]] (1913 — ?) * Уладзіслаў Марковіч (1924—1934) * Альберт Бакіноўскі (1935—1948?)<ref>{{cite web|author = Леанід Маракоў|author-link = Леанід Маракоў|url = http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-kataliki/svyatyni-belarusi-4astka-1.html|title = Святыні Беларусі, што згадваюцца ў даведніку, і святары, якія ў іх служылі|work = Даведнікі пісьменніка, гісторыка, энцыклапедыста Леаніда Маракова «Рэпрэсаваныя грамадскія i культурныя дзеячы Беларусі»|date = 27 лістапада 2012|access-date = 27 лістапада 2012|archive-date = 10 сакавіка 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160310182914/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-kataliki/svyatyni-belarusi-4astka-1.html|url-status = dead}}</ref> * Яцэк Дубіцкі (цяперашні час) На касцёльных могілках у 1848 годзе быў пахаваны ўніяцкі святар, доктар багаслоўя [[Міхаіл Кірылавіч Баброўскі|Міхаіл Баброўскі]], які ў 1833 годзе быў сасланы ў Шарашова, дзе адпраўляў набажэнствы на беларускай мове<ref name = "kulagin"/>. == Зноскі == {{reflist|2}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік}} * {{Крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|1}} * {{Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)}} == Спасылкі == * {{Радзіма майго духу|1034|аб'ект}} * {{ГБ|http://globustut.by/shereshevo/index.htm#kostel}} {{Пружанскі дэканат}} [[Катэгорыя:Храмы Святой Тройцы|Шарашова]] [[Катэгорыя:Шарашова]] [[Катэгорыя:Касцёлы Пружанскага раёна]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1848 годзе]] [[Катэгорыя:Касцёлы Пінскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:1848 год у Беларусі]] 2klablh9v8jpuy5bu55e9rv1mbit2ux Канстытуцыя Венгрыі 0 157400 5133459 4901768 2026-04-28T20:23:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133459 wikitext text/x-wiki {{Нарматыўны акт}}'''Канстытуцыя Венгрыі''' ({{lang-hu|Magyarország alaptörvénye}}) — асноўны закон [[Венгрыя|Венгрыі]], прыняты [[18 красавіка]] [[2011]] года [[Парламент Венгрыі|Парламентам]] краіны. Падпісана [[25 красавіка]] [[2011]] года [[Пал Шміт|прэзідэнтам краіны]] і набыла моц з [[1 студзеня]] [[2012]] года. == Гісторыя == <!-- {{У планах}}--> Да 2012 года асноўным законам Венгрыі была канстытуцыя 1949 года, у якую, пачынаючы з 1989 года, былі ўнесены радыкальныя змены. У 2010 годзе на [[Парламенцкія выбары ў Венгрыі, 2010|парламенцкіх выбарах]] кансерватыўны спіс [[Фідэс]]-ХДНП атрымаў больш дзвюх трацін мандатаў — канстытуцыйную большасць. == Асноўныя палажэнні == Назва краіны змяняецца з «Венгерская рэспубліка» на проста «Венгрыя», хоць форма кіравання застаецца [[рэспубліка]]нскай<ref>{{cite web|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=40521|title=У Венгрыі прынята Канстытуцыя, якая замацоўвае права на жыццё з моманту зачацця|date=26 красавіка 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/69VSCKaoI?url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news|archive-date=29 ліпеня 2012|access-date=30 сакавіка 2013|url-status=live}}</ref><ref name="schmitt">[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,14998392,00.html «Hungarian president signs new constitution despite human rights concerns»], [[Deutsche Welle]] от 25 апреля 2011 года</ref>. У прыватнасці, змяненне ўказвае на неабходнасць успрымання краіны без акцэнтавання ўвагі на сапраўдных яе межах: замежныя венгры прызнаюцца роўнымі ў правах. <!-- {{В планах}}--> == Крытыка == У новай венгерскай канстытуцыі канстатуецца, што народ Венгрыі аб'ядноўваюць «Бог і хрысціянства». За дзяржавай замацоўваецца абавязак абароны жыцця, прычым абумаўляецца, што жыццё пачынаецца з моманту зачацця. Фактычна даны артыкул канстытуцыі можа тлумачыцца як забарона на [[аборт]]ы. Таксама [[Шлюбны саюз|шлюб]] у новай канстытуцыі тлумачыцца як «саюз мужчыны і жанчыны», у сувязі з чым крытыкі дакумента лічаць, што канстытуцыя стварае глебу для [[Дыскрымінацыя|дыскрымінацыі]] [[Гомасексуальнасць|гомасексуалаў]] і тых жыхароў краіны, якія не з'яўляюцца хрысціянамі<ref>[http://www.cnlnews.tv/2011/04/19/hungary/ Венгрыя: новая канстытуцыя забараняе аборты і «аднаполы шлюб»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120119215841/http://www.cnlnews.tv/2011/04/19/hungary |date=19 студзеня 2012 }}</ref>. [[15 красавіка|15]]—[[17 красавіка]] [[2011]] года ў Венгрыі прайшлі шматтысячныя акцыі пратэсту супраць прыняцця новай канстытуцыі. У гэтай сувязі ўрад прадпрымае крокі з мэтай атрымання міжнароднай падтрымкі (у тым ліку і рэлігійных арганізацый<ref>[http://www.patriarchia.ru/db/text/1545066.html Адбылася сустрэча старшыні АЗЦС з Дзяржаўным сакратаром Міністэрства дзяржаўнага кіравання і юстыцыі Венгерскай Рэспублікі]</ref>) на карысць прынятага дакумента. == Папраўкі 2013 года == У сакавіку 2013 года парламент ухваліў пакет паправак да канстытуцыі<ref>[http://lapa.princeton.edu/hosteddocs/hungary/Fourth%20Amendment%20to%20the%20FL%20-Eng%20Corrected.pdf Fourth Amendment to Hungary’s Fundamental Law] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130309024656/http://lapa.princeton.edu/hosteddocs/hungary/Fourth%20Amendment%20to%20the%20FL%20-Eng%20Corrected.pdf |date=9 сакавіка 2013 }}{{ref-en}}</ref>, які выклікаў крытыку як унутры краіны, так і па-за ёй<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-21748878 Q&A: Hungary's controversial constitutional changes] [[Би-би-си]]{{ref-en}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.mkab.hu/index.php?id=constitution Канстытуцыя па стане на пачатак 2011 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120210203234/http://www.mkab.hu/index.php?id=constitution |date=10 лютага 2012 }}{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20120111051235/http://www.euractiv.com/sites/all/euractiv/files/CONSTITUTION_in_English__DRAFT.pdf Праект канстытуцыі, прыняты ў 2011 г.]{{ref-en}} {{Еўропа паводле тэм|Канстытуцыя|Канстытуцыі}} {{Венгрыя ў тэмах}} [[Катэгорыя:Дзяржаўны лад Венгрыі]] [[Катэгорыя:Права Венгрыі]] [[Катэгорыя:Канстытуцыі паводле краін|Венгрыя]] cy9o09hjrmo2blgu6vr1a4pll013c60 Берлінская наступальная аперацыя 0 159177 5133457 5132914 2026-04-28T20:16:52Z Hanylka 41646 Адкат праўкі [[Special:Diff/5132914|5132914]] аўтарства [[Special:Contributions/~2026-25514-08|~2026-25514-08]] ([[User talk:~2026-25514-08|размовы]]) 5133457 wikitext text/x-wiki {{Вялікая Айчынная вайна}}'''Берлінская наступальная аперацыя''' — адна з апошніх стратэгічных аперацый савецкіх войскаў на Еўрапейскім тэатры ваенных дзеянняў, у ходзе якой [[РСЧА|Чырвоная Армія]] заняла сталіцу Германіі і пераможна завяршыла [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] і [[Другая Сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] ў [[Еўропа|Еўропе]]. Аперацыя працягвалася 23 дні — з [[16 красавіка]] па [[8 мая]] [[1945]] года, на працягу якіх савецкія войскі прасунуліся на захад на адлегласць ад 100 да 220 км. Шырыня фронту баявых дзеянняў — 300 км. У рамках аперацыі праведзены: Штэцінска-Ростакская, Зелаўска-Берлінская, Котбус-Патсдамская, Штрэмберг-Таргаўская і Брандэнбургска-Ратэнаўская франтавыя наступальныя аперацыі. == Ваенна-палітычнае становішча ў Еўропе вясной 1945 года == У студзені-сакавіку 1945 года войскі [[1-ы Беларускі фронт|1-га Беларускага]] і [[1-ы Украінскі фронт|1-га Украінскага]] франтоў падчас [[Вісла-Одэрская аперацыя|Вісла-Одэрскай]], Усходне-Памеранскай, Верхне-Сілезскай і Ніжне-Сілезскай аперацый выйшлі на рубеж рэк [[Одэр]] і [[Нейсэ]]. Па карацейшай адлегласці ад кюстрынскага плацдарма да [[Берлін]]а заставалася 60 км. Англа-амерыканскія войскі завяршылі ліквідацыю Рурскай групоўкі нямецкіх войскаў і да сярэдзіны красавіка перадавымі часткамі выйшлі да [[Эльба|Эльбы]]. Страта важнейшых сыравінных раёнаў абумовіла спад прамысловай вытворчасці Германіі. Павялічыліся цяжкасці з папаўненнем людскіх страт, панесеных зімой 1944/45 г. Тым не менш ўзброеныя сілы Германіі яшчэ ўяўлялі сабой вялікую сілу. Паводле інфармацыі разведкі Генштаба Чырвонай Арміі, да сярэдзіны красавіка ў іх складзе налічвалася 223 дывізіі і брыгады. Згодна з дамоўленасцямі, дасягнутымі кіраўнікамі [[СССР]], [[ЗША]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] восенню 1944 года, мяжа савецкай зоны акупацыі павінна была праходзіць у 150 км на захад ад Берліна. Нягледзячы на гэта, [[Уінстан Чэрчыль]] высунуў ідэю апярэдзіць Чырвоную Армію і захапіць [[Берлін]]. == Мэты бакоў == === Германія === Нацысцкае кіраўніцтва імкнулася зацягнуць вайну з мэтай дасягнення сепаратнага міру з Англіяй і ЗША і расколу антыгітлераўскай кааліцыі. Пры гэтым вырашальнае значэнне набывала ўтрыманне фронту супраць Савецкага Саюза. === СССР === Ваенна-палітычная абстаноўка, якая склалася да красавіка 1945 года, патрабавала ад савецкага камандавання ў самыя кароткія тэрміны падрыхтаваць і правесці аперацыю па разгрому групоўкі нямецкіх войскаў на берлінскім кірунку, захопу Берліна і выхаду да ракі [[Эльба]] на злучэнне з войскамі саюзнікаў. Паспяховае выкананне гэтай стратэгічнай задачы дазваляла сарваць планы гітлераўскага кіраўніцтва па зацягванні вайны. Для правядзення аперацыі прыцягваліся сілы трох франтоў: 1-га Беларускага, 2-га Беларускага і 1-га Украінскага, а таксама 18-я паветраная армія авіяцыі далёкага дзеяння, Дняпроўская ваенная флатылія і частка сіл Балтыйскага флоту. ==== Задачы савецкіх франтоў ==== [[1-ы Беларускі фронт]] * Авалодаць сталіцай Германіі горадам Берлін * Праз 12-15 дзён аперацыі выйсці на раку Эльба [[1-ы Украінскі фронт]] * Нанесці рассякальны ўдар на поўдзень ад Берліна, ізаляваць галоўныя сілы групы армій «Цэнтр» ад берлінскай групоўкі і гэтым забяспечыць з поўдня галоўны ўдар 1-га Беларускага фронту * Разграміць групоўку праціўніка на поўдзень ад Берліна і аператыўныя рэзервы ў раёне [[Котбус]] * За 10-12 дзён, не пазней, выйсці на рубеж Беліц — Вітэнберг і далей па рацэ Эльбе да [[Дрэздэн]]а [[2-і Беларускі фронт]] * Нанесці рассякаючы ўдар на поўнач ад Берліна, забяспечваючы правы фланг 1-га Беларускага фронту ад магчымых контрудараў праціўніка з поўначы * Прыціснуць да мора і знішчыць нямецкія войскі на поўнач ад Берліна [[Дняпроўская ваенная флатылія]] * Дзвюма брыгадамі рачных караблёў садзейнічаць войскам 5-й ударнай і 8-й гвардзейскай армій у пераправе праз Одэр і прарыве варожай абароны на кюстрынскім плацдарме * Трэцяй брыгадай садзейнічаць войскам 33-й арміі ў раёне Фюрстэнберг * Забяспечыць супрацьмінную абарону водных транспартных шляхоў. [[Балтыйскі флот ВМФ Расіі|Чырванасцяжны Балтыйскі флот]] * Падтрымаць прыморскі фланг 2-га Беларускага фронту, працягваючы блакаду прыціснутай да мора групы армій «Курляндыя» ў [[Латвія|Латвіі]] (Курляндскі кацёл) == План аперацыі == План аперацыі прадугледжваў адначасовы пераход у наступ войскаў 1-га Беларускага і 1-га Украінскага франтоў раніцай [[16 красавіка]] [[1945]] года. 2-і Беларускі фронт, у сувязі з буйной перагрупоўка сваіх сіл, павінен быў пачаць наступ [[20 красавіка]], гэта значыць на 4 дні пазней. 1-ы Беларускі фронт павінен быў нанесці галоўны ўдар сіламі пяці агульнавайсковых (47-й, 3-й ударнай, 5-й ударнай, 8-й гвардзейскай і 3-й арміі) і двух танкавых армій з кюстрынскага плацдарма ў кірунку на Берлін. Танкавыя арміі планавалася ўвесці ў бітву пасля прарыву агульнавайсковымі арміямі другой паласы абароны на Зэелаўскіх вышынях. На ўчастку галоўнага ўдару стваралася артылерыйская шчыльнасць да 270 гармат (калібрам ад 76 мм і вышэй) на адзін кіламетр фронту прарыву. Акрамя таго, камандуючы фронтам [[Георгій Канстанцінавіч Жукаў|Г. К. Жукаў]] вырашыў нанесці два дапаможныя ўдары: справа — сіламі 61-й савецкай і 1-й арміі [[Узброеныя сілы Польшчы|Войска Польскага]] ў абыход Берліна з поўначы ў кірунку на Эберсвальд, Зандаў; і злева — сіламі 69-й і 33-й армій на Бонсдорф з галоўнай задачай не дапусціць адыходу ў Берлін 9-й арміі праціўніка. 1-ы Украінскі фронт павінен быў нанесці галоўны ўдар сіламі пяці армій: трох агульнавайсковых (13-я, 5-я гвардзейская і 3-я гвардзейская) і двух танкавых з раёна горада Трымбель у напрамку на [[Шпрэмберг]]. Дапаможны ўдар павінен быў быць нанесены ў агульным кірунку на [[Дрэздэн]] сіламі 2-й арміі Войска Польскага і часткай сіл 52-й арміі. Размежавальная лінія паміж 1-м Украінскім і 1-м Беларускім франтамі абрывалася за 50 км на паўднёвы ўсход ад Берліна ў раёне горада Любен, што дазваляла, у выпадку неабходнасці, войскам 1-га Украінскага фронту нанесці ўдар на Берлін з поўдня. Камандуючы 2-м Беларускім фронтам [[Канстанцін Канстанцінавіч Ракасоўскі|К. К. Ракасоўскі]] вырашыў нанесці галоўны ўдар сіламі 65-й, 70-й і 49-й армій у кірунку на Нейстрэліц. Развіваць поспех пасля прарыву нямецкай абароны павінны былі асобныя танкавыя, механізаваны і кавалерыйскі корпусы франтавога падпарадкавання. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Бітвы СССР]] [[Катэгорыя:Бітвы Германіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Берліна]] 1apzpm4mm4h8a2jud08fii10lscprqq Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага 0 160726 5133474 4559255 2026-04-28T22:27:30Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя Іосіфа Іосіфавіча Стаброўскага]] у [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага]] 4559255 wikitext text/x-wiki {{Музей}} [[Файл:Краявіды Слоніма (21).jpg|thumb|Будынак музея на пл. Леніна, 1]] [[Файл:Слонімскі ідал.jpg|міні|справа|[[Слонімскі ідал]]]] '''Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя [[Іосіф Іосіфавіч Стаброўскі|Іосіфа Іосіфавіча Стаброўскага]]''' — [[музей]] у горадзе [[Слонім]] ([[Гродзенская вобласць]], [[Беларусь]]). Упершыню музей адкрыў свае дзверы для наведвальнікаў [[20 верасня]] [[1929]] года. Яго экспазіцыя і фонды ўключалі ў сябе 5 тысяч экспанатаў. У 1957 годзе музей атрымаў двухпавярховы будынак на плошчы Леніна дом № 1, дзе знаходзіцца і сёння. За час свайго пасляваеннага існавання тры разы перабудоўвалася экспазіцыя музея. Цяперашняя плошча складае больш за 400 м². У трох экспазіцыйных залах размешчаны аддзел прыроды, у шасці — аддзелы гісторыі ад старажытных часоў да сучаснасці. Установа мае 2 выставачных залы: у будынку музея (36 м²) і ў вёсцы Жыровічы (270 м²). Штогод музей наведваюць больш за {{Num|30000}} чалавек. == Фонд == Агульны музейны фонд уключае ў сябе больш за 23000 экспанатаў, сярод якіх ёсць вельмі рэдкія і ўнікальныя. Да рэдкіх і найбольш цікавых экспанатаў адносяцца: [[слонімскі ідал]], калекцыя манет XVI—XIX стагоддзяў, у тым ліку [[скарб]] манет [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]] XVI—XVIII стагоддзяў, [[Статут Вялікага княства Літоўскага 1588|Статут Вялікага княства Літоўскага 1588 года]] (выданне 1647 года ў перакладзе на [[Польская мова|польскую мову]]), бронзавы бюст Напалеона, выкананы ў Парыжы ў 1885 годзе, каляровы план Слоніма 1825 года, планы асобных маёнткаў XVIII—XIX стагоддзяў, калекцыя дакументаў і старажытных рукапісаў XVI—XIX сттагоддзяў. == Спасылкі == * [http://museumslonim.grodno.by Сайт Слонімскага раённага краязнаўчага музея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130611021331/http://www.museumslonim.grodno.by/ |date=11 чэрвеня 2013 }} * [http://www.dkmf.by/news/view-245.html?day_post=&month_post=&year_post= Музейныя вандроўкі. Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150207202916/http://dkmf.by/news/view-245.html?day_post=&month_post=&year_post= |date=7 лютага 2015 }} * [http://www.gs.by/ru/45/10/1272/80-%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8B-%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85-%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D1%96%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D1%8F.htm?tpl=80 80-гадовы шлях Слонімскага музея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305120051/http://www.gs.by/ru/45/10/1272/80-%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8B-%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85-%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D1%96%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D1%8F.htm?tpl=80 |date=5 сакавіка 2016 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музеі Гродзенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Славутасці Слоніма]] [[Катэгорыя:Культура Слоніма]] [[Катэгорыя:Краязнаўчыя музеі Беларусі]] cpl9y7ews1u0hk5csrbk21hwau11l23 5133480 5133474 2026-04-28T22:35:51Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5133480 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва = Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага |sort = |арыгінал = |выява = Краявіды Слоніма (21).jpg |памер = 250px |подпіс = Будынак музея на плошчы Леніна, 1 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |профіль = [[Краязнаўства|краязнаўчы]], [[Гістарычны музей|гістарычны]] |заснаваны = 1929 |дата адкрыцця = 20 верасня 1929 года |дата закрыцця = |падпарадкаваны = |месцазнаходжанне = [[Слонім]], пл. Леніна, 1 |наведвальнікі = больш за 30 000 |фонд = больш за 23 000 |агульная плошча = |выставачная плошча = больш за 400 м² |плошча запаснікаў = |дырэктар = |праезд = |адкрыты = |білет = |спасылка =[http://museumslonim.grodno.by/ Афіцыйны сайт] |Commons = }} '''Сло́німскі раё́нны краязна́ўчы музе́й імя́ Іо́сіфа Іо́сіфавіча Стабро́ўскага''' — [[музей]] у горадзе [[Слонім|Слоніме]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] ([[Беларусь]]). З'яўляецца адным з найстарэйшых гісторыка-краязнаўчых музеяў краіны. == Гісторыя == === Заснаванне і дзейнасць у міжваенны перыяд === Адкрыццю краязнаўчага музея ў Слоніме папярэднічала правядзенне ў [[1924]] годзе выставы старажытных дакументаў і кніг, арганізаванай даследчыкам і калекцыянерам [[Іосіф Іосіфавіч Стаброўскі|Іосіфам Іосіфавічам Стаброўскім]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=166—167}}. Праз чатыры гады пасля правядзення арганізацыйнага збору мясцовых краязнаўцаў і ўтварэння Слонімскага аддзела [[Польскае краязнаўчае таварыства|Польскага краязнаўчага таварыства]] (ПКТ) пачаліся падрыхтоўчыя работы па адкрыцці паўнавартаснага музея. Для гэтага было знойдзена памяшканне ў будынку павятовай адміністрацыі, закуплена экспазіцыйнае абсталяванне. Дырэктарам новай установы быў прызначаны І.&nbsp;І.&nbsp;Стаброўскі{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=134}}. Упершыню музей адкрыў свае дзверы для наведвальнікаў 20 верасня 1929 года ў прысутнасці [[Прэзідэнт Польшчы|прэзідэнта Польшчы]] [[Ігнацы Масціцкі|Ігнацыя Масціцкага]]. Яго першапачатковая экспазіцыя і фонды ўключалі ў сябе 5 тысяч экспанатаў. Музей меў яскрава акрэслены гістарычны профіль, а яго экспазіцыя цалкам базіравалася на калекцыях, якія І.&nbsp;І.&nbsp;Стаброўскі збіраў на працягу ўсяго жыцця і ахвяраваў гораду. Па багацці і ўнікальнасці экспанатаў слонімскі музей мог параўнацца з лепшымі музеямі Еўропы таго часу{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=167}}. Экспазіцыя стваралася выключна на аснове ўласных густаў дырэктара, які сумяшчаў калекцыйны і тэматычны прынцыпы размеркавання матэрыялаў. Гэта часам прыводзіла да пэўных памылак, але выставы карысталіся велізарнай цікавасцю, асабліва сярод навучэнцаў. Сучаснікі адзначалі надзвычайную апантанасць і адданасць І.&nbsp;І.&nbsp;Стаброўскага сваёй справе. Ён праводзіў у музеі дні і ночы, працуючы ў неацяпляемым памяшканні з адкрытымі вокнамі нават у мароз, каб зберагчы каштоўныя экспанаты ад цвілі{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=134—135}}. === Музей у гады Другой сусветнай вайны === Пасля [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|далучэння Заходняй Беларусі да БССР]] у 1939 годзе і ўсталявання савецкай улады музей быў часова закрыты. Адносіны новых улад да ўстановы былі пагардлівымі. Згодна з дакладной запіскай метадыста [[Наркамасветы БССР]] ад снежня 1940 года, памяшканне ў доме былога фабрыканта Гурэвіча, якое ў лістападзе 1939 года было выдзелена музею, цалкам занялі пад прыватную кватэру старшыні райвыканкама Швайнштэйна. Музейныя экспанаты былі выкінуты са старога будынка і ў бязладдзі скінуты ў дзвюх прахадных пакоях прыватнай кватэры{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=135}}. У перыяд [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] І.&nbsp;І.&nbsp;Стаброўскі прыклаў каласальныя намаганні, каб уратаваць сабраныя калекцыі. Пачынаючы з лета 1944 года ён аднавіў асветніцкую працу: праводзіў экскурсіі для ваеннаслужачых і школьнікаў, чытаў лекцыі для настаўнікаў{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=211}}. === Пасляваенны перыяд і сучаснасць === У 1946 годзе музей быў перайменаваны ў [[Баранавіцкі абласны гісторыка-краязнаўчы музей]]. Гэта рашэнне тлумачылася тым, што [[Баранавіцкі абласны музей]] выяўленчага мастацтва быў знішчаны падчас вайны, і ў Слоніме апынуўся найбуйнейшы музейны збор на тэрыторыі тагачаснай [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]]. У гэты перыяд да кіраўніцтва ўстановай прыйшлі новыя людзі, І.&nbsp;І.&nbsp;Стаброўскі быў паніжаны на пасадзе да навуковага супрацоўніка, а за прынцыповую пазіцыю ў 1948 годзе ўвогуле звольнены з працы. Пасля яго звальнення і да сярэдзіны 1950-х гадоў у музеі змянілася 6 дырэктараў і 22 навуковыя супрацоўнікі, што прывяло да заняпаду ўстановы і шматлікіх памылак у экспазіцыйнай працы{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=211—212}}. У кастрычніку 1952 года, пасля ўваходжання Слонімскага раёна ў склад [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], установе вярнулі першапачатковую назву — Слонімскі раённы краязнаўчы музей. Пры гэтым частка яго калекцый была перададзена [[Баранавіцкі краязнаўчы музей|Баранавіцкаму абласному]] і [[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей|Гродзенскаму гісторыка-археалагічнаму]] музеям. У 1957 годзе музей атрымаў двухпавярховы будынак на [[Плошча Леніна (Слонім)|плошчы Леніна]], 1, дзе знаходзіцца і сёння. У 1959 годзе сіламі музейных супрацоўнікаў упершыню былі праведзены археалагічныя раскопкі на тэрыторыі старажытнага слонімскага замчышча. За час свайго пасляваеннага існавання экспазіцыя музея перабудоўвалася тры разы. Цяперашняя выставачная плошча складае больш за 400 м². У трох экспазіцыйных залах размешчаны аддзел прыроды, у шасці — аддзелы гісторыі ад старажытных часоў да сучаснасці. Установа мае дзве выставачныя залы: у будынку музея (36 м²) і ў вёсцы [[Жыровіцы|Жыровічы]] (270 м²). Штогод музей наведваюць больш за 30 000 чалавек. == Фонды == [[Файл:Слонімскі ідал.jpg|міні|справа|[[Слонімскі ідал]]]] Агульны музейны фонд уключае ў сябе больш за 23 000 экспанатаў. Сярод іх вылучаецца багатая калекцыя неалітычных і мезалітычных прылад працы і керамікі, галава старажытнаславянскага ідала ([[Слонімскі ідал]]), старажытнаславянскія рэлікварыі, слонімскія судовыя акты XVI—XVIII стагоддзяў, арыгінал [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статута Вялікага Княства Літоўскага 1588 года]] (выданне 1647 года ў перакладзе на [[Польская мова|польскую мову]]), [[Слуцкія паясы|слуцкія паясы]], драўляная скульптура са слонімскіх касцёлаў{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=167}}. Захоўваецца калекцыя манет XVI—XIX стагоддзяў, у тым ліку скарбы шведскіх манет, а таксама манет [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] XVI—XVIII стагоддзяў. Акрамя таго, у зборах маюцца аўтографы [[Мікалай Міхайлавіч Карамзін|М.&nbsp;М.&nbsp;Карамзіна]], [[Гаўрыла Раманавіч Дзяржавін|Г.&nbsp;Р.&nbsp;Дзяржавіна]], [[Леў Мікалаевіч Талстой|Л.&nbsp;М.&nbsp;Талстога]], два лісты [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А.&nbsp;С.&nbsp;Пушкіна]] да [[Наталля Мікалаеўна Ганчарова|Н.&nbsp;Ганчаровай]], кітайскія мініяцюры{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=167}}. Сярод іншых унікальных рэчаў — бронзавы бюст [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]], выкананы ў [[Парыж]]ы ў 1885 годзе, каляровы план Слоніма 1825 года, планы асобных маёнткаў XVIII—XIX стагоддзяў, вялікая калекцыя дакументаў і старажытных рукапісаў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Музеі Беларусі (1918—1941 гг.) |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2002 |старонак=176 |isbn=985-6372-22-4 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} == Спасылкі == *[http://museumslonim.grodno.by Сайт Слонімскага раённага краязнаўчага музея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130611021331/http://www.museumslonim.grodno.by/ |date=11 чэрвеня 2013 }} *[http://www.dkmf.by/news/view-245.html?day_post=&month_post=&year_post= Музейныя вандроўкі. Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150207202916/http://dkmf.by/news/view-245.html?day_post=&month_post=&year_post= |date=7 лютага 2015 }} *[http://www.gs.by/ru/45/10/1272/80-%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8B-%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85-%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D1%96%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D1%8F.htm?tpl=80 80-гадовы шлях Слонімскага музея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305120051/http://www.gs.by/ru/45/10/1272/80-%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8B-%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85-%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D1%96%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D1%8F.htm?tpl=80 |date=5 сакавіка 2016 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музеі Гродзенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Славутасці Слоніма]] [[Катэгорыя:Культура Слоніма]] [[Катэгорыя:Краязнаўчыя музеі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя музеі Беларусі]] [[Катэгорыя:Музеі, заснаваныя ў 1929 годзе]] 9grntp4vyiu1a3gsfhxaj3xe1fg6nfr Слонімскі раённы краязнаўчы музей 0 160727 5133494 1616966 2026-04-28T23:56:29Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага]] 5133494 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага]] tercfbxcezj8lwz775j75l9azgc98lr Слонімскі краязнаўчы музей 0 160728 5133496 1616967 2026-04-28T23:56:52Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага]] 5133496 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага]] tercfbxcezj8lwz775j75l9azgc98lr Слонімскі краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага 0 160729 5133495 1616969 2026-04-28T23:56:40Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага]] 5133495 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага]] tercfbxcezj8lwz775j75l9azgc98lr Касцін Курэля 0 161925 5133581 4915339 2026-04-29T09:41:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133581 wikitext text/x-wiki {{футбаліст | імя = Касцін Курэля | поўнае імя = | выява = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Румынія}} | рост = | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = {{Сцяг|Румынія}} [[ФК ЧФР|ЧФР]] | нумар = | пасада = трэнер | пазіцыя = [[нападнік (футбол)|нападнік]] | клубы = {{футбольная кар’ера |2003—2013| {{Сцяг|Румынія||20px}} [[ФК Спартул Бухарэст|Спартул (Бухарэст)]]|254 (82) |2013| {{Арэнда}} {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]|14 (6) |2013—2016| {{Сцяг|Румынія||20px}} [[ФК КСУ Краёва|КСУ (Краёва)]]|56 (13) |2016—2017| {{Сцяг|Румынія||20px}} [[ФК Валунтары|Валунтары]]|15 (0) |2018—| {{Сцяг|Румынія||20px}} [[ФК Акадэміка Клінчэнь|Акадэміка (Клінчэнь)]]|0 (0) }} | нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2005—2006|{{Сцяг|Румынія||20px}} [[Моладзевая зборная Румыніі па футболе|Румынія (да 21)]]|11 (2) |2011|{{Сцяг|Румынія||20px}} [[Зборная Румыніі па футболе|Румынія]]|1 (0)}} | трэнерскія клубы = {{футбольная кар’ера |2018—2020| {{Сцяг|Румынія||20px}} [[ФК Акадэміка Клінчэнь|Акадэміка (Клінчэнь)]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2020| {{Сцяг|Румынія||20px}} [[ФК ЧФР|ЧФР (Клуж)]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2021| {{Сцяг|Турцыя||20px}} [[ФК Кайсерыспор|Кайсерыспор]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2021—| {{Сцяг|Румынія||20px}} [[ФК ЧФР|ЧФР (Клуж)]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} }} | абнаўленне дадзеных аб клубе = 4 студзеня 2023 | абнаўленне дадзеных аб зборнай = 22 сакавіка 2013 }} '''Касцін Курэля''' ({{lang-ro|Costin Curelea}}, нар. {{ДН|11|7|1984}}, {{МН|Бухарэст}}) — румынскі [[футбол|футбаліст]] ([[нападнік (футбол)|нападнік]]) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у клубе [[ФК ЧФР|ЧФР (Клуж)]]. == Клубная кар’ера == Выхаванец футбольнага клуба [[ФК Спартул Бухарэст|«Спартул»]] з [[Бухарэст]]а. З 2003 года на працягу дзесяці гадоў выступаў за гэты клуб. Неаднаразова станавіўся найлепшым бамбардзірам каманды. У сакавіку 2013 года на правах арэнды перайшоў у мінскае [[ФК Дынама Мінск|«Дынама»]]<ref>{{Cite web |url=http://sport.tut.by/news/339846.html |title=Костин Курелеа стал игроком минского "Динамо" |access-date=16 мая 2013 |archive-date=5 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010246/http://sport.tut.by/news/339846.html |url-status=dead }}</ref>. У «Дынама» хутка замацаваўся ў якасці асноўнага нападніка. У ліпені 2013 года арэнда скончылася, і нягледзячы на намаганні мінскага клуба выкупіць іграка, Курэля вярнуўся ў Румынію<ref>[http://www.pressball.by/news/football/138773 Футбол. "Спортул" отказал минскому "Динамо" в выкупе Костина Курели]</ref>. Пасля вяртання перайшоў у клуб [[ФК КСУ Краёва|КСУ]] з другога па рангу дывізіёна чэмпіянату Румыніі. Разам з КСУ выйграў Лігу II і выйшаў у элітны дывізіён, дзе гуляў за клуб з Краёвы на пацягу двуз сезонаў. У сезоне 2016/17 выступаў у Лізе I за [[ФК Валунтары|«Валунтары»]]. У студзені 2018 года стаў іграком клуба Лігі II [[ФК Акадэміка Клінчэнь|«Акадэміка» (Клінчэнь)]], з лета таго ж года завяршыў кар’еру і перайшоў на трэнерскую працу ў клубе. == Міжнародная кар’ера == Гуляў за [[Моладзевая зборная Румыніі па футболе|моладзевую зборную Румыніі]]. У 2011 згуляў адзін матч за [[Зборная Румыніі па футболе|нацыянальную зборную]]. == Трэнерская кар’ера == З 2018 года працаваў трэнерам у «Акадэміцы», а ў маі 2020 года стаў памочнікам [[Дан Петрэску|Дана Петрэску]] ў [[ФК ЧФР|ЧФР]]. У студзені 2021 года ўслед за ім адправіўся ў турэцкі [[ФК Кайсерыспор|«Кайсерыспор»]], які пакінуў ужо ў лютым 2021 года пасля звальнення Петрэску. У жніўні 2021 года зноў стаў яго памочнікам у ЧФР. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{dinamo-minsk.by|kurelea_kostin}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Курэля Касцін}} [[Катэгорыя:Футбалісты Румыніі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Румыніі па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Спартул]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК КСУ Краёва]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Валунтары]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Акадэміка Клінчэнь]] [[Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Румыніі]] f3sf7rssihkxehb76nrc2a3d3pb5zgs Канакі Новай Каледоніі 0 165486 5133381 4582706 2026-04-28T16:13:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133381 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Канакі Новай Каледоніі | image = [[Выява:King Jacques and his Queen.jpg|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab">Фота каля 1906 г.<small> | poptime = 99078 (2009 г.) | popplace = [[Новая Каледонія]] | langs = канакскія | rels = [[татэмізм]], [[культ продкаў]], [[хрысціянства]] | related = [[фіджыйцы]] }} '''Кана́кі Новай Каледоніі''' ({{lang-fr|kanak, canaque}}) — карэннае [[меланезійцы|меланезійскае]] насельніцтва [[Новая Каледонія|Новай Каледоніі]]. Агульная колькасць у Новай Каледоніі (2009 г.) - 99 078 чал. ==Моўна-тэрытарыяльныя супольнасці== Канакі не з'яўляюцца адзіным народам, а падзяляюцца на розныя [[этнас|этнічныя]] і тэрытарыяльныя групы, якія размаўляюць на больш чым 25 [[мова]]х. Само слова "канак" паходзіць ад [[Гавайская мова|гавайскага]] ''kānaka'' (літаральна "просты чалавек"). У [[19 стагоддзе|XIX]] ст. яно шырока ўжывалася [[Еўропа|еўрапейцамі]] ў дачыненні да ўсіх жыхароў [[Акіянія|Акіяніі]] і мела пагардлівы сэнс. У [[Новая Каледонія|Новай Каледоніі]], дзе тубыльцы не мелі агульнай саманазвы, [[Францыя|французскія]] ўлады ўжывалі яго ў афіцыйных [[дакумент]]ах для пазначэння асоб мясцовага [[меланезійцы|меланезійскага]] паходжання. У другой палове [[20 стагоддзе|XX]] ст. слова "канак" стала шырока ўжывацца лідарамі руху за правы [[абарыгены|абарыгенаў]] і незалежнасць Новай Каледоніі. Найбольш значныя моўна-тэрытарыяльныя групы канакаў: ''Паўночная [[Новая Каледонія]]'': *Аеке *Авеке *Ажые (ваэ) *Ара *Немі *Ненема *Наласу *Ньюа-Бондэ *Каак (мвенебенг) *Камукі *Паці *Пінджэ *Фваі (жае) *Убаш (нджаве) ''Паўднёвая [[Новая Каледонія]]'': *Арове (боэве) *Канала *Капоне *Ціры (сіры, кіры) ''[[Астравы Луаятэ]]'': *Дэху (дрэху) *Іааі *Ненгоне ''[[Архіпелаг Белеп]]'': *Наласу ''[[Іль-дэ-Па]]'': *Кунье У большасці выпадкаў моўна-тэрытарыяльныя групы самой Новай Каледоніі малалікія. Найбольшымі з іх у [[2009]] г. з'яўляліся паці (7400 чал.), ажые (5400 чал.), камукі (2700 чал.) і інш. Гэта тлумачыцца наступствамі французскай каланізацыі, калі пераезд еўрапейскіх каланістаў выклікаў распаўсюджанне сярод канакаў невядомых дагэтуль захворванняў, адбывалася выгнанне тубыльцаў з іх зямель і вельмі часта — наўмыснае фізічнае вынішчэнне. Іншая сітуацыя склалася на суседніх [[востраў|астравах]], дзе масавая каланізацыя адсутнічала. Там канакі да нашых дзён складаюць большасць насельніцтва. Так, у 2009 г. колькасць дрэху дасягала 15 тыс. чал., ненгоне - 8700 чал. Падобная сітуацыя была характэрна для архіпелага Белеп і вострава Іль-дэ-Па. Акрамя таго, у Новай Каледоніі жывуць [[крэолы]], нашчадкі ад [[шлюб]]аў канакаў з прадстаўнікамі іншага паходжання, звычайна еўрапейцамі ([[французы|французамі]], [[італьянцы|італьянцамі]], [[іспанцы|іспанцамі]] і г. д.), радзей з імігрантамі з [[Палінезія|Палінезіі]], Усходняй і Паўднёва-Усходняй [[Азія|Азіі]]. Яны могуць адносіцца да пэўнай моўна-тэрытарыяльнай групы канакаў, але найчасцей пазіцыяніруюць сябе або як еўранезійцы (26 тыс. чал.), або проста як канакі. Многія з іх пры гэтым вядуць еўрапейскі вобраз жыцця і ў паўседзённасці размаўляюць на [[французская мова|французскай мове]]. ==Паходжанне== [[археалогія|Археолагі]] выявілі, што першыя людзі з'явіліся на [[Новая Каледонія|Новай Каледоніі]] каля [[3500 да н.э.|3500]] - [[3000 да н.э.|3000]] гг. да н. э. Першыя пасяленцы былі [[аўстранезійцы|аўстранезійцамі]]. Адна з першых хваляў міграцый належала носьбітам культуры [[Лапіта]], якіх навукоўцы лічаць продкамі [[палінезійцы|палінезійцаў]] і ўсходніх [[мікранезійцы|мікранезійцаў]]. Аднак разам з імі на востраве існавалі прадстаўнікі іншых культурных традыцый. Да пачатку нашай эры носьбіты Лапіта былі выціснуты на ўсход. Мяркуецца, што гэта было зроблена або прадстаўнікамі больш прымітыўнай культуры, якая развівалася разам з Лапіта на поўдні Новай Каледоніі, або выхадцамі з Цэнтральнага [[Вануату]]. Тыя, хто застаўся на востраве, а таксама асіміляваныя імі рэшткі носьбітаў Лапіта, сталі прамымі продкамі сучасных канакаў. Многія даследчыкі лічаць, што на фарміраванне канакскай культуры моцна паўплывалі пазнейшыя кантакты з [[палінезійцы|палінезійцамі]]. Але ніякіх фактычных доказаў гэтаму няма. Вядомы толькі адзін выпадак шчыльных кантактаў з палінезійцамі да сярэдзіны [[19 стагоддзе|XIX]] ст. У канцы [[18 стагоддзе|XVIII]] ст. на востраў [[Увеа (востраў, Новая Каледонія)|Увеа]] перасяліліся палінезійцы з [[Астравы Уоліс|астравоў Уоліс]]. ==Гісторыя== [[File:Canaques, c. 1870.jpg|thumb|Канак (французская літаграфія 1870-ыхт гг.)]] [[4 верасня]] [[1774]] г. [[Новая Каледонія]] была адкрыта [[Вялікабрытанія|брытанскім]] мараплаўцам [[Джэймс Кук|Джэймсам Кукам]]. У канцы [[18 стагоддзе|XVIII]] - першай палове [[19 стагоддзе|XIX]] ст. зноў адкрытая зямля прыцягвала да сябе іншых мараплаўцаў, кітабояў і гандляроў каштоўнай драўнінай. Першыя кантакты еўрапейцаў з канакамі не мелі гвалтоўнага характару. Дзякуючы еўрапейцам у канакаў з'явіліся хатнія жывёлы (першых [[свінні|свінняў]] падараваў Джэймс Кук), еўрапейскія тавары, але разам з гэтым і агнястрэльная зброя, якую канакі выкарыстоўвалі ва ўзаемных канфліктах. З прыходам еўрапейцаў былі завезены [[Алкагольныя напоі|алкаголь]] і [[хваробы]], супраць якіх у канакаў не было [[імунітэт]]у. У [[1841]] - [[1842]] гг. на астравах [[Луаятэ]], [[Іль-дэ-Па]] і на поўдні Новай Каледоніі пачалі дзейнічаць брытанскія [[пратэстантызм|пратэстанцкія]] місіянеры. У [[1843]] г. на Новай Каледоніі з'явіліся [[Францыя|французскія]] [[каталіцызм|каталіцкія]] манахі. Першапачаткова іх місія скончылася правалам. У [[1847]] г. яны пакінулі Новую Каледонію, але вярнуліся зноў у [[1851]] г. У [[1853]] г. яны нават абвясцілі Новую Каледонію валоданнем Францыі, але пад ціскам Вялікабрытаніі французскі ўрад быў вымушаны прызнаць дзеянні манахаў супрацьпраўнымі. У [[1860]] г. Новая Каледонія зноў была абвешчана французскай калоніяй. З [[1864]] г. сюды пачалі ўвозіць катаржан з Францыі. У [[1866]] г. былі адкрыты радовішчы [[нікель|нікелю]], што вызначыла далейшыя перспектывы французскай каланізацыі. З мэтай рассялення новых пасяленцаў у [[1862]] г. было абвешчана, што ўсе землі пераходзяць ва ўласнасць дзяржавы. У [[1868]] г. частка зямель прызнавалася канакскімі, іх нельга было прадаваць або дарыць еўрапейцам. Канакаў абавязвалі выплочваць падушны [[падатак]], працаваць на адміністрацыю або пасяленцаў. Французскі губернатар узяў на сябе абавязак зацвярджаць правадыроў. Патрабуючы ад канакаў падпарадкавання, французскія ўлады парушалі свае асабістыя законы і не выконвалі абавязкаў у дачыненні да тубыльцаў. З 1862 г. да [[1877]] г. еўрапейскія павялічылі свае надзелы з 27 тыс. га да 150 тыс. га. У канакаў былі адабраны найбольш урадлівыя раўнінныя землі, якія французы выкарыстоўвалі для выпасу свойскай жывёлы. [[карова|Каровы]] і [[Авечка свойская|авечкі]] часцяком заходзілі на агароды, спусташалі запасы [[клубень|клубневых]] культур. Новакаледонскія правадыры здолелі дамовіцца паміж сабою і арганізаваць змову. Яны планавалі ўзброіцца сучаснымі [[стрэльба]]мі і захапіць [[Нумеа]]. Аднак [[19 чэрвеня]] [[1878]] г., калі паўстанне толькі рыхтавалася, французскія жандармы арыштавалі 12 канакскіх правадыроў, якіх абвінавацілі ў забойстве французскага пасяленца. Гэта вымусіла астатніх змоўшчыкаў пачаць актыўныя дзеянні раней. Замест нападу на Нумеа яны вырашылі ачысціць ад французаў іншыя раёны заходняга ўзбярэжжа, дзе іх маглі падтрымаць мясцовыя канакі. З [[25 чэрвеня]] паўстанцы пачалі нападаць на жандармскія ўправы. Разам з жандармамі яны забівалі і мірных грамадзян. Адзін з нападаў скончыўся рытуалам [[канібалізм]]у. [[3 ліпеня]] быў забіты французскі камендант, які павінен быў узначальваць карныя акцыі. Першапачаткова французы былі разгублены. У Нумеа былі арыштаваны 180 мясцовых канакаў, хаця тыя не прымалі ўдзел у паўстанні. Яшчэ 20 канакаў былі закатаваны быццам бы за рабаванне прыпасаў. Аднак французскія салдаты здолелі абараніць прыбярэжныя ўмацаванні. [[18 жніўня]] 1878 г. на Новую Каледонію прыбылі дадатковыя ваенныя часткі з [[Паўвостраў Індакітай|Індакітая]]. [[1 верасня]] 1878 г. французы пры падтрымцы саюзнікаў-канакаў і [[арабы|арабскіх]] наймітаў перайшлі ў наступленне. У [[снежань|снежні]] 1878 г. яны захапілі апошняе ўмацаванне, якое пабудавалі паўстанцы. Падчас паўстання загінула каля 5% канакаў, пераважна мужчын. Многія правадыры былі закатаваны без суду. Лідару паўстанцаў Атаю адсеклі [[галава|галаву]] і перадалі яе ў [[Нацыянальны музей натуральнай гісторыі (Парыж)|Музей натуральнай гісторыі ў Парыжы]]. Аднак галоўным наступствам паражэння стала далейшае пераразмеркаванне зямлі на карысць французаў. Многія канакскія роды былі гвалтоўна пераселены на поўнач вострава або на [[архіпелаг Белеп]]. На поўдні канакаў зганялі ў рэзервацыі, прычым традыцыйна варожыя роды сялілі разам. У [[1897]] г. за канакмі заставілі права карыстацца зямлёй у разліку 3 га на чалавека. Прычым, вельмі часта гэтыя землі знаходзіліся ў неўрадлівых [[гара|горных]] раёнах. Але і гэтага аказалася недастаткова. Да [[1903]] г. канакі згубілі амаль трэць перададзеных ім тэрыторый. Перапіс [[1901]] г. зафіксаваў усяго 29 206 канакаў — значна менш, чым да французскай каланізацыі. Падчас [[першая сусветная вайна|I Сусветнай вайны]] частка еўрапейскага насельніцтва і французскіх ваенных сіл пакінула Новую Каледонію. Сярод канакаў былі тыя, хто добраахвотна ўступіў у французскія ваенныя фарміраванні і служыў на флоце. Многія з іх загінулі. У [[1917]] г., калі адміністрацыя няўдала ўмяшалася ў правядзенне рытуальнага свята, на поўначы Новай Каледоніі адбылося яшчэ адно ўзброенае паўстанне, якое, аднак, хутка было задушана, а яго арганізатары павешаны. Тым не менш, у [[1940]] г. канакі падтрымалі [[Шарль дэ Голь|Шарля дэ Голя]] і прымалі ўдзел у барацьбе французаў супраць [[Нацыянал-сацыялізм|нацысцкай]] і [[Японія|японскай]] агрэсій. У [[1946]] г. канакі афіцыйна атрымалі права французскага грамадзянства, але ўсеагульнае выбарчае права распаўсюдзілася на іх толькі ў [[1957]] г. Гэта дазволіла канакам пакідаць рэзервацыі, атрымоўваць сучасную адукацыю і ствараць свае грамадскія і палітычныя арганізацыі. У 1960 - 1970-ых гг., калі многія краіны [[Акіянія|Акіяніі]] дасягнулі незалежнасці, сярод моладзі хутка распаўсюдзіліся ідэі пераўтварэння Новай Каледоніі у свабодную дзяржаву і інтэграцыю канакаў у агульнамеланезійскую культуру. Першапачаткова гэта прывяло да адраджэння цікавасці да сваіх каранёў, узнекнення культурных аб'яднанняў. У [[1984]] г. з ростам напружанасці паміж еўрапейскім і меланезійскім насельніцтвам быў створаны [[Канакскі сацыялістычны фронт нацыянальнага вызвалення]], які заклікаў ігнараваць выбары і не падпарадкоўвацца цэнтральным уладам. У [[1987]] г. яго прадстаўнік прапанаваў для [[ААН]] [[канстытуцыя|канстытуцыю]] будучай канакскай дзяржавы. Увесну [[1988]] г. удзельнікі руху за незалежнасць захапілі на [[Увеа (востраў, Новая Каледонія)|Увеа]] 27 заложнікаў і запатрабавалі найхутчэйшай дэкаланізацыі. Але французскія ўлады ў адказ прымянілі сілу. Заложнікі былі вызвалены, але ўсе ўдзельнікі захопу загінулі. Гэта прывяло да міжнародных пратэстаў. У [[1988]] г. і [[1998]] г. французы і канакі падпісвалі пагадненні, якія вызначалі юрыдычны статус Новай Каледоніі і магчымасць правядзення рэферэндума аб незалежнасці. У [[1989]] г. частка найбольш радыкальных лідараў канакаў была забіта. Напружанасць паміж канакамі і [[кальдошы|кальдошамі]] захоўваецца. Яна ўскладняецца значна горшым сацыяльным становішчам канакаў у параўнанні з іншымі групамі насельніцтва Новай Каледоніі. == Культура і традыцыі == [[File:A New Caledonian Village Scene, c. 1906.jpg|thumb|Вёска канакаў, 1906 г.]] Адным з галоўных заняткаў канакаў здаўна было [[земляробства]]. [[Францыя|Французскія]] місіянеры сцвярджалі, што канакі шмат клапоцяцца аб сваіх агародах, якія выглядаюць лепш, чым у французскіх сялян. Найважнейшай культурай быў [[ямс]], у меншай ступені — [[Colocasia esculenta|тара]]. Мясцовыя земляробы распрацавалі складаную сістэму атрымання доўгіх [[клубень|клубняў]]. Яны клалі малыя клубні ямса на [[драўніна|драўляную]] рашотку над ямай ў зямлі і потым зверху прысыпалі [[глеба]]й. Клубень рос уніз, пакуль не дасягаў цвёрдай паверхні. Такім чынам некаторыя клубяні дасягалі 2 м і важылі больш за 30 кг. Таксама вырошчвалі [[какосавая пальма|какосы]] і [[бананы]]. Другім важным заняткам было [[рыбалоўства]], [[паляванне]] на [[марскія чарапахі|марскіх чарапах]], [[Дзюгонь|дзюгоняў]], збор [[малюскі|малюскаў]] і [[крабы|крабаў]]. Большасць [[вёска|вёсак]] канакаў знаходзіліся каля [[мора]]. [[Карал]]авы [[рыф]] утварае вакол астравоў адносна неглыбокі і добра прагрэты [[сонца]]м натуральны садок, таму вялізарныя ўловы можна было атрымоўваць непасрэдна каля [[бераг]]а. Паляванне на [[суша|сушы]] вялося на [[птушкі|птушак]], але значнай ролі не мела. Са старажытнейшых часоў канакі ведалі выраб [[кераміка|керамікі]], апрацоўку [[прыродны камень|камянёў]] і дрэва, разьбярства. Жылі ў [[каркас]]ных круглых хацінах, якія ладзілі з доўгіх жэрдак і накрывалі [[ліст|лісцем]] і [[салома]]й. Хаціны правыдыроў звычайна будавалі ў цэнтры паселішча. Яны адрозніваліся памерамі. На [[дах]] усталёўвалася наверша з выявай сімвалічнага заступніка рода. [[Падлога]] складалася з цыновак, якія плялі жанчыны. У цэнтры ладзіўся агмень. [[лодка|Лодкі]] нагадвалі кадаўбы, выдзёўбваліся з суцэльных дрэў, на іх ладзіўся трохкутны [[ветразь]]. Першыя місіянеры паведамлялі, што канакі амаль не апранаюцца. Звычайна рабілі насцегнавыя повязі з [[Тапа (тканіна)|тапы]]. Мужчыны таксама заварочвалі ў тканіну свае [[Мужчынская палавая сістэма|палавыя органы]]. У нашы дні карыстаюцца еўрапейскім [[вопратка|адзеннем]]. Традыцыйнай ежай канакаў з’яўляецца ''бунья'' — вараныя клубні з кавалачкамі [[рыбы]] або [[мяса]], загорнутыя ў бананавае лісце. Асноўнай сацыяльнай адзінкай былі род і пашыраная [[сям’я]]. Сваяцтва, пол і ўзрост вызначалі становішча чалавека ў грамадстве. Адлік сваяцтва вёўся строга па мужчынскай лініі. Дочкі не мелі права на спадчыну. Паколькі муж і жонка паходзілі з розных родаў, то яны маглі спаць, прымаць ежу і працаваць паасобку. Не заахвочваліся нават частыя [[секс|палавыя зносіны]]. [[Шлюб]] суправаджаўся кампенсацыяй роду нявесты, звычайна ежай, вопраткай, прыладамі працы. Разводы дазваляліся, але ў такім разе жанчына вярталася ў свой род без дзяцей. У выхаванні прымалі ўдзел усе члены пашыранай сям’і, але адказнасць неслі бацька і маці. Ад хлопчыкаў з ранняга ўзросту патрабавалі самастойнасці. На чале родаў стаялі правадыры. Іх улада перадавалася па спадчыне і лічылася свяшчэннай. Але непапулярныя рашэнні правадыра мог аспрэчыць сход дарослых мужчын. Кожны род меў пэўную тэрыторыю для жыцця. Падзялялі і рыбалоўныя ўгоддзі. Каб лавіць рыбу на тэрыторыі іншага рода, трэба было атрымаць дазвол ад правадыра ўласнікаў. Кантакты паміж родамі стымуляваліся абавязковым [[рытуал]]ам абмену, сумеснымі пірамі і ўзаемнымі шлюбамі. У той жа час паміж родамі маглі ўспыхваць варожыя адносіны, якія суправаджаліся кровапралітнымі войнамі. Канакі практыкавалі рытуальны [[канібалізм]]. Апошні выпадак людаедства здарыўся ў [[1917]] г. Канакі маюць багаты [[фальклор]] — [[міф]]ы, [[гісторыя|гістарычныя]] паданні пра продкаў, [[песня|песні]]. На аснове мясцовых [[музыка|музычных]] матываў быў распрацаваны папулярны ў [[Акіянія|Акіяніі]] стыль ''канека''. Характэрна, што многія рысы традыцыйнай [[культура|культуры]], у тым ліку сацыяльны падзел грамадства, захоўваюцца і ў нашы дні. <gallery> Файл:Kanak roof finial Louvre 96-2-1.jpg|Наверша канакскай хаціны Файл:Traput-cases.jpg|Хаціна правадыра на [[Востраў Ліфу|востраве Ліфу]] Файл:Kanak house-2.jpg|Хаціна ў культурным цэнтры канакаў Файл:Femme kanak.jpg|Канакская жанчына з ''бунья'' </gallery> ==Рэлігія== У старажытнасці канакі шанавалі [[культ продкаў|продкаў]], якія павінны былі ахоўваць род і яго чальцоў. Пасля смерці на працягу года практыкаваліся складаныя [[рытуал]]ы, толькі пасля якіх памерлы мог быць абвешчаны продкам. Для традыцыйнай рэлігіі канакаў быў таксама характэрны [[татэмізм]]. Татэмамі з'яўляліся жывёлы, рыбы, камяні, дрэвы і г. д. У [[19 стагоддзе|XIX]] ст. у выніку місіянерскай дзейнасці сярод канакаў распаўсюдзілася [[хрысціянства]]. У [[Новая Каледонія|Новай Каледоніі]] большасць вернікаў — [[каталіцызм|каталікі]]. На астравах [[Луаятэ]] — [[пратэстантызм|пратэстанты]]. ==Мовы== [[мова|Мовы]] канакаў належаць да меланезійскай групы [[Аўстранезійскія мовы|аўстранезійскай моўнай сям'і]]. Многія з іх да нашага часу з'яўляюцца непісьменнымі. Улады [[Новая Каледонія|Новай Каледоніі]] ігнаруюць моўныя патрэбы канакаў, выкладанне ў школах на роднай мове абмежавана неабавязковымі факультатывамі. ==Спасылкі== {{Commons category|Kanak}} *[http://www.joshuaproject.net/countries.php?rog3=NC New Caledonia] *[http://www.virtualoceania.net/newcaledonia/culture/kanaks.shtml Kanak culture] *[http://geocurrents.info/geopolitics/new-caledonias-unique-troubles Martin W. Lewis, New Caledonia’s Unique Troubles] *[http://www.everyculture.com/Ma-Ni/New-Caledonia.html Countries and Their Cultures: New Caledonia] *[http://www.croixdusud.info/hist_eng/discovery_eng.php New Caledonia History] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120331105954/http://www.croixdusud.info/hist_eng/discovery_eng.php |date=31 сакавіка 2012 }} *[http://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_7/divers2/010020743.pdf Christophe Sand, Lapita and non-Lapita ware] *[http://books.google.by/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA354&source=gbs_toc_r&cad=4#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania] *[http://www.uq.edu.au/crossroads/Archives/Vol%203/Issue%201%202008/Vol3Iss108%20-%2012.Morini%20(p.75-79).pdf Daryl Morini, THE GREAT REVOLT: FRANCO-KANAK CONFLICT IN HISTORICAL RETROSPECT] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111049/http://www.uq.edu.au/crossroads/Archives/Vol%203/Issue%201%202008/Vol3Iss108%20-%2012.Morini%20(p.75-79).pdf |date=4 сакавіка 2016 }} *[http://www.conservation.org/FMG/Articles/Pages/kanak_traditions_future_conservation.aspx Kate Barrett, KANAK TRADITIONS GUIDE FUTURE CONSERVATION]{{Недаступная спасылка}} *[http://www.uhpress.hawaii.edu/books/muckleSpectersIntro.pdf Specters of Violence in a Colonial Context] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121022072911/http://www.uhpress.hawaii.edu/books/muckleSpectersIntro.pdf |date=22 кастрычніка 2012 }} [[Катэгорыя:Меланезійскія народы]] [[Катэгорыя:Насельніцтва Новай Каледоніі]] cleq9tb4ahchnj06snmledjq3rba7xz Камета галоўнага пояса 0 179590 5133328 4014789 2026-04-28T14:20:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133328 wikitext text/x-wiki '''Каметы галоўнага пояса''' — гэта аб'екты, якія верцяцца вакол Сонца ў вобласці [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса астэроідаў]], якія на пэўным участку сваёй арбіты праяўляюць каметную актыўнасць. == Фарміраванне == [[Файл:Asteroids-20060509.png|міні|300px|На выяве аранжавым колерам паказаныя планеты і іх арбіты, а рознакаляровымі — розныя групы астэроідаў.]] Не ясна, як целы накшталт камет змаглі трапіць у пояс астэроідаў, бо, згодна з прынятай схемай утварэння [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэмы]], пад дзеяннем сонечнага выпраменьвання вада, газы і іншыя лятучыя рэчывы былі выцесненыя на перыферыю Сонечнай сістэмы, у выніку бліжэй да цэнтру засталіся толькі самыя цяжкія элементы, накшталт [[Крэмній|крэмнію]] і [[жалеза]]. У той жа час у знешняй часткі Сонечнай сістэмы ўтварыліся такія скопішчы камет як [[пояс Койпера]] і [[воблака Оарта]], — там было досыць холадна, каб захаваць усе лятучыя рэчывы ў цвёрдым замарожаным стане. З тых часоў гэтыя кавалкі з сумесі замарожаных газаў і пылу час ад часу сыходзяць са сваіх арбіт і рухаюцца па моцна выцягнутым арбітах углыб Сонечнай сістэмы. Каметы, якія трапляюць унутр Сонечнай сістэмы, існуюць там на працягу ўсяго толькі 10000 гадоў, пасля чаго ўсе лятучыя рэчывы і газы выпараюцца з яе паверхні і яны становяцца [[выраджаныя каметы|выраджанымі каметамі]], якія нічым не адрозніваюцца ад звычайных астэроідаў. Некаторыя з іх, праходзячы міма [[Планеты-гіганты|планет-гігантаў]], змяняюць свае арбіты і становяцца кароткаперыядычнымі каметамі, але гэта не тлумачыць практычна кругавыя арбіты камет у поясе астэроідаў. Мяркуецца, што, у адрозненне ад іншых камет, каметы галоўнага пояса з'яўляюцца проста ледзянымі астэроідамі, якія ўтварыліся ў поясе астэроідаў на ранніх этапах эвалюцыі Сонечнай сістэмы, паралельна з звычайнымі астэроідамі. Сярод знойдзеных камет выключэннем можа з'яўляцца аб'ект P/2008 R1 (Garradd)<ref>[http://cryazone.com/10182-kosmicheskaya-puteshestvennica-kometa-garradda.html Космическая путешественница — комета Гаррадда]</ref>, арбіта якога на працягу апошніх 20 млн гадоў была схільная вызначаным ваганням. І як следства, гэты аб'ект не мог утварыцца у галоўным поясе, а трапіў туды з знешніх абласцей Сонечнай сістэмы. Але як у поясе астэроідаў на працягу 4,6 млрд гадоў змаглі захавацца запасы вады і лятучых рэчываў, не зусім зразумела. Паводле адной з тэорый, лёд знаходзіцца глыбока пад паверхняй астэроіда, дзе цяпло Сонца не можа прывесці да яго выпарэння, у выніку ён можа захоўвацца там вельмі доўгі час. Аднак, пры сутыкненні з іншым астэроідам, выкрываюцца слаі з высокім утрыманнем лятучых рэчываў, якія пад дзеяннем сонечнага выпраменьвання пачынаюць актыўна выпарацца. Прыкладам такога цела можа быць астэроід (7968) Эльст-Пісара, які знаходзіцца ў цэнтральнай частцы пояса астэроіда, дзе імавернасць падобных сутыкненняў даволі вялікая. == Каметная актыўнасць == Каметы галоўнага пояса можна выявіць толькі пры праяве імі каметнай актыўнасці, якая выяўляецца ў з'яўленні ў іх каметнага пылавога або газавага хваста. Каметная актыўнасць выяўляецца толькі пры праходжанні каметы зблізку [[Перыгелій|перыгелія]] і доўжыцца ад аднаго да некалькіх месяцаў, пры тым, што абарот вакол Сонца такі каметы доўжыцца каля 5-6 гадоў. == Састаў == Раней ужо выказваліся гіпотэзы, паводле якіх вада на Зямлі магла з'явіцца на ранніх стадыях эвалюцыі планеты ў выніку бамбавання каметамі з знешніх абласцей Сонечнай сістэмы. Аднак, паводле апошніх даследаванняў, суадносіны простага аднаатамнага вадароду і яго [[ізатоп]]а [[Дэйтэрый|дэйтэрыя]] ў зямных акіянах занадта малыя для класічных камет. Цалкам магчыма, што менавіта каметы галоўнага пояса (ледзяныя астэроіды) паслужылі крыніцай вады на Зямлі<ref name="spacedaily">''[http://www.spacedaily.com/reports/Main_Belt_Comets_May_Have_Been_Source_Of_Earths_Water.html Main-Belt Comets May Have Been Source Of Earths Water] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110816083413/http://www.spacedaily.com/reports/Main_Belt_Comets_May_Have_Been_Source_Of_Earths_Water.html |date=16 жніўня 2011 }}'', Space Daily, 23 марта, 2006</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20060518001006/http://www.planetary.org/blog/article/00000551/ Planetary Society article on MBCs] {{ref-en}} * [http://www.centauri-dreams.org/?p=601 Discussion of possible differences in characteristics of the water in MBCs and other comets] {{ref-en}} * [http://www.youtube.com/watch?v=B1W4NTmI5Bk Interview with David Jewitt] {{ref-en}} * [http://astrosurf.com/nazaret/images/cometas/P2010A2/P2010A2-100108-J47.jpg Image of Comet P/2010 A2] {{ref-en}} {{Тыпы камет}} {{Сонечная сістэма}} [[Катэгорыя:Каметы]] 7gbp5h4n6l1msw5qkrb2y1civhka9oh Камсамольскі сельсавет (Капыльскі раён) 0 186350 5133340 5122673 2026-04-28T14:44:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133340 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Камсамольскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Камсамольскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Капыльскі раён]] |Уключае = 16 населеных пунктаў |Сталіца = [[Камсамольская (Капыльскі раён)|Камсамольская]] |Датаўтварэння = [[16 студзеня]] [[1969]] |Скасаванне = [[28 мая]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1318 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Камсамо́льскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Капыльскі раён|Капыльскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Камсамольская (Капыльскі раён)|Камсамольская]]. Утвораны 16 студзеня 1969 года ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці [[БССР]] з цэнтрам у вёсцы Камсамольская ў складзе 18 населеных пунктаў (вёскі [[Асавец (Капыльскі раён)|Асавец]], [[Аснікі]], [[Баркаўцы]], [[Дзянісава (Капыльскі раён)|Дзянісава]], [[Дунаева]], [[Калюга (Грозаўскі сельсавет)|Калюга]], [[Камень (Капыльскі раён)|Камень]], [[Камсамольская (Капыльскі раён)|Камсамольская]], [[Кандратавічы (Капыльскі раён)|Кандратавічы]], [[Карачоўшчына (Капыльскі раён)|Карачоўшчына]], [[Кісялі (Капыльскі раён)|Кісялі]], [[Падлужжа (Капыльскі раён)|Падлужжа]], [[Пятрылава (Капыльскі раён)|Пятрылава]], [[Рэпная Града]], [[Сунаі]], [[Труханавічы (Капыльскі раён)|Труханавічы]], [[Хвойнікі (Капыльскі раён)|Хвойнікі]] і пасёлак [[Пукава (Капыльскі раён)|Пукава]]), якія ўваходзілі ў склад [[Грозаўскі сельсавет|Грозаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 студзеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 9 (1239).</ref>. У 1976 годзе скасаваны пасёлкі [[Аснікі]] і [[Дзянісава (Капыльскі раён)|Дзянісава]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка, 7 і 29 красавіка 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 17 (1499).</ref>. 28 мая 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Грозаўскі сельсавет|Грозаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919060259/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=19 верасня 2020}}</ref>. Станам на 1 студзеня 2008 года ў сельсавеце налічвалася 710 гаспадарак, 1481 жыхар, станам на 1 студзеня 2009 г. — 686 гаспадарак, 1438 жыхароў. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 16 населеных пунктаў: вёскі [[Асавец (Капыльскі раён)|Асавец]], [[Баркаўцы]], [[Дунаева]], [[Калюга (Грозаўскі сельсавет)|Калюга]], [[Камень (Капыльскі раён)|Камень]], [[Камсамольская (Капыльскі раён)|Камсамольская]], [[Кандратавічы (Капыльскі раён)|Кандратавічы]], [[Карачоўшчына (Капыльскі раён)|Карачоўшчына]], [[Падлужжа (Капыльскі раён)|Падлужжа]], [[Пятрылава (Капыльскі раён)|Пятрылава]], [[Сунаі]], [[Труханавічы (Капыльскі раён)|Труханавічы]], пасёлкі [[Кісялі (Капыльскі раён)|Кісялі]], [[Пукава (Капыльскі раён)|Пукава]], [[Рэпная Града]], [[Хвойнікі (Капыльскі раён)|Хвойнікі]]. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1318 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=5 кастрычніка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 92,0 % — [[беларусы]], 5,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=13 мая 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|8-2||185, 232}} {{Капыльскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Капыльскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1969 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] npzqvcom6136iwgi5gzgbfl7pd5u1ok Партал:Архітэктура/Новыя артыкулы 100 193441 5133375 5133027 2026-04-28T15:50:33Z NirvanaBot 40832 +5 новых 5133375 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Іркуцкі завулак (Мінск)|2026-04-28T14:25:08Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Іркуцкая вуліца (Мінск)|2026-04-28T13:56:37Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Мінскі краёвы гістарычны музей|2026-04-28T10:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Мсціслаўскі раённы краязнаўчы музей|2026-04-27T21:03:34Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Завулак Кабушкіна (Мінск)|2026-04-27T17:48:12Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Уладзімір Юр’евіч Монзуль|2026-04-26T16:45:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Прэмія Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь імя У. А. Караля|2026-04-25T20:11:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ганаровая грамата Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Беларусі|2026-04-25T19:33:08Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла (Жалудок)|2026-04-24T19:35:08Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Касцёл Святога Арханёла Міхаіла (Рукойні)|2026-04-24T14:54:02Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Японскі сад у Маскве|2026-04-24T12:01:39Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Інжынерная вуліца (Мінск)|2026-04-23T12:51:37Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Шынуазры|2026-04-20T21:01:45Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|2-і Зімні завулак (Мінск)|2026-04-19T15:07:18Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Мастацкая галерэя імя Ю. М. Пэна|2026-04-18T14:06:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сэмюэл Джонсан|2026-04-17T11:20:28Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|1-ы Зімні завулак (Мінск)|2026-04-16T17:30:04Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Аляксандра Астроўскага (Орша)|2026-04-16T16:36:05Z|~2026-23430-90}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла (Гуды)|2026-04-14T14:01:18Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Археалагічны музей (Познань)|2026-04-13T19:38:07Z|J-ka Zadzvinski}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> dbcjcexai60aypj70tvesxgszaapztz Канстанцін Апалонавіч Савіцкі 0 198767 5133402 5009510 2026-04-28T18:25:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133402 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Савіцкі}} {{Мастак | імя = Канстанцін Апалонавіч Савіцкі | арыгінальнае імя = {{oldrus|Константинъ Аполлоновичъ Савицкiй}} | імя пры нараджэнні = | партрэт =Konstantin Savitsky photo.jpg | шырыня = | загаловак ='' Правадзейны член Імператарскай Акадэміі Майстэрстваў К. А. Савіцкі. Фатаграфія.'' | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | паходжанне =[[Дваранства|дваранін]]{{заўвага|Бацька мастака меў стацкі чын [[Надворны саветнік|надворнага саветніка]]<ref name="Кондаков">{{кніга |аўтар = Кондаков С. Н. |частка = {{oldrus|Савицкiй, Константинъ Аполлоновичъ}} |спасылка частка = http://dlib.rsl.ru/viewer/01004180464#?page=178 |загаловак = Список русских художников. К юбилейному справочнику Императорской Академии Художеств. |арыгінал = {{oldrus|Списокъ русскихъ художниковъ. Къ юбилейному справочнику Императорской Академiи Художествъ.}} |спасылка = http://dlib.rsl.ru/viewer/01004180464#?page=2 |вікікрыніцы = |адказны = |выданне = |месца = Санкт-Петербург |выдавецтва = Товарищество Р. Голике и А. Вильборг |год = 1915 |том = II |старонкі = 173 |старонак = 459 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>.}} | падданства ={{Расійская імперыя}} | грамадзянства = | жанр =[[жанравы жывапіс]] | вучоба =[[Імператарская Акадэмія мастацтваў]] | стыль =[[Рэалізм (жывапіс)|крытычны рэалізм]] | працы =«{{нп3|Рамонтныя працы на чыгунцы||ru|Ремонтные работы на железной дороге}}» | заступнікі = | уплыў = | уплыў на ={{нп3|Гаўрыіл Мікіціч Гарэлаў|Г. М. Гарэлаў|ru|Горелов, Гавриил Никитич}}, {{нп3|Георгій Канстанцінавіч Савіцкі|Г. К. Савіцкі|ru|Савицкий, Георгий Константинович}}, {{нп3|Канстанцін Фёдаравіч Юон|К. Ф. Юон|ru|Юон, Константин Фёдорович}}<ref name="БСЭ">{{кніга |аўтар = |частка = Савицкий, Константин Аполлонович |загаловак = [[Вялікая савецкая энцыклапедыя|Большая Советская Энциклопедия]] (В 30 томах). |арыгінал = |спасылка частка = http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%20%D0%90%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87/ |спасылка = http://www.rubricon.com/about_bse_6.asp |адказны = Гл. ред. А. М. Прохоров |выданне = Изд. 3-е |месца = М. |выдавецтва = «Советская Энциклопедия» |год = 1975 |том = 22: «Ремень — Сафи» |старонкі = 483 |старонак = 628 |серыя = |isbn = |тыраж = 630000 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20050428033949/http://www.rubricon.com/about_bse_6.asp |archivedate = 28 красавіка 2005 }}</ref> | узнагароды =медалі [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Імператорскай Акадэміі мастацтваў]]: * тры малыя срэбраныя (1868); * дзве вялікія срэбраныя (1869, 1870); * срэбная заахвочвальная (1870) за карціны «Наведванне хворага сына» і «Часавы ля парахавога склепа»; * малая залатая (1871) за карціну «Каін і Авель»<ref name="Кондаков" /> | званні = акадэмік, правадзейны член [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Імператарскай Акадэміі мастацтваў]]. | прэміі = [[стыпендыя]]т [[Аляксандр II|Імператара Аляксандра II]]<ref name="Кондаков" /> | сайт = | вікісховішча =Category:Konstantin Savitsky }} '''Канстанцін Апало́навіч Савіцкі''' ({{ДН|6|6|1844|25|5}}, [[Таганрог]], [[Таганрогская акруга, Вобласць Войска Данскога|Таганрогскае гораданачальніцтва]], [[Вобласць Войска Данскога|Зямля Войска Данскога]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|13|2|1905|31|1}}, [[Пенза]], [[Расійская імперыя]]) — рускі [[жанравы жывапіс]]ец, акадэмік, правадзейны член [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Імператарскай Акадэміі мастацтваў]]<ref name="Кондаков" />, член [[Таварыства перасоўных мастацкіх выставак]]<ref name="Рогинская">{{кніга |аўтар = Рогинская Ф. Г. |частка = Список членов Товарищества передвижных художественных выставок |спасылка частка = http://tphv-art.ru/books/roginskaya-tphv32.html |загаловак = Товарищество передвижных художественных выставок |арыгінал = |спасылка = http://books.google.ru/books?id=R4IuAQAAIAAJ&q=%D0%A0%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F&dq=%D0%A0%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F&hl=ru&ei=9F4vToezOceSOuHq6X4&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA |вікікрыніцы = |адказны = |выданне = |месца = М. |выдавецтва = Искусство |год = 1989 |том = |старонкі = |старонак = 429 |серыя = |isbn = 5-87685-054-3 |тыраж = 30000 }}</ref>, педагог, першы дырэктар {{нп3|Пензенскае мастацкае вучылішча імя К. А. Савіцкага|Пензенскага мастацкага вучылішча|ru|Пензенское художественное училище имени К. А. Савицкого}} імя {{нп3|Мікалай Дзмітрыевіч Сялівёрстаў|М. Д. Селівёрстава|ru|Селиверстов, Николай Дмитриевич}}{{заўвага|З 1955 года вучылішча імя К. А. Савіцкага.}}<ref name="Кондаков" /><ref name="БСЭ" />. Бацька савецкага жывапісца, акадэміка [[Акадэмія мастацтваў СССР|Акадэміі мастацтваў СССР]] {{нп3|Георгій Канстанцінавіч Савіцкі|Г. К. Савіцкага|ru|Савицкий, Георгий Константинович}}. == Біяграфія == [[Выява:Savitsky na voinu.jpg|thumb|left|321px|«На вайну», (1888), палатно, алей — [[Дзяржаўны Рускі музей]].]] Нарадзіўся ў Таганрозе ў сям’і ваеннага лекара<ref name="ТП">{{артыкул |аўтар = Киричек М. С. |загаловак = Родился на Франковке, точнее, на Бароновке… |арыгінал = |спасылка = http://www.taglib.ru/savickiy_kir.html |мова = ru |адказны = |аўтар выдання = |выданне = «[[Таганрогская правда]]» |тып = газета |месца = Таганрог |выдавецтва = МУП «Редакция газеты „Таганрогская правда“» |год = 1995 |выпуск = от 11 февраля |том = |нумар = |старонкі = 7 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20141019112043/http://www.taglib.ru/savickiy_kir.html |archivedate = 19 кастрычніка 2014 }}</ref>. Рана страціўшы бацькоў, быў аддадзены сваякамі на выхаванне ў прыватны {{нп3|пансіён||ru|Пансион}} пры Ліфляндскай дваранскай гімназіі ў мястэчку Біркенруэ {{нп3|Цэсіскі павет|Вендзенскага павета|ru|Цесисский уезд}} [[Ліфляндская губерня|Ліфляндскай губерні]]<ref name="КС">{{артыкул |аўтар = Алексеев В. |загаловак = Константин Савицкий «Крутой спуск» |арыгінал = |спасылка = http://krugozor.org/konstantin_savickiy.html |мова = ru |адказны = |аўтар выдання = |выданне = http://krugozor.org/ |тып = |месца = |выдавецтва = |год = |выпуск = |том = |нумар = |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130424074122/http://krugozor.org/konstantin_savickiy.html |archivedate = 24 красавіка 2013 }}</ref>, пасля заканчэння якога ў 1862 годзе, К. А. Савіцкі паступіў у Імператарскую Акадэмію мастацтваў у клас гістарычнага жывапісу. Вучыўся ў прафесараў [[Фёдар Антонавіч Бруні|Ф. А. Бруні]], {{нп3|Аляксей Тарасавіч Маркаў|А. Т. Маркава|ru|Марков, Алексей Тарасович}} і [[Павел Пятровіч Чысцякоў|П. П. Чысцякова]]. За час вучобы ў Акадэміі ўзнагароджаны сям’ю медалямі: у 1868 тры малыя сярэбраныя за карціну «Катрыншчык», у 1869 вялікая сярэбраная за эскіз «Распяцце Хрыста», ў 1870 вялікая сярэбраная і вялікая заахвочвальная за карціны «Наведванне хворага сына» і «Часавы ля парахавога склепа». У 1871 годзе за праграму «Каін і Авель» узнагароджаны малой залатым медалём, пасля чаго адпраўлены Акадэміяй за мяжу, дзе па 1874 атрымліваў стыпендыю [[Аляксандр II|Імператара Аляксандра II]]<ref name="Кондаков" /><ref name="НХ" />. Пасля наведвання мастацкіх акадэмій Дрэздэна і Дзюсельдорфа, жыў і працаваў у Парыжы, захапляўся [[Афорт|гравюрай па метале]]. З 1872 экспанент, з 1878 года — член [[Таварыства перасоўных мастацкіх выставак]]<ref name="Рогинская" />. У 1878 выстаўляўся на [[Сусветная выстаўка (1878)|Сусветнай выстаўцы ў Парыжы]], у 1882 на {{нп3|Усерасійская Мастацкая-прамысловая выстаўка 1882 года|Усерасійскай Мастацкая-прамысловай выстаўцы ў Маскве|ru|Всероссийская художественно-промышленная выставка 1882 года}}<ref name="НХ">{{кніга |аўтар = [[Фёдар Ільіч Булгакаў|Булгаков Ф. И.]] |частка = {{oldrus|Савицкiй, Константинъ Аполлоновичъ}} |спасылка частка = http://dlib.rsl.ru/viewer/01004964357#?page=141 |загаловак = Наши художники. Живописцы, скульпторы, мозаичисты, гравёры и медальеры на Академических выставках последнего 25-тилетия. |арыгінал = |спасылка = http://dlib.rsl.ru/viewer/01004964357#?page=1 |вікікрыніцы = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = Типография [[Аляксей Сяргеевіч Суворын|А. С. Суворина]] |год = 1890 |том = II (Л — Я) |старонкі = 136 |старонак = 298 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Пасля трагічнай гібелі жонкі ў лютым 1875 года{{заўвага|Першая жонка мастака Савіцкая Кацярына Іванаўна, народжаная Мітрохіна (1838—1875) скончыла жыццё самагубствам у Парыжы<ref name="Динабург" />.}}, вярнуўся ў Расію, пасяліўшыся ў [[Даўгаўпілс|Дынабургу]], дзе мастак стварыў некалькі сваіх самых значных твораў<ref name="Динабург">{{артыкул |аўтар = Веретенников В. |загаловак = Художник Савицкий в Динабурге |арыгінал = |спасылка = http://www.hrono.ru/biograf/bio_s/savickika.php |мова = ru |адказны = |аўтар выдання = |выданне = ХРОНОС – всемирная история в интернете |тып = портал |месца = |выдавецтва = |год = |выпуск = |том = |нумар = |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = |archiveurl = |archivedate = }}</ref><ref name="час">{{артыкул |аўтар = Дементьева Оксана |загаловак = Константин Савицкий: «Некрасов в живописи» |арыгінал = |спасылка = http://www.chas-daily.com/win/2010/06/04/g_023.html?r=33 |мова = ru |адказны = |аўтар выдання = |выданне = «Час» |тып = газета |месца = Рига |выдавецтва = |год = 2010 |выпуск = от 4 июня |том = |нумар = |старонкі = |isbn = |issn = 1407-6640 |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240725172759/https://chas-daily.com/win/2010/06/04/g_023.html?r=33 |archivedate = 25 ліпеня 2024 }}</ref>: «Сустрэча іконы» (1878), «На вайну» (1880){{заўвага|Першы варыянт карціны<ref name="НХ" />, пасля разрэзаны мастаком на часткі.}}. === Педагагічная дзейнасць === [[Выява:Penza Art college (old).jpg|thumb|left|250px|[[Пензенскае мастацкае вучылішча імя К. А. Савіцкага|Пензенскае мастацкае вучылішча імя М. Д. Сялівёрстава]].]] З 1883 па 1889 годы К. А. Савіцкі жыў у Санкт-Пецярбургу і выкладаў у [[Санкт-Пецярбургская дзяржаўная мастацка-прамысловая акадэмія імя А. Л. Штыгліца|Цэнтральным вучылішчы тэхнічнага малявання]] {{нп3|Аляксандр Людвігавіч Штыгліц|барона А. Л. Штыгліца|ru|Штиглиц, Александр Людвигович}}<ref name="ЭПО">{{кніга |аўтар = Иванчикова О. А., Сазонов В. П. |частка = Савицкий, Константин Аполлонович |спасылка частка = http://94.25.70.100/encyc/article.php?id=2632&word=%D1%E0%E2%E8%F6%EA%E8%E9 |загаловак = [[Пензенская энциклопедия|Пензенская энцыклапедыя]] |арыгінал = |спасылка = http://94.25.70.100/encyc/index.php |вікікрыніцы = |адказны = Гл. ред. К. Д. Вишневский. |выданне = |месца = М. |выдавецтва = Большая Российская энциклопедия |год = 2001 |том = |старонкі = |старонак = 759 |серыя = |isbn = 5-85270-234-X |тыраж = |ref = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20121102232855/http://94.25.70.100/encyc/index.php |archivedate = 2 лістапада 2012 }}</ref>. У 1891 пераехаў у Маскву выкладчыкам у [[Маскоўскае вучылішча жывапісу, скульптуры і дойлідства]]. З 1894 кіраваў у Вучылішчы натурным класам. З 1895 — правадзейны член Імператарскай Акадэміі мастацтваў, у 1897 годзе «за вядомасць на мастацкай ніве» К. А. Савіцкаму прысвоена званне акадэміка жывапісу<ref name="Кондаков" />. Паводле завяшчання застрэленага ў 1890 годзе ў Парыжы польскім сацыялістам Жыгімонтам Падлеўскім<ref name="шитимеч">{{кніга | аўтар = [[Аляксандр Іванавіч Калпакідзі|Колпакиди А. И.]], Серяков М. Л. | частка = Селивёрстов Николай Дмитриевич (1830 г., Симбирская губ. - 17 октября 1890 г., Париж). | спасылка частка = http://www.booksite.ru/localtxt/sch/iti/mech/11.htm | загаловак = Щит и меч. Руководители органов государственной безопасности московской Руси, Российской империи, Советского Союза и Российской Федерации. Энциклопедический справочник. | арыгінал = | спасылка = http://www.booksite.ru/localtxt/sch/iti/mech/index.htm | вікікрыніцы = | адказны = | выданне = | месца = М., СПб. | выдавецтва = «Олма-пресс», «Нева» | год = 2002 | том = | старонкі = | старонак = 736 | серыя = | isbn = 5765414974 | тыраж = | ref = }}</ref>, генерал-лейтэнанта {{нп3|Мікалай Дзмітрыевіч Сялівёрстаў|М. Д. Сялівёрстава|ru|Селиверстов, Николай Дмитриевич}}{{заўвага|Губернатар [[Пензенская губерня|Пензенскай губерні]] з 1867 па 1872 год.}}, ва ўласнасць гарадской казны горада Пензы перайшлі 300 тысяч рублёў і калекцыя сабраных генералам кніг і карцін з умовай арганізацыі ў Пензе мастацкай школы, якая павінна была насіць імя [[Спадчына (права)|спадчынадаўца]]<ref name="старина">{{артыкул |аўтар = Фатыхова А., Шишлов С. |загаловак = К 100-летию Пензенской областной картинной галереи. |арыгінал = |спасылка = http://xn--b1agamkjiaw.xn--p1ai/index.php/wypuski/vypusk-4/50-kartinnaya-galereya-im-n-d-seliverstova-1892-1897 |мова = ru |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Пензенский временник любителей старины |тып = журнал |месца = Пенза |выдавецтва = |год = 1992 |выпуск = |том = |нумар = 4 |старонкі = 31-32 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305110156/http://xn--b1agamkjiaw.xn--p1ai/index.php/wypuski/vypusk-4/50-kartinnaya-galereya-im-n-d-seliverstova-1892-1897 |archivedate = 5 сакавіка 2016 }}</ref>. Першым дырэктарам зноў пабудаванай Пензенскай карціннай галерэі і Пензенскага мастацкага вучылішча імя М. Д. Сялівёрстава, якія паступілі ў вядзенне Імператарскім Акадэміі мастацтваў і Міністэрства Імператарскага Двара ў 1898 годзе, быў прызначаны акадэмік жывапісу К. А. Савіцкі<ref name="Кондаков" />. Мастаком была распрацавана ўласная праграма навучання, унесены змены ў планіроўку будынка, лепшыя выпускнікі Вучылішча залічваліся без экзаменаў у Імператарскую Акадэмію мастацтваў. К. А. Савіцкі ўзначальваў Вучылішча да моманту сваёй смерці{{заўвага|Памёр у службовай кватэры пры Вучылішчы ад паралічу сэрца<ref name="венок" />.}}. Пахаваны на Мітрафанаўскіх могілках<ref name="венок">{{артыкул |аўтар = Димаков Д. |загаловак = Венок Савицкому |арыгінал = |спасылка = http://xn--b1agamkjiaw.xn--p1ai/index.php/wypuski/vypusk-4/46-venok-savitskomu |мова = ru |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Пензенский временник любителей старины |тып = журнал |месца = Пенза |выдавецтва = |год = 1992 |выпуск = |том = |нумар = 4 |старонкі = 24-26 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305110151/http://xn--b1agamkjiaw.xn--p1ai/index.php/wypuski/vypusk-4/46-venok-savitskomu |archivedate = 5 сакавіка 2016 }}</ref> у Пензе{{заўвага|Ад другога шлюбу ў 1886 годзе з Савіцкай Валерыяй Іпалітаўнай<ref name="РГАЛИ">{{Кніга|спасылка=http://www.rgali.ru/object/224765523?lc=ru|загаловак=Грандковский Н. К. и Коровин П. И. Коллективное заявление в Московское общество любителей художеств о назначении пенсии Савицкой Валерии Ипполитовне, жене Савицкого Константина Апполоновича|выданне=[[РДАЛМ]]|старонкі як ёсць=Ф. 660. Оп. 1. Ед. хр. 1251. 3 л|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924090922/http://www.rgali.ru/object/224765523?lc=ru|archivedate=24 верасня 2015}}</ref>, народжанай Дзюмулен (1867—1950), у К. А. Савіцкага было сямёра дзяцей<ref name="венок" />.}}. == Галерэя == <center><gallery widths="137px" heights="121px"> Выява:Konstantin Apollonowitsch Sawizkij 001.jpg|<small>«[[Рамонтныя работы на чыгунцы]]», (1874), ''палатно, алей'' — [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]]</small> Выява:К. А. Савицкий. Встреча иконы.jpg|<small>«Сустрэча іконы», (1878), ''палатно, алей'' — [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]]</small> The Fugitive by Savitsky.jpg|<small>«Беглый», (1883), ''палатно, алей'' — [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]]</small> Выява:Савицкий Панихида.jpg|<small>«Паніхіда ў 9-ы дзень на могілках», (1885), ''палатно, алей'' — [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]]</small> Выява:In anticipation of the verdict.jpg|<small>«У чаканні прысуду», (1895), ''палатно, алей'' — [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]]</small> </gallery></center> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Перасоўнікі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Савіцкі Канстанцін Апалонавіч}} [[Катэгорыя:Перасоўнікі]] [[Катэгорыя:Мастакі Расіі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Правадзейныя члены Імператарскай Акадэміі мастацтваў]] [[Катэгорыя:Акадэмікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў]] 0pbri9vk1cucjrl12tg7mz1me1u3frb Царква на рове (Полацк) 0 213026 5133570 4465252 2026-04-29T08:20:29Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5133570 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = |Беларуская назва = |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = |Сайт = |Commons = }} '''Царква на рове''' — колішні праваслаўны храм у [[Полацк]]у, якая размяшчалася на знешнем краю абарончага рова дзяцінца. Падчас раскопак была даследавана толькі ўсходняя частка царквы, ад якой засталіся падмуркі і падмурковыя равы. Выяўленыя на іншым боку рова дзяцінца, г. зв. [[Чорны ручай|Чорнага ручая]], пры археалагічных раскопках [[М. К. Каргер]]а (1962, 1967), а затым [[П. А. Рапапорт]]а (1976 і 1977) рэшткі храма атрымалі ўмоўную назву «Царква на рове». Помнік быў зрыты ў наш час пры будаўніцтве школы № 8, захаваліся толькі падмуркавыя равы і частка падмуркаў [[апсіда|апсіды]]. Даўжыня апсіды каля 7,5 м, шырыня — 7,1 м, шырыня сярэдняга нефа — 4,45 м. Рэшткаў [[мур]]а не захавалася нідзе, аднак плінфы, якія знойдзены на месцы пабудовы, на пакатым боку маюць буйныя «княжацкія» знакі. Яны і знойдзены паблізу [[шыфер]]ны [[саркафаг]] сведчаць аб тым, што гэта была пахавальня кагосьці з нашчадкаў [[Усяслаў Брачыславіч|Усяслава Брачыславіча]]. Рапапорт, на падстваве знакаў на плінфе і па яе фармату, аднёс помнік да трэцяй — чацвёртай чвэрцях [[XII ст.]]<ref name="ReferenceB">Лазука Б. А. Гісторыя беларускага мастацтва (у двух тамах). Том І. Мінск, «Беларусь», 2007, ст.40</ref>. Паводле [[С. В. Тарасаў|С. В. Тарасава]], размяшчэнне храма на беразе Чорнага ручая каля падэшвы Верхняга замка тлумачыцца тым, што ён абслугоўваў патрэбы шматлікага гандлёвага люду каля гандлёва-вечавай плошчы [[Вялікі пасад (Полацк)|Вялікага пасада]] на месцы падвоза грузаў з [[Дзвіна|Дзвіны]] па прытоку ручая<ref>сёння гэта тэрыторыя паміж будынкамі вучэбнага корпуса ПДУ і Верхнім замкам</ref>. Паводле аналізу корпуса пісьмовых і археалагічных крыніц [[XVI]]—[[XVII]] стст. [[Д. У. Дук]]ам выказана меркаванне аб назве храма ў гонар Раства Хрыстова<ref name="ДУК">Д. У. ДУК. ГІСТОРЫЯ ПОЛАЦКА: ПА МАТЭРЫЯЛАХ АРХЕАЛАГІЧНЫХ ДАСЛЕДАВАННЯЎ</ref>. {{зноскі}} {{полацкая школа дойлідства}} [[Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Полацка]] [[Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Полацка]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі]] [[Катэгорыя:Зніклі ў XVI стагоддзі]] m0a12hmhy57prhnjgnp4wdrhpsqz09e 5133572 5133570 2026-04-29T08:38:45Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5133572 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = |Беларуская назва = |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = |Сайт = |Commons = }} '''Царква на рове''' — колішні праваслаўны храм у [[Полацк]]у, якая размяшчалася на знешнем краю абарончага рова дзяцінца. Падчас раскопак была даследавана толькі ўсходняя частка царквы, ад якой засталіся падмуркі і падмурковыя равы. Выяўленыя на іншым боку рова дзяцінца, г. зв. [[Чорны ручай (Полацк)|Чорнага ручая]], пры археалагічных раскопках [[М. К. Каргер]]а (1962, 1967), а затым [[П. А. Рапапорт]]а (1976 і 1977) рэшткі храма атрымалі ўмоўную назву «Царква на рове». Помнік быў зрыты ў наш час пры будаўніцтве школы № 8, захаваліся толькі падмуркавыя равы і частка падмуркаў [[апсіда|апсіды]]. Даўжыня апсіды каля 7,5 м, шырыня — 7,1 м, шырыня сярэдняга нефа — 4,45 м. Рэшткаў [[мур]]а не захавалася нідзе, аднак плінфы, якія знойдзены на месцы пабудовы, на пакатым боку маюць буйныя «княжацкія» знакі. Яны і знойдзены паблізу [[шыфер]]ны [[саркафаг]] сведчаць аб тым, што гэта была пахавальня кагосьці з нашчадкаў [[Усяслаў Брачыславіч|Усяслава Брачыславіча]]. Рапапорт, на падстваве знакаў на плінфе і па яе фармату, аднёс помнік да трэцяй — чацвёртай чвэрцях [[XII ст.]]<ref name="ReferenceB">Лазука Б. А. Гісторыя беларускага мастацтва (у двух тамах). Том І. Мінск, «Беларусь», 2007, ст.40</ref>. Паводле [[С. В. Тарасаў|С. В. Тарасава]], размяшчэнне храма на беразе Чорнага ручая каля падэшвы Верхняга замка тлумачыцца тым, што ён абслугоўваў патрэбы шматлікага гандлёвага люду каля гандлёва-вечавай плошчы [[Вялікі пасад (Полацк)|Вялікага пасада]] на месцы падвоза грузаў з [[Дзвіна|Дзвіны]] па прытоку ручая<ref>сёння гэта тэрыторыя паміж будынкамі вучэбнага корпуса ПДУ і Верхнім замкам</ref>. Паводле аналізу корпуса пісьмовых і археалагічных крыніц [[XVI]]—[[XVII]] стст. [[Д. У. Дук]]ам выказана меркаванне аб назве храма ў гонар Раства Хрыстова<ref name="ДУК">Д. У. ДУК. ГІСТОРЫЯ ПОЛАЦКА: ПА МАТЭРЫЯЛАХ АРХЕАЛАГІЧНЫХ ДАСЛЕДАВАННЯЎ</ref>. {{зноскі}} {{полацкая школа дойлідства}} [[Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Полацка]] [[Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Полацка]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі]] [[Катэгорыя:Зніклі ў XVI стагоддзі]] ebqtap4lt2vj3zha82tqtyh8berb3oz Карчоўскі сельсавет (Баранавіцкі раён) 0 219317 5133525 4806788 2026-04-29T04:11:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133525 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Карчоўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Баранавіцкі раён]] |Уключае = 14 населеных пунктаў |Сталіца = [[Карчова]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = [[26 чэрвеня]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1056 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часовой пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Карчо́ўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Карчова]]. == Гісторыя == Утвораны як '''Скробаўскі сельсавет''' у складзе [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Скробава]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Карчова, сельсавет перайменаваны ў Карчоўскі сельсавет<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 25 снежня 1962 года ў складзе Баранавіцкага раёна. У 1970 годзе скасавана вёска [[Дольнае Скробава]] (злілася з вёскай [[Горнае Скробава]])<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 лістапада, 21 снежня 1970 г. і 21 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 6 (1308).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Карчоўскага сельсавета было 14 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|14}}</ref>. 26 чэрвеня 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0059597&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 26 июня 2013 г. № 286 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210614045351/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0059597&p1=1 |date=14 чэрвеня 2021 }}</ref>. == Склад == На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 1 пасёлак, 1 аграгарадок і 12 вёсак: {|class=wikitable |+ ! Населены пункт ! Каардынаты |- | вёска [[Алізараўшчына]] || {{coord|53|21|20|N|26|5|14|E|display=inline}} |- | вёска [[Быткоўшчына]] || {{coord|53|20|52|N|26|6|38|E|display=inline}} |- | вёска [[Вызарак]] || {{coord|53|18|39|N|26|5|52|E|display=inline}} |- | вёска [[Высадавічы]] || {{coord|53|21|58|N|26|11|6|E|display=inline}} |- | вёска [[Грачыхі (Баранавіцкі раён)|Грачыхі]] || {{coord|53|21|56|N|26|4|42|E|display=inline}} |- | аграгарадок '''[[Карчова]]''' || {{coord|53|22|2|N|26|7|00|E|display=inline}} |- | вёска [[Кутаўшчына]] || {{coord|53|21|9|N|26|4|52|E|display=inline}} |- | вёска [[Мітрапольшчына]] || {{coord|53|21|52|N|26|8|55|E|display=inline}} |- | вёска [[Пянчын (Баранавіцкі раён)|Пянчын]] || {{coord|53|19|54|N|26|8|14|E|display=inline}} |- | вёска [[Пярэвалака]] || {{coord|53|18|57|N|26|4|1|E|display=inline}} |- | вёска [[Рудашы]] || {{coord|53|22|9|N|26|9|35|E|display=inline}} |- | пасёлак [[Савецкі (Баранавіцкі раён)|Савецкі]] || {{coord|53|20|29|N|26|6|19|E|display=inline}} |- | вёска [[Скробава]] || {{coord|53|19|44|N|26|6|20|E|display=inline}} |- | вёска [[Трацэвічы]] || {{coord|53|21|24|N|26|7|55|E|display=inline}} |} == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1056 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Насельніцтва населеных пунктаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm |date=2 кастрычніка 2019 }}</ref>, з іх 95,0 % — [[беларусы]], 2,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,7 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 снежня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Карчоўскі (да 1954 года Скробаўскі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Гарадзішчанскі раён|child|загаловак=Карчоўскі (да 1954 года Скробаўскі) сельсавет у [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Баранавіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Карчоўскі сельсавет у [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] (1962—2013)}} }} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гарадзішчанскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] ewmz5rqjlxzbrqf4rzdo59w9g5tgin6 Касіты 0 221045 5133582 4757066 2026-04-29T09:49:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133582 wikitext text/x-wiki [[Файл:Kassite Babylonia EN.svg|300px|thumb|[[Вавілонія]] падчас кіравання касітаў, [[XIII стагоддзе да н.э.]]]] '''Касіты''' ([[Акадская мова|акад.]] кашу) — старажытныя плямёны, якія насялялі горныя мясцовасці Заходняга [[Іран]]а, у вярхоўях [[рака Дыяла|ракі Дыялы]] і яе прытокаў ля паўночна-заходніх межаў [[Элам]]а. Ці былі яны тут [[Карэнныя народы|аўтахтонамі]] ці прышлымі — невядома. Генетычныя сувязі вельмі бедна захаванай [[касіцкая мова|касіцкай мовы]] не ўсталяваны. [[Леў Самуілавіч Клейн|Л. С. Клейн]] прыводзіць аргументы на карысць тоеснасці гэтай мовы з [[мітанійская арыйская мова|мітанійскай арыйскай]]<ref>Клейн Л. С. Древние миграции и происхождение индоевропейских народов. 2007. Стр. 39-40.</ref>. == Гісторыя == Касіты першапачаткова былі жывёлагадоўчым пастухоўскім племем і жылі ў Заходнім Іране ([[Заграс]]) ля паўночна-заходніх межаў [[Элам]]а. У якасці ўдарнай сілы свайго апалчэння яны выкарыстоўвалі калясніцы<ref>{{Cite web |title=Касіцкая дынастыя |url=http://www.world-history.ru/countries_about/2022.html |accessdate=27 студзеня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121027212353/http://www.world-history.ru/countries_about/2022.html |archivedate=27 кастрычніка 2012 |url-status=dead }}</ref>. Мяркуецца, што да касіцкіх вершнікаў узыходзіць выява [[кентаўр]]аў<ref>[http://thehorses.ru/text/text_134.htm Міфічныя коні — Кентаўр]</ref>. Па даліне ракі Дыялы касіты здзяйснялі набегі на [[Месапатамія|Месапатамію]] ў канцы перыяду I [[Вавілонскія кіраўнікі|Вавілонскай дынастыі]]. Адна з груп касіцкіх плямёнаў яшчэ ў [[XVIII стагоддзе да н.э.|XVIII стагоддзі да н.э.]] прасунулася нават у Паўночную Месапатамію і выйшла да прытоку сярэдняга [[Еўфрат]]а Хабура. Трохі ніжэй упадзення [[Хабур]]а ў Еўфрат у сувязі з іх уварваннем было адноўлена старое Ханейскае царства з цэнтрам у г. Тарцы. Мясцовая дынастыя, відаць, першапачаткова была акадска-амарэйскай і толькі абапіралася на ўзброеныя сілы касітаў, але затым касіты самі захапілі ўладу і зрабіліся царамі. Дзякуючы нашэсцю [[Хеты|хетаў]], касітам у 1595 г. да н.э. удалося зрынуць [[амарэі|амарэйскую]] дынастыю<ref>{{Cite web |url=http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/VAVILON_I_ASSIRIYA.html?page=0,1 |title=Касіцкае кіраванне і ўзвышэнне Асірыі |access-date=27 студзеня 2015 |archive-date=17 лістапада 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121117062639/http://krugosvet.ru/enc/istoriya/VAVILON_I_ASSIRIYA.html?page=0,1 |url-status=dead }}</ref>, усталяваць кантроль над [[Вавілон]]ам і кіраваць ім у XVI—XII стст. да н.э. У XV ст. да н.э. касіцкі цар [[Улам-Бурыяш]] захоплівае паўднёвую Месапатамію і называе сябе «царом Вавілона, царом Шумера і Акада, царом касітаў і царом Кар-Дуніяша». Царскія ўказы высякаліся на камянях ''[[кудуру]]''<ref>[http://historik.ru/books/item/f00/s00/z0000023/st031.shtml Заваяванне Вавілона касітамі]</ref>. У XIV ст. да н.э. з'явілася небяспека з боку [[Асірыя|Асірыі]]. У Касіцкі перыяд касіты ператварыліся ў прывілеяваны клас вавілонскага грамадства, якія падзялілі краіну на дамы (''біту''), на чале дому стаяў гаспадар (''бэл біці''), які кіраваў сістэмай мясцовага падаткаабкладання і арганізоўваў грамадскія працы па абслугоўванні сістэмы ірыгацыі. Важныя ролі адыгрывалі саслоўі жрацоў і купцоў<ref>[http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000016/st036.shtml Распад Стара-Вавілонскага царства. Касіцкае царства]</ref>. Узмацняецца культ бога [[Мардук]]а. Развіваюцца адносіны з Егіптам (дынастычныя шлюбы, гандаль, ліставанне)<ref>[http://www.mystic-chel.ru/east/mesopotamia/491.html Вавілонскае царства пры касіцкай дынастыі]</ref>. Канец касіцкай дынастыі паклала нашэсце эламітаў. Апошні касіцкі цар [[Эліль-надзін-ахэ]] быў палонены. Намеснікам Вавілона быў прызначаны эламскі стаўленік, а эламіты працягвалі ваенныя паходы на поўдзень і поўнач краіны<ref>[http://www.indoubts.org/articles/themes/mesop/historybabylon.html Гісторыя Вавілоніі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080922060755/http://www.indoubts.org/articles/themes/mesop/historybabylon.html |date=22 верасня 2008 }}</ref>. === Кіраўнікі дзяржавы Кардуніяш (кіраўнікі касітаў) === '''Цары [[Хана|Ханы]] ''(сталіца горад [[горад Тарка, Месапатамія|Тарка]])''''' * [[Гандаш]] (каля 1741—1726 да н.э.) * [[Агум I Вялікі]] (каля 1726—1704 да н.э.) * [[Каштыліяш I]] (каля 1704—1683 да н.э.) * [[Каштыліяш II]] (каля 1683—1674 да н.э.) * ?[[Ушы]]? * [[Абіраташ]] * [[Урзікурумаш]] * [[Кхарбашыкхі]] * [[Тыптакзі]] * ?[[Атра]]? '''Цары [[Вавілоніі]] ''(сталіца горад [[Вавілон]])''''' * [[Агум II|Агум II Как-рымэ]](каля 1595—1571 да н.э.) * ''невядомыя адзін ці некалькі цароў'' * [[Бурна-Бурыяш I]] (2-я палова XVI стагоддзя да н.э.) * [[Каштыліяш III]] (каля 14?? — 1450 гадах да н.э.) * [[Улам-Бурыяш]] (каля 1450—1400 да н.э.) * [[Агум III]] * ''невядомы'' * [[Караіндаш I]] * [[Кадашман-Харбэ I]] '''''(сталіца горад [[Дур-Курыгальзу]])''''' * [[Курыгальзу I]] (каля 1390 да н.э.) '''''(сталіца горад [[Вавілон]])''''' * [[Кадашман-Эліль I]] (каля 1375—1360 да н.э.) * [[Бурна-Бурыяш II]] (каля 1376—1347 да н.э.) * [[Караіндаш II]] (каля 1347—1346 да н.э.) * [[Назі-Бугаш]] (каля 1346—1346 да н.э.) * [[Курыгальзу II]] (каля 1346—1324 да н.э.) * [[Назі-Маруташ]] (каля 1324—1297 да н.э.) * [[Кадашман-Тургу]] (каля 1297—1280 да н.э.) * [[Кадашман-Эліль II]] (каля 1280—1265 да н.э.) * [[Кудур-Эліль]] (каля 1265—1256 да н.э.) * [[Шагаракці-Шурыяш]] (каля 1256—1243 да н.э.) * [[Каштыліяш IV]] (каля 1243—1231 да н.э.) * [[Эліль-надзін-шумі]] (каля 1231—1226 да н.э.) * [[Кадашман-Харбэ II]] (каля 1226—1224 да н.э.) * [[Адад-шум-ідзін]] (каля 1224—1219 да н.э.) * [[Адад-шум-уцур]] (каля 1219—1188 да н.э.) * [[Мялі-Шыху]] (каля 1188—1174 да н.э.) * [[Мардук-апла-ідзін I]] (каля 1174—1161 да н.э.) * [[Забаба-шум-ідзін]] (каля 1161—1160 да н.э.) * [[Эліль-надзін-ахэ]] (каля 1160—1157 да н.э.) {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.world-history.ru/countries_about/2022.html Вавілон пры касіцкай дынастыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121027212353/http://www.world-history.ru/countries_about/2022.html |date=27 кастрычніка 2012 }} * [http://enc-dic.com/history/Kassitskaja-Dinastija-21495.html Касіцкая дынастыя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140605052300/http://enc-dic.com/history/Kassitskaja-Dinastija-21495.html |date=5 чэрвеня 2014 }} * ''Авдиев В. И.'' [http://historik.ru/books/item/f00/s00/z0000023/st031.shtml Завоевание Вавилона касситами] // История Древнего Востока * [http://www.ischezli.ru/kassity.html Зніклыя народы — касіты] {{Старажытная Месапатамія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Народы Месапатаміі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Ірака]] [[Катэгорыя:Гісторыя Ірана]] [[Катэгорыя:Касіты| ]] on40mecyvpj8wbcznr0qli2qitw7bom Карлас Санчэс Марэна 0 233075 5133508 4841472 2026-04-29T02:42:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133508 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст |імя = Карлас Санчэс |поўнае імя = Карлас Альберта Санчэс Морана |выява = |апісанне выявы = |дата нараджэння = |мянушка = ''Скала (La Roca)'' |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Калумбія}} |рост = |вага = |пазіцыя = [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]] |цяперашні клуб = {{Сцяг|Аргенціна}} [[ФК Сан-Ларэнса|Сан-Ларэнса]] |нумар = |маладзёжныя клубы = {{футбольная кар’ера |2003—2005|{{Сцяг|Уругвай||20px}} [[ФК Данубіа|Данубіа]]|}} |клубы = {{футбольная кар’ера |2005—2007|{{Сцяг|Уругвай||20px}} [[ФК Рывер Плэйт Мантэвідэа|Рывер Плэйт (Мантэвідэа)]]|40 (1) |2007—2013|{{Сцяг|Францыя||20px}} [[ФК Валансьен|Валансьен]]|155 (9) |2013—2014|{{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Эльчэ|Эльчэ]]|30 (0) |2014—2017|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Астан Віла|Астан Віла]]|48 (1) |2016—2017|{{Арэнда}} {{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Фіярэнціна|Фіярэнціна]]|31 (1) |2017—2018|{{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Фіярэнціна|Фіярэнціна]]|9 (1) |2018|{{Арэнда}} {{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Эспаньёл|Эспаньёл]]|14 (0) |2018—2020|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Вест Хэм Юнайтэд|Вест Хэм Юнайтэд]]|13 (0) |2021|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Уотфард|Уотфард]]|9 (0) |2021—2022|{{Сцяг|Калумбія||20px}} [[ФК Санта-Фэ|Санта-Фэ]]|51 (3) |2023—|{{Сцяг|Аргенціна||20px}} [[ФК Сан-Ларэнса|Сан-Ларэнса]]|21 (0) }} |нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2007—2018|{{Сцяг|Калумбія||20px}} [[Зборная Калумбіі па футболе|Калумбія]]|88 (0) }} |медалі = {{турнір|[[Кубак Амерыкі па футболе|Кубкі Амерыкі]]}} {{медаль|Бронза|[[Кубак Амерыкі 2016|ЗША 2016]]}} |абнаўленне даных пра клуб = 5 ліпеня 2023 |абнаўленне даных пра зборную = 3 ліпеня 2021 }} '''Ка́рлас Са́нчэс Марэ́на''' ({{lang-es|Carlos Sánchez Moreno}}; нар. {{ДН|6|2|1986}}, [[Кібда]], [[Калумбія]]) — [[Калумбія|калумбійскі]] футбаліст, апорны паўабаронца аргенцінскага клуба [[ФК Сан-Ларэнса|«Сан-Ларэнса»]]. Ігрок [[зборная Калумбіі па футболе|нацыянальнай зборнай Калумбіі]] (2007—2018). == Клубная кар’ера == Займаўся ў футбольнай акадэміі ў горадзе [[Медэльін]], а пазней пераехаў у [[Мантэвідэа]], дзе займаўся ў клубе [[ФК Данубіа|«Данубіа»]]. У 2005 годзе далучыўся да ўругвайскага клуба [[ФК Рывер Плэйт Мантэвідэа|«Рывер Плэйт»]]. У ліпені 2007 года падпісаў 5-гадовы кантракт з французскім клубам [[ФК Валансьен|«Валансьен»]]. [[4 жніўня]] дэбютаваў у [[Французская Ліга 1|Лізе 1]] хатнім матчам супраць клуба [[ФК Тулуза|«Тулуза»]] (3:1). Улетку 2012 года кантракт Карласа скончыўся і ён пакінуў клуб, аднак пасля доўгіх і безвыніковых перамоў з англійскімі [[ФК Вест Бромвіч Альбіён|«Вест Бромвіч Альбіён»]] і [[ФК Болтан Уондэрэрс|«Болтан Уондэрэрс»]], ён вярнуўся ў «Валансьен», склаўшы новы кантракт з клубам. 16 жніўня 2013 года Санчэс перайшоў у склад клуба [[ФК Эльчэ|«Эльчэ»]], які на той момант толькі выйшаў у [[Ла Ліга|Ла Лігу]]. Сума трансферу склала 3,7 млн еўра<ref>[http://www.lasprovincias.es/v/20130805/deportes/elche-cf/elche-ficha-colombiano-carlos-20130805.html El Elche ficha al colombiano Carlos Sánchez]. Las Provincias</ref>. Дэбютаваў у складзе новага клуба ўжо 29 жніўня ў стартавым матчы чэмпіянату супраць [[ФК Рэал Сасьедад|«Рэал Сасьедада»]]<ref>[http://www.marca.com/eventos/marcador/futbol/2013_14/primera/jornada_2/elc_rso/ Zurutuza despierta a la Real]. Marca</ref>. Пасля сезона ў [[Іспанія|Іспаніі]] 15 жніўня 2014 года Санчэс перайшоў у склад англійскага клуба [[ФК Астан Віла|«Астан Віла»]]<ref>[http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/carlos-sanchez-interview-midfielder-ready-to-be-a-rock-for-aston-villa-revival-10030341.html Carlos Sanchez interview: Midfielder ready to be a rock for Aston Villa revival]. The Independent</ref>. У жніўні 2016 года, пасля вылету «Астан Вілы» з Прэм’ер-лігі, на правах арэнды стаў іграком [[ФК Фіярэнціна|«Фіярэнціны»]]<ref>[http://by.tribuna.com/football/1042811368.html Карлос Санчес перешел из «Астон Виллы» в «Фиорентину»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180711194236/https://by.tribuna.com/football/1042811368.html |date=11 ліпеня 2018 }}. by.tribuna.com</ref>. Улетку 2017 года перайшоў у «Фіярэнціну» на трывалай аснове. У студзені 2018 года быў аддадзены ў арэнду [[ФК Эспаньёл|«Эспаньёлу»]]. У жніўні 2018 года падпісаў двухгадовы кантракт з [[ФК Вест Хэм Юнайтэд|«Вест Хэм Юнайтэд»]]<ref>[https://by.tribuna.com/football/1065968497.html «Вест Хэм» подписал хавбека сборной Колумбии Карлоса Санчеса]. by.tribuna.com</ref>. Пакінуў каманду па заканчэнні кантракта ў ліпені 2020 года. З сакавіка па чэрвень 2021 года выступаў за [[ФК Уотфард|«Уотфард»]]. У верасні 2021 года далучыўся да калумбійскага клуба [[ФК Санта-Фэ|«Санта-Фэ»]], а ў студзені 2023 года перайшоў у аргенцінскі [[ФК Сан-Ларэнса|«Сан-Ларэнса»]]. == Міжнародная кар’ера == 9 мая 2007 года дэбютаваў у складзе [[зборная Калумбіі па футболе|зборнай Калумбіі]] ў матчы супраць [[зборная Панамы па футболе|зборнай Панамы]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Навігацыйны блок2 |стыль_загалоўка = {{колеры зборнай/Калумбія|1}} |state = collapsed |загаловак = Склады зборнай Калумбіі |Склад зборнай Калумбіі па футболе на Кубку Амерыкі 2011 |Склад зборнай Калумбіі па футболе на чэмпіянаце свету 2014 |Склад зборнай Калумбіі па футболе на Кубку Амерыкі 2015 |Склад зборнай Калумбіі па футболе на Кубку Амерыкі 2016 |Склад зборнай Калумбіі па футболе на чэмпіянаце свету 2018 }} {{DEFAULTSORT:Санчэс Карлас}} [[Катэгорыя:Футбалісты Калумбіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Калумбіі па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Рывер Плэйт Мантэвідэа]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Валансьен]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Эльчэ]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Астан Віла]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Фіярэнціна]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Эспаньёл]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Вест Хэм Юнайтэд]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Уотфард]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Санта-Фэ]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Сан-Ларэнса]] tkrbztzbx6njsh7cauubav6j6rgfl81 Рамальдава 0 233425 5133437 5129258 2026-04-28T19:47:38Z Için warum 153459 /* Назва */ 5133437 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Рамальдава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 45|lat_sec = 21 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 31|lon_sec = 49 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет2 = Арэхаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 0,2478 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042617 }} '''Рама́льдава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ramaĺdava}}, {{lang-ru|Ромальдово}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Арэхаўскага сельсавета]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Клюкаўскі сельсавет|Клюкаўскага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2013/10/10/by87289.htm Решение Витебского областного Совета депутатов от 10.10.2013 N 292 «Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160205035428/http://naviny.org/2013/10/10/by87289.htm |date=5 лютага 2016 }}</ref>. == Назва == На думку [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назва вёскі Рамальдава паходзіць ад імені Рамуальд<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 325.</ref>. Гэтае імя паходзіць ад старажытнагерманскага ''hrom'' «слава» і ''waldan'' «уладарыць, панаваць»<ref>А. В. Суперанская. Современный словарь личных имен: Сравнение. Происхождение. Написание. Москва, 2005. С. 188.</ref>. У 19 ст. фіксавалася [[Гудагай (вёска)|гудагайскае]] прозвішча Ромальд<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMP-X9R9?i=309&cat=2325442&lang=ru</ref>. Аднаўляецца старажытнае балцка-літоўскае двухасноўнае імя ''Ro-maldas''.<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. C. 110.</ref> == Славутасці == * [[Рамальдаўскі камень]] — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] [[Катэгорыя:Рамальдава| ]] d6mee8ft3l5sd58npriz378omuga4wv Боўсевічы 0 243171 5133426 4999503 2026-04-28T19:27:52Z Için warum 153459 /* Назва */ 5133426 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Боўсевічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 05|lat_sec = 15 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 35|lon_sec = 23 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Круглянскі |сельсавет = Цяцерынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243030400 }} '''Бо́ўсевічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Boŭsievičy}}, {{lang-ru|Бовсевичи}}) — [[вёска]] ў [[Круглянскі раён|Круглянскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Цяцерынскі сельсавет|Цяцерынскага сельсавета]]. Да 21 снежня 2011 года вёска ўваходзіла ў склад [[Шапялевіцкі сельсавет|Шапялевіцкага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46715.pdf «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области». Решение Могилевского областного Совета депутатов от 21 декабря 2011 г. № 13-9] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190414013031/http://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46715.pdf |date=14 красавіка 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Назва == Ёсць нямецкія прозвішчы ''Baus''<ref>[http://www.namenforschung.net/id/name/3857/1 Baus // Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands]</ref>, ''Bauss''<ref>[http://www.namenforschung.net/id/name/78621/1 Bauss // Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands]</ref>, ''Bauß''<ref>[http://www.namenforschung.net/id/name/22201/1 Bauß // Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Цяцерынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Цяцерынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Круглянскага раёна]] 80zx7yy6q6kwqpmgvqzejmzigmsrtmu Карыбы (індзейцы) 0 246973 5133526 4582656 2026-04-29T04:20:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133526 wikitext text/x-wiki {| cellspacing="8" cellpadding="0" style="width: 100%; font-size: 95%; border-top: 1px dotted silver; clear: both; position:relative; margin-top: 19px" | style="width: 30px; vertical-align: top" | [[Image:Disambig-dark.svg|30px]] | ''У гэтага паняцця ёсць іншае значэнне '''[[Карыбы|Карыбы, рэгіён]]''' '' |} [[File:Agostino Brunias - A Leeward Islands Carib family outside a Hut - Google Art Project.jpg|thumb|Карыбы Малых Антыльскіх астравоў (мал. XVIII ст.)]] '''Кары́бы''' — група народаў [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай]] і [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральнай Амерыкі]]. У мінулым усе карыбы размаўлялі на [[Карыбскія мовы|карыбскіх мовах]]. У наш час да карыбаў сябе адносяць таксама так званыя «[[гарыфуны|чорныя карыбы]]» [[Антыльскія астравы|Антыльскіх астравоў]] і [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральнай Амерыкі]], якія размаўляюць на [[гарыфуна|аравакскай мове]]. Агульная колькасць — {{Num|30000}} чалавек (разам з чорнымі карыбамі — {{Num|299000}})<ref>[http://joshuaproject.net/people_groups/10891 Black Carib]</ref><ref>[http://joshuaproject.net/people_groups/11099 Carib, Galibi]</ref><ref>[http://joshuaproject.net/people_groups/19126/BR Carib, Galibi do Uaca in Brazil]</ref>. == Этымалогія == Першымі [[Еўропа|еўрапейцамі]], якія даведаліся аб [[індзейцы|індзейцах]]-карыбах, былі чальцы экспедыцыі [[Хрыстафор Калумб|Х. Калумба]]. [[Таіна]], жыхары [[востраў Гаіці|Гаіці]], паведамлялі ім пра сваіх ворагаў з [[Малыя Антыльскія астравы|Малых Антыльскіх астравоў]], што ў [[Таіна (мова)|мове таіна]] мелі назву ''канаіба''. У Еўропе яна трансфармавалася ў шэраг іншых назваў, у тым ліку ''карыб'' і ''каніб''. Ад апошняй назвы паходзіць слова "[[канібалізм|канібал]]". Самі карыбы Малых Антылаў звалі сябе ''калінага'' (''Callinago'') ў дачыненні да мужчын і ''каліпанам'' (''Calliponam'') ў дачыненні да жанчын, што значыла папросту "чалавек". У еўрапейскай [[калонія|каланіяльнай]] [[літаратура|літаратуры]] карыбы [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]] таксама вызначаліся як карыбы ({{lang-es|Caribe}}, {{lang-fr|Galibe, Galina}}, {{lang-en|Carib}}, {{lang-nl|Karaïeb}}). Гэтая назва шырока ўжываецца ў афіцыйных [[дакумент]]ах і ў наш час. Аднак самі карыбы Паўднёвай Амерыкі сябе завуць ''калінья'' або ''карынья'' (''Kali'na, Cariña, Kariña, Kalihna, Kalinya, Karìna''). З канца [[20 стагоддзе|XX]] ст. назва ''калінья'' або ''каліна'' выкарыстоўваецца таксама ў [[навука|навуковай]] літаратуры. Прынята таксама адрозніваць антыльскіх (або астраўных) карыбаў і мацерыковых ''калінья''. == Карыбы Паўднёвай Амерыкі == {{main|Калінья}} Карыбы або ''калінья'' насяляюць прыбярэжныя раёны [[Гвіяна|Гвіяны]] ад [[Арынока]] да [[Амазонка|Амазонкі]] (тэрыторыі краін [[Венесуэла]], [[Гаяна]], [[Сурынам]], [[Французская Гвіяна]], [[Бразілія]]). Агульная колькасць — каля 30 000 чал. Галоўны гаспадарчы занятак — [[земляробства]]. Паходжанне калінья дакладна не вызначана. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што яны трапілі ў Гвіяну з даліны Арынока разам з блізкімі па [[культура|культуры]] [[аравакі|аравакамі]]. Іншыя звязваюць генезіс калінья з [[археалагічная культура|археалагічнай культурай]] Карыяба<ref>Гл.: [http://home.wxs.nl/~vrstg/guianas/suriname/suriname.htm A.H. Versteeg, F.C. Bubberman, Suriname before Columbus]</ref>, утворанай у пачатку 2 тысячагоддзя н. э. у выніку змяшэння папярэдніх культур Гвіяны з культурай выхадцаў з паўднёвага ўсходу. == Карыбы Антыльскіх астравоў == [[Выява:Этнічныя працэсы ў Вест-Індыі да 15 стагоддзя.svg|thumb|left|Міграцыі індзейцаў на Антыльскія астравы да прыходу еўрапейцаў]] Упершыню еўрапейцы сутыкнуліся з карыбамі [[Антыльскія астравы|Антыльскіх астравоў]] падчас экспедыцый [[Хрыстафор Калумб|Х. Калумба]]. [[Таіна]] [[востраў Гаіці|Гаіці]] апісвалі іх як высокіх людзей, ворагаў і людаедаў. Перад пачаткам еўрапейскай [[калонія|каланізацыі]] [[Вест-Індыя|Вест-Індыі]] ў канцы [[16 стагоддзе|XVI]] ст. карыбы займалі большасць [[Малыя Антыльскія астравы|Малых Антыльскіх астравоў]], рабілі напады на таіна [[Пуэрта-Рыка]] і Гаіці. Падчас каланізацыі карыбы аказвалі супраціўленне. Іх вывучэнне пачалося толькі ў [[17 стагоддзе|XVII]] - [[18 стагоддзе|XVIII]] стст., калі культура [[індзейцы|індзейцаў]] ужо перажывала значныя змены пад уздзеяннем каланізатараў. Дакладны час з'яўлення карыбаў на Малых Антылах не высветлены. З сярэдзіны 1 тысячагоддзя да н. э. гэтыя астравы былі населены [[аравакі|аравакамі]]-[[іньеры]], якія знішчылі або [[Асіміляцыя (сацыялогія)|асімілявалі]] больш прымітыўных папярэднікаў індзейцаў-артаіроідаў. Іньеры мелі дастаткова развітую культуру, займаліся [[земляробства]]м і [[рыбалоўства]]м, падтрымлівалі шчыльныя стасункі з [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкай]]. Лічыцца, што карыбы з'явіліся на поўдні Малых Антылаў не раней за першыя стагоддзі 2 тысячагоддзя н. э. і дзякуючы ваеннай арганізацыі здолелі значна пашырыць населеныя імі тэрыторыі на поўнач. Існуе две асноўныя версіі паходжання карыбаў Антыльскіх астравоў<ref>[http://www.latinamericanstudies.org/ancient/carib-origins.pdf Davis D., Goodwin R., Island Carib Origins: Evidence and Nonevidence]</ref>: * Карыбы Антыльскіх астравоў з'яўляліся нашчадкамі [[калінья|карыбаў Паўднёвай Амерыкі]], якія змяшаліся з іньеры. * Карыбы Антыльскіх астравоў з'яўляліся мясцовай групай аравакаў або позняй групай аравакаў з даліны [[Арынока]] і не мелі нічога агульнага з карыбамі Паўднёвай Амерыкі. Першая версія склалася яшчэ ў XVII ст. падчас вывучэння захавалых супольнасцяў карыбаў на востраве [[Дамініка]] [[Францыя|французскім]] [[каталіцызм|каталіцкім]] місіянерам Раймонам Брэтонам. Ён паведамляў са слоў саміх карыбаў, што тыя паходзілі ад [[кантынент]]альных галібі. Пры заваяванні астравоў мужчыны-галібі бралі ў шлюб жанчын-іньеры, што прывяло да ўзнікнення супольнай культуры. Акрамя таго, Р. Брэтон пісаў, што карыбы мелі дзве [[мова|мовы]] — мужчынскую і жаночую, прычым жаночая мова ''іньеры'' мела аравакскае паходжанне. У далейшым даследчыкі [[гісторыя|гісторыі]] [[Карыбскія астравы|Карыбскіх астравоў]] развівалі пераважна гэту версію — [[археалогія|археолагі]] вызначалі асобную карыбскую [[кераміка|кераміку]], якая адрознівалася ад вырабаў іньеры толькі колерам, [[мовазнаўства|лінгвісты]] вызначалі словы, якія быццам бы былі прынесены карыбамі Антыльскіх астравоў з паўднёваамерыканскай радзімы. Другая версія ўзнікла толькі ў другой палове [[20 стагоддзе|XX]] ст. пад уплывам далейшых лінгвістычных даследаванняў. Яны паказалі, што мужчынская мова карыбаў Антыльскіх астравоў хутчэй таксама з'яўлялася [[аравакскія мовы|аравакскай]]. Былі пастаўлены пад сумненне папярэднія высновы археолагаў, знойдзены варыянты [[легенда|легенд]] карыбаў пра іх бегства з кантынента ад карыбаў Паўднёвай Амерыкі. У наш час першая версія застаецца засноўнай, хаця крытыка з боку прыхільнікаў другой версіі прымаецца ўсё больш сур'ёзна. Запісы еўрапейскіх перасяленцаў XVII ст., а таксама археалагічныя раскопкі дэманструюць, што карыбы Антыльскіх астравоў займаліся пераважна [[земляробства]]м і [[рыбалоўства]]м. Зямля належала абшчыне, але апрацоўвала кожнай сям'ёй самастойна. Асноўная земляробчая культура — [[маніёк]]. Рыбалоўства і суднаходства лічыліся мужчынскімі заняткамі. Карыбы будавалі некалькі тыпаў [[каноэ]], самыя вялікія з якіх умяшчалі да 50 чалавек. [[Гандаль]] вёўся як паміж астравамі, так і з Паўднёвай Амерыкай. Карыбы ведалі апрацоўку некаторых металаў, у тым ліку [[срэбра]]. Традыцыйнае грамадства мела патрыярхальны характар. Жанчыны адыгрывалі ў ім другарадную ролю. На чале кожнага вострава стаяў правадыр, які ўзначальваў ваенную арганізацыю. Карыбы жылі ў [[вёска]]х, прычым сямейныя хаціны займалі жанчыны і дзеці. Мужчыны праводзілі свой час у асобным вялікім мужчынскім доме, што займаў цэнтр вёскі, у ім елі, працавалі і забаўляліся разам. Адносіны паміж рознымі абшчынамі нагадвалі структуру, падобную на сетку<ref>[http://www.archaeology.leiden.edu/news-agenda/pre-colonian-caribs-were.html Pre-colonial Caribs were real networkers]</ref>, падтрымліваліся гандлёвымі і сваяцкімі сувязямі, а таксама абменам. Кожны дарослы мужчына з'яўляўся воінам. Карыбы здзяйснялі доўгія паходы, рабілі напады пераважна на аравакаў, а потым і на еўрапейцаў. У паходах маглі прымаць удзел жанчыны. Поспех ваенных экспедыцый вызначаўся тым, што напады рабіліся знянацку, арганізоўваліся засады. Для воіна лічылася пачэсным захапіць упрыгожванні ворага. Войны суправаджаліся рознымі [[рытуал]]амі. Пра наўнасць рытуальнага [[канібалізм]]а вядома ад таіна і еўрапейцаў, якія сутыкаліся з карыбамі. Ад назвы карыбаў паходзіць слова "канібал". У [[1503]] г. [[Ізабела I]] нават дала дазвол на пераўтварэнне карыбаў у [[рабства|рабоў]] з-за іх канібальскіх звычаяў. Аднак у наш час некаторыя культурныя дзеячы адвяргаюць наяўнасць канібалізма, паколькі ён не падцверджаны археалагічнымі знаходкамі і не зафіксавана ніводнага выпадка апісання людаедства з боку прамых светкаў. Ваенныя сутычкі паміж еўрапейцамі і карыбамі пачаліся ўжо падчас плаванняў Х. Калумба. Каланізацыя Малых Антыльскіх астравоў у XVII ст. прывяла да вынішчэння большай часткі абарыгеннага насельніцтва. На астравах [[востраў Сент-Вінсент|Сент-Вінсент]] і Дамініка індзейцы здолелі заключыць з французскімі пасяленцамі мірныя дамовы, прыцягваліся да працы на плантацыях, мелі сваіх чарнаскурых рабоў, змешваліся з [[негроіды|негрыцянскім]] насельніцтвам. У XVIII ст. гэтыя астравы трапілі пад уладу Вялікабрытаніі. Прывілегіі індзейскіх супольнасцяў былі прыніжаны новай адміністрацыяй, што прывяло да шэрагу паўстанняў. Брытанскія ўлады гвалтоўна перасялілі частку карыбаў у [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральную Амерыку]], аднак тыя, што засталіся, атрымалі пэўную аўтаномію. == Чорныя карыбы == {{main|Гарыфуны}} Чорныя карыбы — [[крэолы]], нашчадкі карыбаў [[Малыя Антыльскія астравы|Малых Антыльскіх астравоў]] і выхадцаў з [[Афрыка|Афрыкі]]. Лічыцца, што гісторыя чорных карыбаў пачалася ў [[1635]] г., калі індзейцы [[Востраў Сент-Вінсент|Сент-Вінсента]] захапілі ў палон групу рабоў, якая выратавалася з затанулых іспанскіх караблёў. Паміж карыбамі і афрыканцамі заключаліся ўзаемныя [[шлюб]]ы. Пасля [[1763]] г. [[Вялікабрытанія|брытанская]] адміністрацыя ўвяла паняцце "чорныя карыбы" для нашчадкаў шлюбаў карыбаў з афрыканцамі, каб адрозніць іх ад астатніх "чырвоных карыбаў". У [[1797]] г. брытанцы перасялілі 5 000 чорных карыбаў на [[востраў Раатан]]. Адтуль яны пачалі перасяляцца на [[кантынент]], дзе сяліліся ўздоўж узбярэжжа. У наш час чорныя карыбы жывуць у краінах [[Вест-Індыя|Вест-Індыі]], [[ЗША]], [[Беліз]]е, [[Гандурас]]е, [[Гватэмала|Гватэмале]] і [[Нікарагуа]]. == Галерэя == <gallery> Suriname, Gruppe von Cariben mit Marapies, Schläuchen zum Auspressen der Casave und Pfeilen.jpg|Група карыбаў з [[Сурынам]]а. [[1887]] г. Kalina man 1892.jpg|Карыбскі воін з [[Французская Гвіяна|Гвіяны]] ў [[Парыж]]ы. 1892 г. CaribWarriorbyGeorgeSStuart.jpg|Карыбскі воін з [[Антыльскія астравы|Антыльскіх астравоў]] Tobago jade ceremonial ax.jpg|Камень, апрацаваны астраўнымі карыбамі SaintVincent Carib Treaty Negotiation 1773.jpg|Заключэнне мірнага дагавора паміж брытанцамі і чорнымі карыбамі на [[востраў Сент-Вінсент|Сент-Вінсенце]] ў 1773 г. Miss Garifuna.jpg|Дзяўчыны-[[гарыфуны]] </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * Александренков Э. Г., Индейцы антильских островов (до европейского завоевания). - М.: Наука, 1976. * [https://books.google.by/books?id=RqqXKvpZUAcC&dq=Suazoid+culture&source=gbs_navlinks_s The Oxford Handbook of Caribbean Archaeology / William F. Keegan, Corinne L. Hofman, Reniel Rodriguez Ramos. - OUP USA, 2013]. * [https://books.google.by/books?id=IGzgCQAAQBAJ&dq=carib+indians&source=gbs_navlinks_s Carib // Onofrio J., Dictionary of Indian Tribes of the Americas. - American Indian Publishers, 1995.] P. 224 - 229 == Спасылкі == {{Commonscat|Carib}} * [https://indigenouscaribbean.wordpress.com Indigenous Caribbean Center] * [http://anbanet.com/caribbean/caribs.html#sthash.qHCIPfXT.dpbs History Of The Caribs] * [http://www.native-languages.org/carib_culture.htm Carib Indian Culture and History] * [http://lennoxhonychurch.com/firstpeople.cfm Kalinago Papers - Indigenous Studies] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150703193726/http://www.lennoxhonychurch.com/firstpeople.cfm |date=3 ліпеня 2015 }} * [http://pib.socioambiental.org/en/povo/galibi-do-oiapoque Galibi do Oiapoque]{{Недаступная спасылка}} [[Катэгорыя:Індзейцы Паўднёвай Амерыкі]] [[Катэгорыя:Індзейцы Цэнтральнай Амерыкі]] [[Катэгорыя:Народы паводле моўных груп]] j6u3i4zwd2w5hjz0yirwxhvaqva31m3 Кароцькі 0 247017 5133517 5083786 2026-04-29T03:30:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133517 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Кароцькі |вобласць = Гомельская |раён = Кармянскі |сельсавет = Кароцькаўскі }} '''Каро́цькі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Karoćki}}, {{lang-ru|Коротьки}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909g0026752&q_id=4203514|title=Решение Кормянского районного Совета депутатов от 4 сентября 2009 года № 109 "О преобразовании некоторых населенных пунктов Кормянского района в агрогородки"|url-status=dead}}</ref> у [[Кармянскі раён|Кармянскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Кароцькаўскі сельсавет|Кароцькаўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Аляксандравіч Караткевіч]] (нар. 1929) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кароцькаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Кароцькаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кармянскага раёна]] idcfobj6jn1nauz1anllp4fvkytlgqt Калінья 0 247515 5133303 5065470 2026-04-28T12:32:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133303 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Калінья <br /> (''Kali'na'') | image = [[Выява:Kalina Paris 1892.jpg|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab">Фота 1892 г.<small> | poptime = 30000 (2015) | popplace = {{Сцягафікацыя|Венесуэла}} — 17000 <br /> {{Сцягафікацыя|Гаяна}} — 3400<br /> {{Сцягафікацыя|Сурынам}} — 1400<br /> {{Сцягафікацыя|Французская Гвіяна}} — 1600<br /> {{Сцягафікацыя|Бразілія}} — 2060<br /> {{Сцягафікацыя|ЗША}} — 4600<br /> | langs = [[Карыбскія мовы]] | rels = [[анімізм]], [[політэізм]], [[хрысціянства]] | related = }} '''Калі́нья''' (саманазвы: ''Kali'na, Cariña, Kariña, Kalihna, Kalinya, Karìna, Kalina''), таксама вядомы як '''карыбы''' ({{lang-es|Caribe}}, {{lang-fr|Karib}}, {{lang-en|Carib}}, {{lang-nl|Karaïeb}}) і '''галібі''' ({{lang-fr|Galibis, Galina}}) — [[індзейцы|індзейскі]] народ, карэнныя жыхары [[Гвіяна|Гвіяны]]. Жывуць у [[Венесуэла|Венесуэле]], [[Гаяна|Гаяне]], [[Сурынам]]е, [[Французская Гвіяна|Французскай Гвіяне]] і [[Бразілія|Бразіліі]]. Агульная колькасць (2015 г.) — каля 30 000 чал.<ref>[http://joshuaproject.net/people_groups/19126/BR Carib, Galibi do Uaca in Brazil]</ref><ref>[http://joshuaproject.net/people_groups/11099 Carib, Galibi]</ref> == Паходжанне == Паходжанне [[індзейцы|індзейцаў]]-калінья мала даследавана. [[археалогія|Археалагічныя]] раскопкі на тэрыторыі [[Гвіяна|Гвіяны]] сведчаць пра тое, што [[земляробства|земляробчыя]] [[археалагічная культура|культуры]] пачалі развівацца на прыбярэжных тэрыторыях у 4 тысячагоддзі да н. э. Аднак прамыя паралелі старажытных культур з сучаснымі індзейскімі не праглядаюцца з-за імклівых працэсаў міграцый і змен у паўсядзённым жыцці, што адбываліся апошнія тры стагоддзі. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што калінья маглі з’явіцца ў Гвіяне ў выніку міграцыі носьбітаў саладоіднай культуры з даліны [[Арынока]] ў 1 тысячагоддзі н. э. Аднак гэтую міграцыю звычайна атаясняюць з [[аравакі|аравакамі]]. Прыхільнікі другой версіі сцвярджаюць, што сучасныя калінья сфарміраваліся ў першай палове 2 тысячагоддзя н. э. пры змяшэнні культуры земляробаў-саладоідаў з культурай Карыяба. Прадстаўнікі апошняй былі качэўнікамі і прыйшлі з усходу. Раскопкі ў [[Сурынам]]е паказваюць, што носьбіты саладоіднай культуры і Карыяба некаторы час існавалі поруч. Такая версія супярэчыць традыцыйнаму погляду на паходжанне [[Карыбы (індзейцы)|карыбаў Антыльскіх астравоў]], якія самі сцвярджалі аб роднасці з карыбамі [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]], але мігрыравалі на астравы раней, чым магло адбыцца змешванне саладоідаў і Карыяба ў Гвіяне. Трэцяя версія заснавана на думцы, што калінья — старадаўнія насельнікі Гвіяны. У [[Гаяна|Гаяне]] прыняты пункт гледжання, што іх культура склалася ў ніжняй плыні [[:en:Pomeroon River|ракі Памерун]] 2000 — 3000 гадоў таму і вызначалася каляровай [[кераміка]]й. Сюды яны маглі трапіць з тэрыторыі [[Калумбія|Калумбіі]]. З Памеруна гэта кераміка распаўсюдзілася па іншых рэгіёнах ад Арынока да [[Амазонка|Амазонкі]]<ref>{{Cite web |url=http://www.dumurei.com/indigenousguyana.html |title=Sidney Mejia, The Indigenous Peoples of Guyana |access-date=13 ліпеня 2015 |archive-date=12 жніўня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150812144027/http://dumurei.com/indigenousguyana.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.gotoguyana.org/people-culture/the-amerindians-of-guyana/ The Amerindians of Guyana] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160315151259/http://www.gotoguyana.org/people-culture/the-amerindians-of-guyana/ |date=15 сакавіка 2016 }}</ref>. Каляровая кераміка сустракаецца і на [[Малыя Антыльскія астравы|Малых Антыльскіх астравах]], дзе жылі астраўныя карыбы, але антыльскія керамічныя вырабы адрозніваюцца ад гвіянскіх. == Асаблівасці культуры == Калінья звычайна селяцца на прыбярэжных узвышшах каля вусця [[рака|рэк]]. Асноўныя заняткі — [[рыбалоўства]] і [[земляробства]]. Распаўсюджана рыбалка з [[лук]]ам і [[страла|стрэламі]], навершы якіх насычаюць [[атрута]]й. Земляробства падсечна-агнявое. Зямлю ад [[лес]]у вызваляюць мужчыны, а апрацоўваюць жанчыны. Гатовыя зямельныя надзелы лічацца маёмасцю жанчын. Вырошчваюць [[маніёк]], [[цукровы трыснёг]], [[ананас]]ы, [[бананы]] і інш. [[Збіральніцтва]] мае сезонны характар. Звычайны тып паселішча — [[вёска]]. Жытлы [[драўніна|драўляныя]] [[каркас]]ныя, будуюцца на [[слуп]]ах. Спяць або ў памяшканнях, або каля жытла ў [[гамак]]ах. Кожная вёска ўяўляе сабою абшчыну, на чале якой стаіць правадыр. Дзяўчынкі пасля першай [[Менструацыя|менструацыі]] праходзяць абрад [[Ініцыяцыя|ініцыяцыі]] ў дарослае жыццё. Хлопчыкі лічацца непаўнагадовымі да жаніцьбы. Маладыя выбіраюць пару самастойна. Хлопец дорыць дзяўчыне рыбіну. Калі яна дае згоду, то прымае падарунак і пераносіць гамак мужа ў сваю хаціну. Разводы разглядаюцца як звычайная з’ява. Дзеці пры гэтым застаюцца з маці. Частыя паўторныя [[шлюб]]ы. Калінья знакаміты [[музыка|музычным]] мастацтвам. Традыцыйныя [[Музычны інструмент|музычныя інструменты]] — перкусія, барабан, маракасы. == Мова == Калінья размаўляюць на 4 [[дыялект]]ах, якія вызначаюцца як адна асобная [[мова]] або група моў паўночнай галіны [[карыбскія мовы|карыбскай моўнай сям’і]]. Распаўсюджана пісьмовасць з 15 [[лацінскі алфавіт|лацінскіх]] літар, складзеная місіянерамі. == Рэлігія == У канцы [[19 стагоддзе|XIX]] ст. большасць калінья прынялі [[хрысціянства]]. Захаваліся вераванні ў шматлікіх духаў прыроды, [[рытуал]]ы жаночай [[ініцыяцыя|ініцыяцыі]], сезонныя [[свята|святы]], некаторыя абрады пахавання. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Kali'na}} * [http://www.native-languages.org/carib_culture.htm Carib Indian Culture and History] * [http://pib.socioambiental.org/en/povo/galibi-do-oiapoque Galibi do Oiapoque]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/bmsap_0301-8644_1882_num_5_1_6344 E. Dally, Observations sur les Galibis] * [https://indigenouscaribbean.wordpress.com/ Indigenous Caribbean Center] * [http://home.wxs.nl/~vrstg/guianas/suriname/suriname.htm Suriname before Columbus] * [http://www.latinamericanstudies.org/ancient/carib-origins.pdf Davis D., Goodwin R., Island Carib Origins: Evidence and Nonevidence] * [http://www.caribdictionary.com/res/pdf/the_carib_language.pdf Hendrik Courtz, The Carib language] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110911190940/http://www.caribdictionary.com/res/pdf/the_carib_language.pdf |date=11 верасня 2011 }} * [http://www.everyculture.com/South-America/Maroni-Carib.html Maroni Carib] [[Катэгорыя:Індзейцы Паўднёвай Амерыкі]] 0c8baw3os9g7uaqz9obep674zhsapom Карлаўшчына (хутар) 0 249084 5133509 4909021 2026-04-29T02:44:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133509 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Карлаўшчына}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = хутар |беларуская назва = Карлаўшчына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Ашмянскі |сельсавет = Гальшанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Ка́рлаўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Karlaŭščyna}}, {{lang-ru|Карловщина}}) — былы [[хутар]] у [[Ашмянскі раён|Ашмянскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Гальшанскі сельсавет|Гальшанскага сельсавета]]. Ліквідаваны ў 2012 годзе<ref>{{Cite web |url=http://www.pravoby.info/reg/20/899.htm |title=Решение Ошмянского районного Совета депутатов от 22.11.2012 N 120 "Об упразднении сельских населенных пунктов Ошмянского района" |access-date=26 кастрычніка 2016 |archive-date=9 снежня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209201528/http://www.pravoby.info/reg/20/899.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Заліўка НП-Беларусь}} 59czloc7yvbm3vk5iq69qsptglx6ftg Камуністычная партыя Бразіліі 0 265022 5133349 4841397 2026-04-28T15:03:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133349 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Камуністычная партыя}} {{Партыя | назва партыі = Камуністычная партыя Бразіліі | назва на мове арыгінала = {{lang-pt|Partido Comunista do Brasil, PCdoB}} | лагатып = PCdoB logo.svg | шырыня лагатыпа = | подпіс = | лідар = Жазэ Рэнату Рабелу (Старшыня) | заснавальнік = | дата заснавання = [[18 лютага]] [[1962]] | дата роспуску = | штаб-кватэра = | ідэалогія = [[камунізм]]<br>[[марксізм-ленінізм-мааізм]] | інтэрнацыянал = [[Форум Сан-Паўлу]] | саюзнікі = | маладзёжная арганізацыя = [http://www.ujs.org.br Сацыялістычны саюз моладзі] | колькасць членаў = 240 тыс. |Месцаў у ніжняй палаце = {{Партыя/Месцы|15|513|red}} |Месцаў у ніжняй палаце_параметр = Месцаў у Палаце дэпутатаў |Месцаў у верхняй палаце = {{Партыя/Месцы|2|81|red}} |Месцаў у верхняй палаце_параметр = Месцаў у Сенаце | Месцаў у Еўрапарламенце = | гімн = | партыйны друк = Газета «Classe Operária» ({{lang-be|Рабочы клас}}) | афіцыйны сайт = [http://www.pcdob.org.br/ www.pcdob.org.br] }} '''Камуністычная партыя Бразіліі, КПБ''' ({{lang-pt|Partido Comunista do Brasil, PCdoB}}) — палітычная партыя [[Бразілія|Бразіліі]]. Рэгістрацыйны нумар партыі Бразіліі — «65». Прытрымліваюцца ідэалогіі — [[марксізм-ленінізм-мааізм|марксізму-ленінізму-мааізму]]. == Гісторыя == Партыя ўтварылася [[18 лютага]] [[1962]] года, адшчапіўшыся ад [[Бразільская камуністычная партыя|Бразільскай камуністычнай партыі (БКП)]]. Заснавальнікамі КПБ былі Жуан Амазонас, Маурысіу Грабойс, Педру Помар і інш. КПБ адмоўна адносілася да [[СССР|савецкага]] [[рэвізіянізм]]у, і схілялася больш да [[Мааізм|мааісцкай]] пазіцыі. У [[1967]]—[[1974]] атрады партыі вялі партызанскую вайну ў [[Арагуайская герылья|басейне ракі Арагуая]]. Пасля смерці [[Маа Цзэдун]]а ў [[1976]] і змены курсу [[Камуністычная партыя Кітая|КПК]] партыя адмаўляецца ад мааізму. Пачынаючы з [[1978]] года партыя з'яўляецца прыхільнікам [[Энвер Ходжа|Энвера Ходжы]] ў яго крытыцы кітайскага кіраўніцтва і лічыць [[Народная Сацыялістычная Рэспубліка Албанія|Албанію]] апошняй апорай [[сталінізм]]у. З [[1979]] года пачынаецца легалізаванне партыі. КПБ пачынае актыўна ўзаемадзейнічаць з [[прафсаюз]]амі і студэнцкімі арганізацыямі. Супрацоўнічала з [[Партыя працоўных (Бразілія)|Партыяй рабочых]] ва ўсіх электаральных кааліцыях, якія высоўвалі [[Луіс Інасіу Лула да Сілва|Лулу да Сілву]] ў прэзідэнты. У цяперашнім кабінеце [[Дылма Русеф|Дылмы Русеф]] КПБ уяўляе міністр спорту Алду Рэбелу. == Удзел у выбарах == На якія адбыліся [[1 кастрычніка]] [[2006]] года выбарах у Палату дэпутатаў Бразіліі ([[Ніжняя палата|ніжнюю палату]] парламента) Камуністычная партыя Бразіліі атрымала 1 982 323 галасы (2,1%) і 13 мандатаў (з 513)<ref>{{cite web | url = http://electionresources.org/br/deputies.php?election=2006 | title = October 1st, 2006 Chamber of Deputies Election Results - Brazil Totals | publisher = Election Resources on the Internet / Recursos Electorales en la Internet | access-date = 2010-05-16 | archive-url = https://www.webcitation.org/667u36tpe?url=http://electionresources.org/br/deputies.php?election=2006 | archive-date = 13 сакавіка 2012 | url-status = live }}</ref>. На выбарах у [[Верхняя палата|верхнюю палату]] бразільскага парламента — Сенат, якія адбыліся ў той жа дзень, камуністы атрымалі 6 364 019 галасоў (7,5%) і 1 мандат (з 81)<ref>{{cite web | url = http://electionresources.org/br/senators.php?election=2006 | title = October 1st, 2006 Senate Election Results - Brazil Totals | publisher = Election Resources on the Internet / Recursos Electorales en la Internet | access-date = 2010-05-16 | archive-url = https://www.webcitation.org/667u3Yvb4?url=http://electionresources.org/br/senators.php?election=2006 | archive-date = 13 сакавіка 2012 | url-status = live }}</ref>. На парламенцкіх выбарах [[3 кастрычніка]] [[2010 год]]а Камуністычная партыя, сабраўшы 2 748 290 галасоў (2,8 %), атрымала 15 месцаў у Палаце дэпутатаў<ref>[http://electionresources.org/br/deputies.php?election=2010&state=BR Election Resources on the Internet: Federal Elections in Brazil - Results Lookup<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref> і, сабраўшы 12 561 716 галасоў (7,4 %), атрымала яшчэ 1 месца ў Сенаце<ref>[http://electionresources.org/br/senators.php?election=2010&state=BR Election Resources on the Internet: Federal Elections in Brazil - Results Lookup<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> (разам у партыі 2 сенатара). == Кіраўнікі КПБ == * Жуан Амазонас (1962-2001) * Жазэ Рэнату Рабелу (з 2001) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.pcdob.org.br/ Афіцыйны сайт Камуністычнай партыі Бразіліі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303231258/http://www.pcdob.org.br/documento.php?id_documento_arquivo=2%2F |date=3 сакавіка 2016 }} {{ref-pt}} {{Палітычныя партыі Бразіліі}} {{Паўднёвая Амерыка паводле тэм|Камуністычная партыя|Камуністычныя партыі}} [[Катэгорыя:Палітычныя партыі Бразіліі]] [[Катэгорыя:Мааісцкія партыі Бразіліі]] [[Катэгорыя:Камуністычныя партыі Бразіліі]] [[Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1962 годзе]] j46zsrct5tjco4msuojgq2ytbiojfy1 Карэла (племя) 0 269870 5133537 4529164 2026-04-29T04:44:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133537 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Карэла}} '''[[Карэлы|Карэла]]''' — старажытней [[прыбалтыйска-фінскія народы|прыбалтыйска-фінскае]] племя. Існуюць розныя версіі паходжання карэлаў. Некаторыя даследчыкі (К. А. Нордман, А. С. Жэрбін, [[Ігар Паўлавіч Шаскольскі|І. П. Шаскольскі]]) меркавалі, што самабытная карэльская культура існавала ўжо ў I тыс. н.э. (ранняе Сярэднявечча). [[Уладзіслаў Іосіфавіч Раўданікас|У. І. Раўданікас]] лічыў, што продкі карэлаў прыйшлі з усходняга [[Ладажскае возера|Прыладажжа]]. [[Дзмітрый Уладзіміравіч Бубрых|Д. У. Бубрых]] называў сярод продкаў карэлаў племя [[весь, племя|весь]] ([[дзьякоўская археалагічная культура]]). Х. Кіркінен бачыць у карэлах прадукт узаемадзеяння [[Чудзь|чудскіх]] і [[Вепсы|вепскіх]] плямёнаў<ref>[http://www.vottovaara.ru/gipotezi-proisxojdeniya-karel.html С. Кочкуркина. Прибалтийско-финские народы России М. Наука 2003]</ref>. Існуе меркаванне, што ў VI стагоддзі на [[Карэльскі перашыек]], дзе жылі [[саамы]], прыйшлі перасяленцы з заходняй [[Інгерманландыя|Інгрыі]] — [[ем]], а затым у IX стагоддзі да іх далучыліся больш шматлікія перасяленцы з паўднёвага (вепскага) узбярэжжы [[Ладажскае возера|Ладагі]]<ref>[http://www.kirjazh.spb.ru/karel/karel1.htm Нараджэнне народа]</ref>. У старажытнарускіх пісьмовых крыніцах карэла ўпершыню згадваецца ў наўгародскай [[берасцяныя граматы|берасцяной грамаце]] № 590<ref>{{Cite web |url=http://helyla.onego.ru/koreladocs.html |title=Пісьмовыя звесткі пра плямёны Карэліі |access-date=31 жніўня 2015 |archive-date=9 ліпеня 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709094853/http://helyla.onego.ru/koreladocs.html |url-status=dead }}</ref>, якая датуюецца [[1066]] годам, у летапісах — пад [[1143]] годам. У той час племя змяшчаецца гісторыкамі на [[Карэльскі перашыек|Карэльскім перашыйку]], у [[Паўночнае Прыладажжа|паўночным Прыладажжы]]. З X стагоддзя (паводле археалагічных звестак) на Карэльскім перашыйку існуе горад [[Карэла, крэпасць|Карэла]]; цяпер [[Прыазерск]]) — адміністрацыйны цэнтр земляў, населеных карэлай. У [[XII]]—[[XIV]] стст. асобныя групы карэлы рассяліліся паўночней, ад [[Белае мора|Белага мора]] (вусце [[Паўночная Дзвіна|Паўночнай Дзвіны]]) да [[Батнічны заліў|Батнічнага заліва]]. У [[XII]] стагоддзі на землях карэлы ўсталёўваецца феадальны лад у складзе [[Абанежская пяціна|Абанежскай пяціны]] [[Наўгародская рэспубліка|Наўгародскай рэспублікі]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{ВТ-ЭСБЕ|Корелы}} * ''Х. Киркинен, П. Невалайнен, Х. Сихво.'' История карельского народа. — Петрозаводск, 1998. {{Фіна-ўгорскія плямёны}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя Карэліі]] [[Катэгорыя:Фіна-ўгорскія народы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Ленінградскай вобласці]] frinx90oqpi1gvi3cj326fidus13zsb Касцяні (Слонімскі раён) 0 275847 5133548 5089175 2026-04-29T06:14:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133548 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Касцяні}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Касцяні |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 04|lat_sec = 11 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 12|lon_sec = 04 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Слонімскі |сельсавет = Азгінавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242989472 }} '''Касцяні́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kasciani}}, {{lang-ru|Костени}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909r0023163&q_id=5035596|title=Решение Слонимского районного Совета депутатов от 26 марта 2009 года № 17-122 «О преобразовании некоторых населенных пунктов Слонимского района в агрогородки»|url-status=dead}}</ref> у [[Слонімскі раён|Слонімскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Азгінавіцкі сельсавет|Азгінавіцкага сельсавета]], з 2020 года яго цэнтр<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D920r0101670&p1=1 Решение Слонимского районного Совета депутатов от 10 апреля 2020 г. № 131 О переносе административных центров сельсоветов]</ref>. У 1940—1960 гадах цэнтр [[Касцянёўскі сельсавет|Касцянёўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 чэрвеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 20.</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Сяргей Яфімавіч Багданчук]] ([[1911]]—[[1933]]) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі ў 1920—1930-я, адзін з пачынальнікаў камсамольскіх арганізацый на Слонімшчыне. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Азгінавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Азгінавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Слонімскага раёна]] [[Катэгорыя:Касцяні (Слонімскі раён)| ]] f1u5i8le4n9jpee3qev4amwkhq66fx2 Капланцы 0 277905 5133483 5009523 2026-04-28T22:42:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133483 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Капланцы |вобласць = Мінская |раён = Бярэзінскі |сельсавет = Капланецкі |OpenStreetMap = 243027731 }} '''Капла́нцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kaplancy}}) — [[вёска]] ў [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Клява (прыток Бярэзіны)|Клява]]{{sfn|БелЭн|1999}}. Цэнтр [[Капланецкі сельсавет|Капланецкага сельсавета]]. Месціцца за 10 км на паўднёвы ўсход ад горада [[Беразіно]], за 111 км ад [[Мінск]]а. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя. Вялікае Княства Літоўскае === Гэтыя землі былі заселены ў старажытнасці, пра што сведчаць курганны могільнік (цяпер 5 насыпаў) за 0,5 км ад паўднёвай ускраіны вёскі і гарадзішча за 0,2 км па паўднёвы ўсход ад вёскі{{sfn|ГВБ|2010|с=274}}. Маёнтак Капланцы паводле пісьмовых крыніц вядомы з 1596 года, калі ён уваходзіў у склад [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскага павета]]<ref name="atlas1">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 214.</ref>. У 1670 годзе згадваецца як [[фальварак]] у [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>LVIA, f. 11, ap. 1, b. 747</ref>. У канцы XVIII стагоддзя вёска і маёнтак у валоданні [[Віленскае біскупства|віленскага капітула]]<ref name="atlas2">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 242.</ref>. У 1788 годзе на месцы старой драўлянай царквы, якая згарэла ў 1771 годзе, была пабудавана прыходская царква імя Пакрова Прасвятой Багародзіцы (разабрана ў 1940-я){{sfn|ГВБ|2010|с=274}}. === Пад уладай Расійскай імперыі === [[Файл:Kapłancy. Капланцы (M. Mahilnianski, 1902).jpg|міні|Капланцы, 1902 г. Фота Мікалая Магільнянскага|злева]] У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе было сяло і гаспадарскі двор, драўляная [[Уніяцтва|ўніяцкая]] царква Пакрова Багародзіцы, плябанія, карчма, млын на рацэ Клява, сукнавальня, памешчыцкая ўласнасць{{sfn|ГВБ|2010|с=274}}. У XIX стагоддзі ўласнікам быў Сахараў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://helper.archonline.by/|title=Дапаможнік|first=|last=|website=helper.archonline.by|access-date=2025-02-05|archive-date=3 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203234518/https://www.helper.archonline.by/|url-status=dead}}</ref>. 9 сакавіка 1807 года на сродкі святара Сымона Аксінькевіча адкрыта Божынскае свецкае вучылішча для дзяцей бедныя дваран і грэка-уніяцкага духавенства. Паводле інвентароў 1845 года ў складзе маёнтка Капланцы (уладанне С. Ясенскага) уваходзілі фальварак і паселішча [[Божын]], вёскі Мілашава, Елеанорава, [[Ядліна]], да маёнтка Капланцы 2 адносіліся хутар і вёска [[Валоўніца]] (разам 792 жыхары, 105 цяглых двароў, 5 [[Агароднікі|агароднікаў]]). У карыстанні сялян былі 144 валы, 197 кароў, 438 свіней, памешчыку належала 950 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] пашы, 2 [[Хлебазапасны магазін|хлебазапасныя магазіны]]. Пасля 1861 года ў [[Пагосцкая воласць (Ігуменскі павет)|Пагосцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1884 годзе адкрыта перасоўная царкоўна-прыходская школа (у 1890 годзе вучыліся 23 хлопчыкі). Паводле перапісу 1897 года ў сяле была прыходская царква, прытулак, хлебазапасны магазін, піцейны дом, былі аднайменныя маёнтак і сядзіба{{sfn|ГВБ|2010|с=274}}. У 1913 годзе маёнткам Капланцы валодала Вольга Васілеўская, дачка папярэдняга ўладальніка генерал-маёра Сахарава{{sfn|Списокъ землевладѣльцевъ Минской губерніи|1903|с=4}}, было 625 дзесяцін зямлі{{Sfn|Nad Świsłoczą|1914|s=103}}. <gallery caption="Капланцы на здымках [[Вячаслаў Костка|Вячаслава Косткі]], 1905 г." widths="150" heigths="150" class="center"> Kaplancy, sielianin z dačkoj. Капланцы, селянін з дачкой (1905).jpg|Селянін з дачкой у святочных строях Kaplancy, sielianin. Капланцы, селянін (1905).jpg|Мужчына з віламі для гною Kaplancy. Капланцы (1905).jpg|Сляпы жабрак з лірай і паважатымі Kaplancy, loŭlia. Капланцы, лоўля (1905).jpg|Лоўля рыбы сеткай </gallery> === Найноўшы час === [[Файл:Kaplancy, abied. Капланцы, абед (1905).jpg|міні|Абед у полі. Фота Вячаслава Косткі, 1905 г.]] З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з лютага 1919 года — у Савецкай Расіі, у складзе [[Магілёўскі павет (Магілёўская губерня)|Магілёўскага павета]] [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні]]. За часамі [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]] ў Капланцах месціўся штаб дывізіі Чырвонай Арміі і шпіталь{{sfn|ГВБ|2010|с=275}}. У ліпені 1920 года ў баях каля вёскі загінулі 25 чырвонаармейцаў (пахаваны на могілках){{sfn|ГВБ|2010|с=275}}. З 10 жніўня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1923 годзе ў [[Нацыяналізацыя|нацыяналізаваным]] маёнтку створана садова-агранамічная гаспадарка, 24 верасня 1924 года закладзена сельскагаспадарчае кааператыўнае таварыства. З 20 жніўня 1924 года вёска — цэнтра Капланецкага сельсавета Бярэзінскага раёна [[Барысаўская акруга|Барысаўскай]], з 9 чэрвеня 1927 года да 26 чэрвеня 1930 года [[Менская акруга|Менскай акруг]]. У канцы 1920-х гадоў на базе царкоўна-прыходскай школы была створана 4-гадовая школа, якая месцілася ў будынку, пабудаваным на сродкі вяскоўцаў у 1902 годзе{{sfn|ГВБ|2010|с=275}}. У 1930 годзе праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны калгас «Пераможац», у 1936 годзе пабудавана грамадская лазня. З 20 лютага 1938 года ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У 1942 годзе акупацыйная адміністрацыя расстраляла 5 вяскоўцаў. У красавіку 1943 і чэрвені 1944 гадоў вёска часткова спальвалася ў ходзе карных аперацый{{sfn|ГВБ|2010|с=274}}. Пасля вайны вёска адноўлена. З 20 верасня 1944 года ў Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскім раёне]], з 6 студзеня 1965 года зноў у Бярэзінскім раёне. У 1969 годзе 8-гадовая школа пераўтворана ў сярэднюю{{sfn|ГВБ|2010|с=275}}. == Насельніцтва == * 1800 год — 79 двароў, 520 жыхароў * 1858 год — 436 жыхароў * 1866 год — 66 двароў * 1885 год — 62 двары, 560 жыхароў * 1897 год — сяло, 111 двароў, 763 жыхары; маёнтак, 3 двары, 24 жыхары; сядзіба, 2 двары, 22 жыхары * 1908 год — 147 двароў, 977 жыхароў{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=81}} * 1917 год — сяло, 150 двароў, 863 жыхары (841 [[Беларусы|беларус]], 22 [[яўрэі]]); маёнтак, 1 двор, 57 жыхароў (усе беларусы){{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=108}} * 1926 год — вёска, 180 двароў, 967 жыхароў; маёнтак, 22 двары, 82 жыхары{{sfn|ГВБ|2010|с=275}} * 1960 год — 711 жыхароў{{sfn|ГВБ|2010|с=275}} * 1997 год — 346 жыхароў, 168 двароў{{sfn|БелЭн|1999}} * 2009 год — 306 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-02-05|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> * 2019 год — 260 жыхароў == Славутасці == [[Файл:Капланцы. Драўляныя крыжы на могілках (04).jpg|міні|250px|Драўляны крыж на могілках|злева]] [[Файл:795-27. Ручнік, Ігуменскі павет, с. Капланцы. Канец XIX - пачатак XX стагоддзя.jpg|250px|міні|795-27. Ручнік, с. Капланцы. [[Ігуменскі павет]]. Канец XIX — пачатак XX стагоддзя]] * Драўляныя крыжы на могілках. * Сакральная ліпа каля вёскі<ref>{{крыніцы/Беларуская міфалогія|}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://www.google.by/books/edition/Zhivai%CD%A1a_starina/OwlRAQAAMAAJ?hl=be&gbpv=1&dq=%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%8B&pg=RA1-PA248-IA64&printsec=frontcover|аўтар=[[Вячаслаў Костка|В. Костко]]|загаловак=Цѣлебныя деревья въ Бѣлоруссіи|год=1906|старонак=718}}</ref>. * Гарадзішча жалезнага веку і ранняга феадалізму{{sfn|БелЭн|1999}}. — {{ГККРБ 4|613В000056}} === Мемарыялы === * Брацкія магілы чырвонаармейцаў{{sfn|БелЭн|1999}}. * Брацкія магілы савецкіх воінаў і партызан{{sfn|БелЭн|1999}}. == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Уладзіміравіч Грыбко]] (1959—2022) — беларускі географ, спецыяліст у галіне геамарфалогіі і палеагеаграфіі. * [[Мікола Равенскі]] (1886—1953) — беларускі [[кампазітар]], [[дырыжор]], музычны крытык. * [[Сямён Адамавіч Яроцкі]] (1903—1968) — адзін з кіраўнікоў [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]] на тэрыторыі [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай]] і [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай абласцей]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-1|Капланцы|274—275}} * {{крыніцы/БелЭн|8|Капла́нцы||28}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=21|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&nbsp;000}}{{ref-ru}} * {{кніга|аўтар = |частка = Приложеніе. Списокъ землевладѣльцевъ Минской губерніи, владѣющихъ 500 десятин. земли и болѣе|загаловак = Памятная книжка Минской губерніи на 1904 г.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго губернскаго статистическаго комитета|год = 1903|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ землевладѣльцевъ Минской губерніи}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3|825|Kapłańce|}} * {{кніга|аўтар = |частка = Spis ziemian mińskich, posiadających 100 i więcej dziesięcin ziemi|загаловак = Nad Świsłoczą : kalendarz miński informacyjny na rok 1914|арыгінал = |спасылка = https://polona.pl/preview/f2a6669f-c208-41f0-a262-d48acb2e63e3|адказны = pod redakcją W. Dworzaczka|выданне = |месца = Wilno|выдавецтва = Znicz|год = 1914|том = |старонкі = |alleseiten = 130|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Nad Świsłoczą}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Капланецкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Капланецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бярэзінскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 69vpjkkbnm4acnvu8y3fpxfkqf1abv6 Караліна (Мінскі раён) 0 281281 5133503 5058717 2026-04-29T01:09:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133503 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=тапонім|Караліна}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Караліна |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Крупіцкі }} '''Караліна́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Каралі́на'''</ref> ({{lang-be-trans|Karalina}}, {{lang-ru|Каролина}}), раней таксама '''Каро́лінка{{Sfn|SgKP|1882|s=852}}'''{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=149}} або '''Каралі́нка'''{{Sfn|SgKP|1882|s=852}}{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=149}} — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крупіцкі сельсавет|Крупіцкага сельсавета]]. == Гісторыя == Вёска вядома прынамсі з пачатку XIX стагоддзя, адносілася да маёнтка [[Анопаль (вёска)|Анопаль]] уласнасці [[Радзівілы|Радзівілаў]]{{Sfn|SgKP|1882|s=852}}. Уваходзіла ў склад [[Мінскі павет|Мінскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Пасля 1861 года ў [[Самахвалавіцкая воласць|Самахвалавіцкай воласці]] [[Мінскі павет|Мінскага павета]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 20 жніўня 1924 года ў Крупіцкім сельсавеце [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года). З 18 студзеня 1931 года ў [[Койданаўскі раён|Койданаўскім раёне]], з 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У 1925 годзе пачала працаваць 4-гадовая школа. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1815 год — 35 жыхароў мужчынскага полу * 1897 год — 44 двары, 232 жыхары * 1908 год — 44 двары, 441 жыхароў{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=92}} * 1917 год — 59 двароў, 294 жыхары (269 [[Беларусы|беларусаў]] і 25 [[Палякі|палякаў]]){{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=149}} * 1926 год — 65 двароў, 292 жыхары * 1999 год — 117 жыхароў * 2009 год — 101 жыхар * 2019 год — 118 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-11-20|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-3|Караліна|407}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3|852|Karolinka|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Крупіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Крупіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] kbe6fvi1tiyp4vyqi2c16xf27gmh0gv Капскія 0 283094 5133486 5009524 2026-04-28T23:12:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133486 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Капскія |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Турынскі }} '''Ка́пскія'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kapskija}}, {{lang-ru|Капские}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], каля ракі [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]. Уваходзіць у склад [[Турынскі сельсавет|Турынскага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1860 годзе 11 двароў<ref>{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/shubert-map/15-7/|title=Лист 15-7 Червень (Игумен). Трехверстовка, Военно-топографическая карта Шуберта.|website=www.etomesto.ru|access-date=2024-11-13}}</ref>, у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Да скасавання прыгоннага права вёска ў складзе маёнтка [[Падбярэжжа (Турынскі сельсавет)|Падбярэжжа]], уласнасць [[Манюшкі|Манюшкаў]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://helper.archonline.by/|title=Дапаможнік|publisher=Архівы Беларусі|access-date=13 лістапада 2024|archive-date=3 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203234518/https://www.helper.archonline.by/|url-status=dead}}</ref>. Пасля 1861 года ў [[Кліноцкая воласць|Кліноцкай воласці]] Ігуменскага павета. Паводле перапісу 1897 года было [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 1927 года да 1939 года цэнтр [[Пудзецкаслабодскі сельсавет|Пудзецкаслабодскага сельсавета]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 2 ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У 1944 годзе былі забіта 494 жыхары. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ананіцкі сельсавет|Ананіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center></center> </div> * 1897 год — 24 двары, 165 жыхароў * 1908 год — 21 двор, 201 жыхар * 1917 год — 35 двароў, 208 жыхароў * 1960 год — 192 жыхары * 2002 год — 32 двароў, 64 жыхары * 2009 год — 45 жыхароў * 2019 год — 34 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Капскія|148—149}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Турынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Турынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] fjp5vsp8gqivw99hp29whaikrtcq3sm Калінаўка (Дукорскі сельсавет) 0 283151 5133301 4712850 2026-04-28T12:18:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133301 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Калінаўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Калінаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = 93OX0oB4OEc.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg =53 |lat_min =34 |lat_sec =10.6 |lon_dir = |lon_deg =28 |lon_min =00 |lon_sec =40.1 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Дукорскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Калінін |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Калі́наўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kalinaŭka}}, {{lang-ru|Калиновка}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дукорскі сельсавет|Дукорскага сельсавета]]. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] Калінін у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дрычынскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дрычынскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1926 год — 10 двароў, 53 жыхары * 1960 год — 108 жыхароў * 2002 год — 27 двароў, 56 жыхароў * 2009 год — 47 жыхароў * 2019 год — 27 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-15|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Калінаўка|147}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дукорскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дукорскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] gs28rc308fs91ck9lfdmocp96yfj7ez Капейнае (Пухавіцкі раён) 0 283152 5133479 4712853 2026-04-28T22:34:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133479 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Капейнае}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Капейнае |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Дорожный знак при въезде в деревню Копейное Минской области.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 34|lat_sec = 46 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 55|lon_sec = 08 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Дукорскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243015790 }} '''Капе́йнае'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Капе́йна'''</ref> ({{lang-be-trans|Kapiejnaje}}, {{lang-ru|Копейное}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дукорскі сельсавет|Дукорскага сельсавета]]. Месціцца за 23 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 45 км ад [[Мінск]]а. == Гісторыя == У 1816 годзе ўпамінаецца як уласнасць [[Ратынскія|Ратынскіх]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З другой паловы XIX стагоддзя ў [[Навасёлкаўская воласць|Навасёлкаўскай воласці]] Ігуменскага павета. У 1884 годзе адкрыта школа граматы. Паводле перапісу 1897 года быў піцейны дом. У 1908 годзе адкрыта царкоўнапрыходская школа. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1922 годзе працавала школа 1-й ступені, у якой у тым годзе працаваў 1 настаўнік, было каля 50 вучняў. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года тэрыторыя пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дрычынскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дрычынскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1816 год — 13 двароў, каля 100 жыхароў * 1858 год — 73 жыхары мужчынскага полу * 1897 год — 53 двары, 316 жыхароў * 1908 год — 48 двароў, 421 жыхар * 1917 год — 63 двары, 393 жыхары * 1960 год — 303 жыхары * 2002 год — 36 двароў, 64 жыхары * 2009 год — 58 жыхароў * 2019 год — 48 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-15|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Алег Васілевіч Прышчэпчык]] (нар. 1974)— беларускі біёлаг. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Капейнае|148}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дукорскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дукорскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] i7pclfdv0hunf1i9awgispi41p0um2a Каробавічы 0 283153 5133514 4714069 2026-04-29T03:15:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133514 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Каробавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 33|lat_sec = 22 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 54|lon_sec = 51 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Дукорскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243015795 }} '''Каро́бавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ко́рабавічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Karobavičy}}, {{lang-ru|Коробовичи}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дукорскі сельсавет|Дукорскага сельсавета]]. == Гісторыя == У XVIII стагоддзі ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], адносілася да маёнтка [[Цітва|Цытва]], уласнасць [[Янішэўскія|Янішэўскіх]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], з 1795 года ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1858 годзе вёска Карабовіца ў [[Цітвянская воласць|Цітвянскай воласці]] Ігуменскага павета, уласнасць Л. Янішэўскага, адносілася да маёнтка [[Ануфрава]] (Анапраў). Паводле перапісу 1897 года быў [[хлебазапасны магазін]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Была створана школа 1-й ступені, у якой у 1922 годзе было 60 вучняў, сярод якіх 27 дзяўчынак. У 1930-х гадах праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]] «Чырвоная змена», была кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года тэрыторыя пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дрычынскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дрычынскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 16 двароў, 122 жыхары * 1858 год — 127 жыхароў * 1897 год — 49 двароў, 263 жыхары * 1908 год — 56 двароў, 330 жыхароў * 1917 год — 63 двары, 309 жыхароў * 2002 год — 54 двары, 98 жыхароў * 2009 год — 55 жыхароў * 2019 год — 43 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-17|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Карабовічы|149}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дукорскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дукорскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] mnqkpex6nouu09yndmtdhlg8467abq8 Караваева (Пухавіцкі раён) 0 283266 5133498 4842898 2026-04-29T00:05:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133498 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Караваева |выява = Караваево.jpg |подпіс = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пярэжырскі |OpenStreetMap = 243015759 }} '''Карава́ева'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Karavajeva}}, {{lang-ru|Караваево}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]. Уваходзіць у склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]. Месціцца за 27 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 37 км ад [[Мінск]]а. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === Караваева вядома з 1582 года, у валоданні спадчыннікаў [[Кезгайлы|Кезгайлаў]]<ref name="atlas">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 214.</ref>, у складзе маёнтка [[Бакштанская воласць|Смілавічы-Бакшты]] [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У канцы XVII стагоддзя належала [[Завішы|Завішам]]{{Sfn|SgKP|1883|с=422}}. [[Крыштаф Завіша]] згадваў Караваева як «''месца сярод пушчаў поўных дзікага звера''»{{Sfn|SgKP|1883|с=422}}. У 1710 годзе ўпамінаецца як моцна пацярпелая ў [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночную вайну]]<ref>НГАБ у Мінску, ф. 1727, воп. 1, спр. 7, с. 211</ref>. У канцы XVIII стагоддзя Караваева, альбо Караваеў у складзе маёнтка [[Дукора]], уласнасць [[Агінскія|Агінскіх]]<ref name="atlas3">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 243.</ref>, пазней уласнасць [[Оштарпы|Оштарпаў]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У канцы XVIII стагоддзя, сярод іншых насельнікаў, было чацвёра [[Мяшчане|мяшчан]] [[Яўрэі|яўрэяў]]. Пасля 1861 года вёска ў [[Дукорская воласць|Дукорскай воласці]] Ігуменскага павета. У 1880 годзе адкрыта школа граматы для хлопчыкаў, у 1890 годзе было 33 вучні. Паводле перапісу 1897 года была школа граматы, [[хлебазапасны магазін]], піцейны дом, капліца. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Караваева пісалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref name="atlas2">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Працавала школа 1-й ступені. У 1930-я гады праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]] «Новы шлях», была кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Каля вёскі базіравалася савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. Акупацыйнымі войскамі ў час вайны было спалена 28 дамоў і забіта 15 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/8812|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-09-16}}</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 68 двароў, 549 жыхароў * 1816 год — 90 двароў, каля 420 жыхароў * 1858 год — 188 [[Рэвізская душа|рэвізскіх душ]] * 1897 год — 124 двары, 924 жыхары * 1908 год — 142 двары, 1065 жыхароў * 1917 год — 152 двары, 1013 жыхароў * 2002 год — 101 двор, 197 жыхароў * 2009 год — 167 жыхароў * 2019 год — 105 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-09-16|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Макар Трафімавіч Паслядовіч|Макар Паслядовіч]] (1906—1984) — беларускі пісьменнік і перакладчык. * [[Расціслаў Цімафеевіч Шлопак|Расціслаў Шлопак]] (1921—?) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. == Інфраструктура == Каля Караваева размешчана радовішча пясчана-жвіровага матэрыялу, ёсць школа. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Караваева|149}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4|422|Korowajewo|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пярэжырскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пярэжырскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Караваева]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] f81s919xolotcoxmx9a3395u6qp7h5c Карнічае 0 283283 5133513 5006286 2026-04-29T03:14:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133513 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Карнічае |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 16|lat_sec = 41 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 53|lon_sec = 17 |CoordAddon = |CoordScale = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Шацкі }} '''Карні́чае'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Карні́ча'''</ref> ({{lang-be-trans|Karničaje}}, {{lang-ru|Корничее}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Шацкі сельсавет|Шацкага сельсавета]]. == Гісторыя == Вядома з канца XIX стагоддзя як урочышча ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1917 годзе былі аднайменныя ўрочышча і хутар, сустракалася назва Карнічы ({{lang-ru|Корничи}}). Паселішча месцілася на поўдзень ад дарогі на [[Ельнікі (Пухавіцкі раён)|Ельнікі]]<ref>{{Cite web|url=https://retromap.ru/1519331_0020092_z15_53.280623,27.888407|title=Белоруссия - РККА 1:50К - Карнічае, Шацкі сельскі савет, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць|website=retromap.ru|access-date=2025-05-26}}</ref>. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У 1966 годзе да вёскі Карнічае была далучана вёска [[Парэцкі Асавец]], а ў 1968 годзе вёска [[Зімовішча]]. Зімовішча у 1917 годзе вядома як урочышча, 2 двары, 15 жыхароў. Абедзьве вёскі месціліся на поўдзень ад дарогі на Ельнікі. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Селецкі сельсавет|Селецкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. №222 "Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района"]{{ref-ru}}</ref>. З 2006 года па 28 мая 2013 года ў складзе [[Вецярэвіцкі сельсавет|Вецярэвіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 11 жыхароў * 1908 год — 3 двары, 10 жыхароў{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=92}} * 1917 год — урочышча, 3 двары, 20 жыхароў, усе беларусы; хутар, 1 двор, 10 жыхароў, усе беларусы{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=98}} * 1960 год — 34 жыхары * 1999 год — 25 жыхароў * 2002 год — 16 двароў, 25 жыхароў * 2009 год — 14 жыхароў<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Итоговые данные перепеси населения Республики Беларусь 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm |date=2 кастрычніка 2019 }}</ref> * 2010 год — 14 жыхароў * 2019 год — 11 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-05-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Карнічаў|149}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шацкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Шацкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] iuemtsynfcg1tdc709oles3cm9leeho Каменка (Пухавіцкі раён) 0 283298 5133316 5122234 2026-04-28T13:43:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133316 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Каменка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Каменка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 21|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 14|lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020282 }} '''Ка́менка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kamienka}}, {{lang-ru|Каменка}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 26 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 81 км ад [[Мінск]]а, 7 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]]. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === У сярэдзіне XIX стагоддзя вёска Каміенка ў Блужскай воласці [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], уласнасць Лісоўскага. У 1858 годзе 88 [[Рэвізская душа|рэвізскіх душ]]. У 1897 годзе ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]]. У жніўні 1917 года тут адбылося масавае сялянскае хваляванне, якое было падаўлена войскамі і паліцыяй === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У пачатку 1930-х гадоў працаваў [[калгас]] «Новае жыццё», была кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года тэрыторыя вёскі пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. 23 студзеня 1943 года былі забіты 10 жыхароў. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Суцінскі сельсавет|Суцінскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 36 двароў, 199 жыхароў * 1908 год — 32 двары, 230 жыхароў * 1917 год — 40 двароў, 199 жыхароў; фальварак, 12 жыхароў * 1960 год — 168 жыхароў * 2002 год — 26 двароў, 38 жыхароў * 2010 год — 21 гаспадарка, 27 жыхароў * 2012 год — 16 гаспадарак, 21 жыхар * 2019 год — 22 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Славутасці == * Магіла ахвяр нацызму == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Каменка|148}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] g3i9s7xzhadfi4t3u6wzns4183sy4iw Калінаўка (Блужскі сельсавет) 0 283319 5133300 5122233 2026-04-28T12:17:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133300 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Калінаўка}} {{значэнні|Спасылка=Барок}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Калінаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Барок |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Калі́наўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kalinaŭka}}, {{lang-ru|Калиновка}}; да 1920-х — '''Барок''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 29,5 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 81,5 км ад [[Мінск]]а, 10,5 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]]. == Гісторыя == [[Пасёлак]] Калінаўка заснаваны на месцы [[Засценак|засценка]] Барок у 1920-я гады, таксама як [[Ленінск (Пухавіцкі раён)|Ленінск]] і [[Чароты]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года тэрыторыя вёскі пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1926 год — 11 двароў, 76 жыхароў * 2002 год — 2 двары, 2 жыхары * 2007 год — 4 жыхары * 2009 год — 3 жыхары * 2012 год — 0 жыхароў * 2019 год — 0 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Калінаўка|147}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] dynhmfdq519ylkpr9d8xbtpktvvvjnj Каляюгі 0 283320 5133293 5122232 2026-04-28T12:03:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133293 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Каляюгі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 23|lat_sec = 14 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 19|lon_sec = 29 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020247 }} '''Каляю́гі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kaliajuhi}}, {{lang-ru|Колеюги}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 16 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 71 км ад [[Мінск]]а, 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]]. == Назва == У аснове кораня назвы вёскі ляжыць слова «каляіна, каляюга» — выбоіна на дарозе. == Гісторыя == У 1897 годзе [[Урочышча|ўрочышча]] ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года тэрыторыя вёскі пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У 1960 годзе мела статус пасёлка. Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 6 двароў, 51 жыхар * 1908 год — 2 двары, 9 жыхароў * 1926 год — 11 двароў, 44 жыхары * 2002 год — 3 двары, 4 жыхары * 2007 год — 4 жыхары * 2010 год — 1 гаспадарка, 2 жыхары * 2012 год — 1 гаспадарка, 2 жыхары * 2019 год — 6 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Каляюгі|147—148}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] 4nlb7d6m4udsdjqk4j5apw78d8ccsic Калініна (Пухавіцкі раён) 0 283338 5133304 4870152 2026-04-28T12:36:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133304 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Калініна}} {{значэнні|Спасылка=Прытыка (значэнні)}} {{значэнні|Спасылка=Прытыкі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Калініна |выява = Калинино.jpg |подпіс = |ранейшыя назвы = Прытыка<br/>Прытыкі |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Турынскі }} '''Калі́ніна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kalinina}}, {{lang-ru|Калинино}}; да 1920-х гг. — '''Прытыка''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Турынскі сельсавет|Турынскага сельсавета]]. == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска Прытыка, уласнасць [[Эсткі|Эсткаў]], пазней [[Ёдкі (род)|Ёдкаў]]{{Sfn|SgKP|1888|s=120}}, у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1860 годзе 6 двароў<ref>{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/shubert-map/16-7/|title=Лист 16-7 c привязкой, Ланичи. Трехверстовка, Военно-топографическая карта Шуберта.|website=www.etomesto.ru|access-date=2024-11-12}}</ref>. Пасля 1861 года ў [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] Ігуменскага павета. Паводле перапісу 1908 года [[Урочышча|ўрочышча]] Прытыкі{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=164}}, паводле перапісу 1917 года ўрочышча Прытыка{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=112}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Населены пункт быў перайменаваны ў пасёлак Калінін. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1908 год — 10 двароў, 56 жыхароў{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=164}} * 1917 год — 16 двароў, 73 жыхары, усе [[беларусы]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=112}} * 1926 год — 14 двароў, 72 жыхары * 1999 год — 51 жыхар * 2002 год — 18 двароў, 42 жыхары * 2010 год — 43 жыхары * 2019 год — 26 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Калініна|147}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|9|120|Prytyka|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Турынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Турынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] mdrd07ngrer2o4wmiyr2fzm0xfabw0x MediaWiki:RefToolbar.js 8 284223 5133463 4609304 2026-04-28T21:00:56Z Neriah 104068 Standardisation of thumbnail sizes 5133463 javascript text/javascript // <nowiki> /*jshint smarttabs:true, loopfunc:true,forin:false*/ /*global mw, $, importScript */ // ____________________________________________________________________________________________ // | | // | Заснавана на версіі 632049119 гаджэта refToolbar.js | // | (https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:RefToolbar.js&oldid=795320777) | // |____________________________________________________________________________________________| // TODO: make autodate an option in the CiteTemplate object, not a preference // Global object // TODO: // * Remove this once the page is moved to a module 'ext.gadget.refToolbarDialogs' depending on 'ext.gadget.refToolbarBase' if (typeof CiteTB === 'undefined') { var CiteTB = { "Templates" : {}, // All templates "Options" : {}, // Global options "UserOptions" : {}, // User options "DefaultOptions" : {}, // Script defaults "ErrorChecks" : {} // Error check functions }; } // Only execute on edit, unless it is a user JS/CSS page // TODO: Remove tests already done by [[MediaWiki:Gadget-refToolbar.js]] if ( ( mw.config.get('wgAction') === 'edit' || mw.config.get('wgAction') === 'submit' ) && ( ( mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 2 && mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 4 ) || ( mw.config.get('wgPageName').indexOf('.js') === -1 && mw.config.get('wgPageName').indexOf('.css') === -1 ) ) ) { // TODO: Move this to [[MediaWiki:Gadget-refToolbarDialogs.css]] and add it to the definition of module 'ext.gadget.refToolbarDialogs' mw.util.addCSS(".cite-form-td {"+ "height: 0 !important;"+ "padding: 0.1em !important;"+ "}"); // Default options, these mainly exist so the script won't break if a new option is added CiteTB.DefaultOptions = { "date format" : "<year>-<zmonth>-<zdate>", "autodate fields" : [], "months" : ['Jan', 'Feb', 'Mar', 'Apr', 'May', 'Jun', 'Jul', 'Aug', 'Sep', 'Oct', 'Nov', 'Dec'], "modal" : true, "autoparse" : false, "expandtemplates": false }; // Get an option - user settings override global which override defaults CiteTB.getOption = function(opt) { if (CiteTB.UserOptions[opt] !== undefined) { return CiteTB.UserOptions[opt]; } else if (CiteTB.Options[opt] !== undefined) { return CiteTB.Options[opt]; } return CiteTB.DefaultOptions[opt]; }; CiteTB.init = function() { /* Main stuff, build the actual toolbar structure * 1. get the template list, make the dropdown list and set up the template dialog boxes * 2. actually build the toolbar: * * A section for cites * ** dropdown for the templates (previously defined) * ** button for named refs with a dialog box * ** button for errorcheck * 3. add the whole thing to the main toolbar */ if (typeof $('div[rel=cites]')[0] !== 'undefined') { // Mystery IE bug workaround return; } $('head').trigger('reftoolbarbase'); var $target = $('#wpTextbox1'); var temlist = {}; for (var t in CiteTB.Templates) { var tem = CiteTB.Templates[t]; var sform = CiteTB.escStr(tem.shortform); var actionobj = { type: 'dialog', module: 'cite-dialog-'+sform }; var dialogobj = {}; dialogobj['cite-dialog-'+sform] = { resizeme: false, titleMsg: 'cite-dialog-'+sform, id: 'citetoolbar-'+sform, init: function() {}, html: tem.getInitial(), dialog: { width:675, open: function() { $(this).html(CiteTB.getOpenTemplate().getForm()); /** @param {jQuery.Event} e */ $('.cite-prev-parse').on( 'click', function ( e ) { e.preventDefault(); CiteTB.prevParseClick(); }); }, buttons: { 'cite-form-submit': function() { var ref = CiteTB.getRef(false, true); $(this).dialog( 'close' ); $.wikiEditor.modules.toolbar.fn.doAction( $(this).data( 'context' ), { type: 'encapsulate', options: { post: ref } }, $(this) ); }, 'cite-form-showhide': CiteTB.showHideExtra, 'cite-refpreview': function() { var ref = CiteTB.getRef(false, false); var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.find('.cite-preview-label').show(); div.find('.cite-ref-preview').text(ref).show(); if (CiteTB.getOption('autoparse')) { CiteTB.prevParseClick(); } else { div.find('.cite-prev-parse').show(); div.find('.cite-prev-parsed-label').hide(); div.find('.cite-preview-parsed').html(''); } }, 'wikieditor-toolbar-tool-link-cancel': function() { $(this).dialog( 'close' ); }, 'cite-form-reset': function() { CiteTB.resetForm(); } } } }; $target.wikiEditor('addDialog', dialogobj); //if (!CiteTB.getOption('modal')) { //$('#citetoolbar-'+sform).dialog('option', 'modal', false); //} temlist[sform] = {label: tem.templatename, action: actionobj }; } var refsection = { 'sections': { 'cites': { type: 'toolbar', labelMsg: 'cite-section-label', groups: { 'template': { tools: { 'template': { type: 'select', labelMsg: 'cite-template-list', list: temlist } } }, 'namedrefs': { labelMsg: 'cite-named-refs-label', tools: { 'nrefs': { type: 'button', action: { type: 'dialog', module: 'cite-toolbar-namedrefs' }, icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Nuvola_clipboard_lined.svg/60px-Nuvola_clipboard_lined.svg.png', section: 'cites', group: 'namedrefs', labelMsg: 'cite-named-refs-button' } } }, 'errorcheck': { labelMsg: 'cite-errorcheck-label', tools: { 'echeck': { type: 'button', action: { type: 'dialog', module: 'cite-toolbar-errorcheck' }, icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Nuvola_apps_korganizer-NO.png/60px-Nuvola_apps_korganizer-NO.png', section: 'cites', group: 'errorcheck', labelMsg: 'cite-errorcheck-button' } } } } } } }; var defaultdialogs = { 'cite-toolbar-errorcheck': { titleMsg: 'cite-errorcheck-label', id: 'citetoolbar-errorcheck', resizeme: false, init: function() {}, html: '<div id="cite-namedref-loading">'+ '<img src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Loading.gif" />'+ '&nbsp;'+mw.usability.getMsg('cite-loading')+'</div>', dialog: { width:550, open: function() { CiteTB.loadRefs(); }, buttons: { 'cite-errorcheck-submit': function() { var errorchecks = $("input[name='cite-err-test']:checked"); var errors = []; for (var i=0; i<errorchecks.length; i++) { errors = errors.concat(CiteTB.ErrorChecks[$(errorchecks[i]).val()].run()); } CiteTB.displayErrors(errors); $(this).dialog( 'close' ); }, 'wikieditor-toolbar-tool-link-cancel': function() { $(this).dialog( 'close' ); } } } }, 'cite-toolbar-namedrefs': { titleMsg: 'cite-named-refs-title', resizeme: false, id: 'citetoolbar-namedrefs', html: '<div id="cite-namedref-loading">'+ '<img src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Loading.gif" />'+ '&nbsp;'+mw.usability.getMsg('cite-loading')+'</div>', init: function() {}, dialog: { width: 550, open: function() { CiteTB.loadRefs(); }, buttons: { 'cite-form-submit': function() { var refname = $("#cite-namedref-select").val(); if (refname === '') { return; } $(this).dialog( 'close' ); $.wikiEditor.modules.toolbar.fn.doAction( $(this).data( 'context' ), { type: 'encapsulate', options: { post: CiteTB.getNamedRef(refname, true) } }, $(this) ); }, 'wikieditor-toolbar-tool-link-cancel': function() { $(this).dialog( 'close' ); } } } } }; $target.wikiEditor('addDialog', defaultdialogs); $('#citetoolbar-namedrefs').off('dialogopen'); if (!CiteTB.getOption('modal')) { //$('#citetoolbar-namedrefs').dialog('option', 'modal', false); //$('#citetoolbar-errorcheck').dialog('option', 'modal', false); mw.util.addCSS(".ui-widget-overlay {"+ "display:none !important;"+ "}"); } $target.wikiEditor('addToToolbar', refsection); }; // Load local data - messages, cite templates, etc. $(document).ready( function() { switch( mw.config.get('wgUserLanguage') ) { case 'en': importScript('MediaWiki:RefToolbarMessages-en.js'); break; default: importScript('MediaWiki:RefToolbarMessages-be.js'); } }); // Setup the main object CiteTB.mainRefList = []; CiteTB.refsLoaded = false; // REF FUNCTIONS // Actually assemble a ref from user input CiteTB.getRef = function(inneronly, forinsert) { var i; var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var templatename = template.templatename; var res = ''; var refobj = {'shorttag':false}; if (!inneronly) { var group = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-group').val(); var refname = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-name').val(); res += '<ref'; if (refname) { refname = $.trim(refname); res+=' name='+CiteTB.getQuotedString(refname); refobj.refname = refname; } if (group) { group = $.trim(group); res+=' group='+CiteTB.getQuotedString(group); refobj.refgroup = group; } res+='>'; } var content ='{{'+templatename; for( g in template.incrementables ) { group = template.incrementables[g]; for (i=1; i<=group.val; i++) { for (j=0; j<group.fields.length; j++) { var fieldname = group.fields[j].field; var fieldid = fieldname.replace('<N>', i.toString()); var field = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-'+fieldid).val(); if (field) { content+='|'+fieldid+'='; content+= $.trim(field); } } } } for( i=0; i<template.basic.length; i++ ) { if (template.basic[i].increment_group) { continue; } var fieldname = template.basic[i].field; var field = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-'+fieldname).val(); if (field) { content+='|'+fieldname+'='; content+= $.trim(field); } } if ($('#cite-form-status').val() !== 'closed') { for( i=0; i<template.extra.length; i++ ) { if (template.extra[i].increment_group) { continue; } var fieldname = template.extra[i].field; var field = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-'+fieldname).val(); if (field) { content+='|'+fieldname+'='; content+= $.trim(field); } } } content+= '}}'; res+=content; refobj.content = content; if (!inneronly) { res+= '</ref>'; } if (forinsert) { CiteTB.mainRefList.push(refobj); } return res; }; // Make a reference to a named ref CiteTB.getNamedRef = function(refname, forinsert) { if (forinsert) { CiteTB.mainRefList.push( {'shorttag':true, 'refname':refname} ); } return '<ref name='+CiteTB.getQuotedString(refname)+' />'; }; // Function to load the ref list CiteTB.loadRefs = function() { if (CiteTB.refsLoaded) { return; } CiteTB.getPageText(CiteTB.loadRefsInternal); }; // Function that actually loads the list from the page text CiteTB.loadRefsInternal = function(text) { // What this does: extract first name/group extract second name/group shorttag inner content var refsregex = /< *ref(?: +(name|group) *= *(?:"([^"]*?)"|'([^']*?)'|([^ '"\/\>]*?)) *)? *(?: +(name|group) *= *(?:"([^"]*?)"|'([^']*?)'|([^ '"\/\>]*?)) *)? *(?:\/ *>|>((?:.|\n)*?)< *\/ *ref *>)/gim; // This should work regardless of the quoting used for names/groups and for linebreaks in the inner content while (true) { var ref = refsregex.exec(text); if (ref === null) { break; } var refobj = {}; if (ref[9]) { // Content + short tag check //alert('"'+ref[9]+'"'); refobj.content = ref[9]; refobj.shorttag = false; } else { refobj.shorttag = true; } if (ref[1] !== '') { // First name/group if (ref[2]) { refobj['ref'+ref[1]] = ref[2]; } else if (ref[3]) { refobj['ref'+ref[1]] = ref[3]; } else { refobj['ref'+ref[1]] = ref[4]; } } if (ref[5] !== '') { // Second name/group if (ref[6]) { refobj['ref'+ref[5]] = ref[6]; } else if (ref[7]) { refobj['ref'+ref[5]] = ref[7]; } else { refobj['ref'+ref[5]] = ref[8]; } } CiteTB.mainRefList.push(refobj); } CiteTB.refsLoaded = true; CiteTB.setupErrorCheck(); CiteTB.setupNamedRefs(); }; // AJAX FUNCTIONS // Parse some wikitext and hand it off to a callback function CiteTB.parse = function(text, callback) { $.post( mw.util.wikiScript( 'api' ), {action:'parse', title:mw.config.get('wgPageName'), text:text, prop:'text', format:'json'}, function(data) { var html = data.parse.text['*']; callback(html); }, 'json' ); }; // Use the API to expand templates on some text CiteTB.expandtemplates = function(text, callback) { $.post( mw.util.wikiScript( 'api' ), {action:'expandtemplates', title:mw.config.get('wgPageName'), text:text, format:'json'}, function(data) { var restext = data.expandtemplates['*']; callback(restext); }, 'json' ); }; // Function to get the page text CiteTB.getPageText = function(callback) { if (CiteTB.getOption('expandtemplates')) { CiteTB.expandtemplates($('#wpTextbox1').wikiEditor('getContents').text(), callback); } else { callback($('#wpTextbox1').wikiEditor('getContents').text()); } }; // Autofill a template from an ID (ISBN, DOI, PMID, URL) CiteTB.initAutofill = function() { var elemid = $(this).attr('id'); var res = /^cite\-auto\-(.*?)\-(.*)\-(.*)$/.exec(elemid); var tem = res[1]; var field = res[2]; var autotype = res[3]; var id = $('#cite-'+tem+'-'+field).val(); if (!id) { return false; } var url = '//tools.wmflabs.org/reftoolbar/lookup.php?'; url+=autotype+'='+encodeURIComponent(id); url+='&template='+encodeURIComponent(tem); var s = document.createElement('script'); s.setAttribute('src', url); s.setAttribute('type', 'text/javascript'); document.getElementsByTagName('head')[0].appendChild(s); return false; }; // Callback for autofill //TODO: Autofill the URL, at least for DOI CiteTB.autoFill = function(data, template, type) { var cl = 'cite-'+template+'-'; var i,j, coauthors; $('.'+cl+'title').val(data.title); // Fill in authors if (data.authors && data.authors.length > 0) { if ($('.'+cl+'last-incr-1').length != 0) { var classes = $('.'+cl+'last-incr-1').eq(0).attr('class').split(/\s+/); var group = false; var patt = /cite-[^-]*?-incr-(.*)/ for (var c=0; c<classes.length; c++) { if (patt.exec(classes[c])) { group = patt.exec(classes[c])[1]; break; } } $('.'+cl+'last-incr-1').val(data.authors[0][0]) $('.'+cl+'first-incr-1').val(data.authors[0][1]) elemid = '#cite-incr-'+template+'-'+group; for (var i=2; i<data.authors.length+1; i++) { $(elemid).click(); $('.'+cl+'last-incr-'+i.toString()).val(data.authors[i-1][0]) $('.'+cl+'first-incr-'+i.toString()).val(data.authors[i-1][1]) } } else if ($('.'+cl+'author-incr-1').length != 0) { var classes = $('.'+cl+'author-incr-1').eq(0).attr('class').split(/\s+/); var group = false; var patt = /cite-[^-]*?-incr-(.*)/ for (var c=0; c<classes.length; c++) { if (patt.exec(classes[c])) { group = patt.exec(classes[c])[1]; break; } } $('.'+cl+'author-incr-1').val(data.authors[0].join(', ')) elemid = '#cite-incr-'+template+'-'+group; for (var i=2; i<data.authors.length+1; i++) { $(elemid).click(); $('.'+cl+'author-incr-'+i.toString()).val(data.authors[i-1].join(', ')) } } else if ($('.'+cl+'last1').length != 0) { for(i=0; data.authors && i<data.authors.length; i++) { if ($('.'+cl+'last'+(i+1)).length) { $('.'+cl+'last'+(i+1)).val(data.authors[i][0]); $('.'+cl+'first'+(i+1)).val(data.authors[i][1]); } else { coauthors = []; for(j=i; j<data.authors.length; j++) { coauthors.push(data.authors[j].join(', ')); } $('.'+cl+'coauthors').val(coauthors.join('; ')); break; } } } else if($('.'+cl+'author1').length !== 0) { for(i=0; data.authors && i<data.authors.length; i++) { if ($('.'+cl+'author'+(i+1)).length) { $('.'+cl+'author'+(i+1)).val(data.authors[i].join(', ')); } else { coauthors = []; for(j=i; j<data.authors.length; j++) { coauthors.push(data.authors[j].join(', ')); } $('.'+cl+'coauthors').val(coauthors.join('; ')); break; } } } else { var authors = []; for(i=0; data.authors && i<data.authors.length; i++) { authors.push(data.authors[i].join(', ')); } $('.'+cl+'authors').val(authors.join('; ')); } } if (type === 'pmid' || type === 'doi') { if (data.date && (data.fulldate || !$('.'+cl+'month').length)) { var DT = new Date(data.date); var useday = /\d{4}-\d{2}-\d{2}/.test(data.date); var usemonth = /\d{4}-\d{2}/.test(data.date); $('.'+cl+'date').val(CiteTB.formatDate(DT, useday, usemonth)); } else if (!data.fulldate && $('.'+cl+'month').length && $('.'+cl+'year').length) { if (data.month) { // lookup.php sets month to false if it isn't provided $('.'+cl+'month').val( CiteTB.getOption('months')[parseInt(data.month)-1] ); } $('.'+cl+'year').val(data.year); } else { $('.'+cl+'date').val(data.date); } $('.'+cl+'journal').val(data.journal); $('.'+cl+'volume').val(data.volume); $('.'+cl+'issue').val(data.issue); $('.'+cl+'pages').val(data.pages); if (type === 'pmid' && data.doi) { $('.'+cl+'doi').val(data.doi); } } else if (type === 'isbn') { $('.'+cl+'publisher').val(data.publisher); $('.'+cl+'location').val(data.location); $('.'+cl+'year').val(data.year); $('.'+cl+'edition').val(data.edition); } else if (type === 'url') { if (data.date) { var DT = new Date(data.date); var useday = /\d{4}-\d{2}-\d{2}/.test(data.date) && template !== 'book'; var usemonth = /\d{4}-\d{2}/.test(data.date) && template !== 'book'; var yearOrDate = (template === 'book') ? 'year' : 'date'; $('.'+cl+yearOrDate).val(CiteTB.formatDate(DT, useday, usemonth)); } $('.'+cl+'journal').val(data.journal); $('.'+cl+'volume').val(data.volume); $('.'+cl+'issue').val(data.issue); $('.'+cl+'pages').val(data.pages); $('.'+cl+'publisher').val(data.publisher); $('.'+cl+'edition').val(data.edition); $('.'+cl+'isbn').val(data.isbn); $('.'+cl+'issn').val(data.issn); $('.'+cl+'doi').val(data.doi); // "en-US" isn't a valid value for the language parameter if (data.language && data.language !== 'be-BE' ) { $('.'+cl+'language').val(data.language); } $('.'+cl+'chapter').val(data.chapter); } }; // FORM DIALOG FUNCTIONS // Add new incrementable fields CiteTB.incrementFields = function() { template = CiteTB.getOpenTemplate(); var currentrow = $(this).parents('tr')[0]; $(this).prev().css('width', '100%') $(this).detach(); var elemid = $(this).attr('id'); var res = /^cite\-incr\-(.*?)\-(.*)$/.exec(elemid); group = res[2]; increments = template.incrementables[group]; fields = increments.fields; incrval = increments.val+1; template.incrementables[group].val += 1; trs = template.makeFormInner(fields, false); trs.reverse(); for (var i=0; i<trs.length; i++) { $(currentrow).after(trs[i]); } }; // fill the accessdate param with the current date CiteTB.fillAccessdate = function() { var elemid = $(this).attr('id'); var res = /^cite\-date\-(.*?)\-(.*)$/.exec(elemid); var id = res[1]; var field = res[2]; var DT = new Date(); var datestr = CiteTB.formatDate(DT); $('#cite-'+id+'-'+field).val(datestr); return false; }; CiteTB.formatDate = function(DT, useday, usemonth) { if (typeof useday == "undefined") { useday = true; } if (typeof usemonth == "undefined") { usemonth = true; } var datestr = CiteTB.getOption('date format'); var zmonth = ''; var month = DT.getUTCMonth()+1; if (month < 10) { zmonth = "0"+month.toString(); } else { zmonth = month.toString(); } month = month.toString(); var zdate = ''; var date = DT.getUTCDate(); if (date < 10) { zdate = "0"+date.toString(); } else { zdate = date.toString(); } date = date.toString(); if (useday) { datestr = datestr.replace('<date>', date); datestr = datestr.replace('<zdate>', zdate); } else { datestr = datestr.replace('<date>', ''); datestr = datestr.replace('<zdate>', ''); } if (usemonth) { datestr = datestr.replace('<month>', month); datestr = datestr.replace('<zmonth>', zmonth); datestr = datestr.replace('<monthname>', CiteTB.getOption('months')[DT.getUTCMonth()]); } else { datestr = datestr.replace('<month>', ''); datestr = datestr.replace('<zmonth>', ''); datestr = datestr.replace('<monthname>', ''); } datestr = datestr.replace('<year>', DT.getUTCFullYear().toString()); return datestr.replace(/^[ \/\-\,\.]*(.*?)[ \/\-\,\.]*$/g, "$1"); // Cleanup any dangling spaces or connectors that might result from omitting date/month }; // Function called after the ref list is loaded, to actually set the contents of the named ref dialog // Until the list is loaded, its just a "Loading" placeholder CiteTB.setupNamedRefs = function() { var names = [], i; for( i=0; i<CiteTB.mainRefList.length; i++) { if (!CiteTB.mainRefList[i].shorttag && CiteTB.mainRefList[i].refname) { names.push(CiteTB.mainRefList[i]); } } var stuff = $('<div>'); $('#citetoolbar-namedrefs').html( stuff ); if (names.length === 0) { stuff.html(mw.usability.getMsg('cite-no-namedrefs')); } else { stuff.html(mw.usability.getMsg('cite-namedrefs-intro')); var select = $('<select id="cite-namedref-select">'); select.append($('<option value="" />').text(mw.usability.getMsg('cite-named-refs-dropdown'))); for(i=0; i<names.length; i++) { select.append($('<option />').text(names[i].refname)); } stuff.after(select); select.before('<br />'); var prevlabel = $('<div id="cite-nref-preview-label" style="display:none;" />').html(mw.usability.getMsg('cite-raw-preview')); select.after(prevlabel); prevlabel.before("<br /><br />"); prevlabel.after('<div id="cite-namedref-preview" style="padding:0.5em; font-size:110%" />'); var parselabel = $('<span id="cite-parsed-label" style="display:none;" />').html(mw.usability.getMsg('cite-parsed-label')); $('#cite-namedref-preview').after(parselabel); parselabel.after('<div id="cite-namedref-parsed" style="padding-bottom:0.5em; font-size:110%" />'); var link = $('<a href="#" id="cite-nref-parse" style="margin:0 1em 0 1em; display:none; color:darkblue" />'); link.html(mw.usability.getMsg('cite-form-parse')); $('#cite-namedref-parsed').after(link); $("#cite-namedref-select").on( 'change', CiteTB.namedRefSelectClick); $('#cite-nref-parse').on( 'click', CiteTB.nrefParseClick); } }; // Function to get the errorcheck form HTML CiteTB.setupErrorCheck = function() { var form = $('<div id="cite-errorcheck-heading" />').html(mw.usability.getMsg('cite-errorcheck-heading')); var ul = $("<ul id='cite-errcheck-list' />"); var test; for (var t in CiteTB.ErrorChecks) { test = CiteTB.ErrorChecks[t]; ul.append(test.getRow()); } form.append(ul); $('#citetoolbar-errorcheck').html(form); }; // Callback function for parsed preview CiteTB.fillNrefPreview = function(parsed) { $('#cite-parsed-label').show(); $('#cite-namedref-parsed').html(parsed); }; // Click handler for the named-ref parsed preview CiteTB.nrefParseClick = function() { var choice = $("#cite-namedref-select").val(); if (choice === '') { $('#cite-parsed-label').hide(); $('#cite-namedref-parsed').text(''); return false; } $('#cite-nref-parse').hide(); for( var i=0; i<CiteTB.mainRefList.length; i++) { if (!CiteTB.mainRefList[i].shorttag && CiteTB.mainRefList[i].refname == choice) { CiteTB.parse(CiteTB.mainRefList[i].content, CiteTB.fillNrefPreview); return false; } } }; // Click handler for the named-ref dropdown CiteTB.lastnamedrefchoice = ''; CiteTB.namedRefSelectClick = function() { var choice = $("#cite-namedref-select").val(); if (CiteTB.lastnamedrefchoice == choice) { return; } CiteTB.lastnamedrefchoice = choice; $('#cite-parsed-label').hide(); $('#cite-namedref-parsed').text(''); if (choice === '') { $('#cite-nref-preview-label').hide(); $('#cite-namedref-preview').text(''); $('#cite-nref-parse').hide(); return; } for( var i=0; i<CiteTB.mainRefList.length; i++) { if (!CiteTB.mainRefList[i].shorttag && CiteTB.mainRefList[i].refname == choice) { $('#cite-nref-preview-label').show(); $('#cite-namedref-preview').text(CiteTB.mainRefList[i].content); if (CiteTB.getOption('autoparse')) { CiteTB.nrefParseClick(); } else { $('#cite-nref-parse').show(); } } } }; // callback function for parsed preview CiteTB.fillTemplatePreview = function(text) { var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.find('.cite-prev-parsed-label').show(); div.find('.cite-preview-parsed').html(text); }; // Click handler for template parsed preview CiteTB.prevParseClick = function() { var ref = CiteTB.getRef(true, false); var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.find('.cite-prev-parse').hide(); CiteTB.parse(ref, CiteTB.fillTemplatePreview); }; // Show/hide the extra fields in the dialog box CiteTB.showHideExtra = function() { var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); var setting = div.find(".cite-form-status").val(); if ( setting === 'closed' ) { div.find(".cite-form-status").val('open'); div.find('.cite-extra-fields').show(1, function() { // jQuery adds "display:block", which screws things up div.find('.cite-extra-fields').attr('style', 'width:100%; background-color:transparent;'); }); } else { div.find(".cite-form-status").val('closed'); div.find('.cite-extra-fields').hide(); } }; // Resets form fields and previews // Resets form fields and previews CiteTB.resetForm = function() { var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.html(template.getForm()); }; // STRING UTILITY FUNCTIONS // Returns a string quoted as necessary for name/group attributes CiteTB.getQuotedString = function(s) { var sq = /\'/.test(s); // single quotes var dq = /\"/.test(s); // double quotes if (!sq && !dq) { // Always quotes for non-latin alphabet return '"'+s+'"'; } else if (!dq) { // Can use double quotes return '"'+s+'"'; } else if (!sq) { // Can use single quotes return "'"+s+"'"; } else { // Has double and single quotes s = s.replace(/\"/g, '\''); return '"'+s+'"'; } }; // Fix up strings for output - capitalize first char, replace underscores with spaces CiteTB.fixStr = function(s) { s = s.slice(0,1).toUpperCase() + s.slice(1); s = s.replace('_',' '); return s; }; // Escape spaces and quotes for use in HTML classes/ids CiteTB.escStr = function(s) { return s.replace(' ', '-').replace("'", "\'").replace('"', '\"'); }; // MISC FUNCTIONS // Determine which template form is open, and get the template object for it CiteTB.getOpenTemplate = function() { var dialogs = $(".ui-dialog-content.ui-widget-content:visible"); var templatename = $(dialogs[0]).find(".cite-template").val(); return CiteTB.Templates[templatename]; }; // Display the report for the error checks CiteTB.displayErrors = function(errors) { $('#cite-err-report').remove(); var table = $('<table id="cite-err-report" style="width:100%; border:1px solid #A9A9A9; background-color:#FFEFD5; padding:0.25em; margin-top:0.5em" />'); $('#editpage-copywarn').before(table); var tr; var tr1 = $('<tr style="width:100%" />'); var th1 = $('<th style="width:60%; font-size:110%" />').html(mw.usability.getMsg('cite-err-report-heading')); var th2 = $('<th style="text-align:right; width:40%" />'); var im = $('<img />').attr('src', '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/55/Gtk-stop.svg/20px-Gtk-stop.svg.png'); im.attr('alt', mw.usability.getMsg('cite-err-report-close')).attr('title', mw.usability.getMsg('cite-err-report-close')); var ad = $('<a id="cite-err-check-close" />').attr('href', '#'); ad.append(im); th2.append(ad); tr1.append(th1).append(th2); table.append(tr1); $('#cite-err-check-close').on('click', function() { $('#cite-err-report').remove(); }); if (errors.length === 0) { tr = $('<tr style="width:100%;" />'); var td = $('<td style="text-align:center; margin:1.5px;" />').html(mw.usability.getMsg('cite-err-report-empty')); tr.append(td); table.append(tr); return; } for(var e in errors) { var err = errors[e]; tr = $('<tr style="width:100%;" />'); var td1 = $('<td style="border: 1px solid black; margin:1.5px; width:60%" />').html(err.err); var td2 = $('<td style="border: 1px solid black; margin:1.5px; width:40%" />').html(mw.usability.getMsg(err.msg)); tr.append(td1).append(td2); table.append(tr); } }; } // End of code loaded only on edit // </nowiki> 2871fizw8vygtkf0gywbd40cphk0fww Ілья Восіпавіч Фрумін 0 285417 5133428 3850215 2026-04-28T19:30:42Z IshaBarnes 124956 не ізаляваны 5133428 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} {{цёзкі2|Фрумін}} '''Ілья Восіпавіч (Іосіфавіч) Фрумін''' ({{lang-ru|Фрумин Илья Осипович}}; {{ДН|||1876}}, {{МН|Бабруйск||}} — {{ДС|||1945}}, {{МС|Кіеў||}}) — савецкі вучоны ў галіне артапедыі і траўматалогіі. Доктар медыцынскіх навук. == Біяграфія == У 1897 паступіў на медыцынскі факультэт універсітэта ў [[Кіеў|Кіеве]] (у 1898 выключаны за рэвалюцыйную дзейнасць), які скончыў у 1905. У 1919 ініцыятар стварэння і дырэктар першай у [[Кіеў|Кіеве]] артапедычнай установы — Дома калечанай дзіцяці, ператворанага ў 1924 ва Усеўкраінскі дзяржаўны дзіцячы артапедычны інстытут (УДДАІ). У 1926 на базе інстытута была створана кафедра артапедыі і траўматалогіі Кіеўскага інстытута ўдасканалення ўрачоў, якую таксама ўзначаліў Фрумін. Пасля рэарганізацыі ў 1931 УДДАІ ва [[Украінскі інстытут артапедыі і траўматалогіі]] кіраваў ім да 1932. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.rujen.ru/index.php/ФРУМИН_Илья_Осипович] * [http://infru.de/snws/53/poloca-7.pdf] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Фрумін Ілья}} [[Катэгорыя:Медыкі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Медыкі СССР]] [[Катэгорыя:Медыкі Украіны]] kxgpt5affkpq30jyj04voztt27s23w2 ГК Мяшкоў Брэст 0 305018 5133365 5130439 2026-04-28T15:19:49Z Markuss86 106891 5133365 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = БГК імя Мяшкова | выява = ГК Мяшкоў Брэст.png | шырыня = 230px | поўная_назва = Брэсцкі гандбольны клуб імя Мяшкова | кароткая_назва = | мянушкі = ''мяшкі'' | заснаваны = 9 красавіка 2002 | расфарміраваны = | горад = [[Брэст]], [[Беларусь]] | пляцоўка = УСК «Вікторыя» | умяшчальнасць = 3740 | кіраўнік = [[Павел Башкін]] | пасада_кіраўніка = Спартыўны дырэктар | трэнер = [[Сяргей Бябешка]] | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2018/2019 | месца = 1 месца | сайт = https://meshkovbrest.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = _whiteborder |pattern_b1 = _whitecollar |pattern_ra1 = _whiteborder |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = 0000FF |body1 = 0000FF |rightarm1 = 0000FF |shorts1 = 0000FF |pattern_la2 = _whiteborder |pattern_b2 = _whitecollar |pattern_ra2 = _whiteborder |pattern_so2 = |leftarm2 = FF0000 |body2 = FF0000 |rightarm2 = FF0000 |shorts2 = FF0000 }} '''БГК імя́ Мяшко́ва''' — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбольны клуб]] з [[Брэст]]а, шматразовы чэмпіён і ўладальнік [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубка Беларусі]]. Удзельнік міжнародных [[SEHA-ліга|SEHA-лігі]] і [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Лігі чэмпіёнаў]]. Гульні праводзіць у залы ўніверсальнага спартыўнага комплексу «Вікторыя» ўмяшчальнасцю 3740 пасадачных месцаў<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/klub/arena.html|title = Арена|work = Клуб|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065201/http://www.bgk-meshkova.com/klub/arena.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. == Гісторыя == Клуб створаны з ініцыятывы сыноў [[Анатоль Пятровіч Мяшкоў|Анатоля Пятровіча Мяшкова]]<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/komanda/bgk/|title = БГК им. А.П. Мешкова|work = Команда|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305131214/http://bgk-meshkova.com/komanda/bgk|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>, брэсцкага гандбольнага трэнера і энтузіяста, і атрымаў яго імя<ref>{{cite web|date = 6 верасня 2013|url = http://www.bgk-meshkova.com/ru/club/ind.html|title = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303215957/http://www.bgk-meshkova.com/ru/club/ind.html|archivedate = 3 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|дэбютным для сябе сезоне]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|беларускага чэмпіянату]] брэсцкі клуб адразу склаў канкурэнцыю сталічным фаварытам [[ГК СКА Мінск|СКА]] і [[ГК Аркатрон Мінск|«РЦАП-Аркатрон»]], фінішаваўшы на першым этапе на другім месцы з адставаннем 1 ачко ад «Аркатрона» і стаўшы лідарам у пяцёрцы наймацнейшых на другім этапе. У фінале плэй-оф БГК саступіў «Аркатрону» толькі ў трэцім, дадатковым матчы<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2002-2003.html|title = 2002—2003|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065246/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2002-2003.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У фінале Кубка Беларусі мацнейшым таксама апынуўся «Аркатрон». Капітан брэсцкай каманды [[Уладзімір Галушка]] быў прызнаны найлепшым іграком чэмпіянату. Па выніках сезону клуб змяніў трэнера і значна ўзмацніў склад украінскімі легіянерамі і беларускімі ігракамі, якія вярнуліся з замежжа. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|сезоне 2003/04]] БГК перамог ва ўсіх гульнях, акрамя адной, і стаў чэмпіёнам з 20-ачковым адрывам ад другога месца, а таксама заваяваў Кубак Беларусі<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2003-2004.html|title = 2003—2004|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020431/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2003-2004.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. Найлепшым брамнікам чэмпіянату стаў [[Мікалай Зянько, гандбаліст|Мікалай Гальмак]], найлепшым абаронцам — [[Максім Няхайчык]], найлепшым іграком задняй лініі — Уладзімір Галушка. Як віцэ-чэмпіён клуб таксама выступаў у [[Кубак ЕГФ|Кубку ЕГФ]], дзе дайшоў да 1/8 фіналу. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|наступным сезоне чэмпіянату]] БГК імя Мяшкова перамог ва ўсіх без выключэння гульнях; як і ў папярэднім сезоне, трэці этап не спатрэбіўся, паколькі адрыў ад другога месца склаў 14 ачкоў<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2004-2005.html|title = 2004—2005|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065211/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2004-2005.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У Кубку Беларусі клуб таксама не меў канкурэнтаў, перамогшы ва ўсіх трох гульнях. [[Мікалай Мікалаевіч Зянько (трэнер)|Мікалай Зянько]]{{efn|ранейшае прозвішча — Гальмак}} стаў найлепшым брамнікам чэмпіянату, Максім Няхайчык — абаронцам, [[Міхаіл Усачоў]] — іграком задняй лініі. У гэтым сезоне брэсцкі клуб дэбютаваў у [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Лізе чэмпіёнаў]], дзе ў групавым этапе з адной перамогай фінішаваў на апошнім месцы пасля расійскага клуба [[ГК Чэхаўскія Мядзведзі|«Чэхаўскія Мядзведзі»]], дацкага [[ГК Свендборг|«Гудмэ»]] і славенскага [[ГК Гарэнье Вяленье|«Гарэнье»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2004-05/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2004/05. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|чэмпіянаце Беларусі 2005/06]] БГК ізноў стаў найлепшым, саступіўшы толькі ў адной гульні з 23, а ў Кубку Беларусі саступіў мінскаму СКА<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2005-2006.html|title = 2005—2006|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305040347/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2005-2006.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Упершыню ў беларускім чэмпіянаце ўзяў удзел і фарм-клуб БГК, складзены пераважна з брэсцкіх выхаванцаў. У Лізе чэмпіёнаў БГК зноў перамог аднойчы і скончыў групавы раўнд на апошнім месцы пасля нямецкага клуба [[ГК Кіль|«Кіль»]], дацкага [[ГК Кольдынг|«Кольдынга»]] і польскай [[ГК Вісла Плоцк|«Віслы»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2005-06/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2005/06. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|XV чэмпіянат Беларусі]] прайшоў без інтрыгі: брастчане перамаглі ва ўсіх 28 матчах. Да таго ж фарм-клуб «ЦАР-БГК» заваяваў бронзавыя медалі. Абодва клубы ўзялі ўдзел і ў фінальнай частцы розыгрышу Кубку Беларусі, дзе занялі адпаведна 1-е і 3-е месцы<ref name="bhk2007">{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2006-2007.html|title = 2006—2007|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020439/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2006-2007.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. Ігракі фарм-клуба [[Алег Рагозін]] і [[Канстанцін Курыленка]] сталі найлепшымі бамбардзірамі чэмпіянату (233 і 181 мяч адпаведна). У групавым этапе Лігі чэмпіёнаў гэтым разам БГК саступіў ва ўсіх матчах іспанскаму [[ГК Сьюдад Рэал|«Сьюдад Рэалу»]], венгерскаму [[ГК Пік Сегед|«Піку»]] і швейцарскаму [[ГК Кадэтэн Шафгаўзен|«Кадэтэну»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2006-07/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2006/07. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. Дэбют у [[Балтыйская ліга, гандбол|Балтыйскай лізе]] прынёс камандзе 2-е месца пасля рыжскага {{Нп3|АСК Рыга, гандбольны клуб|АСК|sk|ASK-LU Riga}}<ref name="bhk2007" />. [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Сезон 2007/08]] клуб пачаў адразу з другога этапу і з новым трэнерам, былым іграком [[Юрый Карпук|Юрыем Карпуком]]. Атрымаўшы ў 20 матчах 19 перамог, БГК стаў чэмпіёнам Беларусі пяты раз запар, а таксама чацверты раз заваяваў Кубак<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2007-2008.html|title = 2007—2008|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065251/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2007-2008.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У групе H Лігі чэмпіёнаў брастчане з адной перамогай фінішавалі на апошнім месцы пасля венгерскага клуба [[ГК Пік Сегед|«Пік»]], славенскага [[ГК Гарэнье Вяленье|«Гарэнье»]] і баснійскай [[ГК Босна Сараева|«Босны»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2007-08/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2007/08. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. [[Файл:Матч ЛЧ ЭГФ. БГК (Берасьце) — Мэталюрг (Скоп’е) 004.jpg|thumb|БГК у матчы [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Лігі чэмпіёнаў]] (2014)]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|З наступнага года]] чэмпіянат Беларусі папоўніўся наваком — мінскім [[ГК Дынама Мінск|«Дынама»]], які адразу ж стаў чэмпіёнам. БГК фінішаваў на другім месцы. А вось у фінале Кубка брэсцкі клуб узяў рэванш над маладым супернікам, які ў наступных гадах стане яго асноўным канкурэнтам на ўнутранай арэне<ref name="bhk2009">{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2008-2009.html|title = 2008—2009|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065226/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2008-2009.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Адным з найлепшых ігракоў чэмпіянату стаў левы паўсярэдні Канстанцін Курыленка. У гэтым сезоне БГК не здолеў прабіцца ў групавы этап ЛЧ, двойчы згуляўшы ўнічыю з літоўскім [[ГК Гранітас Каўнас|«Гранітасам»]] і саступіўшы па колькасці закінутых мячоў у гасцях<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2008-09/rounds/1/Qualification+Round+1|title = EHF Champions League 2007/08. Qualification round 1|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. Пасля гэтага брастчане трапілі ў Кубак ЕГФ, дзе ў 1/16 фіналу саступілі па суме двух матчаў астраханскай [[ГК Зара Каспія Астрахань|«Зары Каспія»]]<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2008-09/round/3/Round+3|title = 2008/09 Men’s EHF Cup. Round 3|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20141027174924/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2008-09/round/3/Round+3|archivedate = 27 кастрычніка 2014|url-status = dead}}</ref>. У Балтыйскай лізе групавы этап брастчане скончылі на другім месцы, але ў паўфінале саступілі эстонскім {{Не перакладзена 5|«Чокеліт Бойз»||et|Chocolate Boys}} і ў выніку занялі 3-е месца<ref name="bhk2009" />. Першы этап [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|чэмпіянату 2009/10]] БГК скончыў на першым месцы з адным паражэннем у 16 гульнях, але на другім двойчы саступіў «дынамаўцам» і заваяваў срэбныя медалі. У фінале Кубка Беларусі па суме двух матчаў БГК таксама саступіў мінскаму клубу<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2009-2010.html|title = 2009—2010|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814015143/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2009-2010.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. У гэтым сезоне клуб дэбютаваў у еўрапейскім [[Кубак уладальнікаў кубкаў ЕГФ|Кубку кубкаў]], дзе ў першым раўндзе прайграў дацкаму {{Не перакладзена|ГК Хольстэбро|«Хольстэбро»|da|Team Tvis Holstebro}}<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/cwc/men/2009-10/round/3/Round+3|title = 2009/10 Men’s Cup Winners’ Cup. Round 3|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160103202022/http://www.eurohandball.com/ec/cwc/men/2009-10/round/3/Round+3|archivedate = 3 студзеня 2016|url-status = dead}}</ref>. [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Сезон 2010/11]] брастчане пачалі з новым трэнерам літоўцам Гінтарасам Савукінасам. У групавым турніры БГК фінішаваў другім, аднак суперфінальная серыя не праводзілася, паколькі разрыў ад «Дынама» склаў 8 ачкоў пры рэгламентаваных трох. У фінальнай стадыі розыгрышу Кубка Беларусі («фінал чатырох») БГК абыграў мінскае «Дынама», а пасля без цяжкасцей разабраўся з магілёўскім [[ГК Машэка Магілёў|«Машэкам»]]<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2010-2011.html|title = 2010—2011|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065239/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2010-2011.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Найлепшымі ігракамі чэмпіянату былі прызнаны [[Віталь Чарапенька]] ([[Варатар (гандбол)|брамнік]]), [[Раман Колеснеў]] ([[крайні, гандбол|левы крайні]]), [[Юрый Грамыка]] ([[лінейны, гандбол|лінейны]]). У другім раўндзе Кубка ЕГФ мяшкоўцы саступіў македонскаму [[ГК Металург Скоп'е|«Металургу»]]»<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2010-11/round/2/Round+2|title = 2010/11 Men’s EHF Cup. Round 2|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140311033201/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2010-11/round/2/Round+2|archivedate = 11 сакавіка 2014|url-status = dead}}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|чэмпіянаце Беларусі 2011/12]] брастчане чацверты раз запар сталі другімі, а ў «фінале чатырох» Кубка зноў абыгралі «Дынама», і саступілі [[ГК СКА Мінск|СКА]]<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|title = 2011—2012|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020747/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. Еўрапейскі сезон стаў адным з самых паспяховых у гісторыі клуба: у апошнім розыгрышы Кубка ўладальнікаў кубкаў{{efn|У наступным годзе турнір быў аб'яднаны з [[Кубак ЕГФ|Кубкам ЕГФ]].}} БГК дайшоў да ¼ фіналу<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://europeancup.eurohandball.com/cwc/men/2011-12/overview|title = EHF European Cup 2011/12 — Legs Overview|format = |work = European Cup|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>, дзе саступіў іспанскаму [[ГК Арагон|«Арагону»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://europeancup.eurohandball.com/cwc/men/2011-12/match/5/201211020205005/HC+Meshkov+Brest+-+Caja3+BM.+Aragon|title = EHF European Cup 2011/12 — HC Meshkov Brest — Caja3 BM. Aragon|format = |work = European Cup|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|сезоне 2012/13]] упершыню ў гісторыю клуба БГК апусціўся ў выніковай табліцы чэмпіянату ніжэй за 2-е месца, заваяваўшы бронзавыя медалі. Цягам сезону ў клубе з'явіўся новы трэнер — Міглюс Астраўскас, але ў сярэдзіне сакавіка ён быў адстаўлены<ref name="naviny415500">{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = 24 красавіка 2013|url = http://naviny.by/rubrics/sport/2013/04/24/ic_news_125_415500/|title = Со следующего сезона БГК возглавит хорват Желько Бабич|format = |work = Спорт|publisher = Naviny.by|accessdate = 10 кастрычніка 2014|language = ru|postscript = }}</ref>. У фінале Кубка Беларусі брастчане саступілі адзін мяч мінскаму «Дынама»<ref name="bhk2013">{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|title = 2011—2012|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020747/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. У Кубку ЕГФ клуб прайшоў два раўнды і на апошняй перадгрупавой стадыі саступіў нямецкаму [[ФК Фрыш Аўф Гепінген|«Фрыш Аўф Гепінгену»]]<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/round/3/Round+3|title = 2012/13 Men’s EHF Cup. Round 3|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140802044801/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/round/3/Round+3|archivedate = 2 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. У дэбютным сезоне [[SEHA-ліга|SEHA Лігі]] БГК стаў пераможцам рэгулярнага чэмпіянату, а ў фінале чатырох заняў чацвёртае месца<ref name="bhk2013" />. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|сезоне 2013/14 гадоў]] БГК імя Мяшкова, ачолены новым трэнерам [[Жэлька Бабіч]]ам<ref name="naviny415500" />, пасля пяцігадовага перапынку вярнуў сабе тытул чэмпіёна Беларусі. Здарылася гэта пасля расфарміравання з-за фінансавых цяжкасцей наймацнейшага беларускага клуба [[ГК Дынама Мінск|«Дынама»]], які і ў гэтым сезоне лідыраваў на першым этапе са 100%-ым вынікам<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = 28 лютага 2014|url = https://www.belaruspartisan.org/bel/sport/259554/|title = Беларускі гандбол карэктуецца пасля сыходу мінскага «Дынама»|format = |work = |publisher = [[Беларускі партызан]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = |postscript = }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Узмацніўшыся яго былымі ігракамі [[Дзяніс Рутэнка|Дзянісам Рутэнкам]], [[Максім Бабічаў|Максімам Бабічавым]] і [[Дзмітрый Нікуленкаў|Дзмітрыем Нікуленкавым]], а таксама яшчэ адным лідарам [[Мужчынская зборная Беларусі па гандболе|беларускай зборнай]] [[Сяргей Шыловіч|Сяргеем Шыловічам]], брэсцкі клуб, стаўшы базавым клубам зборнай<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/mgnoveniya-minuvshego-sezona.html|title = 17 мгновений сезона|work = Новости клуба|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140903074353/http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/mgnoveniya-minuvshego-sezona.html|archivedate = 3 верасня 2014|url-status = dead}}</ref>, на другім этапе саступіў толькі ў адным матчы і ў фінальнай серыі адолеў СКА<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-3.-chempionat-belarusi.html|title = Сезон в цифрах. Часть 3. Чемпионат Беларуси|work = Новости клуба|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065207/http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-3.-chempionat-belarusi.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Брастчане перамаглі і ў Кубку Беларусі<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/turniryi/kubok-rb/i-kubok-%E2%80%94-nash!.html|title = И кубок — наш!|work = Турниры — Кубок РБ|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305043413/http://www.bgk-meshkova.com/turniryi/kubok-rb/i-kubok-%E2%80%94-nash!.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У Кубку ЕГФ клуб дайшоў да 3-га кваліфікацыйнага раўнда і саступіў там берлінскаму [[Фюксэ Берлін|«Фюксэ»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://europeancup.eurohandball.com/ehfc/men/2013-14/rounds/3/Qualification+Round+3|title = EHF European Cup 2013/14 — Rounds — Qualification Round 3|format = |work = European Cup|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>, будучаму бронзаваму прызёру. Клуб таксама стаў срэбраным прызёрам SEHA Лігі<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-2-seha-liga.html|title = Сезон в цифрах. Часть 2: SEHA-лига|work = Новости клуба|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305042328/http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-2-seha-liga.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|сезоне 2014/15 гадоў]] БГК імя Мяшкова ў восьмы раз здабыў Кубак Беларусі, а ў фінальнай серыі чэмпіянату да дзвюх перамог адолеў у трох матчах мінскі СКА. Трэцяя фінальная гульня стала для трэнера Жэлька Бабіча 100-й у складзе брастчан<ref name="sezon1415">{{cite web|date = 7 верасня 2015|url = http://www.bgk-meshkova.com/2014-2015__.html|title = 2014—2015|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065233/http://www.bgk-meshkova.com/2014-2015__.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>, але пасля гэтага чэмпіянату яго на пасадзе замяніў украінец [[Сяргей Бябешка]]. Найлепшым лінейным чэмпіянату стаў Максім Бабічаў, найлепшым правым паўсярэднім — Сяргей Шыловіч. У Лізе чэмпіёнаў БГК прабіўся праз кваліфікацыю ў групавы турнір, выступ у якім стаў найбольш паспяховым у гісторыі клуба<ref name="sezon1415" />: пятае месца з шасцю пунктамі пасля «Кіля», [[ГК Пары Сен-Жэрмен|ПСЖ]], [[ГК Заграб|«Краацыі»]] і [[ГК Лагронья|«Лагронья»]]. Брастчане зноў сталі срэбранымі прызёрамі SEHA Лігі, саступіўшы дэбютанту турніру — венгерскаму [[ГК Веспрэм|«Веспрэму»]]. == Дасягненні == === Нацыянальныя === * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (16)''': [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|2006/2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (6): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|2002/2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|2024/2025]] ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (1): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (13)''': [[Кубак Беларусі па гандболе 2004|2004]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2005|2005]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2007|2007]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2009|2009]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2021|2021]] ** {{Ср}} Фіналіст (6): [[Кубак Беларусі па гандболе 2003|2003]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2006|2006]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2010|2010]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2013|2013]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]] ** {{Бр}} 3-е месца (1) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] * '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]]:''' ** [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Уладальнік (3)''': [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2022|2022]], [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023|2023]], [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] === Міжнародныя === * '''[[SEHA-ліга]]:''' ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (2): 2014, 2015 ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (2): 2017, 2019, 2020 * '''[[Балтыйская гандбольная ліга|Балтыйская ліга]]:''' ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (2): 2007, 2008 ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (1): 2009 == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 2002/03 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2003|Фіналіст]]|| |- | 2003/04 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2004|Уладальнік]]|| |- | 2004/05 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2005|Уладальнік]]|| |- | 2005/06 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2006|Фіналіст]]|| |- | 2006/07 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2007|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2007/2008 ГК Мяшкоў Брэст|2007/08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2008/2009 ГК Мяшкоў Брэст|2008/09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2009|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Мяшкоў Брэст|2009/10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Мяшкоў Брэст|2010/11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Мяшкоў Брэст|2011/12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Мяшкоў Брэст|2012/13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2013|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Мяшкоў Брэст|2013/14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Мяшкоў Брэст|2014/15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2015|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Мяшкоў Брэст|2015/16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Мяшкоў Брэст|2016/17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2017/2018 ГК Мяшкоў Брэст|2017/18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2018|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2018/2019 ГК Мяшкоў Брэст|2018/19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2019/2020 ГК Мяшкоў Брэст|2019/20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2020/2021 ГК Мяшкоў Брэст|2020/21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2021|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2021/2022 ГК Мяшкоў Брэст|2021/22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|3]]|| |- | [[Сезон 2022/2023 ГК Мяшкоў Брэст|2022/23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2023/2024 ГК Мяшкоў Брэст|2023/24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст|2024/25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2025/2026 ГК Мяшкоў Брэст|2025/26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || || || |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|3}} * [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (2002—2003) * Мікалай Шарко (2003) * [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (2003—2005) * Анатоль Драчоў (2005—2007) * [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (2007) * [[Юрый Мікалаевіч Карпук|Юрый Карпук]] (2007—2008) * Міглюс Астраўскас * [[Гінтарас Савукінас]] (2010-212) * Жэлька Бабіч (2013-?) * [[Сяргей Васільевіч Бябешка|Сяргей Бябешка]] (2015—2018) * [[Рауль Алонса]] (2019—2021) * [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (2023—2026) {{div col end}} == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.bgk-meshkova.com Афіцыйная старонка] {{ref-ru}}{{ref-en}} * [http://www.eurohandball.com/ec/cl/men/2014-15/clubs/007056/HC+Meshkov+Brest Профіль] {{ref-en}} на старонцы [[ЕГФ]] * [http://seha-liga.com/klub/13/meshkov-brest-brest Профіль] {{ref-en}} на старонцы [[SEHA-ліга|SEHA-лігі]] * [http://www.baltichandball.net/3/Teams/team/20148 Профіль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141003180733/http://baltichandball.net/3/Teams/team/20148 |date=3 кастрычніка 2014 }} {{ref-en}} на старонцы [[Балтыйская гандбольная ліга|Балтыйскай гандбольнай лігі]] * {{Facebook|bgkmeshkova}} {{Склад БГК імя Мяшкова}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:БГК імя Мяшкова| ]] [[Катэгорыя:2002 год у Брэсце]] 42zg8406kzxtwg5o6mwpvfqxy8rrbqs 5133369 5133365 2026-04-28T15:22:05Z Markuss86 106891 5133369 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = БГК імя Мяшкова | выява = ГК Мяшкоў Брэст.png | шырыня = 175px | поўная_назва = Брэсцкі гандбольны клуб імя Мяшкова | кароткая_назва = | мянушкі = ''мяшкі'' | заснаваны = 9 красавіка 2002 | расфарміраваны = | горад = [[Брэст]], [[Беларусь]] | пляцоўка = УСК «Вікторыя» | умяшчальнасць = 3740 | кіраўнік = [[Павел Башкін]] | пасада_кіраўніка = Спартыўны дырэктар | трэнер = [[Сяргей Бябешка]] | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2018/2019 | месца = 1 месца | сайт = https://meshkovbrest.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = _whiteborder |pattern_b1 = _whitecollar |pattern_ra1 = _whiteborder |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = 0000FF |body1 = 0000FF |rightarm1 = 0000FF |shorts1 = 0000FF |pattern_la2 = _whiteborder |pattern_b2 = _whitecollar |pattern_ra2 = _whiteborder |pattern_so2 = |leftarm2 = FF0000 |body2 = FF0000 |rightarm2 = FF0000 |shorts2 = FF0000 }} '''БГК імя́ Мяшко́ва''' — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбольны клуб]] з [[Брэст]]а, шматразовы чэмпіён і ўладальнік [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубка Беларусі]]. Удзельнік міжнародных [[SEHA-ліга|SEHA-лігі]] і [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Лігі чэмпіёнаў]]. Гульні праводзіць у залы ўніверсальнага спартыўнага комплексу «Вікторыя» ўмяшчальнасцю 3740 пасадачных месцаў<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/klub/arena.html|title = Арена|work = Клуб|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065201/http://www.bgk-meshkova.com/klub/arena.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. == Гісторыя == Клуб створаны з ініцыятывы сыноў [[Анатоль Пятровіч Мяшкоў|Анатоля Пятровіча Мяшкова]]<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/komanda/bgk/|title = БГК им. А.П. Мешкова|work = Команда|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305131214/http://bgk-meshkova.com/komanda/bgk|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>, брэсцкага гандбольнага трэнера і энтузіяста, і атрымаў яго імя<ref>{{cite web|date = 6 верасня 2013|url = http://www.bgk-meshkova.com/ru/club/ind.html|title = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303215957/http://www.bgk-meshkova.com/ru/club/ind.html|archivedate = 3 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|дэбютным для сябе сезоне]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|беларускага чэмпіянату]] брэсцкі клуб адразу склаў канкурэнцыю сталічным фаварытам [[ГК СКА Мінск|СКА]] і [[ГК Аркатрон Мінск|«РЦАП-Аркатрон»]], фінішаваўшы на першым этапе на другім месцы з адставаннем 1 ачко ад «Аркатрона» і стаўшы лідарам у пяцёрцы наймацнейшых на другім этапе. У фінале плэй-оф БГК саступіў «Аркатрону» толькі ў трэцім, дадатковым матчы<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2002-2003.html|title = 2002—2003|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065246/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2002-2003.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У фінале Кубка Беларусі мацнейшым таксама апынуўся «Аркатрон». Капітан брэсцкай каманды [[Уладзімір Галушка]] быў прызнаны найлепшым іграком чэмпіянату. Па выніках сезону клуб змяніў трэнера і значна ўзмацніў склад украінскімі легіянерамі і беларускімі ігракамі, якія вярнуліся з замежжа. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|сезоне 2003/04]] БГК перамог ва ўсіх гульнях, акрамя адной, і стаў чэмпіёнам з 20-ачковым адрывам ад другога месца, а таксама заваяваў Кубак Беларусі<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2003-2004.html|title = 2003—2004|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020431/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2003-2004.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. Найлепшым брамнікам чэмпіянату стаў [[Мікалай Зянько, гандбаліст|Мікалай Гальмак]], найлепшым абаронцам — [[Максім Няхайчык]], найлепшым іграком задняй лініі — Уладзімір Галушка. Як віцэ-чэмпіён клуб таксама выступаў у [[Кубак ЕГФ|Кубку ЕГФ]], дзе дайшоў да 1/8 фіналу. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|наступным сезоне чэмпіянату]] БГК імя Мяшкова перамог ва ўсіх без выключэння гульнях; як і ў папярэднім сезоне, трэці этап не спатрэбіўся, паколькі адрыў ад другога месца склаў 14 ачкоў<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2004-2005.html|title = 2004—2005|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065211/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2004-2005.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У Кубку Беларусі клуб таксама не меў канкурэнтаў, перамогшы ва ўсіх трох гульнях. [[Мікалай Мікалаевіч Зянько (трэнер)|Мікалай Зянько]]{{efn|ранейшае прозвішча — Гальмак}} стаў найлепшым брамнікам чэмпіянату, Максім Няхайчык — абаронцам, [[Міхаіл Усачоў]] — іграком задняй лініі. У гэтым сезоне брэсцкі клуб дэбютаваў у [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Лізе чэмпіёнаў]], дзе ў групавым этапе з адной перамогай фінішаваў на апошнім месцы пасля расійскага клуба [[ГК Чэхаўскія Мядзведзі|«Чэхаўскія Мядзведзі»]], дацкага [[ГК Свендборг|«Гудмэ»]] і славенскага [[ГК Гарэнье Вяленье|«Гарэнье»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2004-05/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2004/05. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|чэмпіянаце Беларусі 2005/06]] БГК ізноў стаў найлепшым, саступіўшы толькі ў адной гульні з 23, а ў Кубку Беларусі саступіў мінскаму СКА<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2005-2006.html|title = 2005—2006|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305040347/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2005-2006.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Упершыню ў беларускім чэмпіянаце ўзяў удзел і фарм-клуб БГК, складзены пераважна з брэсцкіх выхаванцаў. У Лізе чэмпіёнаў БГК зноў перамог аднойчы і скончыў групавы раўнд на апошнім месцы пасля нямецкага клуба [[ГК Кіль|«Кіль»]], дацкага [[ГК Кольдынг|«Кольдынга»]] і польскай [[ГК Вісла Плоцк|«Віслы»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2005-06/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2005/06. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|XV чэмпіянат Беларусі]] прайшоў без інтрыгі: брастчане перамаглі ва ўсіх 28 матчах. Да таго ж фарм-клуб «ЦАР-БГК» заваяваў бронзавыя медалі. Абодва клубы ўзялі ўдзел і ў фінальнай частцы розыгрышу Кубку Беларусі, дзе занялі адпаведна 1-е і 3-е месцы<ref name="bhk2007">{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2006-2007.html|title = 2006—2007|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020439/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2006-2007.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. Ігракі фарм-клуба [[Алег Рагозін]] і [[Канстанцін Курыленка]] сталі найлепшымі бамбардзірамі чэмпіянату (233 і 181 мяч адпаведна). У групавым этапе Лігі чэмпіёнаў гэтым разам БГК саступіў ва ўсіх матчах іспанскаму [[ГК Сьюдад Рэал|«Сьюдад Рэалу»]], венгерскаму [[ГК Пік Сегед|«Піку»]] і швейцарскаму [[ГК Кадэтэн Шафгаўзен|«Кадэтэну»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2006-07/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2006/07. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. Дэбют у [[Балтыйская ліга, гандбол|Балтыйскай лізе]] прынёс камандзе 2-е месца пасля рыжскага {{Нп3|АСК Рыга, гандбольны клуб|АСК|sk|ASK-LU Riga}}<ref name="bhk2007" />. [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Сезон 2007/08]] клуб пачаў адразу з другога этапу і з новым трэнерам, былым іграком [[Юрый Карпук|Юрыем Карпуком]]. Атрымаўшы ў 20 матчах 19 перамог, БГК стаў чэмпіёнам Беларусі пяты раз запар, а таксама чацверты раз заваяваў Кубак<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2007-2008.html|title = 2007—2008|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065251/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2007-2008.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У групе H Лігі чэмпіёнаў брастчане з адной перамогай фінішавалі на апошнім месцы пасля венгерскага клуба [[ГК Пік Сегед|«Пік»]], славенскага [[ГК Гарэнье Вяленье|«Гарэнье»]] і баснійскай [[ГК Босна Сараева|«Босны»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2007-08/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2007/08. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. [[Файл:Матч ЛЧ ЭГФ. БГК (Берасьце) — Мэталюрг (Скоп’е) 004.jpg|thumb|БГК у матчы [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Лігі чэмпіёнаў]] (2014)]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|З наступнага года]] чэмпіянат Беларусі папоўніўся наваком — мінскім [[ГК Дынама Мінск|«Дынама»]], які адразу ж стаў чэмпіёнам. БГК фінішаваў на другім месцы. А вось у фінале Кубка брэсцкі клуб узяў рэванш над маладым супернікам, які ў наступных гадах стане яго асноўным канкурэнтам на ўнутранай арэне<ref name="bhk2009">{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2008-2009.html|title = 2008—2009|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065226/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2008-2009.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Адным з найлепшых ігракоў чэмпіянату стаў левы паўсярэдні Канстанцін Курыленка. У гэтым сезоне БГК не здолеў прабіцца ў групавы этап ЛЧ, двойчы згуляўшы ўнічыю з літоўскім [[ГК Гранітас Каўнас|«Гранітасам»]] і саступіўшы па колькасці закінутых мячоў у гасцях<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2008-09/rounds/1/Qualification+Round+1|title = EHF Champions League 2007/08. Qualification round 1|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. Пасля гэтага брастчане трапілі ў Кубак ЕГФ, дзе ў 1/16 фіналу саступілі па суме двух матчаў астраханскай [[ГК Зара Каспія Астрахань|«Зары Каспія»]]<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2008-09/round/3/Round+3|title = 2008/09 Men’s EHF Cup. Round 3|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20141027174924/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2008-09/round/3/Round+3|archivedate = 27 кастрычніка 2014|url-status = dead}}</ref>. У Балтыйскай лізе групавы этап брастчане скончылі на другім месцы, але ў паўфінале саступілі эстонскім {{Не перакладзена 5|«Чокеліт Бойз»||et|Chocolate Boys}} і ў выніку занялі 3-е месца<ref name="bhk2009" />. Першы этап [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|чэмпіянату 2009/10]] БГК скончыў на першым месцы з адным паражэннем у 16 гульнях, але на другім двойчы саступіў «дынамаўцам» і заваяваў срэбныя медалі. У фінале Кубка Беларусі па суме двух матчаў БГК таксама саступіў мінскаму клубу<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2009-2010.html|title = 2009—2010|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814015143/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2009-2010.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. У гэтым сезоне клуб дэбютаваў у еўрапейскім [[Кубак уладальнікаў кубкаў ЕГФ|Кубку кубкаў]], дзе ў першым раўндзе прайграў дацкаму {{Не перакладзена|ГК Хольстэбро|«Хольстэбро»|da|Team Tvis Holstebro}}<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/cwc/men/2009-10/round/3/Round+3|title = 2009/10 Men’s Cup Winners’ Cup. Round 3|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160103202022/http://www.eurohandball.com/ec/cwc/men/2009-10/round/3/Round+3|archivedate = 3 студзеня 2016|url-status = dead}}</ref>. [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Сезон 2010/11]] брастчане пачалі з новым трэнерам літоўцам Гінтарасам Савукінасам. У групавым турніры БГК фінішаваў другім, аднак суперфінальная серыя не праводзілася, паколькі разрыў ад «Дынама» склаў 8 ачкоў пры рэгламентаваных трох. У фінальнай стадыі розыгрышу Кубка Беларусі («фінал чатырох») БГК абыграў мінскае «Дынама», а пасля без цяжкасцей разабраўся з магілёўскім [[ГК Машэка Магілёў|«Машэкам»]]<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2010-2011.html|title = 2010—2011|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065239/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2010-2011.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Найлепшымі ігракамі чэмпіянату былі прызнаны [[Віталь Чарапенька]] ([[Варатар (гандбол)|брамнік]]), [[Раман Колеснеў]] ([[крайні, гандбол|левы крайні]]), [[Юрый Грамыка]] ([[лінейны, гандбол|лінейны]]). У другім раўндзе Кубка ЕГФ мяшкоўцы саступіў македонскаму [[ГК Металург Скоп'е|«Металургу»]]»<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2010-11/round/2/Round+2|title = 2010/11 Men’s EHF Cup. Round 2|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140311033201/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2010-11/round/2/Round+2|archivedate = 11 сакавіка 2014|url-status = dead}}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|чэмпіянаце Беларусі 2011/12]] брастчане чацверты раз запар сталі другімі, а ў «фінале чатырох» Кубка зноў абыгралі «Дынама», і саступілі [[ГК СКА Мінск|СКА]]<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|title = 2011—2012|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020747/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. Еўрапейскі сезон стаў адным з самых паспяховых у гісторыі клуба: у апошнім розыгрышы Кубка ўладальнікаў кубкаў{{efn|У наступным годзе турнір быў аб'яднаны з [[Кубак ЕГФ|Кубкам ЕГФ]].}} БГК дайшоў да ¼ фіналу<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://europeancup.eurohandball.com/cwc/men/2011-12/overview|title = EHF European Cup 2011/12 — Legs Overview|format = |work = European Cup|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>, дзе саступіў іспанскаму [[ГК Арагон|«Арагону»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://europeancup.eurohandball.com/cwc/men/2011-12/match/5/201211020205005/HC+Meshkov+Brest+-+Caja3+BM.+Aragon|title = EHF European Cup 2011/12 — HC Meshkov Brest — Caja3 BM. Aragon|format = |work = European Cup|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|сезоне 2012/13]] упершыню ў гісторыю клуба БГК апусціўся ў выніковай табліцы чэмпіянату ніжэй за 2-е месца, заваяваўшы бронзавыя медалі. Цягам сезону ў клубе з'явіўся новы трэнер — Міглюс Астраўскас, але ў сярэдзіне сакавіка ён быў адстаўлены<ref name="naviny415500">{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = 24 красавіка 2013|url = http://naviny.by/rubrics/sport/2013/04/24/ic_news_125_415500/|title = Со следующего сезона БГК возглавит хорват Желько Бабич|format = |work = Спорт|publisher = Naviny.by|accessdate = 10 кастрычніка 2014|language = ru|postscript = }}</ref>. У фінале Кубка Беларусі брастчане саступілі адзін мяч мінскаму «Дынама»<ref name="bhk2013">{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|title = 2011—2012|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020747/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. У Кубку ЕГФ клуб прайшоў два раўнды і на апошняй перадгрупавой стадыі саступіў нямецкаму [[ФК Фрыш Аўф Гепінген|«Фрыш Аўф Гепінгену»]]<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/round/3/Round+3|title = 2012/13 Men’s EHF Cup. Round 3|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140802044801/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/round/3/Round+3|archivedate = 2 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. У дэбютным сезоне [[SEHA-ліга|SEHA Лігі]] БГК стаў пераможцам рэгулярнага чэмпіянату, а ў фінале чатырох заняў чацвёртае месца<ref name="bhk2013" />. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|сезоне 2013/14 гадоў]] БГК імя Мяшкова, ачолены новым трэнерам [[Жэлька Бабіч]]ам<ref name="naviny415500" />, пасля пяцігадовага перапынку вярнуў сабе тытул чэмпіёна Беларусі. Здарылася гэта пасля расфарміравання з-за фінансавых цяжкасцей наймацнейшага беларускага клуба [[ГК Дынама Мінск|«Дынама»]], які і ў гэтым сезоне лідыраваў на першым этапе са 100%-ым вынікам<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = 28 лютага 2014|url = https://www.belaruspartisan.org/bel/sport/259554/|title = Беларускі гандбол карэктуецца пасля сыходу мінскага «Дынама»|format = |work = |publisher = [[Беларускі партызан]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = |postscript = }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Узмацніўшыся яго былымі ігракамі [[Дзяніс Рутэнка|Дзянісам Рутэнкам]], [[Максім Бабічаў|Максімам Бабічавым]] і [[Дзмітрый Нікуленкаў|Дзмітрыем Нікуленкавым]], а таксама яшчэ адным лідарам [[Мужчынская зборная Беларусі па гандболе|беларускай зборнай]] [[Сяргей Шыловіч|Сяргеем Шыловічам]], брэсцкі клуб, стаўшы базавым клубам зборнай<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/mgnoveniya-minuvshego-sezona.html|title = 17 мгновений сезона|work = Новости клуба|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140903074353/http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/mgnoveniya-minuvshego-sezona.html|archivedate = 3 верасня 2014|url-status = dead}}</ref>, на другім этапе саступіў толькі ў адным матчы і ў фінальнай серыі адолеў СКА<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-3.-chempionat-belarusi.html|title = Сезон в цифрах. Часть 3. Чемпионат Беларуси|work = Новости клуба|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065207/http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-3.-chempionat-belarusi.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Брастчане перамаглі і ў Кубку Беларусі<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/turniryi/kubok-rb/i-kubok-%E2%80%94-nash!.html|title = И кубок — наш!|work = Турниры — Кубок РБ|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305043413/http://www.bgk-meshkova.com/turniryi/kubok-rb/i-kubok-%E2%80%94-nash!.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У Кубку ЕГФ клуб дайшоў да 3-га кваліфікацыйнага раўнда і саступіў там берлінскаму [[Фюксэ Берлін|«Фюксэ»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://europeancup.eurohandball.com/ehfc/men/2013-14/rounds/3/Qualification+Round+3|title = EHF European Cup 2013/14 — Rounds — Qualification Round 3|format = |work = European Cup|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>, будучаму бронзаваму прызёру. Клуб таксама стаў срэбраным прызёрам SEHA Лігі<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-2-seha-liga.html|title = Сезон в цифрах. Часть 2: SEHA-лига|work = Новости клуба|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305042328/http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-2-seha-liga.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|сезоне 2014/15 гадоў]] БГК імя Мяшкова ў восьмы раз здабыў Кубак Беларусі, а ў фінальнай серыі чэмпіянату да дзвюх перамог адолеў у трох матчах мінскі СКА. Трэцяя фінальная гульня стала для трэнера Жэлька Бабіча 100-й у складзе брастчан<ref name="sezon1415">{{cite web|date = 7 верасня 2015|url = http://www.bgk-meshkova.com/2014-2015__.html|title = 2014—2015|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065233/http://www.bgk-meshkova.com/2014-2015__.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>, але пасля гэтага чэмпіянату яго на пасадзе замяніў украінец [[Сяргей Бябешка]]. Найлепшым лінейным чэмпіянату стаў Максім Бабічаў, найлепшым правым паўсярэднім — Сяргей Шыловіч. У Лізе чэмпіёнаў БГК прабіўся праз кваліфікацыю ў групавы турнір, выступ у якім стаў найбольш паспяховым у гісторыі клуба<ref name="sezon1415" />: пятае месца з шасцю пунктамі пасля «Кіля», [[ГК Пары Сен-Жэрмен|ПСЖ]], [[ГК Заграб|«Краацыі»]] і [[ГК Лагронья|«Лагронья»]]. Брастчане зноў сталі срэбранымі прызёрамі SEHA Лігі, саступіўшы дэбютанту турніру — венгерскаму [[ГК Веспрэм|«Веспрэму»]]. == Дасягненні == === Нацыянальныя === * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (16)''': [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|2006/2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (6): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|2002/2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|2024/2025]] ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (1): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (13)''': [[Кубак Беларусі па гандболе 2004|2004]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2005|2005]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2007|2007]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2009|2009]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2021|2021]] ** {{Ср}} Фіналіст (6): [[Кубак Беларусі па гандболе 2003|2003]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2006|2006]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2010|2010]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2013|2013]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]] ** {{Бр}} 3-е месца (1) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] * '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]]:''' ** [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Уладальнік (3)''': [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2022|2022]], [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023|2023]], [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] === Міжнародныя === * '''[[SEHA-ліга]]:''' ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (2): 2014, 2015 ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (2): 2017, 2019, 2020 * '''[[Балтыйская гандбольная ліга|Балтыйская ліга]]:''' ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (2): 2007, 2008 ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (1): 2009 == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 2002/03 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2003|Фіналіст]]|| |- | 2003/04 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2004|Уладальнік]]|| |- | 2004/05 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2005|Уладальнік]]|| |- | 2005/06 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2006|Фіналіст]]|| |- | 2006/07 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2007|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2007/2008 ГК Мяшкоў Брэст|2007/08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2008/2009 ГК Мяшкоў Брэст|2008/09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2009|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Мяшкоў Брэст|2009/10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Мяшкоў Брэст|2010/11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Мяшкоў Брэст|2011/12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Мяшкоў Брэст|2012/13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2013|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Мяшкоў Брэст|2013/14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Мяшкоў Брэст|2014/15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2015|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Мяшкоў Брэст|2015/16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Мяшкоў Брэст|2016/17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2017/2018 ГК Мяшкоў Брэст|2017/18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2018|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2018/2019 ГК Мяшкоў Брэст|2018/19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2019/2020 ГК Мяшкоў Брэст|2019/20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2020/2021 ГК Мяшкоў Брэст|2020/21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2021|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2021/2022 ГК Мяшкоў Брэст|2021/22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|3]]|| |- | [[Сезон 2022/2023 ГК Мяшкоў Брэст|2022/23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2023/2024 ГК Мяшкоў Брэст|2023/24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст|2024/25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2025/2026 ГК Мяшкоў Брэст|2025/26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || || || |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|3}} * [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (2002—2003) * Мікалай Шарко (2003) * [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (2003—2005) * Анатоль Драчоў (2005—2007) * [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (2007) * [[Юрый Мікалаевіч Карпук|Юрый Карпук]] (2007—2008) * Міглюс Астраўскас * [[Гінтарас Савукінас]] (2010-212) * Жэлька Бабіч (2013-?) * [[Сяргей Васільевіч Бябешка|Сяргей Бябешка]] (2015—2018) * [[Рауль Алонса]] (2019—2021) * [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (2023—2026) {{div col end}} == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.bgk-meshkova.com Афіцыйная старонка] {{ref-ru}}{{ref-en}} * [http://www.eurohandball.com/ec/cl/men/2014-15/clubs/007056/HC+Meshkov+Brest Профіль] {{ref-en}} на старонцы [[ЕГФ]] * [http://seha-liga.com/klub/13/meshkov-brest-brest Профіль] {{ref-en}} на старонцы [[SEHA-ліга|SEHA-лігі]] * [http://www.baltichandball.net/3/Teams/team/20148 Профіль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141003180733/http://baltichandball.net/3/Teams/team/20148 |date=3 кастрычніка 2014 }} {{ref-en}} на старонцы [[Балтыйская гандбольная ліга|Балтыйскай гандбольнай лігі]] * {{Facebook|bgkmeshkova}} {{Склад БГК імя Мяшкова}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:БГК імя Мяшкова| ]] [[Катэгорыя:2002 год у Брэсце]] sq77uwc16wagiyvh30yqpuce85pnb43 5133370 5133369 2026-04-28T15:23:13Z Markuss86 106891 5133370 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = БГК імя Мяшкова | выява = ГК Мяшкоў Брэст.png | шырыня = 180px | поўная_назва = Брэсцкі гандбольны клуб імя Мяшкова | кароткая_назва = | мянушкі = ''мяшкі'' | заснаваны = 9 красавіка 2002 | расфарміраваны = | горад = [[Брэст]], [[Беларусь]] | пляцоўка = УСК «Вікторыя» | умяшчальнасць = 3740 | кіраўнік = [[Павел Башкін]] | пасада_кіраўніка = Спартыўны дырэктар | трэнер = [[Сяргей Бябешка]] | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2018/2019 | месца = 1 месца | сайт = https://meshkovbrest.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = _whiteborder |pattern_b1 = _whitecollar |pattern_ra1 = _whiteborder |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = 0000FF |body1 = 0000FF |rightarm1 = 0000FF |shorts1 = 0000FF |pattern_la2 = _whiteborder |pattern_b2 = _whitecollar |pattern_ra2 = _whiteborder |pattern_so2 = |leftarm2 = FF0000 |body2 = FF0000 |rightarm2 = FF0000 |shorts2 = FF0000 }} '''БГК імя́ Мяшко́ва''' — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбольны клуб]] з [[Брэст]]а, шматразовы чэмпіён і ўладальнік [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубка Беларусі]]. Удзельнік міжнародных [[SEHA-ліга|SEHA-лігі]] і [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Лігі чэмпіёнаў]]. Гульні праводзіць у залы ўніверсальнага спартыўнага комплексу «Вікторыя» ўмяшчальнасцю 3740 пасадачных месцаў<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/klub/arena.html|title = Арена|work = Клуб|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065201/http://www.bgk-meshkova.com/klub/arena.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. == Гісторыя == Клуб створаны з ініцыятывы сыноў [[Анатоль Пятровіч Мяшкоў|Анатоля Пятровіча Мяшкова]]<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/komanda/bgk/|title = БГК им. А.П. Мешкова|work = Команда|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305131214/http://bgk-meshkova.com/komanda/bgk|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>, брэсцкага гандбольнага трэнера і энтузіяста, і атрымаў яго імя<ref>{{cite web|date = 6 верасня 2013|url = http://www.bgk-meshkova.com/ru/club/ind.html|title = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303215957/http://www.bgk-meshkova.com/ru/club/ind.html|archivedate = 3 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|дэбютным для сябе сезоне]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|беларускага чэмпіянату]] брэсцкі клуб адразу склаў канкурэнцыю сталічным фаварытам [[ГК СКА Мінск|СКА]] і [[ГК Аркатрон Мінск|«РЦАП-Аркатрон»]], фінішаваўшы на першым этапе на другім месцы з адставаннем 1 ачко ад «Аркатрона» і стаўшы лідарам у пяцёрцы наймацнейшых на другім этапе. У фінале плэй-оф БГК саступіў «Аркатрону» толькі ў трэцім, дадатковым матчы<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2002-2003.html|title = 2002—2003|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065246/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2002-2003.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У фінале Кубка Беларусі мацнейшым таксама апынуўся «Аркатрон». Капітан брэсцкай каманды [[Уладзімір Галушка]] быў прызнаны найлепшым іграком чэмпіянату. Па выніках сезону клуб змяніў трэнера і значна ўзмацніў склад украінскімі легіянерамі і беларускімі ігракамі, якія вярнуліся з замежжа. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|сезоне 2003/04]] БГК перамог ва ўсіх гульнях, акрамя адной, і стаў чэмпіёнам з 20-ачковым адрывам ад другога месца, а таксама заваяваў Кубак Беларусі<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2003-2004.html|title = 2003—2004|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020431/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2003-2004.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. Найлепшым брамнікам чэмпіянату стаў [[Мікалай Зянько, гандбаліст|Мікалай Гальмак]], найлепшым абаронцам — [[Максім Няхайчык]], найлепшым іграком задняй лініі — Уладзімір Галушка. Як віцэ-чэмпіён клуб таксама выступаў у [[Кубак ЕГФ|Кубку ЕГФ]], дзе дайшоў да 1/8 фіналу. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|наступным сезоне чэмпіянату]] БГК імя Мяшкова перамог ва ўсіх без выключэння гульнях; як і ў папярэднім сезоне, трэці этап не спатрэбіўся, паколькі адрыў ад другога месца склаў 14 ачкоў<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2004-2005.html|title = 2004—2005|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065211/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2004-2005.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У Кубку Беларусі клуб таксама не меў канкурэнтаў, перамогшы ва ўсіх трох гульнях. [[Мікалай Мікалаевіч Зянько (трэнер)|Мікалай Зянько]]{{efn|ранейшае прозвішча — Гальмак}} стаў найлепшым брамнікам чэмпіянату, Максім Няхайчык — абаронцам, [[Міхаіл Усачоў]] — іграком задняй лініі. У гэтым сезоне брэсцкі клуб дэбютаваў у [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Лізе чэмпіёнаў]], дзе ў групавым этапе з адной перамогай фінішаваў на апошнім месцы пасля расійскага клуба [[ГК Чэхаўскія Мядзведзі|«Чэхаўскія Мядзведзі»]], дацкага [[ГК Свендборг|«Гудмэ»]] і славенскага [[ГК Гарэнье Вяленье|«Гарэнье»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2004-05/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2004/05. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|чэмпіянаце Беларусі 2005/06]] БГК ізноў стаў найлепшым, саступіўшы толькі ў адной гульні з 23, а ў Кубку Беларусі саступіў мінскаму СКА<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2005-2006.html|title = 2005—2006|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305040347/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2005-2006.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Упершыню ў беларускім чэмпіянаце ўзяў удзел і фарм-клуб БГК, складзены пераважна з брэсцкіх выхаванцаў. У Лізе чэмпіёнаў БГК зноў перамог аднойчы і скончыў групавы раўнд на апошнім месцы пасля нямецкага клуба [[ГК Кіль|«Кіль»]], дацкага [[ГК Кольдынг|«Кольдынга»]] і польскай [[ГК Вісла Плоцк|«Віслы»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2005-06/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2005/06. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|XV чэмпіянат Беларусі]] прайшоў без інтрыгі: брастчане перамаглі ва ўсіх 28 матчах. Да таго ж фарм-клуб «ЦАР-БГК» заваяваў бронзавыя медалі. Абодва клубы ўзялі ўдзел і ў фінальнай частцы розыгрышу Кубку Беларусі, дзе занялі адпаведна 1-е і 3-е месцы<ref name="bhk2007">{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2006-2007.html|title = 2006—2007|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020439/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2006-2007.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. Ігракі фарм-клуба [[Алег Рагозін]] і [[Канстанцін Курыленка]] сталі найлепшымі бамбардзірамі чэмпіянату (233 і 181 мяч адпаведна). У групавым этапе Лігі чэмпіёнаў гэтым разам БГК саступіў ва ўсіх матчах іспанскаму [[ГК Сьюдад Рэал|«Сьюдад Рэалу»]], венгерскаму [[ГК Пік Сегед|«Піку»]] і швейцарскаму [[ГК Кадэтэн Шафгаўзен|«Кадэтэну»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2006-07/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2006/07. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. Дэбют у [[Балтыйская ліга, гандбол|Балтыйскай лізе]] прынёс камандзе 2-е месца пасля рыжскага {{Нп3|АСК Рыга, гандбольны клуб|АСК|sk|ASK-LU Riga}}<ref name="bhk2007" />. [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Сезон 2007/08]] клуб пачаў адразу з другога этапу і з новым трэнерам, былым іграком [[Юрый Карпук|Юрыем Карпуком]]. Атрымаўшы ў 20 матчах 19 перамог, БГК стаў чэмпіёнам Беларусі пяты раз запар, а таксама чацверты раз заваяваў Кубак<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2007-2008.html|title = 2007—2008|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065251/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2007-2008.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У групе H Лігі чэмпіёнаў брастчане з адной перамогай фінішавалі на апошнім месцы пасля венгерскага клуба [[ГК Пік Сегед|«Пік»]], славенскага [[ГК Гарэнье Вяленье|«Гарэнье»]] і баснійскай [[ГК Босна Сараева|«Босны»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2007-08/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2007/08. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. [[Файл:Матч ЛЧ ЭГФ. БГК (Берасьце) — Мэталюрг (Скоп’е) 004.jpg|thumb|БГК у матчы [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Лігі чэмпіёнаў]] (2014)]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|З наступнага года]] чэмпіянат Беларусі папоўніўся наваком — мінскім [[ГК Дынама Мінск|«Дынама»]], які адразу ж стаў чэмпіёнам. БГК фінішаваў на другім месцы. А вось у фінале Кубка брэсцкі клуб узяў рэванш над маладым супернікам, які ў наступных гадах стане яго асноўным канкурэнтам на ўнутранай арэне<ref name="bhk2009">{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2008-2009.html|title = 2008—2009|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065226/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2008-2009.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Адным з найлепшых ігракоў чэмпіянату стаў левы паўсярэдні Канстанцін Курыленка. У гэтым сезоне БГК не здолеў прабіцца ў групавы этап ЛЧ, двойчы згуляўшы ўнічыю з літоўскім [[ГК Гранітас Каўнас|«Гранітасам»]] і саступіўшы па колькасці закінутых мячоў у гасцях<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2008-09/rounds/1/Qualification+Round+1|title = EHF Champions League 2007/08. Qualification round 1|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. Пасля гэтага брастчане трапілі ў Кубак ЕГФ, дзе ў 1/16 фіналу саступілі па суме двух матчаў астраханскай [[ГК Зара Каспія Астрахань|«Зары Каспія»]]<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2008-09/round/3/Round+3|title = 2008/09 Men’s EHF Cup. Round 3|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20141027174924/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2008-09/round/3/Round+3|archivedate = 27 кастрычніка 2014|url-status = dead}}</ref>. У Балтыйскай лізе групавы этап брастчане скончылі на другім месцы, але ў паўфінале саступілі эстонскім {{Не перакладзена 5|«Чокеліт Бойз»||et|Chocolate Boys}} і ў выніку занялі 3-е месца<ref name="bhk2009" />. Першы этап [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|чэмпіянату 2009/10]] БГК скончыў на першым месцы з адным паражэннем у 16 гульнях, але на другім двойчы саступіў «дынамаўцам» і заваяваў срэбныя медалі. У фінале Кубка Беларусі па суме двух матчаў БГК таксама саступіў мінскаму клубу<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2009-2010.html|title = 2009—2010|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814015143/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2009-2010.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. У гэтым сезоне клуб дэбютаваў у еўрапейскім [[Кубак уладальнікаў кубкаў ЕГФ|Кубку кубкаў]], дзе ў першым раўндзе прайграў дацкаму {{Не перакладзена|ГК Хольстэбро|«Хольстэбро»|da|Team Tvis Holstebro}}<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/cwc/men/2009-10/round/3/Round+3|title = 2009/10 Men’s Cup Winners’ Cup. Round 3|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160103202022/http://www.eurohandball.com/ec/cwc/men/2009-10/round/3/Round+3|archivedate = 3 студзеня 2016|url-status = dead}}</ref>. [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Сезон 2010/11]] брастчане пачалі з новым трэнерам літоўцам Гінтарасам Савукінасам. У групавым турніры БГК фінішаваў другім, аднак суперфінальная серыя не праводзілася, паколькі разрыў ад «Дынама» склаў 8 ачкоў пры рэгламентаваных трох. У фінальнай стадыі розыгрышу Кубка Беларусі («фінал чатырох») БГК абыграў мінскае «Дынама», а пасля без цяжкасцей разабраўся з магілёўскім [[ГК Машэка Магілёў|«Машэкам»]]<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2010-2011.html|title = 2010—2011|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065239/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2010-2011.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Найлепшымі ігракамі чэмпіянату былі прызнаны [[Віталь Чарапенька]] ([[Варатар (гандбол)|брамнік]]), [[Раман Колеснеў]] ([[крайні, гандбол|левы крайні]]), [[Юрый Грамыка]] ([[лінейны, гандбол|лінейны]]). У другім раўндзе Кубка ЕГФ мяшкоўцы саступіў македонскаму [[ГК Металург Скоп'е|«Металургу»]]»<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2010-11/round/2/Round+2|title = 2010/11 Men’s EHF Cup. Round 2|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140311033201/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2010-11/round/2/Round+2|archivedate = 11 сакавіка 2014|url-status = dead}}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|чэмпіянаце Беларусі 2011/12]] брастчане чацверты раз запар сталі другімі, а ў «фінале чатырох» Кубка зноў абыгралі «Дынама», і саступілі [[ГК СКА Мінск|СКА]]<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|title = 2011—2012|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020747/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. Еўрапейскі сезон стаў адным з самых паспяховых у гісторыі клуба: у апошнім розыгрышы Кубка ўладальнікаў кубкаў{{efn|У наступным годзе турнір быў аб'яднаны з [[Кубак ЕГФ|Кубкам ЕГФ]].}} БГК дайшоў да ¼ фіналу<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://europeancup.eurohandball.com/cwc/men/2011-12/overview|title = EHF European Cup 2011/12 — Legs Overview|format = |work = European Cup|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>, дзе саступіў іспанскаму [[ГК Арагон|«Арагону»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://europeancup.eurohandball.com/cwc/men/2011-12/match/5/201211020205005/HC+Meshkov+Brest+-+Caja3+BM.+Aragon|title = EHF European Cup 2011/12 — HC Meshkov Brest — Caja3 BM. Aragon|format = |work = European Cup|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|сезоне 2012/13]] упершыню ў гісторыю клуба БГК апусціўся ў выніковай табліцы чэмпіянату ніжэй за 2-е месца, заваяваўшы бронзавыя медалі. Цягам сезону ў клубе з'явіўся новы трэнер — Міглюс Астраўскас, але ў сярэдзіне сакавіка ён быў адстаўлены<ref name="naviny415500">{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = 24 красавіка 2013|url = http://naviny.by/rubrics/sport/2013/04/24/ic_news_125_415500/|title = Со следующего сезона БГК возглавит хорват Желько Бабич|format = |work = Спорт|publisher = Naviny.by|accessdate = 10 кастрычніка 2014|language = ru|postscript = }}</ref>. У фінале Кубка Беларусі брастчане саступілі адзін мяч мінскаму «Дынама»<ref name="bhk2013">{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|title = 2011—2012|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020747/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. У Кубку ЕГФ клуб прайшоў два раўнды і на апошняй перадгрупавой стадыі саступіў нямецкаму [[ФК Фрыш Аўф Гепінген|«Фрыш Аўф Гепінгену»]]<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/round/3/Round+3|title = 2012/13 Men’s EHF Cup. Round 3|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140802044801/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/round/3/Round+3|archivedate = 2 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. У дэбютным сезоне [[SEHA-ліга|SEHA Лігі]] БГК стаў пераможцам рэгулярнага чэмпіянату, а ў фінале чатырох заняў чацвёртае месца<ref name="bhk2013" />. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|сезоне 2013/14 гадоў]] БГК імя Мяшкова, ачолены новым трэнерам [[Жэлька Бабіч]]ам<ref name="naviny415500" />, пасля пяцігадовага перапынку вярнуў сабе тытул чэмпіёна Беларусі. Здарылася гэта пасля расфарміравання з-за фінансавых цяжкасцей наймацнейшага беларускага клуба [[ГК Дынама Мінск|«Дынама»]], які і ў гэтым сезоне лідыраваў на першым этапе са 100%-ым вынікам<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = 28 лютага 2014|url = https://www.belaruspartisan.org/bel/sport/259554/|title = Беларускі гандбол карэктуецца пасля сыходу мінскага «Дынама»|format = |work = |publisher = [[Беларускі партызан]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = |postscript = }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Узмацніўшыся яго былымі ігракамі [[Дзяніс Рутэнка|Дзянісам Рутэнкам]], [[Максім Бабічаў|Максімам Бабічавым]] і [[Дзмітрый Нікуленкаў|Дзмітрыем Нікуленкавым]], а таксама яшчэ адным лідарам [[Мужчынская зборная Беларусі па гандболе|беларускай зборнай]] [[Сяргей Шыловіч|Сяргеем Шыловічам]], брэсцкі клуб, стаўшы базавым клубам зборнай<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/mgnoveniya-minuvshego-sezona.html|title = 17 мгновений сезона|work = Новости клуба|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140903074353/http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/mgnoveniya-minuvshego-sezona.html|archivedate = 3 верасня 2014|url-status = dead}}</ref>, на другім этапе саступіў толькі ў адным матчы і ў фінальнай серыі адолеў СКА<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-3.-chempionat-belarusi.html|title = Сезон в цифрах. Часть 3. Чемпионат Беларуси|work = Новости клуба|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065207/http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-3.-chempionat-belarusi.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Брастчане перамаглі і ў Кубку Беларусі<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/turniryi/kubok-rb/i-kubok-%E2%80%94-nash!.html|title = И кубок — наш!|work = Турниры — Кубок РБ|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305043413/http://www.bgk-meshkova.com/turniryi/kubok-rb/i-kubok-%E2%80%94-nash!.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У Кубку ЕГФ клуб дайшоў да 3-га кваліфікацыйнага раўнда і саступіў там берлінскаму [[Фюксэ Берлін|«Фюксэ»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://europeancup.eurohandball.com/ehfc/men/2013-14/rounds/3/Qualification+Round+3|title = EHF European Cup 2013/14 — Rounds — Qualification Round 3|format = |work = European Cup|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>, будучаму бронзаваму прызёру. Клуб таксама стаў срэбраным прызёрам SEHA Лігі<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-2-seha-liga.html|title = Сезон в цифрах. Часть 2: SEHA-лига|work = Новости клуба|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305042328/http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-2-seha-liga.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|сезоне 2014/15 гадоў]] БГК імя Мяшкова ў восьмы раз здабыў Кубак Беларусі, а ў фінальнай серыі чэмпіянату да дзвюх перамог адолеў у трох матчах мінскі СКА. Трэцяя фінальная гульня стала для трэнера Жэлька Бабіча 100-й у складзе брастчан<ref name="sezon1415">{{cite web|date = 7 верасня 2015|url = http://www.bgk-meshkova.com/2014-2015__.html|title = 2014—2015|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065233/http://www.bgk-meshkova.com/2014-2015__.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>, але пасля гэтага чэмпіянату яго на пасадзе замяніў украінец [[Сяргей Бябешка]]. Найлепшым лінейным чэмпіянату стаў Максім Бабічаў, найлепшым правым паўсярэднім — Сяргей Шыловіч. У Лізе чэмпіёнаў БГК прабіўся праз кваліфікацыю ў групавы турнір, выступ у якім стаў найбольш паспяховым у гісторыі клуба<ref name="sezon1415" />: пятае месца з шасцю пунктамі пасля «Кіля», [[ГК Пары Сен-Жэрмен|ПСЖ]], [[ГК Заграб|«Краацыі»]] і [[ГК Лагронья|«Лагронья»]]. Брастчане зноў сталі срэбранымі прызёрамі SEHA Лігі, саступіўшы дэбютанту турніру — венгерскаму [[ГК Веспрэм|«Веспрэму»]]. == Дасягненні == === Нацыянальныя === * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (16)''': [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|2006/2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (6): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|2002/2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|2024/2025]] ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (1): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (13)''': [[Кубак Беларусі па гандболе 2004|2004]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2005|2005]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2007|2007]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2009|2009]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2021|2021]] ** {{Ср}} Фіналіст (6): [[Кубак Беларусі па гандболе 2003|2003]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2006|2006]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2010|2010]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2013|2013]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]] ** {{Бр}} 3-е месца (1) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] * '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]]:''' ** [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Уладальнік (3)''': [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2022|2022]], [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023|2023]], [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] === Міжнародныя === * '''[[SEHA-ліга]]:''' ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (2): 2014, 2015 ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (2): 2017, 2019, 2020 * '''[[Балтыйская гандбольная ліга|Балтыйская ліга]]:''' ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (2): 2007, 2008 ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (1): 2009 == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 2002/03 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2003|Фіналіст]]|| |- | 2003/04 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2004|Уладальнік]]|| |- | 2004/05 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2005|Уладальнік]]|| |- | 2005/06 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2006|Фіналіст]]|| |- | 2006/07 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2007|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2007/2008 ГК Мяшкоў Брэст|2007/08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2008/2009 ГК Мяшкоў Брэст|2008/09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2009|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Мяшкоў Брэст|2009/10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Мяшкоў Брэст|2010/11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Мяшкоў Брэст|2011/12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Мяшкоў Брэст|2012/13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2013|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Мяшкоў Брэст|2013/14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Мяшкоў Брэст|2014/15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2015|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Мяшкоў Брэст|2015/16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Мяшкоў Брэст|2016/17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2017/2018 ГК Мяшкоў Брэст|2017/18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2018|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2018/2019 ГК Мяшкоў Брэст|2018/19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2019/2020 ГК Мяшкоў Брэст|2019/20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2020/2021 ГК Мяшкоў Брэст|2020/21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2021|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2021/2022 ГК Мяшкоў Брэст|2021/22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|3]]|| |- | [[Сезон 2022/2023 ГК Мяшкоў Брэст|2022/23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2023/2024 ГК Мяшкоў Брэст|2023/24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст|2024/25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2025/2026 ГК Мяшкоў Брэст|2025/26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || || || |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|3}} * [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (2002—2003) * Мікалай Шарко (2003) * [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (2003—2005) * Анатоль Драчоў (2005—2007) * [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (2007) * [[Юрый Мікалаевіч Карпук|Юрый Карпук]] (2007—2008) * Міглюс Астраўскас * [[Гінтарас Савукінас]] (2010-212) * Жэлька Бабіч (2013-?) * [[Сяргей Васільевіч Бябешка|Сяргей Бябешка]] (2015—2018) * [[Рауль Алонса]] (2019—2021) * [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (2023—2026) {{div col end}} == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.bgk-meshkova.com Афіцыйная старонка] {{ref-ru}}{{ref-en}} * [http://www.eurohandball.com/ec/cl/men/2014-15/clubs/007056/HC+Meshkov+Brest Профіль] {{ref-en}} на старонцы [[ЕГФ]] * [http://seha-liga.com/klub/13/meshkov-brest-brest Профіль] {{ref-en}} на старонцы [[SEHA-ліга|SEHA-лігі]] * [http://www.baltichandball.net/3/Teams/team/20148 Профіль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141003180733/http://baltichandball.net/3/Teams/team/20148 |date=3 кастрычніка 2014 }} {{ref-en}} на старонцы [[Балтыйская гандбольная ліга|Балтыйскай гандбольнай лігі]] * {{Facebook|bgkmeshkova}} {{Склад БГК імя Мяшкова}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:БГК імя Мяшкова| ]] [[Катэгорыя:2002 год у Брэсце]] oedhbs88no1khrf7k1x3fxj6ake3w7o Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі 0 305066 5133430 5020916 2026-04-28T19:39:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133430 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = POL COA Drogosław.svg | подпіс герба = «{{нп3|Герб «Драгаслаў»|Драгаслаў|ru|Дрогослав (герб)}}» | тытул = [[Слуцкі павятовы маршалак]] | парадак = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = 1835 | перыядканец = 1838 | перыяд праўлення = | папярэднік = [[Антоній Шыманавіч Каўнацкі]] | пераемнік = [[Станіслаў Міхалавіч Рэйтан]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | род = | бацька = | маці = | жонка = Валерыя [[Род Незабытоўскіх|Незабытоўская]] | дзеці = 1) Анэля Зофія Канстанцыя Рдултоўская (1841-?); 2) [[Яўген Рдултоўскі]] (1839—1911). | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | вучоная ступень = | манаграма = | рэлігія = каталік | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} {{Цёзкі2|Рдултоўскі}} '''Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі'''<ref name="ВЧУ">[http://orda.of.by/.add/gallery.php?verhnee_ch/manor_main/art/sub Верхнее Чернихово, усадьба Рдултовских] {{ref-ru}}</ref> ({{lang-pl|Konstanty Tadeusz Rdułtowski}}; {{ДН|||1804}}—{{ДС|||1869}}) — буйны землеўласнік [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] ([[Расійская імперыя]]), [[слуцкі павятовы маршалак]] (1835—1838), {{перакладчык|Польшчы|з грузінскай мовы|на польскую мову|Беларусі|з польскай мовы|Расійскай імперыі|на англійскую мову}}. == Паходжанне і сям'я == Належаў да каталіцкага шляхецкага [[род Рдултоўскіх|роду Рдултоўскіх]], які адносіўся ў XVIII ст. да рэгіянальнай эліты [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. Яго дзед — [[Ян Хрызастом Рдултоўскі]] (1735—1791) быў новагародскім падваяводам і пад канец жыцця валодаў вялізнай латыфундыяй (каля 240 тыс. дзесяцін зямлі)<ref name="Aftanazy, R. 1991">''Aftanazy, R.'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław – Warszawa – Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 2. Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. — С. 352.</ref>. Канстанцін Тадэвуш нарадзіўся ў 1804 г. у сям'і [[Казімір Рдултоўскі|Казіміра Рдултоўскага]] (1785—1855) і Тэрэзы Рдултоўскай, якая была зводнай сястрой свайго мужа Казіміра Рдултоўскага — дачкой ад другой жонкі Яна Хрызастома Рдултоўскага. Спецыяльны дазвол на такі блізкароднасны шлюб быў атрыманы ад [[Тытул Папы Рымскага|Папы Рымскага]], для чаго Казімір Рдултоўскі папярэдне выдаткаваў вялікія грошы ў Рым<ref name="Aftanazy, R. 1991"/>. Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі меў таксама брата [[Яўстах Рдултоўскі|Яўстаха Рдултоўскага]] (1824—1902) і дзвюх сясцёр — [[Анэля Рдултоўская|Анэлю Рдултоўскую]] і Лаўру Рдултоўскую. Усе дзеці Казіміра і Тэрэзы Рдултоўскіх былі каталікамі. У [[1835]] г. Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі ажаніўся з Валерыяй Крыштофаўнай [[Род Незабытоўскіх|Незабытоўскай]], якая была кальвіністкай і прынесла ў пасаг маёнтак [[Савейкі (Ляхавіцкі раён)|Савейкі]]<ref name="ВЧУ"/>. Незабытоўскія былі блізкімі суседзямі Рдултоўскіх па маёнтку. Ад жонкі Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі меў двух дзяцей, якія былі ахрышчаны ў [[кальвінізм]]: * 1) Анэля Зофія Канстанцыя Рдултоўская (1841-?) — яе мужам стаў Ян Адольфавіч Незабытоўскі<ref name="ReferenceA">''Aftanazy, R.'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław – Warszawa – Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 2. Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. — С. 357.</ref>. * 2) [[Яўген Рдултоўскі]] (1839—1911) — жонкай стане Людвіка Яўстахаўна Рдултоўская, яго кузіна — дачка [[Яўстах Рдултоўскі|Яўстаха Казіміравіча Рдултоўскага]] (1824—1902), роднага брата Канстанціна Тадэвуша Рдултоўскага<ref name="ReferenceA"/>. Сын Канстанціна Тадэвуша Рдултоўскага — [[Яўген Рдултоўскі]] (1839—1911) — стане ўдзельнікам [[Студзеньскае паўстанне|Студзеньскага паўстання (1863—1864)]] і будзе высланы ў [[Сібір]] на катаргу, адкуль вернецца дамоў па царскай амністыі<ref name="ReferenceA"/>. == Адукацыя == Скончыў [[Парыжскі ўніверсітэт|Сарбону]] (Францыя) і [[Віленскі ўніверсітэт]] ([[Расійская Імперыя]])<ref>''Aftanazy, R.'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław – Warszawa – Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 2. Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. — С. 353.</ref>. == Маёнтак == Канстанцін Рдултоўскі атрымаў у спадчыну ад бацькі маёнтак [[Верхняе Чэрніхава|Верхні Чарніхаў]] (Верхні Чарніхаў, Трасцянец і інш.) у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1835 г. ён атрымаў у пасаг за жонкай Валерыяй значны маёнтак [[Савейкі (Ляхавіцкі раён)|Савейкі]]<ref name="ReferenceB">''Aftanazy, R.'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław – Warszawa – Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 2. Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. — С. 345.</ref>. У 1860 г. Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі маёнтак Савейкі прадаў свайму аканому-адміністратару Гектару Навіцкаму<ref name="ReferenceB"/>. == Служба == У маладым узросце паступіў на службу Міністэрства (Калегіі) замежных спраў Расійскай Імперыі, адкуль пазней звольніўся з чынам пратакаліста. У 1835 г. быў выбраны дваранствам [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] на пасаду [[слуцкі павятовы маршалак|слуцкага павятовага маршалка]] на трохгоддзе (1835—1838). Быў выбраны Сінодам евангеліка-рэфармацкай (кальвінісцкай) царквы ў ганаровыя папячыцелі кальвініцкай [[Слуцкая гімназія|Слуцкай гімназіі]] і зацверджаны царскай уладай на гэту пасаду. == Літаратурная дзейнасць == {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 25%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''Розным лёсам кінутыя на света паводкі,''<br /> ''Сустракаемся мы з табой, як дзве розныя лодкі!''<br /> ''Твая новая, фарбай і бранёй зіхацее,''<br /> ''Бісерам вятры хапае, цячэнне грудзямі разрывае…''<br /> |- | style="text-align: left;" | ''[[Адам Міцкевіч|А. Міцкевіч]]. Урывак, прысвечаны К. Рдултоўскаму''. |} Канстанцін Тадэвуш быў сябрам паэта [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]<ref name="ДРН">''Aftanazy, R.'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 2. Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. — С. 353.</ref>. У 1828 г. Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі перакладаў на англійскую мову «Санеты» [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]. Да перакладу быў прыкладзены ўласны верш Рдултоўскага, прысвечаны Адаму Міцкевічу. Паміж паэтамі узнікаюць таварыскія адносіны. Міцкевіч, удзячны за пераклад «Санетаў», назваў Рдултоўскага «хвацкім» паэтам, адзначыўшы ў вершах надзвычай прыгожыя думкі і стылістычную свабоду перакладу<ref name="СЛР">{{Cite web |url=http://liblh.by/%D0%B1%D0%B5%D0%B7-%D1%80%D1%83%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B8/syadzibna-parkavy-ansambl-u-vyoscy-savejki-agulnyya-zvestki.html |title=Савейкі // Ляхавіцкі раён. Сцежкамі роднага краю |access-date=20 снежня 2015 |archive-date=5 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305052019/http://liblh.by/%D0%B1%D0%B5%D0%B7-%D1%80%D1%83%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B8/syadzibna-parkavy-ansambl-u-vyoscy-savejki-agulnyya-zvestki.html |url-status=dead }}</ref>. Канстанцін Рдултоўскі стаў першым аўтарам, які напісаў працу пра творчасць класіка {{нп3|Грузінская літаратура|грузінскай літаратуры|ru|Грузинская литература}} [[Шата Руставелі]] на адной з еўрапейскіх моў<ref name="ГЛП">[http://www.eduteka.pl/doc/gruzja-a-literatura-polska Gruzja a literatura polska] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151222081725/http://www.eduteka.pl/doc/gruzja-a-literatura-polska |date=22 снежня 2015 }} {{ref-pl}}</ref>. Яго важнае па сваім значэнні даследаванне з'явілася на [[Польская мова|польскай мове]] ў 1830 г.е<ref>[http://www.kartvfund.org.ge/upload/file/rusuli%20reziume.pdf Грузинская литература в восточноевропейской науке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160310213942/http://www.kartvfund.org.ge/upload/file/rusuli%20reziume.pdf |date=10 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref> Канстанцін Рдултоўскі таксама ўласнаручна зрабіў пераклад фрагменту<ref name="ГЛП"/> паэмы Руставелі «[[Віцязь у тыгравай шкуры]]» з [[Грузінская мова|грузінскай]] на [[Польская мова|польскую мову]], што стала першай спробай перакладу грузінскіх твораў на польскую з мовы арыгіналу<ref name="ТФД">[http://www.bookplatform.org/images/activities/359/georgiantopolishtranslationsstudy.pdf Translations from Georgian into Polish, 1991 to date] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151222165553/http://www.bookplatform.org/images/activities/359/georgiantopolishtranslationsstudy.pdf |date=22 снежня 2015 }} {{ref-en}}</ref>. Празаічны пераклад аўтарства Рдултоўскага быў апублікаваны ў [[Вільнюс|Вільні]] ў 1831 г.<ref name="ТФД"/> Праз гэтую працу ён завязаў сяброўскія зносіны з [[Усходазнаўства|арыенталістам]] і паэтам [[Людвік Шпіцнагель|Людвікам Шпіцнагелем]] (1807—1827)<ref name="ДРН"/>, які прысвяціў яму твор «Do Konstantego Rdułtowskiego, zamierzając z nim podróż na Wschód»<ref name="ЧДР">[http://cybra.lodz.pl/Content/3753/archiwum3-1.pdf CZĘŚĆ II.] {{ref-pl}}</ref><ref>«[[Dziennik Wileński]]» S. 2. T. 2: 1824</ref>. Восенню 1828 г. у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]], y салоне сваёй траюраднай сястры, вядомай прыгажуні {{нп3|Караліна Сабаньская|Караліны Сабаньскай|ru|Собаньская, Каролина}}, Рдултоўскі разам з Міцкевічам сустракаўся з [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандрам Пушкіным]]<ref name="СЛР"/>. == У культуры == У п'есе «[[Крык рабіны]]» {{нп3|Вацлаў Кубацкі|Вацлава Кубацкага|pl|Wacław Kubacki}} (1949) Канстанцін Рдултоўскі з'яўляецца адным з галоўных герояў<ref name="ВКК">[http://www.encyklopediateatru.pl/przedstawienie/52727/krzyk-jarzebiny Wacław Kubacki. Krzyk jarzębiny] {{ref-pl}}</ref>. У прэм'ернай пастаноўцы рэжысёра {{нп3|Януш Варнецкі|Януша Варнецкага|ru|Варнецкий, Януш}} (1949, Варшава<ref>[http://www.encyklopediateatru.pl/przedstawienie/21352/krzyk-jarzebiny Krzyk jarzębiny premiera: 31 marca 1949]</ref>) яго ролю выконваў {{нп3|Вянчыслаў Глінскі||ru|Глинский, Венчислав}}, у пастаноўцы {{нп3|Вілям Хажыца|Віляма Хажыцы|pl|Wilam Horzyca}} (1949, Познань<ref>[http://www.encyklopediateatru.pl/przedstawienie/21350/krzyk-jarzebiny Krzyk jarzębiny premiera: 30 kwietnia 1949]</ref>) — Збігнеў Лабадзінскі, у пастаноўцы Ежы Ронарда Буянскага (1949, Кракаў<ref>[http://www.encyklopediateatru.pl/przedstawienie/21351/krzyk-jarzebiny Krzyk jarzębiny premiera: 23 października 1949]</ref>) — {{нп3|Казімеж Мерас||pl|Kazimierz Meres}}, у пастаноўцы {{нп3|Войцех Маціеўскі|Войцеха Маціеўскага|ru|Wojciech Maciejewski (reżyser radiowy)}} (1969, Тэатр польскага радыё<ref name="ВКК"/>) — {{нп3|Януш Букоўскі||pl|Janusz Bukowski}} і {{нп3|Казімеж Дзеюновіч||pl|Kazimierz Dejunowicz}}. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Федорук. Старинные усадьбы Берестейщины}} * [[Раман Афтаназы|''Aftanazy, R.'']] Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław – Warszawa – Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 2. Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. — 474 s. {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рдултоўскі Канстанцін Тадэвуш}} [[Катэгорыя:Рдултоўскія|Канстанцін Тадэвуш]] [[Катэгорыя:Павятовыя маршалкі слуцкія]] [[Катэгорыя:Усходазнаўцы Польшчы]] ormmjb8cmeqiil5pzou3ttuegksbwv6 Катажына Бонда 0 313122 5133583 4760580 2026-04-29T09:55:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133583 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Бонда}} {{Пісьменнік}} '''Катажы́на Бо́нда''' ({{lang-pl|Katarzyna Bonda}}; нар. [[30 лістапада]] [[1977]], [[Гайнаўка]], [[Падляскае ваяводства]], [[Польская Народная Рэспубліка|Польшча]]) — польская [[Пісьменнік|пісьменніца]]-дакументалістка [[Беларусы ў Польшчы|беларускага паходжання]]{{r|wyborcza}}, [[журналіст]]ка і [[сцэнарыст]]ка. Займаецца крымінальнай тэматыкай. == Біяграфія == Скончыла школу і [[Комплекс школ з дадатковым навучаннем беларускай мовы ў Гайнаўцы|Беларускі ліцэй]] у [[Гайнаўка|Гайнаўцы]]. Яшчэ ў школе зацікавілася [[журналістыка]]й, публікавалася ў мясцовым перыядычным друку. У 1998−2004 гадах вывучала журналістыку ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]]{{r|encyhaj}}, скончыла курсы сцэнарыстаў у Лодзскай вышэйшай кінашколе, пасля 12 гадоў працавала журналісткай у выданнях «Super Express», «Newsweek Polska», «Wprost», «TVP S.A.», «Miesięcznik Zdrowie», «Naj», «Express Wieczorny» і «Kurier Podlaski»{{r|gl}}. Выкладае ў школе літаратурнай творчасці ў Варшаве, стварае ўласную школу і партал пра пісьменніцтва{{r|mdp}}. == Творчасць == У [[2007]] выдала дэбютную крымінальную аповесць «Sprawa Niny Frank», якая была добра прынятая крытыкамі і намінаваная на Узнагароду Вялікага калібру{{r|lc}}, а таксама атрымала ўзнагароду «Дэбют года» ад выдавецтва «Media Express»{{r|mdp}}. Катажына Бонда ўвяла ў польскую крымінальную літаратуру новы тып дэтэктыва — паліцэйскага псіхолага Губерта Мэера, персанаж, які з’яўляецца ў творах «Sprawa Niny Frank» (2007), «Tylko martwi nie kłamią» (2010) і «Florystce» (2012). Таксама напісала дакументальныя творы «Polskie morderczynie» (2008) і «Zbrodnia niedoskonała» (2009, з Багданам Ляхам){{r|mdp}}. У 2015 годзе раман «Okularnik» («Акулярнік») атрымаў узнагароду ''Bestseller Empiku 2015'' у катэгорыі польская літаратура. Падзеі дэтэктыва адбываюцца ў падляшскім мястэчку [[Гайнаўка]] і наваколлі. У ім некалькі сюжэтных ліній, адной з якіх з’яўляецца трагічная гісторыя забойства ў 1946 годзе некалькіх дзясяткаў сялян-беларусаў жаўнерамі Арміі Краёвай з атрада [[Рамуальд Райс|Рамуальда Райса «Бурага»]]. Раман перакладзены на шэраг еўрапейскіх моў, на беларускую мову яго пераклаў [[Анатоль Брусевіч]]. == Бібліяграфія == * ''Sprawa Niny Frank'' (2007){{r|lc}} * ''Polskie morderczynie'' (2008){{r|lc}} * ''Zbrodnia niedoskonała'' (2008){{r|lc}} * ''Tylko martwi nie kłamią'' (2010){{r|lc}} * ''Dziewiąta runa'' (2011) змененае выданне ''Sprawy Niny Frank''{{r|mdp|9runa_em|9runa_kb}} * ''Florystka'' (2012){{r|mdp}} * ''Cztery żywioły Saszy Załuskiej'' (крымінальная тэтралогія){{r|oku_lc}} :* ''Pochłaniacz'' (2014){{r|wczest0106}} :* ''Okularnik'' (2015){{r|oku_lc}} :* ''Lampiony'' (неапублікаваны) :* ''Czerwony pająk'' (неапублікаваны) * ''Maszyna do pisania. Kurs kreatywnego pisania'' (2015) == Беларускія пераклады == * Акулярнік: [раман] / Катажына Бонда; пер. з пол. А. А. Брусевіча. — Мінск: А. М. Янушкевіч, 2019. — 754 с. ISBN 978-985-7210-17-6 == Зноскі == {{reflist|refs= <ref name="encyhaj">{{cite web | url = http://hajnowka.strefa.pl/3encyklopedia.pdf | title = Encyklopedia Hajnówki | author = Ryszard Pater (red.) | pages = 14 | language = pl | date = 2014-11-18 | access-date = 14 сакавіка 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141129025258/http://hajnowka.strefa.pl/3encyklopedia.pdf | archive-date = 29 лістапада 2014 | url-status = dead }}</ref> <ref name="mdp">{{cite web | url = http://www.maszynadopisania.pl/index4ea2.html?q=node/1 | title = Katarzyna Bonda | opublikowany = MASZYNA DO PISANIA | language = pl | date = 2015-06-15 }}{{Недаступная спасылка}}</ref> <ref name="lc">{{cite web | url = http://lubimyczytac.pl/autor/14572/katarzyna-bonda | title = Katarzyna Bonda | opublikowany = Lubimyczytać.pl Sp. z o.o. | language = pl | date = 2014-06-01}}</ref> <ref name="gl">{{cite web | url = http://www.goldenline.pl/katarzyna-bonda/ | title = Katarzyna Bonda | opublikowany = GoldenLine Sp. z o.o. | language = pl | date = 2014-06-01}}</ref> <ref name="wczest0106">{{cite web | url = http://www.wczestochowie.pl/artykul/17727,krolowa-polskiego-kryminalu-w-odwachu | title = Królowa polskiego kryminału w Odwachu | opublikowany = EVOPRESS spółka z o.o. | language = pl | date = 2014-06-01 | access-date = 14 сакавіка 2016 | archive-date = 3 студзеня 2025 | archive-url = https://web.archive.org/web/20250103152908/http://www.wczestochowie.pl/artykul/17727,krolowa-polskiego-kryminalu-w-odwachu | url-status = dead }}</ref> <ref name="9runa_em">{{cite web | url = http://www.empik.com/dziewiata-runa-bonda-katarzyna,p1043882677,ksiazka-p | title = Dziewiąta runa | opublikowany = Empik | language = pl | date = 2015-06-15}}</ref> <ref name="9runa_kb">{{cite web | url = http://katarzynabonda.pl/aktualnosci/nowa-odslona-sprawy-niny-frank-czyli-dziewiata-runa/50/ | title = Nowa odsłona „Sprawy Niny Frank”, czyli „Dziewiąta runa” | language = pl | date = 2015-06-15 | access-date = 14 сакавіка 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151120081356/http://katarzynabonda.pl/aktualnosci/nowa-odslona-sprawy-niny-frank-czyli-dziewiata-runa/50/ | archive-date = 20 лістапада 2015 | url-status = dead }}</ref> <ref name="oku_lc">{{cite web | url = http://lubimyczytac.pl/ksiazka/251458/okularnik | title = Okularnik - Katarzyna Bonda | opublikowany = Lubimyczytać.pl Sp. z o.o. | language = pl | date = 2015-06-15}}</ref> <ref name="wyborcza">{{cite web | last = Smoleński | first = Paweł | title = Katarzyna Bonda. My ze spalonych wsi [ROZMOWA] | work = wyborcza.pl | publisher = [[Gazeta Wyborcza]] | month = luty | year = 2016 | url = http://wyborcza.pl/magazyn/1,150990,19645068,katarzyna-bonda-my-ze-spalonych-wsi.html?disableRedirects=true | date = 2016-03-08}}</ref> }} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://katarzynabonda.pl/ Афіцыйны сайт] {{ref-pl}}{{ref-en}} {{DEFAULTSORT:Бонда Катажына}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы Польшчы]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі]] mmv29pnwmsgrm767gn8y2sp6it3r6e5 Карчміска (гміна) 0 316667 5133524 4429407 2026-04-29T04:09:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133524 wikitext text/x-wiki {{Гміна Польшчы |Беларуская назва = Карчміска |Арыгінальная назва = {{lang-pl|Karczmiska}} |Герб = POL gmina Karczmiska COA.svg |Сцяг = POL gmina Karczmiska flag.svg |Статус = [[вясковая гміна]] |Павет2 = [[Апольскі павет (Люблінскае ваяводства)|Апольскі павет]] |Салецтвы = 18 |Цэнтр = [[Карчміска Первшэ]] |Заснавана = |Глава = Януш Галішак |Від главы = [[Войт]] |Мовы = |Насельніцтва = 6272 |Год = 2004 |Шчыльнасць = 65,9 |Плошча = 95,21 |Карта = |Памер карты = |Карта гміны = |Памер карты гміны = |TERYT = 612032 |Тэлефонны код = 81 |Паштовы код = |Аўтамабільны код = LOP |Сайт = http://www.karczmiska.lubelskie.pl |Заўвагі = }} '''Карчмі́ска'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Karczmiska}}) — [[вясковая гміна]] ў [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Апольскі павет (Люблінскае ваяводства)|Апольскага павета]] [[Люблінскае ваяводства|Люблінскага ваяводства]]. Сядзіба размешчана ў [[Карчміска Первшэ|Карчмісцы Первшэ]]. Плошча гміны складае 95,21 км². Станам на [[2004]] год у гміне Карчміска пражывалі 6272 чалавекі, шчыльнасць — 65,9 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 18 [[салецтва]]ў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі гміны размешчаны 20 населеных пунктаў. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.karczmiska.lubelskie.pl Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190616163203/http://www.karczmiska.lubelskie.pl/ |date=16 чэрвеня 2019 }} {{Апольскі павет (Люблінскае ваяводства)}} {{Заліўка гмін Польшчы}} [[Катэгорыя:Гміны Апольскага павета (Люблінскае ваяводства)]] 3h6lx8rl45bjert7f4igvg5k2fhglzr Карная псіхіятрыя 0 321745 5133512 4797025 2026-04-29T03:08:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133512 wikitext text/x-wiki '''Карная псіхіятрыя''', '''выкарыстанне псіхіятрыі ў палітычных мэтах''' — злоўжыванне псіхіятрычным дыягназам, лячэннем і ўтрыманнем у ізаляцыі ў мэтах абмежавання фундаментальных правоў чалавека для пэўных асоб ці груп у грамадстве<ref name="van Voren 2010">{{cite journal|last=van Voren|first=Robert|title=Political Abuse of Psychiatry—An Historical Overview|url=https://archive.org/details/sim_schizophrenia-bulletin_2010-01_36_1/page/33|journal=[[Schizophrenia Bulletin]]|date=January 2010|volume=36|issue=1|pages=33–35|pmid=19892821|pmc=2800147|doi=10.1093/schbul/sbp119}}</ref><ref name="Helmchen">{{cite book|last1=Helmchen|first1=Hanfried|last2=Sartorius|first2=Norman|author-link2=Norman Sartorius|title=Ethics in Psychiatry: European Contributions|year=2010|publisher=Springer|isbn=90-481-8720-6|pages=491|url=https://books.google.com/books?id=70h31egRm40C&pg=PA491}}</ref>{{rp|491}}. У кнізе «Психиатрия. Национальное руководство» (пад рэдакцыяй Таццяны Дзмітрыевай, Валерыя Краснова ды інш., [[2011]]) адзначаецца: {{цытата|Злоўжыванні псіхіятрыяй заўважаны ў многіх краінах, культурных рэгіёнах, палітычных сістэмах.<ref>{{кніга|загаловак=Психиатрия. Национальное руководство|адказны=Под ред. Дмитриевой Т.Б., Краснова В.Н., Незнанова Н.Г., Семке В.Я., Тиганова А.С|месца=Москва|выдавецтва=ГЭОТАР-Медиа|год=2011|старонкі=70}}</ref>.}} Тэрмін «''карная псіхіятрыя''» быў распаўсюджаны ў асяроддзі [[Праваабарончы рух у СССР|праваабаронцаў]]<ref>[http://www.rg.ru/2011/11/03/depressia.html «Когда болит душа»], В.Выжутович, интервью с А. С. Тигановым // Российская газета — Неделя № 5624 (248) от 03.11.2011 года</ref>. Як адзначае псіхіятр, прэзідэнт Асацыяцыі псіхіятраў Украіны, былы [[дысідэнт]] і [[Палітычныя зняволеныя|палітвязень]] Сямён Глузман, '''злоўжываннем псіхіятрыяй''', у тым ліку і '''ў палітычных мэтах''', з’яўляецца, у прыватнасці, наўмысная экскульпацыя<ref>Пад «экскульпацыяй» маюць на ўвазе выняцце з ліку суб’ектаў злачынства псіхічна хворых асоб, якія не здольныя ў сілу свайго псіхічнага стану дзейнічаць віноўна.</ref> грамадзян, якія па сваім псіхічным стане не маюць патрэбы ані ў псіхіятрычных мерах абмежавання, ані ў псіхіятрычным лячэнні<ref name="Этиология злоупотреблений">{{cite journal |author=Глузман С.Ф. |title=Этиология злоупотреблений в психиатрии: попытка мультидисциплинарного анализа |journal=Нейponews: Психоневрология и нейропсихиатрия |issue=1 (20) |year=Студзень 2010 |url=http://neuronews.com.ua/page/etiologiya-zloupotreblenij-v-psihiatrii-popytka-multidisciplinarnogo-analiza |access-date=20 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022255/http://neuronews.com.ua/page/etiologiya-zloupotreblenij-v-psihiatrii-popytka-multidisciplinarnogo-analiza |archive-date=17 лістапада 2015 |url-status=dead }}</ref>. Юрый Савенка мяркуе, што ''«карная псіхіятрыя — гэта не нейкі асобы прадмет, не нейкая асобая псіхіятрыя, а з’ява, якая ўзнікае ў [[Таталітарызм|таталітарных]] краінах з многімі дастасоўнымі навукамі, якія ў многіх выпадках вымушаны абслугоўваць злачынны рэжым»''<ref name="Рецензия">{{cite journal |author=Савенко Ю.С. |title=«Карательная психиатрия в России» Рецензия |journal=Независимый психиатрический журнал |issue=1 |year=2005 |url=http://www.npar.ru/journal/2005/1/punitive.htm}}</ref>. Расійскі праваабаронца Аляксандр Падрабінек у кнізе «Карная медыцына» піша, што ''«…карная медыцына — прылада барацьбы з іншадумцамі, якіх немагчыма [[Рэпрэсіі ў СССР|рэпрэсаваць]] на падставе закона за тое, што яны мысляць іначай, чым гэта прадпісана»''<ref name="Подрабинек">{{кніга |аўтар=Подрабинек А.П. |загаловак=Карательная медицина|спасылка=http://www.imwerden.info/belousenko/books/kgb/podrabinek_karat_med.htm |месца=Нью-Йорк |выдавецтва=Хроника |год=1979 |старонак=223 |isbn=0897200225}}</ref>. Выкарыстанне псіхіятрыі ў палітычных мэтах было распаўсюджана з ХІХ стагоддзя ў розных краінах з рознымі палітычнымі рэжымамі, аднак у некаторых краінах яно набывала сапраўды вялікія памеры. === ЗША === У XIX стагоддзі некаторыя [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскія]] псіхіятры імкнуліся дыягнаставаць у [[Афраамерыканцы|чарнаскурых]] рабоў так званую «драпетаманію» — нібыта існае псіхічнае захворванне, якое схіляла рабоў да ўцёкаў, і «Dysaethesia Aethiopica» — «захворванне», якое схіляла да таго, каб ламаць, знішчаць плён сваёй працы, адмаўляцца працаваць<ref name="Hickling">{{артыкул|аўтар=Hickling FW|загаловак=The Political Misuse of Psychiatry: An African-Caribbean Perspective|спасылка=http://jaapl.org/content/30/1/112.full.pdf|выданне=J Am Acad Psychiatry Law|год=2002|том=30|нумар=1|старонкі=112–19|pmid=11931358}}</ref>, і да непаслухмянасці, дзёрзкасці<ref name="Pilgrim">{{cite web|url=http://www.ferris.edu/jimcrow/question/nov05.htm|title=Question of the Month: Drapetomania|access-date=2007-10-04|author=Pilgrim, David|date=November 2005|publisher=Jim Crow Museum of Racist Memorabilia|archive-url=https://www.webcitation.org/5zBxdF8Vo?url=http://www.ferris.edu/jimcrow/question/nov05.htm|archive-date=4 чэрвеня 2011|url-status=dead}}</ref>. Менавіта сацыяльна-палітычныя абставіны, пры якіх адна сацыяльная група дамінавала над іншай, абумоўлівалі такую сітуацыю, пры якой актывісты падпарадкаванай групы лічыліся «хворымі» і «тымі, хто патрабуе лячэння».<ref name="White">{{cite book|last=White|first=Kevin|title=An introduction to the sociology of health and illness|year=2002|publisher=SAGE|isbn=0-7619-6400-2|pages=41, 42|url=http://books.google.com/books?id=5bHxQBNWGHMC&pg=PA41}}</ref>{{rp|41—42}} Паводле меркавання амерыканскага ўрача Сэмюэла Картрайта, прычынай уцёкаў рабоў з’яўлялася «такая самая хвароба розума, як і пры любых іншых відах псіхічных парушэнняў». Для Картрайта і для іншых абаронцаў рабства любы чарнаскуры раб, які спрабаваў уцячы, з’яўляўся «вар’ятам».<ref name="Pilgrim"/> У якасці аднаго з «лячэбных сродкаў» пры «драпетаманіі» прадпісвалася адсячэнне вялікіх пальцаў ног, пасля чаго ўцёкі ставалі фізічна немагчымымі.<ref name="White"/>{{rp|42}} [[Файл:Samuelcartwright.jpg|left|thumb|Сэмюэл A. Картрайт (1793—1863)]] Да асноўных сімптомаў Dysaethesia Aethiopica Картрайт адносіў частковую неадчувальнасць [[Скура|скуры]] і «такую моцную слабасць інтэлектуальных здольнасцей, нібыта чалавек знаходзіцца ў паўсне».<ref name=Cartwright>{{cite journal |author=[[Samuel A. Cartwright|Cartwright, Samuel A.]] |year=1851 |title=Report on the Diseases and Peculiarities of the Negro Race |journal=[[DeBow's Review]] |volume=XI |url=http://www.pbs.org/wgbh/aia/part4/4h3106t.html |access-date=2007-10-04 }}</ref> У якасці «лячэбных мер» ён прапаноўваў лупцаванне, а таксама працягненне чарнаскурых да цяжкай працы.<ref>{{cite book|title=Slavery & the Law |author= Paul Finkelman|year=1997|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=0-7425-2119-2|url= http://books.google.com/?id=1YI0DvuukxkC&pg=PA305| page=305}}</ref> У ХХ стагоддзі ў ЗША былі выпадкі змяшчэння палітычных іншадумцаў на прымусовае лячэнне. Напрыклад, у 1927 годзе Аўрора Д’Анжэла была накіравана ў псіхіятрычную бальніцу на экспертызу пасля таго, як яна прыняла удзел у [[мітынг]]у ў падтрымку [[Сака і Ванцэці]].<ref>{{Cite book |first=Temkin |last=Moshik |title=The Sacco-Vanzetti Affair |publisher=Yale University Press Publishers |isbn=978-0-300-12484-2 |year=2009 |page=[https://archive.org/details/saccovanzettiaff0000temk/page/316 316] |url=https://archive.org/details/saccovanzettiaff0000temk/page/316 }}</ref> Кленан Вашынгтон Кінг, [[пастар]] і выкладчык (пазней — кандыдат на пасаду прэзідэнта ЗША<ref name=mt>[http://www.miaminewtimes.com/1993-02-24/news/meet-the-candidate/print Semple, Kirk. «Meet the Candidate: The Rev. Clennon King is unique. Period.»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120717035010/http://www.miaminewtimes.com/1993-02-24/news/meet-the-candidate/print/ |date=17 ліпеня 2012 }} ''[[Miami New Times]]'', February 24, 1993</ref>), які марна спрабаваў паступіць у прызначаны выключна для белых універсітэт у [[Місісіпі (штат)|Місісіпі]] і пераадолець тым самым расавы бар’ер, 5 чэрвеня 1958 года быў накіраваны ў псіхіятрычную ўстанову паліцэйскімі пад маркай яго патэнцыйнай небяспечнасці. Пасля побыту ў псіхіятрычнай клініцы камісія, якая складалася з 27 урачоў, прызнала яго псіхічна здаровым.<ref name = "Negro Pastor Pronounced Sane">[http://news.google.com/newspapers?nid=1798&dat=19580620&id=LgIdAAAAIBAJ&sjid=4YoEAAAAIBAJ&pg=7178,1936782 «Negro Pastor Pronounced Sane; Demands Mississippi Apologize».] UPI. ''[[Sarasota Journal]]'' 20 June 1958: 3.</ref> У 2000-я гады адзначалася выкарыстанне псіхіятрычных сродкаў пры допытах у ваенных амерыканскіх турмах, якое парушала прынцыпы медыцынскай этыкі.<ref name="Lopez">{{артыкул|аўтар=López-Muñoz F, Alamo C, Dudley M, et al |загаловак=Psychiatry and political-institutional abuse from the historical perspective: the ethical lessons of the Nuremberg Trial on their 60th anniversary.|выданне=Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry|год=2007 May 9|том=31|нумар=4|старонкі=791-806|pmid=17223241}}</ref> У 2006 годзе была апублікавана кніга канадскага псіхіятра Колина&nbsp;А.&nbsp;Роса пад назвай «Дактары ЦРУ: Парушэнні правоў чалавека амерыканскімі псіхіятрамі». У кнізе прадстаўлены доказы (заснаваныя на 15&nbsp;000 старонак дакументаў, атрыманых ад [[ЦРУ]] дзякуючы Закону аб свабодзе інфармацыі) таго, што цягам апошніх 65 год да выхаду кнігі мелі месца шырока распаўсюджаныя парушэнні правоў чалавека з боку амерыканскіх псіхіятраў.<ref name="Ross">{{cite book|last=Ross|first=Colin|title=The C.I.A. Doctors: Human Rights Violations by American Psychiatrists|year=2006|publisher=Manitou Communications|isbn=0-9765508-0-6|url=http://books.google.com/books?id=PzLuAAAACAAJ}}{{Недаступная спасылка}}</ref> У 2010 годзе выйшла кніга псіхіятра Джонатана Мецла «Пратэст як псіхоз: як шызафрэнія стала хваробай чорных».<ref name="Metzl">{{cite book|last=Metzl|first=Jonathan|title=The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|year=2010|publisher=[[Beacon Press]]|isbn=0-8070-8592-8|url=http://books.google.com/books?id=t1Bg9QEiCAMC&printsec=frontcover}}{{Недаступная спасылка}}</ref> У кнізе сцвярджаецца, што тэндэнцыя звязваць расавую прыналежнасць і вар’яцтва захавалася з часоў дыягназа «драпетаманія» да ХХ стагоддзя.<ref name=" Wear">{{артыкул|аўтар=Delese Wear|загаловак=The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|выданне=JAMA|год=2010|том=303|нумар=19|doi=10.1001/jama.2010.629}}</ref> У другой палове ХХ стагоддзя ў папулярнай культуры, [[Сродкі масавай інфармацыі|сродках масавай інфармацыі]] і ў навуковых часопісах [[афраамерыканцы]] сталі асацыявацца з праблемай [[Шызафрэнія|шызафрэніі]] і з уяўленнем аб агрэсіі, абумоўленай вар’яцтвам. Дж. Мецл адзначыў таксама, што тэрмін «пратэст як псіхоз» быў выкарыстаны ў псіхіятрычнай літаратуры ў 1960-я гады для пазначэння афраамерыканцаў, якія прымалі ўдзел у руху за грамадзянскія правы, як вар’ятаў. Гэта быў спосаб паталагізаваць грамадзянскі пратэст. З падачы [[ФБР]] многія прадстаўнікі грамадскага руху, у прыватнасці [[Малкальм Ікс]] і [[Роберт Уільямс]], атрымалі дыягназ «шызафрэнія».<ref>{{cite web|url= http://www.theroot.com/schizophrenia-as-political-weapon-1790878403|title=Schizophrenia as Political Weapon|author=Pride, Felicia|date=2010-01-25|publisher=The Root|access-date=2017-06-04}}</ref> === Германія === {{also|Праграма забіцця Т-4}}[[Файл:Gedenkstele Tiergartenstr 4 (Tierg) Aktion T4.JPG|thumb|200px|Мемарыяльная стэла ў Берліне ў памяць пра ахвяр Праграмы забіцця «Т-4»]] Злоўжыванні псіхіятрыяй у палітычных мэтах былі складовай часткай злачынстваў, якія здзяйсняліся пры [[Нацыянал-сацыялізм|нацыянал-сацыялісцкім рэжыме]] ў [[Германія|Германіі]] ў дачыненні як да псіхічнахворых, так і да здаровых<ref>{{артыкул|аўтар=Мейер-Линденберг И., президент Немецкого общества психиатров и неврологов (1990-е гг.) |загаловак=О горечи и оптимизме в психиатрии|спасылка=http://www.mif-ua.com/archive/article/25306|выданне=Новости медицины и фармации|год=2011|выпуск=398}}</ref>. Да палітычных злоўжыванняў псіхіятрыяй адносяць масавую стэрылізацыю (якой падвергліся 300&nbsp;000 чалавек) і масавыя забойствы пацыентаў у нацысцкай Германіі<ref name="Birley-Germany">{{артыкул|аўтар=Birley JLT|загаловак=Political abuse of psychiatry|выданне=Acta Psychiatrica Scandinavica|год=January 2000|том=101|нумар=399|старонкі=13–15|pmid=10794019}}</ref>. Забойствы пацыентаў псіхіятрычных бальніц праводзіліся таксама і на акупаваных нацысцкай Германіяй тэрыторыях, у тым ліку ў Беларусі. Праграма эўтаназіі «Т-4», створаная ў нацысцкай Германіі на аснове еўгенікі 1920-х гадоў, прадугледжвала «ачышчэнне» «арийской расы» ад так званых «непаўнавартасных элементаў», перадусім пацыентаў псіхіятрычных клінік<ref name="Strous">{{cite journal |author=Strous R.D. |title=Психиатры Гитлера: целители и научные исследователи, превратившиеся в палачей, и их роль в наши дни (расширенный реферат) Врачи и их преступления против человечества в нацистской Германии |journal=Психиатрия и психофармакотерапия |volume=8 |issue=5 |date=Май 2006 |url=http://old.consilium-medicum.com/media/psycho/06_05/44.shtml |access-date=4 чэрвеня 2017 |archive-date=23 сакавіка 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130323190454/http://old.consilium-medicum.com/media/psycho/06_05/44.shtml |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>[http://www.ushmm.org/wlc/media_ph.php?lang=en&ModuleId=10005200&MediaId=929 Euthanasia Program // Holocaust Encyclopedia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070730114138/http://www.ushmm.org/wlc/media_ph.php?lang=en&ModuleId=10005200&MediaId=929 |date=30 ліпеня 2007 }}</ref><ref name="Genocide">{{cite journal |author=Torrey E.F., Yolken R.H. |title=Psychiatric Genocide: Nazi Attempts to Eradicate Schizophrenia |journal=Schizophrenia Bulletin |pages=1—7 |date=September 16, 2009 |doi=10.1093/schbul/sbp097 |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2800142}}</ref>. Колькасць забітых на момант фармальнага закрыцця аперацыі (1941 год) склала 70 тысяч чалавек. Нават пасля фармальнага заканчэння праграмы, з 1942 па 1945 год масавыя забойствы працягвалі здзяйсняцца: так, тысячы пацыентаў памерлі ў выніку ўвядзення скопаламіна; каля мільёна чалавек загінула ад голада<ref name="Strous"/>. Загад Гітлера, які ініцыяваў акцыю эўтаназіі, фактична паклаў пачатак і практыцы масавых забойстваў усіх непажаданых нацысцкаму рэжыму.<ref name="Юдин">{{кніга|аўтар=Иванюшкин А.Я., Игнатьев В.Н., Коротких Р.В., Силуянова И.В. |частка=Глава XII. Этические проблемы оказания психиатрической помощи |загаловак=Введение в биоэтику: Учебное пособие |спасылка=http://window.edu.ru/window_catalog/files/r42442/index.html |адказны=Под общ. ред. Б.Г. Юдина, П.Д. Тищенко |месца=Москва |выдавецтва=Прогресс-Традиция |год=1998 |старонак=381 |isbn=5898260064}}</ref> Праз увод тэрміна «замаскаваная прыдуркаватасць» нацысцкія псіхіятры пашырылі рамкі [[Генетыка чалавека|генетычных]] тэорый аб прыдуркаватасці, што дазволіла апраўдаць знішчэнне псіхічна здаровых людзей па палітычных матывах: [[Камунізм|камуністаў]], пацыфістаў і дэмакратаў — як і ў выпадках з псіхічна хворымі, іх доляй станавіліся стэрылізацыя і смерць. Пераследам падвяргаліся і прадстаўнікі розных [[Канфесія|канфесій]] і этнічных груп, а таксама «асацыяльныя элементы» — «[[Дармаедства|дармаеды]]», правапарушальнікі, [[Алкагалізм|алкаголікі]], бадзягі, жабракі ды інш.<ref name="Психиатрия при нацизме-3">{{артыкул|аўтар=Петрюк П. Т., Петрюк А.П.|загаловак=Психиатрия при нацизме: проведение «Акции T-4» с активным участием психиатров. Сообщение 3|спасылка=http://www.psychiatry.ua/articles/paper398.htm|выданне=Психічне здоров’я|год=2011|нумар=2|старонкі=53–63}}</ref><!--да ўсяго абзацу--> Ад самага пачатку расавая прыналежнасць была адным з крытэраў адбору ахвяр. Сістэматычнае забойства [[Яўрэі|яўрэйскіх]] пацыентаў у газавых камерах Праграмы забіцця «Т-4», якое ажыццяўлялася з лета 1940 года, з’явілася першым актам [[Халакост|генацыду еўрапейскіх яўрэяў]]. Пасля жніўня 1941 году апошнія з яўрэйскіх пацыентаў, якія знаходзіліся на той момант у клініцы Бенторф-Сайн пад г. Нойвид, былі накіраваны на ўсход у лагеры смерці<ref name="Хандорф">{{артыкул|аўтар=Хандорф Г.|загаловак=Убийства под знаком эвтаназии при нацистском режиме|спасылка=http://novosti.mif-ua.com/archive/issue-13928/article-13954/|выданне=Новости медицины и фармации|год=2010|выпуск=329|archive-date=28 кастрычніка 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111028071847/http://novosti.mif-ua.com/archive/issue-13928/article-13954/}}</ref>. === СССР === Сістэматычныя злоўжыванні псіхіятрыяй у палітычных мэтах мелі месца ў [[СССР]]<ref name="Этиология злоупотреблений"/><ref name="Medicine betrayed">{{cite book|author=British Medical Association |title=Medicine betrayed: the participation of doctors in human rights abuses |year=1992 |publisher=Zed Books |isbn=1-85649-104-8 |url=http://books.google.com/books?id=bMTu_oIfVsIC&pg=PA66}}</ref><ref name="Bonnie">{{cite journal |author=Richard J., Bonnie L.L.B. |title=Political Abuse of Psychiatry in the Soviet Union and in China: Complexities and Controversies |journal=The Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law |volume=30 |issue=1 |pages=136—144 |year=2002 |pmid=11931362 |url=http://www.jaapl.org/cgi/reprint/30/1/136.pdf |access-date=20 сакавіка 2016 |archive-date=28 верасня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928174809/http://www.jaapl.org/cgi/reprint/30/1/136.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Gershman">{{cite journal |author=Gershman, Carl |title=Psychiatric abuse in the Soviet Union |journal=Society |year=1984 |volume=21 |issue=5 |pages=54–59 |pmid=11615169 |doi=10.1007/BF02695434 |url=http://www.springerlink.com/content/d242g51470r84388/ }}{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>{{cite book|author=Knapp, Martin|title=Mental health policy and practice across Europe: the future direction of mental health care|year=2007|publisher=McGraw-Hill International |isbn=0-335-21467-3 |url=http://books.google.com/books?id=_KnuP8OwJbMC&pg=PA406|page=406}}</ref><ref>{{cite book|title=Abuse of psychiatry for political repression in the Soviet Union: Hearing, Ninety-second Congress, second session, Part 1 |year=1972 |publisher=U.S. Government Printing Office|location=Washington, D.C. |url=http://books.google.com/books?id=CQ42AAAAIAAJ}}</ref><ref>{{cite book|title=Abuse of psychiatry for political repression in the Soviet Union: Hearing, Ninety-second Congress, second session, Volume 2 |year=1975 |publisher=U.S. Government Printing Office|location=Washington, D.C.|url=http://books.google.com/books?id=yjgTAAAAIAAJ }}</ref><ref name="hearing-1983">{{кніга |загаловак=Abuse of psychiatry in the Soviet Union: hearing before the Subcommittee on Human Rights and International Organizations of the Committee on Foreign Affairs and the Commission on Security and Cooperation in Europe, House of Representatives, Ninety-eighth Congress, first session, September 20, 1983 |спасылка=http://books.google.com/?id=E1A1AAAAIAAJ |выдавецтва=U.S. Government Printing Office |месца=Washington |год=1984 |старонак=106}}</ref><ref name="От политических">{{артыкул|аўтар=Ван Ворен Р.|загаловак=От политических злоупотреблений психиатрией до реформы психиатрической службы|спасылка=http://www.mif-ua.com/archive/article/36250|выданне=Вестник Ассоциации психиатров Украины|год=2013|нумар=2}}</ref>. У першыя гады існавання савецкай дзяржавы выпадкі выкарыстання псіхіятрыі ў палітычных мэтах былі адзінкавымі<ref name="post-Soviet">{{кніга|аўтар=Ван Ворен Р.|загаловак=Психиатрия как средство репрессий в постсоветских странах|спасылка=http://www.gip-global.org/images/46/665.pdf|выдавецтва=Европейский парламент. Департамент политики. Генеральное управление по внешней политике|год=2013|старонак=28|isbn=978-92-823-4595-5|doi=10.2861/28281|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233134/http://www.gip-global.org/images/46/665.pdf|archive-date=30 снежня 2013}} Гл. таксама:{{артыкул|аўтар=Ван Ворен Р.|загаловак=Психиатрия как средство репрессий в постсоветских странах|спасылка=http://www.mif-ua.com/archive/article/37543|выданне=Вестник Ассоциации психиатров Украины|год=2013|нумар=5}}</ref>, нашмат больш часты характар яны набылі ў 1930—50-я гады<ref name="post-Soviet"/><ref name="Ougrin">{{артыкул|аўтар=Ougrin D, Gluzman S, Dratcu L|загаловак=Psychiatry in post-communist Ukraine: dismantling the past, paving the way for the future|спасылка=http://pb.rcpsych.org/content/30/12/456.short|выданне=The Psychiatrist|год=February 16, 2007}}</ref>, аднак толькі ў 1960-х гадах псіхіятрыя стала адным з галоўных інструментаў рэпрэсій у Савецкім Саюзе<ref name="post-Soviet"/>. [[Файл:C22693-gorbanevskaya02.jpg|200px|thumb|Наталля Гарбанеўская]] Аналіз канкрэтных выпадкаў псіхіятрычнага рэпрэсавання іншадумцаў паказвае, што дыягнастычнымі «маскамі», якія выкарыстоўваліся ў рэпрэсіўных мэтах, часцей за ўсё з’яўляліся «сутяжно-паранойяльное развитие личности» і «вялотекущая шизофрения»<ref name="Этиология злоупотреблений"/><ref name="Глузман">{{артыкул |аўтар=Глузман С. Ф. |загаловак=Украинское лицо судебной психиатрии |спасылка=http://novosti.mif-ua.com/archive/issue-9615/article-9643/ |выданне=Новости медицины и фармации |выдавецтва=Издательский дом «ЗАСЛАВСКИЙ» |год=2009 |нумар=15 (289) |archive-date=25 сакавіка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325225730/http://novosti.mif-ua.com/archive/issue-9615/article-9643/ }}</ref>. Многія выпадкі шпіталізацыі палітычных зняволеных былі добра задакументаваныя. У прыватнасці, такога рода рэпрэсіям падвяргаліся актывісты-праваабаронцы, прадстаўнікі нацыянальных рухаў<ref name="shadow">{{кніга|аўтар=Bloch, Sidney; Reddaway, Peter|загаловак=Soviet psychiatric abuse: the shadow over world psychiatry|спасылка=http://www.books.google.com.ua/books?id=rgc1AAAAMAAJ|выдавецтва=Westview Press|год=1985|isbn=0-8133-0209-9}}{{Недаступная спасылка}}</ref><ref name="Finlayson">{{артыкул|аўтар=Finlayson J|загаловак=Political Abuse of Psychiatry with a Special Focus on the USSR Report of a meeting held at the Royal College of Psychiatrists on 18 November 1986 |спасылка=http://pb.rcpsych.org/content/11/4/144.full.pdf|выданне=Psychiatric Bulletin |год=1987 |нумар=11 |старонкі=144—145|doi=10.1192/pb.11.4.144}}</ref>, грамадзяне, якія імкнуліся да [[Эміграцыя|эміграцыі]] з СССР, рэлігійныя іншадумцы<ref name="hearing-1983"/><ref name="shadow"/><ref name="Finlayson"/>, удзельнікі неафіцыйных групаў, якія спрабавалі адстойваць свае працоўныя правы<ref name="hearing-1983"/><ref name="Документы МХГ">{{кніга|загаловак=Документы Московской Хельсинкской группы|спасылка=http://library.khpg.org/files/docs/1372590915.pdf|адказны=[Моск. Хельсинк. группа; о-во «Мемориал»; сост. Д. И. Зубарев, Г. В. Кузовкин]|месца=Москва|выдавецтва=Моск. Хельсинк. группа|год=2006|старонак=592|isbn=5-98440-30-8}}</ref>, і асобы, якія адстойвалі іх самі-адны<ref name="Документы МХГ"/>. Нярэдка [[Вязень сумлення|вязні сумлення]] апыналіся ў псіхіятрычных бальніцах па такім прычынам, як адмова вернікаў ад службы ў войску, незаконны пераход мяжы, сфальсіфікаваныя крымінальныя абвінавачанні ды інш.<ref name="СахаровIII-2">{{кніга|аўтар=Сахаров А.Д. Часть третья. Горький|частка=[http://www.bibliotekar.ru/saharov/52.htm Глава 2. Вновь Москва. Форум и принцип «пакета»]|загаловак=Сахаров А.Д. [http://www.bibliotekar.ru/saharov/index.htm Воспоминания]}}</ref> У псіхіятрычныя бальніцы нярэдка накіроўвалі і асоб, якія звярталіся са скаргамі на бюракратызм і тыя ці іншыя злоўжыванні мясцовых уладаў у вышэйшыя органы дзяржаўнай улады: [[Цэнтральны Камітэт КПСС]], [[Прэзідыум Вярхоўнага Савета СССР]], [[Савет Міністраў СССР]]<ref name="shadow"/>. Двойчы на год людзі, якія стаялі на псіхіятрычным уліку, недобраахвотна шпіталізаваліся ў псіхіятрычныя стацыянары не паводле медычных паказанняў, а паводле ўказанняў чыноўнікаў. За два тыдні да вялікіх савецкіх святаў — 7 лістапада і 1 мая — райкамы і гаркамы [[КПСС]] сакрэтна накіроўвалі галоўным урачам псіхбальніц распараджэнні на час шпіталізаваць у псіхіятрычныя бальніцы людзей з непрадказальнымі паводзінамі<ref name="Тюремная психиатрия, 28:00">Гл. 28:00 ад пачатку фільма {{cite web |author=Ярошевский А. |datepublished=2005 |url=http://rutube.ru/tracks/745138.html?v=ae1ddf89fb4eaa2123d4bc8d7a3470fe |title=Фильм «Тюремная психиатрия» |publisher=rutube |access-date=2010-03-21}}</ref> (у тым ліку іншадумцаў і многіх вернікаў<ref name="СахаровII-7">{{кніга|аўтар=Сахаров А.Д. Часть вторая|частка=[http://www.bibliotekar.ru/saharov/26.htm Глава 7. Обыск у Чалидзе. Суд над Красновым-Левитиным. Проблема религиозной свободы и свободы выбора страны проживания. Суд над Т. Обращение к Верховному Совету СССР о свободе эмиграции. В марте 1971 года открылся ХХIV съезд КПСС]|загаловак=Сахаров А.Д. [http://www.bibliotekar.ru/saharov/index.htm Воспоминания]}}</ref>), каб забяспечыць грамадскі парадак пад час святаў, і псіхіятрычныя бальніцы станавіліся часовымі турмамі для «сацыяльна небяспечных» людзей<ref name="Psychiatry as ideology">{{публікацыя|артыкул|аўтар=Bloch S|загаловак=Psychiatry as ideology in the USSR|выданне=Journal of medical ethics|год=1978|спасылка=http://jme.bmj.com/content/medethics/4/3/126.full.pdf|issue=3|volume=4|pages=126—131|pmid=691016}}</ref>. Сходная сітуацыя мела месца пад час [[З’езд КПСС|партыйных з’ездаў]]<ref name="Подрабинек"/>, візітаў замежных дзяржаўных дзеячаў<ref name="Подрабинек"/><ref name="Psychiatry as ideology"/>, калі многія дысідэнты змяшчаліся ў псіхіятрычныя бальніцы агульнага тыпа на 1—2 тыдні ці месяц<ref name="Подрабинек"/>. Падрыхтоўка да [[Летнія Алімпійскія гульні 1980|Алімпійскія гульні 1980 года]] стала нагодай да хвалі арыштаў, якая пачалася ў 1979 годзе і мела мэтай канчатковае падаўленне дысідэнцкага руху: некаторыя з дысідэнтаў атрымлівалі асабліва працяглыя тэрміны лагераў, іншыя шпіталізаваліся ў псіхіятрычныя бальніцы<ref name="О диссидентах">{{кніга|аўтар=Ван Ворен Р. |загаловак=О диссидентах и безумии: от Советского Союза Леонида Брежнева к Советскому Союзу Владимира Путина|адказны=Пер. с англ. К. Мужановского; предисл. И. Марценковского|месца=Киев|выдавецтва=Издательский дом Дмитрия Бураго|год=2012|старонак=332|isbn=978-966-489-158-2}}</ref>. Да ліку найбольш вядомых ахвяр выкарыстання псіхіятрыі ў палітычных мэтах адносяцца, у прыватнасці, Наталля Гарбанеўская<ref name="shadow"/><ref name="Коротенко">{{кніга |аўтар=Коротенко А.И., Аликина Н.В. |загаловак=Советская психиатрия: Заблуждения и умысел |месца=Киев |выдавецтва=Сфера |год=2002 |старонак=329 |isbn=9667841367}}</ref>{{rp|11}}<ref name="Гаррабе-вялотекущая">Garrabé J. Histoire de la schizophrénie. — Paris, 1992. Перевод: [http://www.psychiatry.ru/lib/53/book/7 История шизофрении]. См. [http://www.psychiatry.ru/lib/53/book/7/chapter/84 Вялотекущая шизофрения] (в гл. XI).</ref>, Пятро Грыгарэнка<ref name="shadow"/><ref name="Коротенко"/>{{rp|11}}<ref name="Райч">{{кніга |аўтар=Райч В. |частка=[http://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/auth_pagese38f.html?Key=4821&page=806 Четвертая экспертиза (приложение)] |загаловак=''Григоренко П.Г.'' В подполье можно встретить только крыс |спасылка=http://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/auth_bookc0b9.html?id=86616&aid=287 |месца=Нью-Йорк |выдавецтва=Детинец |год=1981 |старонкі=806—815 |старонак=845 }}</ref>, [[Валерыя Ільінічна Навадворская|Валерыя Навадворская]]<ref name="shadow"/><ref name="zaprava">{{кніга |загаловак=Карательная психиатрия в России: Доклад о нарушениях прав человека в Российской Федерации при оказании психиатрической помощи |спасылка=http://www.zaprava.ru/images/ps.pdf |месца=Москва |выдавецтва=Изд-во Международной хельсинкской федерации по правам человека |год=2004 |старонак=496 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130418230404/http://www.zaprava.ru/images/ps.pdf |archive-date=18 красавіка 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130418230404/http://www.zaprava.ru/images/ps.pdf |archivedate=18 красавіка 2013 }}</ref><ref name="against Dissenters">{{артыкул|загаловак=Abuse of Psychiatry against Dissenters|спасылка=http://www.jstor.org/discover/10.2307/4369508?uid=3739232&uid=2134&uid=2&uid=70&uid=4&sid=21103246593151|выданне=Economic and Political Weekly |год=Feb. 7, 1981 |том=16 |нумар=6}}</ref>, Жарэс Мядзведзеў<ref name="shadow"/><ref name="Коротенко"/>{{rp|11}}<ref name="Сага">{{кніга |аўтар=Терновский Л. Б. |загаловак=Сага о «Хронике» / Воспоминания и статьи |спасылка=http://wikilivres.ru/Сага_о_«Хронике»_(Терновский)/16 |месца=Москва |выдавецтва=Возвращение |год=2006 }}</ref><ref name="Заключение Медведева">{{cite journal |title=Заключение Медведева в психиатрическую больницу |journal=Хроника текущих событий |issue=Вып. 14 |date=30 чэрвеня 1970 |url=http://www.memo.ru/history/diss/chr/chr14.htm}}</ref>, Леанід Плюшч<ref name="shadow"/><ref name="Коротенко"/><ref name="Буковский, Глузман">{{cite journal |author=Буковский В., Глузман С. |title=Пособие по психиатрии для инакомыслящих |journal=Хроника защиты прав в СССР |issue=13 |pages=43 |date=Студзень–люты 1975 |url=http://antisoviet.narod.ru/h_z_p_13_1975.pdf}}</ref>, Уладзімір Барысаў<ref name="shadow"/><ref name="zaprava"/>, Віктар Файнберг<ref name="shadow"/><ref name="Абрамкин">{{cite journal |author=Абрамкин В. |title=Что было: свидетельствует Наталья Горбаневская |journal=Независимый психиатрический журнал |issue=3 |pages=73-77 |year=2009 |url=http://npar.ru/wp-content/uploads/2014/10/2009-3.pdf}}</ref>, Вячаслаў Ігруноў<ref name="Диагноз-карта">{{артыкул |аўтар=Блох С., Реддауэй П. |загаловак=Диагноз: инакомыслие |спасылка=http://www.hro.org/editions/karta/nr1314/blox.htm |выданне=Карта: Российский независимый и правозащитный журнал |нумар=13—14 |старонкі=56—67 |год=1996 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060322012229/http://www.hro.org/editions/karta/nr1314/blox.htm |archive-date=22 сакавіка 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060322012229/http://www.hro.org/editions/karta/nr1314/blox.htm |archivedate=22 сакавіка 2006 }}</ref><ref name="Glasser">{{cite journal |last=Glasser |first=Susan |title=Psychiatry's Painful Past Resurfaces in Russian Case; Handling of Chechen Murder Reminds Many of Soviet Political Abuse of Mental Health System |url=http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/266056771.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Dec+15,+2002 |journal=The Washington Post (USA) |date=Dec 15, 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105123136/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/266056771.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Dec+15,+2002 |archive-date=5 лістапада 2012 |url-status=dead }} Пераклад: {{артыкул |загаловак=Болезненное прошлое российской психиатрии вновь всплыло в судебном деле Буданова |спасылка=http://www.inosmi.ru/untitled/20021215/166738.html |выданне=[[ИноСМИ.ру]] |год=2002 }}</ref>, Аляксандр Ясенін-Вольпін]]<ref name="shadow"/><ref name="Vasilenko">Василенко Н. Ю. [http://window.edu.ru/resource/932/40932/files/dvgu053.pdf «Основы социальной медицины», учебное пособие], Владивосток: Дальневосточный университет, 2004. С. 33.</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Человек имеет право [Обсуждение с участием А. Прокопенко, Р. Чорного, В. Лапинского. Ведущий К. Агамиров]|спасылка=http://archive.svoboda.org/programs/hr/2005/hr.012505.asp|выданне=Радио «Свобода»|год=25.01.05}}</ref><ref name="Асриянц, Чернова">{{cite journal |author=Асриянц С., Чернова Н. |title=Юрий Савенко и Любовь Виноградова (Интервью) |journal=Новая газета |date=17 лютага 2010 |url=http://www.novayagazeta.ru/online/83.html }} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.novayagazeta.ru/online/83.html |access-date=6 чэрвеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224111259/http://www.novayagazeta.ru/online/83.html |archive-date=24 снежня 2013 |url-status=dead }}</ref>, Уладзімір Гершуні<ref name="Gershman"/><ref name="hearing-1983"/><ref name="Диагноз-карта"/><ref name="Писатели-диссиденты-1">{{публікацыя|артыкул|загаловак=Писатели-диссиденты: биобиблиографические статьи (Начало)|спасылка=http://magazines.russ.ru/nlo/2004/66/pisat29.html |выданне=Новое литературное обозрение|год=2004|нумар=66}}</ref>, Валерый Тарсіс<ref name="shadow"/><ref name="zaprava"/>, Пётр Старчык<ref name="shadow"/><ref name="zaprava"/><ref name="against Dissenters"/>, Міхаіл Нарыца<ref name="Инициативная группа">{{кніга|загаловак=Документы Инициативной группы по защите прав человека в СССР |спасылка=http://www.memo.ru/history/diss/ig/docs/igdocs.html |адказны=Составители Г. В. Кузовкин, А. А. Макаров |месца=Москва|год=2009}}</ref><ref name="Писатели-диссиденты-2">{{артыкул|загаловак=Писатели-диссиденты: Биобиблиографические статьи (Продолжение) |спасылка=http://magazines.russ.ru/nlo/2004/67/diss25.html |выданне=Новое литературное обозрение |год=2004 |нумар=67}}</ref><ref name="Поверх барьеров">{{cite web|url=http://archive.svoboda.org/programs/OTB/2002/OBT.042502.asp |title=Поверх барьеров: судьба Михаила Нарицы|author=Автор [[Татьяна Вольтская]], ведущий Иван Толстой |publisher=Радио «Свобода» |access-date=2013-10-18}}</ref>, [[Міхась Ігнатавіч Кукабака|Міхась Кукабака]]<ref name="shadow"/><ref name="On Dissidents">{{кніга |аўтар=Van Voren R. |загаловак=On Dissidents and Madness: From the Soviet Union of Leonid Brezhnev to the “Soviet Union” of Vladimir Putin |спасылка=http://books.google.ru/books?id=tyDIKu8XsgcC&printsec=frontcover |месца=Amsterdam—New York |выдавецтва=Rodopi |год=2009 |старонак=296 |isbn=9789042025851}}</ref>{{rp|188}}. Тыя з савецкіх грамадзян, хто прайшоў праз заключэнне і ў лагерах, і ў спецыяльных псіхіятрычных бальніцах, нязменна ацэньвалі свой досвед перабывання ў псіхбальніцах як значна больш прыніжальны для чалавечай годнасці і як больш цяжкае перажыванне<ref name="Gershman"/>. У ліку стрэсараў маральна-псіхалагічнага характара, якім падвяргаліся вязні спецыяльных псіхіятрычных бальніц, даследчыкі называюць адсутнасць элементарных юрыдычных правоў, неад’емлемых нават у турмах і лагерах; пазбаўленне магчымасці мець у камеры паперу і асадку, строгае абмежаванне паступлення кніг і часопісаў; перабыванне ў адной камеры з выключна цяжкімі хворымі, якія здзейснілі цяжкія злачынствы; адсутнасць канкрэтнага тэрміна зняволення<ref name="Адлер">{{артыкул |аўтар=Адлер Н., Глузман С. |загаловак=Пытка психиатрией. Механизм и последствия |спасылка=http://www.irc-kyiv.org/media/tortury-1-2001.pdf |выданне=Социально-психологические и медицинские аспекты жестокости |год=2001 |нумар=1 |старонкі=118–135 }}{{Недаступная спасылка}} Гл. таксама іншыя публікацыі артыкула: Обозрение психиатрии и медицинской пси­хологии им. В. М. Бехтерева, № 3, 1992. С. 138—152; Вiсник Асоціації психiатрiв України, № 2, 1995. С. 98-113.</ref> (перабыванне ў спецпсіхбальніцах нярэдка бывала вельмі доўгім<ref name="СахаровII-6">{{кніга|аўтар=Сахаров А.Д. Часть вторая|частка=[http://www.bibliotekar.ru/saharov/25.htm Глава 6. «Памятная записка». Дело Файнберга и Борисова. Михаил Александрович Леонтович. Использование психиатрии в политических целях. Крымские татары]|загаловак=Сахаров А.Д. [http://www.bibliotekar.ru/saharov/index.htm Воспоминания]}}</ref>). Да палітзняволеных псіхіятрычных бальніц прымяняліся такія меры, як ін’екцыі сульфазіна ў якасці пакарання<ref name="Gershman"/><ref name="Адлер"/>; атрапінакаматозная тэрапія<ref name="Bonnie"/><ref name="Адлер"/><ref name="report-of-us-delegation"/><ref name="report-of-us-delegation">{{артыкул|загаловак=Report of the U.S. Delegation to assess recent changes in Soviet psychiatry |выданне=Schizophr Bull|год=1989|том=15, suppl. 1|нумар=4|старонкі=1—219|pmid=2638045}} ''На рускай мове:'' [http://www.gip-global.org/files/schizophrenia-report-in-russian.pdf Доклад делегации США по оценке недавних перемен в советской психиатрии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140407193832/http://www.gip-global.org/files/schizophrenia-report-in-russian.pdf |date=7 красавіка 2014 }}</ref>; інсулінакаматозная тэрапія<ref name="Bonnie"/><ref name="О диссидентах"/><ref name="Адлер"/> курсамі, якія складаліся з 25—30 гіпаглікемічных ком<ref name="Gershman"/>, пастаяннае і працяглае (гадамі) выкарыстанне нейралептыкаў, у тым ліку і прымяненне іх у пакаранне за парушэнні бальнічных правіл і з мэтай «вылечвання» ад «антысавецкіх» поглядаў і выказванняў<ref name="Bonnie"/>. Вязні часам падвяргаліся збіццю з боку санітараў<ref name="Адлер"/> (крымінальных злачынцаў<ref name="Подрабинек"/><ref name="Адлер"/>, набраных з ліку звычайнага турэмнага кантынгента для прымусовай працы ў спецыяльных бальніцах<ref name="Подрабинек"/>); прымянялася таксама закручванне непакорных мокрымі прасцінамі (ці ручнікамі), якія пры высыханні нясцерпна сціскалі цела<ref name="hearing-1983"/><ref name="СахаровII-6"/><ref name="Репортаж">{{артыкул |аўтар=Рафальский В. |загаловак=Репортаж из ниоткуда |спасылка=http://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/?t=page&num=12581 |выданне=Воля: журнал узников тоталитарных систем |год=1995 |нумар=4—5 |старонкі=162—181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225063134/https://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/?t=page&num=12581 |archive-date=25 лютага 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200225063134/https://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/?t=page&num=12581 |archivedate=25 лютага 2020 }}</ref><ref>{{кніга |частка=Обращение Виктора Файнберга |загаловак=Казнимые сумасшествием: Сборник документальных материалов о психиатрических преследованиях инакомыслящих в СССР |спасылка=http://antisoviet.narod.ru/samizdat_kaznim.pdf |адказны=Редакторы: А. Артемова, Л. Рар, М. Славинский |месца=Франкфурт-на-Майне |выдавецтва=Посев |год=1971 |старонкі=381—398 |старонак=508 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100923133309/http://antisoviet.narod.ru/samizdat_kaznim.pdf |archive-date=23 верасня 2010 }}</ref>. Многія ахвяры злоўжыванняў псіхіятрыяй у СССР знаходзіліся не ў спецыяльных, а ў агульных псіхіятрычных бальніцах, дзе рэжым утрымання быў у цэлым нашмат менш жорсткім<ref name="Подрабинек"/><ref name="report-of-us-delegation"/>, але псіхафармакалагічнае «лячэнне» палітычных вязняў — як правіла, не менш інтэнсіўным<ref name="Подрабинек"/>. Інфармацыя пра выкарыстанне ў СССР псіхіятрыі ў палітычных мэтах дасягнула заходніх краін у 1960-я гады<ref name="Gershman"/><ref name="Ougrin"/>, а на шостым кангрэсе Сусветнай псіхіятрычнай асацыяцыі, які адбыўся ў 1977 годзе ў [[Ганалулу]], Генеральная асамблея Сусветнай псіхіятрычнай асацыяцыі прыняла рэзалюцыю, у якой асудзіла палітычныя злоўжыванні псіхіятрыяй у СССР<ref name="shadow"/><ref name="Merskey">{{cite journal|author=Merskey, Harold|title=Political neutrality and international cooperation in medicine|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1154638/pdf/jmedeth00167-0020.pdf |journal=[[Journal of Medical Ethics]] |year=1978 |volume=4 |issue=2 |pages=74–77 |pmid=671475 |pmc=1154638}}</ref><ref name="Блох, Реддауэй">{{кніга |аўтар=Блох С., Реддауэй П. |загаловак=Диагноз: инакомыслие. Как советские психиатры лечат от политического инакомыслия |месца=Лондон |выдавецтва=Overseas Publications Interchange |год=1981 |старонак=418 |isbn=0903868334}}</ref>{{rp|330}}. Перад VII кангрэсам Сусветнай псіхіятрычнай асацыяцыі (СПА) ў [[Вена|Вене]], які адбыўся ў 1983 годзе, шэраг нацыянальных псіхіятрычных асацыяцый — сяброў СПА прынялі рашэнне дамагацца выключэння Усесаюзнага навуковага таварыства неўрапатолагаў і псіхіятраў з СПА па прычыне палітычных злоўжыванняў псіхіятрыяй у СССР<ref>{{cite book |title=Abuse of psychiatry in the Soviet Union: hearing before the Subcommittee on Human Rights and International Organizations of the Committee on Foreign Affairs and the Commission on Security and Cooperation in Europe, House of Representatives, Ninety-eighth Congress, first session, September 20, 1983 |url=http://books.google.ru/books?id=E1A1AAAAIAAJ |publisher=U.S. Government Printing Office |location=Washington |year=1984 }}</ref>. У 1983 годзе, напярэдадні VII кангрэса, Усесаюзнае навуковае таварыства неўрапатолагаў і псіхіятраў добраахвотна выйшла з Сусветнай псіхіятрычнай асацыяцыі, каб не згубіць сваю рэпутацыю канчаткова<ref name="shadow"/>. Стасункі псіхіятрыі СССР з заходняй наладзіліся толькі ў гады [[Перабудова|перабудовы]], калі Савецкі Саюз пагадзіўся прызнаць, што сістэматычныя злоўжыванні псіхіятрыяй у палітычных мэтах сапраўды мелі месца, спыніць гэтыя злоўжыванні і рэабілітаваць пацярпелых<ref name="Voren-Comparing">{{cite journal |author=van Voren R. |title=Comparing Soviet and Chinese political psychiatry |journal=The Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law |volume=30 |issue=1 |pages=131—135 |year=2002 |pmid=11931361 |url=http://www.jaapl.org/cgi/reprint/30/1/131.pdf |access-date=4 чэрвеня 2017 |archive-date=26 ліпеня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726200722/http://www.jaapl.org/cgi/reprint/30/1/131.pdf |url-status=dead }}</ref>. === БССР === Некаторыя з ахвяр карнай псіхіятрыі ў БССР: [[Зміцер Жылуновіч]]; [[Кім Хадзееў]]; [[Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч|Анатоль Сідарэвіч]]; [[Міхась Ігнатавіч Кукабака|Міхась Кукабака]]; [https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0 Лідзія Валенда]; [https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%8D%D0%B9%D1%88%D0%B0 Іван Карэйша]; [[Вячаслаў Кандратавіч Зайцаў|Вячаслаў Зайцаў]]; [[Іван Мікалаевіч Мірончык|Іван Мірончык]]; [[Міхаіл Данілавіч Наскавец|Міхаіл Наскавец]]. === Рэспубліка Беларусь === Крысціна Шацікава, стрыечная сястра забітага аператара [[Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі|Дзмітрыя Завадскага]]<ref>{{cite news|url=http://www.belaruspartisan.org/life/215107/|title=Спасти Кристину Шатикову|date=2012-07-18|publisher=Белорусский партизан|access-date=5 чэрвеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121118060146/http://www.belaruspartisan.org/life/215107/ |archive-date=18 лістапада 2012 |url-status=dead }}</ref>, актыўна ўдзельнічала ў моладзевым апазіцыйным руху, з’яўлялася нефармальнай лідаркай. 23 сакавіка 2007 года К. Шацікава была выклікана на допыт у [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] як сведка. Там ёй настойліва параілі не прымаць удзелу ў пратэстных акцыях і не ездзіць на [[Дзень Волі]] ў [[Мінск]], на што яна адказала адмовай. Пасля выхаду з будынка КДБ Шацікаву схапілі людзі ў штацкім, якія гвалтам пасадзілі яе ў легкавік і даставілі ў Магілёўскую абласную псіхіятрычную бальніцу. К. Шацікава была стацыяніравана, і ёй прызначылі «лячэнне»: рабілі ўнутрымышачныя ін’екцыі сібазону. Калі ў бальніцу прыйшла яе маці, жаданне Крысціны падысці да вакна і паказацца маці было расцэнена як парушэнне рэжыма — за гэта яна была на цэлы дзень фіксіравана на вязках да ложку і атрымала дадатковыя ін’екцыі. 26 сакавіка, пасля камісійнага агляду, К. Шацікаву выпісалі з бальніцы. Спробы прайсці дзесьці ў Беларусі незалежны псіхіятрычны агляд не мелі поспеху; спецыялісты Незалежнай псіхіятрычнай асацыяцыі ў Маскве, якія абследавалі Крысціну, прыйшлі да высновы, што яна псіхічна здаровая і што шпіталізацыя ў псіхіятрычны стацыянар была неабгрунтаванай<ref name="belorussia">{{артыкул|загаловак=Использование психиатрии в политических целях в Белоруссии|спасылка=http://www.npar.ru/journal/2007/2/belorussia.htm|выданне=Независимый психиатрический журнал|год=2007|нумар=2}}</ref>. 21 верасня 2012 года Крысціна Шацікава памерла пасля цяжкай хваробы (раку). Вядома, што адной з прычын раку з’яўляецца стрэс, і пераслед з боку псіхіятраў (роўна як і міліцыі, і КДБ) быў адной з крыніц стрэсу для Крысціны Шацікавай.<ref>{{cite news|url=http://www.belaruspartisan.org/life/219582/|title=Кристина Шатикова умерла|date=2012-09-21|publisher=Белорусский партизан|access-date=5 чэрвеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121005231118/http://www.belaruspartisan.org/life/219582/ |archive-date=5 кастрычніка 2012 |url-status=dead }}</ref> Ігар Пастноў, урач-псіхіятр з [[Віцебск]]у, быў зволены з працы за публічную крытыку мясцовых уладаў і стана аховы здароўя. Не раз выступаў з відэазваротамі, размешчанымі ў Інтэрнэце. 16 жніўня 2013 года Пастнова гвалтам змясцілі ў 2-е закрытае аддзяленне Віцебскага абласнога клінічнага цэнтра псіхіятрыі і наркалогіі<ref name="правдоруб">{{cite news|url=http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=61112|title=За что витебского врача-правдоруба закрыли в психбольнице?|date=2013-09-14|publisher=Салідарнасць}}</ref>, дзе яму былі прызначаны псіхатропныя прэпараты. Міжнародная праваабарончая арганізацыя [[Amnesty International]] прызнала Ігара Пастнова [[вязень сумлення|вязнем сумлення]]<ref>{{cite news|title=Доктора Постнова из Витебска признали узником совести|url=http://5min.by/news/doktora-iz-vitebska-za-kritiku-podvergli-prinuditel-nomu-psixiatricheskomu-lecheniju.html|publisher=5MIN.BY|date=2013-08-29|access-date=5 чэрвеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005144257/http://5min.by/news/doktora-iz-vitebska-za-kritiku-podvergli-prinuditel-nomu-psixiatricheskomu-lecheniju.html |archive-date=5 кастрычніка 2016 |url-status=dead }}</ref>. 20 верасня Пастнова перавялі ў дзённы стацыянар<ref>{{cite news|title=Витебского врача Игоря Постнова 20 сентября перевели из психиатрической больницы на содержание в дневном стационаре|url=http://freeregion.info/1879-vitebskogo-vracha-igorya-postnova-20-sentyabrya-pereveli-iz-psihiatricheskoy-bolnicy-na-soderzhanie-v-dnevnom-stacionare.html|publisher=Свободный регион|date=2013-09-20 |access-date=5 чэрвеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806173443/http://freeregion.info/1879-vitebskogo-vracha-igorya-postnova-20-sentyabrya-pereveli-iz-psihiatricheskoy-bolnicy-na-soderzhanie-v-dnevnom-stacionare.html |archive-date=6 жніўня 2016 |url-status=dead }}</ref>, у пачатку кастрычніка выпісалі. Іншыя людзі, якія былі за апошнія гады накіраваныя ў Беларусі на прымусовае лячэнне і пры тым не мелі прыкмет псіхіятрычных захворванняў: Аляксандр Круты, бацька пацярпелай ад выбуху ў метро <ref>http://novychas.by/hramadstva/aljaksandr_kruti_taksama_pal_t</ref>; Віталь Калгін, мастак <ref>https://www.svaboda.org/a/25031293.html</ref>; Андрэй Кашэўскі <ref>http://humanrightshouse.org/Articles/20054.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160601230439/http://humanrightshouse.org/Articles/20054.html |date=1 чэрвеня 2016 }}</ref>; Аляксандр Лапіцкі <ref>http://novychas.by/hramadstva/80-hadovaha-invalida-aljaksandra-lapickaha-adpraul</ref>; Славамір Адамовіч, паэт <ref>https://www.svaboda.org/a/27837126.html</ref>. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Правы чалавека]] [[Катэгорыя:Псіхіятрыя]] dy5g0f6knm54qg3mpiyabwel8ebf9h9 Ёзеф Ёахім 0 321845 5133518 4667333 2026-04-29T03:34:51Z Krateven 65271 {{Бібліяінфармацыя}} 5133518 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Імя = Ёзеф Ёахім |Выява = Joseph Joachim.jpg |Апісанне выявы = |Фон = non_vocal_instrumentalist |Поўнае імя = Joseph Joachim |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Краіна = |Прафесіі = |Інструменты = |Жанры = |Вікісховішча = }} {{Цёзкі|Ёзэф}} {{Цёзкі2|Ёахім}} '''Ё́зеф,''' або '''Ё́жэф Ё́ахім''' ({{lang-de|Joseph Joachim}}; {{ДН|28|6|1831}}, {{МН|Кітзэ|у Бургенландзе}} каля [[Браціслава|Прэсбурга]], [[Аўстрыйская імперыя]] — {{ДС|15|8|1907}}, {{Месца смерці|Берлін}}) — [[венгрыя|венгерскі]] {{скрыпач|Венгрыі|XIX стагоддзя|XX стагоддзя}}, {{кампазітар|Венгрыі|XIX стагоддзя|XX стагоддзя}}, {{музычны педагог|Венгрыі|XIX стагоддзя|XX стагоддзя}}, {{дырыжор|Венгрыі|XIX стагоддзя|XX стагоддзя}}. == Біяграфія == Вучыўся ў [[І. Бём]]а, [[Ф. Давід]]а. Выступаў з [[1838]] года. У [[1849]]—[[1866]] гг. канцэртмайстар у [[Веймар]]ы і [[Гановер]]ы. З [[1866]] года ў [[Берлін]]е, з [[1868]] года дырэктар і прафесар [[Вышэйшая музычная школа|Вышэйшай музычнай школы]]. Заснавальнік ([[1869]]) і кіраўнік струннага [[квартэт]]а. == Творчасць == Сярод твораў 3 [[канцэрт]]ы для скрыпкі з [[аркестр]]ам, [[п'еса|п'есы]] для [[скрыпка|скрыпкі]] і [[фартэпіяна]], [[песня|песні]] і інш.; стварыў шэраг скрыпічных транскрыпцый (у т.л. «Венгерскія танцы» [[І. Брамс]]а). Аўтар працы «Скрыпічная школа» (т. 1—З, [[1905]]; з [[А. Мозер]]ам). {{зноскі}} == Літаратура == * Іоахім Іожэф {{крыніцы/БЭ|7}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{IMSLP|id=Joachim, Joseph}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Скрыпачы Венгрыі]] [[Катэгорыя:Скрыпачы Германіі]] [[Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Венгрыі]] [[Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Германіі]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Бона]] [[Катэгорыя:Кавалеры Баварскага ордэна Максіміліяна «За дасягненні ў навуцы і мастацтве»]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Мемарыяльных могілках кайзера Вільгельма]] [[Катэгорыя:Канцэртмайстары]] kwqm9cdg09umopy6owk9nmj8fa770k1 Коўл 0 334345 5133462 4138457 2026-04-28T20:58:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Вядомыя носьбіты */ 5133462 wikitext text/x-wiki '''Коўл''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Альфрэд Коўл]], амерыканскі баксёр-прафесіянал. * [[Гэры Коўл]], амерыканскі акцёр. * [[Джо Коўл]], англійскі футбаліст. * [[Джон Коўл]] (нар. 1946) — амерыканскі юрыст і дыпламат. * [[Карлтан Коўл]], англійскі футбаліст. * [[Томас Коўл]], амерыканскі мастак. * [[Эшлі Коўл]], англійскі футбаліст. {{спіс цёзак2}} 1cucvqdr7risp5rtipmibym92sggqxb Катайк 0 344369 5133584 4430017 2026-04-29T09:57:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133584 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Катайкская вобласць |Арыгінальная назва = {{lang-hy|Կոտայքի մարզ}} |Герб = Kotayk marz gerb.jpg |Сцяг = |Краіна = [[Арменія]] |Гімн = |Статус = Вобласць |Уваходзіць у = |Уключае = |Сталіца = [[Раздан (горад)|Раздан]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = [[Егвард]], [[Нор-Ачын]],<br />[[Абавян (горад)|Абавян]], [[Бюрэгаван]],<br />[[Чарэнцаван]], [[Цагкадзор]] |Дата = [[7 лістапада]] [[1995]] г. |Глава = [[Romanos Petrosyan]]<br /> &nbsp;(с [[2015]]<ref>[http://www.aravot.am/2015/04/02/557016/ Գագիկ Ծառուկյանի փեսան՝ Կարապետ Գուլոյանը նշանակվեց Կոտայքի մարզպետ]</ref>) |Назва главы = Марзпет |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 254 397<ref name="Перепись 2011">[http://www.armstat.am/file/doc/99471368.pdf Предварительные итоги Переписи населения Республики Армения, проведённой 12-21 октября 2011 года] (на армянском языке).</ref> |Год перапісу = 2011 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = 4 |Шчыльнасць = 121,14 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 2 100 |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта =Kotayk.svg |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Часавыпояс = [[GMT]] +4 |HASC = AM.KT |FIPS = AM05 |Сайт = http://kotayk.gov.am/ }} '''Ката́йкская во́бласць''' ({{lang-hy|Կոտայքի մարզ}}) — [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Арменіі|вобласць]] у цэнтральнай частцы [[Арменія|Арменіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Раздан (горад)|Раздан]]. Іншыя гарады — [[Егвард]], [[Нор-Ачын]], [[Абавян (горад)|Абавян]], [[Бюрэгаван]], [[Чарэнцаван]], [[Цахкадзор]]. Таксама Катайкская вобласць з'яўляецца адзіным марзам Арменіі, што не мае дзяржаўнай мяжы. == Нацыянальны склад == {| class="wikitable" |- ! Нацыянальнасць !! [[Перапіс насельніцтва Арменіі, 2001|Перапіс<br /> 2001 года]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/armenia-ethnic2001.htm |title=Population statistics of Eastern Europe. Ethnic composition of Armenia 2001 |access-date=3 верасня 2016 |archive-date=4 снежня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204131535/http://pop-stat.mashke.org/armenia-ethnic2001.htm |url-status=dead }}</ref> !! Доля насельніцтва<br /> адм.-тэр. адзінкі !! [[Перапіс насельніцтва Арменіі, 2011|Перапіс<br /> 2011 года]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/armenia-ethnic2011.htm |title=Population statistics of Eastern Europe. Ethnic composition of Armenia 2011 |access-date=3 верасня 2016 |archive-date=25 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425164302/http://pop-stat.mashke.org/armenia-ethnic2011.htm |url-status=dead }}</ref> !! Доля насельніцтва<br /> адм.-тэр. адзінкі |- | '''Усё насельніцтва''' || align="right"|272 469 || 100 % || align="right"|254 397 || 100 % |- | [[Армяне]] || align="right"|266 023 || 97,63 % || align="right"|249 508 || 98,08 % |- | [[Езіды]] || align="right"|4 097 || 1,50 % || align="right"|3 211 || 1,26 % |- | [[Асірыйцы]] || align="right"|950 || 0,35 % || align="right"|676 || 0,27 % |- | [[Рускія]] || align="right"|684 || 0,25 % || align="right"|590 || 0,23 % |- | [[Курды]] || align="right"|229 || 0,08 % || align="right"|94 || 0,04 % |- | [[Украінцы]] || align="right"|85 || 0,03 % || align="right"|93 || 0,04 % |- | [[Грэкі]] || align="right"|53 || 0,02 % || align="right"|70 || 0,03 % |- | Іншыя і тыя, хто <br />не ўказалі || align="right"|348 || 0,13 % || align="right"|155 || 0,06 % |} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.armeniapedia.org/index.php?title=Rediscovering_Armenia_Guidebook-_Kotayk_Marz Kotayk Путеводитель (англ.)] * [http://cp-pic.quintagroup.com/www/aboutarmenia/kotayk Информация на сайте Министерства градостроительства Армении (англ.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928041847/http://cp-pic.quintagroup.com/www/aboutarmenia/kotayk |date=28 верасня 2007 }} {{Адміністрацыйны падзел Арменіі}} [[Катэгорыя:Катайк| ]] 6zmeg51xl0zard5t6e7uou8l3sc1qm8 Катоба 0 466173 5133592 4430067 2026-04-29T11:26:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133592 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Катоба<br /> (''Iswa'') | image = [[Выява:Catawba 1913.jpg|300 px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab">Фота 1913 г.<small> | poptime = 3 370 | popplace = [[ЗША]] | langs = катоба | rels = [[анімізм]], [[мармоны]] | related = [[аканічы]], [[монакан]], [[білоксі (народ)|білоксі]] }} '''Катоба''' ({{lang-en|Catawba}}, саманазва: ''Iswa'', літаральна «людзі ракі») — [[індзейцы|індзейскі]] народ, карэнныя жыхары [[ЗША]]. Жывуць пераважна ў штатах [[Паўночная Караліна]] і [[Аклахома]]. Агульная колькасць (2010 г.) — 3 370 чал.<ref>[https://web.archive.org/web/20141209093630/http://www.census.gov/population/www/cen2010/cph-t/t-6tables/TABLE%20(1).pdf 2010 Census CPH-T-6. American Indian and Alaska Native Tribes in the United States and Puerto Rico: 2010]</ref> == Гісторыя == Непасрэднымі продкамі катоба з’яўляліся 2 групы [[сіў]]анскі плямён, якія ў [[17 стагоддзе|XVII]] ст. насялялі [[:en:Catawba River|раку Катоба]]. Назва ракі і сучасная назва народа паходзіць ад [[алганкінскія мовы|алганкінскага]] слова ''katapa'' («аддзелены»). У [[1692]] г., калі былі ўсталяваны сувязі з [[Англія|англійскімі]] каланістамі, іх агульная колькасць ацэньвалася ў 4000 чалавек. Катоба падтрымлівалі саюзныя сувязі з англічанамі. Удзельнічалі ў задушэнні паўстання [[тускарора]], але ў [[1715]] г. самі ваявалі з каланістамі [[Паўднёвая Караліна|Паўднёвай Караліны]]. У [[1761]] г. заключылі мірнае пагадненне з [[Вялікабрытанія]]й, згодна якому для катоба стваралася рэзервацыя плошчай 225 квадратных [[міля|міль]]. Да таго часу колькасць катоба значна знізілася з-за [[эпідэмія|эпідэмічных]] захворванняў, завезеных еўрапейцамі, так што значная частка падкантрольных ім тэрыторый пуставала. У 1781 г. яны жылі толькі ў 2 [[вёска]]х. Пасля [[Вайна за незалежнасць ЗША|Амерыканскай рэвалюцыі]] лішкі зямель здаваліся ў [[арэнда|арэнду]] фермерам. У [[1840]] г. паміж катоба і [[Паўднёвая Караліна|Паўднёвай Каралінай]] было дасягнута пагадненне, згодна якому штат выкупаў ўсе тэрыторыі катоба і наўзамен прадстаўляў землі ў іншым месцы. Спроба перасяліць катоба ў [[Аклахома|Аклахому]] разам з [[чэрокі]] скончылася няўдачай, паколькі ў [[1842]] г. борльшасць з іх вярнулася з новага месца пасялення. Улады Паўднёвай Караліны вылучылі для іх 630 [[акр]]аў. У [[1943]] г. федэральны ўрад далучыў да іх яшчэ 3500 акраў. У [[1993]] г. катоба былі прызнаны [[нацыя]]й, заключана пагадненне з федэральным урадам. З [[2007]] г. катоба Паўднёвай Караліны фарміруюць самастойныя [[дэмакратыя|дэмакратычна]] абраныя органы ўлады. У нашы дні галоўным традыцыйным заняткам з’яўляецца [[земляробства]]. Многія катоба жывуць і працуюць па-за межамі рэзервацыі. Урад рэзервацыі вядзе актыўную прадпрымальніцкую дзейнасць, валодае акцыямі буйной гуказапісвальнай кампаніі, дамагаецца права арганізоўваць электронныя казіно. == Культура == Да кантактаў з еўрапейцамі асноўнымі заняткамі катоба былі [[земляробства]], [[паляванне]] і [[збіральніцтва]]. Звычайнай ежай з’яўляліся [[кукуруза]] і мяса [[алені|аленяў]]. Распаўсюджаныя [[рамяство|рамёствы]] — апрацоўка [[скура|скур]] дзікіх жывёл, выраб фарбавальных [[пігмент]]аў, [[кераміка|керамікі]] і плеценых [[кошык]]аў. Галоўным прадметам [[гандаль|гандлю]] з еўрапейцамі была [[замша]]. З другой паловы [[18 стагоддзе|XVIII]] ст. выраб таннай керамікі ператварыўся ў значны промысел, што забяспечваў [[грошы|грашыма]] хатнія гаспадаркі. Прычым, ім займаліся жанчыны. Земляробства доўгі час таксама лічылася жаночай працай, але з распаўсюджваннем [[плуг]]а ў яго былі ўцягнуты і мужчыны. Катоба жылі ў вялікіх [[вёска]]х з падоўжанай планіроўкай. У цэнтры вёскі ствараўся агульны пляц і будаваўся агульнавясковы «вялікі дом». Жытлом былі крытыя драўнянай [[Кара (біялогія)|карой]] круглявыя [[вігвам]]ы, з канца [[18 стагоддзе|XVIII]] ст. — [[зруб]]ныя хаты. У [[19 стагоддзе|XIX]] ст. на змену вёскам прыходзяць асобныя сямейныя фермы. Асновай традыцыйнай сацыяльнай арганізацыі з’яўляліся манагамныя малыя [[сям'я|сем’і]]. Да пачатку [[20 стагоддзе|XX]] ст. адлік сваяцтва вёўся па жаночай лініі. Зямельныя надзелы перадаваліся па лініі маці. Вясковыя абшчыны складалі самастойныя палітычныя арганізацыі. Удзел у кіраванні і права голасу мелі як мужчыны, так і жанчыны. Вёскамі кіравалі рады старэйшын на чале ''eractasswa''. Падчас вайны выбіраўся ваенны правадыр. У [[1944]] г. была прынята [[Канстытуцыя]], якая прадугледжвае агульныя выбарныя органы кіравання. Народны [[фальклор]] калісьці ўключаў маляўнічыя паляўнічыя і сваяцкія рэлігійныя цырымоніі, [[песня|спевы]] пад [[музыка|музыку]] бразготак і барабанаў. Да нашых дзён дайшоў цыкл кароткіх [[казка|казачных]] апавяданняў пра лясных карлікаў ''yehasuri''. == Мова == [[Мова]] катоба адносіцца да [[Сіў, мовы|сіўанскай]] групы моў<ref>[http://www.native-languages.org/catawba.htm Catawba Indian Language]</ref>. Апошні носьбіт памёр у [[1996]] г. == Рэлігія == Да кантактаў з еўрапейцамі катоба шанавалі шматлікіх духаў прыроды. Асабліва было распаўсюджана шанаванне духа [[сонца]]. У [[1884]]—[[1885]] гг. большасць вернікаў стала [[мармоны|мармонамі]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://catawbaindian.net Catawba Indian Nation] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190605061017/http://www.catawbaindian.net/ |date=5 чэрвеня 2019 }} * [http://www.ncpedia.org/catawba-indians Catawba Indians] * [http://www.encyclopedia.com/history/united-states-and-canada/north-american-indigenous-peoples/catawba Catawba facts, information, pictures] * [http://www.dickshovel.com/Catawba.html CATAWBA HISTORY] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сіў]] [[Катэгорыя:Народы ЗША]] t3bme69h98c30r7eep6m7dpungi1dgr Капачоўскі сельсавет 0 469852 5133478 4947247 2026-04-28T22:32:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133478 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Капачоўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мсціслаўскі раён]] |Уключае = 26 населеных пунктаў |Сталіца = [[Капачы (Мсціслаўскі раён)|Капачы]] |Датаўтварэння = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1783 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Капачо́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Капачы (Мсціслаўскі раён)|Капачы]]. == Гісторыя == Утвораны 16 ліпеня 1954 года як '''Касмініцкі сельсавет''' у складзе Мсціслаўскага раёна Магілёўскай вобласці [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Хлышчоўскі сельсавет|Хлышчоўскага]] і [[Шыркаўскі сельсавет (Мсціслаўскі раён)|Шыркаўскага]] сельсаветаў з цэнтрам у вёсцы [[Касмінічы]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 28 верасня 1959 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Капачы, сельсавет перайменаваны ў Капачоўскі<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 17.</ref>. 18 лістапада 1966 года ў склад сельсавета з [[Мазалаўскі сельсавет (Мсціслаўскі раён)|Мазалаўскага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты ([[Глазаўшчына]], [[Гутараўшчына (Мсціслаўскі раён)|Гутараўшчына]] і [[Клін (Мсціслаўскі раён)|Клін]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 лістапада 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).</ref>. У 1977 годзе скасавана вёска [[Кулікова (Мсціслаўскі раён)|Кулікова]]<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 кастрычніка і 22 лістапада 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 3 (1557).</ref>. 18 верасня 1979 года ў склад сельсавета з [[Ракшынскі сельсавет|Ракшынскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты (вёскі [[Кош (Мсціслаўскі раён)|Кош]], [[Мішні]], [[Рудодзіма]] і [[Цярэні]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 верасня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>, якія 20 красавіка 1993 года вернуты ў склад Ракшынскага сельсавета. 12 жніўня 1980 года скасавана вёска [[Хлышчова]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 12 жніўня 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 31 (1657).</ref>, 29 мая 1984 года — вёска [[Згершчына]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 29 мая 1984 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1984, № 19 (1789).</ref>. 20 лістапада 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Лютненскі сельсавет|Лютненскага сельсавета]] (14 населеных пунктаў: вёскі [[Банькаўшчына]], [[Будагошч]], [[Гімбатаўка]], [[Дзеснакіта]], [[Дубасна]], [[Казлоўка (Мсціслаўскі раён)|Казлоўка]], [[Кандратаўск]], [[Красная Паляна (Мсціслаўскі раён)|Красная Паляна]], [[Красны Бераг (Мсціслаўскі раён)|Красны Бераг]], [[Лютня (Мсціслаўскі раён)|Лютня]], [[Рассвет (Мсціслаўскі раён)|Рассвет]], [[Старое Сяло (Мсціслаўскі раён)|Старое Сяло]], [[Чарнілава]] і [[Шамаўшчына]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 ноября 2013 г. № 23-1 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. 23 снежня 2016 года скасавана вёска [[Кокатава (Мсціслаўскі раён)|Кокатава]]<ref>[http://www.pravo.by/upload/docs/op/D917m0080776_1485205200.pdf Решение Мстиславского районного Совета депутатов от 23 декабря 2016 г. № 30-5 Об упразднении населенных пунктов Мстиславского района Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220805091122/https://pravo.by/upload/docs/op/D917m0080776_1485205200.pdf|date=5 жніўня 2022}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (13 населеных пунктаў) — 1390 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 92,2 % — [[беларусы]], 5,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,6 % — [[армяне ў Беларусі|армяне]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=18 лістапада 2023 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (26 населеных пунктаў) — 1783 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Населеныя пункты == * [[Асмолавічы (Мсціслаўскі раён)|Асмолавічы]] — вёска * [[Банькаўшчына]] — вёска * [[Басценавічы]] — аграгарадок * [[Будагошч]] — вёска * [[Быстрыца (Мсціслаўскі раён)|Быстрыца]] — вёска * [[Бязгачава]] — вёска * [[Гімбатаўка]] — вёска * [[Гутараўшчына (Мсціслаўскі раён)|Гутараўшчына]] — вёска * [[Дзеснакіта]] — вёска * [[Дубасна]] — вёска * [[Залессе (Капачоўскі сельсавет)|Залессе]] — вёска * [[Казлоўка (Мсціслаўскі раён)|Казлоўка]] — вёска * [[Кандратаўск]] — вёска * [[Капачы (Мсціслаўскі раён)|Капачы]] — аграгарадок * [[Касмынічы]] — вёска * [[Клін (Мсціслаўскі раён)|Клін]] — вёска * [[Красная Паляна (Мсціслаўскі раён)|Красная Паляна]] — вёска * [[Красны Бераг (Мсціслаўскі раён)|Красны Бераг]] — вёска * [[Ксёндзаўшчына]] — вёска * [[Лютня (Мсціслаўскі раён)|Лютня]] — вёска * [[Рассвет (Мсціслаўскі раён)|Рассвет]] — вёска * [[Старое Сяло (Мсціслаўскі раён)|Старое Сяло]] — вёска * [[Судоўшчына]] — вёска * [[Чарнілава]] — вёска * [[Шамаўшчына]] — вёска * [[Шыркі (Мсціслаўскі раён)|Шыркі]] — вёска {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * [http://www.mstislavl.gov.by/uploads/files/2022/vlast/selisp/kopachi_2023.pdf Інфармацыя пра Капачоўскі сельсавет на сайце Мсціслаўскага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231118200604/http://www.mstislavl.gov.by/uploads/files/2022/vlast/selisp/kopachi_2023.pdf |date=18 лістапада 2023 }} {{Капачоўскі сельсавет}} {{Мсціслаўскі раён}} [[Катэгорыя:Капачоўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]] 708we9ivo74okyqh12ushbywhb2ml5f Каменналогскі сельсавет 0 471523 5133318 5033217 2026-04-28T13:51:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133318 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Каменналогскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Ашмянскі раён]] |Уключае = 42 (31 вёска і 11 хутароў)<ref>[http://oshmiany.gov.by/ru/kamennologskij-sels/ Каменнологский сельсовет]</ref> |Сталіца = [[Каменны Лог]] |Датаўтварэння = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 689 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = [[UTC+3]] |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = http://oshmiany.gov.by/ru/kamennologskij-sels/ |Заўвагі = }} '''Каменнало́гскі сельсавет''' — [[адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]] ў складзе [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Каменны Лог]]. Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Ашмянскага раёна [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]] [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Цудзенішкаўскі сельсавет|Цудзенішкаўскага]] і [[Янканцаўскі сельсавет|Янканцаўскага]] сельсаветаў<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 19 жніўня 1985 года скасаваны хутар [[Юзафполе (Ашмянскі раён)|Юзафполе]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref>, 22 лістапада 2012 года — хутары [[Вільянова (Ашмянскі раён)|Вільянова]], [[Выгада (Ашмянскі раён)|Выгада]] і [[Дзітраўшчына]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D912r0054704&p1=1 Решение Ошмянского районного Совета депутатов от 22 ноября 2012 г. № 120 Об упразднении сельских населенных пунктов Ошмянского района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (45 населеных пунктаў) — 919 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 84,2 % — [[беларусы]], 11,9 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 2,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[літоўцы ў Беларусі|літоўцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=3 студзеня 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (42 населеныя пункты) — 689 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Каменналогскі сельсавет}} {{Ашмянскі раён}} [[Катэгорыя:Каменналогскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]] 839zg4rv4nbaeh9uudnrsiikfdwew2x Камянкоўскі сельсавет 0 472096 5133360 5031954 2026-04-28T15:17:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133360 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Каменкаўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Камянкоўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Уздзенскі раён]] |Уключае = 21 населены пункт |Сталіца = [[Войкава]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[28 мая]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 937 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Камянко́ўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Уздзенскі раён|Уздзенскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. вёска) [[Войкава]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года як Камянкоўскі (Камяноцкі) сельсавет у складзе Уздзенскага раёна [[Мінская акруга|Мінскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Камяное]]. У 1927 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Чашын]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ва Уздзенскім раёне БССР. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Каменка. У 1962 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Войкава. З 25 снежня 1962 года па 30 ліпеня 1966 года ў складзе [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага раёна]]. 15 жніўня 1974 года скасавана вёска [[Пасечкі]] (злілася з вёскай [[Гарадок (Уздзенскі раён)|Гарадок]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 жніўня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 25 (1435).</ref>. 28 мая 2013 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага [[Слабадскі сельсавет (Уздзенскі раён)|Слабадскога сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919060259/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=19 верасня 2020 }}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 937 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150629200220/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm |date=29 чэрвеня 2015 }} {{ref-ru}}</ref>, з іх 94,0 % — [[беларусы]], 2,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |date=14 студзеня 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзіў 21 населены пункт: аграгарадок [[Войкава]], вёскі [[Адрынішчы]], [[Ануфрова]], [[Варацішчы]], [[Віркова]], [[Гарадок (Уздзенскі раён)|Гарадок]], [[Глінкі (Уздзенскі раён)|Глінкі]], [[Жачкава]], [[Камяное]], [[Мрочкі]], [[Навасады (Уздзенскі раён)|Навасады]], [[Паледзі]], [[Рачыца (Уздзенскі раён)|Рачыца]], [[Слабадскі Чашын]], [[Смаляры (Уздзенскі раён)|Смаляры]], [[Старыя Маргі]], [[Суткі (Уздзенскі раён)|Суткі]], [[Чамярычнае]], [[Чашын]] і хутары [[Канапелькі]], [[Ляскі (Уздзенскі раён)|Ляскі]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Уздзенскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Уздзенскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] 8o4rn8vka0w7dagjcixx51wfn5rnzim Карытненскі сельсавет 0 472261 5133530 4476345 2026-04-29T04:33:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133530 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Карытненскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Асіповіцкі раён]] |Уключае = 8 населеных пунктаў |Сталіца = [[Карытнае]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[28 лістапада]] [[2017]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 573 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Кары́тненскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Асіповіцкі раён|Асіповіцкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Карытнае]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Асіповіцкага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Карытна]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Асіповіцкім раёне БССР. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. З 20 верасня 1944 года сельсавет у складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — у складзе Магілёўскай вобласці. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у складзе адноўленага Асіповіцкага раёна. 28 снежня 2017 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Вяззеўскі сельсавет|Вяззеўскага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917m0086648&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 28 ноября 2017 г. № 31-4 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Могилевской области]</ref>. Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета складала 573 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180807010320/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/mahilouskaja.htm |date=7 жніўня 2018 }} {{ref-ru}}</ref>, з іх 96,9 % — [[беларусы]], 1,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[армяне ў Беларусі|армяне]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |date=14 студзеня 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 8 населеных пунктаў: аграгарадок [[Карытнае]], вёскі [[Дземенка (Асіповіцкі раён)|Дземенка]], [[Караны]], [[Коханаўка]], [[Старое Сяло (Асіповіцкі раён)|Старое Сяло]], [[Сухлава]], [[Тарасавічы (Асіповіцкі раён)|Тарасавічы]] і [[Убалацце (Асіповіцкі раён)|Убалацце]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. {{Асіповіцкі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Асіповіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бабруйскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2017 годзе]] 6mjejl7kx6n3p0vqese2y5axhm0iszz Шаблон:Гандбольны клуб 10 472792 5133350 5118272 2026-04-28T15:06:12Z Markuss86 106891 5133350 wikitext text/x-wiki {{Картка | уверсе = {{картка/назва|{{{назва|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly>}}} }} | клас_цела = vcard | клас_назвы = fn org | стыль_цела = width: 20em; | стыль_меткі = white-space: nowrap; text-align:left | выява = {{#if:{{{выява|}}}|[[Выява:{{{выява}}}|{{{шырыня|}}}|200px]]}} | подпіс = | метка1 = Поўная назва | тэкст1 = {{{поўная_назва|}}} | метка2 = Мянушкі | тэкст2 = {{{мянушкі|}}} | метка3 = Кароткая назва | тэкст3 = {{{кароткая_назва|}}} | метка4 = Заснаваны | тэкст4 = {{{заснаваны|}}} | метка5 = Расфарміраваны | тэкст5 = {{{расфармаваны|{{{расфарміраваны|}}}}}} | метка6 = Горад | тэкст6 = {{{горад|}}} | метка7 = Пляцоўка | тэкст7 = {{#if:{{{пляцоўка|}}}|{{{пляцоўка}}}{{#if:{{{умяшчальнасць|}}}|<br/><small>Умяшчальнасць: {{{умяшчальнасць}}}</small>}}}} | метка8 = {{{пасада_кіраўніка|Прэзідэнт}}} | тэкст8 = {{{кіраўнік|}}} | метка9 = Галоўны трэнер | тэкст9 = {{{трэнер|}}} | метка10 = Капітан | тэкст10 = {{{капітан|}}} | метка11 = Чэмпіянат | тэкст11 = {{{чэмпіянат|}}} | метка12 = {{{сезон|}}} | тэкст12 = {{{месца|}}} | метка13 = Сайт | тэкст13 = {{#if:{{{сайт|}}}|[{{{сайт|}}} Афіцыйны сайт]}} | тэкст14 = {{#if:{{{pattern_la1|{{{узор левай рукі1|}}}}}}{{{pattern_b1|{{{узор футболкі1|}}}}}}{{{pattern_ra1|{{{узор правай рукі1|}}}}}}{{{pattern_sh1|{{{узор шортаў1|}}}}}}{{{pattern_so1|{{{узор шкарпэтак1|}}}}}}{{{leftarm1|{{{левая рука1|}}}}}}{{{body1|{{{футболка1|}}}}}}{{{rightarm1|{{{правая рука1|}}}}}}{{{shorts1|{{{шорты1|}}}}}}{{{pattern_la2|{{{узор левай рукі2|}}}}}}{{{pattern_b2|{{{узор футболкі2|}}}}}}{{{pattern_ra2|{{{узор правай рукі2|}}}}}}{{{pattern_sh2|{{{узор шортаў2|}}}}}}{{{pattern_so2|{{{узор шкарпэтак2|}}}}}}{{{leftarm2|{{{левая рука2|}}}}}}{{{body2|{{{футболка2|}}}}}}{{{rightarm2|{{{правая рука2|}}}}}}{{{shorts2|{{{шорты2|}}}}}}{{{pattern_la3|{{{узор левай рукі3|}}}}}}{{{pattern_b3|{{{узор футболкі3|}}}}}}{{{pattern_ra3|{{{узор правай рукі3|}}}}}}{{{pattern_sh3|{{{узор шортаў3|}}}}}}{{{pattern_so3|{{{узор шкарпэтак3|}}}}}}{{{leftarm3|{{{левая рука3|}}}}}}{{{body3|{{{футболка3|}}}}}}{{{rightarm3|{{{правая рука3|}}}}}}{{{shorts3|{{{шорты3|}}}}}}| <tr><td class="toccolours" style="padding: 0; background: #ffffff; text-align: center;" colspan="2"> <table style="width:100%; text-align:center;"> <tr> {{#if:{{{pattern_la1|{{{узор левай рукі1|}}}}}}{{{pattern_b1|{{{узор футболкі1|}}}}}}{{{pattern_ra1|{{{узор правай рукі1|}}}}}}{{{pattern_sh1|{{{узор шортаў1|}}}}}}{{{pattern_so1|{{{узор шкарпэтак1|}}}}}}{{{leftarm1|{{{левая рука1|}}}}}}{{{body1|{{{футболка1|}}}}}}{{{rightarm1|{{{правая рука1|}}}}}}{{{shorts1|{{{шорты1|}}}}}}| <td>{{футбольная форма | Выява_ЛРука = {{{pattern_la1|{{{узор левай рукі1|}}}}}} | Выява_Тулав = {{{pattern_b1|{{{узор футболкі1|}}}}}} | Выява_ПРука = {{{pattern_ra1|{{{узор правай рукі1|}}}}}} | ЛРука = {{{leftarm1|{{{левая рука1|}}}}}} | Тулав = {{{body1|{{{футболка1|}}}}}} | ПРука = {{{rightarm1|{{{правая рука1|}}}}}} | Выява_Трусы = {{{pattern_sh1|{{{узор шортаў1|}}}}}} | Выява_Гетры = {{{pattern_so1|{{{узор шкарпэтак1|}}}}}} | Трусы = {{{shorts1|{{{шорты1|}}}}}} | Гетры = няма | Назва = Асноўная<br>[[Футбольная форма|форма]] }}</td> }}{{#if:{{{pattern_la2|{{{узор левай рукі2|}}}}}}{{{pattern_b2|{{{узор футболкі2|}}}}}}{{{pattern_ra2|{{{узор правай рукі2|}}}}}}{{{pattern_sh2|{{{узор шортаў2|}}}}}}{{{pattern_so2|{{{узор шкарпэтак2|}}}}}}{{{leftarm2|{{{левая рука2|}}}}}}{{{body2|{{{футболка2|}}}}}}{{{rightarm2|{{{правая рука2|}}}}}}{{{shorts2|{{{шорты2|}}}}}}| <td>{{футбольная форма | Выява_ЛРука = {{{pattern_la2|{{{узор левай рукі2|}}}}}} | Выява_Тулав = {{{pattern_b2|{{{узор футболкі2|}}}}}} | Выява_ПРука = {{{pattern_ra2|{{{узор правай рукі2|}}}}}} | ЛРука = {{{leftarm2|{{{левая рука2|}}}}}} | Тулав = {{{body2|{{{футболка2|}}}}}} | ПРука = {{{rightarm2|{{{правая рука2|}}}}}} | Выява_Трусы = {{{pattern_sh2|{{{узор шортаў2|}}}}}} | Выява_Гетры = {{{pattern_so2|{{{узор шкарпэтак2|}}}}}} | Трусы = {{{shorts2|{{{шорты2|}}}}}} | Гетры = няма | Назва = Гасцявая<br>[[Футбольная форма|форма]] }}</td> }}{{#if:{{{pattern_la3|{{{узор левай рукі3|}}}}}}{{{pattern_b3|{{{узор футболкі3|}}}}}}{{{pattern_ra3|{{{узор правай рукі3|}}}}}}{{{pattern_sh3|{{{узор шортаў3|}}}}}}{{{pattern_so3|{{{узор шкарпэтак3|}}}}}}{{{leftarm3|{{{левая рука3|}}}}}}{{{body3|{{{футболка3|}}}}}}{{{rightarm3|{{{правая рука3|}}}}}}{{{shorts3|{{{шорты3|}}}}}}| <td>{{футбольная форма | Выява_ЛРука = {{{pattern_la3|{{{узор левай рукі3|}}}}}} | Выява_Тулав = {{{pattern_b3|{{{узор футболкі3|}}}}}} | Выява_ПРука = {{{pattern_ra3|{{{узор правай рукі3|}}}}}} | ЛРука = {{{leftarm3|{{{левая рука3|}}}}}} | Тулав = {{{body3|{{{футболка3|}}}}}} | ПРука = {{{rightarm3|{{{правая рука3|}}}}}} | Выява_Трусы = {{{pattern_sh3|{{{узор шортаў3|}}}}}} | Выява_Гетры = {{{pattern_so3|{{{узор шкарпэтак3|}}}}}} | Трусы = {{{shorts3|{{{шорты3|}}}}}} | Гетры = няма | Назва = Рэзервовая<br>[[Футбольная форма|форма]] }}</td> }}</tr> </table></td></tr>}} }}<includeonly><!--{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Гандбольныя клубы паводле алфавіта|{{#ifexpr:{{Str find|{{PAGENAME}}|ГК }}=1|{{Str right|{{PAGENAME}}|3}}|{{PAGENAME}}}}]]}}--><!-- -->{{Катэгорыя па даце|{{{заснаваны|}}}|Спартыўныя клубы, заснаваныя|p571}}</includeonly><noinclude> {{doc}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Спорт]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Гандбол]] </noinclude> 33b22i7d1y226tywmor1shkghsh5mic 5133351 5133350 2026-04-28T15:11:16Z Markuss86 106891 5133351 wikitext text/x-wiki {{Картка | уверсе = {{картка/назва|{{{назва|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly>}}} }} | клас_цела = vcard | клас_назвы = fn org | стыль_цела = width: 20em; | стыль_меткі = white-space: nowrap; text-align:left | выява = {{wikidata|p154[1]|{{{Лагатып|}}} | size = {{#if: {{{Шырыня|}}} | {{{Шырыня|}}} | 200x250px }} | alt = {{{Лагатып|Лагатып}}} }} | подпіс = {{{подпіс|}}} | метка1 = Поўная назва | тэкст1 = {{{поўная_назва|}}} | метка2 = Мянушкі | тэкст2 = {{{мянушкі|}}} | метка3 = Кароткая назва | тэкст3 = {{{кароткая_назва|}}} | метка4 = Заснаваны | тэкст4 = {{{заснаваны|}}} | метка5 = Расфарміраваны | тэкст5 = {{{расфармаваны|{{{расфарміраваны|}}}}}} | метка6 = Горад | тэкст6 = {{{горад|}}} | метка7 = Пляцоўка | тэкст7 = {{#if:{{{пляцоўка|}}}|{{{пляцоўка}}}{{#if:{{{умяшчальнасць|}}}|<br/><small>Умяшчальнасць: {{{умяшчальнасць}}}</small>}}}} | метка8 = {{{пасада_кіраўніка|Прэзідэнт}}} | тэкст8 = {{{кіраўнік|}}} | метка9 = Галоўны трэнер | тэкст9 = {{{трэнер|}}} | метка10 = Капітан | тэкст10 = {{{капітан|}}} | метка11 = Чэмпіянат | тэкст11 = {{{чэмпіянат|}}} | метка12 = {{{сезон|}}} | тэкст12 = {{{месца|}}} | метка13 = Сайт | тэкст13 = {{#if:{{{сайт|}}}|[{{{сайт|}}} Афіцыйны сайт]}} | тэкст14 = {{#if:{{{pattern_la1|{{{узор левай рукі1|}}}}}}{{{pattern_b1|{{{узор футболкі1|}}}}}}{{{pattern_ra1|{{{узор правай рукі1|}}}}}}{{{pattern_sh1|{{{узор шортаў1|}}}}}}{{{pattern_so1|{{{узор шкарпэтак1|}}}}}}{{{leftarm1|{{{левая рука1|}}}}}}{{{body1|{{{футболка1|}}}}}}{{{rightarm1|{{{правая рука1|}}}}}}{{{shorts1|{{{шорты1|}}}}}}{{{pattern_la2|{{{узор левай рукі2|}}}}}}{{{pattern_b2|{{{узор футболкі2|}}}}}}{{{pattern_ra2|{{{узор правай рукі2|}}}}}}{{{pattern_sh2|{{{узор шортаў2|}}}}}}{{{pattern_so2|{{{узор шкарпэтак2|}}}}}}{{{leftarm2|{{{левая рука2|}}}}}}{{{body2|{{{футболка2|}}}}}}{{{rightarm2|{{{правая рука2|}}}}}}{{{shorts2|{{{шорты2|}}}}}}{{{pattern_la3|{{{узор левай рукі3|}}}}}}{{{pattern_b3|{{{узор футболкі3|}}}}}}{{{pattern_ra3|{{{узор правай рукі3|}}}}}}{{{pattern_sh3|{{{узор шортаў3|}}}}}}{{{pattern_so3|{{{узор шкарпэтак3|}}}}}}{{{leftarm3|{{{левая рука3|}}}}}}{{{body3|{{{футболка3|}}}}}}{{{rightarm3|{{{правая рука3|}}}}}}{{{shorts3|{{{шорты3|}}}}}}| <tr><td class="toccolours" style="padding: 0; background: #ffffff; text-align: center;" colspan="2"> <table style="width:100%; text-align:center;"> <tr> {{#if:{{{pattern_la1|{{{узор левай рукі1|}}}}}}{{{pattern_b1|{{{узор футболкі1|}}}}}}{{{pattern_ra1|{{{узор правай рукі1|}}}}}}{{{pattern_sh1|{{{узор шортаў1|}}}}}}{{{pattern_so1|{{{узор шкарпэтак1|}}}}}}{{{leftarm1|{{{левая рука1|}}}}}}{{{body1|{{{футболка1|}}}}}}{{{rightarm1|{{{правая рука1|}}}}}}{{{shorts1|{{{шорты1|}}}}}}| <td>{{футбольная форма | Выява_ЛРука = {{{pattern_la1|{{{узор левай рукі1|}}}}}} | Выява_Тулав = {{{pattern_b1|{{{узор футболкі1|}}}}}} | Выява_ПРука = {{{pattern_ra1|{{{узор правай рукі1|}}}}}} | ЛРука = {{{leftarm1|{{{левая рука1|}}}}}} | Тулав = {{{body1|{{{футболка1|}}}}}} | ПРука = {{{rightarm1|{{{правая рука1|}}}}}} | Выява_Трусы = {{{pattern_sh1|{{{узор шортаў1|}}}}}} | Выява_Гетры = {{{pattern_so1|{{{узор шкарпэтак1|}}}}}} | Трусы = {{{shorts1|{{{шорты1|}}}}}} | Гетры = няма | Назва = Асноўная<br>[[Футбольная форма|форма]] }}</td> }}{{#if:{{{pattern_la2|{{{узор левай рукі2|}}}}}}{{{pattern_b2|{{{узор футболкі2|}}}}}}{{{pattern_ra2|{{{узор правай рукі2|}}}}}}{{{pattern_sh2|{{{узор шортаў2|}}}}}}{{{pattern_so2|{{{узор шкарпэтак2|}}}}}}{{{leftarm2|{{{левая рука2|}}}}}}{{{body2|{{{футболка2|}}}}}}{{{rightarm2|{{{правая рука2|}}}}}}{{{shorts2|{{{шорты2|}}}}}}| <td>{{футбольная форма | Выява_ЛРука = {{{pattern_la2|{{{узор левай рукі2|}}}}}} | Выява_Тулав = {{{pattern_b2|{{{узор футболкі2|}}}}}} | Выява_ПРука = {{{pattern_ra2|{{{узор правай рукі2|}}}}}} | ЛРука = {{{leftarm2|{{{левая рука2|}}}}}} | Тулав = {{{body2|{{{футболка2|}}}}}} | ПРука = {{{rightarm2|{{{правая рука2|}}}}}} | Выява_Трусы = {{{pattern_sh2|{{{узор шортаў2|}}}}}} | Выява_Гетры = {{{pattern_so2|{{{узор шкарпэтак2|}}}}}} | Трусы = {{{shorts2|{{{шорты2|}}}}}} | Гетры = няма | Назва = Гасцявая<br>[[Футбольная форма|форма]] }}</td> }}{{#if:{{{pattern_la3|{{{узор левай рукі3|}}}}}}{{{pattern_b3|{{{узор футболкі3|}}}}}}{{{pattern_ra3|{{{узор правай рукі3|}}}}}}{{{pattern_sh3|{{{узор шортаў3|}}}}}}{{{pattern_so3|{{{узор шкарпэтак3|}}}}}}{{{leftarm3|{{{левая рука3|}}}}}}{{{body3|{{{футболка3|}}}}}}{{{rightarm3|{{{правая рука3|}}}}}}{{{shorts3|{{{шорты3|}}}}}}| <td>{{футбольная форма | Выява_ЛРука = {{{pattern_la3|{{{узор левай рукі3|}}}}}} | Выява_Тулав = {{{pattern_b3|{{{узор футболкі3|}}}}}} | Выява_ПРука = {{{pattern_ra3|{{{узор правай рукі3|}}}}}} | ЛРука = {{{leftarm3|{{{левая рука3|}}}}}} | Тулав = {{{body3|{{{футболка3|}}}}}} | ПРука = {{{rightarm3|{{{правая рука3|}}}}}} | Выява_Трусы = {{{pattern_sh3|{{{узор шортаў3|}}}}}} | Выява_Гетры = {{{pattern_so3|{{{узор шкарпэтак3|}}}}}} | Трусы = {{{shorts3|{{{шорты3|}}}}}} | Гетры = няма | Назва = Рэзервовая<br>[[Футбольная форма|форма]] }}</td> }}</tr> </table></td></tr>}} }}<includeonly><!--{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Гандбольныя клубы паводле алфавіта|{{#ifexpr:{{Str find|{{PAGENAME}}|ГК }}=1|{{Str right|{{PAGENAME}}|3}}|{{PAGENAME}}}}]]}}--><!-- -->{{Катэгорыя па даце|{{{заснаваны|}}}|Спартыўныя клубы, заснаваныя|p571}}</includeonly><noinclude> {{doc}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Спорт]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Гандбол]] </noinclude> sosibw11axqtg1c0n1ccqu577p37wu6 5133353 5133351 2026-04-28T15:12:18Z Markuss86 106891 5133353 wikitext text/x-wiki {{Картка | уверсе = {{картка/назва|{{{назва|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly>}}} }} | клас_цела = vcard | клас_назвы = fn org | стыль_цела = width: 20em; | стыль_меткі = white-space: nowrap; text-align:left | выява = {{wikidata|p154[1]|{{{лагатып|}}} | size = {{#if: {{{шырыня|}}} | {{{шырыня|}}} | 200x250px }} | alt = {{{Лагатып|Лагатып}}} }} | подпіс = {{{подпіс|}}} | метка1 = Поўная назва | тэкст1 = {{{поўная_назва|}}} | метка2 = Мянушкі | тэкст2 = {{{мянушкі|}}} | метка3 = Кароткая назва | тэкст3 = {{{кароткая_назва|}}} | метка4 = Заснаваны | тэкст4 = {{{заснаваны|}}} | метка5 = Расфарміраваны | тэкст5 = {{{расфармаваны|{{{расфарміраваны|}}}}}} | метка6 = Горад | тэкст6 = {{{горад|}}} | метка7 = Пляцоўка | тэкст7 = {{#if:{{{пляцоўка|}}}|{{{пляцоўка}}}{{#if:{{{умяшчальнасць|}}}|<br/><small>Умяшчальнасць: {{{умяшчальнасць}}}</small>}}}} | метка8 = {{{пасада_кіраўніка|Прэзідэнт}}} | тэкст8 = {{{кіраўнік|}}} | метка9 = Галоўны трэнер | тэкст9 = {{{трэнер|}}} | метка10 = Капітан | тэкст10 = {{{капітан|}}} | метка11 = Чэмпіянат | тэкст11 = {{{чэмпіянат|}}} | метка12 = {{{сезон|}}} | тэкст12 = {{{месца|}}} | метка13 = Сайт | тэкст13 = {{#if:{{{сайт|}}}|[{{{сайт|}}} Афіцыйны сайт]}} | тэкст14 = {{#if:{{{pattern_la1|{{{узор левай рукі1|}}}}}}{{{pattern_b1|{{{узор футболкі1|}}}}}}{{{pattern_ra1|{{{узор правай рукі1|}}}}}}{{{pattern_sh1|{{{узор шортаў1|}}}}}}{{{pattern_so1|{{{узор шкарпэтак1|}}}}}}{{{leftarm1|{{{левая рука1|}}}}}}{{{body1|{{{футболка1|}}}}}}{{{rightarm1|{{{правая рука1|}}}}}}{{{shorts1|{{{шорты1|}}}}}}{{{pattern_la2|{{{узор левай рукі2|}}}}}}{{{pattern_b2|{{{узор футболкі2|}}}}}}{{{pattern_ra2|{{{узор правай рукі2|}}}}}}{{{pattern_sh2|{{{узор шортаў2|}}}}}}{{{pattern_so2|{{{узор шкарпэтак2|}}}}}}{{{leftarm2|{{{левая рука2|}}}}}}{{{body2|{{{футболка2|}}}}}}{{{rightarm2|{{{правая рука2|}}}}}}{{{shorts2|{{{шорты2|}}}}}}{{{pattern_la3|{{{узор левай рукі3|}}}}}}{{{pattern_b3|{{{узор футболкі3|}}}}}}{{{pattern_ra3|{{{узор правай рукі3|}}}}}}{{{pattern_sh3|{{{узор шортаў3|}}}}}}{{{pattern_so3|{{{узор шкарпэтак3|}}}}}}{{{leftarm3|{{{левая рука3|}}}}}}{{{body3|{{{футболка3|}}}}}}{{{rightarm3|{{{правая рука3|}}}}}}{{{shorts3|{{{шорты3|}}}}}}| <tr><td class="toccolours" style="padding: 0; background: #ffffff; text-align: center;" colspan="2"> <table style="width:100%; text-align:center;"> <tr> {{#if:{{{pattern_la1|{{{узор левай рукі1|}}}}}}{{{pattern_b1|{{{узор футболкі1|}}}}}}{{{pattern_ra1|{{{узор правай рукі1|}}}}}}{{{pattern_sh1|{{{узор шортаў1|}}}}}}{{{pattern_so1|{{{узор шкарпэтак1|}}}}}}{{{leftarm1|{{{левая рука1|}}}}}}{{{body1|{{{футболка1|}}}}}}{{{rightarm1|{{{правая рука1|}}}}}}{{{shorts1|{{{шорты1|}}}}}}| <td>{{футбольная форма | Выява_ЛРука = {{{pattern_la1|{{{узор левай рукі1|}}}}}} | Выява_Тулав = {{{pattern_b1|{{{узор футболкі1|}}}}}} | Выява_ПРука = {{{pattern_ra1|{{{узор правай рукі1|}}}}}} | ЛРука = {{{leftarm1|{{{левая рука1|}}}}}} | Тулав = {{{body1|{{{футболка1|}}}}}} | ПРука = {{{rightarm1|{{{правая рука1|}}}}}} | Выява_Трусы = {{{pattern_sh1|{{{узор шортаў1|}}}}}} | Выява_Гетры = {{{pattern_so1|{{{узор шкарпэтак1|}}}}}} | Трусы = {{{shorts1|{{{шорты1|}}}}}} | Гетры = няма | Назва = Асноўная<br>[[Футбольная форма|форма]] }}</td> }}{{#if:{{{pattern_la2|{{{узор левай рукі2|}}}}}}{{{pattern_b2|{{{узор футболкі2|}}}}}}{{{pattern_ra2|{{{узор правай рукі2|}}}}}}{{{pattern_sh2|{{{узор шортаў2|}}}}}}{{{pattern_so2|{{{узор шкарпэтак2|}}}}}}{{{leftarm2|{{{левая рука2|}}}}}}{{{body2|{{{футболка2|}}}}}}{{{rightarm2|{{{правая рука2|}}}}}}{{{shorts2|{{{шорты2|}}}}}}| <td>{{футбольная форма | Выява_ЛРука = {{{pattern_la2|{{{узор левай рукі2|}}}}}} | Выява_Тулав = {{{pattern_b2|{{{узор футболкі2|}}}}}} | Выява_ПРука = {{{pattern_ra2|{{{узор правай рукі2|}}}}}} | ЛРука = {{{leftarm2|{{{левая рука2|}}}}}} | Тулав = {{{body2|{{{футболка2|}}}}}} | ПРука = {{{rightarm2|{{{правая рука2|}}}}}} | Выява_Трусы = {{{pattern_sh2|{{{узор шортаў2|}}}}}} | Выява_Гетры = {{{pattern_so2|{{{узор шкарпэтак2|}}}}}} | Трусы = {{{shorts2|{{{шорты2|}}}}}} | Гетры = няма | Назва = Гасцявая<br>[[Футбольная форма|форма]] }}</td> }}{{#if:{{{pattern_la3|{{{узор левай рукі3|}}}}}}{{{pattern_b3|{{{узор футболкі3|}}}}}}{{{pattern_ra3|{{{узор правай рукі3|}}}}}}{{{pattern_sh3|{{{узор шортаў3|}}}}}}{{{pattern_so3|{{{узор шкарпэтак3|}}}}}}{{{leftarm3|{{{левая рука3|}}}}}}{{{body3|{{{футболка3|}}}}}}{{{rightarm3|{{{правая рука3|}}}}}}{{{shorts3|{{{шорты3|}}}}}}| <td>{{футбольная форма | Выява_ЛРука = {{{pattern_la3|{{{узор левай рукі3|}}}}}} | Выява_Тулав = {{{pattern_b3|{{{узор футболкі3|}}}}}} | Выява_ПРука = {{{pattern_ra3|{{{узор правай рукі3|}}}}}} | ЛРука = {{{leftarm3|{{{левая рука3|}}}}}} | Тулав = {{{body3|{{{футболка3|}}}}}} | ПРука = {{{rightarm3|{{{правая рука3|}}}}}} | Выява_Трусы = {{{pattern_sh3|{{{узор шортаў3|}}}}}} | Выява_Гетры = {{{pattern_so3|{{{узор шкарпэтак3|}}}}}} | Трусы = {{{shorts3|{{{шорты3|}}}}}} | Гетры = няма | Назва = Рэзервовая<br>[[Футбольная форма|форма]] }}</td> }}</tr> </table></td></tr>}} }}<includeonly><!--{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Гандбольныя клубы паводле алфавіта|{{#ifexpr:{{Str find|{{PAGENAME}}|ГК }}=1|{{Str right|{{PAGENAME}}|3}}|{{PAGENAME}}}}]]}}--><!-- -->{{Катэгорыя па даце|{{{заснаваны|}}}|Спартыўныя клубы, заснаваныя|p571}}</includeonly><noinclude> {{doc}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Спорт]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Гандбол]] </noinclude> tsnblvn9u4xwn6ukkdbjzwhh9it1g92 5133355 5133353 2026-04-28T15:15:01Z Markuss86 106891 5133355 wikitext text/x-wiki {{Картка | уверсе = {{картка/назва|{{{назва|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly>}}} }} | клас_цела = vcard | клас_назвы = fn org | стыль_цела = width: 20em; | стыль_меткі = white-space: nowrap; text-align:left | выява = {{wikidata|p154[1]|{{{выява|}}} | size = {{#if: {{{шырыня|}}} | {{{шырыня|}}} | 200x250px }} | alt = {{{лагатып|лагатып}}} }} | подпіс = {{{подпіс|}}} | метка1 = Поўная назва | тэкст1 = {{{поўная_назва|}}} | метка2 = Мянушкі | тэкст2 = {{{мянушкі|}}} | метка3 = Кароткая назва | тэкст3 = {{{кароткая_назва|}}} | метка4 = Заснаваны | тэкст4 = {{{заснаваны|}}} | метка5 = Расфарміраваны | тэкст5 = {{{расфармаваны|{{{расфарміраваны|}}}}}} | метка6 = Горад | тэкст6 = {{{горад|}}} | метка7 = Пляцоўка | тэкст7 = {{#if:{{{пляцоўка|}}}|{{{пляцоўка}}}{{#if:{{{умяшчальнасць|}}}|<br/><small>Умяшчальнасць: {{{умяшчальнасць}}}</small>}}}} | метка8 = {{{пасада_кіраўніка|Прэзідэнт}}} | тэкст8 = {{{кіраўнік|}}} | метка9 = Галоўны трэнер | тэкст9 = {{{трэнер|}}} | метка10 = Капітан | тэкст10 = {{{капітан|}}} | метка11 = Чэмпіянат | тэкст11 = {{{чэмпіянат|}}} | метка12 = {{{сезон|}}} | тэкст12 = {{{месца|}}} | метка13 = Сайт | тэкст13 = {{#if:{{{сайт|}}}|[{{{сайт|}}} Афіцыйны сайт]}} | тэкст14 = {{#if:{{{pattern_la1|{{{узор левай рукі1|}}}}}}{{{pattern_b1|{{{узор футболкі1|}}}}}}{{{pattern_ra1|{{{узор правай рукі1|}}}}}}{{{pattern_sh1|{{{узор шортаў1|}}}}}}{{{pattern_so1|{{{узор шкарпэтак1|}}}}}}{{{leftarm1|{{{левая рука1|}}}}}}{{{body1|{{{футболка1|}}}}}}{{{rightarm1|{{{правая рука1|}}}}}}{{{shorts1|{{{шорты1|}}}}}}{{{pattern_la2|{{{узор левай рукі2|}}}}}}{{{pattern_b2|{{{узор футболкі2|}}}}}}{{{pattern_ra2|{{{узор правай рукі2|}}}}}}{{{pattern_sh2|{{{узор шортаў2|}}}}}}{{{pattern_so2|{{{узор шкарпэтак2|}}}}}}{{{leftarm2|{{{левая рука2|}}}}}}{{{body2|{{{футболка2|}}}}}}{{{rightarm2|{{{правая рука2|}}}}}}{{{shorts2|{{{шорты2|}}}}}}{{{pattern_la3|{{{узор левай рукі3|}}}}}}{{{pattern_b3|{{{узор футболкі3|}}}}}}{{{pattern_ra3|{{{узор правай рукі3|}}}}}}{{{pattern_sh3|{{{узор шортаў3|}}}}}}{{{pattern_so3|{{{узор шкарпэтак3|}}}}}}{{{leftarm3|{{{левая рука3|}}}}}}{{{body3|{{{футболка3|}}}}}}{{{rightarm3|{{{правая рука3|}}}}}}{{{shorts3|{{{шорты3|}}}}}}| <tr><td class="toccolours" style="padding: 0; background: #ffffff; text-align: center;" colspan="2"> <table style="width:100%; text-align:center;"> <tr> {{#if:{{{pattern_la1|{{{узор левай рукі1|}}}}}}{{{pattern_b1|{{{узор футболкі1|}}}}}}{{{pattern_ra1|{{{узор правай рукі1|}}}}}}{{{pattern_sh1|{{{узор шортаў1|}}}}}}{{{pattern_so1|{{{узор шкарпэтак1|}}}}}}{{{leftarm1|{{{левая рука1|}}}}}}{{{body1|{{{футболка1|}}}}}}{{{rightarm1|{{{правая рука1|}}}}}}{{{shorts1|{{{шорты1|}}}}}}| <td>{{футбольная форма | Выява_ЛРука = {{{pattern_la1|{{{узор левай рукі1|}}}}}} | Выява_Тулав = {{{pattern_b1|{{{узор футболкі1|}}}}}} | Выява_ПРука = {{{pattern_ra1|{{{узор правай рукі1|}}}}}} | ЛРука = {{{leftarm1|{{{левая рука1|}}}}}} | Тулав = {{{body1|{{{футболка1|}}}}}} | ПРука = {{{rightarm1|{{{правая рука1|}}}}}} | Выява_Трусы = {{{pattern_sh1|{{{узор шортаў1|}}}}}} | Выява_Гетры = {{{pattern_so1|{{{узор шкарпэтак1|}}}}}} | Трусы = {{{shorts1|{{{шорты1|}}}}}} | Гетры = няма | Назва = Асноўная<br>[[Футбольная форма|форма]] }}</td> }}{{#if:{{{pattern_la2|{{{узор левай рукі2|}}}}}}{{{pattern_b2|{{{узор футболкі2|}}}}}}{{{pattern_ra2|{{{узор правай рукі2|}}}}}}{{{pattern_sh2|{{{узор шортаў2|}}}}}}{{{pattern_so2|{{{узор шкарпэтак2|}}}}}}{{{leftarm2|{{{левая рука2|}}}}}}{{{body2|{{{футболка2|}}}}}}{{{rightarm2|{{{правая рука2|}}}}}}{{{shorts2|{{{шорты2|}}}}}}| <td>{{футбольная форма | Выява_ЛРука = {{{pattern_la2|{{{узор левай рукі2|}}}}}} | Выява_Тулав = {{{pattern_b2|{{{узор футболкі2|}}}}}} | Выява_ПРука = {{{pattern_ra2|{{{узор правай рукі2|}}}}}} | ЛРука = {{{leftarm2|{{{левая рука2|}}}}}} | Тулав = {{{body2|{{{футболка2|}}}}}} | ПРука = {{{rightarm2|{{{правая рука2|}}}}}} | Выява_Трусы = {{{pattern_sh2|{{{узор шортаў2|}}}}}} | Выява_Гетры = {{{pattern_so2|{{{узор шкарпэтак2|}}}}}} | Трусы = {{{shorts2|{{{шорты2|}}}}}} | Гетры = няма | Назва = Гасцявая<br>[[Футбольная форма|форма]] }}</td> }}{{#if:{{{pattern_la3|{{{узор левай рукі3|}}}}}}{{{pattern_b3|{{{узор футболкі3|}}}}}}{{{pattern_ra3|{{{узор правай рукі3|}}}}}}{{{pattern_sh3|{{{узор шортаў3|}}}}}}{{{pattern_so3|{{{узор шкарпэтак3|}}}}}}{{{leftarm3|{{{левая рука3|}}}}}}{{{body3|{{{футболка3|}}}}}}{{{rightarm3|{{{правая рука3|}}}}}}{{{shorts3|{{{шорты3|}}}}}}| <td>{{футбольная форма | Выява_ЛРука = {{{pattern_la3|{{{узор левай рукі3|}}}}}} | Выява_Тулав = {{{pattern_b3|{{{узор футболкі3|}}}}}} | Выява_ПРука = {{{pattern_ra3|{{{узор правай рукі3|}}}}}} | ЛРука = {{{leftarm3|{{{левая рука3|}}}}}} | Тулав = {{{body3|{{{футболка3|}}}}}} | ПРука = {{{rightarm3|{{{правая рука3|}}}}}} | Выява_Трусы = {{{pattern_sh3|{{{узор шортаў3|}}}}}} | Выява_Гетры = {{{pattern_so3|{{{узор шкарпэтак3|}}}}}} | Трусы = {{{shorts3|{{{шорты3|}}}}}} | Гетры = няма | Назва = Рэзервовая<br>[[Футбольная форма|форма]] }}</td> }}</tr> </table></td></tr>}} }}<includeonly><!--{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Гандбольныя клубы паводле алфавіта|{{#ifexpr:{{Str find|{{PAGENAME}}|ГК }}=1|{{Str right|{{PAGENAME}}|3}}|{{PAGENAME}}}}]]}}--><!-- -->{{Катэгорыя па даце|{{{заснаваны|}}}|Спартыўныя клубы, заснаваныя|p571}}</includeonly><noinclude> {{doc}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Спорт]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Гандбол]] </noinclude> gwmhjm2s8fznw6s1ufpu199i9nk40di Шаблон:Гандбольны клуб/Дакументацыя 10 472793 5133352 2679929 2026-04-28T15:11:36Z Markuss86 106891 /* Нарыхтоўка */ 5133352 wikitext text/x-wiki {{docpage}} == Нарыхтоўка == <div style="width:280px; padding:0.5em 1em 0.5em 1em;"> <pre> {{Гандбольны клуб | назва = | лагатып = | поўная_назва = | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = | расфарміраваны = | горад = | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = | капітан = | чэмпіянат = | сезон = | месца = | сайт = <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} </pre> </div> == Прыклад == {{Гандбольны клуб | назва = БГК імя Мяшкова | выява = | поўная_назва = Брэсцкі гандбольны клуб імя Мяшкова | кароткая_назва = | мянушкі = ''мяшкі'' | заснаваны = 9 красавіка 2002 | расфарміраваны = | горад = [[Брэст]], [[Беларусь]] | пляцоўка = УСК «Вікторыя» | умяшчальнасць = 3740 | кіраўнік = Павел Башкін | пасада_кіраўніка = Спартыўны дырэктар | трэнер = [[Сяргей Бябешка]] | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2016/2017 | месца = {{Зл}} 1 месца | сайт = http://www.bgk-meshkova.com/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = 0000FF |body1 = 0000FF |rightarm1 = 0000FF |shorts1 = 0000FF |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = FF0000 |body2 = FF0000 |rightarm2 = FF0000 |shorts2 = FF0000 }} <div style="width:480px; padding:0.5em 1em 0.5em 1em;"> <pre style="overflow:auto;"> {{Гандбольны клуб | назва = БГК імя Мяшкова | выява = | поўная_назва = Брэсцкі гандбольны клуб імя Мяшкова | кароткая_назва = | мянушкі = ''мяшкі'' | заснаваны = 9 красавіка 2002 | расфарміраваны = | горад = [[Брэст]], [[Беларусь]] | пляцоўка = УСК «Вікторыя» | умяшчальнасць = 3740 | кіраўнік = Павел Башкін | пасада_кіраўніка = Спартыўны дырэктар | трэнер = [[Сяргей Бябешка]] | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2016/2017 | месца = {{Зл}} 1 месца | сайт = http://www.bgk-meshkova.com/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = 0000FF |body1 = 0000FF |rightarm1 = 0000FF |shorts1 = 0000FF |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = FF0000 |body2 = FF0000 |rightarm2 = FF0000 |shorts2 = FF0000 }} </pre> </div> mf4gwo2zdmvv141hq4q1hxnobp41cp5 Карл фон Шцюльпнагель 0 473014 5133507 3974501 2026-04-29T02:34:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133507 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |імя = Карл-Гайнрых фон Шцюльпнагель<br />Karl-Heinrich von Stülpnagel |дата нараджэння = 2.01.1886 |дата смерці = 30.08.1944 |месца нараджэння = |месца смерці = |выява = Bundesarchiv Bild 183-R63893, Carl Heinrich von Stülpnagel.jpg |шырыня = 200px |апісанне выявы = ген. Шцюльпнагель |мянушка = |прыналежнасць = {{Сцяг Германскай імперыі}} [[Германская імперыя]] <br />{{Сцяг Германіі (1918-1933)}} [[Веймарская рэспубліка]] <br />{{Сцяг Трэцяга рэйха}} [[Трэці рэйх]] |гады службы = [[1904]]—[[1944]] |званне = {{Германія, Генерал пяхоты}} |род войскаў = {{сцяг|Трэці рэйх|Сухапутныя}} Сухапутныя войскі |камандаваў = [[17-я армія (Германія)|17-я армія]], камандуючы войскамі ў акупаванай Францыі |частка = |бітвы = [[Першая сусветная вайна]]<br />[[Другая сусветная вайна]] * [[Бітва пад Уманню]] |узнагароды = {{{!}} {{Рыцарскі крыж Каралеўскага ордэна Дома Гогенцолернаў (з мячамі)}} {{!}}{{Жалезны крыж 2-га класа}}{{!}}{{!}}{{Жалезны крыж 1-га класа}}{{!}}{{!}}{{Рыцарскі крыж Жалезнага крыжа}} {{!}}- {{!}}{{Нямецкі крыж у срэбры}}{{!}}{{!}}{{Нагрудны знак За раненне ў чорным}} {{!}}} |сувязі = [[Клаус Шэнк фон Штаўфенберг|Клаус фон Штаўфенберг]] саўдзельнік змовы супраць [[Гітлер]]а |у адстаўцы = пакараны смерцю ў турме Плётцэнзэе ў Берліне }} '''Карл-Га́йнрых фон Шцю́льпнагель''' ({{lang-de|Karl-Heinrich von Stülpnagel}}; {{Дата нараджэння|2|1|1886}} — {{Дата смерці|30|8|1944}}) — нямецкі ваенны дзеяч, [[генерал]] пяхоты ([[1939]]). Удзельнік ваенных злачынстваў. Удзельнік [[змова 20 ліпеня|антыгітлераўскай змовы 20 ліпеня 1944]] года. Павешаны [[30 жніўня]] [[1944]] года. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Дармштат|Дармштаце]]. Пасля заканчэння школы ў [[1904]] годзе паступіў на вайсковую службу ў сухапутныя войскі. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] служыў у германскім [[Генеральны штаб|Генеральным штабе]]. У 1933 годзе, у званні [[палкоўнік]]а ён быў прызначаны начальнікам аддзела замежных армій Генеральнага штаба арміі. У 1935 годзе ён апублікаваў мемарандум, у якім злучыў у адно цэлае ідэі антыбальшавізму з [[антысемітызм]]ам<ref>Bulletin, Volume 12-14 German Historical Institute in London, page 27 The Institute, 1990</ref>. Да 1936 годзе ён быў [[генерал-маёр]]ам, камандзірам 30-й пяхотнай дывізіі ў [[Любек]]у. [[27 жніўня]] [[1937]] года ў званні [[генерал-лейтэнант]]а ён быў прызначаны намеснікам начальніка [[Вярхоўнае камандаванне Узброеных сіл, вермахт|Генеральнага штаба сухапутных войскаў]]. З [[4 лютага]] [[1938]] года 2-і обер-кватэрмайстар [[Вярхоўнае камандаванне Узброеных сіл, вермахт|Генеральнага штаба сухапутных войскаў]], з [[1 верасня]] [[1938]] года 1-ы [[обер-кватэрмайстар]] Генеральнага штаба сухапутных войскаў. Адказваў за найважнейшыя пытанні ваеннага планавання. Быў найбліжэйшым памочнікам начальніка Генштаба генерала [[Франц Гальдэр|Гальдэра]]. У [[1938]] годзе пасля [[Справа Фрыча — Бломберга|дзела Бломберга-Фрыча]] і [[Судэцкі крызіс|Судэцкага крызісу]] расчараваўся ў перспектывах гітлераўскай знешняй і ўнутранай палітыкі. Быў удзельнікам ваеннай антыгітлераўскай апазіцыі, якая меца на мэце адхіленне [[Гітлер]]а ад улады. Ад гэтых планаў прыйшлося адмовіцца пасля падпісання Германіяй [[Мюнхенскае пагадненне 1938 года|мюнхенскага пагаднення]]. З [[30 красавіка]] [[1940]] года — камандзір [[2-і армейскі корпус (Германія)|2-га армейскага корпуса]]. Пасля паражэння [[Францыя|Францыі]] быў старшынёй германа-французскай камісіі па перамір’і. У лютым-кастрычніку [[1941]] года камандаваў [[17-я армія (Германія)|17-й арміяй]]. У пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ён паспяхова кіраваў гэтай арміяй у час [[Бітва пад Уманню|баёў пад Уманню]], [[Кіеўская аперацыя, 1941|Кіеўскай аперацыі]], [[Данбаска-Растоўская стратэгічная абарончая аперацыя|Данбаска-Растоўскай бітвы]]. Значныя архіўныя даныя сведчаць пра тое, што ў час знаходжання на пасадах камандуючага 17-й арміяй і ваеннага губернатара Францыі Шцюльпнагель быў узягнуты ў ваенныя злачынствы. На акупаванай [[СССР|савецкай]] тэрыторыі Шцюльпнагель падпісаў шмат загадаў, якія дазвалялі рэпрэсіі супраць грамадзянскага насельніцтва ў адплату за дзеянні партызан і цесна супрацоўнічаў з [[Айнзацгрупы|айнзацгрупамі]], у тым ліку ў час масавых расстрэлаў [[Яўрэі|яўрэяў]]. Калі ён і караў сваіх падпарадкаваных, то не за забойствы грамадзянскага насельніцтва, а за дзеянні несанкцыянаваныя, напрыклад, за захоп і расстрэлы закладнікаў. Ён настройваў сваіх падпарадкаваных на тое, каб тыя «засяроджваліся» на яўрэях і камуністах, падкрэсліваючы, што ўсе камуністы — яўрэі, а ўсе яўрэі — камуністы; у выпадках любых дыверсій супраць нямецкіх войскаў, якія праводзіліся як савецкімі партызанамі, так і ўкраінскімі нацыяналістамі, рэпрэсіям падвяргаліся яўрэі<ref>''Wendy Lower.'' Nazi empire-building and the Holocaust in Ukraine, [[:en:University of North Carolina Press|UNC Press]] 2006. p. 54-55</ref>. У сакавіку [[1942]] года Шцюльпнагель быў прызначаны камандуючым войскамі акупаванай Францыі. Выкарыстоўваў сваю пасаду для працягу барацьбы з нацысцкім кіраўніцтвам Германіі. Праз свайго асабістага памочніка [[оберст-лейтэнант]]а ([[падпалкоўнік]]а) Цэзара фон Гофакера падтрымліваў сувязь з групай змоўшчыкаў пад кіраўніцтвам [[Клаус Шэнк фон Штаўфенберг|Клауса фон Штаўфенберга]]. План змовы прадугледжваў захоп улады ў Парыжы і неадкладную прапанову міру саюзнікам. Пасля замаху на [[Гітлер]]а [[20 ліпеня]] [[1944]] года Шцюльпнагель загадаў даручаным яму часткам арыштаваць членаў [[СС]] і [[гестапа]] ў [[Парыж]]ы. Гэта стала самай паспяховай аперацыяй 20 ліпеня: без адзінага выстралу было арыштавана 1200 чалавек. Калі высвятлілася, што «Валькірыя» ў Берліне правалілася, арыштаваных прыйшлося выпусціць, а іх арышт абвясціць вучэннямі. На наступны дзень Шцюльпнагель быў выкліканы ў стаўку Вярхоўнага камандавання. Па шляху ў Германію ён паспрабаваў застрэліцца. Цяжкая рана апынулася несмяротнай, хоць і пашкодзіла вочны нерв, што прывяло яго да слепаты. Шцюльпнагель быў змешчаны ў лазарэт, а пасля выздараўлення выдадзены гестапа. На судзе захаваў, паводле слоў аднаго назіральніка, «салдацкую выпраўку». [[30 жніўня]] [[1944]] года быў прызнаны вінаватым у [[Дзяржаўная здрада|дзяржаўнай здрадзе]] і ў той жа дзень павешаны ў турме Плётцэнзэе ў Берліне. == Цікавыя факты == Родная пляменніца Шцюльпнагеля Маргарыта Гофман-Шольц была закаханая ў савецкага разведчыка [[Васіль Паўлавіч Максімовіч|В. П. Максімовіча]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Кніга:Correlli Barnett:Hitler's Generals}} == Спасылкі == {{commonscat-inline|Carl-Heinrich von Stülpnagel|Карл-Гайнрых фон Шцюльпнагель}} * [http://www.gdw-berlin.de/bio/ausgabe.php?id=197 Кароткая біяграфія Карла фон Шцюльпнагеля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050316182929/http://www.gdw-berlin.de/bio/ausgabe.php?id=197 |date=16 сакавіка 2005 }} на gdw-berlin.de {{ref-de}} {{Змова 20 ліпеня 1944 года}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шцюльпнагель, Карл фон}} [[Катэгорыя:Кавалеры Рыцарскага крыжа]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Генералы вермахта]] [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю ваенныя]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Дома Гогенцолернаў]] [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю ў Другую сусветную вайну]] [[Катэгорыя:Павешаныя ў Германіі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Франкфурцкіх галоўных могілках]] 3srl9abhzqhs8r30bivjrao4g71un3u Карсакавіцкі сельсавет 0 474036 5133521 4757906 2026-04-29T03:50:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133521 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Карсакавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Барысаўскі раён]] |Уключае = 7 населеных пунктаў |Сталіца = [[Карсакавічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[30 кастрычніка]] [[2009]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 379 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Карса́кавіцкі сельсавет''' — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Барысаўскі раён|Барысаўскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Карсакавічы]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Зембінскі раён|Зембінскага раёна]] [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Менская акруга|Менскай акругі]]. З 22 верасня 1927 года ў складзе Барысаўскага раёна. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў Барысаўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. 30 кастрычніка 2009 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Зембінскі сельсавет|Зембінскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210628095334/https://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf |date=28 чэрвеня 2021 }}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 379 чалавек<ref>{{Cite web |title=Насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm |accessdate=23 ліпеня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150629200220/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm |archivedate=29 чэрвеня 2015 |url-status=dead }}</ref>, з іх 91,6 % — [[беларусы]], 7,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=23 ліпеня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. == Населеныя пункты == * 1 студзеня 1947 года — 11 На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 7 населеных пунктаў: вёскі [[Бараўляны (Барысаўскі раён)|Бараўляны]], [[Карсакавічы]], [[Лісіно]], [[Лісінская Рудня]], [[Папярэжжа]], [[Скупліно]] і [[Сялец (Зембінскі сельсавет)|Сялец]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Барысаўскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Барысаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Зембінскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2009 годзе]] snddf0rlgjakxk2ueod1bc9rxjyp9pk Шаблон:Падзеі 28 красавіка 10 555107 5133403 4495684 2026-04-28T18:25:22Z JerzyKundrat 174 5133403 wikitext text/x-wiki '''[[28 красавіка]]''' * [[224]]: [[Парфянскае царства|Парфянскі]] царь Артабан IV прайграў у бітве з Ардашырам I. Пачатак [[Дзяржава Сасанідаў|сасанідскага]] кіравання. * [[1387]]: Кароль польскі [[Ягайла]] пацвердзіў права князя [[Скіргайла|Скіргайлы]] на валоданне [[Троцкае ваяводства|Троцкім]] і [[Полацкае княства|Полацкім]] княствамі, а таксама надзяліў яго новымі ўладаннямі. * [[1900]]: Памёр [[Францішак Багушэвіч]], адзін з пачынальнікаў новай [[Беларуская літаратура|беларускай літаратуры]]. * [[1918]]: Дзяржаўнай і абавязковай мовай [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] абвешчана [[беларуская мова|беларуская]]. * [[1919]]: У [[Вільнюс|Вільні]] выйшаў 1-ы нумар [[Газета|газеты]] «[[Беларуская думка (газета)|Беларуская думка]]». * [[1947]]: [[Тур Хеердал]] з таварышамі на плыце [[Кон-Цікі]] выйшаў з [[Перу]] ў плаванне да астравоў [[Акіянія|Акіяніі]]. * [[1955]]: Пачалося будаўніцтва [[касмадром]]а [[Байканур]]. * [[1956]]: Паводле Указу Прэзідыума [[Вярхоўны Савет СССР|ВС СССР]] скасаваная [[Дэпартацыі ў СССР|дэпартацыя народаў]], дэпартаваныя атрымалі магчымасць вярнуцца на радзіму. * [[1995]]: У [[Маладзечна|Маладзечне]] выйшаў 1-ы нумар тыднёвіка «[[Рэгіянальная газета]]». * [[2006]]: Запушчаны даследчы спадарожнік [[CALIPSO]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|428]] </noinclude> e5aqq09t5jqq0bdc3dvpnnutkmsn2d3 Ветэран 0 567113 5133387 4984981 2026-04-28T16:56:20Z DenisBorum 139498 /* Беларусь */ абнаўленне звестак 5133387 wikitext text/x-wiki [[Выява:Ferdinand Georg Waldmüller Ein alter Invalide mit drei Kindern 1827.jpg|thumb|240px|«Ветэран з трыма дзецьмі» (Фердынанд Вальмюлер, 1827 г.)]] '''Ветэра́н''' ({{lang-la|vetus}} — стары) — [[ваенны]], які быў удзельнікам [[Вайна|вайны]]. У [[Старажытны Рым|Старажытным Рыме]] атрымліваў [[Дзялянка|дзялянку]] зямлі, грашовае ўзнагароджанне, вызваляўся ад павіннасцей і атрымліваў рымскае грамадзянства<ref>{{Кніга|аўтар=|частка=Ветэран|загаловак=[[Беларуская энцыклапедыя]] ў 18 тамах|арыгінал=|спасылка=|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=1997|том=[http://files.knihi.com/Knihi/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.04.djvu 4]|старонкі=131|старонак=480|серыя=|isbn=985-11-0090-0|тыраж=10 000}}</ref>. == Беларусь == Колькасць ветэранаў у Беларусі: * [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — 574 асобы (на 1 красавіка 2026 года)<ref>[https://virtualbrest.ru/news181339.php Сколько получат ветераны ВОВ ко Дню Победы]{{ref-ru}}</ref>. * [[Воіны-інтэрнацыяналісты ў Беларусі|Воіны-інтэрнацыяналісты]] — 21 тысяча чалавек (люты 2025 года)<ref>[https://normativka.by/lib/news/64905 Пенсионный возраст снизят для некоторых белорусов]{{ref-ru}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commonscat|Veterans}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Удзельнікі войнаў]] [[Катэгорыя:Ваенныя]] 0nn9jod1vf7nehofais3ufnl6k5r21p Каменскі сельсавет (Кармянскі раён) 0 569891 5133321 4704879 2026-04-28T13:57:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133321 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Каменскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Кармянскі раён]] |Уключае = 7 населеных пунктаў |Сталіца = [[Каменка (Кармянскі раён)|Каменка]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[27 снежня]] [[2022]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 449 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} {{значэнні|Спасылка=Каменскі сельсавет}} '''Ка́менскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Кармянскі раён|Кармянскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Каменка (Кармянскі раён)|Каменка]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Кармянскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. 5 жніўня 1929 года перайменаваны ў '''Курганіцкі сельсавет'''. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Кармянскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. Пасля вайны цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Каменка. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у складзе [[Чачэрскі раён|Чачэрскага раёна]]. 30 чэрвеня 1966 года сельсавет перайменаваны ў Каменскі<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).</ref>. З 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Кармянскага раёна. 27 снежня 2022 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Барсукоўскі сельсавет (Кармянскі раён)|Барсукоўскага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923g0120540&p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 27 декабря 2022 г. № 425 Об изменении административно-территориального устройства Кормянского района Гомельской области]</ref>. == Склад == На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 7 населеных пунктаў: вёскі [[Бор (Кармянскі раён)|Бор]], [[Бярозаўка (Кармянскі раён)|Бярозаўка]], [[Каменка (Кармянскі раён)|Каменка]], [[Кучын (Кармянскі раён)|Кучын]], [[Лебядзёўка (Кармянскі раён)|Лебядзёўка]], [[Янаўка (Кармянскі раён)|Янаўка]] і пасёлак [[Пакроўскі (Кармянскі раён)|Пакроўскі]]. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 592 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 98,0 % — [[беларусы]], 1,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=7 ліпеня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 449 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=31 сакавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Кармянскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Кармянскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Рагачоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2022 годзе]] 8rtu4ez77w28j7v2yh70c6h93xvc9cu Камп’ютарная лінгвістыка 0 571068 5133334 4924807 2026-04-28T14:35:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133334 wikitext text/x-wiki '''Камп’ютарная лінгвістыка''' — {{нп3|Міждысцыплінарнасць|міждысцыплінарная|en|interdisciplinary}} галіна, якая тычыцца заснаванага на правілах апрацоўкі статыстычнага мадэліравання, а таксама вывучэння адпаведных камп’ютарных падыходаў да моўных пытанняў. Традыцыйна, камп’ютарная лінгвістыка выконвалася камп’ютарнымі навукоўцамі, якія спецыялізуюцца ў галіне прымянення ЭВМ у апрацоўцы натуральнай мовы. Сёння вылічальныя лінгвісты часта працуюць у якасці членаў міждысцыплінарнай каманды, якая можа ўключаць у сябе звычайных лінгвістаў, спецыялістаў па тэгавай (выходнай) мове, і камп’ютаршчыкаў. У цэлым, камп’ютарная лінгвістыка абапіраецца на дапамогу лінгвістаў, камп’ютарных навукоўцаў, спецыялістаў у галіне [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]], матэматыкаў, логікаў, філосафаў, кагнітыўных навукоўцаў, кагнітыўных псіхолагаў, псіхалінгвістаў, антраполагаў і нейрабіёлагаў, сярод іншых. Камп’ютарная лінгвістыка мае тэарэтычныя і прыкладныя кампаненты. Тэарэтычная камп’ютарная лінгвістыка факусуецца на пытаннях у галіне тэарэтычнай лінгвістыкі і кагнітыўнай навукі, а прыкладная камп’ютарная лінгвістыка — на практычных выніках карыстання мадэліраваннем чалавечай мовы.<ref>{{cite web |first=Hans |last=Uszkoreit |title=What Is Computational Linguistics? |url=http://www.coli.uni-saarland.de/~hansu/what_is_cl.html |publisher=Department of Computational Linguistics and Phonetics of Saarland University}}</ref> Асацыяцыя камп’ютарнай лінгвістыкі вызначае камп’ютарную лінгвістыку як: {{quote|...the scientific study of [[language]] from a computational perspective. Computational linguists are interested in providing [[computational model]]s of various kinds of linguistic phenomena.<ref>{{cite web |publisher=The Association for Computational Linguistics |url=http://www.aclweb.org/archive/misc/what.html |title=What is Computational Linguistics? |date=February 2005 |access-date=12 кастрычніка 2018 |archive-date=9 снежня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209035907/http://www.aclweb.org/archive/misc/what.html |url-status=dead }}</ref>}} == Паходжанне == Камп’ютарная лінгвістыка часта групуецца ў вобласці штучнага інтэлекту, але на самой справе яна існавала і да распрацоўкі штучнага інтэлекту. Камп’ютарная лінгвістыка паўстала з намаганнямі ў Злучаных Штатах у 1950-х гадах, каб выкарыстоўваць камп’ютары для аўтаматычнага перакладу тэкстаў з замежных моў, у тым ліку расійскіх навуковых часопісаў, на ангельскую мову.<ref>John Hutchins: [http://www.hutchinsweb.me.uk/MTS-1999.pdf Retrospect and prospect in computer-based translation.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080414141215/http://www.hutchinsweb.me.uk/MTS-1999.pdf |date=14 красавіка 2008 }} Proceedings of MT Summit VII, 1999, pp. 30–44.</ref> Так як камп’ютары могуць зрабіць арыфметычныя вылічэнні нашмат хутчэй і дакладней, чым людзі, то лічылася, што гэта толькі справа часу, перш чым яны б маглі таксама пачаць апрацоўваць мовы.<ref>Arnold B. Barach: [https://www.flickr.com/photos/bostworld/2152048032/in/set-72157603898383698/ Translating Machine] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151116022646/https://www.flickr.com/photos/bostworld/2152048032/in/set-72157603898383698/ |date=16 лістапада 2015 }} 1975: And the Changes To Come.</ref> Вылічальныя і колькасныя метады таксама выкарыстоўваюцца ў спробе рэканструкцыі ранніх формаў сучасных моў і групаванні сучасных моў у моўныя сем’і. Раней такія метады, як лексікастатыстыка і глотахраналогія апынуліся дачаснымі і недакладнымі. Тым не менш, у апошні час міждысцыплінарныя даследаванні, якія запазычваюць канцэпцыі з біялагічных ведаў (як, напрыклад, карціраванне генаў), вырабляюць больш складаныя аналітычныя прылады і робяць больш даверныя вынікі.<ref>T. Crowley., C. Bowern. An Introduction to Historical Linguistics. Auckland, N.Z.: Oxford UP, 1992. Print.</ref> Калі машынны пераклад (таксама вядомы як механічны пераклад) не даў адразу дакладнага перакладу, аўтаматызаваная апрацоўка чалавечых моў была прызнана нашмат больш складанай, чым першапачаткова меркавалася. Камп’ютарная лінгвістыка нарадзілася як назва новай вобласці ведаў, прысвечаных распрацоўцы алгарытмаў і праграмнага забеспячэння для інтэлектуальнай апрацоўцы моўных дадзеных. Сам тэрмін «камп’ютарная лінгвістыка» ўпершыню быў прыдуманы Дэвідам Хейсам, членам-заснавальнікам Асацыяцыі камп’ютарнай лінгвістыкі і Міжнароднага камітэта па камп’ютарнай лінгвістыцы.<ref>{{cite web|url=http://nlp.shef.ac.uk/iccl/committee.html#deceased|title=Deceased members|website=ICCL members|access-date=15 November 2017|ref=ICCLmembers|archive-url=https://web.archive.org/web/20170517235543/http://nlp.shef.ac.uk/iccl/committee.html#deceased|archive-date=17 мая 2017|url-status=dead}}</ref> У 1960-х гадах галіна лінгвістыцы, адказваючы за разуменне на чалавечым узроўні і стварэнне натуральных моў, стала падраздзяленнем штучнага інтэлекту. Для таго, каб перавесці з адной мовы на іншую, было адзначана, што адразу трэба было зразумець граматыку абедзвюх моў, уключаючы і марфалогію (граматыку словаформ), і сінтаксіс (граматыку структуры сказа). Для таго, каб зразумець сінтаксіс, таксама трэба было зразумець семантыку і лексікон (ці «слоўнікавы запас»), і нават нешта з прагматыкі выкарыстання мовы. Такім чынам, тое, што пачыналася як спроба перакладу паміж мовамі эваліціянавала ў цэлую дысцыпліну, прысвечаную спосабам прадстаўлення і апрацоўцы натуральных моў з дапамогай камп’ютараў.<ref> {{артыкул|аўтар=Liz Liddy, Eduard Hovy, Jimmy Lin, John Prager, Dragomir Radev, Lucy Vanderwende, Ralph Weischedel.|загаловак=Natural Language Processing|спасылка=https://www-nlpir.nist.gov/MINDS/FINAL/NLP.web.pdf|мова=en}}</ref> У цяперашні час даследаванне ў рамках камп’ютарнай лінгвістыцы робіцца ў камп’ютарных аддзелах<ref>{{cite web|url=http://www.coli.uni-saarland.de/|title=Computational Linguistics and Phonestics|publisher=«''coli.uni-saarland.de''»|lang=en|access-date=2018-10-12}}</ref>, лабараторыях па камп’ютарнай лінгвістыцы<ref>[http://yatsko.zohosites.com/home.html "Yatsko's Computational Linguistics Laboratory"].</ref>, дэпартаментах камп’ютарнай навукі<ref>[https://wiki.umiacs.umd.edu/clip/index.php/Main_Page "CLIP"].</ref> і лінгвістычных аддзелах.<ref>[http://linguistics.georgetown.edu/programs/graduate/computational/ Computational Linguistics&nbsp;– Department of Linguistics&nbsp;– Georgetown College<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.ling.upenn.edu/research/computational.html "UPenn Linguistics: Computational Linguistics"].</ref> Некаторыя даследаванні ў галіне камп’ютарнай лінгвістыцы накіраваны на стварэнне працоўнага маўлення або сістэмы апрацоўкі тэксту, а іншыя імкнуцца стварыць сістэму, якая дазваляе ўзаемадзеянне чалавек-машына. Праграмы, прызначаныя для сувязі чалавека і машыны называюцца дыялогавыя(гутарковыя) агенты. <ref>Jurafsky, D., & Martin, J. H. (2009). Speech and language processing: An introduction to natural language processing, computational linguistics, and speech recognition. Upper Saddle River, N.J: Pearson Prentice Hall.</ref> == Падыходы == У наступных раздзелах разглядаецца некаторая наяўная літаратура, падзеленая на чатыры асноўныя вобласці дыскурсу: анталінгвістыка, структурная лінгвістыка, лінгвістычная вытворчасць і лінгвістычнае разуменне. === Падыход развіцця === Мова з’яўляецца кагнітыўным навыкам, які развіваецца на працягу ўсяго жыцця чалавека. Гэты працэс развіцця быў вывучаны з выкарыстаннем шэрагу метадаў, у тым ліку і вылічальнага. Развіццё чалавечай мовы прадугледжвае некаторыя абмежаванні, якія робяць больш цяжкім прымяненне вылічальнага метаду для яго разумення. Напрыклад, падчас засваення мовы, дзеці ў асноўным падвяргаюцца толькі ўздзеянню станоўчага доказу.<ref>Bowerman, M. (1988). [http://pubman.mpdl.mpg.de/pubman/item/escidoc:468143:4/component/escidoc:532427/bowerman_1988_The-No.pdf The "no negative evidence" problem: How do children avoid constructing an overly general grammar. Explaining language universals].</ref> Гэта азначае, што падчас моўнага развіцця асобы, існуе доказ толькі таго, што падаецца правільным, і няма доказу таго, што не з’яўляецца правільным. Гэтага ўсяго не хапае, каб правераць нават простую гіпотэзу ў такой складанай рэчы, як мова. І таму гэты момант ставіць пэўныя межы для вылічальнага падыходу, дастасоўнага да мадэлявання развіцця і засваення мовы ў індывіда.<ref name="autogenerated1971">Braine, M.D.S. (1971). On two types of models of the internalization of grammars. In D.I. Slobin (Ed.), The ontogenesis of grammar: A theoretical perspective. New York: Academic Press.</ref> Былі зроблены спробы змадэліраваць працэс развіцця засваення мовы ў дзяцей з вылічальнага пункту гледжання, прыцягваючы веды па статыстычнай граматыцы і канэкцыянальным мадэлям.<ref name="powers1989">Powers, D.M.W. & Turk, C.C.R. (1989). ''Machine Learning of Natural Language''. Springer-Verlag. {{ISBN|978-0-387-19557-5}}.</ref> Праца ў гэтай галіне таксама была прапанавана ў якасці спосабу растлумачыць эвалюцыю мовы праз гісторыю.<ref name="autogenerated1993">Elman, J. (1993). [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0010027793900584 Learning and development in neural networks: The importance of starting small]. Cognition, 71-99.</ref> Выкарыстоўваючы мадэлі, было паказана, што мовы могуць быць вывучаны з дапамогай камбінацый простага ўводу, прадстаўленага паступова, таму як дзіця развівае лепшую памяць і даўжэйшую працягласць канцэнтрацыі ўвагі.<ref name="autogenerated1993"/> Абедзве высновы былі зроблены дзякуючы моцы нейронавай сеткі, створанай праектам. Дзеля праверкі лінгвістычных тэорый з выкарыстаннем робатаў таксама была змадэліравана i здольнасць дзяцей развіваць сваю мову.<ref>Salvi, G., Montesano, L., Bernardino, A., & Santos-Victor, J. (2012). Language bootstrapping: learning word meanings from perception-action association. IEEE transactions on systems, man, and cybernetics. Part B, Cybernetics : a publication of the IEEE Systems, Man, and Cybernetics Society, 42(3), 660-71. {{DOI|10.1109/TSMCB.2011.2172420}}</ref> Запраграмаваная навучацца, як дзеці, мадэль была зроблена на аснове мадэлі афардэнса («магчымасцяў выкарыстання»), у якой была створана адпаведнасць паміж дзеяннямі, успрыманнямі і эфектамі, пасля злучанымі з вымаўленчымі словамі. Важна адзначыць, што гэтыя робаты былі здольны набыць адпаведнасці «слова-значэнне» без неабходнасці прыцягнення граматычнай структуры, што значна спрашчае працэс навучання і пралівае святло на інфармацыю, якая пашырае сучаснае разуменне моўнага развіцця. Важна адзначыць, што гэтая інфармацыя можа быць праверана толькі дасведчаным шляхам, выкарыстоўваючы вылічальны падыход. У час, калі нашае разуменне моўнага развіцця асобы на працягу жыцця пастаянна паляпшаецца (у першую чаргу, з выкарыстаннем нейронавых сетак і навучання рабатызаваных сістэм), трэба мець на ўвазе, што і самі мовы з цягам часу змяняюцца і развіваюцца. Вылічальныя падыходы да разумення гэтай з’явы раскапалі вельмі цікавую інфармацыю. Выкарыстоўваючы дынаміку Price Equation і Pólya urn, даследчыкі стварылі сістэму, якая не толькі прадказвае будучую моўную эвалюцыю, але і дае ўяўленне пра гісторыю эвалюцыі моў сучасных. Гэтае намаганне мадэлявання дасягаецца з дапамогай камп’ютарнай лінгвістыкі, што ў адваротным выпадку было б немагчыма.<ref>{{cite journal|author1=Gong, T.|author2=Shuai, L.|author3=Tamariz, M.|author4=Jäger, G.|name-list-style=amp|year=2012|title=Studying Language Change Using Price Equation and Pólya-urn Dynamics|editor=E. Scalas|journal=PLoS ONE|volume=7|issue=3|page=e33171|doi=10.1371/journal.pone.0033171 | issn = 1932-6203}}</ref> Відавочна, што разуменне моўнага развіцця ў арганізме чалавека, а таксама на працягу эвалюцыйнага часу было фантастычна палепшана з-за дасягнення ў вобласці камп’ютарнай лінгвістыкі. Магчымасць мадэляваць і мадыфікаваць сістэмы па жаданні дае навуцы этычны метад праверкі гіпотэз, які ў іншым выпадку мог бы быць недасягальным. === Структурны падыход === Для таго, каб стварыць найлепшыя вылічальныя мадэлі мовы, вырашальнае значэнне мае разуменне структуры мовы. З гэтай мэтай, англійская мова была старанна вывучана з выкарыстаннем вылічальных падыходаў, каб лепш зразумець, як працуе мова на структурным узроўні. Адной з самых важных частак для вывучэння лінгвістычнай структуры з’яўляецца наяўнасць вялікіх моўных карпусоў або ўзораў. Гэта дае камп’ютарным лінгвістам дадзеныя, неабходныя для запуску сваіх мадэляў і атрымання больш глыбокага разумення асноўных структур, прысутных у велізарнай колькасці дадзеных, якія змяшчаюцца ў любой мове. Адзін з найбольш цытуемых ангельскіх моўных карпусоў — гэта Penn Treebank.<ref>{{cite journal|author1=Marcus, M.|author2=Marcinkiewicz, M.|name-list-style=amp|year=1993|url=https://www.aclweb.org/anthology/J/J93/J93-2004.pdf|title=Building a large annotated corpus of English: The Penn Treebank|journal=Computational linguistics|volume=19|issue=2|pages=313–330}}</ref> Вытворны ад неабсяжна розных крыніц, такіх як камп’ютарнае кіраўніцтва IBM і расшыфраваныя тэлефонныя размовы, гэты корпус утрымлівае больш за 4,5 мільёна слоў амерыканскага-ангельскай мовы. Гэты корпус быў галоўным чынам анатаваны з выкарыстаннем часткамоўнай разметкі і сінтаксічнага брэкецінга.<ref>{{cite book|last1=Taylor|first1=Ann|title=Treebanks|date=2003|publisher=Spring Netherlands|pages=5-22|chapter=1}}</ref> Былі распрацаваны таксама і тэарэтычныя падыходы да структуры моў. Гэтыя працы дазваляюць вылічальнай лінгвістыцы мець фрэймворк, у рамках якога выпрацаваныя гіпотэзы значна пашыраць разуменне мовы. Адно з першых тэарэтычных палажэнняў па інтэрналізацыі граматыцы і структуры мовы прапанавала два тыпа мадэляў. У гэтых мадэлях, правіла альбо патэрны павялічваюць сваю моц з частатой іх сустрэчы. Гэтая праца таксама стварыла пытанне для камп’ютарных лінгвістаў: як жа дзіця вывучае спецыфічную і нестандартную граматыку (нармальная форма Хомскага) без захрасання ў завучванні занадта агульных рэчаў? Тэарэтычныя намаганні, падобна гэтым, ставяць для даследаванняў мэту паглыбіцца ў ранейшае жыццё вобласці даследавання. Відавочна, гэта мае вырашальнае значэнне для роста гэтай вобласці. Структурная інфармацыя аб мовах дазваляе адкрываць і рэалізаваць распазнанне падабенства паміж парамі тэкставых выказванняў. Напрыклад, нядаўна было даказана, што на падставе структурнай інфармацыі, прадстаўленай у мадэлі чалавечага дыскурсу, канцэптуальныя recurrence plots могуць быць выкарыстаны для мадэлявання і візуалізацыі тэндэнцый у дадзеных і таксама ствараць надзейныя меры падабенства паміж натуральнымі выказваннямі. Гэты метад з’яўляецца магутным інструментам для далейшага зандзіравання структуры чалавечага дыскурса. Без вылічальнага падыходу да гэтага пытання, вельмі складаная інфармацыя, якая прысутнічае ў дадзеных дыскурса заставалася б недаступнай для навукоўцаў.<ref name="autogenerated2">{{cite journal|author1=Angus, D.|author2=Smith, A.|author3=Wiles, J.|name-list-style=amp|year=2012|title=Conceptual recurrence plots: revealing patterns in human discourse|journal=IEEE transactions on visualization and computer graphics|volume=18|issue=6|pages=988–97|doi=10.1109/TVCG.2011.100}}</ref> Інфармацыя аб структурных дадзеных мовы даступна для ангельскай мовы, а таксама на іншых мовах (напрыклад, на японскай).<ref name="autogenerated3">{{cite journal|author1=Furuhashi, S.|author2=Hayakawa, Y. |name-list-style=amp|year=2012|title=Lognormality of the Distribution of Japanese Sentence Lengths|journal=Journal of the Physical Society of Japan|volume=81|issue=3|page=034004|DOI=10.1143/JPSJ.81.034004}}</ref> Выкарыстоўваючы вылічальныя метады, былі прааналізаваны японскія карпусы сказаў. У сувязі з гэтым была выяўлена мадэль логнармальнай дыстрыбуцыі, дачыненая да даўжыні сказа. Хаця і дакладная прычына гэтай логнармальнасці застаецца невядомай, менавіта такога роду інтрыгуючая інфармацыя павінна быць раскрыта камп’ютарнай лінгвістыкай. У далейшым гэтая інфармацыя можа прывесці да важных адкрыццяў у дачыненні да структуры, якая ляжыць у аснове японскай мовы. Без вылічальнага падыходу да структуры лінгвістычных дадзеных, значная частка даступнай сёння інфармацыі ўсё яшчэ была бы схавана пад гіганцкай колькасцю дадзеных якой-небудзь мовы. Камп’ютарная лінгвістыка дазваляе навукоўцам надзейна і эфектыўна аналізаваць вялізныя аб’ёмы дадзеных, ствараючы магчымасць для адкрыццяў, недаступных для большасці іншых падыходаў. === Вытворчы падыход === Вытворчасць мовы з’яўляецца гэтак жа складанай як і ў прадастаўленні інфармацыі, так і ў неабходных навыках, якія ўпэўнены вытворца (fluent producer) павінен мець. Разуменне з’яўляецца толькі паловай праблемы камунікацыі. Іншая палова заключаецца ў тым, як сістэма прадукуе мову. І ў гэтай плыні камп’ютарная лінгвістыка зрабіла вельмі цікавыя адкрыцці. [[Файл:Alan Turing az 1930-as években.jpg|міні|Алан Цьюрынг: камп’ютарны навуковец і  распрацоўшчык тэста Цьюрынга як метада вымярэння інтэлекту машыны.]] У адным знакамітым артыкуле, апублікаваным у 1950 годзе, Алан Цьюрынг прапанаваў магчымасць таго, што машыны могуць мець адзін дзень права на «падумаць». Як разумовы [[эксперымент]], які б мог вызначыць, што такое думкі ў машынах, ён прапанаваў «тэст імітацыі», у якім чалавек мае толькі дзве тэкставыя размовы (адна — з чалавекам, а другая — з машынай, якая імітуе чалавечы адказ). Т’юрынг прапануе, што калі суб’ект не можа адрозніць размову паміж чалавекам і машынай, то можна зрабіць выснову аб тым, што машына здольная думаць.<ref>{{cite journal|author=Turing, A. M.|year=1950|jstor=10.2307/2251299|title=Computing machinery and intelligence|url=https://archive.org/details/sim_mind_1950-10_59_236/page/433|journal=Mind|volume=59|issue=236|pages=433–460|doi=10.1093/mind/lix.236.433}}</ref> Сёння гэты тэст вядомы як [[тэст Цьюрынга]], і ён застаецца ўплывовай ідэяй у вобласці штучнага інтэлекту. [[Файл:Joseph_Weizenbaum.jpg|міні|Джозэф Вайцэнбаум: былы  прафесар МТІ і навуковец, які распрацаваў Элізу, прымітыўную камп’ютарную праграму, з выкарыстаннем [[Апрацоўка натуральнай мовы|апрацоўкі натуральнай мовы]].]] Адным з самых ранніх і найбольш вядомых прыкладаў камп’ютарнай праграмы, прызначанай для размовы з людзьмі, з’яўляецца праграма Эліза, распрацаваная Вейценбаум у MIT ў 1966 годзе. Праграма эмулявала так званага Роджэрскага псіхатэрапеўта, адказваючы на пісьмовыя заявы і пытанні, зададзеныя карыстальнікам. Яна апынулася здольнай зразумець, што ёй было сказана, адказваючы разумна, але на самой справе праграма проста ішла па паттэрну, які абапіраўся выключна на разуменне некалькі ключавых слоў у кожным сказе. Яе адказы былі згенерыраваны рэкамбінацыяй невядомых частак сказу вакол належным чынам перакладзеных версій вядомых слоў. Напрыклад, у фразе «Мне здаецца, што ты мяне ненавідзіш» Эліза разумее «ты» і «я», які адпавядае агульнаму паттэрну «вы [некаторыя словы] мяне», дазваляючы Элізе аднавіць словы «ты» і «я» да «я» і «ты» і адказаць «Што прымушае цябе думаць, я ненавіджу цябе?». У гэтым прыкладзе Эліза не разумее словы «ненавіджу», але гэта не патрабуецца для лагічнага адказу ў кантэксце гэтага віду псіхатэрапіі.<ref>{{cite journal|author=Weizenbaum, J.|year=1966|title=ELIZA—a computer program for the study of natural language communication between man and machine|journal=Communications of the ACM|volume=9|issue=1|pages=36–45|DOI=10.1145/365153.365168}}</ref> Некаторыя праекты ўсё яшчэ спрабуюць вырашыць праблему, якую ўпершыню паставілі камп’ютарныя лінгвісты як галоўную ў сваёй галіне. Тым не менш, метады сталі больш выдасканаленымі і разумнымі, і, такім чынам, вынікі, атрыманыя з дапамогай камп’ютарных лінгвістаў сталі больш карыснымі. У спробе палепшыць камп’ютарны пераклад, былі параўнованы некалькі мадэляў, у тым ліку схаваныя Маркаўскія мадэлі, метады згладжвання і іншыя.<ref>{{cite journal|author1=Och, F. J.|author2=Ney, H.|year=2003|title=A Systematic Comparison of Various Statistical Alignment Models|journal=Computational Linguistics|volume=29|issue=1|pages=19–51|url=http://www.mitpressjournals.org/doi/pdf/10.1162/089120103321337421|doi=10.1162/089120103321337421}}</ref> Знойдзенымі мадэлямі, падыходзячымі для стварэння найбольш натуральных перакладаў нямецкіх і французскіх слоў, былі ўдакладненая мадэль выраўноўвання з залежнасцю першага парадку і мадэль нараджальнасці. Пошук мадэляў і стварэнне алгарытмаў з’яўляецца спецыфічным для камп’ютарнай лінгвістыкі, але іх прымяненне значна палепшае разуменне таго, як прадукуецца і разумеецца мова камп’ютарам. Значная праца таксама была зроблена ў стварэнні камп’ютарам мовы ў больш натуралістычнай манеры. Выкарыстоўваючы лінгвістычную інфармацыю ад чалавека, былі пабудаваны алгарытмы, здольныя змяніць стылізацыю сістэмы вытворчасці на аснове лінгвістычнага ўваходу ад чалавека, ці больш абстрактных фактараў, як ветлівасць або любыя з пяці асноўных аспектаў асобы.<ref>{{cite journal|author=Mairesse, F.|year=2011|url=http://www.mitpressjournals.org/doi/abs/10.1162/COLI_a_00063|title=Controlling user perceptions of linguistic style: Trainable generation of personality traits|journal=Computational Linguistics|doi=10.1162/COLI_a_00063|volume=37|issue=3|pages=455–488}}</ref> Гэтая праца карыстаецца вылічальным падыходам з дапамогай мадэляў ацэнкі параметраў для класіфікацыі вялізнага масіва моўных стыляў, прысутных у розных людзей, што ў выніку робіць узаемадзеянне «чалавек-камп’ютар» больш натуральнай. ==== Тэкст на аснове інтэрактыўнага падыходу ==== Многія з самых ранніх і найпростых мадэляў узаемадзеяння чалавека і камп’ютара, такія як ELIZA, напрыклад, уключаць у сябе тэкставы ўвод ад карыстальніка, каб генерыраваць адказ ад камп’ютара. З дапамогай гэтага метаду, словы, набраныя карыстальнікам, запускаюць камп’ютарнае распазнанне пэўных узораў і адпаведны адказ праз працэс, вядомы як keyword spotting. ==== Размова на аснове інтэрактыўнага падыходу ==== Нядаўнія тэхналогіі паставілі цвёрды акцэнт на маўленчых інтэрактыўных сістэмах. Гэтыя сістэмы (напрыклад, Siri аперацыйнай сістэмы IOS) працуюць на аналагічных распазнавальных методыках, што і тэкставыя, але ў дадзеным выпадку карыстальніцкі ўвод ажыццяўляецца праз распазнанне прамовы. Гэтая галіна лінгвістыкі ўключае апрацоўку прамовы карыстальніка ў выглядзе гукавых хваль і інтэрпрэтацыі акустыкі і моўных патэрнаў для дзеля далейшага распазнання .<ref>{{Cite book|title=Language Files|url=https://archive.org/details/languagefilesmat0000unse_m7m9|publisher=The Ohio State University Department of Linguistics|year=2011|isbn=9780814251799|pages=[https://archive.org/details/languagefilesmat0000unse_m7m9/page/624 624]–634}}</ref> === Падыход разумення === Большая частка ўвагі сучаснай камп’ютарнай лінгвістыкі накіравана на разуменне. З распаўсюджваннем Інтэрнэту і багаццем лёгкадаступнай пісьмовай мовы, магчымасць стварыць праграму, здольную разумець чалавечую мову зараз мае шмат шырокіх і цікавых магчымасцяў (у тым ліку палепшаных пошукавых сістэм, аўтаматызаванага абслугоўвання кліентаў, а таксама анлайн-адукацыі). Раннія працы ў разуменні ўключалі прымяненне Байесаўскай статыстыкі да задач аптычнага распазнавання сімвалаў, што было праілюстравана Бледсо і Броўнінгам у 1959 годзе. Тады шляхам вывучэння прыкладаў літар быў атрыманы вялікі слоўнік магчымых літар. Іншыя спробы прымянення Байесаўскай статыстыкі для аналізу мовы ўключаюць працы Мостэллера і Уоллес (1963), у якіх быў выкарыстаны аналіз слоў часопісаў The Federalist Papers з мэтай вызначэння іх аўтарства (мяркуецца, што Мэдысан, хутчэй за ўсё, з’яўляецца аўтарам большасці часопісаў).<ref>{{cite journal|author=Mosteller, F.|year=1963|jstor=10.2307/2283270|title=Inference in an authorship problem|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-statistical-association_1963-06_58_302/page/275|journal=Journal of the American Statistical Association|volume=58|issue=302|pages=275–309|doi=10.2307/2283270}}</ref> У 1971 годзе Тэры Вінаград распрацаваў ранні рухавік апрацоўкі натуральнай мовы, здольны інтэрпрэтаваць натуральна пісьмовыя каманды ў асяроддзі, кіруемым простымі правіламі. Праграма моўнага разбору ў гэтым праекце мела назву SHRDLU. Яна была здольная выконваць у некаторым родзе натуральную размову з карыстальнікам, даючы ёй розныя каманды. Але ўсё гэта выконвалася толькі ў межах цацачнага асяроддзя, прызначанага для выканання дадзенай задачы. Гэтая серада складалася з блокаў рознай формы і колеру, і SHRDLU магла інтэрпрэтаваць такія каманды, як «Знайсці блок, які вышэй, чым той, які ты трымаеш у руках, і пакласці яго ў скрынку.» і задаваць такія пытанні, як: «Я не разумею, якую піраміду вы маеце на ўвазе.» у адказ на ўвод карыстальніка.<ref>{{cite web|author=Winograd, T.|year=1971|url=http://www.dtic.mil/docs/citations/AD0721399|title=Procedures as a Representation for Data in a Computer Program for Understanding Natural Language|type=Report|access-date=12 кастрычніка 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20161101032951/http://www.dtic.mil/docs/citations/AD0721399|archive-date=1 лістапада 2016|url-status=dead}}</ref> Нягледзячы на ўражлівасць, гэты від апрацоўкі натуральнай мовы апынуўся значна больш складаным за межамі цацачнага асяроддзя. Падобным чынам NASA быў распрацаваны праект пад назвай Lunar. Ён даваў адказы на пісьмовыя пытанні аб геалагічным аналізе месяцовых парод, вернутых у выніку місій Апалонам.<ref>{{cite journal|author1=Woods, W.|author2=Kaplan, R.|author3=Nash-Webber, B.|name-list-style=amp|year=1972|url=https://www.researchgate.net/publication/247926251_The_Lunar_Science_Natural_Language_Information_System_Final_Report|title=The lunar sciences natural language information system|type=Report}}</ref> Такія сістэмы называюцца пытанне-адказнымі сістэмамі, альбо QA-сістэмамі. Першапачатковыя спробы разумець гутарковую мову былі заснаваны на працы, праведзенай у 1960-я і 1970-я гады ў вобласці мадэлявання сігналу, дзе невядомы сігнал аналізуецца для пошуку мадэляў і распрацоўцы прагнозаў, заснаваныя на яго гісторыі. Пачатковы і ў некаторым сэнсе паспяховы падыход да прымянення такога роду сігнальнага мадэлявання для мовы быў дасягнуты з выкарыстаннем схаваных Маркаўскіх мадэляў, што падрабязна апісана Рабінер у 1989 годзе.<ref>{{cite journal|author=Rabiner, L.|year=1989|url=http://ieeexplore.ieee.org/xpls/abs_all.jsp?arnumber=18626|title=A tutorial on hidden Markov models and selected applications in speech recognition|journal=Proceedings of the IEEE|doi=10.1109/5.18626}}</ref> Гэты падыход спрабуе вызначыць верагоднасць для адвольнага ліку мадэляў, якія могуць быць выкарыстаны пры стварэнні маўлення, а таксама пры мадэляванні верагоднасці для розных слоў, атрыманых ад кожнага з гэтых магчымых мадэляў.<ref>{{cite journal|author1=Bahl, L.|author2=Baker, J.|author3=Cohen, P.|author4=Jelinek, F.|year=1978|url=http://ieeexplore.ieee.org/xpls/abs_all.jsp?arnumber=1170402|title=Recognition of continuously read natural corpus|journal=Acoustics, Speech, and Signal|volume=3|pages=422–424|doi=10.1109/ICASSP.1978.1170402}}</ref> Зусім нядаўна гэтыя віды статыстычных падыходаў былі ўжыты для больш складаных задач, такіх як, напрыклад, вызначэнне тэмы з выкарыстаннем ацэнкі Байесаўскіх параметраў, каб вывесці верагоднасць сустрэчы тых альбо іншых тэм у тэкставых дакументах.<ref>{{cite journal|author1=Blei, D.|author2=Ng, A. |name-list-style=amp|year=2003|url=http://dl.acm.org/citation.cfm?id=944937|title=Latent dirichlet allocation|journal=The Journal of Machine Learning|volume=3|pages=993–1022}}</ref> == Прымяненне == Сучасная камп’ютарная лінгвістыка часта з’яўляецца спалучэннем ведаў у такіх галінах, як інфарматыка, [[праграмаванне]], [[матэматыка]], статыстыка, структура мовы i апрацоўка натуральнай мовы. У сукупнасці гэтыя палі часцей за ўсё прыводзяць да стварэння сістэм, якія могуць распазнаваць маўленне і на аснове гэтага выконваць некаторыя задачы. Прыклады ўключаюць у сябе розныя прадукты ПЗ па распазнанню маўлення, такія як сістэма Siri ад Apple, інструменты для выпраўлення пісьмовых памылак, праграмы сінтэзу маўлення (якія часта выкарыстоўваюцца для дэманстрацыі вымаўлення альбо для дапамогі інвалідам), а таксама праграмы машыннага перакладу і вэб-сайты, такія як Google Translate і Word Reference.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.cla.csulb.edu/departments/linguistics/careers-computational-linguistics/|title=Careers in Computational Linguistics|publisher=California State University|access-date=19 September 2016}}</ref> Камп’ютарная лінгвістыка можа быць асабліва карысна ў сітуацыях, звязаных з сацыяльнымі медыя і Інтэрнэтам. Напрыклад, камп’ютарная лінгвістыка патрабуецца ў фільтрах для чатаў або ў пошуку на вэб-сайтах. Чат-аператары часта выкарыстоўваюць фільтры, каб ідэнтыфікаваць пэўныя словы або фразы, і не дазваляюць карыстальнікам іх адсылаць, калі лічаць іх непрыстойнымі. Іншы прыклад выкарыстання фільтраў прадстаўлены на вэб-сайтах. Школы выкарыстоўваюць фільтры, каб схаваць ад дзяцей вэб-сайты з пэўнымі ключавымі словамі. Ёсць таксама шмат праграм, у якіх бацькі выкарыстоўваюць так званы Бацькоўскі кантроль. Камп’ютарныя лінгвісты могуць таксама распрацоўваць праграмы, групы і арганізацыі кантэнту праз Майнінг сацыяльных медыя. Прыкладам гэтага з’яўляецца Twitter, у яком праграмы могуць групаваць твіты па тэме або ключавым словам. Камп’ютарная лінгвістыка таксама выкарыстоўваецца для пошуку дакументаў і кластарызацыі. Калі вы робіце пошук у Інтэрнэце, дакументы і вэб-сайты вяртаюцца на аснове частаты ўнікальных пазнак, адпаведных таму, што вы ўвялі ў пошукавую сістэму. Напрыклад, калі вы шукаеце «чырвоны, вялікі, чатырохколавы транспартны сродак» з мэтай знайсці фатаграфіі чырвонага грузавіка, пошукавая сістэма будзе знаходзіць патрэбную інфармацыю супастаўленнем слова «чатырохколавы» са словам «аўтамабіль».<ref>{{Cite web|url=https://plato.stanford.edu/entries/computational-linguistics/#DocRetCluApp|title=Computational Linguistics|date=Feb 26, 2014|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|access-date=Apr 19, 2017}}</ref> == Астатнія сферы == Камп’ютарная лінгвістыка можа быць падзелена на асноўныя напрамкі ў залежнасці ад тыпу мовы, якая апрацоўваецца (вусная ці тэкставая); і ад таго, які працэс выконваецца: аналіз мовы (распазнаванне) або сінтэз мовы (стварэнне). Распазнаванне і сінтэз маўлення мае справу з тым, як гутарковая мова можа быць зразумета ці створана з дапамогай камп’ютараў. Парсінг і генерацыя з’яўляюцца падраздзяленнямі камп’ютарнай лінгвістыкі, звязаных адпаведна з расчляненнем мовы і складаннем яе разам. Машынны пераклад застаецца падраздзяленнем камп’ютарнай лінгвістыкі, якая займаецца перакладам паміж мовамі камп’ютарам. Магчымасць аўтаматычнага перакладу мовы, аднак, і дагэтуль застаецца надзвычай цяжкай задачай. Спіс некаторых абласцей даследаванняў па камп’ютарнай лінгвістыцы: * Камп’ютарная складанасць натуральнай мовы, у асноўным на ўзор тэорыі аўтаматаў, з ужываннем кантэкстна-залежнай граматыкі і лінейна абмежаваных машын Цьюрынга. * Вылічальная [[семантыка]] ўключае ў сябе вызначэнне падыходнай логікі для лінгвістычнага прадстаўлення сэнсу, аўтаматычна іх будуючы і разважаючы з імі * Камп’ютарызаваныя корпусная лінгвістыка, якая выкарыстоўваецца з 1970-х гадоў як спосаб зрабіць дэталёвыя дасягненні ў галіне аналізу дыскурсу.<ref>{{cite book|last=McEnery|first=Thomas|title=Corpus Linguistics: An Introduction|year=1996|publisher=Edinburgh University Press|location=Edinburgh|isbn=0748611657|page=114|url=https://books.google.com/books?id=nwmgdvN_akAC&pg=PA114&lpg=PA114&dq=%22computer+aided+corpus+linguistics%22&source=bl&ots=9McOnkDLQh&sig=1fwQ0LzbQveZaXuF80WfkFJOsYY&hl=en&sa=X&ei=fSdLUs2GMsemqQHwk4GABQ&sqi=2&ved=0CCoQ6AEwAA#v=onepage&q=%22computer%20aided%20corpus%20linguistics%22&f=false}}</ref> * Распрацоўка парсераў або чанкераў для натуральных моў * Распрацоўка праграм тэгіравання як POS-Taggers (часткамоўная разметка) * Машынны пераклад як адзін з самых ранніх і самых складаных задач камп’ютарнай лінгвістыкі прыцягвае іншыя сферы. * [[Мадэляванне]] і даследаванне эвалюцыі мовы ў гістарычнай лінгвістыцы / глотахраналогіі.  == Спадчына == Прадмет камп’ютарнай лінгвістыкі паўплываў на масавую культуру: * У 1983 ў фільме '''WarGames''' дзейнічаў малады камп’ютарны хакер, які ўзаемадзейнічае са штучным інтэлектам.<ref>{{Citation|title = WarGames|url = https://www.imdb.com/title/tt0086567/|date = 1983-06-03|access-date = 2016-02-22|first = John|last = Badham}}</ref> * Фільм 1997 года, '''Conceiving Ada''', факусуецца на Адзе Лавлейс, якая лічыцца адным з першых навукоўцаў-камп’ютарнікаў (у тым ліку камп’ютарнай лінгвісткай).<ref>{{Citation|title = Conceiving Ada|url = https://www.imdb.com/title/tt0118882/|date = 1999-02-19|access-date = 2016-02-22|first = Lynn|last = Hershman-Leeson}}</ref> * '''Her''', фільм 2013 года, адлюстроўвае ўзаемадзеянне чалавека з «першай у свеце аперацыйнай сістэмай штучнага інтэлекту.»<ref>{{Citation|title = Her|url = https://www.imdb.com/title/tt1798709/|date = 2014-01-10|access-date = 2016-02-18|first = Spike|last = Jonze}}</ref> * Зняты ў 2013, фільм '''The Imitation Game''' паведамляе аб навукоўцы Алане Цьюрынге, распрацоўшчыку тэсту Цьюрынга.<ref>{{Citation|title = The Imitation Game|url = https://www.imdb.com/title/tt2084970/?ref_=nv_sr_1|date = 2014-12-25|access-date = 2016-02-18|first = Morten|last = Tyldum}}</ref> * Фільм 2015 году '''Ex Machina''' засяроджваецца вакол узаемадзеяння чалавека са штучным інтэлектам.<ref>{{Citation|title = Ex Machina|url = https://www.imdb.com/title/tt0470752/|date = 2015-04-24|access-date = 2016-02-18|first = Alex|last = Garland}}</ref> == Зноскі == {{Reflist|2}} [[Катэгорыя:Прыкладная лінгвістыка]] [[Катэгорыя:Кагнітыўныя навукі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарная лінгвістыка| ]] [[Катэгорыя:Фармальныя навукі]] fndrtyveibihfw07masshcs4w6x9u6d Карай Лауфенаўэр 0 571239 5133500 4849839 2026-04-29T00:13:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133500 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} {{цёзкі2|Лауфенаўэр}} '''Карай Лауфенаўэр '''({{lang-de|Karl Laufenauer}}; {{ДН|23|6|1848}}, [[Секешфехервар]] — {{ДС|27|4|1901}}, [[Будапешт]], Венгрыя) — [[Венгры|венгерскі]] лекар-[[Псіхіятрыя|псіхіятр]]. Першы прафесар псіхіятрыі ва [[Будапешцкі ўніверсітэт|Універсітэце ў Будапешце]]. == Біяграфія == Вучыўся ва Універсітэце ў Будапешце, ступень доктара медыцыны атрымаў у 1873 годзе. Затым спецыялізаваўся ў неўралогіі і псіхіятрыі ў {{нп3|Ферэнц Шварцэр|Ферэнца Шварцэра|hu|Schwartzer Ferenc}} ў Будапешце, у [[Жан Мартэн Шарко|Шарко]] ў [[Парыж]]ы, {{нп3|Карл Вестфаль|Вестфаля|ru|Вестфаль, Карл}} ў [[Берлін]]е, {{нп3|Тэадор Мейнерт|Мейнерта|ru|Мейнерт, Теодор}} ў [[Вена|Вене]]. Пасля вяртання на радзіму займаўся, у прыватнасці, гіпнозам і гіпнатэрапіяй. У 1878 працаваў у псіхіятрычнай установе ў Будапешце. У 1878 стаў прыват-дацэнтам. З 1881 звязаны з {{нп3|Бальніца Святога Роха (Будапешт)|бальніцай Святога Роха|hu|Rókus kórház}}. Разам з памочнікам [[Карай Шафер|Караем Шаферам]] правёў шэраг эксперыментаў у гэтай установе. Член [[Венгерская акадэмія навук|Венгерскай акадэміі навук]] з 1891 года. З 1882 прафесар, з 1891 звычайны прафесар псіхіятрыі ва Універсітэце ў Будапешце. Ён памёр раптоўна, 27 красавіка 1901 года. [[Файл:Hypnose.JPG|міні|250px|Фатаграфіі эксперыментаў, якія праводзілі Карай Лауфенаўэр і Карай Шафер у 80-я гады XIX стагоддзя]] == Выбраныя творы == * ''Az elmegyógyintézetek túltömöttsége, annak okai és elháritásáról''. Budapest, 1875 * ''Agyszöveti vizsgálatok''. Budapest, 1879 * ''Vizsgálatok az agy corti-calis látómezejéről''. Budapest, 1880 * ''Az emlékező tehetségről''. Budapest, 1884 * ''[http://www.archive.org/stream/kteselmellapoto00laufgoog Kétes elmeállapotok a törvényszék elött]''. Franklin-társulat könyvnyomdája, 1893 * Károly Laufenauer, Zsigmond Reichard: ''[http://www.archive.org/stream/psychiatriasbnt00reicgoog Psychiatria és büntetöjog]''. Franklin-társulat könyvnyomdája, 1894 * ''Előadások az idegélet világából''. Budapest, 1899 {{зноскі}} == Літаратура == * Lafferton E. ''Death by hypnosis: an 1894 Hungarian case and its European reverberations''. «Endeavour». 30. 2, s. 65-70, 2006. [[Лічбавы ідэнтыфікатар аб’екта|DOI]]: [[doi:10.1016/j.endeavour.2006.04.005|10.1016/j.endeavour.2006.04.005]]. * [http://www.biographien.ac.at/oebl_5/49.pdf Laufenauer, Károly] W: Österreichisches Biographisches Lexikon 1815—1950, Bd. 5 (Lfg. 21), s. 49 * [http://www.phil-inst.hu/recepcio/htm/3/303_belso.htm RECEPCIÓ ÉS KREATIVITÁS — Nyitott magyar kultúra]{{Недаступная спасылка}}. [dostęp 2010-02-22]. == Спасылкі == * [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC09006/09265.htm Laufenauner Károly]{{Недаступная спасылка}} Magyar Életrajzi Lexikon 1000—1990 (<abbr title="Treść w języku węgierskim (magyar)">węg.</abbr>) * [http://mek.niif.hu/03600/03630/html/l/l13656.htm Szinnyei József: Magyar írók élete és munkái]{{Недаступная спасылка}} <span class="lang-list">(<abbr title="Treść w języku węgierskim (magyar)">węg.</abbr>)</span>. [dostęp 2010-02-22]. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лауфенаўэр Карай}} [[Катэгорыя:Вучоныя Венгрыі]] [[Катэгорыя:Псіхіятры]] t8cuds78p9plxrv2epz6awssgz5q9xo Камсамолец (востраў) 0 571732 5133337 3409603 2026-04-28T14:41:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133337 wikitext text/x-wiki {{Востраў |Назва = Камсамолец |Нацыянальная назва = ru/Комсомолец |Карта = |Подпіс карты = |Архіпелаг = Паўночная Зямля |Акваторыя = Карскае мора/мора Лапцевых |Краіна = Расія |Рэгіён = Краснаярскі край |Раён = |lat_dir = N|lat_deg = 80|lat_min = 31|lat_sec = 16 |lon_dir = E|lon_deg = 94|lon_min = 46|lon_sec = 05 |CoordScale = |Плошча = 9600 |Найвышэйшы пункт = 781 |Насельніцтва = 0 |Год перапісу = |Выява = |Подпіс выявы = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} {{Значэнні2|Камсамолец}} '''Камсамо́лец''' ({{lang-ru|Комсомо́лец}}<ref>{{кніга|загаловак=Большой энциклопедический словарь: В 2-х т.|адказны=Гл. ред. А.М. Прохоров|месца=М.|выдавецтва=Сов. энциклопедия|год=1991|том=1|старонкі=615|старонак=863|isbn=5-85270-042-8 (т. 1.)|тыраж=2 000 000}}{{ref-ru}}</ref>) — [[востраў]] у архіпелагу [[Паўночная Зямля]]. Тэрыторыя [[Расія|Расіі]]. Плошча вострава складае 9600 км². Знаходзіцца паміж [[Карскае мора|Карскім морам]] і [[Мора Лапцевых|морам Лапцевых]]. Ад [[Востраў Кастрычніцкай Рэвалюцыі|вострава Кастрычніцкай Рэвалюцыі]] аддзелены [[Праліў Чырвонай Арміі|пралівам Чырвонай Арміі]], ад вострава [[Піянер (востраў)|Піянер]] — пралівам Юны. Берагавая лінія звілістая і ўтварае вялікую колькасць [[Бухта|бухт]] і [[Заліў|заліваў]]. Рэльеф узгорысты. Вышыні да 781 м (гара Акадэміі Навук). Каля 2/3 плошчы вострава займаюць [[ледавік]]і, у т.л. ледавік Акадэміі Навук. {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Большой энциклопедический словарь: В 2-х т.|адказны=Гл. ред. А.М. Прохоров|месца=М.|выдавецтва=Сов. энциклопедия|год=1991|том=1|старонкі=615|старонак=863|isbn=5-85270-042-8 (т. 1.)|тыраж=2 000 000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_geo/2488 Словарь современных географических названий / Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.]{{ref-ru}} * [http://ostrov-mira.ru/severnaya-zemlya/ Северная Земля // Острова мира] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170916063324/http://ostrov-mira.ru/severnaya-zemlya/ |date=16 верасня 2017 }}{{ref-ru}} [[Катэгорыя:Астравы Краснаярскага края]] [[Катэгорыя:Незаселеныя астравы]] 6edde3ffgo29h9bbykqwkdq2iaakqvm Каменскі сельсавет (Лагойскі раён) 0 578147 5133322 4649456 2026-04-28T13:58:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133322 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Каменскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Лагойскі раён]] |Уключае = 22 населеныя пункты |Сталіца = [[Камена (Лагойскі раён)|Камена]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = Аксана Фёдараўна Жолудзь |Назва главы2 = старшыня |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1007 |Год перапісу = 2020 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 205,77 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = http://www.logoysk.gov.by/rukovodstvo/selskie-ispolnitelnye-komitety/item/133-kamenskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.html |Заўвагі = }} {{значэнні|Спасылка=Каменскі сельсавет}} '''Ка́менскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лагойскі раён|Лагойскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. вёска) [[Камена (Лагойскі раён)|Камена]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Зембінскі раён|Зембінскага раёна]] [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Камень (Лагойскі раён)|Камень]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Мінская акруга|Мінскай акругі]]. З 22 верасня 1927 года ў складзе [[Плешчаніцкі раён|Плешчаніцкага раёна]]. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў Плешчаніцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ганцавіцкі сельсавет (Плешчаніцкі раён)|Ганцавіцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 25 снежня 1962 года ў складзе Лагойскага раёна. 5 сакавіка 1981 года цэнтр сельсавета — вёска Камень — перайменаваны ў Камена. У 2003 годзе скасаваны вёскі [[Лавоша]] і [[Ралаўка]], 16 верасня 2011 года — вёска [[Стаецкія]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2011-115/2011_115_9_44204.pdf Решение Логойского районного Совета депутатов от 16 сентября 2011 г. № 75 Об упразднении деревни Стаецкие Каменского сельсовета Логойского района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 897 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 92,3 % — [[беларусы]], 5,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,7 % — [[армяне ў Беларусі|армяне]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=16 кастрычніка 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 902 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. Сельгаспрадпрыемствы: * ААТ «Камена». {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{archives.gov.by|116253}} {{Каменскі сельсавет (Лагойскі раён)}} {{Лагойскі раён}} [[Катэгорыя:Каменскі сельсавет (Лагойскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Зембінскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Плешчаніцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] ts2phro5l7hwa5ukdlzzknhkjly3be8 Капацэвіцкі сельсавет 0 578450 5133477 4880842 2026-04-28T22:31:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133477 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Капацэвіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Салігорскі раён]] |Уключае = 8 населеных пунктаў |Сталіца = [[Новапалескі]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2795 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Капацэ́віцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Салігорскі раён|Салігорскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. — пасёлак) [[Новапалескі]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Старобінскі раён|Старобінскага раёна]] [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Капацэвічы]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Старобінскім раёне БССР. З 1935 года ў Старобінскім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Старобінскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]]. З 25 снежня 1962 года — у складзе [[Любанскі раён|Любанскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у Салігорскім раёне. У 1970-х гадах на тэрыторыі сельсавета ўзнік пасёлак, які 25 сакавіка 1975 года атрымаў назву Новапалескі<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 25 сакавіка 1975 г. № 841-VIII Аб найменаванні населенага пункта, які ўзнік на тэрыторыі Капацэвіцкага сельсавета Салігорскага раёна Мінскай вобласці // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 10 (1456).</ref>. У 1980 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў пасёлак Новапалескі<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 28 ліпеня і 22 верасня 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 31 (1657).</ref>. 11 чэрвеня 1984 года скасавана вёска [[Старыя Вялічкавічы]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 11 чэрвеня 1984 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1984, № 19 (1789).</ref>. 28 чэрвеня 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Гаўрыльчыцкі сельсавет|Гаўрыльчыцкага сельсавета]] з вёскамі [[Вейна (Салігорскі раён)|Вейна]], [[Гаўрыльчыцы]], [[Дубіца (Салігорскі раён)|Дубіца]], [[Пясчанка (Салігорскі раён)|Пясчанка]], [[Цясна]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919060259/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=19 верасня 2020}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (3 населеныя пункты) — 1901 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 сакавіка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 93,9 % — [[беларусы]], 4,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=18 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (8 населеных пунктаў) — 2795 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=24 сакавіка 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Капацэвіцкі сельсавет}} {{Салігорскі раён}} [[Катэгорыя:Капацэвіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Старобінскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Любанскага раёна]] q82hgybf45kvhbxucd2marynd8o2usa Капаткевіцкі сельсавет 0 578539 5133476 4720546 2026-04-28T22:30:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133476 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Капаткевіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Петрыкаўскі раён]] |Уключае = 6 населеных пунктаў |Сталіца = [[Капаткевічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]], </br> [[12 лістапада]] [[2013]] |Скасаванне = [[11 лютага]] [[1974]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 3162 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 146,96 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Капатке́віцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — гарадскі пасёлак [[Капаткевічы]]. Плошча — 146,96 км²<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D915g0071861&p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 30 июня 2015 г. № 69 О внесении изменения в решение Гомельского областного Совета депутатов от 12 ноября 2013 г. № 284]</ref>. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Капаткевіцкі раён|Капаткевіцкага раёна]] [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка Капаткевічы (з 1939 г. — вёска [[Вялікае Сяло (Петрыкаўскі раён)|Вялікае Сяло]]). Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Капаткевіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года па 12 лютага 1935 года ў Петрыкаўскім раёне. З 21 чэрвеня 1935 года ў Капаткевіцкім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 12 снежня 1957 года ў склад сельсавета з [[Пціцкі сельсавет|Пціцкага сельсавета]] перададзена вёска [[Гарадзішча (Петрыкаўскі раён)|Гарадзішча]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 снежня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.</ref>. Пасля скасавання Капаткевіцкага раёна з 25 снежня 1962 года ў складзе Петрыкаўскага раёна. 11 лютага 1974 года сельсавет скасаваны, вёскі Вялікае Сяло і [[Усходняя]] ўключаны ў склад гарадскога пасёлка Капаткевічы, вёскі [[Гарадзішча (Петрыкаўскі раён)|Гарадзішча]], [[Івашкавічы (вёска, Петрыкаўскі раён)|Івашкавічы]], [[Першая Слабодка]], пасёлкі [[Івашкавічы (пасёлак)|Івашкавічы]], [[Кастрычніцкі (Петрыкаўскі раён)|Кастрычніцкі]], [[Трэмля (пасёлак)|Трэмля]] перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Капаткевіцкага пассавета<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 10 (1420).</ref>. 12 лістапада 2013 года Капаткевіцкі пассавет рэарганізаваны ў Капаткевіцкі сельсавет<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913g0061464&p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 12 ноября 2013 г. № 284 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Петриковского района Гомельской области]</ref>. Насельніцтва паводле перапісу 2009 года (5 населеных пунктаў без Капаткевіч) — 373 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 95,4 % — [[беларусы]], 2,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=20 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (6 населеных пунктаў) — 3162 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Капаткевіцкі сельсавет}} {{Петрыкаўскі раён}} [[Катэгорыя:Капаткевіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Капаткевіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1974 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2013 годзе]] qjp2prlm15n4s9b5n90xme2el1u867r Камаровіцкі сельсавет 0 578612 5133309 4720544 2026-04-28T13:16:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133309 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Камаровіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Петрыкаўскі раён]] |Уключае = 6 населеных пунктаў |Сталіца = [[Камаровічы (Петрыкаўскі раён)|Камаровічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 598 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Камаро́віцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Камаровічы (Петрыкаўскі раён)|Камаровічы]] (з 1939 года па 16 ліпеня 1954 года — вёска Заполле<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.</ref>). Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Петрыкаўскага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Камаровічы. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Петрыкаўскім раёне БССР. 12 лютага 1935 года перададзены ў склад адноўленага [[Капаткевіцкі раён|Капаткевіцкага раёна]]. З 21 чэрвеня 1935 года ў Капаткевіцкім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. Пасля скасавання Капаткевіцкага раёна 25 снежня 1962 года вернуты ў склад Петрыкаўскага раёна. У 1968 годзе скасавана вёска [[Заполле (Петрыкаўскі раён)|Заполле]] (злілася з вёскай Камаровічы)<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 лютага і 11 красавіка 1968 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1968, № 20 (1214).</ref>. 26 верасня 1974 года да сельсавета далучана частка тэрыторыі скасаванага [[Бобрыкаўскі сельсавет|Бобрыкаўскага сельсавета]] (4 населеныя пункты: вёскі [[Белы Пераезд]], [[Бобрык (Петрыкаўскі раён)|Бобрык]], [[Забінне]], [[Замосце (Петрыкаўскі раён)|Замосце]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 верасня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 34 (1444).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 931 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 97,3 % — [[беларусы]], 1,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=20 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 598 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Камаровіцкі сельсавет}} {{Петрыкаўскі раён}} [[Катэгорыя:Камаровіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Капаткевіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 6kgz3cjrq8xe6cy8rlh8mlqsdy7b9tu Карукіўка 0 578634 5133522 4971629 2026-04-29T04:00:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133522 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |выява ={{Photomontage |position=center | photo1a = Парк пам"яті на честь 1232 воїнів-земляків 01.jpg | photo2a = Корюківка. Меморіал жертвам Корюківської трагедії 1943 року, у якій загинуло біля 7000 мешканців. 1975 р.jpg | photo2b = Пам’ятник Героям Чорнобиля 01.jpg | photo3a = Меморіал на честь опору населення фашистам.jpg | size = 275 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 }} |Насельніцтва=7000|год перапісу=2023}} '''Карукаўка'''<ref name="БЭ">{{крыніцы/БЭ|17}} — карта Чарнігаўскай вобласці</ref> ці '''Карукіўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Корюківка}}) — горад у [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], цэнтр [[Карукіўскі раён|Карукіўскага раёна]]. == Геаграфія == Размешчаны ў паўночнай частцы вобласці, за 86 км ад [[Чарнігаў|абласнога цэнтра]], на беразе ракі Брэч (прыток ракі [[Сноў (рака)|Сноў]]). == Клімат == {{Кліматаграма | Карукаўкі | -7.5| -3.1| 47 | -7.3| -2.0| 43 | -3.3| 4.2| 45 | 3.7| 13.8| 50 | 9.7| 20.1| 63 | 13.7| 23.3| 72 | 16.1| 25.4| 93 | 15.1| 24.2| 55 | 10.3| 18.2| 56 | 4.7| 10.9| 52 | 0.1| 4.1| 50 | -4.4| -0.5| 51 |float= |clear= |source= «Climate-Data.org» {{ref-en}}<ref>[https://en.climate-data.org/europe/ukraine/chernihiv-oblast/koriukivka-33000/Карукаўка]{{Недаступная спасылка}}«Climate-Data.org» {{ref-en}}</ref> }} == Гісторыя == Горад заснаваны ў 1657 годзе. == Насельніцтва == Паводле:<ref>{{Cite web|title=Cities & towns of Ukraine|url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm|website=pop-stat.mashke.org|access-date=14 красавіка 2023|archive-date=22 ліпеня 2012|archive-url=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm|url-status=dead}}</ref> <timeline> ImageSize = width:1170 height:350 PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:15000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:31 align:left bar:1923 from:0 till:5932 bar:1926 from:0 till:6609 bar:1939 from:0 till:9744 bar:1959 from:0 till:9625 bar:1970 from:0 till:9837 bar:1979 from:0 till:12004 bar:1989 from:0 till:14247 bar:1992 from:0 till:14700 color:cobar2 bar:1998 from:0 till:13500 bar:2001 from:0 till:14318 bar:2003 from:0 till:14128 bar:2004 from:0 till:13984 bar:2005 from:0 till:13834 bar:2006 from:0 till:13707 bar:2007 from:0 till:13616 bar:2008 from:0 till:13579 bar:2009 from:0 till:13467 bar:2010 from:0 till:13416 bar:2011 from:0 till:13363 bar:2012 from:0 till:13268 bar:2013 from:0 till:13161 bar:2014 from:0 till:13114 bar:2015 from:0 till:13111 bar:2016 from:0 till:12999 bar:2017 from:0 till:12942 bar:2018 from:0 till:12812 bar:2019 from:0 till:12693 bar:2020 from:0 till:12539 bar:2021 from:0 till:12409 bar:2022 from:0 till:12202 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:1923 at: 5932 text: 5,932 shift:(-14,5) bar:1926 at: 6609 text: 6,609 shift:(-14,5) bar:1939 at: 9744 text: 9,744 shift:(-14,5) bar:1959 at: 9625 text: 9,625 shift:(-14,5) bar:1970 at: 9837 text: 9,837 shift:(-14,5) bar:1979 at: 12004 text: 12,004 shift:(-14,5) bar:1989 at: 14247 text: 14,247 shift:(-14,5) bar:1992 at: 14700 text: 14,700 shift:(-14,5) bar:1998 at: 13500 text: 13,500 shift:(-14,5) bar:2001 at: 14318 text: 14,318 shift:(-14,5) bar:2003 at: 14128 text: 14,128 shift:(-14,5) bar:2004 at: 13984 text: 13,984 shift:(-14,5) bar:2005 at: 13834 text: 13,834 shift:(-14,5) bar:2006 at: 13707 text: 13,707 shift:(-14,5) bar:2007 at: 13616 text: 13,616 shift:(-14,5) bar:2008 at: 13579 text: 13,579 shift:(-14,5) bar:2009 at: 13467 text: 13,467 shift:(-14,5) bar:2010 at: 13416 text: 13,416 shift:(-14,5) bar:2011 at: 13363 text: 13,363 shift:(-14,5) bar:2012 at: 13268 text: 13,268 shift:(-14,5) bar:2013 at: 13161 text: 13,161 shift:(-14,5) bar:2014 at: 13114 text: 13,114 shift:(-14,5) bar:2015 at: 13111 text: 13,111 shift:(-14,5) bar:2016 at: 12999 text: 12,999 shift:(-14,5) bar:2017 at: 12942 text: 12,942 shift:(-14,5) bar:2018 at: 12812 text: 12,812 shift:(-14,5) bar:2019 at: 12693 text: 12,693 shift:(-14,5) bar:2020 at: 12539 text: 12,539 shift:(-14,5) bar:2021 at: 12409 text: 12,409 shift:(-14,5) bar:2022 at: 12202 text: 12,202 shift:(-14,5) </timeline> == Транспарт == Знаходзіцца на скрыжаванні аўтадарог абласнога і мясцовага значэння, па якіх ажыццяўляецца аўтобусная сувязь з абласным цэнтрам і суседнімі райцэнтрамі — [[Сноўск]]ам, [[Мэна]]й, [[Сэмэніўка]]й, [[Ноўгарад-Северскі|Ноўгарадам-Северскім]]. == [[Гарады-пабрацімы]] == {{Wikidata/SisterCities}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://koryukivka-rada.gov.ua/ Афіцыйны сайт] {{ref-uk}} * [https://www.geonames.org/704839/koriukivka.html Карукіўка] «GeoNames» {{ref-en}} {{Населеныя пункты Карукіўскага раёна}} {{Чарнігаўская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Карукіўскага раёна]] idqbmyqq0puyy69rw94vw2r3o7yffm3 Камунараўскі сельсавет (Любанскі раён) 0 579376 5133348 4852494 2026-04-28T14:58:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133348 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Камунараўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Камунараўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Любанскі раён]] |Уключае = 10 населеных пунктаў |Сталіца = [[Сосны (Камунараўскі сельсавет)|Сосны]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2491 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Камуна́раўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Любанскі раён|Любанскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр сельсавета — аграгарадок [[Сосны (Камунараўскі сельсавет)|Сосны]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Ніжынскі (Нежынскі) сельсавет''' у складзе Любанскага раёна [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Ніжын (Любанскі раён)|Ніжын]] (у 1928—1935 гадах — вёска [[Кузьмічы (Любанскі раён)|Кузьмічы]]). З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Любанскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Любанскім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Любанскім раёне Мінскай вобласці, з 20 верасня 1944 года ў складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года ў Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Камуна (Любанскі раён)|Камуна]], сельсавет перайменаваны ў Камунараўскі, са складу [[Даманавіцкі сельсавет (Салігорскі раён)|Даманавіцкага сельсавета]] [[Старобінскі раён|Старобінскага раёна]] перададзена вёска [[Забярэзінец]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.</ref>. У 1978 годзе скасаваны хутар [[Вострыя Ёлкі]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 27 студзеня, 13 лютага і 13 сакавіка 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 12 (1566).</ref>. 13 сакавіка 2008 года цэнтр сельсавета перанесены ў аграгарадок Сосны<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-203/2008_203_9_14678.pdf&oldDocPage=1 Решение Любанского районного Совета депутатов от 13 марта 2008 г. № 55 О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов в агрогородки]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3339 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 97,4 % — [[беларусы]], 1,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 2491 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Камунараўскі сельсавет (Любанскі раён)}} {{Любанскі раён}} [[Катэгорыя:Камунараўскі сельсавет (Любанскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] jhzqndhv6rbb30gue98y2qybsbqrtlv Каткаўскі сельсавет 0 579454 5133591 4635604 2026-04-29T11:22:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133591 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Каткаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Глускі раён]] |Уключае = 15 населеных пунктаў |Сталіца = [[Катка]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 811 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часовыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ка́ткаўскі сельсаве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Глускі раён|Глускага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. — вёска) [[Катка]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Глускі раён|Глускага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Глускім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў Глускім раёне [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], з 23 студзеня 1960 года — Магілёўскай вобласці. З 25 снежня 1962 года па 30 ліпеня 1966 года ў складзе [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]]. 20 лістапада 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Бярозаўскі сельсавет (Глускі раён)|Бярозаўскага сельсавета]] (8 населеных пунктаў: аграгарадок [[Бярозаўка (Глускі раён)|Бярозаўка]], вёскі [[Жукавічы (Глускі раён)|Жукавічы]], [[Згода]], [[Зелянковічы]], [[Зубарэвічы]], [[Падлужжа (Глускі раён)|Падлужжа]], [[Поблін]], [[Розлевічы]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 ноября 2013 г. № 23-1 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. 13 красавіка 2018 года вёскі Зелянковічы і Зубарэвічы перададзены ў склад [[Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)|Казловіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918m0089011&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 13 апреля 2018 г. № 2-10 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Могилевской области]</ref>. Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета (9 населеных пунктаў) — 837 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 95,9 % — [[беларусы]], 2,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=25 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (15 населеных пунктаў) — 811 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=3 снежня 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Каткаўскі сельсавет}} {{Глускі раён}} [[Катэгорыя:Каткаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бабруйскага раёна]] 7oqatziswrpzvma2bev9vyofvhlvz3q Капцэвіцкі сельсавет 0 579582 5133488 4720548 2026-04-28T23:19:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133488 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Капцэвіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Петрыкаўскі раён]] |Уключае = 2 населеныя пункты |Сталіца = [[Капцэвічы (пасёлак)|Капцэвічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1263 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Капцэ́віцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — пасёлак [[Капцэвічы (пасёлак)|Капцэвічы]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Петрыкаўскага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска (з 15 ліпеня 1935 г. па 24 жніўня 1951 г. рабочы пасёлак) Капцэвічы. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Петрыкаўскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Петрыкаўскім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 26 сакавіка 1987 года ў склад [[Петрыкаўскі сельсавет|Петрыкаўскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Аголічы]], [[Аголіцкая Рудня]], [[Беразнякі (Петрыкаўскі раён)|Беразнякі]], [[Свабода (Петрыкаўскі раён)|Свабода]], пасёлак [[Белалескае]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня, 25 лютага і 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1552 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 93,2 % — [[беларусы]], 4,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,6 % — [[яўрэі ў Беларусі|яўрэі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1263 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Капцэвіцкі сельсавет}} {{Петрыкаўскі раён}} [[Катэгорыя:Капцэвіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] sph1oixwowrp2356plfe4gg1cxx5k9l Кастусь Рамановіч 0 580277 5133545 4429592 2026-04-29T05:58:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133545 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Кастусь Рамановіч | партрэт = Кастусь_Рамановіч.jpg | бацька = Яўхім | маці = Анастасія | жонка = Валянціна Сапега | дзеці = Кастусь }} '''Кастусь Рамановіч''' ({{ДН|1|1|1927}} — {{ДС|31|1|2005}}) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў падпольнага [[Саюз вызвалення Беларусі (1946—1947)|Саюзу вызвалення Беларусі]] ў [[Навагрудак|Навагрудку]]. Мянушка «Сокал». Грамадскі актывіст, выдавец у незалежнай [[Беларусь|Беларусі]].<ref>http://www.slounik.org/154883.html Біяграфія Кастуся Рамановіча</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся [[1 студзеня]] [[1927]] г. у в. [[Лозкі (Навагрудскі раён)|Лозкі]] [[Шчорсы (гміна)|гміны Шчорсы]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]], [[Польшча]]. У другой палове 1930-х — пачатку 1940-х гадоў вучыўся ў школе ў роднай вёсцы, з верасня [[1942]] г. — у [[Навагрудская настаўніцкая семінарыя|Навагрудскай настаўніцкай семінарыі]]. Падчас нямецкай акупацыі Кастусь Рамановіч у [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] ў [[1943]] г., маючы 16 гадоў, далучаецца да [[Саюз беларускай моладзі|Саюзу беларускай моладзі]], а вясной [[1944]] г. залічаны ў беларускую [[Афіцэрскія курсы БКА|афіцэрскую школу]] [[Беларуская Краёвая Абарона|БКА]] ў [[Мінск]]у. Пазней Кастусь Рамановіч казаў: «У афіцэрскай школе прыняў прысягу на вернасць Беларусі (гэта была першая і апошняя прысяга)».<ref>ANH, F-3</ref> 27 чэрвеня 1944 года ў [[Мінскі гарадскі тэатр|Мінскім гарадскім тэатры]] як курсант беларускай афіцэрскай школы прымаў удзел у [[Другі Усебеларускі кангрэс|Другім Усебеларускім Кангрэсе]] ў якасці ганаровага ахоўніка. Пасля канца нямецкай акупацыі і пачатку савецкай вярнуўся ў [[Навагрудак]], навучаўся ў педагагічным вучылішчы. Арыштаваны [[НКУС]] 13 снежня [[1944]] г. Асуджаны асобай нарадай пры МДБ у чэрвені [[1946]] г. да 3 гадоў турмаў. Этапаваны ў [[Варкута|Варкуцінскі]] канцлагер [[НКУС]] [[Комі АССР]], адкуль вызвалены ў верасні [[1946]] г., верагодна з улікам адбытага тэрміну і па амністыі. Па вяртанні ў Беларусь Кастусь Рамановіч у тым жа годзе далучыўся да [[Саюз вызвалення Беларусі (1946—1947)|Саюзу вызвалення Беларусі]]. У 1946—1947 з’яўляўся кіраўніком фінансавага аддзела арганізацыі, быў вядомы пад мянушкай «Сокал». Арыштаваны 30 мая [[1947]] г., разам з іншымі сябрамі арганізацыі пасля здрады аднаго з удзельнікаў, які аказаўся правакатарам. У жніўні [[1947]] г. быў асуджаны Ваенным трыбуналам войскаў МУС [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] на 10 гадоў лагераў і 5 гадоў пазбаўлення правоў з канфіскацыяй маёмасці. Разам з сябрамі [[Саюз вызвалення Беларусі (1946—1947)|Саюзу вызвалення Беларусі]] [[Пятро Дземянчук|Пятром Дземянчуком]] і [[Міхась Кожыч (СВБ)|Міхасём Кожычам]] этапаваны праз перасыльны пункт у Аршанскай турме ў Пячорскі канцлагер МДБ [[Комі АССР]]. Пасля вызвалення з лагера 19 лістапада [[1955]] г. быў у высылцы ў г. [[Тэміртау]] Карагандзінскай вобласці Казахстана. Вярнуўся ў Наваградак, але не меў праў на добрую працу і вучобу ў сярэдніх спецыяльных і вышэйшых навучальных установах. У Навагрудку сустрэўся з Валянцінай Сапега і ў лютым [[1957]] года яны пажаніліся. Пераехаў у родную вёску да маці, дзе працаваў у калгасе на розных палявых работах. Самастойна рыхтаваўся да здачы іспытаў на шафёра. Іспыт на шафёра здаў у Карэлічах і атрымаў правы, пасля чаго працаваў шафёрам. 24 чэрвеня 1958 года атрымаў атэстат сталасці. 16 ліпеня 1958 года ў вёсцы Лозкі нарадзіўся першы сын — Кастусь. Каб пазбегнуць калгаснага прымусу і вярбоўкі ў супрацоўнікі КДБ пастанавіў з’ехаць з Беларусі і выбраў Данбас, бо там жыў аднавясковец Іван Макарэвіч. Пераехаў у г. [[Макееўка]] [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[УССР|Украінскай ССР]]. У пачатку 1960 года знялі штамп аб пазбаўленні праў з пашпарту і пасля гэтага Кастусь Рамановіч змог паступіць і закончыць вячэрняе аддзяленне будтэхнікуму, а потым вячэрняе аддзяленне [[Данецкі політэхнічны інстытут|Данецкага політэхнічнага інстытута]], дзякуючы чаму атрымаў адукацыю інжынера-будаўніка. У 1972 Кастусь Рамановіч пераехаў жыць у [[Пінск]]. Будаваў саўгасы і пасёлкі на асушаных балотах [[Палессе|Палесся]], узняцца на высокія пасады не дазваляла безпартыйнасць. 31 снежня [[1986]] года выйшаў на пенсію па ўзросце. З [[1992]] года — член [[Таварыства беларускай мовы]]. У наступным годзе ўступіў у [[Партыя «Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада»|Беларускую сацыял-дэмакратычную партыю (Народная Грамада)]]. Зяўляўся сябрам грамадскага аб’яднання «Беларуская асацыяцыя ахвяр палітычных рэпрэсій», браў удзел у стварэнні грамадскага аб’яднання «Ветэраны адраджэння» ў [[Пінск]]у. 29 ліпеня 2000 года — дэлегат Усебеларускага з’езду «За незалежнасць Беларусі». 5-6 ліпеня [[2001]] года быў дэлегатам III З’езда беларусаў свету, на які запрасіла Міжнароднае грамадскае аб’яднанне [[Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»|"Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»]]. Браў актыўны ўдзел у грамадска-палітычным жыцці Піншчыны. Напісаў успаміны пад назвай «За волю Беларусі. Успаміны пра сябе і сваіх сяброў», якія былі надрукаваны толькі пасля яго смерці. Памёр 31 студзеня [[2005]] г. у [[Пінск]]у. Не быў рэабілітаваны. == Гл. таксама == * [[Саюз вызвалення Беларусі (1946—1947)]] {{зноскі}} == Літаратура == * Рамановіч К. За волю Беларусі. Успаміны пра сябе і сваіх сяброў. — Слонім-Менск: Беларускі Рэзыстанс, 2005. — 116 б. (перадрукавана ў нумары № 1(16)/2015) * Рамановіч К. Варшанская перамога // Беларускі Рэзыстанс, 2004, № 1, б. 80-84. == Спасылкі == * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i?id=20420 Біяграфія Кастуся Рамановіча на старонцы [[Леанід Маракоў|Леаніда Маракова]]] * [http://kamunikat.org/rezystans.html?pubid=36880 Нумар Беларускага Рэзыстансу ад № 1(16)/2015 з успамінамі Кастуся Рамановіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190719142436/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i?id=20420 |date=19 ліпеня 2019 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рамановіч Кастусь}} [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Члены Саюза беларускай моладзі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай краёвай абароны]] [[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Члены БСДГ]] [[Катэгорыя:Члены Саюза вызвалення Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудскім раёне]] a1a02sl7ng6hktb5sixgno9ckw7i91y Камянюцкі сельсавет 0 581136 5133363 4744704 2026-04-28T15:18:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133363 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Камянюцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Камянецкі раён]] |Уключае = 17 населеных пунктаў |Сталіца = [[Каменюкі]] |Датаўтварэння = [[14 красавіка]] [[1964]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1051 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Камяню́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Каменюкі]]. Утвораны 14 красавіка 1964 года ў складзе Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці [[БССР]] з пералічэннем у яго склад 8 населеных пунктаў ([[Агароднікі (Дзмітровіцкі сельсавет)|Агароднікі]], [[Галёнчыцы]], [[Галоўчыцы (Камянецкі раён)|Галоўчыцы]], [[Ганцавічы (Камянецкі раён)|Ганцавічы]], [[Гарадзішча (Камянецкі раён)|Гарадзішча]], [[Любашкі]], [[Праходы (Камянецкі раён)|Праходы]] і [[Станьковічы]]) [[Дзмітровіцкі сельсавет|Дзмітровіцкага сельсавета]] і 12 населеных пунктаў ([[Гвоздзь 1|Гвоздзь I]], [[Гвоздзь 2|Гвоздзь II]], [[Глыбокі Вугал]], [[Грані (Камянецкі раён)|Грані]], [[Дуброва (Камянецкі раён)|Дуброва]], [[Лавы (Камянецкі раён)|Лавы]], [[Ляцкія (Камянецкі раён)|Ляцкія]], [[Падбельскія Агароднікі]], [[Пашуцкая Буда]], [[Рэпішча (Камянецкі раён)|Рэпішча]], [[Саладуха]] і [[Яловы Груд]]) [[Навіцкавіцкі сельсавет|Навіцкавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 18 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|24}}</ref>. У 1976 годзе скасаваны хутары [[Дубавое (Камянюцкі сельсавет)|Дубавое]] і [[Саладуха]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 19 ліпеня 1976 г. // Зборнік законаў Беларускай ССР і указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР. — 1976, № 23 (1505).</ref>. 24 верасня 1998 года ў склад сельсавета з [[Дзмітровіцкі сельсавет|Дзмітровіцкага сельсавета]] перададзена 5 населеных пунктаў ([[Вілы (Камянецкі раён)|Вілы]], [[Гарошкаўка 1]], [[Мшанкі]], [[Селішча Вялікае]], [[Селішча Малое]])<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time64/lav64964.htm Решение Брестского областного Совета депутатов от 24 сентября 1998 г. № 87 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Каменецкого района]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1346 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 89,7 % — [[беларусы]], 7,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,9 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=21 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1051 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Камянюцкі сельсавет}} {{Камянецкі раён}} [[Катэгорыя:Камянюцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1964 годзе]] jxtmdv20s2i5gldnr9vtkgai77eh634 Канюхоўскі сельсавет 0 581609 5133469 4811522 2026-04-28T22:16:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133469 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Канюхоўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Бераставіцкі раён]] |Уключае = 29 населеных пунктаў |Сталіца = [[Канюхі (Бераставіцкі раён)|Канюхі]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1390 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Канюхо́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Бераставіцкі раён|Бераставіцкага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) [[Канюхі (Бераставіцкі раён)|Канюхі]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Глебавіцкі сельсавет''' у складзе [[Крынкаўскі раён|Крынкаўскага раёна]] [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Глебавічы]]. З 20 верасня 1944 года ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. З 25 снежня 1962 года па 30 ліпеня 1966 года ў [[Свіслацкі раён|Свіслацкім раёне]]. 12 лістапада 1973 года сельсавет перайменаваны ў Канюхоўскі, цэнтр перанесены ў вёску Канюхі<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада 1973 г. // Зборнік законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 10 (1420).</ref>. 18 кастрычніка 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Макаравецкі сельсавет|Макаравецкага сельсавета]] (19 населеных пунктаў: аграгарадок [[Макараўцы (Бераставіцкі раён)|Макараўцы]], вёскі [[Астапкаўшчына]], [[Белакозы]], [[Вішнеўка (Бераставіцкі раён)|Вішнеўка]], [[Генюшы (Бераставіцкі раён)|Генюшы]], [[Ігнатавічы]], [[Кудрычы (Бераставіцкі раён)|Кудрычы]], [[Курчоўцы (Бераставіцкі раён)|Курчоўцы]], [[Лапенеўцы]], [[Лішкі]], [[Парэчча (Бераставіцкі раён)|Парэчча]], [[Пачобуты]], [[Пяцельчыцы]], [[Русакі (Бераставіцкі раён)|Русакі]], [[Рэпавічы]], [[Сямёнаўка (Бераставіцкі раён)|Сямёнаўка]], [[Трахімы]], хутары [[Дольны Уснар]] і [[Служкі (Бераставіцкі раён)|Служкі]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913r0060829&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 18 октября 2013 г. № 264 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Берестовицкого района Гродненской области]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (10 населеных пунктаў) — 724 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=29 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 72,7 % — [[беларусы]], 19,1 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 5,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[армяне ў Беларусі|армяне]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (29 населеных пунктаў) — 1390 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=29 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Канюхоўскі сельсавет}} {{Бераставіцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Канюхоўскі (да 1973 года Глебавіцкі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Крынкаўскі раён|child|загаловак=Глебавіцкі сельсавет у [[Крынкаўскі раён|Крынкаўскім раёне]] (1940—1944)}} |спіс2 = {{Бераставіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Глебавіцкі сельсавет у [[Бераставіцкі раён|Бераставіцкім раёне]] (1944—1962)}} |спіс3 = {{Свіслацкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Глебавіцкі сельсавет у [[Свіслацкі раён|Свіслацкім раёне]] (1962—1966)}} |спіс4 = {{Бераставіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Канюхоўскі (да 1973 года Глебавіцкі) сельсавет у [[Бераставіцкі раён|Бераставіцкім раёне]] (з 1966)}} }} [[Катэгорыя:Канюхоўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Свіслацкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] c3tut38e18cff7dunawkr47mcoekt7v Канфлікт у Камеруне (з 2014) 0 581663 5133467 4806169 2026-04-28T21:15:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133467 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Камеруне |частка = [[Вайна супраць тэрарызму]], [[Вайна супраць Бока Харам]] |выява = |загаловак = |дата = [[28 снежня]] [[2014]] — цяперашні час |месца = [[Камерун]] |прычына = |вынік = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Камерун}}<br>'''пры падтрымцы''':<br>{{Сцягафікацыя|Нігерыя}} |праціўнік2 = * [[Выява:Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant2.svg|22пкс|border]] [[Ісламская дзяржава|ІДІЛ]] ** [[Бока Харам]] '''пры падтрымцы''':<br>{{Сцяг|Джыхад}} [[Аль-Каіда]]<ref>[https://tass.ru/info/1277290 Досье на Боко Харам от ТАСС]</ref><br>[[Выява:Flag of the Taliban.svg|22px]] [[Талібан]]{{sfn|ICG|2014|p=23}} |камандзір1 = [[Поль Бія]] |камандзір2 = [[Абубакар Шэкаў]] |сілы1 = |сілы2 = |страты1 = |страты2 = |агульныя страты = |заўвага = }} '''Канфлікт у Камеруне''' — узброены канфлікт паміж арміяй [[Камерун]]а і атрадамі анклава тэрарыстычнай арганізацыі [[Ісламская дзяржава]] [[Бока Харам]]. == Падзеі == === Сутыкненні === Першыя сутыкненні адбыліся ў канцы [[2014]] года, калі ў ноч з [[28 снежня|28]] на [[29 снежня]] падчас бою з тэрарыстамі камерунскім вайскоўцам атрымалася абясшкодзіць некалькі дзясяткаў членаў Бока Харам<ref name=AmER>{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/2014/12/29/us-nigeria-violence-cameroon-idUSKBN0K70PL20141229|title=Cameroon says fights off Boko Haram attacks, kills 41 militants|work=Reuters|date=2014-12-29|access-date=2014-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109075116/http://www.reuters.com/article/2014/12/29/us-nigeria-violence-cameroon-idUSKBN0K70PL20141229|archive-date=9 студзеня 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=LiO>{{cite web|url=http://www.news24.com/Africa/News/Boko-Haram-slaughter-dozens-in-Cameroon-village-20141228|title=Boko Haram slaughter dozens in Cameroon village|work=News24|date=2014-12-28|access-date=2014-12-29}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.yahoo.com/boko-haram-militants-stage-attacks-northern-cameroon-062425446.html|title=Boko Haram militants stage attacks in northern Cameroon|work=Reuters|date=2014-12-29|access-date=2014-12-30}}</ref>. [[18 студзеня]] [[2015]] года баевікі выкрадаюць 80 мірных жыхароў, пры гэтым забіўшы траіх<ref>{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/2015/01/18/us-nigeria-violence-cameroon-idUSKBN0KR0R420150118|title=Suspected Boko Haram fighters kidnap around 80 in Cameroon|work=Reuters|access-date=2015-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20151014174503/http://www.reuters.com/article/2015/01/18/us-nigeria-violence-cameroon-idUSKBN0KR0R420150118|archive-date=14 кастрычніка 2015|url-status=dead}}</ref>. [[8 сакавіка]] лідар «Бока Харам» [[Абубакар Шэкаў]] дае прысягу Ісламскай дзяржаве<ref>{{cite web|url=http://world.lb.ua/news/2015/03/08/297905_boko_haram_nigerii_prisyagnula.html|title="Боко Харам" в Нигерии присягнула на верность ИГ|publisher=LB.ua}}</ref>. «Бока Харам» пераназываецца ў «Заходнеафрыканскую правінцыю Ісламскай дзяржавы». [[4 жніўня]] баевікі напалі на вёску Чакармары, дзе было забіта 8 чалавек і выкрадзена 135 мясцовых жыхароў<ref>{{cite web|url=http://news.rambler.ru/world/30933821/|title=В Камеруне похищено 135 человек.|publisher=рамблер.новости}}</ref>. [[2 снежня]] армія Камеруна падчас сваёй аперацыі ліквідавала 100 баевікоў «Бока харам», вызваліўшы з палону каля 900 чалавек<ref>{{cite web|url=https://riafan.ru/495527-smertnik-iz-boko-haram-vzorval-mechet-v-kamerune|title=http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/2491848|publisher=ТАСС|access-date=27 снежня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318085910/https://riafan.ru/495527-smertnik-iz-boko-haram-vzorval-mechet-v-kamerune|archive-date=18 сакавіка 2017|url-status=dead}}</ref>. [[1 лютага]] [[2017]] года ўзброеныя баевікі атакавалі групу тэхнічных супрацоўнікаў [[ААН]], якія працавалі на мяжы Нігерыі і Камеруна. У выніку нападу пяць чалавек загінулі і некалькі іншых атрымалі раненні рознай ступені цяжкасці<ref>{{cite web|url=http://www.newsru.co.il/world/01feb2017/africa456.html|title=Боевики атаковали сотрудников ООН в Западной Африке: пять человек погибли|publisher=newsru.co.il}}</ref>. [[15 сакавіка]] камерунская армія адбіла ў ісламісцкіх баевікоў 5 000 закладнікаў, больш за 60 баевікоў былі ліквідаваны<ref>{{cite web|url=https://regnum.ru/news/polit/2250045.html|title=Камерун отбил у исламистских боевиков 5 тыс. заложников|publisher=REGNUM}}</ref>. [[13 чэрвеня]] [[2019]] года баевікі «Заходнеафрыканскай правінцыі Ісламскай дзяржавы» («Бока Харам») зладзілі маштабную атаку на поўначы Камеруна. У выніку загінулі па меншай меры 88 чалавек, у тым ліку 16 грамадзянскіх асоб<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2019/06/13/boko_haram/|title=Боевики ИГ убили десятки людей в Камеруне|website=lenta.ru|access-date=2020-11-13}}</ref>. [[29 студзеня]] яны атакавалі пасёлак, размешчаны паблізу [[Чад (возера)|возера Чад]] на тэрыторыі камуны Блангуа, і забілі пяць яго жыхароў<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/7635685|title=AFP: в Камеруне боевики "Боко харам" атаковали поселок|website=ТАСС|access-date=2020-11-13}}</ref>. [[2 жніўня]] не менш за 18 чалавек загінулі і 11 атрымалі раненні ў лагеры бежанцаў на поўначы Камеруна пасля нападу групоўкі баевікоў з Нігерыі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/army/news/2020/08/02/14747875.shtml|title=В Камеруне боевики убили 18 человек|website=Газета.Ru|access-date=2020-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204092608/https://www.gazeta.ru/army/news/2020/08/02/14747875.shtml|archive-date=4 снежня 2020|url-status=dead}}</ref>. [[29 студзеня]] [[2020]] года ісламісты атакавалі пасёлак на поўначы Камеруна і забілі пяць яго жыхароў<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/7635685|title=AFP: в Камеруне боевики "Боко харам" атаковали поселок|website=ТАСС|access-date=2020-11-13|archive-date=2020-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200202042413/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/7635685|url-status=live}}</ref>. [[2 жніўня]] не менш за 18 чалавек загінулі і 11 атрымалі раненні ў лагеры бежанцаў на поўначы Камеруна пасля нападу групоўкі баевікоў з Нігерыі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/army/news/2020/08/02/14747875.shtml|title=В Камеруне боевики убили 18 человек|website=Газета.Ru|access-date=2020-11-13|archive-date=2020-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204092608/https://www.gazeta.ru/army/news/2020/08/02/14747875.shtml|url-status=live}}</ref>. === Тэракты === У студзені 2015-га баевікі ажыццявілі два напады: на аўтобус ([[3 студзеня]]), забіўшы 15 мірных жыхароў<ref>{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/2015/01/03/us-cameroon-boko-haram-attack-idUSKBN0KC0GQ20150103|title=At least 15 killed in 'Boko Haram' attack on Cameroon bus: sources|work=Reuters|access-date=2015-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924212021/http://www.reuters.com/article/2015/01/03/us-cameroon-boko-haram-attack-idUSKBN0KC0GQ20150103|archive-date=24 верасня 2015|url-status=dead}}</ref>, і на атрад УС Камеруна ([[12 студзеня]])<ref>{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/2015/01/12/us-cameroon-nigeria-boko-haram-idUSKBN0KL1TS20150112|title=Boko Haram attacks town in north Cameroon, killing one|work=Reuters|access-date=2015-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924212301/http://www.reuters.com/article/2015/01/12/us-cameroon-nigeria-boko-haram-idUSKBN0KL1TS20150112|archive-date=24 верасня 2015|url-status=dead}}</ref>, калі загінуў 1 салдат. У адказ, [[13 студзеня]], камерунская армія праводзіць рэйд на тэрыторыі ў зоне кантроля баевікоў, знішчыўшы 143 тэрарыстаў<ref>{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/2015/01/13/us-nigeria-violence-cameroon-idUSKBN0KM0TD20150113|title=Cameroon says 143 Boko Haram fighters killed in clashes|work=Reuters|access-date=2015-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150113104748/http://www.reuters.com/article/2015/01/13/us-nigeria-violence-cameroon-idUSKBN0KM0TD20150113|archive-date=13 студзеня 2015|url-status=dead}}</ref>. [[3 верасня]] адбыўся двайны тэракт у горадзе Керава на поўначы Камеруна: 10 чалавек загінулі, яшчэ 100 атрымалі раненні<ref>{{cite web|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=2660002|title=На севере Камеруна произошел двойной теракт|publisher=ВЕСТИ.RU}}</ref>. [[13 верасня]] адбыўся выбух у горадзе Калафата на мяжы з Нігерыяй. Ахвярамі тэракту сталі 10 чалавек. Падазраюць, што тэракт здзейснілі падлеткі ад 14 да 16 гадоў<ref>{{cite web|url=http://ria.ru/world/20150913/1248616458.html|title=Десять человек стали жертвами терактов на севере Камеруна|publisher=РИА Новости}}</ref>. [[20 верасня]] ў горадзе Мора здзейснены самападрыў двума маладымі смяротніцамі. Па агульнай складанасці загінула 5 чалавек<ref>{{cite web|url=http://www.golos-ameriki.ru/content/camerun-suiside-bombing/2971426.html|title=Камерун: новый теракт|publisher=Голос Америки|access-date=27 снежня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005041637/http://www.golos-ameriki.ru/content/camerun-suiside-bombing/2971426.html|archive-date=5 кастрычніка 2015|url-status=dead}}</ref>. [[21 лістапада]] ў выніку тэракту, здзейсненага днём тэрарыстам-смяротнікам на поўначы Камеруна, дзесяць чалавек загінулі і яшчэ дзясяткі атрымалі раненні<ref>{{cite web|url=http://www.segodnya.ua/world/terrorist-smertnik-ustroil-krovavyy-terakt-v-kamerune-669291.html|title=Террорист-смертник устроил кровавый теракт в Камеруне|publisher=Сегодня.ua|access-date=27 снежня 2018|archive-date=24 лістапада 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151124070949/http://www.segodnya.ua/world/terrorist-smertnik-ustroil-krovavyy-terakt-v-kamerune-669291.html|url-status=dead}}</ref>. У 05:40 раніцы [[13 студзеня]] 2016 года смяротнік атакаваў адну з мячэцяў у Камеруне. Загінула 12 чалавек<ref>{{cite web|url=https://riafan.ru/495527-smertnik-iz-boko-haram-vzorval-mechet-v-kamerune|title=Смертник из «Боко Харам» взорвал мечеть в Камеруне|publisher=Федеральное Агентство Новостей|access-date=27 снежня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318085910/https://riafan.ru/495527-smertnik-iz-boko-haram-vzorval-mechet-v-kamerune|archive-date=18 сакавіка 2017|url-status=dead}}</ref>. [[25 студзеня]] таго ж года на поўначы Камеруна ў горадзе Бадо адбылася серыя тэрарыстычных актаў. У выніку загінулі 29 чалавек і 30 атрымалі раненні<ref>{{cite web |url=http://vnews.agency/news/world/26841-kamerun-podvergsya-serii-terroristicheskih-atak.html |title=Камерун подвергся серии террористических атак |date=2016-01-25 |work=«Vector News» |access-date=2016-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180222044056/http://vnews.agency/news/world/26841-kamerun-podvergsya-serii-terroristicheskih-atak.html |archive-date=22 лютага 2018 |url-status=dead }}</ref>. [[26 студзеня]], у выніку самападрыва чатырох тэрарыстаў-смяротнікаў на рынку ў Бадо, загінулі каля 25 чалавек<ref>{{Cite news|title=Четыре смертника убили 25 человек в Камеруне – СМИ|last=Korrespondent.net|url=https://korrespondent.net/world/3619956-chetyre-smertnyka-ubyly-25-chelovek-v-kamerune-smy|access-date=2018-02-21|language=ru}}</ref>. [[13 ліпеня]] ў горадзе Фатакал адбыўся тэракт з удзелам смяротніка з Бока Харам, у выніку чаго загінула 12 чалавек. [[25 ліпеня]] адбываецца яшчэ адзін тэракт, на гэты раз колькасць загінуўшых павялічылася да 14<ref>{{cite web|url=http://pronedra.ru/incidents/2015/07/25/terakt-v-kamerune/|title=Теракт в Камеруне унёс жизни 14 человек.|publisher=Pronedra.ru|access-date=27 снежня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817234136/http://pronedra.ru/incidents/2015/07/25/terakt-v-kamerune/|archive-date=17 жніўня 2016|url-status=dead}}</ref>. [[10 лютага]] 2017-га два тэрарысты-смяротнікі падарвалі сябе падчас пахавальнай цырымоніі ў горадзе Нгуетчыў<ref>{{cite web|url=http://riafan.ru/501688-dvoe-smertnikov-ustroili-terakt-vo-vremya-pohoron-v-kamerune|title=Двое смертников устроили теракт во время похорон в Камеруне|publisher=ФАН|access-date=27 снежня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613111638/https://riafan.ru/501688-dvoe-smertnikov-ustroili-terakt-vo-vremya-pohoron-v-kamerune|archive-date=13 чэрвеня 2018|url-status=dead}}</ref>. [[21 жніўня]] тэракт, здзейснены на поўначы Камеруна тэрарыстам-смяротнікам, забраў жыцці трох чалавек, яшчэ больш за 20 атрымалі раненні рознай ступені цяжкасці<ref>{{cite web |url=http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3555170|title=«Смертник совершил теракт в Камеруне: три человека погибли на месте.» |publisher=ТАСС |access-date=2016-08-21 }}</ref>. [[30 чэрвеня]] ў горадзе Джакана ў выніку тэракту загінула 10 чалавек<ref>{{cite web |url=https://regnum.ru/news/accidents/2151461.html |title=«Жертвами теракта в Камеруне стали десять человек» |subtitle=Все они входили в группу самообороны, целью которой был поиск боевиков «Боко Харам» (признана ООН террористической) |date=2016-06-30 |work=France Press—AFP |publisher=REGNUM |access-date=2016-07-10 }}</ref>. [[2 чэрвеня]] 2018-га два смяротніка падарвалі сябе ў лагеры бежанцаў. Мінімум 4 чалавекі загінулі, больш за 20 атрымалі раненні<ref>{{cite web|url=https://www.5-tv.ru/news/131847/|title=Теракт в Камеруне: минимум 4 человека погибли|publisher=Пятый канал}}</ref>. [[13 ліпеня]] ў выніку падрыву ў горадзе Ваза двух смяротнікаў загінула 15 чалавек, былі параненыя 45<ref>{{cite web|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=2909717|title=Смертники устроили два взрыва в Камеруне, погибли 15 человек|publisher=Вести.ru}}</ref>. [[16|16 лютага]] і [[21 лютага]] [[2018]] ісламісты здзяйсняюць два тэракту, дзе ў агульнай суме гінуць 8 камерунцаў<ref>{{Cite news|title=По меньшей мере два человека стали жертвами теракта в Камеруне|url=https://regnum.ru/news/2368672.html|work=ИА REGNUM|access-date=2018-02-03|language=ru-RU}}</ref><ref>{{Cite news|title=Камерун: в нападении боевиков «Боко Харам»* погибло шесть человек|url=https://regnum.ru/news/polit/2383052.html|work=ИА REGNUM|access-date=2018-02-21|language=ru-RU}}</ref>. == Заўвагі == {{reflist}} == Спасылкі == * {{артыкул|спасылка= https://www.crisisgroup.org/~/media/Files/africa/west-africa/nigeria/216-curbing-violence-in-nigeria-ii-the-boko-haram-insurgency.pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20160117095404/https://www.crisisgroup.org/~/media/Files/africa/west-africa/nigeria/216-curbing-violence-in-nigeria-ii-the-boko-haram-insurgency.pdf |archive-date= 2016-01-17 |загаловак= Curbing Violence in Nigeria (II): The Boko Haram Insurgency |выданне={{Нп3|The Africa Report|Africa Report|en|The Africa Report}} |выдавецтва= {{Нп3|International Crisis Group}} |нумар= 216 |месца= [[Брусель|Brussels region]] |ref= ICG |мова=en |тып=magazine |чысло= 3 |месяц= 4 |год= 2014}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Канфлікты 2014 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2015 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2016 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2017 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2018 года]] [[Катэгорыя:Войны XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гісторыя Камеруна]] 4h3fkjzkxy2zqwdzcl8ncgfsg1nj8ag Касцюшкавіцкі сельсавет 0 583310 5133547 4947038 2026-04-29T06:08:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133547 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Касцюшкавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Крычаўскі раён]] |Уключае = 20 населеных пунктаў |Сталіца = [[Касцюшкавічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = Уладзімір Аляксандравіч Мядзведзеў |Назва главы = Старшыня сельсавета |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1375 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 161,86 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = http://krichev.gov.by/vlast/selispolkomy/itemlist/category/52-kostyu-selispolkom |Заўвагі = }} '''Касцю́шкавіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Крычаўскі раён|Крычаўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Касцюшкавічы]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Дарліўскі (Дарлінскі) сельсавет''' у складзе Крычаўскага раёна [[Калінінская акруга|Калінінскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Дарлівае]]. 21 жніўня 1925 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Касцюшкавічы (Касцюкавічы), сельсавет перайменаваны ў Касцюшкавіцкі (Касцюкавіцкі). З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Крычаўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Сакольніцкі сельсавет|Сакольніцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Крычаўскага раёна. У 1977 годзе скасаваны пасёлак [[Вуглы (Крычаўскі раён)|Вуглы]]<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 кастрычніка і 22 лістапада 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 3 (1557).</ref>. 24 лютага 1982 года ў склад сельсавета з [[Бацвінаўскі сельсавет|Бацвінаўскага сельсавета]] перададзены 6 населеных пунктаў (вёскі [[Воўчас]], [[Гуркава Ніва]], [[Малькаўка (Крычаўскі раён)|Малькаўка]], [[Новікі (Крычаўскі раён)|Новікі]], [[Сячыхі]] і пасёлак [[Каханоў]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 24 лютага 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 10 (1708).</ref>. 20 лістапада 2013 года ў склад [[Лабковіцкі сельсавет|Лабковіцкага сельсавета]] перададзены 7 населеных пунктаў (пасёлкі [[Арэхаўскі (Крычаўскі раён)|Арэхаўскі]], [[Дубоўскі]], [[Кліноўскі]], [[Пад’ялецкі]], [[Сасноўскі (Крычаўскі раён)|Сасноўскі]], вёскі [[Дарлівае]] і [[Камароўка (Крычаўскі раён)|Камароўка]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 ноября 2013 г. № 23-1 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200616214854/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1|date=16 чэрвеня 2020}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (27 населеных пунктаў) — 2009 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 94,5 % — [[беларусы]], 4,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=3 кастрычніка 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. Станам на 2017 год на тэрыторыі сельсавета пражывала 1810 чалавек. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2019 года (20 населеных пунктаў) — 1375 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Касцюшкавіцкі сельсавет}} {{Крычаўскі раён}} [[Катэгорыя:Касцюшкавіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мсціслаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] auw1ftf3fu2g42vd1p9vtwcnzxhovpx Каханавіцкі сельсавет 0 583519 5133597 4642012 2026-04-29T11:53:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133597 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Каханавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Верхнядзвінскі раён]] |Уключае = 25 населеных пунктаў |Сталіца = [[Каханавічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1172 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Каха́навіцкі сельсаве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Каханавічы]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Асвейскі раён|Асвейскага раёна]] [[Полацкая акруга|Полацкай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы з 26 ліпеня 1930 года ў Асвейскім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. З 8 жніўня 1959 года ў складзе [[Дрысенскі раён|Дрысенскага раёна]], які 25 снежня 1962 года быў перайменаваны ў Верхнядзвінскі раён. 20 мая 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Задзежскі сельсавет|Задзежскага сельсавета]] і частка скасаванага [[Каркалецкі сельсавет|Каркалецкага сельсавета]] (21 населены пункт: [[Азернікі]], [[Бажкі (Верхнядзвінскі раён)|Бажкі]], [[Барадуліна (Верхнядзвінскі раён)|Барадуліна]], [[Высоцкія (Верхнядзвінскі раён)|Высоцкія]], [[Гаі (Верхнядзвінскі раён)|Гаі]], [[Глазкі (Верхнядзвінскі раён)|Глазкі]], [[Грыбоўцы]], [[Казлоўшчына (Верхнядзвінскі раён)|Казлоўшчына]], [[Каркалец]], [[Леснікова (Верхнядзвінскі раён)|Леснікова]], [[Мурзы (Верхнядзвінскі раён)|Мурзы]], [[Мядзведзі (Верхнядзвінскі раён)|Мядзведзі]], [[Мядзведскія|Мядзведзі 2-я]], [[Навінне (Верхнядзвінскі раён)|Навінне]], [[Палыкаўшчына]], [[Піскуны (Верхнядзвінскі раён)|Піскуны]], [[Плігаўкі (Верхнядзвінскі раён)|Плігаўкі]], пасёлак торфазавода, [[Садкоўшчына]], [[Чарняўшчына (Верхнядзвінскі раён)|Чарняўшчына]] і [[Чыстаполле]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. У 1971 годзе скасаваны вёскі [[Абразеева]] і [[Плігаўка]]<ref>Рашэнні выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 23 кастрычніка 1970 г. і 4 сакавіка 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 12 (1314).</ref>. 26 сакавіка 1973 года ў склад Асвейскага пассавета перададзены вёскі [[Асёткі (Верхнядзвінскі раён)|Асёткі]], [[Вышнарава]], [[Дзедзіна (Верхнядзвінскі раён)|Дзедзіна]] і [[Рубаны (Верхнядзвінскі раён)|Рубаны]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 сакавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 37 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|42}}</ref>. 8 красавіка 2004 года ў склад сельсавета з [[Асвейскі сельсавет|Асвейскага сельсавета]] перададзены 7 вёсак: [[Абрамова]], [[Асёткі (Верхнядзвінскі раён)|Асёткі]], [[Вышнарава]], [[Каменка (Верхнядзвінскі раён)|Каменка]], [[Кісялі (Верхнядзвінскі раён)|Кісялі]], [[Селішча (Верхнядзвінскі раён)|Селішча]] і [[Стралкі (Верхнядзвінскі раён)|Стралкі]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. 26 чэрвеня 2013 года скасаваны вёскі [[Барадуліна (Верхнядзвінскі раён)|Барадуліна]], [[Кісялі (Верхнядзвінскі раён)|Кісялі]] і [[Сямёнава (Верхнядзвінскі раён)|Сямёнава]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0058980&p1=1 Решение Верхнедвинского районного Совета депутатов от 25 июня 2013 г. № 141 Об упразднении и образовании сельских населенных пунтков Верхнедвинского района]</ref>, 22 мая 2015 года — вёска [[Маскалёнкі (Верхнядзвінскі раён)|Маскалёнкі]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D915v0071171&p1=1 Решение Верхнедвинского районного Совета депутатов от 22 мая 2015 г. № 47 Об упразднении сельского населенного пункта Верхнедвинского района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1502 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=12 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 91,1 % — [[беларусы]], 6,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=12 студзеня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1172 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=12 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Каханавіцкі сельсавет}} {{Верхнядзвінскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Каханавіцкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Асвейскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Каханавіцкі сельсавет у [[Асвейскі раён|Асвейскім раёне]] (1924—1959)}} |спіс2 = {{Верхнядзвінскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Каханавіцкі сельсавет у [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскім (да 1962 года Дрысенскім) раёне]] (з 1959)}} }} [[Катэгорыя:Каханавіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Асвейскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] i36lt9gjbvuym0vbjt5y1qzujptzqwz Яблуніў 0 583829 5133493 4971513 2026-04-28T23:47:55Z Spokiyny 153126 https://de.wikipedia.org/wiki/Jabluniw 5133493 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Ябланаў'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|7}} — карта Івана-Франкоўскай вобласці</ref> ці '''Яблуніў'''<ref>{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Яблунів}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Косіўскі раён|Косіўскім раёне]] [[Івана-Франкоўская вобласць|Івана-Франкоўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. У студзені 1989 года колькасць насельніцтва складала 1834 чалавек. Колькасць насельніцтва складае 2000 чалавек. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Аксана Іларыёнаўна Затварская]], украінская актрыса == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Косіўскі раён}} {{Івана-Франкоўская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Івана-Франкоўскай вобласці]] qd82msggqc4trfsb9i3jbe29dmb640u Капцёўскі сельсавет 0 586170 5133489 5044524 2026-04-28T23:20:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133489 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Капцёўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Гродзенскі раён]] |Уключае = 25 населеных пунктаў |Сталіца = [[Капцёўка]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 4112 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Капцё́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Гродзенскі раён|Гродзенскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Капцёўка]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Гродзенскага раёна [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Жукевіцкі сельсавет (Гродзенскі раён)|Жукевіцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гродненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 28 ліпеня 1967 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Баранаўскі сельсавет|Баранаўскага сельсавета]] (4 населеныя пункты: вёскі [[Зарубічы]], [[Навасёлкі (Квасоўскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Путна]] і [[Саломенка (Гродзенскі раён)|Саломенка]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 ліпеня 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 24 (1182).</ref>. 11 лютага 1972 года ў склад [[Квасоўскі сельсавет|Квасоўскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Віцькі]] і [[Гарны (Гродзенскі раён)|Гарны]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>. 22 снежня 1975 года ў склад сельсавета з [[Каробчыцкі сельсавет|Каробчыцкага сельсавета]] перададзены вёскі [[Лэйгабалі]] і [[Новікі (Квасоўскі сельсавет)|Новікі]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 снежня 1975 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 8 (1490).</ref>. У 1977 годзе ў склад сельсавета з [[Квасоўскі сельсавет|Квасоўскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Баранава (Гродзенскі раён)|Баранава]], [[Грыўкі (Гродзенскі раён)|Грыўкі]] і [[Кругляны (Гродзенскі раён)|Кругляны]], з [[Каробчыцкі сельсавет|Каробчыцкага сельсавета]] — вёскі [[Вішнявец (Гродзенскі раён)|Вішнявец]], [[Гібулічы]], [[Кашэўнікі]] і [[Солы (Гродзенскі раён)|Солы]]<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14, 28 лютага, 21 красавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).</ref>. У 1986 годзе скасаваны вёскі [[Панямунь (Капцёўскі сельсавет)|Панямунь]] (злілася з вёскай [[Жукевічы (Гродзенскі раён)|Жукевічы]]), [[Лэйгабалі]] (злілася з вёскай [[Новікі (Квасоўскі сельсавет)|Новікі]]), [[Кавальцы (Гродзенскі раён)|Кавальцы]] (злілася з вёскай [[Славічы (Гродзенскі раён)|Славічы]])<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада і 22 снежня 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).</ref>. 16 сакавіка 1987 года ў склад Квасоўскага сельсавета перададзены 9 населеных пунктаў: [[Баранава (Гродзенскі раён)|Баранава]], [[Грыўкі (Гродзенскі раён)|Грыўкі]], [[Дайлідкі (Гродзенскі раён)|Дайлідкі]], [[Зарубічы]], [[Кругляны (Гродзенскі раён)|Кругляны]], [[Навасёлкі (Квасоўскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Новікі (Квасоўскі сельсавет)|Новікі]], [[Путна]], [[Саломенка (Гродзенскі раён)|Саломенка]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 16 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. 21 жніўня 1989 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Каробчыцкі сельсавет|Каробчыцкага сельсавета]] (7 населеных пунктаў: вёскі [[Бросты]], [[Вялікая Альшанка (Гродзенскі раён)|Вялікая Альшанка]], [[Каменка (Гродзенскі раён)|Каменка]], [[Копанькі]], [[Малахавічы]], [[Малая Альшанка (Гродзенскі раён)|Малая Альшанка]] і пасёлак [[Фабрычны]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 жніўня 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 35 (1985).</ref>. 20 верасня 2002 года ў склад сельсавета з [[Баранавіцкі сельсавет (Гродзенскі раён)|Баранавіцкага сельсавета]] перададзены 6 населеных пунктаў ([[Гневяншчына]], [[Каробчыцы]], [[Нямейшы]], [[Скамарошкі (вёска, Гродзенскі раён)|Скамарошкі]], [[Чэхаўшчына (Гродзенскі раён)|Чэхаўшчына]], [[Юзафоўка]])<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/3Wun3ReWquT Решение Гродненского областного Совета депутатов от 20 сентября 2002 г. № 100 О решении вопросов административно-территориального устройства Гродненского района]</ref>. 24 красавіка 2008 года ў склад горада [[Гродна]] перададзены вёскі [[Вішнявец (Гродзенскі раён)|Вішнявец]], [[Малахавічы]], [[Скамарошкі (вёска, Гродзенскі раён)|Скамарошкі]], [[Солы (Гродзенскі раён)|Солы]], пасёлкі [[Фабрычны]] і Паўднёвы<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-105/2008-105(004-030).pdf&oldDocPage=22 Указ Президента Республики Беларусь от 24 апреля 2008 г. № 234 О некоторых вопросах административно-территориального устройства г.Гродно и Гродненского района]</ref>. 28 верасня 2010 года на тэрыторыі сельсавета ўтвораны хутар [[Скамарошкі (хутар)|Скамарошкі]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2011-2/2011_2_9_36845.pdf Решение Гродненского районного Совета депутатов от 28.09.2010 г. № 36 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Гродненского района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (24 населеныя пункты) — 3011 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=29 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 48,0 % — [[беларусы]], 39,7 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 8,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=27 студзеня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (25 населеных пунктаў) — 4112 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=29 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Капцёўскі сельсавет}} {{Гродзенскі раён}} [[Катэгорыя:Капцёўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] gbt9ijt7d1w0ujn9qooqrcmpxz1m2z7 Канвелішскі сельсавет 0 590069 5133386 4802535 2026-04-28T16:28:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133386 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Канвелішскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Воранаўскі раён]] |Уключае = 34 населеныя пункты |Сталіца = [[Канвелішкі]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1078 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Канве́лішскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Воранаўскі раён|Воранаўскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) [[Канвелішкі]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Канвалішкаўскі сельсавет''' у складзе Воранаўскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Канвалішкі. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Свільскі сельсавет (Воранаўскі раён)|Свільскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гродненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1435 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=14 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 73,1 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 22,5 % — [[беларусы]], 2,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[літоўцы ў Беларусі|літоўцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=1 сакавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1078 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=14 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Канвелішскі сельсавет}} {{Воранаўскі раён}} [[Катэгорыя:Канвелішскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] h4i7tmucfhp04its1m9qdb2gi5viib9 Гранітнэ 0 593512 5133490 4929719 2026-04-28T23:22:48Z Spokiyny 153126 https://malyn-rada.gov.ua/sites/default/files/documents/1strategiya_malynska_tg_10-03-2024_final.pdf 5133490 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Насельніцтва=1203|крыніца насельніцтва=<ref>https://malyn-rada.gov.ua/sites/default/files/documents/1strategiya_malynska_tg_10-03-2024_final.pdf</ref>|год перапісу=28.08.2023}} '''Гранітнэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Грані́тне}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Малынскі раён|Малынскім раёне]] [[Жытомірская вобласць|Жытомірскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Малынскага раёна}} {{Жытомірская вобласць}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Жытомірскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Малынскага раёна]] oappu4e5eexuqu1eh8wcm1k5ofg3yc7 Нэдашкы 0 593589 5133485 4929772 2026-04-28T23:08:57Z Spokiyny 153126 5133485 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Насельніцтва=367}} '''Нэдашкы'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Неда́шки}}) — вёска ў [[Малынскі раён|Малынскім раёне]] [[Жытомірская вобласць|Жытомірскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Малынскага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Малынскага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1570 годзе]] tj7gcyv3vtwgw9ornxe1mq13mttuk13 Камп’енскі палац 0 594099 5133333 4649789 2026-04-28T14:33:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133333 wikitext text/x-wiki {{Замак |Подпіс выявы = Фасад палаца з боку саду. }} '''Камп’енская рэзідэнцыя''' ({{lang-fr|Château de Compiègne}}) — палац [[Спіс каралёў Францыі|французскіх каралёў]] у горадзе [[Камп’ень]] дэпартамента [[Уаза (дэпартамент)|Уаза]], [[Пікардыя]]. Размешчаны за 75 км на паўночны ўсход ад Парыжа. У [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]] — упадабаная рэзідэнцыя [[Меравінгі|Меравінгаў]] і [[Каралінгі|Каралінгаў]]. У сваім цяперашнім [[класіцызм|класіцыстычным]] выглядзе пабудаваны ў [[XVIII]] стагоддзі. Апошнім французскім манархам, які жыў у палацы, быў імператар [[Напалеон III]]. Палац з паркам цяпер адкрыты для наведвальнікаў. На тэрыторыі палацавага комплексу працуюць музеі [[Другая імперыя|Другой імперыі]] і [[Нацыянальны музей сродкаў перамяшчэння|сродкаў перамяшчэння]]. == Гісторыя == === Пры Меравінгах === У Камп’ені былі пабудаваны чатыры палацы, якія змянілі адзін аднаго. Найбольш старажытнеы належыць да часоў [[Меравінгі|дынастыі Меравінгаў]] і асабліва да кіравання [[Хлодвіг I|Хлодвіга I]]. Замак верагодна быў пабудаваны з дрэва, а яго дакладнае месцазнаходжанне невядома. Многія дагаворы былі падпісаны ў Камп’ені, што паказвае на тое, што Меравінгі праводзілі там шмат часу. Менавіта ў гэтым «каралеўскім палацы» ў [[561]] годзе памёр кароль [[Хлотар I]], вярнуўшыся з палявання. Тут жа, у Камп’ені, [[Хлотар II]] у [[604]] годзе памірыўся са сваім пляменнікам [[Тэадэберт II|Тэадэбертам II]]. Пры [[Каралінгі|Каралінгах]] Камп’ень часта служыў месцам сходу генеральных асамблей біскупаў і сеньёраў. У часы кіравання [[Піпін Кароткі|Піпіна Кароткага]] ён становіцца важным дыпламатычным пунктам: у [[757]] той сустракае тут пасольства візантыйскага імператара [[Канстанцін V|Канстанціна V]] і баварскага герцага [[Тасілон III|Тасілона III]]. У Камп’ені Піпін склікаў шэраг асамблей, дзве з якіх, у [[830]] і [[833]] гадах, ледзь не прывялі яго да адрачэння. === Пры Карле II === [[Файл:Château de Compiègne, view from the park.jpg|thumb|300px|Парк перад палацам.]] [[Карл II Лысы]] ўсталяваў у Камп’ені свой каралеўскі, а затым імператарскі трон. У [[875]] ён прымаў тут дыпламатычную місію [[Кордаўскі эмірат|эміра Кордавы]] [[Мухамад I (эмір Кордавы)|Мухамада I]]. Абвешчаны імператарам [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]], Карл, у [[877]] годзе загадаў пабудаваць на месцы старога замка [[абацтва Сен-Карней]]. Для сябе ж Карл стварыў новы замак, размешчаны бліжэй да [[Уаза (рака)|ракі Уазы]]. Абацтва ён выкарыстоўваў як імператарскую капліцу, па прыкладзе яго дзеда [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]], які пабудаваў [[Ахенскі сабор]]. Сын Карла [[Людовік II Заіка|Людовік II]] у [[877]] узышоў на прастол і каранаваўся ў капліцы Камп’еня, дзе і быў пахаваны праз два гады. Тут жа каранаваўся [[Эд Парыжскі]], які часта бываў у Камп’ені — галоўнай каралеўскай рэзідэнцыі. Менавіта тут у [[987]] годзе памёр апошні з Каралінгаў [[Людовік V (кароль Францыі)|Людовік V]]. [[Капетынгі]] таксама спыняліся ў Камп’ені, але замак паступова страчваў сваё палітычнае значэнне. Развіццё горада вымусіла іх мала па малу аддаць каралеўскія ўгоддзі насельніцтву. [[Філіп II Аўгуст]] умацаваў сцены горада і ўмацаваў стары замак дадаўшы да яго [[данжон]], каб лепш кантраляваць тэрыторыі. Працэс перадачы каралеўскіх маёнткаў скончыўся пры [[Людовік IX (кароль Францыі)|Людовіку IX]]. Толькі вялікая зала і вежа былі пакінуты ў якасці сімвала ваеннага феадальнага кіравання. У далейшым усе сходы праходзілі ў абацтве Сен-Карней. Кароль захаваў у Камп’ені толькі сціплую рэзідэнцыю на граніцы з лесам. === Сярэдневяковы замак === У [[1358]] годзе [[Карл V (кароль Францыі)|Карл V]], тады яшчэ толькі [[рэгент]], сабраў у Камп’ені [[Генеральныя штаты (Францыя)|генеральныя штаты]] каб абмеркаваць адсутнасць бяспекі жыхароў на граніцы з лесам. Ён вырашыў узвесці новы замак на землях набытых у абацтва Сен-Карней, якія ім прадаў Карл Лысы. Аднак працы не былі скончаны пры жыцці Карла V, які памёр у [[1380]] годзе. Замак павялічваўся з часам і паслужыў асновай для сучаснага палаца. [[Выява:ChateaudeCompiegneSW.jpg|thumb|left|320px|У XVIII стагоддзі палац быў цалкам перабудаваны ў стылі французскага [[класіцызм]]у.]] У гэтым замку склікаў генеральныя штаты ў [[1382]] годзе [[Карл VI (кароль Францыі)|Карл VI]]. Каралі часта бывалі ў Камп’ені, з перапынкам у [[1414]]—[[1429]] гадах, калі землі апынуліся пад уладай [[Бургіньёны|Бургіньёнаў]]. [[Карл VII (кароль Францыі)|Карл VII]], быўшы каранаваным у [[Рэймс]]е, 18 жніўня [[1429]] года здзейсніў урачысты ўезд у Камп’ень і правёў там дванаццаць дзён. Такім чынам ён паклаў пачатак традыцыі вяртацца ў Камп’ень пасля каранацыі, гэта традыцыя выконвалася практычна ўсімі каралямі да [[Карл X (кароль Францыі)|Карла X]] уключна. Карл VII вярнуўся ў Камп’ень толькі ў [[1441]] годзе ў кампаніі дафіна, будучага [[Людовік XI (кароль Францыі)|Людовіка XI]], і пабачыў замак у благім стане пасля шматлікіх аблог. У [[1451]] годзе з прычыны працяглага знаходжання ў Камп’ені караля замак быў прыведзены ў парадак. [[Карл VIII (кароль Францыі)|Карл VIII]] і [[Людовік XII (кароль Францыі)|Людовік XII]] даволі доўга жылі ў Камп’ені. [[Францыск I (кароль Францыі)|Францыск I]], бываючы тут часта, паклапаціўся аб добраўпарадкаванні будынкаў і расчыстцы лесу. [[Карл IX (кароль Францыі)|Карл IX]] быў ініцыятарам стварэння шасці гектараў «каралеўскага саду» які стаў асновай для будучага парку. [[Рэлігійныя войны ў Францыі]] мала спрыялі каралеўскім паездкам у Камп’ень. [[Генрых III (кароль Францыі)|Генрых III]] быў вымушаны адмяніць там у [[1576]] годзе скліканне генеральных штатаў. Але менавіта ў абацтва Сен-Карней яго цела было прывезена для пахавання пасля забойства ў [[1589]] годзе. Замак, пусты і занядбаны на працягу рэлігійных войнаў, стаў непрыдатным для жылля. Калі [[Генрых IV (кароль Францыі)|Генрых IV]] прыехаў у Камп’ень, ён вырашыў спыніцца ў горадзе. Урэшце работы па аднаўленні замка пачаліся ў [[1594]] годзе. У [[1619]] годзе [[Людовік XIII (кароль Францыі)|Людовіку XIII]], які прыехаў у Камп’ень, так там спадабалася, што ён вяртаўся туды тры разы на год. У [[1624]] годзе ён жыў у замку з красавіка па ліпень і [[Камп'енскі дагавор (1624)|сустракаў там пасольства]] караля Англіі [[Якаў I (кароль Англіі)|Якава I]] і дэлегатаў [[Рэспубліка Злучаных правінцый|рэспублікі Злучаных правінцый]]. У час свайго апошняга наведвання, у [[1635]] годзе, ён загадаў цалкам абнавіць пакоі караля і каралевы, што было зроблена пры рэгенцтве [[Ганна Аўстрыйская|Ганны Аўстрыйскай]]. Пры [[Людовік XIV|Людовіку XIV]] недахоп месца ў замку прывёў да таго, што ў горадзе былі пабудаваны будынкі вялікай і малой канцылярый, стайні для коней караля і [[Месье (тытул)|месье]], рэзідэнцыі для міністраў і іх бюро. Камп’ень быў нароўні з [[Версальскі палац|Версалем]] і [[Палац Фантэнбло|Фантэнбло]] адзінай каралеўскай рэзідэнцыяй, дзе кароль збіраў [[Савет караля Францыі|Савет]]. Сам Людовік XIV бачыў у Камп’ені перш за ўсё месца для адпачынку і перадышкі. У [[1666]] годзе ў Камп’ені прайшлі першыя палявыя вучэнні, за імі яшчэ шаснаццаць, апошнія адбыліся ў [[1847]] годзе. Яны прызначаліся для падрыхтоўкі палкоў і іх камандзіраў, навучання прынцаў і для забавы прыдворных і народа. Пасля [[1698]] года кароль не наведваў Камп’ень. Замак заставаўся незанятым каля дзесяці гадоў. З [[1708]] па [[1715]] гады там пражываў [[курфюрст]] Баварыі [[Максіміліян II (курфюрст Баварыі)|Максіміліян II]], які быў выгнаны імперскімі ўладамі і атрымаў прытулак і абарону ў Людовіка XIV. === Рэканструкцыя палаца ў XVIII стагоддзі === [[Людовік XV (кароль Францыі)|Людовік XV]] упершыню прыехаў у Камп’ень у [[1728]] годзе. Малады кароль вырашыў абгрунтавацца ў замку ў той час як у [[Суасон]]е праходзіў кангрэс па абмеркаванні міру з Іспаніяй. Людовіку XV спадабалася там паляваць і з тых часоў ён праводзіў тут месяц ці два штогод. Цесната палаца, нязручнасць невыкарыстоўваных будынкаў вакол, пабудаваных без якога-небудзь плана і не звязаных паміж сабой сталі відавочнымі. Пасля працэсу ўнутраных змен замка, пры [[Жак Габрыэль|Жаку Габрыэле]] з [[1736]] па [[1740]] былі праведзены працы па разбудове. [[Выява:Compiègne Château 04.jpg|thumb|Інтэр’ер эпохі Людовіка XV.]] Паміж [[1740]] і [[1751]] годамі было прапанавана шмат праектаў па рэканструкцыі. Самым цікавым апынуўся план, які быў прадстаўлены ў 1751 годзе [[Анж Жак Габрыэль|Анж Жакам Габрыэль]], і неадкладна пачаў прыводзіцца ў выкананне. Нягледзячы на работы, якія праводзіліся ў палацы, Людовік XV працягваў бываць у Камп’ені, дзе ён любіў паляваць. Менавіта тут ён прыняў у [[1770]] годзе эрцгерцагіню Аўстрыйскую [[Марыя-Антуанэта|Марыю-Антуанэту]], нявесту дафіна. Работы не спыніліся са смерцю караля, яны працягнуліся пад кіраўніцтвам вучня і калегі Анж Жака Габрыэля — [[Луі ле Дро дэ ла Шатр]]а. Ён скончыў рэканструкцыю палаца ў [[1788]] годзе, скрупулёзна прытрымліваючыся плана настаўніка. [[Людовік XVI (кароль Францыі)|Людовік XVI]] рэдка бываў у Камп’ені. Першы раз ён быў там у [[1774]], пасля ўзыходжання на трон. Прытрымліваючыся традыцыі, кароль спыняўся ў замку тры дні ў [[1775]] па дарозе ў Рэймс і тры дні на зваротным шляху. Пасля чаго кароль зрабіў некалькі рэдкіх візітаў для палявання. Павелічэнне колькасці работ у замку, якое адыблося пасля рашэння караля і каралевы, зрабіла пражыванне там немагчымым. Людовік XVI і Марыя-Антуанэта так і не ўбачылі свае апартаменты гатовымі. [[Сход натабляў]] у [[1787]] годзе палічыў выдаткі на рамонт замка празмернымі. У час [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]] начынне было распрададзена, як і ва ўсіх каралеўскіх замках. У [[1799]] годзе ў Камп’ені было створана першае [[Нацыянальнае ваеннае вучылішча]], якое займала замак да [[1806]] года. === Пасля рэвалюцыі === У [[1807]] годзе пасля загаду [[Напалеон]]а пачалося аднаўленне палаца. Архітэктар [[Луі-Мартэн Берто]] кіраваў работамі. Яны складаліся ў ачыстцы палаца ад вады, ва ўнутранай перабудове і змяненні ўбрання. Апрача іншага была пабудавана вялікая галерэя для правядзення баляў. Сад быў цалкам перасаджаны і плаўна пераходзіў у лес. [[Файл:Compiègne Château 01.jpg|thumb|left|Парадная лесвіца Камп’енскай рэзідэнцыі]] У былым крыле каралевы, Берто спраектаваў апартаменты для высокапастаўленых замежных гасцей. Яны не засталіся пустуючымі: у чэрвені [[1808]] года туды заехаў кароль Іспаніі [[Карл IV (кароль Іспаніі)|Карл IV]], які быў вымушаны адрачыся ад прастола. Ён заставаўся там да верасня, пасля чаго быў пераведзены ў [[Марсель]]. У Камп’ені Напалеон прызначыў першую сустрэчу з будучай імператрыцай [[Марыя-Луіза Аўстрыйская|Марыяй-Луізай]], эрцгерцагіняй Аўстрыйскай [[27 сакавіка]] [[1810]]. Двор прыехаў у Камп’ень пасля святкавання вяселля ў [[Парыж]]ы. Наступным летам імператарская пара прыехала сюды ўжо ў суправаджэнні спадчынніка, [[Напалеон II Банапарт|Напалеона II]]. У [[1813]] годзе палац служыў часовым прыстанкам каралю Вестфаліі [[Жэром Банапарт|Жэрому Банапарту]] і яго жонцы [[Кацярына (дачка Фрыдрыха Вюртэмбергскага)|Кацярыне]]. У красавіку [[1814]] года [[Людовік XVIII]] спыняўся ў Камп’ені па дарозе ў [[Парыж]] каб аналізаваць сітуацыю ў сталіцы. У наступныя гады прынцы і прынцэсы каралеўскай сям’і часта бывалі ў Камп’ені, але звычайна не затрымліваліся больш за некалькіх дзён. [[Карл X (кароль Францыі)|Карл X]] першы візіт у якасці караля здзейсніў у лістападзе [[1824]] года ў суправаджэнні шматлікай світы. [[Луі-Філіп I (кароль Францыі)|Луі-Філіп I]] наведаў палац у [[1832]] годзе пры падрыхтоўцы да вяселля сваёй старэйшай дачкі [[Луіза Марыя Арлеанская|Луізы]] з каралём Бельгіі [[Леапольд I (кароль Бельгіі)|Леапольдам I]]. Вяселле святкавалі ў палацы 9 жніўня 1832. [[File:0 Compiègne - Salle de bal du château (1).JPG|thumb|Бальная зала]] Пасля [[Рэвалюцыя 1848 года ў Францыі|рэвалюцыі 1848 года]] палац Камп’ень быў нацыяналізаваны. Прынц-прэзідэнт [[Напалеон III Банапарт]] прыехаў туды ў [[1849]] годзе з нагоды адкрыцця чыгуначнай галіны Камп’ень-[[Нуаён]]. Стаўшы імператарам, ён правёў там каля двух тыдняў у снежні [[1852]] года са світай, якая складалася з сотні чалавек. Двор вяртаўся ў Камп’ень у [[1853]] і [[1855]], але толькі з [[1856]] года пачаліся «Камп’енскія серыі», гэта значыць прыезды ў палац працягласцю ад месяца да месяца з паловай штовосень. Для забавы гасцей ладзіліся балі і прыёмы, выезды на паляванне. Правілы этыкету былі зведзены да мінімуму і запрошаныя карысталіся вялікай свабодай. У [[1901]] годзе палац прымаў імператара [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]], апошняга манарха, які гасціў у Камп’ені. У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] там размяшчалася стаўка англійскага галоўнакамандуючага, затым нямецкі генеральны штаб у [[1914]] годзе. Палац быў пераўтвораны ў шпіталь у [[1915]], пасля чаго служыў штабам французскаму генералу [[Анры Філіп Петэн|Анры Філіпу Петэну]]. Пасля вайны ў Камп’ені размясцілася міністэрства па вызваленых рэгіёнах, што пацягнула за сабой сур’ёзныя непрыемнасці: у [[1919]] у палацы адбыўся пажар, які знішчыў Пакой Імператара і Кабінет Саветаў. У [[1939]] годзе з прычыны пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ўся мэбля замка была эвакуіравана, але ў [[1945]] вернутая. [[23 верасня]] [[2006]] года ў палацы прайшоў саміт Францыя-Германія-Расія, на якім прысутнічалі главы дзяржаў: [[Жак Шырак]], [[Ангела Меркель]] і [[Уладзімір Пуцін]]. == Архітэктура == Сучасны [[Камп’енскі замак]] у выкананы ў стылі [[класіцызм]]у (будаваўся з 1370-х гг.; 1751-88, арх. [[Ж. А. Габрыэль]], з 1776 — арх. [[Л. Ле Дро дэ Ла Шатр]]; фрагменты сцен [[14 стагоддзе|14]]-[[18 стагоддзе|18]] стст.; частка з дваром аранжарэі — [[1736]]-[[1740]], арх. [[Ж. Габрыэль Старэйшы]]; у плане — няправільны трохвугольнік з парадным дваром з малога боку і садовым фасадам па вялікім боку), аздоблены пад імператарскі палац пры [[Напалеон I|Напалеоне I]] (1808-11, архітэктары [[Л. М. Берто]], [[Ш. Персье]], [[П. Ф. Л. Фантэн]], дэкаратары [[Ф. Дзюбуа]], [[П. Ж. Рэдутэ]]); пры [[Луі-Філіп I|Луі Філіпе]] пабудаваны тэатр ([[1832]]-[[1835]]); пры [[Напалеон III|Напалеоне III]], які выкарыстоўваў замак як восеньскую рэзідэнцыю ([[1856]]-[[1869]]), — галерэя Натуара ([[1858]]-[[1859]], арх. [[Г. А. Анселе]]; серыя габеленаў «Гісторыя Дон Кіхота» па кардонах [[Ш. Ж. Натуар]]а). У інтэр’ерах: капліца (завершана ў [[1830-я]] гг., карціны [[16 стагоддзе|16]]-[[18 стагоддзе|18]] стст.); лесвіца каралевы, зала гвардыі, салон гульняў каралевы (усё [[1783]]-[[1786]]); танцавальная зала ([[1809]], роспісы [[А. Л. Жырадэ-Трыязон]]а); спальні Марыі Луізы і Напалеона I ([[1810]]); салон кветак (пано Дзюбуа і Рэдутэ, [[1810]]); бібліятэка і інш. імператарскія апартаменты з карцінамі [[Жырадэ-Трыязон]]а, габеленамі [[17 стагоддзе|17]]-[[18 стагоддзе|18]] стст. (у т.л. серыя «Паляванні Людовіка XV» па кардонах [[Ж. Б. Удры]]), ампірнай мэбляй [[Ф. А. Жакоб-Дэмальтэр|Ф. А. Жакоба-Дэмальтэр]]а; салон карт з мэбляй [[1863]]. Музеі: экіпажаў і турызму (заснаваны ў 1927), Другой імперыі і імператрыцы (1953). Да замка прылягае т.з. [[Камп’енскі лес]] (звыш 15 тыс. га) з «Малым паркам» (каля 6 га; спланаваны ў 1560-х гг., зменены па праекце [[Ж. А. Габрыэль|Ж. А. Габрыэл]]я з 1755, часткова рэарганізаваны з 1811 у пейзажны, арх. [[Берто]]; каля 30 статуй), прамой алеяй (даўжынёй 4,5 км, шырынёй 60 м), [[альтанка]]й Марыі Луізы («зялёны тунэль» даўжынёй 1200 м, [[1810]]), дарогай, якая вядзе да паляўнічага доміка імператрыцы [[Яўгенія (імператрыца Францыі)|Яўгеніі]] (сяр. 19 ст.); {{зноскі}} {{няма крыніц|дата=2017-11-12}} == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Château de Compiègne|Палац Камп'ень}} * [http://www.musee-chateau-compiegne.fr/ Афіцыйны сайт музея ў Камп’ені] {{Архівавана|url=https://archive.today/20130107014824/http://www.musee-chateau-compiegne.fr/homes/home_id24350_u1l2.htm |date=7 студзеня 2013 }} {{Рэзідэнцыі французскіх каралёў}} [[Катэгорыя:Палацы Францыі]] [[Катэгорыя:Музеі Францыі]] [[Катэгорыя:Палацава-паркавыя ансамблі]] [[Катэгорыя:Рэзідэнцыі кіраўнікоў]] [[Катэгорыя:Рэзідэнцыі Напалеона]] [[Катэгорыя:Камп’ень]] a1wbl1o5pc4bi3lz6pmazekfnd57qv3 Карцэвіцкі сельсавет 0 596485 5133523 4648619 2026-04-29T04:05:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133523 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Карцэвіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Нясвіжскі раён]] |Уключае = 6 населеных пунктаў |Сталіца = [[Карцэвічы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = [[28 мая]] [[2013]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1323 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Карцэ́віцкі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2011 года вёска) [[Карцэвічы]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Нясвіжскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. 9 жніўня 1960 года ў склад [[Ланскі сельсавет|Ланскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Вялікія Міцькавічы]], [[Малыя Міцькавічы]], [[Малая Быхаўшчына]] і [[Хрыпкава]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 жніўня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 24.</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 8 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|154}}</ref>. 11 чэрвеня 1984 года скасавана вёска [[Старая Свіцязь]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 11 чэрвеня 1984 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1984, № 19 (1789).</ref>, 23 лютага 2011 года — вёска [[Надзея (Нясвіжскі раён)|Надзея]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2011-32/2011_32_9_39096.pdf Решение Несвижского районного Совета депутатов от 23 февраля 2011 г. № 50 Об упразднении сельского населенного пункта Надея Карцевичского сельсовета Несвижского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190418071814/http://www.pravo.by/pdf/2011-32/2011_32_9_39096.pdf|date=18 красавіка 2019}}</ref>. 28 мая 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Нясвіжскі сельсавет|Нясвіжскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1323 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 91,7 % — [[беларусы]], 3,2 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 3,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 красавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 6 населеных пунктаў: аграгарадок [[Карцэвічы]], вёскі [[Альбянка]], [[Альхоўка (Нясвіжскі раён)|Альхоўка]], [[Малева]], [[Саска Ліпка]] і [[Сычэва (Нясвіжскі раён)|Сычэва]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Нясвіжскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Нясвіжскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] 0kvagf5eiz7832dd7zg5ahcd4cb9qni Каменскі сельсавет (Шчучынскі раён) 0 597013 5133326 4808778 2026-04-28T14:00:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133326 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Каменскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Каменскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Шчучынскі раён]] |Уключае = 19 населеных пунктаў |Сталіца = [[Каменка (аграгарадок, Шчучынскі раён)|Каменка]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 714 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ка́менскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Шчучынскі раён|Шчучынскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) [[Каменка (аграгарадок, Шчучынскі раён)|Каменка]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Шчучынскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Залесненскі сельсавет|Залесненскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гродненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 23 мая па 25 снежня 1962 года ў складзе [[Скідзельскі раён|Скідзельскага раёна]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 23 мая 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. 26 кастрычніка 1965 года ў склад сельсавета з [[Дэмбраўскі сельсавет|Дэмбраўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Пратасаўшчына (Шчучынскі раён)|Пратасаўшчына]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 кастрычніка 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 1 (1121).</ref>. 11 ліпеня 1972 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Скоржыцкі сельсавет|Скоржыцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>. У 1976 годзе ў склад [[Шчучынскі сельсавет|Шчучынскага сельсавета]] перададзены 13 населеных пунктаў: [[Агароднікі (Шчучынскі раён)|Агароднікі]], [[Барташы (Шчучынскі раён)|Барташы]], [[Будраўцы]], [[Дубраўляны (Шчучынскі раён)|Дубраўляны]], [[Ельня (Шчучынскі раён)|Ельня]], [[Жадзейкі (Шчучынскі раён)|Жадзейкі]], [[Жылічы (Шчучынскі раён)|Жылічы]], [[Зарэчча (Шчучынскі сельсавет)|Зарэчча]], [[Мілеўцы (Шчучынскі раён)|Мілеўцы]], [[Поплава]], [[Скоржыкі]], [[Шніпкі]], [[Юшкі (Шчучынскі раён)|Юшкі]]<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 сакавіка і 10 мая 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 17 (1499).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1006 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 53,6 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 39,6 % — [[беларусы]], 5,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=21 красавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 714 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=24 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Каменскі сельсавет (Шчучынскі раён)}} {{Шчучынскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Каменскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Шчучынскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Каменскі сельсавет у [[Шчучынскі раён|Шчучынскім раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Скідзельскі раён|child|загаловак=Каменскі сельсавет у [[Скідзельскі раён|Скідзельскім раёне]] (1962)}} |спіс3 = {{Шчучынскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Каменскі сельсавет у [[Шчучынскі раён|Шчучынскім раёне]] (з 1962)}} }} [[Катэгорыя:Каменскі сельсавет (Шчучынскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Скідзельскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 6w6x8kmfzrx4sjiv6bukm5u6iz8e80h Дрыгліў 0 597584 5133573 4994233 2026-04-29T08:40:20Z J. Gradowski 33975 крыніцы? 5133573 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Дрыгліў'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Дри́глів}}) — вёска ў [[Чудніўскі раён|Чудніўскім раёне]] [[Жытомірская вобласць|Жытомірскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Чудніўская гарадская абшчына|Чудніўскай гарадскай абшчыны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Чудніўскага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чудніўскага раёна]] g1ttliec054gii81yuq1mq9qffnhwp0 Капліцкі сельсавет 0 597676 5133484 5079732 2026-04-28T23:00:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133484 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Капліцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Калінкавіцкі раён]] |Уключае = 11 населеных пунктаў |Сталіца = [[Каплічы (Калінкавіцкі раён)|Каплічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 821 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ка́пліцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Калінкавіцкі раён|Калінкавіцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Каплічы (Калінкавіцкі раён)|Каплічы]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Калінкавіцкага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Калінкавіцкім раёне БССР. З 27 верасня 1930 года ў [[Мазырскі раён|Мазырскім раёне]], з 12 лютага 1935 года ў [[Даманавіцкі раён|Даманавіцкім раёне]] БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Калінкавіцкага раёна. У 1966 годзе ў склад [[Савіцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Савіцкага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты ([[Варатынь Капліцкі]], [[Ператрутаўскі Варатын|Варатынь Ператрутаўскі]] і [[Дубнякі (Калінкавіцкі раён)|Дубнякі]]), у склад сельсавета з [[Якімавіцкі сельсавет|Якімавіцкага сельсавета]] перададзена вёска [[Ямнае (Калінкавіцкі раён)|Ямнае]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада, 1 і 8 снежня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).</ref>. 21 кастрычніка 1968 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Навасёлкаўскі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]] (вёскі [[Навасёлкі (Калінкавіцкі раён)|Навасёлкі]] і [[Новыя Навасёлкі (Калінкавіцкі раён)|Новыя Навасёлкі]])<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 21 кастрычніка 1968 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 1 (1231).</ref>, 10 студзеня 2026 года — тэрыторыя скасаванага [[Якімавіцкі сельсавет|Якімавіцкага сельсавета]] (6 населеных пунктаў: аграгарадок [[Якімавічы (Калінкавіцкі раён)|Якімавічы]], вёскі [[Вецяльская]], [[Клінск]], [[Міхнавічы (Калінкавіцкі раён)|Міхнавічы]], [[Садкі (Калінкавіцкі раён)|Садкі]] і [[Ячнае (Калінкавіцкі раён)|Ячнае]])<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926g0143583|title=Решение Гомельского областного Совета депутатов от 23 декабря 2025 года № 170 Об изменении административно-территориального устройства Гомельской области|website=pravo.by}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (5 населеных пунктаў) — 1083 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 95,7 % — [[беларусы]], 3,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 красавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (5 населеных пунктаў) — 821 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Капліцкі сельсавет}} {{Калінкавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Капліцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Даманавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мазырскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] iloq94ob3a2l74v7ed95lpyrcqn8e1c Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Багданава) 0 616264 5133569 4887903 2026-04-29T07:53:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133569 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святога Міхаіла Арханёла |Арыгінальная назва = |Выява = Багданава. Касцёл Святога Міхаіла Арханёла. 2020.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце =Беларусь Мінская вобласць |Канфесія = Рымска-каталіцкая царква |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва =1996 |Заканчэнне будаўніцтва =1996 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = }} '''Касцёл Святога Міхаіла Арханёла''' — мураваны каталіцкі храм у вёсцы [[Багданава (Вішнеўскі сельсавет)|Багданава]] [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. == Гісторыя == [[Выява:Ля касцёла.jpg|left|thumb|[[Ля касцёла]]. [[Фердынанд Рушчыц]], [[1899]]. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны мастацкі музей Беларусі]]]] Парафія згадваецца з 1550 года. Цяперашні будынак быў узведзены з белай сілікатнай цэглы ў 1996 годзе<ref>https://kraj.by/belarus/news/sobitiya/-restauratsiya-kastsyola-svyatoga-arhanyola-mihaila-pachalasya-u-vyostsi-bagdanava-valoginskaga-rayona-fota-2016-06-03{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[29 верасня]] 1999 года ва ўрачыстай абстаноўцы новы храм быў асвечаны біскупам [[Гродзенская дыяцэзія|Гродзенскай дыяцэзіі]] [[Аляксандр Кашкевіч|Аляксандрам Кашкевічам]], якому дапамагалі ксёндз з [[Ліда|Ліды]] Вінцэнт Лісоўскі і айцец-францішканец з [[Гальшаны|Гальшан]] Станіслаў Садоўскі<ref>https://rh.by/ru/2010/01/28/gistoryya-kastsyola-u-bagdanave/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190926114341/https://rh.by/ru/2010/01/28/gistoryya-kastsyola-u-bagdanave/ |date=26 верасня 2019 }}</ref>. == Архітэктура == [[Файл:Багданава. Новы касцёл.jpg|міні|злева|Касцёл у 2015 годзе]] Храм мае Т-падобны ў плане аб’ём, фасады якога вырашаны ў адкрытай муроўцы сілікатнай цэглай. Плоскасны фасад завершаны трохвугольным франтонам, вылучаны драўляным [[прытвор]]ам пад двухсхільным пакрыццём і рамбічнай [[люкарна]]й над ім. Бакавыя фасады расчлянёны высока ўзнятымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі і [[Лапатка (архітэктура)|лапаткамі]] ў прасценках. Бакавыя двухпавярховыя [[прыдзел]]ы прызначаны для пакояў настаяцеля. У малітоўную ашаляваную залу выступае антрэсоль [[хоры|хораў]] з драўлянай балюстрадай. Перад касцёлам пастаўлена драўляная чатырохгранная двух’ярусная шатровая брама-званіца<ref>{{Cite web |url=http://www.gants-region.info/index/bagdanawski_kascjol_svjatoga_arkhangela_mikhaila/0-3046 |title=Архіўная копія |access-date=26 верасня 2019 |archive-date=26 верасня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190926114339/http://www.gants-region.info/index/bagdanawski_kascjol_svjatoga_arkhangela_mikhaila/0-3046 |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://catholic.by/3/kasciol/parishes/19-mma/3284-bagdanava-parafiya-sv-mikhala-arkhanjola Багданава — парафія св. Міхала Арханёла] — http://catholic.by/ {{Валожынскі дэканат}} [[Катэгорыя:Касцёлы Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Багданава (Вішнеўскі сельсавет)]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1999 годзе]] [[Катэгорыя:1999 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] 0c0qf74f9g80wcmthynsswzw71stj1k Канстанцін Канстанцінавіч Красоўскі 0 621991 5133417 4941183 2026-04-28T18:54:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133417 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Красоўскі}} {{Вучоны}} '''Канстанцін Канстанцінавіч Красоўскі''' ({{ДН|24|6|1958}} — {{ДС|30|3|2021}}) — беларускі географ. == Біяграфія == Нарадзіўся 24 чэрвеня 1958 годзе ў в. [[Красава]] Пінскага раёна Брэсцкай вобласці. У 1975 годзе пасля заканчэння Мястковіцкай васьмігадовай школы паступіў у Пінскае педагагічнае вучылішча, якое скончыў у 1977 годзе. Па размеркаванні працаваў у Лугскай сярэдняй школе Лунінецкага раёна, пасля чаго быў прызваны ў рады Савецкай Арміі. Пасля дэмабілізацыі ў 1979 годзе паступіў на падрыхтоўчае аддзяленне, а ў 1980 годзе на першы курс географа-біялагічнага факультэта Брэсцкага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. С. Пушкіна. Пасля заканчэння інстытута ў 1985 годзе па спецыяльнасці «Геаграфія і біялогія» 2 гады працаваў сакратаром камітэта камсамола. Ва ўстанове адукацыі «Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна» працаваў з 1987 года — асістэнтам, старшым выкладчыкам, дацэнтам, дэканам геаграфічнага факультэта (1995—2000), загадчыкам кафедры фізічнай і сацыяльна-эканамічнай геаграфіі (2006), прарэктарам па навуковай рабоце (2007—2009), першым прарэктарам (2009—2011). З 2011 года працаваў прафесарам кафедры сацыяльна-эканамічнай геаграфіі і турызму. З 1989 па 1992 гг. К. К. Красоўскі навучаўся ў вочнай аспірантуры Мінскага педінстытута імя А. М. Горкага, а з 2001 па 2004 гг. у дактарантуры Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1992 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па геаграфіі насельніцтва Брэсцкай вобласці, а ў 2006 годзе доктарскую дысертацыю па спецыяльнасці 25.00.24 — эканамічная, сацыяльная і палітычная геаграфія на тэму: «Урбанізацыя Беларусі: эканоміка-геаграфічны аналіз і прагноз». У 2012 г. К. К. Красоўскаму рашэннем ВАК Беларусі прысвоена званне прафесара. З’яўляўся членам Савета па абароне дысертацый Д 02.01.06 БДУ. == Унёсак у навуку == З’яўляўся высокакваліфікаваным спецыялістам у галіне эканамічнай і сацыяльнай геаграфіі. Удзельнік больш як 40 навуковых канферэнцый у Беларусі і за яе межамі. З’яўляўся кіраўніком і выканаўцам больш як 10 дзяржбюджэтных тэм НДР, шэрагу міжнародных праектаў у рамках праграм TACIS, TEMPUS, ПРААН. Пад кіраўніцтвам К. К. Красоўскага абаронены шматлікія дыпломныя работы, магістарскія дысертацыі, падрыхтаваны дзясяткі студэнцкіх дакладаў на навуковыя канферэнцыі. Пад яго навуковым кіраўніцтвам абаронены 3 кандыдацкія дысертацыі: «Геаграфічныя заканамернасці трансфармацыі насельніцтва Беларускага Палесся» (С. В. Каржаневіч, 2012), «Кластарныя структуры ў тэрытарыяльнай арганізацыі турысцка-рэкрэацыйнай дзейнасці (на прыкладзе Брэсцкай вобласці)» (Д. У. Нікіцюк, 2015), «Працоўны патэнцыял Беларусі: тэрытарыяльная структура і прагноз» (А. А. Сідаровіч, 2016). Займаўся пытаннямі дэмаграфіі, рассялення насельніцтва і яго структуры, міграцый. За заслугі ў развіцці адукацыі ўзнагароджаны нагрудным знакам Міністэрства адукацыі «Выдатнік адукацыі», медалём «За працоўную доблесць». Стаў лаўрэатам конкурсу на ўсталяванне персанальнай надбаўкі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь за значны ўклад у сацыяльна-эканамічнае развіццё рэспублікі ў сферы адукацыі. У 2012 г. Саветам спецыяльнага фонду прэзідэнта Рэспублікі Беларусь узнагароджаны 3-й прэміяй за асаблівы ўнёсак у развіццё здольнасцяў адораных навучэнцаў і студэнтаў. == Асноўныя працы == Аўтар і суаўтар больш як 160 навуковых і навукова-метадычных публікацый, у тым ліку трох манаграфій і двух навучальных дапаможнікаў з грыфам Міністэрства адукацыі, курса лекцый па сацыяльнай дэмаграфіі. Манаграфіі: «Гарадское насельніцтва Брэсцкай вобласці» (1997), «Урбанізацыя ў Беларусі: эканоміка-геаграфічны аналіз» (2004); 9 раздзелаў у манаграфіях; 2 навучальныя дапаможнікі (у суаўтарстве). З’яўляўся адным з аўтараў намінацыйнай заяўкі на атрыманне ландшафтным заказнікам «Прыбужскае Палессе» на тэрыторыі Беларусі статусу біясфернага рэзервата ў ЮНЕСКА, за што ў 2005 годзе атрымаў прэмію Брэсцкага аблвыканкама «Чалавек года» ў галіне экалогіі. == Спасылкі == {{wikiquote|Канстанцін Красоўскі}} * [https://www.brsu.by/div/krasovskij-konstantin-konstantinovich Старонка на сайце БрДУ імя А. С. Пушкіна] * [https://www.brsu.by/div/krasovskij-konstantin-konstantinovich-0 Архіўная старонка на сайце БрДУ імя А. С. Пушкіна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230314090123/https://www.brsu.by/div/krasovskij-konstantin-konstantinovich-0 |date=14 сакавіка 2023 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Красоўскі Канстанцін Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Географы Беларусі]] [[Катэгорыя:Географы СССР]] [[Катэгорыя:Дэканы БрДУ імя А. С. Пушкіна]] [[Катэгорыя:Дэмографы]] or2msn8le3kizg0sgvw1zf50jb8qo87 Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Лебедзева) 0 629009 5133550 3989194 2026-04-29T06:45:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133550 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса |Арыгінальная назва = | Выява = Лебедзева. Касцёл.jpg | Подпіс выявы = | Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Аграгарадок |Месцазнаходжанне = [[Лебедзева (Маладзечанскі раён)|Лебедзева]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = | На карце = Беларусь |Канфесія = [[Рымска-каталіцкая царква]] |Епархія = [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія]] |Дэканат = [[Маладзечанскі дэканат]] |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = 2010 |Рэліквіі = |Сучасны стан = |Сайт = |Commons = }} {{значэнні2|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса}} '''Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса''' — мураваны [[каталіцызм|каталіцкі]] храм у [[Аграгарадок|аграгарадку]] [[Лебедзева (Маладзечанскі раён)|Лебедзева]] [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Знаходзіцца на цэнтральнай плошчы вёскі па вуліцы Савецкай, 40. == Гісторыя == [[Файл:Lebiedzieva, Rynak, Naradžeńnia. Лебедзева, Рынак, Нараджэньня (1900).jpg|міні|злева|Лебедзева, касцёл (1910)]] [[Файл:Kaplica ŭ Liebiedzievie5.JPG|міні|справа| Каталіцкая капліца-пахавальня ў вёсцы Лебедзева]] Першы касцёл у паселішчы быў збудаваны ў 1476 годзе. У 1847 годзе быў збудаваны новы драўляны касцёл. Ля вытокаў адраджэння рэлігійнага жыцця мясцовай парафіі, пасля атрымання Беларуссю незалежнасці ў 1991 годзе, стаяў ксёндз Эдмунд Даўгіловіч-Навіцкі<ref>[https://catholic.by/3/news/belarus/7855-lebedzeva-u-parafiyalny-kastsjol-unesli-relikvii-sv-fa-styny-kavalskaj Унясенне рэліквій Фаўстыны Кавальскай: як праходзіла першая візітацыя ў Лебедзеве]</ref>. У 2008 годзе быў пабудаваны новы мураваны касцёл на месцы колішняга драўлянага<ref>[https://belarus-travel.livejournal.com/167454.html ЛЕБЕДЗЕВА (Мінская вобласць)]</ref>. Касцёл быў асвячоны 18 верасня 2010 года архібіскупам [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскім]] [[Тадэвуш Кандрусевіч|Тадэвушам Кандрусевічам]]. Побач з касцёлам перад асвячэннем быў усталяваны дубовы крыж<ref>[https://vedaj.by/index.php/garady/minsk/maladz/lebedzeva Лебедзева]</ref>. == Пробашчы == У парафіі калісьці служыў вядомы ксёндз [[Міхал Сапоцька]]<ref>[https://kraj.by/belarus/news/sobitiya/-v-lebedevo-osvyatili-kostyol-2010-09-23 В ЛЕБЕДЕВО ОСВЯТИЛИ КОСТЁЛ]{{Недаступная спасылка}}</ref>. * Андрэй Сцяцкевіч * Уладзімір Русак {{зноскі}} == Спасылкі == * {{catholic.by|https://catholic.by/3/kasciol/parishes/19-mma/3333-lebedzeva-parafiya-najsvyatsejshaga-sertsa-ezusa}} * {{ГБ|https://globustut.by/lebedevo/index.htm#kostel}} {{Маладзечанскі дэканат}} [[Катэгорыя:Касцёлы Маладзечанскага раёна]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Лебедзева (Маладзечанскі раён)]] [[Катэгорыя:2010 год у Беларусі]] hhuq94c5o292i825w752nlgqujda4c4 Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Забрэззе) 0 632430 5133553 4942826 2026-04-29T07:06:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133553 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Найсвяцейшай Тройцы |Арыгінальная назва = |Выява =Забрэзскі касцёл-01.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Забрэззе]] |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце =Беларусь Мінская вобласць |Канфесія = [[Рымска-каталіцкая царква]] |Епархія = [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія]] |Дэканат = Валожынскі дэканат |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік =Ксёндз Томаш |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1997 |Заканчэнне будаўніцтва = 1999 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = }} '''Касцёл Найсвяцейшай Тройцы''' — мураваны каталіцкі храм у вёсцы [[Забрэззе]] [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. == Гісторыя == [[Файл:Zabreźzie, Trajecki. Забрэзьзе, Траецкі (1900).jpg|thumb|злева|160px|Папярэднік сучаснага касцёла, фота пач. [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]]]] У 1446 годзе [[Юрый Рымавідавіч]] заснаваў каталіцкую парафію і ў 1456 годзе пабудаваў касцёл. У 1654 годзе [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|падчас вайны]] з [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]] сяло знішчана маскоўскімі войскамі, касцёл быў спалены і адноўлены толькі ў 1695 годзе. Драўляны касцёл праіснаваў да 1959 года і быў знішчаны<ref>[https://www.geo-by.com/search?updated-max=2014-09-07T13:31:00-07:00&max-results=3&reverse-paginate=true Забрэззе]</ref>. На месцы касцёла ўзвялі будынак сельсавета. У 1997 годзе пачата будоўля новага касцёла побач будынку былой крамы. У 1999 годзе намаганнямі пробашча і святара касцёла кс. Томаша касцёл быў дабудаваны і ў 2000 годзе асвячоны. На званіцы ўсталяваны адзін з ацалелых званоў папярэдняга касцёла<ref>[https://www.mlyn.by/2018/02/adzin-pakinuli-u-kanave-drugi-zakapali-u-zyamlyu-yak-verniki-zabrezzya-ratavali-kastsyolnyya-zvany/ Адзін пакінулі ў канаве, другі закапалі ў зямлю — як вернікі Забрэззя ратавалі касцёльныя званы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210426162739/https://www.mlyn.by/2018/02/adzin-pakinuli-u-kanave-drugi-zakapali-u-zyamlyu-yak-verniki-zabrezzya-ratavali-kastsyolnyya-zvany/ |date=26 красавіка 2021 }}</ref>. У 2008 годзе ў Забрэзскай парафіі служылі 6 міністрантаў, пад куратарствам ксяндза-доктара Генрыка Акалатовіча. На 2014 год налічвалася 3 міністранты, на 2020 год — 1. У 2014 годзе невядомы злачынца, падабраўшы ключ, скраў з касцёла грошы<ref>[https://kraj.by/belarus/news/proisshestviya/-u-valoginskim-rayone-nevyadomi-skrau-z-kastsyola-groshi-na-sumu-bolsh-za-13-milyonau-2014-06-04 У ВАЛОЖЫНСКІМ РАЁНЕ НЕВЯДОМЫ СКРАЎ З КАСЦЁЛА ГРОШЫ НА СУМУ БОЛЬШ ЗА 13 МІЛЬЁНАЎ]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://rh.by/ru/2014/06/04/u-valozhynskim-rayone-abakrali-kastsyol/ У Валожынскім раёне абакралі касцёл] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200222210315/https://rh.by/ru/2014/06/04/u-valozhynskim-rayone-abakrali-kastsyol/ |date=22 лютага 2020 }}</ref>.[[Файл:Забрэзскі касцёл-06.jpg|злева|міні|251x251px|Памятная таблічка]] == Святары == * Ксёндз Ян Куніцкі да 1959 г. * Ксёндз-доктар Томаш Лях з 1999 г. па 2005 г. * Ксёндз-доктар Гэнрык Акалатовіч з 2006 г. па 2023 г. * Ксёндз Валянцін Станкевіч з 2024 г. У 1901–1902 гадах у народнай школе ў [[Забрэззе|Забрэззі]] вучыўся будучы ксёндз [[Міхал Сапоцька]], часта ўдзельнічаў у набажэнствах у парафіяльным касцёле. Святарскі прыклад тагачаснага забрэзскага пробашча '''Яна Куніцкага''' ажывілі ў Сапоцьке жаданне дзяцінства стаць святаром.{{зноскі}} == Спасылкі == * [https://catholic.by/3/kasciol/parishes/19-mma/3287-zabrezze-parafiya-najsvyatsejshaj-trojtsy Забрэззе — парафія Найсвяцейшай Тройцы] — http://catholic.by/ {{ГБ|https://globustut.by/zabreze/index.htm#kostel}}<gallery mode="packed-hover" widths="350" heights="130"> Файл:Забрэзскі касцёл-02.jpg|Знешні выгляд Файл:Забрэзскі касцёл-03.jpg|Галоўны алтар Файл:Забрэзскі касцёл-04.jpg|Інтэр'ер касцёла Файл:Забрэзскі касцёл-05.jpg|Спавядальня </gallery>{{Валожынскі дэканат}} [[Катэгорыя:Касцёлы Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Забрэззе]] [[Катэгорыя:1999 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] luvyc9nqkch5sdg6nfvfq3v56n34t95 Чэмпіянат Беларусі па гандболе 0 634789 5133401 5076812 2026-04-28T18:24:22Z JerzyKundrat 174 5133401 wikitext text/x-wiki {{Картка каманднага турніру |Назва = Чэмпіянат Беларусі па гандболе |Арыгінальнае = |Лагатып = |Шырыня = |Подпіс = [[Гандбол]] |Заснаваны = [[1992]] |Спорт = гандбол |Рэарганізаваны= |Існаваў = |Краіна = {{Беларусь}} [[Беларусь]] |Рэгіён = [[Еўропа]] |Перыядычнасць = штогод |Кол-ць каманд = |Міжнародныя = |Выхад у = |Выбыванне ў = |Дзеючы = |Тытулаваны = [[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] (16) |Сайт = [https://handball.by/ handball.by] |Кіраўнік = |Бягучы сезон = }} '''Чэмпіянат Беларусі па гандболе''' — рэгулярныя штогадовыя спаборніцтвы па гандболе сярод [[гандбол]]ьных клубных каманд [[Беларусь|Беларусі]]. == Спіс прызёраў == {|class="wikitable" !Год||Чэмпіён||2-е месца||3-е месца |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|1992/1993]]||[[ГК СКА Мінск|СКА-1 (Мінск)]]||[[ГК СКА Мінск|СКА-2 (Мінск)]]||[[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|Случ-СКАФ (Слуцк-Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|1993/1994]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|СКАФ-РШВСМ (Мінск)]]||[[ГК РВАР Мінск|РВАР (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|1994/1995]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|СКАФ-РШВСМ (Мінск)]]||[[ГК Гомель|Морэна-Універсітэт (Гомель)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|1995/1996]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|СКАФ-РШВСМ (Мінск)]]||[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|1996/1997]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|СКАФ-РШВСМ (Мінск)]]||[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|1997/1998]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінская вобласць)]]||[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон-ГЭНІ-РШВСМ (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|1998/1999]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[ГК СКА Мінск|СКА-РВАР (Мінская вобласць)]]||[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон-ГЭНІ-РШВСМ (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|1999/2000]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[ГК СКА Мінск|СКА-РВАР (Мінская вобласць)]]||[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон-ГЭНІ-РЦАП (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|2000/2001]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон-ГЭНІ-РЦАП (Мінск)]]||[[ГК Гомель|Універсітэт (Гомель)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|2001/2002]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінская вобласць)]]||[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон-МНС (Мінск)]]||[[ГК СКА Мінск|СКА-РВАР (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|2002/2003]]||[[ГК Аркатрон Мінск|РЦАП-Аркатрон-МНС (Мінск)]]||[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]||[[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|СКАФ-СДЮШАР (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]]||[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінская вобласць)]]||[[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|СКАФ-СДЮШАР (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|2004/2005]]||[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінская вобласць)]]||[[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|БДУФК-Вікторыя-Рэгія (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|2005/2006]]||[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінская вобласць)]]||[[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|БДУФК-Вікторыя-Рэгія (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|2006/2007]]||[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[БГК імя Мяшкова|ЦАР-БГК (Брэст)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]]||[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]]||[[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]||[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|2009/2010]]||[[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]||[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]||[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]]||[[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]||[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]]||[[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]||[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]]||[[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|2013/2014]]||[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|2014/2015]]||[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]]||[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|2016/2017]]||[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]]||[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]]||[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[ГК Кронан Гродна|Кронан (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]]||[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]]||[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]]||[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]]||[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]]||[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[ГК Кронан Гродна|Кронан (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|2024/2025]]||[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]||[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]||[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|2025/2026]]|| || || |} == Пераможцы == {| border="0" cellpadding="0" class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- style="background:#e9e9e9" ! ! Клуб ! Колькасць ! Год |- || 1. || [[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] || 16 || 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024 |- || 2. || [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] || 11 || 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2025 |- || 3. || [[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] || 5 || 2009, 2010, 2011, 2012, 2013 |- || 4. || [[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон (Мінск)]] || 1 || 2003 |} == Спасылкі == * [https://handball.by/ Афіцыйны сайт] * [https://web.archive.org/web/20111206013832/http://handball.by/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%A0%D0%91/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2.html Спіс прызёраў чэмпіяната Беларусі па гандболе] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па гандболе| ]] l2nwa8yfc1x41puy0omppvtx1gu6mul Каранёўскі сельсавет 0 637181 5133505 4797613 2026-04-29T01:27:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133505 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Каранёўскі сельсавет (значэнні)}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Каранёўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Смаргонскі раён]] |Уключае = 41 населены пункт |Сталіца = [[Асінаўшчына 2]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2425 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Каранё́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Асінаўшчына 2]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Смаргонскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Карані (Смаргонскі раён)|Карані]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]], з 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 17 лістапада 1986 года ў склад сельсавета з [[Сольскі сельсавет|Сольскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты (вёскі [[Беразнякі (Смаргонскі раён)|Беразнякі]], [[Васюкі (Смаргонскі раён)|Васюкі]], [[Гавуці]] і [[Лубянка (Смаргонскі раён)|Лубянка]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).</ref>. 20 чэрвеня 1988 года ў склад горада [[Смаргонь]] уключаны вёскі [[Карналінка]] і [[Мінкі (Смаргонскі раён)|Мінкі]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 20 чэрвеня 1988 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 27 (1941).</ref>. 29 ліпеня 1997 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Асінаўшчына-2. 25 чэрвеня 2008 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Бялкоўшчынскі сельсавет|Бялкоўшчынскага сельсавета]] (22 населеныя пункты: [[Асінаўка (Каранёўскі сельсавет)|Асінаўка]], [[Аславяняты]], [[Бялкоўшчына]], [[Васілевічы (Смаргонскі раён)|Васілевічы]], [[Галяшонкі]], [[Глінна (Смаргонскі раён)|Глінна]], [[Караваі]], [[Краснае (Смаргонскі раён)|Краснае]], [[Кулакова (Смаргонскі раён)|Кулакова]], [[Ляўкі (Смаргонскі раён)|Ляўкі]], [[Навінка (Смаргонскі раён)|Навінка]], [[Панара]], [[Сазоны]], [[Слабсны]], [[Студзянец (Каранёўскі сельсавет)|Студзянец]], [[Стымоні]], [[Талмуцішкі]], [[Татаршчына (Смаргонскі раён)|Татаршчына]], [[Хадакі (Смаргонскі раён)|Хадакі]], [[Харукова]], [[Хацені]], [[Хвецавічы]])<ref>[http://pravo.by/pdf/2008-181/2008-181(002-013).pdf Решение Гродненского областного Совета депутатов от 25 июня 2008 г. № 92 О решении вопросов административно-территориального устройства Сморгонского района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2623 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 92,1 % — [[беларусы]], 4,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,8 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=31 сакавіка 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 год — 2425 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Каранёўскі сельсавет}} {{Смаргонскі раён}} [[Катэгорыя:Каранёўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] ht0fhw1p6gu5ydpemsipz8lpt4um647 Карабоўскі сельсавет 0 639748 5133497 4644460 2026-04-29T00:03:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133497 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Карабоўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Глыбоцкі раён]] |Уключае = 37 населеных пунктаў |Сталіца = [[Карабы 2]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2846 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Карабоўскі сельсавет (Глыбоцкі раён).svg |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = http://glubokoe.vitebsk-region.gov.by/ru/korobovskij/ |Заўвагі = }} '''Карабо́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Карабы 2]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Тумашаўскі сельсавет''' у складзе Глыбоцкага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Тумашы (Глыбоцкі раён)|Тумашы]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 31 сакавіка 1958 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Дзеркаўшчынскі сельсавет|Дзеркаўшчынскага сельсавета]] (16 населеных пунктаў: [[Альховікі (Глыбоцкі раён)|Альховікі]], [[Барысаўшчына (Глыбоцкі раён)|Барысаўшчына]], [[Воўкаўшчына I]], [[Воўкаўшчына II]], [[Галубава (Глыбоцкі раён)|Галубава]], [[Дзеркаўшчына I]], [[Дзеркаўшчына II]], [[Заазер’е (Карабоўскі сельсавет)|Заазер’е]], [[Кісялі (Глыбоцкі раён)|Кісялі]], [[Корзева]], [[Наваполле (Глыбоцкі раён)|Наваполле]], [[Ражкова]], [[Сазонаўшчына (Глыбоцкі раён)|Сазонаўшчына]], [[Сакавічы (Глыбоцкі раён)|Сакавічы]], [[Стураўшчына]] і [[Ялоўкаўшчына]])<ref>Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 3.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. 20 мая 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Струцкі сельсавет|Струцкага сельсавета]] (5 населеных пунктаў: [[Дабрыянава]], [[Завараты (Глыбоцкі раён)|Завараты]], [[Ласкаўшчына]], [[Латыгаль (Глыбоцкі раён)|Латыгаль]], [[Праходы (Глыбоцкі раён)|Праходы]]), таксама ў склад сельсавета з [[Ласіцкі сельсавет (Глыбоцкі раён)|Ласіцкага сельсавета]] перададзены 8 населеных пунктаў ([[Белевічы (Глыбоцкі раён)|Белевічы]], [[Гінькі (Карабоўскі сельсавет)|Гінькі]], [[Гулідава]], [[Гусакова]], [[Залаўкі]], [[Лапішкі]], [[Падкраеўшчына]] і [[Рудакова (Глыбоцкі раён)|Рудакова]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. 19 лютага 1971 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Карабы, сельсавет перайменаваны ў Карабоўскі. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 47 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|44}}</ref>. 5 сакавіка 1981 года цэнтр сельсавета перайменаваны ў Карабы 2. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3655 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 94,2 % — [[беларусы]], 3,1 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 2,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=21 красавіка 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 2846 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Карабоўскі сельсавет}} {{Глыбоцкі раён}} [[Катэгорыя:Карабоўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 5cak0o9s8d6ylaxb3xk6s6shwk9ox2d Сямён Міхайлавіч Фрумін 0 643064 5133427 5095531 2026-04-28T19:30:24Z IshaBarnes 124956 не ізаляваны 5133427 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} {{цёзкі2|Фрумін}} '''Сямён Міхайлавіч Фрумін''' ({{ДН|12|11|1900}}, м. [[Леніна (Горацкі раён)|Раманава]], [[Горацкі павет]] — {{ДС|1|9|1938}}, [[Расстрэльны палігон «Камунарка»|палігон «Камунарка»]], [[Маскоўская вобласць]]) — дырэктар Маскоўскага інстытута фізкультуры, брыгадны камісар РСЧА. == Біяграфія == === Дзяцінства і юнацтва === Нарадзіўся 12 лістапада 1900 года ў м. [[Леніна (Горацкі раён)|Раманава]] [[Горацкі павет|Горацкага павета]] ў яўрэйскай сям’і Міхася (Машэ) Фруміна — рабочага цагельні ў маёнтку княгіні Дандуковай-Корсакавай. У сям’і было шэсць дзяцей, Семён быў старэйшым. З дзяцінства працаваў на цагельні і вучыўся ў сельскай школе. У 1913 годзе з’ехаў на заробкі ў [[Ніжні Ноўгарад]]. Працаваў рабочым на прыватных прадпрыемствах. === Удзел у грамадзянскай вайне === У маі 1917 года ўступіў у партыю [[Бальшавікі|бальшавікоў]] і ў 1919 годзе пайшоў добраахвотнікам на фронт. Удзельнічаў у баях на Паўднёвым і Заходнім франтах. У 1920 годзе — намеснік ваенкама 144 стралковай брыгады <ref>Фрумина, Д., Фрумина, Л. Косомол, крепи оборону страны (С. М. Фрумин) // Революцией призванные : Очерки об участниках революционного движения в Нижегородской губернии, вступивших в партию в 1917 г. — Горький : 1987.С. 263—264 </ref> . Удзельнічаў у баях з белапалякамі пад [[Варшава]]й. Падчас адступлення, у жніўні 1920 года, быў кантужаны, атручаны газам і трапіў у палон да палякаў. Сядзеў у Варшаўскай турме, а потым быў пераведзены ў [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкую крэпасць]]. У чэрвені 1921 года збег з польскага палону і вярнуўся на тэрыторыю [[Савецкая Расія|Савецкай Расіі]]. === Праца ў ЦК РКСМ. Вучоба ў Маскоўскім дзяржаўным універсітэце === Працаваў у ЦК РКСМ загадчыкам сакрэтна-дырэктыўнай часткі, затым — намеснікам загадчыка ваенна-спартыўнага аддзела. У 1927—1930 гадах апублікаваў 5 брашур па праблемах ваенна-спартыўнага выхавання моладзі. <ref>{{Cite web|url=https://search.rsl.ru/ru/record/01009248431|title=По горам Кавказа. Воен.-туристское путешествие молодежи: С рис. и карт. маршрута|date=16.04.1930|publisher=Молодая гвардия|via=Российская Государственная Библиотека}}</ref>. У 1926 годзе паступіў на медыцынскі факультэт [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. У час вучобы актыўна займаўся спортам і арганізацыяй спартыўных мерапрыемстваў сярод моладзі і студэнтаў. Атрымаў спецыяльнасць лекара, але па спецыяльнасці не працаваў. === Дырэктар Маскоўскага інстытута фізкультуры === Па хадайніцтву Вышэйшага савета фізічнай культуры СССР яго ў 1931 годзе прызначылі дырэктарам і начальнікам ваеннага факультэта Маскоўскага інстытута фізкультуры. Падчас працы дырэктарам інстытута скончыў завочна ваенную школу «Выстрел» і год вучыўся на вячэрнім аддзяленні ў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваеннай акадэміі РСЧА імя М. В. Фрунзэ]]. У 1934 годзе быў узнагароджаны [[ордэн Чырвонай Зоркі|ордэнам Чырвонай Зоркі]]. 17 лютага 1936 года было прысвоена званне брыгаднага камісара. У гэтыя гады пад яго кіраўніцтвам былі пабудаваны новыя навучальныя корпусы, спартыўныя залы, сабраны кваліфікаваны калектыў выкладчыкаў. Па рашэнні Прэзідыума Усесаюзнага Савета фізічнай культуры пры ЦВК СССР у інстытуце быў уведзены фактычна паўваенны рэжым. Гэта была агульнай тэндэнцыяй ваенізацыі і абароннай накіраванасці фізкультурнай і спартыўнай працы ў краіне. Студэнтаў апранулі ў адзіную форму і забяспечылі бясплатным трохразовым харчаваннем, наведванне студэнтамі лекцый, семінараў і практычных заняткаў лічылася абавязковым. С. М. Фрумін амаль 5 гадоў быў членам Прэзідыума Усесаюзнага савета фізічнай культуры пры ЦВК СССР, 10 гадоў — членам Ваенна-фізкультурнай камісіі ЦК УЛКСМ, членам бюро фізкультурнай камісіі УЦСПС, членам Бауманскага райкама партыі г. Масквы. Яму належыць ідэя паказу штогадовых фізкультурных дасягненняў навучэнцаў інстытута на [[Красная плошча (Масква)|Краснай плошчы]], названыя фізкультурнымі парадамі. Студэнты інстытута прымалі актыўны ўдзел у спаборніцтвах, якія праводзіліся сумесна з арміяй і С. М. Фрумін на іх сустракаўся з камандзірамі РККА: на спартыўных пляцоўках, кортах інстытута. Тут бывалі [[М. В. Фрунзэ]], Б. А. Кальпус, [[Іосіф Станіслававіч Уншліхт|І. С. Уншліхт]], М. П. Томскі, [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|М. М. Тухачэўскі]], В. К. Путна, Б. М. Фельдман і іншыя камандзіры РККА. Пра гэта сведчаць фатаграфіі, якія знаходзяцца ў фондах гісторыка-спартыўнага музея Расійскага дзяржаўнага універсітэта фізічнай культуры, спорту, моладзі і турызму. Пасля арышту Б. А. Кальпуса, І. С. Уншліхта, М. П. Томскага, М. М. Тухачэўскага, В. К. Путна, Б. М. Фельдмана былі арыштаваны ўсе, хто з імі сустракаліся, у тым ліку і С. М. Фрумін. === Арышт, расстрэл, рэабілітацыя === 21 ліпеня 1937 года С. М. Фрумін Пастановай Усесаюзнага Савета па справах фізкультуры і спорту пры СНК СССР быў зняты з пасады дырэктара інстытута з фармулёўкай «за сувязь з ворагамі народа», а 22 ліпеня 1937 года партыйная арганізацыя інстытута фізкультуры выключыла яго з партыі<ref>[http://museum.sportedu.ru/content/pravda-o-strashnykh-godakh.eum.sportedu.ru/content/pravda-o-strashnykh-godakh Сайт гісторыка-спартыўнага музея Расійскага дзяржаўнага універсітэта фізічнай культуры, спорту, моладзі і турызму. Старонка: Правда о страшных годах] {{Недаступная спасылка}}</ref>. Арыштаваны 1 жніўня 1937 года і пасля допытаў быў уключаны ў расстрэльны спіс «Масква-цэнтр» ад 1 лістапада 1937 года на 123 чалавек, пад № 109. На спісе ёсць подпісы: «За». [[Сталін]], [[Вячаслаў Міхайлавіч Молатаў|Молатаў]]. Аднак справа была адпраўлена на даследаванне. Другі раз уключаны ў спіс № 1 «Масква-цэнтр» ад 20 жніўня 1938 года на 313 чалавек, пад № 286. Суправаджальная запіска [[Мікалай Іванавіч Яжоў|М. І. Яжова]]: «Прашу санкцыі асудзіць усіх па першай катэгорыі». Подпісы: «За». Сталін, Молатаў <ref>[http://stalin.memo.ru/spiski/pg04140.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200221161843/http://stalin.memo.ru/spiski/pg04140.htm |date=21 лютага 2020 }} // Архіў Прэзідэнта РФ, воп.24, справа 412, ліст 140</ref>. Асуджаны Ваенная калегіяй Вярхоўнага суда СССР 1 верасня 1938 года па першай катэгорыі (расстрэл) па абвінавачванню ва ўдзеле ў контррэвалюцыйнай тэрарыстычнай арганізацыі<ref>http://old.ihst.ru/projects/sohist/repress/kom/1938/frumin.htm{{Недаступная спасылка}}</ref>. Расстраляны 1 верасня 1938 года на [[Расстрэльны палігон «Камунарка»|палігоне НКУС «Камунарка»]] ў [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]<ref>{{Cite web|url=http://old.memo.ru/memory/communarka/index.htm|title=МЕМОРИАЛ: растрельные списки Коммунарки|website=old.memo.ru}}</ref>. Рэабілітаваны Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 4 ліпеня 1956 года. == Сям’я == * Жонка — Ганна Іванаўна Паленава, як член сям’і здрадніка Радзімы (ЧСЗР) арыштавана ў 1937 годзе і выслана ў [[Кустанай]] у лагер на 5 гадоў. Рэабілітавана ў 1956 годзе. Пасля рэабілітацыі атрымала даведку аб тым, што яе муж памёр 1 снежня 1945 года. == Узнагароды == * [[ордэн Чырвонай Зоркі]] (1934) == Памяць == * Біяграфічны матэрыял аб С. М. Фруміне змешчаны ў экспазіцыі гісторыка-спартыўнага музея Расійскага дзяржаўнага універсітэта фізічнай культуры, спорту, моладзі і турызму. * Яго імя змешчана на «Сцяне смутку» на палігоне «Камунарка». * Па ініцыятыве ўнучкі С. М. Фруміна Ірыны Вольфсан, Міжнароднае гісторыка-асветніцкае, дабрачыннае і праваабарончае таварыства «Мемарыял» умацавала знак «Апошні адрас» у Маскве па адрасе: Арбат, д. 15/43. * Нарыс аб С. М. Фруміне надрукаваны ў кнізе «Революцией призванные». Очерки об участниках революционного движения в Нижегородской губернии, вступивших в партию в 1917 г. — Горький: 1987.С. 263—269. == Творы == * Фрумин, С. Комсомол крепи оборону СССР / С. Фрумин. — М.: Молодая гвардия, 1930 — 77с. * Фрумин, С.Подготовка комсомола к обороне/ С. Фрумин . — М.:-Л. : Молодая гвардия, 1927 — 32 с. * Фрумин, С.По горам Кавказа. Воен.-туристское путешествие молодежи [Текст] : С рис. и карт. маршрута / С. Фрумин — М.:: Молодая гвардия, 1930 — 62с. * Фрумин, С.Jugendgenosse, starke die wehrmacht der UdSSR! : Die aufgabeder Ossoaviachim / S. Frumin. — Moscau : ZVV, 1930 — 48 с. * Фрумин, С.Komsomol na strazy ZSRR [Текст] / S. Frumin. — Moskwa. 1930. — 47 с. {{зноскі}} == Літаратура == * Фрумина, Д., Фрумина, Л. Комсомол, крепи оборону страны(С. М. Фрумин)// Революцией призванные : Очерки об участниках рев. движения в Нижегор. губернии, вступивших в партию в 1917 г. — Горький : 1987. С.263-269. * Мельникова, В. Ф. «Хотелось бы назвать всех поименно…» // газета «На старт». 5.04. 1993. * Черушев Н. С., Черушев Ю. Н. Расстрелянная элита РККА (командармы 1-го и 2-го рангов, комкоры, комдивы и им равные). 1937—1941. Биографический словарь. М.: 2012. С.341-342. == Спасылкі == * На сайце «Бессмертный барак» [https://bessmertnybarak.ru/Frumin_Semen_Mikhaylovich/ Фрумин Семен Михайлович] * На сайце гісторыка-спартыўнага музея Расійскага дзяржаўнага універсітэта фізічнай культуры, спорту, моладзі і турызму: ** старонка «Лица и личности»: [http://museum.sportedu.ru/content/sm-frumin С. М. Фрумин | Историко-спортивный музей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190512170904/http://museum.sportedu.ru/content/sm-frumin |date=12 мая 2019 }} ** старонка «Репрессии»: [http://museum.sportedu.ru/content/frumin-semen-mikhailovich Фрумин Семен Михайлович | Историко-спортивный музей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200107151450/http://museum.sportedu.ru/content/frumin-semen-mikhailovich |date=7 студзеня 2020 }}; ** [http://museum.sportedu.ru/content/pravda-o-strashnykh-godakh Правда о страшных годах | Историко-спортивный музей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230622194128/http://museum.sportedu.ru/content/pravda-o-strashnykh-godakh |date=22 чэрвеня 2023 }} * Последний адрес. Москва, Арбат, 15/43 — Фрумин и ГЦОЛИФК, рассказывает Елена Ивановна Сидорова, директор музея ГЦОЛИФК // [https://www.youtube.com/watch?v=EsVI4vPFTr8 Москва, Арбат, 15/43 — Фрумин и ГЦОЛИФК, рассказывает Елена Ивановна Сидорова] * Последний адрес. Москва, Арбат, 15/43 — Семён Михайлович Фрумин. Вспоминают дочь С. М. Фрумина — Наталья Фрумина и его внучка Ирина Вольфсон // [https://www.youtube.com/watch?v=g4hWpypstMg Москва, Арбат, 15/43 — Семён Михайлович Фрумин] * Лившиц, Владимир. Исполнилось 120 лет со дня рождения нашего земляка, который был ректором крупнейшего в России физкультурного вуза// [https://horki.info/news/15887.html Исполнилось 120 лет со дня рождения нашего земляка, который был ректором крупнейшего в России физкультурного вуза | horki.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210305124920/https://horki.info/news/15887.html |date=5 сакавіка 2021 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Фрумін Сямён Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя военачальнікі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Педагогі СССР]] [[Катэгорыя:Педагогі Расіі]] [[Катэгорыя:Спартыўныя функцыянеры]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горацкім раёне]] a18h3ii9k58y8p7amz7hrjow2s1e7aa Капыльскі сельсавет 0 643446 5133492 4880899 2026-04-28T23:34:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133492 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Капыльскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Капыльскі раён]] |Уключае = 20 населеных пунктаў |Сталіца = [[Капыль]] (не ўваходзіць у склад) |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]],</br>[[24 мая]] [[1960]] |Скасаванне = [[24 верасня]] [[1926]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2381 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Капы́льскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Капыльскі раён|Капыльскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — горад [[Капыль]] (не ўваходзіць у склад). Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Капыльскага раёна [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка Капыль. 24 верасня 1926 года скасаваны ў сувязі з утварэннем Капыльскага местачковага Савета. Зноў утвораны 24 мая 1960 года ў складзе Капыльскага раёна Мінскай вобласці БССР з цэнтрам у гарадскім пасёлку Капыль, з пералічэннем у яго склад 15 населеных пунктаў ([[Амерыка (Капыльскі раён)|Амерыка]], [[Асмолы]], [[Дусаеўшчына]], [[Змаганне (Капыльскі раён)|Змаганне]], [[Красны (Капыльскі раён)|Красны]], [[Навасельцы (Капыльскі раён)|Навасельцы]], [[Нізкавічы]], [[Новая Палянка]], [[Раскошша (Капыльскі раён)|Раскошша]], [[Стары Капыль]], [[Чырвоная Горка (Капыльскі сельсавет)|Чырвоная Горка]], [[Юрздыка]], [[Якусоўшчына]], [[Янава (Капыльскі раён)|Янава]] і пасёлак саўгаса імя Дзяржынскага) са складу скасаванага [[Старакапыльскі сельсавет|Старакапыльскага сельсавета]], 2 населеных пунктаў ([[Асавец (Капыльскі сельсавет)|Асавец]] і [[Падгорцы (Капыльскі раён)|Падгорцы]]) са складу [[Слабада-Кучынскі сельсавет|Слабада-Кучынскага сельсавета]], 12 населеных пунктаў ([[Аношкі (Капыльскі раён)|Аношкі]], [[Брацкі (Капыльскі раён)|Брацкі]], [[Быкоўцы]], [[Вусава (Капыльскі раён)|Вусава]], пасёлак [[Вусава (Капыльскі раён, пасёлак)|Вусава]], [[Выгода (Капыльскі сельсавет)|Выгода]], [[Зарэчча (Капыльскі раён)|Зарэчча]], [[Каменшчына (Капыльскі раён)|Каменшчына]], [[Мажа (аграгарадок)|Мажа]], [[Чырвоны Партызан (Капыльскі раён)|Чырвоны Партызан]], [[Шастакі (Капыльскі раён)|Шастакі]] і [[Якубавічы (Капыльскі раён)|Якубавічы]]) з адміністрацыйнага падпарадкавання Капыльскага пассавета, 14 населеных пунктаў ([[Аргелаўшчына]], пасёлак цагельнага завода [[Андросаўшчына (пасёлак)|Андросаўшчына]], [[Васілеўшчына (Капыльскі раён)|Васілеўшчына]], [[Вошкаты]], [[Вялешына (Капыльскі сельсавет)|Вялешына]], [[Каменка (Капыльскі раён)|Каменка]], [[Мазалі (Капыльскі раён)|Мазалі]], [[Мурыны (Капыльскі раён)|Мурыны]], [[Навасады (Капыльскі раён, вёска)|Навасады]], пасёлак [[Навасады (Капыльскі раён)|Навасады]], [[Новая Кель]], [[Скабін]], пасёлак [[Скабін (пасёлак)|Скабін]], [[Старая Кель]]) са складу скасаванага [[Вялешынскі сельсавет|Вялешынскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. У 1976 годзе скасаваны пасёлак [[Асавец (Капыльскі сельсавет)|Асавец]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка, 7 і 29 красавіка 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 17 (1499).</ref>, 18 сакавіка 1985 года — пасёлкі [[Брацкі (Капыльскі раён)|Брацкі]], [[Вусава (Капыльскі раён, пасёлак)|Вусава]] (далучаны да вёскі [[Вусава (Капыльскі раён)|Вусава]]), [[Красны (Капыльскі раён)|Красны]] і [[Чырвоная Горка (Капыльскі сельсавет)|Чырвоная Горка]] (далучаны да вёскі [[Стары Капыль]])<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 сакавіка 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 13 (1819).</ref>. 30 сакавіка 2016 года ў склад [[Слабада-Кучынскі сельсавет|Слабада-Кучынскага сельсавета]] перададзены пасёлак [[Андросаўшчына (пасёлак)|Андросаўшчына]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916n0076820&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 30 марта 2016 г. № 129 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200924122500/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916n0076820&p1=1|date=24 верасня 2020}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (21 населены пункт) — 2794 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 сакавіка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 96,0 % — [[беларусы]], 2,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 мая 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (20 населеных пунктаў) — 2381 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=24 сакавіка 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Капыльскі сельсавет}} {{Капыльскі раён}} [[Катэгорыя:Капыльскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1926 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1960 годзе]] m062s2t6ua9be3layz3b7jtjav1cr4r Канфлікт паміж Ісламскай арміяй і Аль-Каідай 0 655433 5133465 4899883 2026-04-28T21:02:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133465 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |выява = |загаловак = |дата = лета 2006 — 6 чэрвеня 2007<ref>{{cite web|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1629871,00.html|title=A Truce Between U.S. Enemies in Iraq|publisher=Time|date=6 June 2007|access-date=11 верасня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20130824182627/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1629871,00.html|archive-date=24 жніўня 2013|url-status=dead}}</ref> |месца = [[Ірак]] |частка = [[Іракская вайна]] |вынік = перамір’е |праціўнік1 = [[File:Islamic Army of Iraq (emblem).png|23px]] [[Ісламская армія ў Іраку]]<br>[[Файл:Jamaâat-Ansar-al-Sunna logo.png|22px]] [[Джамаат Ансар аль-Суна]]<br>[[File:Logo of 1920 Revolution Brigade.gif|22px]] [[Рэвалюцыйная брыгада 1920]]<br>{{flagicon image|Flag of al-Qassam Brigades.svg}} [[Іракскі ХАМАС]]<br>{{Сцяг|Ірак}} [[Савет выратавання Анбара]] |праціўнік2 = {{Сцяг|Джыхад}} [[Аль-Каіда]]: *• [[Image:Flag of al-Qaeda in Iraq.svg|22px]] [[Аль-Каіда ў Іраку]] *• [[File:Islamic State flag.svg|22px]] [[Ісламская дзяржава Ірак]] *• [[Файл:Logo of the Jeish al-Taiifa al-Mansoura.jpeg|22px]] [[Армія пераможнай абшчыны]] |камандзір1 = Ізмаіл Джубуры<br>Абу Абдула аль-Шаф‘і<br>Харыт Дахір Хаміс аль-Дары † |камандзір2 = Абу Аюб аль-Масры<br>Абу Умар аль-Багдадзі |сілы1 = 10 900 — 11 400 чалавек<ref>[http://www.stanford.edu/group/mappingmilitants/cgi-bin/groups/view/5 ]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.investigativeproject.org/profile/125|title=Ansar al-Sunna (AS) :: The Investigative Project on Terrorism}}</ref> |сілы2 = 12 000 чалавек<ref>{{cite web|url=http://www.defenddemocracy.org/media-hit/symposium-shattered-dreams-of-al-qaeda/|title=Symposium: Shattered Dreams of Al Qaeda - Foundation for Defense of Democracies|first=Hambo Development -|last=http://hambodevelopment.com}}</ref> |страты1 = |страты2 = |агульныя страты = звыш 300 забітых }} {{Бітвы і аперацыі Іракскай вайны}} '''Узброены канфлікт паміж групоўкамі «[[Ісламская армія ў Іраку]]» і «[[Аль-Каіда]]»''' — шэраг баявых сутыкненняў паміж двума буйнымі [[суніты|суніцкімі]] групоўкамі [[іракскія паўстанцы|іракскіх паўстанцаў]] і іх саюзнікамі, што развіваўся на фоне [[Сектанцкі гвалт у Іраку (2006—2009)|рэлігійна-ідэалагічнага канфлікту]] ўнутры руху баевікоў, які ў сваю чаргу праходзіў на фоне [[Іракская вайна|Іракскай вайны]]. == Прычыны і перадгісторыя == Ісламская армія ў Іраку ўяўляе з сябе [[нацыяналізм|нацыяналістычную]] суніцкую [[ісламізм|ісламісцкую]] групоўку антыіранскай/антышыіцкай накіраванасці. Яе байцы, як мінімум афіцыйна, не праводзілі тэрарыстычныя акцыі, займаючыся выключна ўзброенымі нападамі на [[Міжнародныя кааліцыйныя сілы ў Іраку|сілы кааліцыі]], урадавыя фарміраванні і [[шыіты|шыіцкія]] атрады. У той жа час Аль-Каіда, маючы радыкальную ідэалогію, паўсюдна вырабляла падрывы, расстрэлы і захопы закладнікаў. Прадстаўнікі Ісламскай арміі ў Іраку выступалі з крытыкай падобнай тактыкі<ref name="Rise">{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=0e6rBAAAQBAJ|title=The ISIS Threat: The Rise of the Islamic State and their Dangerous Potential|first1=U. S.|last1=Congress|first2=U. S.|last2=Senate|first3=Wikimedia|last3=Foundation|first4=Foreign Affairs|last4=Committee|first5=Bureau of|last5=Counterterrorism|first6=Australian National|last6=Security|date=25 September 2014|publisher=Providence Research|via=Google Books}}</ref><ref name="telegraph">[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iraq/10914567/Islamic-Army-of-Iraq-founder-Isis-and-Sunni-Islamists-will-march-on-Baghdad.html Islamic Army of Iraq founder: Isis and Sunni Islamists will march on Baghdad]</ref><ref name="что-то там"/>. Адначасова Ісламская армія Ірака разглядала сябе як лідара барацьбы супраць амерыканскай акупацыі Іраку, адпрэчваючы прэтэнзіі Аль-Каіды на гэтую ролю<ref name="что-то там">{{Cite web |url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1629871,00.html |title=A Truce Between U.S. Enemies in Iraq |access-date=11 верасня 2020 |archive-date=9 ліпеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709081933/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1629871,00.html |url-status=dead }}</ref>. Акрамя Ісламскай арміі ў Іраку, дзейнасцю Аль-Каіды былі незадаволены жыхары правінцыі [[Анбар (мухафаза)|Анбар]] на захадзе Ірака, якія перыядычна пакутавалі ад дзеянняў тэрарыстаў. У верасні 2006 года трыццаць плямёнаў ствараюць для самаабароны ад баевікоў «[[Савет выратавання Анбара]]»<ref name="Rise"/> == Канфлікт == Ужо ў 2006 годзе быў зафіксаваны першы выпадак узброенага канфлікту паміж групоўкамі (аднак некаторыя інцыдэнты былі яшчэ ў 2005-м<ref name="Rise"/>). Буйныя баявыя дзеянні паміж рознымі групоўкамі пачаліся ў пачатку 2007 года, калі ўмераныя ісламісты змагаліся з Аль-Каідай за кантроль над сваімі мясцовымі суполкамі. Падчас баёў Аль-Каіда атакавала незадаволеныя ёю групы, а ў лютым 2007 года яе байцы ўзарвалі суніцкую мячэць у [[Эль-Фалуджа|Эль-Фалуджы]] і забілі лідара рэвалюцыйнай брыгады 1920 года<ref name="Rise" />. У лютым 2007 года Міша Ан аль-Джубуры, уладальнік тэлевізійнага канала, які быў пад ІАІ ў якасці прапагандысцкага канала, раскрытыкаваў «Аль-Каіду» ў сувязі з нападамі груповак на грамадзянскае насельніцтва, канкуруючыя паўстанцкія групоўкі і іракскія сілы бяспекі<ref name="LongWar" />. 27 сакавіка рэвалюцыйныя брыгады 1920 года абвясцілі, што іх лідар Харыт Дахір Хаміс аль-Дары быў забіты ў засадзе Аль-Каідай у [[Абу-Грэйб]]е. Дары быў пляменнікам Харыта Аль-Дары, былога кіраўніка Асацыяцыі мусульманскіх навукоўцаў. Брыгада нібыта вяла перамовы аб супрацоўніцтве з Саветам выратавання Анбара. Дары доўгі час быў мішэнню Аль-Каіды з-за яго адмовы прысягнуць на вернасць эміру аль-Багдадзі<ref>{{cite web|url=https://jamestown.org/program/leader-of-1920-revolution-brigades-killed-by-al-qaeda/#.Vh_y2H6rS71|title=Leader of 1920 Revolution Brigades Killed by al-Qaeda|publisher=Jamestown Foundation |author=Lydia Khalil |date=April 10, 2007 |work=Terrorism Focus |volume=4 |issue=9}}</ref>. Пасля смерці лідара брыгады абвясцілі пра свой раскол на дзве фракцыі — рэвалюцыйныя брыгады 1920 года і Іракскі ХАМАС. Гэты разрыў быў выкліканы адрозненнямі ў поглядах на работу з Саветам выратавання Аль-Анбар, перамовы з кааліцыйнымі сіламі і адносіны з «Ісламскай дзяржавай». Пасля гэтага баявыя дзеянні ўзмацніліся. У пачатку красавіка Ісламская армія разарвала свае сувязі з «Ісламскай дзяржавай», заявіўшы, што яе членам пагражала гэтая групоўка<ref name="LongWar">{{cite web|url=http://www.longwarjournal.org/archives/2007/04/islamic_army_of_iraq.php|title=Islamic Army of Iraq splits from al Qaeda |work=The Long War Journal|date=April 12, 2007 |author=Bill Roggio}}</ref>. Пазней у тым жа месяцы Ісламская армія абвінаваціла ІД у забойстве па меншай меры 30 сваіх партызан, а таксама членаў Джамаат Ансар аль-Суна і Арміі маджахедаў. Перад тварам эскалацыі канфлікту Ісламская армія заклікала [[Усама бін Ладэн|Усаму бін Ладэна]] асабіста ўмяшацца, каб кіраваць Аль-Каідай у Іраку. У маі Савет выратавання Анбара заявіў, што забіў Абу Аюба Аль-Масры, што было аспрэчана аўдыёкасетай, выпушчанай групай у адказ, якая таксама адмаўляла заявы аб баявых дзеяннях паміж рознымі групамі. У канцы месяца амерыканскія войскі вызвалілі дзясяткі іракцаў, якія падвергліся катаванням з боку «Аль-Каіды» ў рамках яе кампаніі запалохвання<ref name="Rise"/>. Да чэрвеня адкрытыя перастрэлкі паміж рознымі групамі дасягнулі [[Багдад]]у<ref name="Rise"/>. 6 чэрвеня 2007 бакі дасягнула падпісання пагаднення аб спыненні агню<ref>Ghosh, Bobby. "[http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1629871,00.html A Truce Between U.S. Enemies in Iraq] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130824182627/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1629871,00.html |date=24 жніўня 2013 }}", ''Time'', 6 June 2007.</ref>. == Парушэнне рэжыму спынення агню == У той час як Ісламская армія і Аль-Каіда дамовіліся аб спыненні агню ў чэрвені 2007 года, распаўсюджваліся паведамленні аб баявых дзеяннях паміж атрадамі вакол [[Самара (Ірак)|Самары]] ў кастрычніку і лістападзе, дзе нібыта ІАІ ваявала разам з замежнікамі і ўрадавай арміяй. Кааліцыйныя сілы пазней заявілі, што ў аперацыях удзельнічалі іракскі і кааліцыйны персанал, а не Ісламская Армія. Некаторыя навінавыя агенцтвы ў той час таксама паведамлялі, нягледзячы на пярэчанні Ісламскай Арміі, што партызаны пачалі дзейнічаць разам з кааліцыяй<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=vaZ0CAAAQBAJ|title=Islamic State of Iraq and Syria (ISIS) Reconciliation, Democracy and Terror|first=Col S. C. Dhiman|last=(Retd.)|date=1 January 2015|publisher=Neha Publishers & Distributors|via=Google Books}}</ref>. == Заўвагі == {{Reflist}} {{Іракская вайна}} [[Катэгорыя:Вайна ў Іраку]] [[Катэгорыя:Аль-Каіда]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2006 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2007 года]] [[Катэгорыя:2006 год у Іраку]] [[Катэгорыя:2007 год у Іраку]] mxo2tt4l3mirot37ktuoq5vo4wmb9nw Каменскі сельсавет (Мазырскі раён) 0 657715 5133324 5031961 2026-04-28T13:59:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133324 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Каменскі сельсавет}} {{значэнні|Спасылка=Каменкаўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Каменскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мазырскі раён]] |Уключае = 12 населеных пунктаў |Сталіца = [[Каменка (Мазырскі раён)|Каменка]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1942 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ка́менскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мазырскі раён|Мазырскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 г. вёска) [[Каменка (Мазырскі раён)|Каменка]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Бокаўскі (Вялікабокаўскі) сельсавет''' у складзе Мазырскага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Вялікі Бокаў]]. З 5 кастрычніка 1926 года ў складзе [[Слабадскі раён|Слабадскога раёна]], з 4 жніўня 1927 года — у складзе [[Каралінскі раён|Каралінскага раёна]] той жа акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Каралінскім раёне БССР, які 5 лютага 1931 года перайменаваны ў [[Ельскі раён|Ельскі]]. 1 красавіка 1931 года перайменаваны ў '''Каменкаўскі (Каменскі) сельсавет''' цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Каменка. З 5 красавіка 1935 года ў складзе Мазырскага раёна, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 26 лістапада 1959 года ў склад [[Слабадскі сельсавет (Мазырскі раён)|Слабадскога сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты ([[Рудня (Слабадскі сельсавет, Мазырскі раён)|Рудня]], [[Чарамашня]] і [[Шчакатава]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 лістапада 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 17.</ref>. 6 лютага 1964 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Мялешкавіцкі сельсавет (Мазырскі раён)|Мялешкавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 6 лютага 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).</ref>. У 1964 годзе ў склад сельсавета з [[Міхалкаўскі сельсавет|Міхалкаўскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Ляхаўцы (Мазырскі раён)|Ляхаўцы]], [[Малы Бокаў]], [[Рудня (Міхалкаўскі сельсавет)|Рудня]] і [[Стараселле (Мазырскі раён)|Стараселле]])<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 6 і 20 лютага і 26 сакавіка 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).</ref>, якія 6 ліпеня 1970 года вернуты назад у склад Міхалкаўскага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 6 ліпеня 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 21 (1287).</ref>. У 1975 годзе на тэрыторыі сельсавета ўтвораны пасёлак [[Сасновы (Мазырскі раён)|Сасновы]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР № 828—VIII ад 19 сакавіка 1975 г. Аб найменаванні населенага пункта, які ўзнік на тэрыторыі Каменкаўскага сельсавета Мазырскага раёна Гомельскай вобласці // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 9 (1455).</ref>. 28 снежня 2005 года перайменаваны ў Каменскі сельсавет<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-14/2006-14(002-020).pdf&oldDocPage=7 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 28 декабря 2005 г. № 210 О переименовании сельсоветов Гомельской области]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2203 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 93,9 % — [[беларусы]], 4,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1942 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Каменскі сельсавет (Мазырскі раён)}} {{Мазырскі раён}} [[Катэгорыя:Каменскі сельсавет (Мазырскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Слабадскога раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ельскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] fi8cuopevprymturqettob5so3ur977 Партал:Кінематограф/Новыя артыкулы 100 658977 5133379 5132130 2026-04-28T15:51:30Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5133379 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|2026-04-28T13:36:12Z|Vlad Shmeklia}} {{Новы артыкул|Малады Шэрлак|2026-04-25T13:08:02Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Джын Локхарт|2026-04-25T09:58:14Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Джэфры Эпштэйн: непрыстойна багаты|2026-04-24T16:46:28Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Перажыць Джэфры Эпштэйна|2026-04-22T03:58:03Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Магілёў (тэлерадыёкампанія)|2026-04-20T14:05:16Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Магілёў (телерадыёкампанія)|2026-04-20T09:11:14Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Эміль Веньямінавіч Брагінскі|2026-04-20T04:54:59Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Знакі (фільм)|2026-04-19T13:49:48Z|StachLysy}} {{Новы артыкул|Эбігейл Брэслін|2026-04-19T13:49:43Z|StachLysy}} {{Новы артыкул|Зігзаг поспеху (фільм)|2026-04-19T09:05:38Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Mos Def|2026-04-17T12:22:35Z|Vlad Shmeklia}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ir51czaz1rrbcvwy0h7f0h8elxj14wi Караваціцкі сельсавет 0 664581 5133499 4719725 2026-04-29T00:05:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133499 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Карававціцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Рэчыцкі раён]] |Уключае = 10 населеных пунктаў |Сталіца = [[Каравацічы]] |Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]],</br>[[29 лістапада]] [[1962]] |Скасаванне = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1829 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = https://rechitsa.by/sovet_korovatich.html |Заўвагі = }} '''Карава́ціцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Каравацічы]]. Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення]] [[БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Рэчыцкага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага [[Перавалоцкі сельсавет|Перавалоцкага сельсавета]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рэчыцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе адноўленага [[Васілевіцкі раён|Васілевіцкага раёна]] [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Першамайскі сельсавет (Васілевіцкі раён)|Першамайскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 29 лістапада 1962 года [[Першамайскі сельсавет (Рэчыцкі раён)|Першамайскі сельсавет]] Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці перайменаваны ў Караваціцкі. 26 верасня 2006 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Капараўскі сельсавет|Капараўскага сельсавета]] (5 населеных пунктаў: вёскі [[Будка (Рэчыцкі раён)|Будка]], [[Капараўка]], [[Лазараўка]] і пасёлкі [[Багданаўка (Рэчыцкі раён)|Багданаўка]] і [[Прудзішча (Рэчыцкі раён)|Прудзішча]])<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295 Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf|date=22 верасня 2019}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2509 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 96,3 % — [[беларусы]], 2,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,4 % — [[малдаване ў Беларусі|малдаване]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 снежня 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1829 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Караваціцкі сельсавет}} {{Рэчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Васілевіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1962 годзе]] [[Катэгорыя:Караваціцкі сельсавет| ]] 9w9jqbvgvvydcef682zbk0ebgbjxnc3 Карпаўскі сельсавет 0 665386 5133520 4715942 2026-04-29T03:45:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133520 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Карпаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Лоеўскі раён]] |Уключае = 6 населеных пунктаў |Сталіца = [[Карпаўка (Карпаўскі сельсавет)|Карпаўка]] |Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 377 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ка́рпаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лоеўскі раён|Лоеўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Карпаўка (Карпаўскі сельсавет)|Карпаўка]]. Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе [[Дзятлавіцкі раён|Дзятлавіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Лоеўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных [[Абакумаўскі сельсавет|Абакумаўскага]] і [[Хамінскі сельсавет|Хамінскага]] сельсаветаў. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лоеўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]]. З 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Лоеўскага раёна. 23 верасня 2011 года скасаваны пасёлак [[Новая Дзярэўня]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2011-121/2011_121_9_44737.pdf Решение Лоевского районного Совета депутатов от 23 сентября 2011 г. № 70 Об упразднения сельских населенных пунктов Лоевского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200329053525/http://www.pravo.by/pdf/2011-121/2011_121_9_44737.pdf|date=29 сакавіка 2020}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (7 населеных пунктаў) — 589 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 97,1 % — [[беларусы]], 1,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=15 снежня 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (6 населеных пунктаў) — 377 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=21 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Карпаўскі сельсавет}} {{Лоеўскі раён}} [[Катэгорыя:Карпаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дзятлавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Рэчыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] 5bfsq3gobsqd2zkfleu1sq95qsobbif Размовы з удзельнікам:MocnyDuham 3 667017 5133405 5096222 2026-04-28T18:30:07Z MediaWiki message delivery 38732 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ новы падраздзел 5133405 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:45, 3 студзеня 2021 (+03) == Аўтадогляд == Добры дзень, прапаную Вам атрымаць паўнамоцтвы [[Вікіпедыя:Догляд#Сцяг аўтадаглядчыка|Аўтадаглядчыка]]. Калі Вы не супраць, адкажыце, калі ласка (наўпрост на гэтай старонцы размоў). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:18, 1 верасня 2023 (+03) :Добры дзень! Хацеў набраць 100 правак і сам напісаць датычна гэтага. Можа адразу лепш пайсці на даглядчыка? Я б тады свае неправераныя праўкі праверыў бы. Але канешне, я не супраць сцяга. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 верасня 2023 (+03) :: {{зроблена}}, плёну і здабыткаў! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:18, 1 верасня 2023 (+03) :::Дзякуй вялікі! Make be.wiki Great Again! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:29, 1 верасня 2023 (+03) ==Даследванне супольнасці== Прывітанне, Ладжу даслеванне з мэтай вывучэння магчымых кропак развіцця беларускай Вікімедыя супольнасці, як у Беларусі, так і па-за межамі. Прашу [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z прыняць удзел] у даследванні! Само даслежванне ананімнае і вынікі складаюцца на маім сэрверы. Вынікі даследвання могуць быць расшараны прыватна пры запаўненні поля кантакт, на які можна будзе даслаць гэтыя вынікі, а таксама пры ўважлівым запаўненні адказаў на прапанаваныя [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z ў анкеце пытанні]. Гэта даследванне можа адбывацца некалькімі спосабамі. # мы правядзем размову анлайн і даследчык запаўняе вашы адповяды, # ці можна запаўніць [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z гэту анкету] наўпрост. Запаўненне анкеты можа заняць 20-30 хвілін часу. Калі ласка, прысвяціце гэты час з максімальнай канцэнтраванасцю. Я адказны за даследванне карыстач [[User:Mr. Zabej|Mr. Zabej]], таму калі зацікаўлены ў дзейнасным боку супольнасці, [https://www.facebook.com/mikhail.volczak пішыце мне]. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 19:51, 7 жніўня 2024 (+03) == Электронные обращения для перехода сайтов на свободные лицензии == Добрый вечер, коллега! Извиняюсь, что пишу на русском языке, но это касается крайне важной темы. У меня к вам есть серьёзное предложение - начать перевод государственных сайтов на лицензии типа Creative Commons, поскольку Беларусь значительно запоздала с их внедрением, несмотря на потребности общества. С августа 2021 года неоднократно пытался уговорить ваших коллег рассмотреть вопрос о переводе президентского сайта на CC для начала тех или иных шагов. При этом в феврале того же года произошёл редизайн сайта, в котором медиаархив ведётся с 1994 года - многие фотографии и видеозаписи опубликованы впервые и представляют высокую историческую ценность, поскольку здесь в большинстве своём ключевые события в истории современной Беларуси. --[[Удзельнік:MasterRus21thCentury|MasterRus21thCentury]] ([[Размовы з удзельнікам:MasterRus21thCentury|размовы]]) 18:08, 22 лютага 2025 (+03) == Запрашэнне ў дыскорд == Вітаю! Нажаль не магу зайсці ў новы дыскорд па спасылцы з [[Вікіпедыя:Форум#Дыскорд|абмеркавання на форуме]]. Ці можна неяк атрымаць новае запрашэнне? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 11:21, 23 красавіка 2025 (+03) : Дзіўна, бо ў мяне працуе. Вось новая спасылка для вас: https://discord.gg/q6d7u39s [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 красавіка 2025 (+03) ::Падаецца, праблема была на маім баку, урэшце зайшоў. Дзякуй! [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2025 (+03) == Peisatai == Вітаю! На старонцы [[ВП:запыты да адміністратараў]] абмяркоўваюцца ўласныя даследванні гэтага ўдзельніка, магчыма, вам будзе гэта цікава.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 18 мая 2025 (+03) : Добры дзень! Дзякуй за паведамленне. Бачу там шмат тэксту і вялікае абмеркаванне. Трошкі пазней адкажу ў тэму, калі будуць сілы гэта ўсё праглядзець. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:58, 19 мая 2025 (+03) ::Вітаю! не магу разабрацца, як зьвязваць артыкул з іншымі мовамі. [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 16:31, 19 лістапада 2025 (+03) ::: Добры дзень! Справа ў інструментах ёсць опцыі "Элемент Вікіданых" і "Звязаць з іншымі раздзеламі" (ці нешта накшталт гэтага). Можна праз ніх. Дайце спасылку на артыкул - усё зробім :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:36, 19 лістапада 2025 (+03) ::::Дзякуй! Але старонка на тарашкевіцы https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%86%D0%97%D0%90 [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 17:06, 19 лістапада 2025 (+03) ::::: Справа ёсць кнопка "Дадаць міжмоўныя спасылкі". Вось там трэба знайсці аналагічны артыкул на іншай мове і пазначыць яго. Паспрабуйце. Калі не атрымаецца - я сам зраблю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:17, 19 лістапада 2025 (+03) ::::::Дзякуй, вельмі добрая парада: хвіля - і ўсё зроблена! ::::::чаму ня пішуцца такой зразумелай мовай інструкцыі? я паўгадзіны тыркаўся і нічога не знайшоў. там увогуле пішуць, што нейкай кансоль зьлева )) ::::::і яшчэ: а як з кім-небудзь перапісвацца? я вось залез у чужую размову, бо не зразумеў, як можна каму-небудзь напісаць прыватна. [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 20:56, 19 лістапада 2025 (+03) ::::::: Трэба напісаць, канешне. Гэта ўсё не лёгка для чалавека, які толькі пачынае нешта рабіць у Вікі. Звычайна новую тэму для размовы трэба рабіць у самым нізе старонкі і пачынаць яе з "<nowiki>== Назва тэмы ==</nowiki>". Я вам раю ўключыць [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions/ru гэты гаджэт], ён вельмі спрошчвае задачу камунікацыі ў рамках Вікіпедыі. Прыватна ў Вікі размаўляць не атрымаецца, але вы можаце далучыцца да нашага [[Вікіпедыя:Discord|Discord-сервера]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:27, 20 лістапада 2025 (+03) == Датычна у:Нел_Вес == Вітаю. Здаецца, Нел Вес згубіў доступ да свайго ўліковага запісу і цяпер працуе як Livandiay. Унёсак у асноўным пазітыўны, але ёсць схільнасць да выдалення спасылак на нейкія_не_такія_СМІ, часам з заменай іх на такія_як_трэба_СМІ. Таксама перыядычна ўстаўляе для паселішч {{ш|lang-ru}}, дзе яно не трэба. Пісаў Нел Вес'у пра гэта на старонку размоў удзельніка. З беларускай мовай, як разумею, ва ўдзельніка праблемы, то-бок ведае на вельмі базавым узроўні. Магчыма, далі на працы заданне напаўняць вікі спасылкамі на pravo.by, belta і падобнае, а таксама звесткамі пра брацкія магілы часоў 2СВ, і ён яго выконвае. А можа то памкненне ад душы, хто ведае. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:16, 30 верасня 2025 (+03) : Ну-с, нейкія карысныя праўкі я ад яго бачыў. Прастаўляе шаблоны на неадназначнасці, спасылкі вікіфікуе, звесткі ў ВД пераносіць. Пакуль я сачыў за рувікі, ён там спрабаваў пісаць нейкія артыкулы пра вёскі, няхай і з праблематычным афармленнем. Таму мне здаецца, што ўсёж не заданне гэта, а памкненне. Дарэчы з апошняга, што я правяраў - не бачыў выдалення спасылак. Але можа гэта вы ўжо перад маёй праверкай адхілілі. Амаль дабілі з вамі Pending Changes, яшчэ трошки засталося :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:44, 30 верасня 2025 (+03) == Абарона старонак == Вітаю. Пастаўце, калі ласка, абарону старонкі [[Францыск Скарына]] для незарэгістраваных удзельнікаў. Старонка папулярная і мае статус. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03) : Добры дзень! Маеце рацыю, зрабіў! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:20, 30 верасня 2025 (+03) ::[[Ефрасіння Полацкая]] таксама варта абараніць. Статусны артыкул, ананімныя толькі вандальныя праўкі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:06, 21 кастрычніка 2025 (+03) ::: {{Done}}. Артыкул са статусам. Абараніў да аўтапацверджаных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:09, 21 кастрычніка 2025 (+03) == Моцны духам, як я доўга цябе шукала)) дапамажы, умаляю == Вітаю! Браце, дапамажы разабрацца, як тут што працуе, бо я ўзялася за справу ўпершыню і пакуль ідзе прам не агонь. Я некалькі разоў намагалася паправіць артыкул пра Беларускую Раду культуры, бо ён жэстачайшэ састарэў. Мае праўкі не прыняў нейкі чалавек, маўляў, я раблю вітрыну, а не артыкул. Але я арыентавалася на артыкулы кшталту Мемарыяла і ПЭНа, не пісала "якая класная кантора, усім бы так" і гд. Мой тэкст стрыманы і па факту. Умаляю, скажы, як жыць ці хаця б як абнавіць артыкул [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 14:53, 2 кастрычніка 2025 (+03) : Добры дзень! Давайце падумаем, як мы можам палепшыць артыкул. Зараз вашы праўкі не выконваюць правіла аб [[Вікіпедыя:Правяральнасць|правяральнасці]] зместу артыкула. Калі коратка: чытач павінен мець магчымасць пераканацца ў тым, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў [[ВП:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Напрыклад, паглядзіце як гэта правіла выконваецца [[Беларускі Гаюн|тут]]. : Калі вы хочаце апісаць ініцыятывы арганізацыі – вам патрэбна ўзяць іх опіс з незалежных ад вас СМІ, або іншых [[ВП:АК|АК]]. Цяпер вы іх апісваеце без крыніц, што разам з вашай адназначнай афіліяванасцю з арганізацыяй выглядае як простая рэклама новых ініцыятыў. : Таксама звярніце ўвагу на тое, што нават з энцыклапедычнай значнасцю вашай арганізацыі, не заўсёды ўсе вашы дзеянні з'яўляюцца такімі. Умоўна і груба кажучы, калі заўтра Рада правядзе сустрэчу з людзьмі на кубачак гарбаты абмеркаваць беларускую культуру, то гэты факт наўрад ці будзе апісаны ў Вікіпедыі. : Я вам вельму прачытаць вось гэтыя правілы перад тым, як зноў дадаць інфармацыю ў артыкул: [[ВП:НПГ]], [[ВП:СНК]], [[ВП:АЎТА]], [[ВП:ПРАВ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:45, 2 кастрычніка 2025 (+03) ::Шчыры дзякуй за адказ. Я паспрабую сёння яшчэ раз. Я прачытала ўсе правілы, дзякуй, што звярнулі маю ўвагу на іх яшчэ раз (вельмі дасяжна напісаныя, дарэчы, дзякуй). Але ёсць такая штука, калі, напрыклад, інфармацыя ёсць толькі на нашым сайце. Напрыклад, статут ці Дарожная мапа. Ці нават склад кіраўніцтва рады. Людзі проста ёсць на сваіх пачадах і на нашым сайце -- таму тут я ў тупіку. [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 10:23, 3 кастрычніка 2025 (+03) :::і я разумею, што пра кававанне ў Вікі не пішуць, у мяне і не было такой мэты. Але апісаць флагманскія праекты арганізацыі, мяркую, варта, таму што яны даюць уяўленне, што канкрэтна мы робім. Ці Вы пра каву не да гэтага пісалі?)) [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 10:35, 3 кастрычніка 2025 (+03) ::: Нажаль правілы дзейнічаюць так, што калі інфармацыя ёсць толькі на вашым сайце, то яна хутчэй за ўсё не з'яўляецца «[[вікіпедыя:Значнасць|значнай]]» для Вікіпедыі. Лепш пазбягаць дабаўлення гэтых звестак да артыкула. Кава была толькі прыкладам, можа не самым удалым. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:38, 6 кастрычніка 2025 (+03) == Ордэн «Заслужаны даглядчык» == {| style="background:#FDFFE7; border: solid 1px #C2C2C2; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Файл:Premium Reviewer Barnstar Hires.png|100px|center|link=ВП:Догляд|Ордэн «Заслужаны даглядчык»]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Вікіпедыя:Ордэны/Заслужаны даглядчык|Ордэн «Заслужаны даглядчык»]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2C2C2;" | За самы значны ўнёсак у разбіранне завалаў састарэлых старонак [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 02:26, 6 кастрычніка 2025 (+03) |} : Дзякуй вялікі! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:48, 6 кастрычніка 2025 (+03) == Падзяка за ўдзел у праекце [[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдзень істотных артыкулаў 2025]] == {| style="{{float left}} width:430px; background-color: White; border: 3px solid Blue; text-align: center;" | rowspan=2 | [[Файл:Círculos_Concéntricos.svg|50px|]] | height=20px style="border-bottom: 1px solid #000; font-size:8pt;" | <big><font color="blue">'''Падзяка ад праекта</font></big><br>«[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень|Вікітыдзень]]»''' |- |align="left" style="font-size:9pt;padding:4pt;line-height:1.25em"|<small>'''За ўдзел у рамках''' <font color="Blue"><big>[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдня істотных артыкулаў 2025]]</big></font>. -- [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:52, 20 кастрычніка 2025 (+03) |}<br /><br /><br /><br /><br /> : Дзякуй! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:53, 20 кастрычніка 2025 (+03) == СВО == Не война а СВО запомни [[Удзельнік:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|Беларусі і Расійскай Федэрацыі]] ([[Размовы з удзельнікам:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|размовы]]) 18:43, 29 снежня 2025 (+03) : Мы пішам артыкулы ў адпаведнасці з [[ВП:АК]]. Сусветная акадэмічная супольнасць прыйшла да кансэнсусу датычна ваенных дзеянняў на тэрыторыі Украіны. Пра альтэрнатыўныя назвы гэтай вайны можна напісаць у артыкуле, калі ў вас ёсць такое жаданне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:54, 29 снежня 2025 (+03) ::На Окрестина скоро пропишут тебе как надо [[Удзельнік:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|Беларусі і Расійскай Федэрацыі]] ([[Размовы з удзельнікам:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|размовы]]) 18:56, 29 снежня 2025 (+03) ::: Поспехаў! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:57, 29 снежня 2025 (+03) == [[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]] == Вітаю! Ідзе апошні тыдзень конкурсу. У сувязі з невялікай колькасцю галасоў прашу аддаць свой за любы артыкул на [[Вікіпедыя:Артыкулы года/2025/Кандыдаты ў артыкулы года|гэтай старонцы]]. Паведамляю, што голас можна пакінуць да 14 лютага ўключна. З павагай, [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 07:52, 7 лютага 2026 (+03) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 21:30, 28 красавіка 2026 (+03) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> nhg6d4okk59f6x46kq7epv177ykhjpz Камсамольскі сельсавет (Рэчыцкі раён) 0 667947 5133341 4719710 2026-04-28T14:45:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133341 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Камсамольскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Рэчыцкі раён]] |Уключае = 12 населеных пунктаў |Сталіца = [[Камсамольск (Рэчыцкі раён)|Камсамольск]] |Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 880 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = https://rechitsa.by/sovet_komsomolsk.html |Заўвагі = }} {{значэнні|Спасылка=Камсамольскі сельсавет}} '''Камсамо́льскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 г. вёска) [[Камсамольск (Рэчыцкі раён)|Камсамольск]]. Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года '''Дзюрдзеўскі сельсавет''' у складзе [[Горвальскі раён|Горвальскага раёна]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Дзюрдзеў]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага [[Святоўскі сельсавет|Святоўскага сельсавета]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рэчыцкім раёне БССР. У 1935 годзе вёска Дзюрдзеў атрымала назву [[Камсамольская (Рэчыцкі раён)|Камсамольская]], сельсавет перайменаваны ў Камсамольскі. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Валадарскі сельсавет|Валадарскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 2 красавіка 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Сведскі сельсавет|Сведскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 красавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.</ref>. 1 ліпеня 1965 года ў склад сельсавета з [[Дуброўскі сельсавет (Рэчыцкі раён)|Дуброўскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Узнаж (Рэчыцкі раён)|Узнаж]] і [[Шоўкавічы]], са складу сельсавета ў склад [[Глыбаўскі сельсавет (Рэчыцкі раён)|Глыбаўскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Валадарск (Рэчыцкі раён)|Валадарск]] і [[Першае Мая (Рэчыцкі раён)|Першае Мая]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 ліпеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (11005).</ref>. 26 студзеня 2018 года скасаваны пасёлак [[Гарадок (Рэчыцкі раён)|Гарадок]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918g0087725&p1=1 Решение Речицкого районного Совета депутатов от 26 января 2018 г. № 202 Об упразднении сельского населенного пункта Речицкого района]</ref>, 28 верасня 2022 года — пасёлак [[Баранаўка (Рэчыцкі раён)|Баранаўка]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D922g0118305&p1=1 Решение Речицкого районного Совета депутатов от 28 сентября 2022 г. № 271 Об упразднении поселка Барановка Речицкого района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (14 населеных пунктаў) — 1142 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 94,5 % — [[беларусы]], 4,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=16 студзеня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (13 населеных пунктаў) — 880 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Камсамольскі сельсавет (Рэчыцкі раён)}} {{Рэчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Камсамольскі сельсавет (Рэчыцкі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Горвальскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] 7srebexl2b7b5iqt2nd4s21m9wpjrg1 Каханак Вялікай Мядзведзіцы 0 670006 5133598 4887939 2026-04-29T11:55:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133598 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор|Назва=Каханак Вялікай Мядзведзіцы|Назва-арыгінал=Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy|Аўтар=[[Сяргей Пясецкі]]|Напісаны=1935 год|Публікацыя=1937 год|Выдавецтва=выдавецтва «Rój»|Мова арыгіналу=польская |Жанр=[[раман]]|Электронная версія=https://coollib.net/b/368787-syargey-pyasetski-kahanak-vyalikay-myadzvedzitsyi/read|Перакладчык=[[Фелікс Янушкевіч]]|Пераклад=2009 год}} '''«Каха́нак Вялі́кай Мядзве́дзіцы»''' ({{lang-pl|Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy}}) — [[раман]] [[Сяргей Пясецкі|Сяргея Пясецкага]], напісаны ў 1935 годзе і апублікаваны ў 1937 годзе. Апісвае рэаліі [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|польска]]-[[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкага]] памежжа ў 1-й палове 1920-х гадоў. Твор заснаваны на біяграфіі аўтара, які таксама займаўся памежным гандлем. == Змест == Цэнтр дзеяння — мястэчка [[Ракаў]], размешчанае тады на польска-савецкай мяжы, «''за 33 вярсты ад [[Мінск]]а''». Апавядальнік рамана — Уладэк Лабровіч, які паходзіць з [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]], дзе не змог знайсці працу, прыязджае ў Ракаў на запрашэнне былога ваеннага сябра, цяпер «машыніста» (кіраўніка кантрабандыстаў) Юзафа Трафіды, і атрымлівае з ім месца для жыцця і магчымасць зарабляць на кантрабандзе, чаго збольшага ніхто там не цураўся. Галоўны герой перажывае шэраг прыгодаў. Ён схоплены і зняволены [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|бальшавікамі]], уцёк з цягніка, які вёз яго ў ссылку. Хлусліва абвінавачаны і арыштаваны польскай паліцыяй, уцёк і ад яе, хаваўся. Змены ў групе, з якой герой ходзіць за мяжу, страта сяброў, замах на яго жыццё. Блакада мяжы разам з яго супольнікамі. Пасля страты ўсіх супольнікаў, страты ўсіх сяброў ён пакідае мяжу. Аднак ён усё яшчэ застаецца паблізу мяжы, якую добра ведае. == Беларускія выданні == * {{кніга|год=2009|аўтар=[[Сяргей Пясецкі]].|isbn=978-985-6888-11-6|загаловак=Каханак Вялікай Мядзведзіцы|выдавецтва=[[Віктар Хурсік]]|старонак=352}} (пераклад з [[Польская мова|польскай мовы]] [[Фелікс Янушкевіч|Фелікса Янушкевіча]])<ref>[https://www.livelib.ru/book/1000504296-kahanak-vyalikaj-myadzvedzitsy-syargej-pyasetski Каханак Вялікай Мядзведзіцы (livelib.ru)]</ref> * {{кніга|год=2019|аўтар=[[Сяргей Пясецкі]].|isbn=978-985-7215-02-7|загаловак=Каханак Вялікай Мядзведзіцы|выдавецтва=[[Регистр]]|старонак=400}}<ref>{{Cite web |title=Каханак Вялікай Мядзведзіцы {{!}} OneBook.by |url=https://onebook.by/product/kahanak-vjalikaj-mjadzvedzicy/ |accessdate=6 лютага 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127224043/https://onebook.by/product/kahanak-vjalikaj-mjadzvedzicy/ |archivedate=27 студзеня 2021 |url-status=dead }}</ref> (пераклад Г. А. Бенкевіча)<ref>[https://kniganosha.by/catalog/kahanak_vyalikay_myadzvedzicy Каханак Вялікай Мядзведзіцы (kniganosha.by)]{{Недаступная спасылка}}</ref> * {{кніга|год=2020|аўтар=[[Сяргей Пясецкі]].|isbn=978-609-8213-76-8|загаловак=Каханак Вялікай Мядзведзіцы|выдавецтва=[[Логвінаў]]|старонак=402}} (пераклад [[Марыя Пушкіна|Марыі Пушкінай]])<ref>[https://lohvinau.by/product/%D0%BA%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BA-%D0%B2%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%BC%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%86%D1%8B-%D1%81%D1%8F%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9-%D0%BF/ Каханак Вялікай Мядзведзіцы. Сяргей Пясецкі - Кнігарня Логвінаў (lohvinau.by)]</ref> == У культуры == * У 2017 годзе [[Піт Паўлаў]] выдаў самотнік «Каханак Вялікай Мядзведзіцы», якая мусіла ўвайсці ў яго сольны альбом «''[[Зброя.Золата.Кабеты]]''»<ref>{{артыкул|загаловак=ПРАЙСЦІ МЯЖУ ЗА 3 ХВІЛІНЫ. ПЕРШЫ СІНГЛ З РОК-ТРЫЛЕРУ ПІТА ПАЎЛАВА (ПРЭМ’ЕРА)|год=09.03.2017|выданне=[[Tuzin.fm]]|спасылка=https://tuzinfm.by/performer/mp3/3777/kachanak-vialikaj-miadzviedzicy.html|мова=[[беларуская мова]]|archive-date=21 красавіка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200421204428/https://tuzinfm.by/performer/mp3/3777/kachanak-vialikaj-miadzviedzicy.html}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Крэсы|Усходнія Крэсы]] * [[Заходняя Беларусь]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * «[https://coollib.net/b/368787-syargey-pyasetski-kahanak-vyalikay-myadzvedzitsyi/read Каханак Вялікай Мядзведзіцы]» (пер. [[Фелікс Янушкевіч]]) у электронным выглядзе [[Катэгорыя:Раманы на польскай мове]] [[Катэгорыя:Творы Сяргея Пясецкага]] [[Катэгорыя:Кнігі 1937 года]] [[Катэгорыя:Творы 1935 года]] [[Катэгорыя:Ракаў]] [[Катэгорыя:Прыгодніцкія творы]] iut6cr9bbgglqmr0ua4fp5wmhowuk5s Катастрофа Як-130 у Баранавічах 0 678358 5133590 4756756 2026-04-29T11:13:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133590 wikitext text/x-wiki {{Авіякатастрофа | Назва = Катастрофа Як-130 у Баранавічах | Выява = | Назва выявы = | Дата = [[19 мая]] [[2021]] | Час = 12:33 | Характар = | Прычына =тэхнічная няспраўнасць і страта кіравання | Месца = пустка паміж дамамі 2Б, 2Г і 2Д, вуліца Розы Люксембург, [[Баранавічы]], [[Брэсцкая вобласць]], [[Беларусь]] | Каардынаты = | Загінулыя =2 | Параненыя =1 <small>(на зямлі)</small> | Выява паветранага судна = | Назва выявы паветранага судна = | Мадэль = [[Як-130]] | Імя самалёта = | Авіякампанія =[[Ваенна-паветраныя сілы і войскі СПА Рэспублікі Беларусь]] | Пункт вылету = | Прыпынкі ў дарозе = | Пункт прызначэння = | Рэйс = | Бартавы нумар = 74 | Дата выпуску = | Пасажыры = | Экіпаж = маёр [[Андрэй Уладзіміравіч Нічыпарчык|Андрэй Нічыпорчык]] і лейтэнант [[Мікіта Барысавіч Куканенка|Мікіта Куканенка]] }} '''Катастрофа Як-130 у Баранавічах''' — крушэнне вучэбна-баявога самалёта [[Як-130]] [[Ваенна-паветраныя сілы і войскі СПА Рэспублікі Беларусь|ВПС Рэспублікі Беларусь]] у горадзе [[Баранавічы|Баранавічах]], якое адбылося [[19 мая]] [[2021]] года. У выніку трагедыі загінулі лётчыкі маёр [[Андрэй Уладзіміравіч Нічыпарчык|Андрэй Нічыпорчык]] і лейтэнант [[Мікіта Барысавіч Куканенка|Мікіта Куканенка]]<ref name="камсамолка">[https://www.kp.by/daily/27280/4415510/ «Летчики — герои! Смогли уместиться между домами…»: что рассказывают жители и очевидцы о крушении военного самолета в Барановичах]{{Недаступная спасылка}} // Комсомольская правда, 19 мая 2021</ref>, адзін з мясцовых жыхароў атрымаў раненні<ref name="паранены"/>. == Самалёт == Як-130 з’яўляецца расійскім вучэбна-баявым самалётам, распрацаваным [[КБ Якаўлева]] для замены ў [[Ваенна-паветраныя сілы Расійскай Федэрацыі|Ваенна-паветраных сілах Расіі]] вучэбна-трэніровачных [[Aero L-39 Albatros|Л-39]]. Першую партыю машын ВПС Беларусі атрымалі ў [[2015]] годзе ў адпаведнасці з кантрактам з навукова-вытворчай карпарацыяй «Іркут». Праз год былі пастаўлены яшчэ чатыры самалёты. У [[2019]] годзе краіна атрымала трэцюю партыю, таксама ў колькасці чатырох штук<ref name="тасс"/>. Па стане на [[2020]] год беларуская авіяцыя мела 12 Як-130<ref>The Military Balance 2020. p.188</ref>. Самалёт, што разбіўся ў Баранавічах, быў прыпісаны да [[116-я штурмавая авіяцыйная база|116-й гвардзейскай штурмавой авіябазы]] ў [[Ліда|Лідзе]]<ref name="тасс">[https://tass.ru/proisshestviya/11411575 В Белоруссии разбился самолет Як-130] // ТАСС, 19 мая 2021</ref>. == Катастрофа == Днём 19 мая 2021 года на аэрадроме [[Баранавічы (аэрадром)|«Баранавічы»]] выконваліся вучэбна-трэніровачныя палёты. У названы дзень з аэрадрома «Ліда» група з 4 самалётаў Як-130, у склад якой уваходзіў экіпаж Андрэя Нічыпарчыка, выканала ўзлёт і далейшы палёт у складзе звяна па зададзеным маршруце ў напрамку аэрадрома «Баранавічы». Пасля выканання задання ў складзе групы камандзір паветранага судна па камандзе вядучага прыступіў да адзіночнага вышэйшага пілатажу на малых вышынях над дадзеным аэрадромам. У працэсе выканання самалётам віражу, бартавой сістэмай аб’ектыўнага кантролю пачалі рэгістравацца сігналы аб адмовах датчыкаў, вылічальнікаў і прывадаў комплекснай сістэмы кіравання, а таксама стабілізатара паветранага судна. З гэтага моманту спынілася спраўнае кіраванне самалётам<ref>[https://sk.gov.by/ru/news-ru/view/sledstviem-ustanovleny-obstojatelstva-krushenija-samoleta-v-baranovichax-10562/ sk.gov.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221115092323/https://sk.gov.by/ru/news-ru/view/sledstviem-ustanovleny-obstojatelstva-krushenija-samoleta-v-baranovichax-10562/ |date=15 лістапада 2022 }}</ref>. Экіпаж Як-130 (борт 74) выявіў тэхнічную няспраўнасць, машына рэзка пайшла ўніз, і яе пачало круціць. Былі моманты, калі самалёт аднаўляў на секунду кіраванне, але потым зноў пілоты гублялі кантроль над сітуацыяй<ref>[http://www.ctv.by/aleksandr-karev-o-krushenii-samolyota-v-baranovichah-ruka-lyotchika-byla-na-ruchke-do-samogo-udara Александр Карев о крушении самолёта в Барановичах: «Рука лётчика была на ручке до самого удара, до конца»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210521173423/http://www.ctv.by/aleksandr-karev-o-krushenii-samolyota-v-baranovichah-ruka-lyotchika-byla-na-ruchke-do-samogo-udara |date=21 мая 2021 }} // СТВ, 21 мая 2021</ref>. Аварыйная сітуацыя адбылася ў гарызантальным палёце над аэрадромам. Дыспетчар не менш за 10 разоў падаў каманду «Катапультуйся! Катапультуйся! Скачы!»<ref name="першы рэгiён"/>. У радыёэфір выйшаў пілот Су-30СМ, які рыхтаваўся да вылету, і папрасіў экіпаж катапультавацца. У гэты час лётчыкі зразумелі, што самалёт сыходзіць у горад на жылыя кварталы<ref name="20мая2021">[https://www.tvr.by/news/obshchestvo/komandovanie_vvs_soobshchilo_o_pervykh_rezultatakh_rasshifrovki_bortovykh_samopistsev_yak_130/?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&nw=1621541932000 Командование ВВС сообщило о первых результатах расшифровки бортовых самописцев Як-130] // Белтелерадиокомпания, 20 мая 2021</ref>. Уся сітуацыя развівалася на працягу 40 секунд<ref>[https://sk.gov.by/ru/news-ru/view/sledstviem-ustanovleny-obstojatelstva-krushenija-samoleta-v-baranovichax-10562/ sk.gov.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221115092323/https://sk.gov.by/ru/news-ru/view/sledstviem-ustanovleny-obstojatelstva-krushenija-samoleta-v-baranovichax-10562/ |date=15 лістапада 2022 }}</ref>. Рэзервовая сістэма дазволіла на вышыні каля пяцідзесяці метраў стабілізаваць толькі кірунак палёту, і экіпажу ўдавалася змяняць курс, але вышыня працягвала інтэнсіўна падаць<ref name="першы рэгiён"/>. Пілоты імкнуліся адвесці самалёт ад населенага пункта і, пераканаўшыся, што траекторыя падзення знаходзіцца па-за жылымі дамамі, лётчыкі паспрабавалі катапультавацца, але з-за недастатковай вышыні яны загінулі<ref name="камсамолка"/>. У 12:33<ref>[https://reform.by/226621-moment-krushenija-jak-130-v-baranovichah-zasnjal-videoregistrator Момент крушения Як-130 в Барановичах заснял видеорегистратор] // РЕФОРМБАЙ, 20 мая 2021</ref> самалёт упаў каля двухпавярховак у раёне вуліцы Розы Люксембург, пашкодзіўшы тры дамы<ref>[https://ex-press.by/rubrics/obshhestvo/2021/05/19/katapultirovalsya-no-razbilsya-o-steklo-ochevidcy-o-tragedii-v-baranovichax «Пилот на парашюте летел. Его снесло в дом, и он разбился насмерть о стекло»: очевидцы о трагедии в Барановичах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210519200356/https://ex-press.by/rubrics/obshhestvo/2021/05/19/katapultirovalsya-no-razbilsya-o-steklo-ochevidcy-o-tragedii-v-baranovichax |date=19 мая 2021 }} // Ex-Press.BY, 19 мая 2021</ref>. У будынках знесла шкло, на фасадзе засталіся ўвагнутасці ад дэталяў машыны, на брылі завіс адкрыты парашут, на якім катапультаваўся адзін з лётчыкаў. Наступствы крушэння ліквідаваны сіламі [[МНС РБ|МНС]]<ref name="паведамленне"/>. У адным з будынкаў пацярпеў мясцовы жыхар, ударнай хваляй яго збіла з ног, і ён зламаў руку, а таксама атрымаў множныя парэзы ад аскепкаў шкла<ref name="паранены">[https://www.intex-press.by/2021/05/19/gde-lezhat-oblomki-obychno-igrali-deti-chto-govoryat-zhiteli-blizlezhashhih-domov-o-krushenii-samoleta/ «Где лежат обломки, обычно играли дети». Что говорят жители ближайших домов о крушении самолета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210519200356/https://www.intex-press.by/2021/05/19/gde-lezhat-oblomki-obychno-igrali-deti-chto-govoryat-zhiteli-blizlezhashhih-domov-o-krushenii-samoleta/ |date=19 мая 2021 }} // Intex-press, 19 мая 2021</ref>. == Ахвяры == [[File:Вдова Героя Беларуси о подвиге лётчиков- они могли прыгнуть, но вряд ли смогли бы с этим потом жить.webm|thumb|Удава Куканенкі пра загінулага мужа]] [[File: Его папа погиб, выполняя долг. 6-летний Лёша мечтает стать лётчиком, как и его отец.webm|thumb|Удава Нічыпорчыка пра загінулага мужа]] Самалёт пілатавалі 33-гадовы лётчык першага класа маёр [[Андрэй Уладзіміравіч Нічыпарчык|Андрэй Нічыпорчык]] і 22-гадовы лейтэнант [[Мікіта Барысавіч Куканенка|Мікіта Куканенка]]<ref>[https://www.tvr.by/news/obshchestvo/krushenie_samoleta_pod_baranovichami_vosstanavlivaem_kartinu_chp/ Крушение самолета под Барановичами — восстанавливаем картину ЧП] // Белтелерадиокомпания, 19 мая 2021</ref>. У праваслаўным храме Святых Жонак-міраносіц адбылася развітальная паніхіда. Жалобная цырымонія прайшла і на [[Баранавічы (аэрадром)|баранавіцкім аэрадроме]]. У ёй удзельнічаў аркестр у суправаджэнні роты ганаровай варты<ref name="СТВ"/>. [[21 мая]] ў Лідзе ў клубе 116-й авіяцыйнай базы прайшла яшчэ адна цырымонія развітання з пілотамі. Цела Куканенкі адправілі ў Полацк, а Нічыпорчыка пахавалі тут жа на мясцовых могілках адразу пасля літургіі ў царкве. На паніхідзе прысутнічаў таксама міністр абароны<ref>[https://ont.by/news/na-ceremoniyu-proshaniya-s-majorom-andrem-nichiporchikom-i-lejtenantom-nikitoj-kukonenko-pribyl-ministr-oborony На церемонию прощания с майором Андрем Ничипорчиком и лейтенантом Никитой Куконенко прибыл министр обороны] // ОНТ, 21 мая 2021</ref>. Пацярпелы на зямлі Казімір Кузьміч разам з сям’ёй жыў у доме 2Г. Пры падзенні самалёта яго збіла з ног ударнай хваляй, у выніку чаго той атрымаў пералом перадплечча і шматлікія парэзы ад аскепкаў шкла і часткова страціў памяць<ref>[https://onlinebrest.by/novosti/sobaka-menya-ne-puskala-na-kuhnyu-muzhchinu-postradavshego-pri-krushenii-samoleta-v-baranovichah-vypisali-iz-bolnicy.html «Собака меня не пускала на кухню». Мужчину, пострадавшего при крушении самолета в Барановичах, выписали из больницы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210606103118/https://onlinebrest.by/novosti/sobaka-menya-ne-puskala-na-kuhnyu-muzhchinu-postradavshego-pri-krushenii-samoleta-v-baranovichah-vypisali-iz-bolnicy.html |date=6 чэрвеня 2021 }}</ref>. Дом, у якім жыў мужчына, атрымаў шкоду<ref>[https://www.kp.by/online/news/4318318/ Пострадавший при падении самолета в Барановичах: «Собака как будто что-то чувствовала»]{{Недаступная спасылка}} // Комсомольская правда, 4 июня 2021</ref>. == Расследаванне == У той жа дзень [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчы камітэт Беларусі]] распачаў крымінальную справу ў сувязі з крушэннем самалёта. На месцы здарэння пачалі дзейнасць эксперты, якія высвятляюць абставіны здарэння<ref>[https://aif.ru/incidents/posle_krusheniya_voennogo_yak-130_sk_belorussii_zavel_ugolovnoe_delo После крушения военного Як-130 СК Белоруссии завел уголовное дело] // Аргументы и факты, 19 мая 2021</ref>. Іх каардынаваў першы намеснік старшыні СК РБ Алег Шандаровіч<ref name="камсамолка"/>. Туды таксама выехала камісія [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства абароны]] на чале з намеснікам міністра абароны па ўзбраенні<ref name="паведамленне">[https://www.mil.by/by/news/113281/ Паведамленне прэс-службы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210519210224/https://www.mil.by/by/news/113281/ |date=19 мая 2021 }} на сайце МА РБ, 19 мая 2021</ref>. Галоўным следчым упраўленнем распачата крымінальная справа па ч. 2 арт. 465 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]] («Парушэнне правілаў палётаў або падрыхтоўкі да іх, што пацягнула па неасцярожнасці смерць дзвюх асоб»). Па стане на [[20 мая]] завершана правядзенне агляду месца здарэння, падрабязна зафіксавана следавая карціна, дапытаны сведкі і вайскоўцы авіябазы, прызначаны шэраг неабходных экспертных даследаванняў<ref>{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2021/05/20/krushenie-samoleta-v-baranovichah-vse-chto-izvestno-na-20-maya/ |title=Крушение самолета в Барановичах. Все, что известно на 20 мая |access-date=20 мая 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210520194156/https://www.intex-press.by/2021/05/20/krushenie-samoleta-v-baranovichah-vse-chto-izvestno-na-20-maya/ |archivedate=20 мая 2021 |url-status=dead }}</ref>. Адначасова камандаванне ВПС паведаміла аб першых выніках расшыфроўкі бартавых самапісцаў Як-130<ref name="20мая2021"/>. Перад падзеннем экіпажу не хапіла вышыні для прыняцця рашэння і бяспечнага катапультавання. Лётчкі кіравалі і ўздзейнічалі на ручку кіравання самалётам і на педалі, якія змянілі кірунак палёту да моманту дотыку зямлі<ref name="першы рэгiён">[https://1reg.by/2021/05/20/desyat-raz-pilotam-govorili-katapultirovatsya-stali-izvestnyi-podrobnosti-tragedii-v-baranovichah/ Десять раз пилотам говорили катапультироваться: стали известны подробности трагедии в Барановичах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210520205009/https://1reg.by/2021/05/20/desyat-raz-pilotam-govorili-katapultirovatsya-stali-izvestnyi-podrobnosti-tragedii-v-baranovichah/ |date=20 мая 2021 }} // Першы рэгiён, 20 мая 2021</ref>. Камандуючы ВПС і войскамі СПА [[Ігар Уладзіміравіч Голуб|Ігар Голуб]], спасылаючыся на вынікі расшыфроўкі дадзеных бартавых самапісцаў, заявіў, што крушэнне Як-130 адбылося з-за адмовы сістэмы кіравання. У машыны адмовілі ўсе ўзроўні сістэмы кіравання, прычым імгненна, на працягу адной хвіліны. Застаўся рэзервовы ўзровень, які працаваў з жудаснымі перабоямі, але які даў магчымасць адвесці самалёт. Голуб растлумачыў, што ў дадзенай сітуацыі, паводле патрабавання Кіраўніцтва па лётнай эксплуатацыі самалёта Як-130, экіпаж абавязаны быў пакінуць машыну. У гэты час самалёт перайшоў у некіравальны хаатычны рух, і яго траекторыя пачала ўхіляцца налева, гэта значыць у бок горада<ref>[https://tass.ru/proisshestviya/11422409 Лукашенко назвал причину крушения военного самолета Як-130 в Барановичах] // ТАСС, 20 мая 2021</ref>. Падчас афіцыйнага следства ўстаноўлена, што камандзірам экіпажа самалёта Як-130 Андрэем Нічыпорчыкам, лётчыкам Мікітам Куканенкам, асобамі з ліку інжынерна-тэхнічнага складу, якія ажыццяўлялі абслугоўванне і падрыхтоўку самалёта, а таксама асобамі, адказнымі за арганізацыю, забеспячэнне і кіраўніцтва палётамі, парушэнняў правілаў палётаў і падрыхтоўкі да іх або іншых правілаў эксплуатацыі ваенных лятальных апаратаў, якія знаходзяцца ў прамой прычыннай сувязі з наступствамі не дапушчана. Прычынай трагедыі была названа адмова сістэмы кіравання самалётам<ref>[https://sk.gov.by/ru/news-ru/view/sledstviem-ustanovleny-obstojatelstva-krushenija-samoleta-v-baranovichax-10562/ sk.gov.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221115092323/https://sk.gov.by/ru/news-ru/view/sledstviem-ustanovleny-obstojatelstva-krushenija-samoleta-v-baranovichax-10562/ |date=15 лістапада 2022 }}</ref>. == Рэакцыя == [[Аляксандр Лукашэнка]] выказаў глыбокія спачуванні сем’ям загінуўшых<ref>[https://president.gov.by/be/events/aleksandr-lukashenko-vyrazil-glubokie-soboleznovaniya-rodnym-i-blizkim-pogibshih-letchikov-1621495071 Аляксандр Лукашэнка выказаў глыбокія спачуванні родным і блізкім загінулых лётчыкаў]</ref>. Міністру абароны [[Віктар Генадзевіч Хрэнін|Віктару Хрэніну]] даручана асабіста перадаць словы падтрымкі ад прэзідэнта і аказаць усю неабходную дапамогу<ref>[https://ont.by/news/lukashenko-vyrazil-soboleznovaniya-semyam-pogibshih-letchikov-v-baranovichah Лукашенко выразил соболезнования семьям погибших летчиков в Барановичах] // ОНТ, 19 мая 2021</ref>. Спачуванні выказаў [[Савет Рэспублікі (Беларусь)|Савет Рэспублікі]] ў асобе яго старшыні [[Наталля Іванаўна Качанава|Наталлі Качанавай]]<ref>[https://www.sb.by/articles/kochanova-vyrazila-soboleznovanie-v-svyazi-s-krusheniem-voennogo-samoleta-pod-baranovichami.html Кочанова выразила соболезнование в связи с крушением военного самолета под Барановичами] // СБ. Беларусь Сегодня, 19 мая 2021</ref>. Гарадскія ўлады Баранавічаў у сувязі з катастрофай адмянілі мерапрыемствы свята «Баранавіцкая вясна», прыначанага на 21—22 мая і прымеркаванага да 150-годдзя горада<ref>[https://www.belta.by/regions/view/v-baranovichah-otmenili-prazdnichnye-meroprijatija-21-22-maja-442038-2021/ В Барановичах отменили праздничные мероприятия 21-22 мая] // БЕЛТА, 19 мая 2021</ref>. Старшыня баранавіцкага гарвыканкама [[Юрый Анатольевіч Грамакоўскі|Юрый Грамакоўскі]] параўнаў дзеянні загінулых лётчыкаў з подзвігам першага [[Герой Беларусі|Героя Беларусі]] [[Уладзімір Мікалаевіч Карват|Уладзіміра Карвата]]<ref>[https://tass-ru.turbopages.org/turbo/tass.ru/s/proisshestviya/11415457 В Барановичах отменили празднование 150-летия города из-за катастрофы Як-130] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210519212112/https://tass-ru.turbopages.org/turbo/tass.ru/s/proisshestviya/11415457 |date=19 мая 2021 }} // ТАСС, 19 мая 2021</ref>. Эдуард Жмакін, намеснік камандзіра 116-й гвардзейскай штурмавой авіяцыйнай базы, выказаў словы падзякі ўсёй краіне. Як адзначыў вайсковец, ''«у гэтыя цяжкія хвіліны падтрымліваюць нас, кажуць словы падзякі бацькам, захапляюцца гэтым мужным учынкам нашых хлопцаў. І мы ганарымся нашымі хлопцамі. Яны зрабілі ўсё, каб захаваць мірныя жыцця на зямлі»''. Алег Турчыновіч, першы намеснік камандзіра [[61-я знішчальная авіябаза|61-й авіяцыйнай базы]], падзякаваў бацькам загінулых ''«за тое, што выхавалі сапраўдных мужчын»''<ref name="СТВ">[http://www.ctv.by/novosti-bresta-i-brestskoy-oblasti/oni-ostanutsya-geroyami-v-baranovichah-prostilis-s-lyotchikami «Они останутся героями». В Барановичах простились с лётчиками, которые ценой своих жизней предотвратили страшную трагедию] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210520200049/http://www.ctv.by/novosti-bresta-i-brestskoy-oblasti/oni-ostanutsya-geroyami-v-baranovichah-prostilis-s-lyotchikami |date=20 мая 2021 }} // СТВ, 20 мая 2021</ref>. Свае спачуванні ў адрас беларускай арміі выказалі міністэрства абароны і дыпмісіі [[Казахстан]]а, [[Азербайджан]]а, [[Узбекістан]]а, [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] і Мінская асацыяцыя ваенных аташэ, акрэдытаваных у Беларусі, якая прадстаўлена ваеннымі дыпламатамі 19 краін<ref>Тимур Хомичев. [https://www.belnovosti.by/proisshestviya/v-adres-minoborony-belarusi-postupayut-soboleznovaniya-ot-vooruzhennyh-sil?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile В адрес Минобороны Беларуси поступают соболезнования от вооруженных сил иностранных государств] // Белновости, 21 мая 2021</ref>. [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь]] пачаў крымінальную справу па арт. 130 Крымінальнага кодэкса («Наўмысныя дзеянні, накіраваныя на ўзбуджэнне расавай, нацыянальнай, рэлігійнай альбо іншай сацыяльнай варожасці ці розні»). Са слоў намесніка міністра ўнутраных спраў [[Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч|Генадзя Казакевіча]], ''«знайшліся нягоднікі, якія выліліся самымі мярзотнымі каментарамі як у адрас пілотаў, так і ў адрас беларускай арміі ў цэлым»''. На 27 мая затрымана 20 чалавек<ref>[https://www.tvr.by/news/obshchestvo/20_chelovek_zaderzhany_za_oskorbitelnye_kommentarii_v_adres_pilotov_pogibshikh_v_baranovichakh_/ 20 человек задержаны за оскорбительные комментарии в адрес пилотов, погибших в Барановичах] // Белтелерадиокомпания, 27 мая 2021</ref>. == Памяць == У лістападзе 2021 года Баранавіцкі гарвыканкам прыняў пастанову аб наданні вуліцам у новым мікрараёне Паўночны-2 імёнаў маёра Нічыпорчыка і лейтэнанта Куканенкі. На месцы трагедыі плануецца ўстаноўка памятнага знака ў выглядзе двух каваных жураўлёў на фоне сілуэта самалёта Як-130<ref>[https://www.belta.by/regions/view/v-baranovichah-predlagajut-nazvat-novye-ulitsy-imenami-letchikov-andreja-nichiporchika-i-nikity-471149-2021/ В Барановичах предлагают назвать новые улицы именами летчиков Андрея Ничипорчика и Никиты Куконенко] // БелТА, 23 лістапада 2021 {{ref-ru}}</ref>. 24 лістапада лётчыкам [[Андрэй Уладзіміравіч Нічыпарчык|Андрэю Нічыпорчыку]] і [[Мікіта Барысавіч Куканенка|Мікіце Куканенку]] ўказам [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] пасмяротна прысвоена званне «[[Герой Беларусі]]»<ref>[https://blr.belta.by/president/view/letchykam-andreju-nichyparchyku-i-mikitse-kukanenku-pasmjarotna-prysvoena-zvanne-geroj-belarusi-107202-2021/ Лётчыкам Андрэю Нічыпарчыку і Мікіце Куканенку пасмяротна прысвоена званне «Герой Беларусі»]</ref>. 20 мая 2022 года ў Баранавічах адкрылі мемарыял у гонар загінулых лётчыкаў<ref>[https://www.belta.by/regions/view/v-baranovichah-otkryli-memorial-v-chest-pogibshih-letchikov-andreja-nichiporchika-i-nikity-kukonenko-503013-2022/ В Барановичах открыли мемориал в честь погибших летчиков Андрея Ничипорчика и Никиты Куконенко]</ref>. == Зноскі == {{Reflist|2}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/watch?v=XbO9P_2r-2o Момант падзення самалёта на відэарэгістратары аўтамабіля] (Відэа на [[YouTube]]) {{Катастрофы ў Беларусі}} [[Катэгорыя:Падзеі 19 мая]] [[Катэгорыя:Май 2021 года]] [[Катэгорыя:2021 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Катастрофы 2021 года]] [[Катэгорыя:Гісторыя Баранавічаў]] qvmj34yw2pszfpdj4n0bv0z2iici22w Кармянскі сельсавет (Добрушскі раён) 0 678933 5133511 5066478 2026-04-29T03:05:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133511 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Кармянскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Добрушскі раён]] |Уключае = 13 населеных пунктаў |Сталіца = [[Карма (Добрушскі раён)|Карма]] |Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1222 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = http://dobrush.gov.by/ru/kopm-sisp/ |Заўвагі = }} {{значэнні|Спасылка=Кармянскі сельсавет}} '''Кармя́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Добрушскі раён|Добрушскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2010 года вёска) [[Карма (Добрушскі раён)|Карма]]. == Гісторыя == Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Добрушскага раёна [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе [[Церахоўскі раён|Церахоўскага раёна]]. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага [[Селішчанскі сельсавет (Церахоўскі раён)|Селішчанскага сельсавета]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Церахоўскім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Добрушскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 8 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|81}}</ref>. 28 кастрычніка 1991 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Агародня-Гомельскі сельсавет|Агародня-Гомельскага сельсавета]]. 20 студзеня 2005 года скасаваны пасёлкі [[Дубецкае]], [[Калоддзе]], [[Плоскае (Добрушскі раён)|Плоскае]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-31/2005-31(002-011).pdf&oldDocPage=5 Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 20 января 2005 г. № 29 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Добрушского, Кормянского и Наровлянского районов]</ref>. 27 чэрвеня 2008 года скасаваны пасёлак [[Закапыцце]]<ref>{{Cite web |url=http://www.pravo.by/pdf/2011-28/2011_28_9_38860.pdf |title=Решение Добрушского районного Совета депутатов от 27 июня 2008 г. № 90 Об упразднении некоторых населенных пунктов Добрушского района |access-date=28 мая 2021 |archive-date=19 чэрвеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619001951/https://pravo.by/pdf/2011-28/2011_28_9_38860.pdf |url-status=dead }}</ref>. 1 снежня 2009 года ў склад [[Кузьмініцкі сельсавет|Кузьмініцкага сельсавета]] перададзены вёска [[Харошаўка (Добрушскі раён)|Харошаўка]] і пасёлак [[Уборак (Добрушскі раён)|Уборак]]<ref>{{Cite web |url=https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-309/2009-309(003-022).pdf&oldDocPage=2 |title=Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 279 Об изменении административно-территориального устройства Добрушского района Гомельской области |access-date=26 мая 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210205080252/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-309%2F2009-309%28003-022%29.pdf&oldDocPage=2 |archivedate=5 лютага 2021 |url-status=dead }}</ref>, якія 30 чэрвеня 2015 года вернуты ў склад Кармянскага сельсавета<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D915g0071846&p1=1&p5=0 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 30 июня 2015 г. № 72 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Добрушского района Гомельской области]</ref>. 27 снежня 2022 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Кузьмініцкі сельсавет|Кузьмініцкага сельсавета]] (5 населеных пунктаў: аграгарадок [[Кузьмінічы (Добрушскі раён)|Кузьмінічы]], вёскі [[Знамя (Добрушскі раён)|Знамя]], [[Слабада (Добрушскі раён)|Слабада]], пасёлкі [[Галае (Добрушскі раён)|Галае]] і [[Чырвоны Камень]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923g0120608&p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 27 декабря 2022 г. № 421 Об изменении административно-территориального устройства Добрушского района Гомельской области]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (8 населеных пунктаў) — 1503 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 85,7 % — [[беларусы]], 10,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,7 % — [[цыганы на Беларусі|цыганы]], 1,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 мая 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (8 населеных пунктаў) — 1222 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=31 сакавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Кармянскі сельсавет (Добрушскі раён)}} {{Добрушскі раён}} [[Катэгорыя:Кармянскі сельсавет (Добрушскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Церахоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] 0q8a7sh6n0ph6xm4n2hkcf6md4ec0sq Канстанцін Міхайлавіч Сяргееў 0 681518 5133423 5065757 2026-04-28T19:16:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133423 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Сяргееў}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Канстанцін Міхайлавіч Сярге́еў'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-ru|Константи́н Миха́йлович Серге́ев}}; {{ДН|5|3|1910|20|2}} — {{ДС|1|4|1992}}) — савецкі артыст [[балет]]а, [[балетмайстар]] і [[педагог]], саліст Ленінградскага тэатра оперы і балета імя Кірава. [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1991), народны артыст СССР (1957), лаўрэат чатырох [[Сталінская прэмія|Сталінскіх прэмій]] (1946, 1947, 1949, 1951). Кавалер чатырох [[ордэн Леніна|ордэнаў Леніна]] (1970, 1980, 1988, 1991). Муж балерыны, народнай артысткі СССР [[Наталля Міхайлаўна Дудзінская|Наталлі Дудзінскай]]. == Біяграфія == Канстанцін Міхайлавіч Сяргееў нарадзіўся ў [[Санкт-Пецярбург]]у. З 1924 года вучыўся на вячэрніх курсах [[Акадэмія рускага балета імя А. Я. Ваганавай|Ленінградскага харэаграфічнага вучылішча]], затым у самім вучылішчы (педагог [[У. І. Панамароў]]). Яшчэ у час вучобы ў 1928—1929 гадах{{sfn|Балет|1981}} выступаў у трупе І. Ф. Кшэсінскага і гастраляваў з ёй па краіне. Вучылішча скончыў у 1930 годзе і быў прыняты ў трупу [[Марыінскі тэатр|Марыінскага тэатра]]. У 1930—1961 гадах вядучы танцоўшчык, з 1946 года балетмайстар{{sfn|ВСЭ|1976}}, у 1951—1955 і 1960—1970 гадах галоўны балетмайстар тэатра. З 1931 года К. М. Сяргееў таксама выкладаў класічны танец, у 1938—1940 і з 1973 года мастацкі кіраўнік у Ленінградскім харэаграфічным вучылішчы (Акадэмія рускага балета імя А. Я. Ваганавай). == Творчасць == К. М. Сяргееў танцоўшчык лірыка-рамантычнага плана, выканаўца асноўнага класічнага рэпертуару Марыінскага тэатра. Яго творчасці ўласціва высакароднасць вонкавага аблічча, псіхалагічная глыбіня, увага да акцёрскай выразнасці, клопат аб строгім захаванні акадэмічнай формы{{sfn|Балет|1981}}. Выконваў пастаноўкі балетаў за мяжой, працаваў на тэлебачанні. Сярод выкананых балетных партый: Рамэа, Прынц («Рамэа і Джульета», «Папялушка» [[Сяргей Сяргеевіч Пракоф’еў|С. Пракоф’ева]]), Яўген («Медны коннік» [[Рэйнгольд Морыцавіч Гліэр|Р. Гліэра]]), Вацлаў («Бахчысарайскі фантан» [[Барыс Уладзіміравіч Асаф’еў|Б. Асаф’ева]]), Альберт («Жызэль» [[Адольф Шарль Адан|А. Адана]]), Зігфрыд, Прынц («Лебядзінае возера», «[[Шчаўкунок]]» [[Пётр Ільіч Чайкоўскі|П. І. Чайкоўскага]]), Юнак («Шапэніяна» [[Ф. Шапэн]]а), Астап («Тарас Бульба» [[Васіль Паўлавіч Салаўёў-Сядой|В. Салаўёва-Сядога]]) і іншыя. Сярод пастановак: «Папялушка» С. Пракоф’ева (1946, 1964), «Лебядзінае возера» П. І. Чайкоўскага (1950), «Сцежкаю грому» К. Караева (1958), «Далёкая планета» Б. Майзеля (1963), «Гамлет» М. Чарвінскага (1970), «Ляўша» [[Барыс Аляксандравіч Аляксандраў|Б. Аляксандрава]] (1976) і іншыя. Здзейсніў рэдакцыі класічных балетаў, сярод якіх «Раймонда» (1946). Аўтар сцэнарыяў і рэжысёр фільмаў-балетаў «Спячая прыгажуня», «Папялушка», «Лебядзінае возера», «Карнавал», «Егіпецкія ночы», «Фея ляляк». Зняўся у фільмах-канцэртах «Канцэрт майстроў мастацтваў», «Майстры рускага балета» і дакументальных фільмах. == Памяць == * У 1993 годзе заснаваны Фонд імя К. М. Сяргеева. * Творчасці К. М. Сяргеева прысвечаны тэлевізійны фільм «Канстанцін Сяргееў. Старонкі харэаграфіі» (1976). * У 1994 годзе ў Санкт-Пецярбургу, на доме (Каменнвостраўскі праспект, дом 2), дзе жыў К. М. Сяргееў, ўстаноўлена мемарыяльная дошка. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Сярге́еў Канстанцін Міхайлавіч|[[Святлана Вячаславаўна Гуткоўская|Гуткоўская С. В.]]|353—354}} * {{Крыніцы/Балет: энциклопедия|Серге́ев Константин Михайлович|Шлуглейт Г. М., Киселёв В. В.|461—462}} * ''Юр. Г.'' Серге́ев Константин Михайлович // Театральная энциклопедия. В 5 томах. / Под редакцией С. С. Мокульского (том 1), [[Павел Аляксандравіч Маркаў|П. А. Маркова]] (тома 2—5). — М., Советская энциклопедия, 1961—1967. — Т. 4: Нежин — Сярев. — М., 1965. — Стб. 914—916. — 1152 стб. с илл., 6 л. илл. — 40 500 экз.{{ref-ru}} * Сергеев Константин Михайлович // ''Деген А. Б., Ступников И. В.'' Ленинградский балет. 1917—1987: Словарь-справоч­ник. — Л.: Советский композитор, 1988. — С. 176—178. — 264 с., ил., 2,5 л. ил. — 13 000 экз.{{ref-ru}} * {{ВСЭ3|Серге́ев Константин Михайлович|том=23|старонкі=288—289}} == Спасылкі == * ''[[Васіль Паўлавіч Салаўёў-Сядой|Соловьёв-Седой В. П.]]'' [http://portal-kultura.ru/upload/iblock/f3f/1970.03.05.pdf Неповторимый Ромео нашего балета. Народному артисту СССР Константину Сергееву — шестьдесят лет] // Советская Культура, № 27 (4151) 5 марта 1970 г. — С. 3.{{ref-ru}} * [https://riamediabank.ru/media/577368.html Константин Михайлович Сергеев]{{ref-ru}} // Медыябанк [[РИА Новости]] * [http://vppress.ru/stories/princ-sovetskogo-baleta-6778 ''Перевезенцева Наталия'' Принц советского балета // Вечерний Петербург]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}} * [https://musicseasons.org/konstantin-sergeev Константин Сергеев // Музыкальные сезоны]{{ref-ru}} * [https://www.100philharmonia.spb.ru/persons/6760/ Константин Сергеев] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240425022229/https://100philharmonia.spb.ru/persons/6760/ |date=25 красавіка 2024 }}{{ref-ru}} // [[Санкт-Пецярбургская акадэмічная філармонія імя Д. Д. Шастаковіча]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сяргееў Канстанцін Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Артысты балета СССР]] [[Катэгорыя:Артысты балета Расіі]] [[Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Балетмайстры СССР]] [[Катэгорыя:Балетмайстры Расіі]] [[Катэгорыя:Балетмайстры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Балетныя педагогі СССР]] [[Катэгорыя:Балетныя педагогі Расіі]] [[Катэгорыя:Балетныя педагогі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Артысты балета Марыінскага тэатра]] [[Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Балетмайстры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Балетныя педагогі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі балетнай трупы Марыінскага тэатра]] h1tar3nyj3dfhgqy4146w3hcxvkz22h Кароцькаўскі сельсавет 0 682071 5133516 5079777 2026-04-29T03:29:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133516 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Кароцькаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Кармянскі раён]] |Уключае = 23 населеныя пункты |Сталіца = [[Кароцькі]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 965 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Каро́цькаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Кармянскі раён|Кармянскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Кароцькі]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Кармянскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Кармянскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 8 красавіка 1957 года ў склад [[Ворнаўскі сельсавет|Ворнаўскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі [[Добрыч (Кармянскі раён)|Добрыч]], [[Новая Халапаўка]], [[Рудня (Ворнаўскі сельсавет)|Рудня]], [[Старая Халапаўка]] і пасёлак [[Ратнік Халапаўскі]])<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у складзе [[Чачэрскі раён|Чачэрскага раёна]], з 30 ліпеня 1966 года — у складзе адноўленага Кармянскага раёна. 26 сакавіка 1987 года ў склад сельсавета перададзены 7 населеных пунктаў (вёскі [[Вынашаўка]], [[Гарадок (Кароцькаўскі сельсавет)|Гарадок]], [[Куракаўшчына]], [[Новая Зенькавіна]], [[Старая Зенькавіна]], [[Сырск]] і [[Сямёнаўка (Кармянскі раён)|Сямёнаўка]]), якія знаходзіліся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Кармянскага пассавета, цэнтр сельсавета перанесены ў гарадскі пасёлак [[Карма (Кармянскі раён)|Карма]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. 28 студзеня 1991 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Струменскі сельсавет|Струменскага сельсавета]], 26 верасня 2006 года — тэрыторыя скасаванага [[Валынецкі сельсавет (Кармянскі раён)|Валынецкага сельсавета]] (7 населеных пунктаў: вёскі [[Валынцы (Кармянскі раён)|Валынцы]], [[Жавуніца]], [[Калюды (Кармянскі раён)|Калюды]], [[Кляпін]], [[Кляпінская Буда]], [[Корсунь (Кармянскі раён)|Корсунь]] і [[Ясень (Кармянскі раён)|Ясень]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-175/2006-175(003-054).pdf&oldDocPage=3 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295 Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210712122704/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-175%2F2006-175%28003-054%29.pdf&oldDocPage=3|date=12 ліпеня 2021}}</ref>. 25 кастрычніка 2007 года ў склад гарадскога пасёлка Карма ўключаны вёскі Куракаўшчына, Новая Зенькавіна, Старая Зенькавіна і Сырск<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2007-283/2007-283(004-021).pdf&oldDocPage=2 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 25 октября 2007 г. № 67 Об изменении границ городского поселка Корма и Коротьковского сельсовета Кормянского района]</ref>. 30 снежня 2009 года скасаваны вёскі [[Бервяны]], [[Лазовіца (Кармянскі раён)|Лазовіца]] і [[Струмень (Кармянскі раён)|Струмень]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-49/2010_49_9_28970.pdf&oldDocPage=1 Решение Кормянского районного Совета депутатов от 30 декабря 2009 г. № 126 Об упразднении сельских населенных пунктов Кормянского района]</ref>, 4 лютага 2011 года — вёскі [[Жавуніца]] і [[Ясень (Кармянскі раён)|Ясень]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2011-26/2011_26_9_38738.pdf Решение Кормянского районного Совета депутатов от 04.02.2011 г. № 41 Об упразднении сельских населенных пунктов Кормянского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210711090024/https://www.pravo.by/pdf/2011-26/2011_26_9_38738.pdf|date=11 ліпеня 2021}}</ref>, 3 лютага 2012 года — вёскі [[Восаў (Кармянскі раён)|Восаў]] і [[Востраў (Кармянскі раён)|Востраў]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2012-25/2012_25_9_48023.pdf&oldDocPage=1 Решение Кормянского районного Совета депутатов от 3 февраля 2012 г. № 73 Об упразднении сельских населенных пунктов Кормянского района]</ref>. 10 студзеня 2026 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ворнаўскі сельсавет|Ворнаўскага сельсавета]] (8 населеных пунктаў: вёскі [[Ворнаўка (Кармянскі раён)|Ворнаўка]], [[Вострая Карма]], [[Высокая (Кармянскі раён)|Высокая]], [[Добрыч (Кармянскі раён)|Добрыч]], [[Енцы]], [[Іванаўка (Кармянскі раён)|Іванаўка]], [[Каўказ (Кармянскі раён)|Каўказ]] і [[Рудня (Кароцькаўскі сельсавет)|Рудня]])<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926g0143583|title=Решение Гомельского областного Совета депутатов от 23 декабря 2025 года № 170 Об изменении административно-территориального устройства Гомельской области|website=pravo.by}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (22 населеныя пункты) — 1206 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 96,8 % — [[беларусы]], 2,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=7 ліпеня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (15 населеных пунктаў) — 965 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=31 сакавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Кароцькаўскі сельсавет}} {{Кармянскі раён}} [[Катэгорыя:Кароцькаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Рагачоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] bt2j77clvr8i2pjrv90tg0awm1hyyxh Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 0 682995 5133397 5118077 2026-04-28T18:17:11Z JerzyKundrat 174 /* Пераможцы */ дапаўненне 5133397 wikitext text/x-wiki {{For|мужчынскі чэмпіянат|Чэмпіянат Беларусі па баскетболе}} {{Картка спартыўнай лігі |current_season = Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025 |sport = баскетбол |founded = 1992 |inaugural = 1992/1993 |Колькасць каманд = 10 |country = {{Сцягафікацыя|BLR}} |continent = [[ФІБА Еўропа]] |Цяперашні = [[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] |most_champs = [[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]], [[Алімпія Гродна|Алімпія]] (8 тытулаў) |website = https://belarus.basketball/sorevnovaniya/chempionat-zhenshchiny }} '''Вышэйшая ліга Беларусі ''' — гэта нацыянальная жаночая ліга Беларусі, першы розыгрыш якой быў праведзены ў сезоне 1992/1993. Першым чэмпіёнам стаў мінскі «[[Гарызонт Мінск|Гарызонт]]». == Пераможцы == {|class="wikitable" !Сезон||Чэмпіён||2 месца||3 месца |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1992/1993|1992/1993]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|СКАФ (Мінск)]]||[[Алімпія Гродна|Гродна]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1993/1994|1993/1994]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Алімпія Гродна|Гродна]]||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|РШВСМ-СКАФ (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1994/1995|1994/1995]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Гермес Бабруйск|Гермес (Бабруйск)]]||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|РШВСМ-СКАФ (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1995/1996|1995/1996]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]'''||[[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РВАР (Мінск)]]||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|РШВСМ-СКАФ (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|1996/1997]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт-РШВСМ (Мінск)]]'''||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|Акадэмія (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|1997/1998]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт-РШВСМ (Мінск)]]'''||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|Акадэмія (Мінская вобласць)]]||[[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РВАР-Гарызонт-2 (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|1998/1999]]||'''[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна (Барысаў)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|1999/2000]]||'''[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ (Барысаў)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|2000/2001]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ (Барысаў)]]||[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|2001/2002]]||'''[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ (Барысаў)]]'''||[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|2002/2003]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДАФК (Барысаў)]]||[[Вікторыя Гродна|Вікторыя-ВАР-ГДАУ (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|2003/2004]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДАФК (Барысаў)]]||[[Вікторыя Гродна|Вікторыя-ВАР-ГДАУ (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|2004/2005]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДУФК (Барысаў)]]||[[Гарызонт Мінск|РЦАР-Гарызонт (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|2005/2006]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДУФК (Барысаў)]]||[[Гарызонт Мінск|РЦАР-Гарызонт (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2006/2007]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''|| [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|РЦАР-РДВАР-Мінск-2006]]||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДУФК (Барысаў)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|2007/2008]]||'''[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР (Барысаў)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2008/2009]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР (Барысаў)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2009/2010]]||'''[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР (Барысаў)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2010/2011]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2011/2012]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2013/2014]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2014/2015]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2015/2016]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]]|| '''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]]''' || [[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]]|| '''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]''' || [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]|| '''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]''' || [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]]|| [[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]] |} == Дасягненні == === Медалі === ''Даныя прыведзеныя на канец сезона [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]].'' {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! Каманда ! [[File:Gold_medal_blank.svg|17px]] ! [[File:Silver_medal_blank.svg|17px]] ! [[File:Bronze_medal_blank.svg|17px]] ! Усяго |- ! style="text-align:left;" |[[Алімпія Гродна|Алімпія]] (Гродна) |8 |8 |14 |'''30''' |- ! style="text-align:left;" |[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]] (Гарызонт, РЦАР-Гарызонт) |8 |1 |3 |'''12''' |- ! style="text-align:left;" |[[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] (Цмокі-Мінск, Мінск-2006) |7 |7 |5 |'''19''' |- ! style="text-align:left;" |[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] |7 |6 |2 |'''15''' |- ! style="text-align:left;" |[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна]] |3 |6 |3 |'''12''' |- ! style="text-align:left;" |[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|Акадэмія]] (РШВСМ-СКАФ) |0 |3 |3 |'''6''' |- ! style="text-align:left;" |[[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РВАР]] (РВАР-Гарызонт-2) |0 |1 |1 |'''2''' |- ! style="text-align:left;" |[[Гермес Бабруйск|Гермес]] |0 |1 |0 |'''1''' |- ! style="text-align:left;" |[[Вікторыя Гродна|Вікторыя]] |0 |0 |2 |'''2''' |} === Трэнеры === ''Даныя прыведзеныя на канец сезона [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]].'' {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" ! Перамогі ! Трэнер ! Каманды |- | 8 | {{sortname|Андрэй|Ваўлеў|Андрэй Валер’евіч Ваўлеў}} | [[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2010]])</small><br/>[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2020]])</small><br/>[[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2024]])</small> |- | 7 | {{sortname|Аляксандр|Шымкавяк|Аляксандр Станіслававіч Шымкавяк}} | [[Алімпія Гродна|Алімпія]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2013]])</small> |- | 6 | {{sortname|Анатоль|Буяльскі|Анатоль Сяргеевіч Буяльскі}} | [[Гарызонт Мінск|Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1995/1996|1996]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|1999]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2012]])</small> |- | 5 | {{sortname|Наталля|Трафімава|Наталля Уладзіміраўна Трафімава}} | [[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2025]])</small> |- | 3 | {{sortname|Міхаіл|Біцан|Міхаіл Андрэевіч Біцан}} | [[Гарызонт Мінск|Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1992/1993|1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1993/1994|1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1994/1995|1995]])</small> |- | 1 | {{sortname|Аляксандр|Лазоўскі|Аляксандр Міхайлавіч Лазоўскі}} | [[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|2000]])</small> |- | 1 | {{sortname|Рыгор|Калента|Рыгор Анатолевіч Калента}} | [[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|2002]])</small> |- | 1 | {{sortname|Валянціна|Навойчык|Валянціна Пятроўна Навойчык}} | [[Алімпія Гродна|Алімпія]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|2003]])</small> |- | 1 | {{sortname|Уладзімір|Каласкоў|Уладзімір Фёдаравіч Каласкоў}} | [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2014]])</small> |} === Гульцы === ''Даныя прыведзеныя на канец сезона [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]].'' {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" ! Перамогі ! Гулец ! Каманды |- | 12 | {{sortname|Вікторыя|Гаспер}} | [[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2010]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2025]])</small><br/>[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2020]])</small> |- | 9 | {{sortname|Наталля|Ануфрыенка|Наталля Валер’еўна Ануфрыенка}} | [[Алімпія Гродна|Алімпія]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2009]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2022]])</small> |- | 9 | {{sortname|Вольга|Зюзькова|Вольга Ігараўна Зюзькова}} | [[Алімпія Гродна|Алімпія]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|2004]])</small><br/>[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2010]])</small><br/>[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2015]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2023]])</small> |- | 7 | {{sortname|Жанна|Гарадзецкая|Жанна Васільеўна Гарадзецкая}} | [[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|2000]])</small><br/>[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|2002]])</small><br/>[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2015]])</small> |} == Гл. таксама == * [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын]] * [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] * [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] == Спасылкі == * [https://belarus.basketball/sorevnovaniya/chempionat-zhenshchiny/pobediteli-i-prizjory-komandy ПОБЕДИТЕЛИ И ПРИЗЁРЫ ЧЕМПИОНАТА СТРАНЫ (ЖЕНСКИЕ КОМАНДЫ)] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Баскетбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын| ]] 3f5gg9bhtqq4peno8ql6pd01jp320ue 5133398 5133397 2026-04-28T18:18:12Z JerzyKundrat 174 /* Медалі */ абнаўленне звестак 5133398 wikitext text/x-wiki {{For|мужчынскі чэмпіянат|Чэмпіянат Беларусі па баскетболе}} {{Картка спартыўнай лігі |current_season = Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025 |sport = баскетбол |founded = 1992 |inaugural = 1992/1993 |Колькасць каманд = 10 |country = {{Сцягафікацыя|BLR}} |continent = [[ФІБА Еўропа]] |Цяперашні = [[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] |most_champs = [[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]], [[Алімпія Гродна|Алімпія]] (8 тытулаў) |website = https://belarus.basketball/sorevnovaniya/chempionat-zhenshchiny }} '''Вышэйшая ліга Беларусі ''' — гэта нацыянальная жаночая ліга Беларусі, першы розыгрыш якой быў праведзены ў сезоне 1992/1993. Першым чэмпіёнам стаў мінскі «[[Гарызонт Мінск|Гарызонт]]». == Пераможцы == {|class="wikitable" !Сезон||Чэмпіён||2 месца||3 месца |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1992/1993|1992/1993]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|СКАФ (Мінск)]]||[[Алімпія Гродна|Гродна]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1993/1994|1993/1994]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Алімпія Гродна|Гродна]]||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|РШВСМ-СКАФ (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1994/1995|1994/1995]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Гермес Бабруйск|Гермес (Бабруйск)]]||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|РШВСМ-СКАФ (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1995/1996|1995/1996]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]'''||[[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РВАР (Мінск)]]||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|РШВСМ-СКАФ (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|1996/1997]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт-РШВСМ (Мінск)]]'''||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|Акадэмія (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|1997/1998]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт-РШВСМ (Мінск)]]'''||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|Акадэмія (Мінская вобласць)]]||[[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РВАР-Гарызонт-2 (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|1998/1999]]||'''[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна (Барысаў)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|1999/2000]]||'''[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ (Барысаў)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|2000/2001]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ (Барысаў)]]||[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|2001/2002]]||'''[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ (Барысаў)]]'''||[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|2002/2003]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДАФК (Барысаў)]]||[[Вікторыя Гродна|Вікторыя-ВАР-ГДАУ (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|2003/2004]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДАФК (Барысаў)]]||[[Вікторыя Гродна|Вікторыя-ВАР-ГДАУ (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|2004/2005]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДУФК (Барысаў)]]||[[Гарызонт Мінск|РЦАР-Гарызонт (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|2005/2006]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДУФК (Барысаў)]]||[[Гарызонт Мінск|РЦАР-Гарызонт (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2006/2007]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''|| [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|РЦАР-РДВАР-Мінск-2006]]||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДУФК (Барысаў)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|2007/2008]]||'''[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР (Барысаў)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2008/2009]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР (Барысаў)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2009/2010]]||'''[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР (Барысаў)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2010/2011]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2011/2012]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2013/2014]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2014/2015]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2015/2016]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]]|| '''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]]''' || [[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]]|| '''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]''' || [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]|| '''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]''' || [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]]|| [[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]] |} == Дасягненні == === Медалі === ''Даныя прыведзеныя на канец сезона [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]].'' {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! Каманда ! [[File:Gold_medal_blank.svg|17px]] ! [[File:Silver_medal_blank.svg|17px]] ! [[File:Bronze_medal_blank.svg|17px]] ! Усяго |- ! style="text-align:left;" |[[Алімпія Гродна|Алімпія]] (Гродна) |9 |8 |14 |'''31''' |- ! style="text-align:left;" |[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]] (Гарызонт, РЦАР-Гарызонт) |8 |1 |4 |'''13''' |- ! style="text-align:left;" |[[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] (Цмокі-Мінск, Мінск-2006) |7 |8 |5 |'''20''' |- ! style="text-align:left;" |[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] |7 |6 |2 |'''15''' |- ! style="text-align:left;" |[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна]] |3 |6 |3 |'''12''' |- ! style="text-align:left;" |[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|Акадэмія]] (РШВСМ-СКАФ) |0 |3 |3 |'''6''' |- ! style="text-align:left;" |[[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РВАР]] (РВАР-Гарызонт-2) |0 |1 |1 |'''2''' |- ! style="text-align:left;" |[[Гермес Бабруйск|Гермес]] |0 |1 |0 |'''1''' |- ! style="text-align:left;" |[[Вікторыя Гродна|Вікторыя]] |0 |0 |2 |'''2''' |} === Трэнеры === ''Даныя прыведзеныя на канец сезона [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]].'' {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" ! Перамогі ! Трэнер ! Каманды |- | 8 | {{sortname|Андрэй|Ваўлеў|Андрэй Валер’евіч Ваўлеў}} | [[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2010]])</small><br/>[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2020]])</small><br/>[[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2024]])</small> |- | 7 | {{sortname|Аляксандр|Шымкавяк|Аляксандр Станіслававіч Шымкавяк}} | [[Алімпія Гродна|Алімпія]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2013]])</small> |- | 6 | {{sortname|Анатоль|Буяльскі|Анатоль Сяргеевіч Буяльскі}} | [[Гарызонт Мінск|Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1995/1996|1996]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|1999]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2012]])</small> |- | 5 | {{sortname|Наталля|Трафімава|Наталля Уладзіміраўна Трафімава}} | [[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2025]])</small> |- | 3 | {{sortname|Міхаіл|Біцан|Міхаіл Андрэевіч Біцан}} | [[Гарызонт Мінск|Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1992/1993|1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1993/1994|1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1994/1995|1995]])</small> |- | 1 | {{sortname|Аляксандр|Лазоўскі|Аляксандр Міхайлавіч Лазоўскі}} | [[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|2000]])</small> |- | 1 | {{sortname|Рыгор|Калента|Рыгор Анатолевіч Калента}} | [[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|2002]])</small> |- | 1 | {{sortname|Валянціна|Навойчык|Валянціна Пятроўна Навойчык}} | [[Алімпія Гродна|Алімпія]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|2003]])</small> |- | 1 | {{sortname|Уладзімір|Каласкоў|Уладзімір Фёдаравіч Каласкоў}} | [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2014]])</small> |} === Гульцы === ''Даныя прыведзеныя на канец сезона [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]].'' {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" ! Перамогі ! Гулец ! Каманды |- | 12 | {{sortname|Вікторыя|Гаспер}} | [[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2010]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2025]])</small><br/>[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2020]])</small> |- | 9 | {{sortname|Наталля|Ануфрыенка|Наталля Валер’еўна Ануфрыенка}} | [[Алімпія Гродна|Алімпія]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2009]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2022]])</small> |- | 9 | {{sortname|Вольга|Зюзькова|Вольга Ігараўна Зюзькова}} | [[Алімпія Гродна|Алімпія]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|2004]])</small><br/>[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2010]])</small><br/>[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2015]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2023]])</small> |- | 7 | {{sortname|Жанна|Гарадзецкая|Жанна Васільеўна Гарадзецкая}} | [[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|2000]])</small><br/>[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|2002]])</small><br/>[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2015]])</small> |} == Гл. таксама == * [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын]] * [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] * [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] == Спасылкі == * [https://belarus.basketball/sorevnovaniya/chempionat-zhenshchiny/pobediteli-i-prizjory-komandy ПОБЕДИТЕЛИ И ПРИЗЁРЫ ЧЕМПИОНАТА СТРАНЫ (ЖЕНСКИЕ КОМАНДЫ)] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Баскетбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын| ]] famid8ifv34apaohcjv39bf6pb15jex 5133399 5133398 2026-04-28T18:20:17Z JerzyKundrat 174 Адкат праўкі [[Special:Diff/5133398|5133398]] аўтарства [[Special:Contributions/JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[User talk:JerzyKundrat|размовы]]) 5133399 wikitext text/x-wiki {{For|мужчынскі чэмпіянат|Чэмпіянат Беларусі па баскетболе}} {{Картка спартыўнай лігі |current_season = Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025 |sport = баскетбол |founded = 1992 |inaugural = 1992/1993 |Колькасць каманд = 10 |country = {{Сцягафікацыя|BLR}} |continent = [[ФІБА Еўропа]] |Цяперашні = [[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] |most_champs = [[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]], [[Алімпія Гродна|Алімпія]] (8 тытулаў) |website = https://belarus.basketball/sorevnovaniya/chempionat-zhenshchiny }} '''Вышэйшая ліга Беларусі ''' — гэта нацыянальная жаночая ліга Беларусі, першы розыгрыш якой быў праведзены ў сезоне 1992/1993. Першым чэмпіёнам стаў мінскі «[[Гарызонт Мінск|Гарызонт]]». == Пераможцы == {|class="wikitable" !Сезон||Чэмпіён||2 месца||3 месца |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1992/1993|1992/1993]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|СКАФ (Мінск)]]||[[Алімпія Гродна|Гродна]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1993/1994|1993/1994]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Алімпія Гродна|Гродна]]||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|РШВСМ-СКАФ (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1994/1995|1994/1995]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Гермес Бабруйск|Гермес (Бабруйск)]]||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|РШВСМ-СКАФ (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1995/1996|1995/1996]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]'''||[[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РВАР (Мінск)]]||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|РШВСМ-СКАФ (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|1996/1997]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт-РШВСМ (Мінск)]]'''||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|Акадэмія (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|1997/1998]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт-РШВСМ (Мінск)]]'''||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|Акадэмія (Мінская вобласць)]]||[[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РВАР-Гарызонт-2 (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|1998/1999]]||'''[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна (Барысаў)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|1999/2000]]||'''[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ (Барысаў)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|2000/2001]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ (Барысаў)]]||[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|2001/2002]]||'''[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ (Барысаў)]]'''||[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|2002/2003]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДАФК (Барысаў)]]||[[Вікторыя Гродна|Вікторыя-ВАР-ГДАУ (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|2003/2004]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДАФК (Барысаў)]]||[[Вікторыя Гродна|Вікторыя-ВАР-ГДАУ (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|2004/2005]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДУФК (Барысаў)]]||[[Гарызонт Мінск|РЦАР-Гарызонт (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|2005/2006]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДУФК (Барысаў)]]||[[Гарызонт Мінск|РЦАР-Гарызонт (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2006/2007]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''|| [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|РЦАР-РДВАР-Мінск-2006]]||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДУФК (Барысаў)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|2007/2008]]||'''[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР (Барысаў)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2008/2009]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР (Барысаў)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2009/2010]]||'''[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР (Барысаў)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2010/2011]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2011/2012]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2013/2014]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2014/2015]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2015/2016]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]]|| '''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]]''' || [[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]]|| '''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]''' || [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]|| '''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]''' || [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]]|| [[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]] |} == Дасягненні == === Медалі === ''Даныя прыведзеныя на канец сезона [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]].'' {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! Каманда ! [[File:Gold_medal_blank.svg|17px]] ! [[File:Silver_medal_blank.svg|17px]] ! [[File:Bronze_medal_blank.svg|17px]] ! Усяго |- ! style="text-align:left;" |[[Алімпія Гродна|Алімпія]] (Гродна) |8 |8 |14 |'''30''' |- ! style="text-align:left;" |[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]] (Гарызонт, РЦАР-Гарызонт) |8 |1 |3 |'''12''' |- ! style="text-align:left;" |[[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] (Цмокі-Мінск, Мінск-2006) |7 |7 |5 |'''19''' |- ! style="text-align:left;" |[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] |7 |6 |2 |'''15''' |- ! style="text-align:left;" |[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна]] |3 |6 |3 |'''12''' |- ! style="text-align:left;" |[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|Акадэмія]] (РШВСМ-СКАФ) |0 |3 |3 |'''6''' |- ! style="text-align:left;" |[[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РВАР]] (РВАР-Гарызонт-2) |0 |1 |1 |'''2''' |- ! style="text-align:left;" |[[Гермес Бабруйск|Гермес]] |0 |1 |0 |'''1''' |- ! style="text-align:left;" |[[Вікторыя Гродна|Вікторыя]] |0 |0 |2 |'''2''' |} === Трэнеры === ''Даныя прыведзеныя на канец сезона [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]].'' {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" ! Перамогі ! Трэнер ! Каманды |- | 8 | {{sortname|Андрэй|Ваўлеў|Андрэй Валер’евіч Ваўлеў}} | [[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2010]])</small><br/>[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2020]])</small><br/>[[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2024]])</small> |- | 7 | {{sortname|Аляксандр|Шымкавяк|Аляксандр Станіслававіч Шымкавяк}} | [[Алімпія Гродна|Алімпія]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2013]])</small> |- | 6 | {{sortname|Анатоль|Буяльскі|Анатоль Сяргеевіч Буяльскі}} | [[Гарызонт Мінск|Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1995/1996|1996]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|1999]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2012]])</small> |- | 5 | {{sortname|Наталля|Трафімава|Наталля Уладзіміраўна Трафімава}} | [[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2025]])</small> |- | 3 | {{sortname|Міхаіл|Біцан|Міхаіл Андрэевіч Біцан}} | [[Гарызонт Мінск|Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1992/1993|1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1993/1994|1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1994/1995|1995]])</small> |- | 1 | {{sortname|Аляксандр|Лазоўскі|Аляксандр Міхайлавіч Лазоўскі}} | [[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|2000]])</small> |- | 1 | {{sortname|Рыгор|Калента|Рыгор Анатолевіч Калента}} | [[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|2002]])</small> |- | 1 | {{sortname|Валянціна|Навойчык|Валянціна Пятроўна Навойчык}} | [[Алімпія Гродна|Алімпія]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|2003]])</small> |- | 1 | {{sortname|Уладзімір|Каласкоў|Уладзімір Фёдаравіч Каласкоў}} | [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2014]])</small> |} === Гульцы === ''Даныя прыведзеныя на канец сезона [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]].'' {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" ! Перамогі ! Гулец ! Каманды |- | 12 | {{sortname|Вікторыя|Гаспер}} | [[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2010]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2025]])</small><br/>[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2020]])</small> |- | 9 | {{sortname|Наталля|Ануфрыенка|Наталля Валер’еўна Ануфрыенка}} | [[Алімпія Гродна|Алімпія]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2009]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2022]])</small> |- | 9 | {{sortname|Вольга|Зюзькова|Вольга Ігараўна Зюзькова}} | [[Алімпія Гродна|Алімпія]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|2004]])</small><br/>[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2010]])</small><br/>[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2015]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2023]])</small> |- | 7 | {{sortname|Жанна|Гарадзецкая|Жанна Васільеўна Гарадзецкая}} | [[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|2000]])</small><br/>[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|2002]])</small><br/>[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2015]])</small> |} == Гл. таксама == * [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын]] * [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] * [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] == Спасылкі == * [https://belarus.basketball/sorevnovaniya/chempionat-zhenshchiny/pobediteli-i-prizjory-komandy ПОБЕДИТЕЛИ И ПРИЗЁРЫ ЧЕМПИОНАТА СТРАНЫ (ЖЕНСКИЕ КОМАНДЫ)] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Баскетбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын| ]] 3f5gg9bhtqq4peno8ql6pd01jp320ue 5133400 5133399 2026-04-28T18:21:49Z JerzyKundrat 174 5133400 wikitext text/x-wiki {{For|мужчынскі чэмпіянат|Чэмпіянат Беларусі па баскетболе}} {{Картка спартыўнай лігі |current_season = |sport = баскетбол |founded = 1992 |inaugural = 1992/1993 |Колькасць каманд = |country = {{Сцягафікацыя|BLR}} |continent = [[ФІБА Еўропа]] |Цяперашні = |most_champs = |website = }} '''Вышэйшая ліга Беларусі ''' — гэта нацыянальная жаночая ліга Беларусі, першы розыгрыш якой быў праведзены ў сезоне 1992/1993. Першым чэмпіёнам стаў мінскі «[[Гарызонт Мінск|Гарызонт]]». == Пераможцы == {|class="wikitable" !Сезон||Чэмпіён||2 месца||3 месца |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1992/1993|1992/1993]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|СКАФ (Мінск)]]||[[Алімпія Гродна|Гродна]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1993/1994|1993/1994]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Алімпія Гродна|Гродна]]||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|РШВСМ-СКАФ (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1994/1995|1994/1995]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Гермес Бабруйск|Гермес (Бабруйск)]]||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|РШВСМ-СКАФ (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1995/1996|1995/1996]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]'''||[[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РВАР (Мінск)]]||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|РШВСМ-СКАФ (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|1996/1997]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт-РШВСМ (Мінск)]]'''||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|Акадэмія (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|1997/1998]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт-РШВСМ (Мінск)]]'''||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|Акадэмія (Мінская вобласць)]]||[[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РВАР-Гарызонт-2 (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|1998/1999]]||'''[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна (Барысаў)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|1999/2000]]||'''[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ (Барысаў)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|2000/2001]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ (Барысаў)]]||[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|2001/2002]]||'''[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ (Барысаў)]]'''||[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|2002/2003]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДАФК (Барысаў)]]||[[Вікторыя Гродна|Вікторыя-ВАР-ГДАУ (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|2003/2004]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДАФК (Барысаў)]]||[[Вікторыя Гродна|Вікторыя-ВАР-ГДАУ (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|2004/2005]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДУФК (Барысаў)]]||[[Гарызонт Мінск|РЦАР-Гарызонт (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|2005/2006]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДУФК (Барысаў)]]||[[Гарызонт Мінск|РЦАР-Гарызонт (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2006/2007]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''|| [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|РЦАР-РДВАР-Мінск-2006]]||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДУФК (Барысаў)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|2007/2008]]||'''[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР (Барысаў)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2008/2009]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР (Барысаў)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2009/2010]]||'''[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР (Барысаў)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2010/2011]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2011/2012]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2013/2014]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2014/2015]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2015/2016]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]]|| '''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]]''' || [[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]]|| '''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]''' || [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]|| '''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]''' || [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]]|| [[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]] |} == Дасягненні == === Медалі === ''Даныя прыведзеныя на канец сезона [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]].'' {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! Каманда ! [[File:Gold_medal_blank.svg|17px]] ! [[File:Silver_medal_blank.svg|17px]] ! [[File:Bronze_medal_blank.svg|17px]] ! Усяго |- ! style="text-align:left;" |[[Алімпія Гродна|Алімпія]] (Гродна) |8 |8 |14 |'''30''' |- ! style="text-align:left;" |[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]] (Гарызонт, РЦАР-Гарызонт) |8 |1 |3 |'''12''' |- ! style="text-align:left;" |[[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] (Цмокі-Мінск, Мінск-2006) |7 |7 |5 |'''19''' |- ! style="text-align:left;" |[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] |7 |6 |2 |'''15''' |- ! style="text-align:left;" |[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна]] |3 |6 |3 |'''12''' |- ! style="text-align:left;" |[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|Акадэмія]] (РШВСМ-СКАФ) |0 |3 |3 |'''6''' |- ! style="text-align:left;" |[[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РВАР]] (РВАР-Гарызонт-2) |0 |1 |1 |'''2''' |- ! style="text-align:left;" |[[Гермес Бабруйск|Гермес]] |0 |1 |0 |'''1''' |- ! style="text-align:left;" |[[Вікторыя Гродна|Вікторыя]] |0 |0 |2 |'''2''' |} === Трэнеры === ''Даныя прыведзеныя на канец сезона [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]].'' {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" ! Перамогі ! Трэнер ! Каманды |- | 8 | {{sortname|Андрэй|Ваўлеў|Андрэй Валер’евіч Ваўлеў}} | [[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2010]])</small><br/>[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2020]])</small><br/>[[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2024]])</small> |- | 7 | {{sortname|Аляксандр|Шымкавяк|Аляксандр Станіслававіч Шымкавяк}} | [[Алімпія Гродна|Алімпія]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2013]])</small> |- | 6 | {{sortname|Анатоль|Буяльскі|Анатоль Сяргеевіч Буяльскі}} | [[Гарызонт Мінск|Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1995/1996|1996]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|1999]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2012]])</small> |- | 5 | {{sortname|Наталля|Трафімава|Наталля Уладзіміраўна Трафімава}} | [[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2025]])</small> |- | 3 | {{sortname|Міхаіл|Біцан|Міхаіл Андрэевіч Біцан}} | [[Гарызонт Мінск|Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1992/1993|1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1993/1994|1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1994/1995|1995]])</small> |- | 1 | {{sortname|Аляксандр|Лазоўскі|Аляксандр Міхайлавіч Лазоўскі}} | [[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|2000]])</small> |- | 1 | {{sortname|Рыгор|Калента|Рыгор Анатолевіч Калента}} | [[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|2002]])</small> |- | 1 | {{sortname|Валянціна|Навойчык|Валянціна Пятроўна Навойчык}} | [[Алімпія Гродна|Алімпія]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|2003]])</small> |- | 1 | {{sortname|Уладзімір|Каласкоў|Уладзімір Фёдаравіч Каласкоў}} | [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2014]])</small> |} === Гульцы === ''Даныя прыведзеныя на канец сезона [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]].'' {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" ! Перамогі ! Гулец ! Каманды |- | 12 | {{sortname|Вікторыя|Гаспер}} | [[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2010]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2025]])</small><br/>[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2020]])</small> |- | 9 | {{sortname|Наталля|Ануфрыенка|Наталля Валер’еўна Ануфрыенка}} | [[Алімпія Гродна|Алімпія]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2009]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2022]])</small> |- | 9 | {{sortname|Вольга|Зюзькова|Вольга Ігараўна Зюзькова}} | [[Алімпія Гродна|Алімпія]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|2004]])</small><br/>[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2010]])</small><br/>[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2015]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2023]])</small> |- | 7 | {{sortname|Жанна|Гарадзецкая|Жанна Васільеўна Гарадзецкая}} | [[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|2000]])</small><br/>[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|2002]])</small><br/>[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2015]])</small> |} == Гл. таксама == * [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын]] * [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] * [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] == Спасылкі == * [https://belarus.basketball/sorevnovaniya/chempionat-zhenshchiny/pobediteli-i-prizjory-komandy ПОБЕДИТЕЛИ И ПРИЗЁРЫ ЧЕМПИОНАТА СТРАНЫ (ЖЕНСКИЕ КОМАНДЫ)] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Баскетбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын| ]] 30yvdo9r4xhxbec3ftg02m7k23e757u ГК Гомель 0 684610 5133356 5132904 2026-04-28T15:15:39Z Markuss86 106891 5133356 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Гомель (значэнні)}} {{Гандбольны клуб | назва = Гомель | выява = ГК Гомель.png | шырыня = 250px | поўная_назва = Гандбольны клуб «Гомель» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 1960 | расфарміраваны = | горад = [[Гомель]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = Аляксандр Падасінаў | пасада_кіраўніка = Дырэктар | трэнер = Сяргей Цыганкоў | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2020/2021 | месца = 3 месца | сайт = http://www.hc-gomel.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''«Гомель»''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Гомель]]. Заснаваны ў [[1960]] годзе. == Назвы == * «Марэна-Універсітэт» (1994—1996) * «Універсітэт» * ГГК * «Гомель» == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (8): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Бр}} 3-е месца (1): [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1992/93|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | 1993/94|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 1994/95|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 1995/96|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 1996/97|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 1997/98|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 1998/99|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 1999/00|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2000/01|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2001/2002 ГК Універсітэт Гомель|2001/02]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2002/2003 ГК Універсітэт Гомель|2002/03]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2003/2004 ГК Універсітэт Гомель|2003/04]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2004/05|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2005/06|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2006/07|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2007/2008 ГК ГГК Гомель|2007/08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2008/2009 ГК ГГК Гомель|2008/09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК ГГК Гомель|2009/10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 9 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Гомель|2010/11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК ГГК Гомель|2011/12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 5 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Гомель|2012/13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Гомель|2013/14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Гомель|2014/15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр |||| |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Гомель|2015/16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Гомель|2016/17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 2017/18|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 2018/19|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2019/20|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 6 ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|3-е месца]]|| |- | 2020/21|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |} == Галоўныя трэнеры == * [[Ігар Чаброў]] (2002, 2008) * [[Сяргей Мікалаевіч Цыганкоў|Сяргей Цыганкоў]] (2010—2011 ,2020) <ref>[https://web.archive.org/web/20130327233323/http://handball.by/%D0%93%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1/%D0%93%D0%9A-%D0%93%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C.html ГК «Гомель»]</ref> * [[Андрэй Уладзіміравіч Мачалаў|Андрэй Мачалаў]] (з 2020) {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.hc-gomel.by/ Сайт клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220522175636/http://hc-gomel.by/ |date=22 мая 2022 }} {{Склад ГК Гомель}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1960 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:ГК Гомель| ]] hbawmm28udex61sxslh00tbzx1xstg4 5133357 5133356 2026-04-28T15:15:53Z Markuss86 106891 5133357 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Гомель (значэнні)}} {{Гандбольны клуб | назва = Гомель | выява = ГК Гомель.png | шырыня = 220px | поўная_назва = Гандбольны клуб «Гомель» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 1960 | расфарміраваны = | горад = [[Гомель]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = Аляксандр Падасінаў | пасада_кіраўніка = Дырэктар | трэнер = Сяргей Цыганкоў | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2020/2021 | месца = 3 месца | сайт = http://www.hc-gomel.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''«Гомель»''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Гомель]]. Заснаваны ў [[1960]] годзе. == Назвы == * «Марэна-Універсітэт» (1994—1996) * «Універсітэт» * ГГК * «Гомель» == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (8): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Бр}} 3-е месца (1): [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1992/93|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | 1993/94|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 1994/95|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 1995/96|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 1996/97|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 1997/98|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 1998/99|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 1999/00|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2000/01|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2001/2002 ГК Універсітэт Гомель|2001/02]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2002/2003 ГК Універсітэт Гомель|2002/03]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2003/2004 ГК Універсітэт Гомель|2003/04]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2004/05|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2005/06|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2006/07|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2007/2008 ГК ГГК Гомель|2007/08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2008/2009 ГК ГГК Гомель|2008/09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК ГГК Гомель|2009/10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 9 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Гомель|2010/11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК ГГК Гомель|2011/12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 5 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Гомель|2012/13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Гомель|2013/14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Гомель|2014/15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр |||| |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Гомель|2015/16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Гомель|2016/17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 2017/18|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 2018/19|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2019/20|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 6 ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|3-е месца]]|| |- | 2020/21|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |} == Галоўныя трэнеры == * [[Ігар Чаброў]] (2002, 2008) * [[Сяргей Мікалаевіч Цыганкоў|Сяргей Цыганкоў]] (2010—2011 ,2020) <ref>[https://web.archive.org/web/20130327233323/http://handball.by/%D0%93%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1/%D0%93%D0%9A-%D0%93%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C.html ГК «Гомель»]</ref> * [[Андрэй Уладзіміравіч Мачалаў|Андрэй Мачалаў]] (з 2020) {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.hc-gomel.by/ Сайт клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220522175636/http://hc-gomel.by/ |date=22 мая 2022 }} {{Склад ГК Гомель}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1960 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:ГК Гомель| ]] 64g92ijxb3wbwqta1379ojmr2xjkpw2 ГК Машэка Магілёў 0 684647 5133354 5132918 2026-04-28T15:13:01Z Markuss86 106891 5133354 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Машэка | лагатып = ГК Машэка Магілёў.png | шырыня = 240px | поўная_назва = Гандбольны клуб «Машэка» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 2007 | расфарміраваны = | горад = [[Магілёў]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = Аляксей Васільеў | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2019/2020 | месца = 3-е мейсца | сайт = http://gkmasheka.mogilev.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''«Машэка»''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Магілёў]]. Заснаваны ў [[2007]] годзе. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (4): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], 2024/2025 * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Ср}} Фіналіст (3): [[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] ** {{Бр}} 3-е месца (1) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- |- | [[Сезон 2007/2008 ГК Машэка Магілёў|2007-08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2008/2009 ГК Машэка Магілёў|2008-09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Машэка Магілёў|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Машэка Магілёў|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 4 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Машэка Магілёў|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Машэка Магілёў|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Машэка Магілёў|2014-15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Машэка Магілёў|2015-16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Машэка Магілёў|2016-17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2017-18|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 2018-19|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|3-е месца]] || |- | 2019-20|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 2020-21|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|4-е месца]] || |- | 2021-22|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 4|| bgcolor="Silver" |[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|Фіналіст]] || |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|3}} * [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (2008, 2010—2011) * [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (2012) * [[Казімір Казіміравіч Катлінскі|Казімір Катлінскі]] (2014—2017) * [[Сяргей Уладзіміравіч Багатыроў|Сяргей Багатыроў]] (2017—2021) * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў|Аляксей Васільеў]] (з 2021<ref>[http://www.ska-minsk.by/news_item/?ni=5221 Алексей Васильев назначен стал главным тренером «Машеки»]</ref>) {{div col end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://gkmasheka.mogilev.by/ Сайт клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210216174839/http://gkmasheka.mogilev.by/ |date=16 лютага 2021 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Склад ГК Машэка Магілёў}} [[Катэгорыя:2007 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:ГК Машэка Магілёў| ]] rhqszzms66yw3ty6bmjs3a9g7qa04p7 5133364 5133354 2026-04-28T15:18:38Z Markuss86 106891 5133364 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Машэка | выява = ГК Машэка Магілёў.png | шырыня = 240px | поўная_назва = Гандбольны клуб «Машэка» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 2007 | расфарміраваны = | горад = [[Магілёў]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = Аляксей Васільеў | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2019/2020 | месца = 3-е мейсца | сайт = http://gkmasheka.mogilev.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''«Машэка»''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Магілёў]]. Заснаваны ў [[2007]] годзе. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (4): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], 2024/2025 * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Ср}} Фіналіст (3): [[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] ** {{Бр}} 3-е месца (1) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- |- | [[Сезон 2007/2008 ГК Машэка Магілёў|2007-08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2008/2009 ГК Машэка Магілёў|2008-09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Машэка Магілёў|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Машэка Магілёў|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 4 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Машэка Магілёў|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Машэка Магілёў|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Машэка Магілёў|2014-15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Машэка Магілёў|2015-16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Машэка Магілёў|2016-17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2017-18|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 2018-19|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|3-е месца]] || |- | 2019-20|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 2020-21|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|4-е месца]] || |- | 2021-22|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 4|| bgcolor="Silver" |[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|Фіналіст]] || |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|3}} * [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (2008, 2010—2011) * [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (2012) * [[Казімір Казіміравіч Катлінскі|Казімір Катлінскі]] (2014—2017) * [[Сяргей Уладзіміравіч Багатыроў|Сяргей Багатыроў]] (2017—2021) * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў|Аляксей Васільеў]] (з 2021<ref>[http://www.ska-minsk.by/news_item/?ni=5221 Алексей Васильев назначен стал главным тренером «Машеки»]</ref>) {{div col end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://gkmasheka.mogilev.by/ Сайт клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210216174839/http://gkmasheka.mogilev.by/ |date=16 лютага 2021 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Склад ГК Машэка Магілёў}} [[Катэгорыя:2007 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:ГК Машэка Магілёў| ]] a4y0t51pwi7puznszh5bgx7o2wrrpaa Каменскі сельсавет (Лепельскі раён) 0 684665 5133323 4644466 2026-04-28T13:58:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133323 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Каменскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Лепельскі раён]] |Уключае = 31 населены пункт |Сталіца = [[Камень (Лепельскі раён)|Камень]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1500 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = https://lepel.vitebsk-region.gov.by/ru/kamenskij/ |Заўвагі = }} {{значэнні|Спасылка=Каменскі сельсавет}} '''Ка́менскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лепельскі раён|Лепельскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Камень (Лепельскі раён)|Камень]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Лепельскага раёна [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Полацкая акруга|Полацкай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лепельскім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — [[Лепельская акруга|Лепельскай акругі]], з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. У 1965 годзе ў склад [[Несінскі сельсавет|Несінскага сельсавета]] перададзены 2 населеныя пункты ([[Бароўка 2]] і [[Слабодка 2|Слабодка]])<ref>Рашэнні выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9, 23 студзеня, 10 і 12 лютага 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 24 населеныя пункты<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|49}}</ref>. 4 сакавіка 1987 года ў склад Каменскага сельсавета з [[Заазерскі сельсавет|Заазерскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Балотнікі (Лепельскі раён)|Балотнікі]], [[Забароўе]], [[Плігаўкі (Лепельскі раён)|Плігаўкі]], [[Пяскі (Лепельскі раён)|Пяскі]] і [[Стараселле (Лепельскі раён)|Стараселле]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 4 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. 31 ліпеня 1995 года з часткі сельсавета ўтвораны [[Бароўскі сельсавет]]. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1761 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 92,4 % — [[беларусы]], 5,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[армяне ў Беларусі|армяне]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=13 жніўня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1500 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Каменскі сельсавет (Лепельскі раён)}} {{Лепельскі раён}} [[Катэгорыя:Каменскі сельсавет (Лепельскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] b4rodrgcsuw4k66xml6yjtvwmhg9uff Капланецкі сельсавет 0 694324 5133482 4907401 2026-04-28T22:41:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133482 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Капланецкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Бярэзінскі раён]] |Уключае = 47 населеных пунктаў |Сталіца = [[Капланцы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2290 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Капла́нецкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Капланцы]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Бярэзінскага раёна [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Менская акруга|Менскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бярэзінскім раёне БССР. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Бярэзінскім раёне [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], з 20 верасня 1944 года — Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у складзе адноўленага Бярэзінскага раёна. 11 сакавіка 1971 года ў склад [[Пагосцкі сельсавет (Бярэзінскі раён)|Пагосцкага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Бярозаўка (Пагосцкі сельсавет)|Бярозаўка]], [[Вяззе (Бярэзінскі раён)|Вяззе]], [[Задуброўе (Бярэзінскі раён)|Задуброўе]], [[Клубча]], [[Міластава]]), у склад сельсавета з [[Каменнаборскі сельсавет|Каменнаборскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Бярэзніца (Бярэзінскі раён)|Бярэзніца]], [[Валоўніца]], [[Вязькуцін 1]] і [[Рудзенка (Бярэзінскі раён)|Рудзенка]])<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 сакавіка 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 12 (1314).</ref>. У 1974 годзе скасаваны хутар [[Ператокі (Бярэзінскі раён)|Ператокі]]<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 лістапада 1973 г., 18 студзеня, 14 і 28 лютага 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 10 (1420).</ref>. 21 снежня 2007 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Каменнаборскі сельсавет|Каменнаборскага сельсавета]] (8 населеных пунктаў: вёскі [[Васільеўка (Бярэзінскі раён)|Васільеўка]], [[Вязькуцін 2]], [[Галынка (Бярэзінскі раён)|Галынка]], [[Дубраўка (Капланецкі сельсавет)|Дубраўка]], [[Каменны Барок]], [[Людвікова]], [[Масцішча (Бярэзінскі раён)|Масцішча]] і [[Мацевічы]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-21%2F2008-21%28008-031%29.pdf&oldDocPage=19 Решение Минского областного Совета депутатов от 21 декабря 2007 г. № 81 Об упразднении Бродецкого, Высокогорского, Каменноборского, Ляжинского, Якшицкого сельсоветов и изменении границ Богушевичского, Капланецкого, Погостского, Поплавского, Селибского, Ушанского сельсоветов Березинского района]</ref>, 28 мая 2013 года — тэрыторыя скасаванага [[Сялібскі сельсавет|Сялібскага сельсавета]] (26 населеных пунктаў: аграгарадкі [[Брадзец]] і [[Сяліба (Бярэзінскі раён)|Сяліба]], вёскі [[Астроўкі (Бярэзінскі раён)|Астроўкі]], [[Барсучына (Бярэзінскі раён)|Барсучына]], [[Восава (Капланецкі сельсавет)|Восава]], [[Воступ (Бярэзінскі раён)|Воступ]], [[Жаліна]], [[Ільінка (Бярэзінскі раён)|Ільінка]], [[Крапіўня (Бярэзінскі раён)|Крапіўня]], [[Месціна]], [[Міраслаўка]], [[Налазы]], [[Новае Жыццё (Бярэзінскі раён)|Новае Жыццё]], [[Падкамень]], [[Плісічына]], [[Пуцькава (Бярэзінскі раён)|Пуцькава]], [[Стары Койцін]], [[Улессе (Бярэзінскі раён)|Улессе]], [[Усход (Бярэзінскі раён)|Усход]], [[Чырвоны Араты (Бярэзінскі раён)|Чырвоны Араты]], пасёлкі [[Адвага]], [[Зорка (Бярэзінскі раён)|Зорка]], [[Колас (Бярэзінскі раён)|Колас]], [[Краснае (Капланецкі сельсавет)|Краснае]], [[Лучны Мост]] і [[Маёўка]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (23 населеныя пункты) — 1516 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 студзеня 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 95,8 % — [[беларусы]], 2,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 лістапада 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (47 населеных пунктаў) — 2290 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 студзеня 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. {{Капланецкі сельсавет}} {{Бярэзінскі раён}} [[Катэгорыя:Капланецкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чэрвеньскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 0hfsi8pvoh6g9anrwf6saye2uyad3y9 Кароткавіцкі сельсавет 0 701077 5133515 4826240 2026-04-29T03:21:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133515 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Кароткавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Жлобінскі раён]] |Уключае = 6 населеных пунктаў |Сталіца = [[Кароткавічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 930 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = http://gisp.gov.by/ru/korotkovichskij-selsovet |Заўвагі = }} '''Каро́ткавіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Жлобінскі раён|Жлобінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Кароткавічы]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Жлобінскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Жлобінскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 28 чэрвеня 1939 года сельсавет у складзе [[Стрэшынскі раён|Стрэшынскага раёна]]. 16 ліпеня 1954 года ў склад [[Радушскі сельсавет|Радушскага сельсавета]] Жлобінскага раёна перададзена вёска [[Забалоцце (Жлобінскі раён)|Забалоцце]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 17 снежня 1956 года сельсавет у складзе Жлобінскага раёна. 16 мая 1957 года ў склад сельсавета з Радушскага сельсавета вернута вёска Забалоцце<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 мая 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Кароткавіцкага сельсавета 7 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|85}}</ref>. 1 красавіка 1983 года скасавана вёска [[Галы (Жлобінскі раён)|Галы]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 1 красавіка 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 13 (1747).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1113 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 84,5 % — [[беларусы]], 13,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=15 лютага 2022 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 930 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Кароткавіцкі сельсавет}} {{Жлобінскі раён}} [[Катэгорыя:Кароткавіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Стрэшынскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 3fygfzdg7ewh2lxn462wzoy8hj7qt3u 1xbet 0 701979 5133388 5132792 2026-04-28T17:02:59Z ~2026-25833-15 167346 5133388 wikitext text/x-wiki {{Кампанія | company_logo = 1xbetlogo.png | назва = 1xbet | company_type = Прыватная | заснавана = 2007 | размяшчэнне = Лімасол, Кіпр | уладальнікі = Сяргей Каршкоў, Раман Сямёхін, Дзмітрый Казорын | сайт = [https://golnk.ru/7vvYV 1xbet.com] | industry = Азартныя гульні }} '''1xBet''' - кампанія, якая займаецца азартнымі гульнямі ў інтэрнэце, ліцэнзаваная ліцэнзіяй Curaçao eGaming License. Была заснавана ў 2007 годзе і зарэгістравана на Кіпры. У 2019 годзе яны адчулі значны рост, ненадоўга спансіруючы ФК «[[ФК Чэлсі|Чэлсі]]» і ФК «Ліверпуль», перш чым былі адхіленыя ад пасады за ўдзел у незаконнай дзейнасці. Першапачаткова гэта было расійскім казіно, але ў 2014 годзе пашырыла сваю прысутнасць у Інтэрнэце, уступіўшы ў партнёрства з «Букмекерскім публком». Ён падтрымлівае аперацыі на [[Мальта|Мальце]], [[Кіпр|Кіпры]] і [[Абуджа|Абуджы]] ([[Нігерыя]]). У Кеніі 1xBet працуе па ліцэнзіі [[:en:Betting_Control_and_Licensing_Board|BCLB]].<ref>{{Cite web |title=1xbet Kenya |url=https://kenyan-digest.com/casino/1xbet/ |access-date=2022-11-28 |website=kenyan-digest.com |language=en}}</ref> Па стане на [[студзень]] 2022 года 1xBet больш не знаходзіцца на [[Кюрасаа]] пасля падачы заявы аб банкруцтве. Пазоў супраць кампаніі і яе ліцэнзіяра застаецца адкрытым. Сайт працягвае працаваць у Інтэрнэце.<ref>https://stavkawin.com/by/%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4/1xbet-%d0%b1%d0%b5%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%83%d1%81%d1%8c/</ref> 1xBet прадстаўляе гульні ад пастаўшчыкоў [[Праграмнае забеспячэнне|праграмнага забеспячэння]], такіх як GameArt, NetEnt, Betsoft, Pragmatic Play, Play N GO, Microgaming.<ref>{{Cite web |date=2021-09-16 |title=Partners 1xBet |url=https://revenuelab.biz/blog/best-gambling-affiliate-programs/partners-1xbet/ |access-date=2022-06-22 |website=revenuelab.biz |language=en}}</ref> == Крымінальнае расследаванне == У пачатку 2020 года стала вядома аб афэры, якая працягваецца, звязанай з крадзяжамі і незаконнымі дзеяннямі, што прыцягнула ўвагу па дыпламатычных каналах.<ref>https://news.ebene-magazine.com/ebenemagazine-ru-the-stars-wear-their-symbols-but-no-one-knows-the-owners-the-main-thing-from-the-forbes-text-about-the-founders-of-the-bookmaker-1xbet-ru/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210502091616/https://news.ebene-magazine.com/ebenemagazine-ru-the-stars-wear-their-symbols-but-no-one-knows-the-owners-the-main-thing-from-the-forbes-text-about-the-founders-of-the-bookmaker-1xbet-ru/ |date=2 мая 2021 }}</ref> == Банкруцтва == У лістападзе 2021 года даччыная кампанія 1xBet, 1хCorр MV, падала заяву аб банкруцтве<ref>https://xn--knipslkrant-curacao-prp.com/casinonieuws-1xbet-failliet-verklaard-door-curacaose-rechter/{{Недаступная спасылка}}</ref> у суд Кюрасаа пасля таго, як адмовілася пакрыць грошы групе гульцоў. == Меркаваныя ўладальнікі == Каршкоў, экс-маёр міліцыі, начальнік аддзела "К" УУС па [[Бранская вобласць|Бранскай вобласці]], атрымаў кіпрскае грамадзянства ў 2020 годзе, атрымаўшы "Залаты пашпарт" за кошт значных інвестыцый у краіну. Разам з расійскімі мільярдэрамі Сяміёхіным і Казарыным усе трое беглі на Кіпр, каб пазбегнуць судовага пераследу з боку Расіі.<ref>https://www.topnews.ru/news_id_277080.html</ref> == Зноскі == <references /> {{ізаляваны артыкул|date=2022-02-28}} [[Катэгорыя:Букмекеры]] [[Катэгорыя:Азартныя гульні]] gn9xlujgefd59lwln9rh23sult6s1d5 5133450 5133388 2026-04-28T20:11:35Z Hanylka 41646 Undid 2 revisions from [[Special:Diff/5132792|5132792]] until [[Special:Diff/5133388|5133388]] 5133450 wikitext text/x-wiki {{Кампанія | company_logo = 1xbetlogo.png | назва = 1xbet | company_type = Прыватная | заснавана = 2007 | размяшчэнне = Лімасол, Кіпр | уладальнікі = Сяргей Каршкоў, Раман Сямёхін, Дзмітрый Казорын | сайт = [https://1xbet.com 1xbet.com] | industry = Азартныя гульні }} '''1xBet''' - кампанія, якая займаецца азартнымі гульнямі ў інтэрнэце, ліцэнзаваная ліцэнзіяй Curaçao eGaming License. Была заснавана ў 2007 годзе і зарэгістравана на Кіпры. У 2019 годзе яны адчулі значны рост, ненадоўга спансіруючы ФК «[[ФК Чэлсі|Чэлсі]]» і ФК «Ліверпуль», перш чым былі адхіленыя ад пасады за ўдзел у незаконнай дзейнасці. Першапачаткова гэта было расійскім казіно, але ў 2014 годзе пашырыла сваю прысутнасць у Інтэрнэце, уступіўшы ў партнёрства з «Букмекерскім публком». Ён падтрымлівае аперацыі на [[Мальта|Мальце]], [[Кіпр|Кіпры]] і [[Абуджа|Абуджы]] ([[Нігерыя]]). У Кеніі 1xBet працуе па ліцэнзіі [[:en:Betting_Control_and_Licensing_Board|BCLB]].<ref>{{Cite web |title=1xbet Kenya |url=https://kenyan-digest.com/casino/1xbet/ |access-date=2022-11-28 |website=kenyan-digest.com |language=en}}</ref> Па стане на [[студзень]] 2022 года 1xBet больш не знаходзіцца на [[Кюрасаа]] пасля падачы заявы аб банкруцтве. Пазоў супраць кампаніі і яе ліцэнзіяра застаецца адкрытым. Сайт працягвае працаваць у Інтэрнэце.<ref>https://stavkawin.com/by/%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4/1xbet-%d0%b1%d0%b5%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%83%d1%81%d1%8c/</ref> 1xBet прадстаўляе гульні ад пастаўшчыкоў [[Праграмнае забеспячэнне|праграмнага забеспячэння]], такіх як GameArt, NetEnt, Betsoft, Pragmatic Play, Play N GO, Microgaming.<ref>{{Cite web |date=2021-09-16 |title=Partners 1xBet |url=https://revenuelab.biz/blog/best-gambling-affiliate-programs/partners-1xbet/ |access-date=2022-06-22 |website=revenuelab.biz |language=en}}</ref> == Крымінальнае расследаванне == У пачатку 2020 года стала вядома аб афэры, якая працягваецца, звязанай з крадзяжамі і незаконнымі дзеяннямі, што прыцягнула ўвагу па дыпламатычных каналах.<ref>https://news.ebene-magazine.com/ebenemagazine-ru-the-stars-wear-their-symbols-but-no-one-knows-the-owners-the-main-thing-from-the-forbes-text-about-the-founders-of-the-bookmaker-1xbet-ru/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210502091616/https://news.ebene-magazine.com/ebenemagazine-ru-the-stars-wear-their-symbols-but-no-one-knows-the-owners-the-main-thing-from-the-forbes-text-about-the-founders-of-the-bookmaker-1xbet-ru/ |date=2 мая 2021 }}</ref> == Банкруцтва == У лістападзе 2021 года даччыная кампанія 1xBet, 1хCorр MV, падала заяву аб банкруцтве<ref>https://xn--knipslkrant-curacao-prp.com/casinonieuws-1xbet-failliet-verklaard-door-curacaose-rechter/{{Недаступная спасылка}}</ref> у суд Кюрасаа пасля таго, як адмовілася пакрыць грошы групе гульцоў. == Меркаваныя ўладальнікі == Каршкоў, экс-маёр міліцыі, начальнік аддзела "К" УУС па [[Бранская вобласць|Бранскай вобласці]], атрымаў кіпрскае грамадзянства ў 2020 годзе, атрымаўшы "Залаты пашпарт" за кошт значных інвестыцый у краіну. Разам з расійскімі мільярдэрамі Сяміёхіным і Казарыным усе трое беглі на Кіпр, каб пазбегнуць судовага пераследу з боку Расіі.<ref>https://www.topnews.ru/news_id_277080.html</ref> == Зноскі == <references /> {{ізаляваны артыкул|date=2022-02-28}} [[Катэгорыя:Букмекеры]] [[Катэгорыя:Азартныя гульні]] ltpimho4zsjlryrrv2oqba8txpexea7 Размовы з удзельнікам:Plaga med 3 705588 5133408 5131974 2026-04-28T18:30:07Z MediaWiki message delivery 38732 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ новы падраздзел 5133408 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:57, 9 красавіка 2022 (+03) == Аўтадогляд == Добры дзень, прапаную Вам атрымаць паўнамоцтвы [[Вікіпедыя:Догляд#Сцяг аўтадаглядчыка|Аўтадаглядчыка]]. Калі Вы не супраць, адкажыце, калі ласка (наўпрост на гэтай старонцы размоў). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:37, 9 кастрычніка 2022 (+03) :Добры дзень! :Думаю, што такія паўнамоцтвы могуць быць прыдатнымі ў будучыні. Пастараюся ставіцца да гэтага статусу з адказнасцю, пазбягаць тэхнічных непаладак і спадзяваюся на падтрымку больш дасведчаных карыстальнікаў. :Шчыры дзякуй за давер! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:48, 9 кастрычніка 2022 (+03) :: {{зроблена}}, плёну і набыткаў! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:50, 9 кастрычніка 2022 (+03) [[Вікіпедыя:Вікідадзеныя]] зараз перанясу, не спяшайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:30, 9 кастрычніка 2022 (+03) :Так, зараз разумею, што пэўна спяшаюся. Буду рабіць абмеркаванне з аргументаваннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:33, 9 кастрычніка 2022 (+03) :: {{зроблена}}, праўце смела, але пераносы робім адпаведным інстументарыем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 9 кастрычніка 2022 (+03) ::: тады захоўваецца [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%8F&action=history гісторыя версій]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 9 кастрычніка 2022 (+03) ::::А, добра тады, яшчэ асвойваю таксама і той інструментар, які сам маю. Буду тады пакідаць такія грунтоўныя рэчы адміністратарам! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:42, 9 кастрычніка 2022 (+03) ::::: У меню ўгары маецца опцыя "Перанесці" даступная ўсім ''удзельнікам-карыстальнікам''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:44, 9 кастрычніка 2022 (+03) Таксама будзем спадзявацца, што гэтыя дзеянні не выклічуць радыкальных пярэчанняў іншых калег. Бо карэктней было б на пару тыдняў змясціць прапанову на адмысловую старонку [[Вікіпедыя:Да перайменавання]], каб усе зацікаўленыя маглі яе ўбачыць і выказацца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:52, 9 кастрычніка 2022 (+03) :Зараз разбіраюся з абмеркаваннем, каб было ўсё празрыста. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:07, 9 кастрычніка 2022 (+03) == [[Шаблон:Asbox/styles.css]] == У беларускай вікіпедыі шаблоны накідаў (стабаў) не ўжываюцца, гл. [[Вікіпедыя:Накід]], таму прашу не ствараць старонкі для шаблонаў стабаў. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:56, 21 снежня 2022 (+03) :Окей, пачаў модуль пераносіць, але пакуль спынюся, раз такая справа. Дзякуй, што папярэдзілі адразу! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:02, 21 снежня 2022 (+03) == css-старонкі == Звярніце ўвагу, што на многіх css-старонках у англійскай вікіпедыі ўверсе стаіць радок <nowiki> /* {{pp-template|small=yes}} */ </nowiki>. Гэта выглядае быццам каментарый у кодзе, але парсер яго разгортвае як шаблон. У англійскай вікіпедыі гэты шаблон — замок у вуглу, які паказвае, што старонка абаронена ад рэдагавання пэўным групаў удзельнікаў. У беларускай жа вікіпедыі такога шаблона няма і ён непатрэбны, бо старонкі амаль ніколі не абараняюцца. Таму радкі <nowiki> /* {{pp-template|small=yes}} */ </nowiki> пры перакладзе варта прыбіраць. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:58, 6 студзеня 2023 (+03) :Добры дзень! Так, заўважаў, але забываю прыбіраць. Пастараюся рабіць гэта сам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:59, 6 студзеня 2023 (+03) == Шаблон:Картка‎ == Адкаціў вашыя праўкі на старонках [[Шаблон:Картка‎]] і [[Модуль:Infobox‎‎]], бо яны псавалі шаблоны, гл. [[Вікіпедыя:Размовы пра шаблоны]]. Калі хочаце ўнесці штосьці ў гэтыя шаблоны, калі ласка, спачатку праверце працу ў пясочніцы. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 10:57, 7 студзеня 2023 (+03) :Так, я ўчора крыху намудрыў, але нібыта змог абнавіць і выправіць усё, карткі працавалі. Я штосьці ўпусціў? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:09, 7 студзеня 2023 (+03) :: У цяперашняй версіі [[Модуль:Infobox]] падтрымліваюцца параметры «вікідадзеныяN», якія дазваляюць загружаць у картку даныя з Вікіданых. Гэта магчымасць шырока ў нас ужываецца ў артыкулах. Яна была ўзята з рускай вікіпедыі, а ў англійскай, як разумею, яе няма, бо там вырашылі не ўжываць шырока загрузку з Вікіданых. У цэлым асноўная праблема ў тым, што не зусім карэктна казаць пра «абнаўленне» модуля, бо калі раней наш модуль быў на базе рускага, а стаў на базе англійскага або ўкраінскага, то гэта ўжо не абнаўленне, а перапісванне, і да яго варта падыходзіць нашмат больш адказна і перад гэтым добра вывучыць магчымасці як старой, так і новай рэалізацый.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 17:00, 7 студзеня 2023 (+03) :::Спачатку дадаваў англійскую рэалізацыю, а потым вырашыў узяць рускім вікі за аснову. Так што, калі там не было такога функцыяналу, то яго таксама і ў рускім раздзеле выкінулі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:07, 7 студзеня 2023 (+03) :::: У рускай два модуля: першы, [[:ru:Модуль:Infobox]], ужываецца і мае параметры «викиданные», на яго аснове і рабіўся наш шабон; другі, [[:ru:Модуль:Карточка]], рабіўся на аснове англійскага і не ўжываецца. Можна і ў нас зрабіць два модуля, калі ёсць неабходнасць у нейкіх функцыях англійскага модуля, якіх няма ў цяперашняй версіі.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 19:34, 7 студзеня 2023 (+03) :::::На дадзены момант, здаецца, такой патрэбы няма. :::::Калі я абнаўляў шаблоны і модулі, я шукаў вытокі праблемы з [[Шаблон:Арыфметычныя аперацыі]], але на дадзены момант усё працуе файна. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:14, 7 студзеня 2023 (+03) == Артыкулы == Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], вам трэба ўважліва прагледзець усе прэамбулы ў артыкулах. Напрыклад, [[Анархізм у Беларусі]] — гісторыя анархістаў. Але анархізм — не гісторыя, а палітычная тэорыя. І калі раптам Беласток стаў беларускім горадам? Юрыдычна ён быў ім толькі са снежня 1939 да чэрвеня 1941. І беларусы заўсёды там былі ў меншасці. [[Каралеўскі замак у Познані]]. Прэамбула грувасткая. Пры чым тут магістр? Яго месца ў тэксце. Тэкст жа складаецца са здагадак без крыніц, толькі ў канцы дзве зноскі на інтэрнэт-крамы. Спасылка таксама не працуе. І не трэба пісаць у прэамбулах слова ''гэта''. Наўскідку ўзяў два артыкулы. [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:18, 3 сакавіка 2023 (+03) :1. Артыкул пра анархізм у Беларусі — гэта гістарычы артыкул. Калі ёсць прапановы па зменах назваў — прапануйце яе да перайменавання. Пра анархізм як тэорыю ёсць асобны артыкул. :Пра Беласток можна змяніць фармулёўкі, бо тут акцэнт павінен быць, што там знаходзіліся актыўныя арганізацыі беларусаў. :2. Другі артыкул — мая адносна старая вучэбная спроба ў пераклады, так што артыкул сыры і трэба дапрацоўваць, пагаджаюся. Дадаў шаблон {{tl|Няма крыніц}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:55, 3 сакавіка 2023 (+03) == Удзел у Вікісустрэчы ЦУЭ == Вітаю! Як маецеся? Зьбіраюся на Cустрэчу [[:m:Wikimedia Central and Eastern Europe/be-tarask|Вікімэдыі Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы]] ад [[:m:Wikimedia Community User Group Belarus/be-tarask|Вікісуполкі Беларусі]], якая пройдзе [[:m:Wikimedia CEE Meeting 2023|15—17 верасьня]] ў Грузіі. Буду ўдзячны за падтрымку на [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Форум#Вікісустрэча Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы]]. З найлепшымі пажаданьнямі,--[[Удзельнік:W]] 10:18, 19 красавіка 2023 (UTC+3) == Трыўмфальны == Прабачце, можа што не зразумеў, але ж паводле правіл-2008 "ў" ставіцца ў сярэдзіне слова пасля галосных перад зычнымі (аўдыенцыя, саўна, фаўна, аўдыякасета, аўра, даўн, джоўль, каўчук, маўзер, маўр, паўза, раўнд; але: траур). Калі націск падае (трыумф) — тут усё зразумела. Але ж у "трыўмфальны" націск падае на а? Прыклад: [[Трыўмфальная арка]]. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 23:17, 30 жніўня 2023 (+03) :Як бы і так, пішам «у» пасля галосных, калі падае націск з некаторымі выключэннямі, прычым што траур, што трыумф запазычаны праз нямецкую і ў гэтым можа быць закавыка. Я не магу адказаць, чаму так, але самі можаце [https://verbum.by/?q=%D1%82%D1%80%D1%8B%D1%83%D0%BC%D1%84%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B паглядзець] словы «трыумфальны», «трыумфальна» ў слоўніках пасля 2008-га. Можна напісаць у Інстытут мовазнаўства пацікавіцца пра падрабязнасці, можа гэта проста «не абнавілі», што, як па мне, не дужа імаверна. :На старонцы размоў [[Трыумфальная арка]] ідзе тлумачэнне праз логіку правіла, але я дапускаю, што можа быць такое выключэнне з-за этымалогіі слова. Дарэчы, у тым жа БРС «трыумфальная арка» падаецца як прыклад. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:28, 30 жніўня 2023 (+03) :Дарэчы, з тым жа траурам неадназначна, нейк у слоўніках падаецца толькі «жалоба» і рэгіяналізмы «троур» і «тровур», гл. ЭСБМ :) [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:55, 30 жніўня 2023 (+03) == Праўкі складаных шаблонаў == Дзень добры. Адкаціў вашыя праўкі ў шаблоне {{Ш|Cite book}}, бо гэты шаблон складаны і выкарыстоўваецца ў шматлікіх артыкулах, новая версія з англійскай вікіпедыі псуе выгляд у артыкулах і стварае памылкі. Перанос з англійскай вікіпедыі патрабуе пэўных высілкаў па перакладзе і адаптацыі для беларускай вікіпедыі, захавання сумяшчальнасці з наяўным выкарыстаннем у артыкулах. Таму паставіў крытычныя шаблоны пад ахову і магчымасць праўкі толькі адміністратарамі, а новыя версіі прапаную рыхтаваць з дапамогай пясочніцы і мяняць пасля належнага тэсціравання. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:18, 24 верасня 2023 (+03) :Добры дзень, правяраў выгляд шаблона на адной са старонак, падалося, што памылак не было. Пастараюся быць уважлівей. Не хапае адзнак у дакументацыі для крытычных шаблонаў, якія не так трывіяльна абнаўляюцца, як можа падацца на першы погляд. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:22, 24 верасня 2023 (+03) ::У цэлым любое абнаўленне на аснове англійскай вікіпедыі будзе нетрывіяльным, бо большасць шаблонаў у нас была створана на аснове рускай вікіпедыі. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:26, 24 верасня 2023 (+03) :::І так і не. Усё ж сустракаюцца выпадкі, дзе ўжо гатова глеба для пераносу логікі з англ вікі. Вось у гэтым выпадку ўжо маецца [[Модуль:Citation/CS1]] ужо быў перанесены ў бел вікі, таму палічыў, што дужых праблем не будзе. + тэсціраваў на старонцы [[Мясаедныя]], усё выглядала добра + запрацавалі палі з архіваваннем. Агулам, з-за гэтага і палез рэдагаваць шаблон, бо не працуюць некаторыя палі з англ вікі, архівы не падтрымліваюцца, што ў {{tl|Cite book}}, што ў {{tl|Cite journal}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 24 верасня 2023 (+03) :::: [[Мясаедныя]] гэта новы артыкул, перакладзены з англавікі, параметры шаблона такія ж, таму і працаваць будзе падобна. Аднак шаблон ужываецца ў шмат якіх старых артыкулах, перакладзеных напрыклад з рускай вікіпедыі, дзе могуць быць трохі іншыя параметры. Магу прапанаваць стварыць пясочніцу шаблона на старонцы [[Шаблон:Cite book/пясочніца]] са зместам з англавікі, яго ўжываць у новых артыкулах, па меры паляпшаць і пасля, калі будзе ўсюды працаваць добра, замяніць асноўны шаблон.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:49, 24 верасня 2023 (+03) :::::Добра, думаў, што паўсюль аднолькавыя параметры [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:01, 24 верасня 2023 (+03) == Дзякуй == Дзякуй вам за то, што артыкул пра кабардзінскую мову выратавалі ад выдалення. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 20:21, 27 сакавіка 2024 (+03) :няма за што! :) [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 28 сакавіка 2024 (+03) ::Артыкулы пра мінорныя мовы, я ўважаю, асабліва важныя для нас… [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 04:43, 28 сакавіка 2024 (+03) :::Ды для ўсіх. Вельмі хацелася бы распаўсюджваць веды пра малыя мовы, пры чым якасна [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:57, 28 сакавіка 2024 (+03) == Назвы рэк па-беларуску == Добры дзень. Прашу прыняць удзел у [[Вікіпедыя:Да перайменавання#Заходняя_Дзвіна_→_Дзвіна|абмеркаванні перайменавання]] некалькіх рэк на іх беларускія назвы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 25 чэрвеня 2024 (+03) == Касмічныя апараты == Прывітанне, калега! Як бачым, вашы прапановы па перайменаванні касмічных апаратаў пакуль "вісяць". Я тут бачу толькі дыхатамію арыгінальная назва або транскрыпцыя (няважна якая, кожнага разу вызначаецца асобна). То можа вынесці гэта на агульны фоум для абмеркавання (дзе, калі што, можна ўказаць, што ў разе "неперакладу" трэба не перакладаць і расійскія, і другія назвы, не толькі англійскія, але, гэта я ўжо скажу, калі што…) Вынес бы сам, але ж ваша ініцыятыва была на перайменаванне… [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:48, 25 кастрычніка 2024 (+03) :Так, згодзен, што тут трэба агульнае абмеркаванне, зраблю [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:10, 26 кастрычніка 2024 (+03) == Проста пытанне… == Мяняць не стану, але цікава, чаму вы ўставілі тут https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Hair_Peace_Salon&diff=prev&oldid=4938479 канцылярызм? Выйсці з гурта — выйсці са складу гурта. Ласне першае чымсьці няправільна? "Са складу…" яўны ж канцылярызм. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:18, 25 лютага 2025 (+03) :замяняў русізм (сінтаксічны, у сэнсе залішняга словаўжывання) «сыходзіць» на нешта больш уласнабеларускае, але калі б было «з гурта выйшаў…» — неадназначна, таму ўдакладніў, што чалавек перастаў менавіта быць часткай гурта, а не як нейкі гадаванец школы выйшаў у свет. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:22, 25 лютага 2025 (+03) ::калі зробіце нешта больш удалае, але і каб розначытанняў не было, то прашу. Проста змагаюся крыху з гэтым прараўноўваннем слова «сыходзіць» да расейскага «уходить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:24, 25 лютага 2025 (+03) :::Правільна робіце. Я сам не насмельваюся (хоч і не люблю дурное "сыходзіць"), бо надта ўкаранілася. Там у гэтым "зорным" артыкуле такі жах быў, што алярма. Але ж варта, выпраўляючы адну расійшчыну, не ўносіць другое (а канцыляршчына нам таксама ў спадчыну ад братняе мовы дасталася). Дзякуй, паразумеліся, даруйце, што турбую, проста лепей так, чым нейкія "бойкі" на старонках чыніць. (Сыходзіць — выходзіць — гэта не "залішняе" словаўжыванне, проста пурыстычна некарэктнае, даруйце, што ўпікаю:)) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:39, 25 лютага 2025 (+03) ::::ну тут проста выходзіць больш пасуе, або тое ж простае «пайшоў». Наконт канцыляршчыны згаджуся агулам. Гэта хоць і частка мовы і па-канцылярску пішам даўно, хоць і вялікі тут уплыў сталінізму застаўся, такія былі часы, але калі можна без гэтага, то так лепш. Таму калі будзе лепшая форма, то чаму не. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:46, 25 лютага 2025 (+03) :::::Угу, пішам — адтуль думаем-гутарым. Пра гэта яшчэ з 20—30-х таго стагодзьдзя пісалі і ў расійскай і — у нашай! З кожным пакаленнем зьяўляецца свой пэўны слэнг, мы ж яго ня ўносім у асноўны масіў мовы? (Пагатоў, што гэтыя слэнгі наяўляюцца не ў самой беларускай, а пераносяцца жыўцом з расійскае). З канцылярызмамі — тая ж рэч. Напраўду, у жывой беларускай (якую "гарадзкія беларускамоўныя", беларускамоўныя толькі ў сваім коле, бывае заносяць у "трасянку") канцыляршчына даволі абмежаваная ў маўленні. "…Уплыў сталінізму" — дай да яго ўжэ было, нават да саветаў… [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 00:10, 26 лютага 2025 (+03) == Рэдагаванне модуляў == Прашу акуратна і асцярожна ставіцца да рэдагавання модуляў. Мінулай ноччу пасля рэдагавання аднаго з ніх нешта пайшло не так. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:16, 1 жніўня 2025 (+03) :так, займаюся праблемай, выбачаюся [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 1 жніўня 2025 (+03) ::{{tl|Вонкавыя спасылкі}} здаецца падправіў. Калі будуць яшчэ нейкія памылкі, якіх раней не было, паведамляйце, паразбіраюся [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:51, 1 жніўня 2025 (+03) == Гарады == Вітаю. Калі праходзіцеся па гарадах — выдаляйце звесткі пра колькасць насельніцтва з прэамбулы. Яны там не абнаўляюцца, супроць карткі, і часам не маюць нават дакладнай лічбы і года падліку. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 03:58, 11 верасня 2025 (+03) :О, дзякуй за заўвагу. Не заўважаў, што і там дубліравалася інфармацыя [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:59, 11 верасня 2025 (+03) ::Дзякуй за працу. Дарэчы, вы ж у шаблонах разбіраецеся. Мо ведаеце, чаму хіба толькі ў беларускай Вікіпедыі ўва ўсіх шаблонах-картках у мабільнай версіі выява з’язджае ўлева? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 04:32, 11 верасня 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так, сутыкаўся з праблемай. Трэба глядзець, ці няма лішніх html-тэгаў у аргументах шаблона і агулам трэба будзе абнавіць глабальныя стылі css, але я з гэтым не спяшаюся, каб не паламаць чаго [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:27, 11 верасня 2025 (+03) == Падзяка за ўдзел у праекце [[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдзень істотных артыкулаў 2025]] == {| style="{{float left}} width:430px; background-color: White; border: 3px solid Blue; text-align: center;" | rowspan=2 | [[Файл:Círculos_Concéntricos.svg|50px|]] | height=20px style="border-bottom: 1px solid #000; font-size:8pt;" | <big><font color="blue">'''Падзяка ад праекта</font></big><br>«[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень|Вікітыдзень]]»''' |- |align="left" style="font-size:9pt;padding:4pt;line-height:1.25em"|<small>'''За ўдзел у рамках''' <font color="Blue"><big>[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдня істотных артыкулаў 2025]]</big></font>. -- [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:43, 22 кастрычніка 2025 (+03) |} :@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 10:25, 22 кастрычніка 2025 (+03) <br /><br /><br /><br /><br /> == Артыкулы года == Вітаю, [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]! Тыдзень Істотных артыкулаў, які прайшоў, гэта добра, але яго аднаго недастаткова. Ёсць у нас конкурс «[[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]]», апошні з якіх быў аж у 2022 годзе. А зараз ужо 2025. На маю думку, трэба аднавіць конкурс і вызначыць найлепшыя артыкулы нашага раздзела. Тэрмін намінавання і абмяркоўвання артыкулаў, на жаль, будзе пазней, чым звычайна, але я буду спакойны, калі з’явіцца адказны за конкурс. З павагай. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 00:03, 8 лістапада 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] Вітаю! Слушная прапанова. Пастараюся заняцца на наступным тыдні [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:09, 8 лістапада 2025 (+03) :: Добра! Што ж, чакаю. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:35, 17 лістапада 2025 (+03) == [[Юлія Аідзінава]] == Выдаліце гэта, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:18, 3 студзеня 2026 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:29, 3 студзеня 2026 (+03) == Перастаў працаваць шаблон == Сёння перастаў працаваць шаблон [[Вікіпедыя:Гаджэты/Экспарт у Вікіданыя]], магчыма, вы неяк зачапілі нешта звязанае з ім у кодзе. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:08, 4 студзеня 2026 (+03) :А хаця быццам бы адвісла. Адбой. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:09, 4 студзеня 2026 (+03) ::дакладна нічога не чапляў там. Але трымайце ў курсе, як будуць праблемы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:51, 5 студзеня 2026 (+03) == [[Таццяна Мiкалаеўна Мiкушына]] == Зірніце на артыкул, калі ласка, ці можна яго пакінуць хаця б з шаблонам аб сумнеўнай значнасці асобы? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:03, 4 лютага 2026 (+03) :азнаёміўся з артыкулам. Прапанова з шаблонам нядрэнная. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:36, 6 лютага 2026 (+03) == Артыкул года == Прывет, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0&diff=5100015&oldid=4918424 ужо март]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:56, 3 сакавіка 2026 (+03) :Прыбраў, дзякуй за напамін! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:20, 4 сакавіка 2026 (+03) == WikiGap == Вітаю, [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]! Конкурс «[[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]]» скончыўся і, нягледзячы на невялікую колькасць прагаласаваўшых (10 удзельнікаў, уключаючы мяне), я застаўся ім задаволены. У сакавіку традыцыйна ладзіцца WikiGap (напрыклад, ён быў [[Вікіпедыя:Праект:WikiGap 2024 Belarus|у 2024 годзе]]), таму прашу быць адказным за цяперашні конкурс. Я бачу тут спад (напрыклад, у 2025 годзе конкурсу WikiGap не было), а дзякуючы розным спаборніцтвам наш раздзел ажыве, ды і для майго Вікіжыцця будзе больш падзей. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:00, 4 сакавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] дужа спраў, але падумаю, можа змагу арганізаваць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 09:57, 5 сакавіка 2026 (+03) :: Бачу створаную [[Вікіпедыя:Праект:WikiGap 2026 Belarus|старонку]]. Што ж, цяпер я спакойны. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 20:46, 7 сакавіка 2026 (+03) :::Тое пан DobryBrat падхапіў сам справу, за што яму дзякуй вялікі! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:16, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[Алесь Мікус]] == Працягваецца выясненне асабістых адносін. Думаю, нічога не зменіцца за бліжэйшыя месяцы. Варта вярнуць абарону ад правак, акрамя як для адміністратараў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:37, 11 сакавіка 2026 (+03) :Зрабіў абарону на паўгода. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:51, 11 сакавіка 2026 (+03) == бота-праўкі == Добры дзень, мяркую, што гэтыя праўкі можна памячаць як дробныя. --[[Удзельнік:KrebsCheer|KrebsCheer]] ([[Размовы з удзельнікам:KrebsCheer|размовы]]) 13:48, 6 красавіка 2026 (+03) :Вітаю! Так, згодны. Яшчэ асвойваюся з інструментарыем, дзякуй за заўвагу! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 6 красавіка 2026 (+03) == адміністратар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] адкочвае мае кансэнсусныя праўкі! == @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], навошта ён адмяняе мае праўкі ў праекце, і зрэшты, навошта ён паставіў шаблон Заданни для адміністраў, калі ён парушае правілы Беларускай Вікіпедыі, @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] разбярыцеся з [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] [[Удзельнік:Цирковой медведь|Цирковой медведь]] ([[Размовы з удзельнікам:Цирковой медведь|размовы]]) 12:36, 25 красавіка 2026 (+03) :Вітаю! Тое, што знаходзіцца на асабістай старонцы пана Ежы нікому не замінае, гэта ягоная вотчына. Гэта былы адміністратар, які робіць шмат звязаных спраў. У дадзеным выпадку не бачу парушэнняў з яго боку. У той жа час, заўважу, што вы пачалі рабіць праўкі на старонках неартыкулах і пакуль што ваша дзейнасць у мяне выклікае занепакоенасць з улікам таго, што вы нявопытны ўдзельнік. Які артыкул года ў маі? Чаму вы адкацілі праўку пана Ежы на конкурсе за 2025, вынікі якога публікаваліся ў 26м? Якія архівы для кандыдатаў на артыкул года? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:36, 25 красавіка 2026 (+03) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 21:30, 28 красавіка 2026 (+03) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> 687hz9rukfc7sm904a2ulm7ymiykcbc Файл:ГК Мяшкоў Брэст.png 6 708138 5133367 4119195 2026-04-28T15:21:04Z Markuss86 106891 Markuss86 уклаў новую версію [[Файл:ГК Мяшкоў Брэст.png]] 4119195 wikitext text/x-wiki == Тлумачэнне == {{Несвабодны файл |апісанне = Эмблема гандбольнага клуба [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] |крыніца = https://meshkovbrest.by/ |час стварэння = 2000-я |аўтар = БГК імя Мяшкова |частка = цалкам |разрозненне = так }} {{Несвабодны файл/АДВ | артыкул = ГК Мяшкоў Брэст | мэта = дапамагчы чытачам ідэнтыфікаваць клуб | замяняемасць = няма, абаронена [[аўтарскае права|аўтарскім правам]]. | іншае = }} [[Катэгорыя:Файлы:Эмблемы гандбольных клубаў Беларусі|ГК Мяшкоў Брэст]] hlqtu1mk6kpiq1fyzgvh8knw07t88ms Файл:ГК Гомель.png 6 708431 5133362 4123087 2026-04-28T15:18:04Z Markuss86 106891 Markuss86 уклаў новую версію [[Файл:ГК Гомель.png]] 4123087 wikitext text/x-wiki == Тлумачэнне == {{Несвабодны файл |апісанне = Эмблема гандбольнага клуба [[ГК Гомель]] |крыніца = http://www.hc-gomel.by/ |час стварэння = 2000-я |аўтар = ГК Гомель |частка = цалкам |разрозненне = так }} {{Несвабодны файл/АДВ | артыкул = ГК Гомель | мэта = дапамагчы чытачам ідэнтыфікаваць клуб | замяняемасць = няма, абаронена [[аўтарскае права|аўтарскім правам]]. | іншае = }} [[Катэгорыя:Файлы:Эмблемы гандбольных клубаў Беларусі|ГК Гомель]] 5x0fw3j14j4fh62vllk8yb7pyt2v1ea Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара 4 729023 5133549 5133283 2026-04-29T06:39:58Z Economico-geographer 399 /* За */ 5133549 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:m:Oversight policy|oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] == * Сітуацыя: З боку сцюардаў пакуль няма разумення, прапануюць грамадзе слепа ўхваліць як oversight кагосьці, каго яны прызначаць і будуць прызначаць пазней. На фармальных падставах «для бяспекі» скасавалі правы схавальніку (Mienski), які вядомы 20 гадоў і за 4 гады паказаў надзейнасць, а замест прапануюць адтуліну невядомага імя і шырыні. * Навошта: Узмацненне бяспекі ў гісторыі. Онлайн (у бягучым часе) гэта не панацэя, бо ёсць лаг паміж праўкай і яе хаваннем, якой бы працягласці ён ні быў, пры вялікім жаданні даныя можна зафіксаваць. Улічвайце гэта, не праўце ў небяспечнай тэматыцы з уліковых запісаў, якія можна звязаць з вамі. * Тэхнічнае: Правілы МетаВікі не вымагаюць для oversight правоў адміністратара, але логіка ўжывання правіл не ясная, могуць быць інтэрпрэтацыі ў меркаваннях сцюардаў. Таму, як і для Mienski раней, прапаную апцыянальна ўхваліць для Lesnas ättling і правы адміністратара. Для Mienski яны не спатрэбіліся і не былі нададзены. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] цяпер малаактыўны, але даўні ўдзельнік — 16 гадоў стажу, асноўны яго ўнёсак на be-tarask ([[:be-tarask:Удзельнік:Lesnas ättling|старонка]] і [[:be-tarask:Спэцыяльныя:Унёсак/Lesnas ättling|ўнёсак]] там). Вельмі даўно жыве па-за Беларуссю. Ведае і разумее нашу рэчаіснасць, у якія краіны не трэба ездзіць і іншыя аспекты. Прапаную ўхваліць для Lesnas ättling правы '''oversight''' і ''апцыянальна'' '''адміністратара''' (пры тэхнічнай патрэбе надаць, без патрэбы — не). Галасаванне прапаную пачаць а 00:00 мінскага часу (UTC+3) 27 красавіка (панядзелак) і скончыць а 24:00 3 мая, тыдзень — мінімальны тэрмін вызначаны правіламі МетаВікі. Калі за тыдзень не будзе кворуму, адразу прапаную працягнуць галасаванне да 24:00 10 мая, тэрмін у два тыдні вызначана нашымі ўласнымі правіламі. Згоду Lesnas ättling атрымаў, фармальна ён выкажа яе неўзабаве. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 26 красавіка 2026 (+03) === За === # {{за}} абы нешта вырашалася. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:08, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} відавочна, у мяне сумневаў няма. У Lesnas ättling ёсць рэпутацыя і па-за інтэрнетамі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. Дзякую M.L. і Lesnas ättling за спробу вырашыць сітуацыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:15, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz Bladyniec|размовы]]) 15:39, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} падтрымлiваю. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 15:42, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 15:53, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:44, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:58, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 09:39, 29 красавіка 2026 (+03) === Супраць === === Каментары === Вітаю, шаноўнае спадарства. Дзякую за давер. Буду рады хоць нечым дапамагчы суполцы. Але гіперактыўнасці не гарантую.--[[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] ([[Размовы з удзельнікам:Lesnas ättling|размовы]]) 14:05, 28 красавіка 2026 (+03) : Як паказвае практыка: галоўнае заходзіць два разы на год. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 28 красавіка 2026 (+03) os9vd0ophff20fl2ekoav3kkd67z7ei Каменскі сельсавет (Чавускі раён) 0 730315 5133325 4631477 2026-04-28T14:00:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133325 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Каменскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Каменскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Чавускі раён]] |Уключае = 32 населеныя пункты |Сталіца = [[Каменка (Каменскі сельсавет, Чавускі раён)|Каменка]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 854 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://chausy.gov.by/2013-01-16-08-06-50/selsk/itemlist/category/234-kamen |Заўвагі = }} '''Ка́менскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Чавускі раён|Чавускага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок [[Каменка (Каменскі сельсавет, Чавускі раён)|Каменка]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Благавіцкі сельсавет''' у складзе Чавускага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Благавічы]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чавускім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных [[Самулкаўскі сельсавет|Самулкаўскага]] і [[Хаўмоўскі сельсавет|Хаўмоўскага]] сельсаветаў<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 29 кастрычніка 1955 года ў склад [[Варварынскі сельсавет|Варварынскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Драчкава (Чавускі раён)|Драчкава]] і [[Хаўмы]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 29 октября 1955 г. О перечислении деревень Холмы и Драчково из состава Благовичского сельского Совета, Чаусского района, в состав Варваринского сельского Совета, этого же района, Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 16 мая 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Сушчоўскі сельсавет|Сушчоўскага сельсавета]], частка скасаванага [[Варварынскі сельсавет|Варварынскага сельсавета]] (14 населеных пунктаў: [[Васькавічы (Чавускі раён)|Васькавічы]], [[Гатная Слабодка]], [[Дзярліўка]], [[Драчкава (Чавускі раён)|Драчкава]], [[Дуброўка (Чавускі раён)|Дуброўка]], [[Забока]], [[Зашляшша]], [[Крамянец (Чавускі раён)|Крамянец]], [[Макушкі]], [[Паўлаўка (Чавускі раён)|Паўлаўка]], [[Прыданцы]], [[Пярэспа (Чавускі раён)|Пярэспа]], [[Цемравічы]] і [[Хаўмы]]), у склад сельсавета з [[Гарбавіцкі сельсавет (Чавускі раён)|Гарбавіцкага сельсавета]] перададзены 13 населеных пунктаў ([[Бярозаўка (Чавускі раён)|Бярозаўка]], [[Вялікія Амхінічы]], [[Гладкава]], [[Грабянішча]], [[Кадзіна (Чавускі раён)|Кадзіна]], [[Красніца (Чавускі раён)|Красніца]], [[Круглінка]], [[Лёўкаўшчына]], [[Малінаўка (Чавускі раён)|Малінаўка]], [[Малыя Амхінічы]], [[Машкоўка]], [[Навасёлкі (Гарбавіцкі сельсавет)|Навасёлкі]] і [[Утра]]), а ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Чавускага гарсавета са складу сельсавета перададзены 8 населеных пунктаў ([[Бардзінічы|Вялікія Бардзінічы]], [[Вілейка (Чавускі раён)|Вілейка]], [[Дубаснік]], [[Забалацце (Чавускі раён)|Забалацце]], [[Зара (Чавускі раён)|Зара]], [[Малыя Бардзінічы]], [[Рошча (Чавускі раён)|Рошча]] і [[Слабодка (Чавускі раён)|Сушчоўская Слабодка]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 13.</ref>. У 1964 годзе ў склад [[Гарбавіцкі сельсавет (Чавускі раён)|Гарбавіцкага сельсавета]] вернуты 10 населеных пунктаў ([[Вялікія Амхінічы]], [[Гладкава]], [[Грабянішча]], [[Кадзіна (Чавускі раён)|Кадзіна]], [[Красніца (Чавускі раён)|Красніца]], [[Лёўкаўшчына]], [[Малыя Амхінічы]], [[Машкоўка]], [[Навасёлкі (Гарбавіцкі сельсавет)|Навасёлкі]] і [[Утра]])<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 25 лютага, 27 сакавіка і 11 красавіка 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).</ref>. 25 снежня 1964 года ў склад новаўтворанага [[Цемравіцкі сельсавет|Цемравіцкага сельсавета]] перададзены 15 населеных пунктаў ([[Васькавічы (Чавускі раён)|Васькавічы]], [[Гатная Слабодка]], [[Дзярліўка]], [[Драчкава (Чавускі раён)|Драчкава]], [[Дуброўка (Чавускі раён)|Дуброўка]], [[Забока]], [[Зашляшша]], [[Макушкі]], [[Новы Крамянец]], [[Паўлаўка (Чавускі раён)|Паўлаўка]], [[Прыданцы]], [[Пярэспа (Чавускі раён)|Пярэспа]], [[Стары Крамянец]], [[Цемравічы]] і [[Хаўмы]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 25 снежня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 4 (1084).</ref>. 27 чэрвеня 1969 года ў склад новаўтворанага [[Вайнілаўскі сельсавет (Чавускі раён)|Вайнілаўскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Атражжа]], [[Самулкі]], [[Удоўск]] і [[Цемналессе]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 чэрвеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 22 (1252).</ref>. 24 лютага 1982 года ў склад сельсавета з [[Вайнілаўскі сельсавет (Чавускі раён)|Вайнілаўскага сельсавета]] вернуты 4 населеныя пункты ([[Атражжа]], [[Самулкі]], [[Удоўск]] і [[Цемналессе]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 лютага 1982 г. // Збор законаў Бпеларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 10 (1708).</ref>. 13 чэрвеня 2002 года ў склад сельсавета з адміністрацыйнага падпарадкавання Чавускага гарасавета перададзены 4 населеныя пункты (вёскі [[Бардзінічы]], [[Вілейка (Чавускі раён)|Вілейка]], [[Рошча (Чавускі раён)|Рошча]] і [[Слабодка (Чавускі раён)|Слабодка]])<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/3fbHEzAIfM1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 13 июня 2002 г. № 18-4 Об изменении границ Путьковского, Прудковского, Благовичского сельсоветов Чаусского района Могилевской области и включении деревни Заболотье в черту города Чаусы Могилевской области]</ref>. 23 снежня 2009 года цэнтр Благавіцкага сельсавета перанесены ў аграгарадок Каменка, сельсавет перайменаваны ў Каменскі<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. 20 лістапада 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Сласцёнаўскі сельсавет|Сласцёнаўскага сельсавета]] (20 населеных пунктаў: аграгарадок [[Сласцёны (Чавускі раён)|Сласцёны]], вёскі [[Бардзілы]], [[Бракава Слабада]], [[Варварына (Чавускі раён)|Варварына]], [[Гатная Слабодка]], [[Каралёўка]], [[Кіркоры]], [[Макрадка]], [[Папоўцы (Чавускі раён)|Папоўцы]], [[Пілешчына]], [[Рагозінка]], [[Селішча (Чавускі раён)|Селішча]], [[Старасёлы (Каменскі сельсавет)|Старасёлы]], [[Хількавічы (Чавускі раён)|Хількавічы]], [[Хонькавічы]], [[Цемравічы]], пасёлкі [[Глініцкі (Чавускі раён)|Глініцкі]], [[Забока]], [[Зашляшша]] і [[Паўлаўка (Чавускі раён)|Паўлаўка]]), а ў склад [[Гарбавіцкі сельсавет (Чавускі раён)|Гарбавіцкага сельсавета]] перададзены 9 населеных пунктаў (вёскі [[Атражжа]], [[Благавічы]], [[Відлін]], [[Вілейка (Чавускі раён)|Вілейка]], [[Каласоўшчына]], [[Машок (Чавускі раён)|Машок]], [[Самулкі]], [[Удоўск]] і [[Цемналессе]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 ноября 2013 г. № 23-1 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200616214854/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1|date=16 чэрвеня 2020}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (21 населены пункт) — 1167 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 95,6 % — [[беларусы]], 3,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=22 студзеня 2023 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (32 населеныя пункты) — 854 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=25 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Каменскі сельсавет (Чавускі раён)}} {{Чавускі раён}} [[Катэгорыя:Каменскі сельсавет (Чавускі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] tvr6in22pt5u422eaqi978zazk5ucmc Кароўчынскі сельсавет 0 732384 5133519 4764268 2026-04-29T03:36:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133519 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Кароўчынскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Дрыбінскі раён]] |Уключае = 9 населеных пунктаў |Сталіца = [[Кароўчына (Дрыбінскі раён)|Кароўчына]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]],</br>[[20 чэрвеня]] [[1966]] |Скасаванне = [[24 чэрвеня]] [[1960]],</br>[[20 лістапада]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1032 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Каро́ўчынскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Дрыбінскі раён|Дрыбінскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Кароўчына (Дрыбінскі раён)|Кароўчына]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Лупалаўскі раён|Лупалаўскага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лупалаўскім раёне БССР. З 2 сакавіка 1931 года ў складзе Дрыбінскага раёна БССР, з 8 ліпеня 1931 года — [[Чавускі раён|Чавускага раёна]] БССР, з 12 лютага 1935 года — Дрыбінскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. З 16 верасня 1959 года ў складзе [[Горацкі раён|Горацкага раёна]]. 24 чэрвеня 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Первамайскі сельсавет|Первамайскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 чэрвеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 20.</ref>. 20 чэрвеня 1966 года ўтвораны зноў у Горацкім раёне Магілёўскай вобласці БССР з цэнтрам у вёсцы Кароўчына I у складзе 11 населеных пунктаў ([[Жавань|Жавань Вялікая]], [[Жавань Малая]], [[Кароўчына (Дрыбінскі раён)|Кароўчына I]], [[Кароўчына II]], [[Кароўчынская Слабодка]], [[Палуі]], [[Хасеўка]], [[Чартоўшчына (Дрыбінскі раён)|Чартоўшчына]], [[Шастакі (Дрыбінскі раён)|Шастакі]], [[Шатнева]] і [[Юраўка (Дрыбінскі раён)|Юраўка]]), якія ўваходзілі ў склад Первамайскага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).</ref>. З 29 снежня 1989 года ў складзе Дрыбінскага раёна. 20 лістапада 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Первамайскі сельсавет|Первамайскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилёвского областного совета депутатов №23-1 от 20 ноября 2013 г. Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. == Склад == На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 9 населеных пунктаў: аграгарадок [[Кароўчына (Дрыбінскі раён)|Кароўчына]], вёскі [[Жавань]], [[Палуі]], [[Слабодка (Дрыбінскі раён)|Слабодка]], [[Сонечная]], [[Хасеўка]], [[Шастакі (Дрыбінскі раён)|Шастакі]], [[Шатнева]] і [[Юраўка (Дрыбінскі раён)|Юраўка]]. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1032 чалавекі<ref>{{Cite web |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/mahilouskaja.htm |accessdate=18 лютага 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180807010320/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/mahilouskaja.htm |archivedate=7 жніўня 2018 |url-status=dead }}</ref>, з іх 90,8 % — [[беларусы]], 7,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=18 лютага 2023 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. {{Дрыбінскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дрыбінскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лупалаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чавускага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Горацкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1960 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1966 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] c5z1z0t10j1gpfasv9664nri1tvm9o7 Цім Скарэнка 0 736316 5133552 5029178 2026-04-29T06:58:49Z Алексей Веллог 28028 /* ДыскаграфіяДыскаграфія Ціма Скарэнка на Яндэкс-МузыцыДыскаграфія Ціма Скарэнка на афіцыйным сайце */ 5133552 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} {{Пісьменнік | Імя = Цім Скарэнка | Фота = Skorenko 1.jpg | Подпіс = Цім Скарэнка ў 2009 годзе | Дата нараджэння = [[28 лютага]] [[1983]] | Месца нараджэння = [[Мінск]], [[Беларуская ССР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], | Імя пры нараджэнні = Цімафей Юр'евіч Скарэнка | Псеўданімы = Эрык Дэлае | Род дзейнасці = [[пісьменнік]], [[паэт]], аўтар-выканаўца, [[журналіст]] | Гады актыўнасці = 2002 — цяперашні час | Жанр = [[фантастыка]], [[Рэалізм (літаратура)|рэалізм]] | Мова твораў = [[Руская мова|руская]] | Дэбют = «Ода абсалютнай жорсткасці» | Прэміі = «Срэбная страла» (2010, 2012)<br>«Еўракон» (2011)<br>«Бронзавы слімак» (2011)<br>«Бронзавы кадуцей» (2011)<br>«Вандроўнік» (2012)<br>Літаратурная прэмія імя Аляксандра Бяляева (2015) | Сайт = http://www.timskorenko.ru/ }} '''Цімафе́й''' ('''Цім''') '''Юр'евіч Скарэнка''' (нар. [[28 лютага]] [[1983]], [[Мінск]]) — расейскі і беларускі [[пісьменнік]]<ref>[http://nostradamvs.livejournal.com/493318.html Жанравая самаідэнтыфікацыя Ціма Скарэнкi]</ref>, [[паэт]], аўтар-выканаўца и журналіст. Як пісьменнік працуе на мяжы жанраў фантастыкі і рэалізму, аўтар у тым ліку шэрагу рэалістычных і гістарычных апавяданняў. Займаецца папулярызацыяй навукі<ref>[http://www.timskorenko.ru/lekzii_past.html Архіў мінулых лекцый на сайце Ціма Скарэнкi]</ref>, чытае лекцыі на тэхнічныя тэмы. == Біяграфія == Скончыў [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт]]<ref>[http://timskorenko.ru/bio.html Біяграфія на афіцыйным сайце]</ref> па спецыяльнасці [[Рухавік унутранага згарання|«Рухавікі ўнутранага згарання»]]. Да 2009 года працаваў на [[Мінскі аўтамабільны завод|Мінскім аўтамабільным заводзе]] інжынерам-выпрабавальнікам аўтамабільнай акустыкі, у 2009 годзе пераехаў у Маскву, стаў рэдактарам у часопісе «Што новага ў навуцы і тэхніцы». У канцы таго ж года перайшоў у «Папулярную механіку». З 2018 года працуе ў [[Лабараторыя Касперскага|«Лабараторыі Касперскага»]]<ref name="linkedin.com">[https://www.linkedin.com/in/tim-skorenko/ Пералік месцаў працы ў сацыяльнай сетцы Linkedin]</ref>. == Проза == Літаратурай пачаў займацца ў 2004 годзе. У 2007 годзе ўвайшоў у шорт-ліст незалежнай літаратурнай прэміі «Дэбют»<ref>[https://web.archive.org/web/20120420174431/http://www.pokolenie-debut.ru/lica_premii/s/tim_skorenko/ Цім Скарэнка на сайце прэміі «Дэбют»]</ref>. Першая публікацыя – апавяданне «Ціхія гульні» ў альманаху “Поўдзень. XXI стагоддзе» (№ 9’2008)<ref>[https://web.archive.org/web/20130127172621/http://vokrugsveta.ru/polden/number/145/ Альманах «Поўдзень. XXI стагоддзе» за верасень 2008 года]</ref>. Першы сольны апублікаваны твор – раман «Ода абсалютнай жорсткасці» (М.: Факультэт, 2010). Другі раман Ціма Скарэнкi, «Сад Іераніма Босха» (2011), увайшоў у лонг-лісты прэмій «Вялікая кніга»<ref>[http://www.bigbook.ru/win/long-list-2011.php Доўгі спіс прэміі «Вялікая кніга» сезона 2010-2011 гг.]</ref> і «Нацыянальны бэстсэлер»<ref>[https://web.archive.org/web/20160130162143/http://www.natsbest.ru/11_N2.html# Доўгі спіс прэміі «Нацыянальны бэстсэлер» сезона 2011 года]</ref> i атрымаў шэраг жанравых узнагарод, у тым ліку «[[Бронзавы слімак]]»<ref>[http://fantlab.ru/award12 Лаўрэаты прэміі «Бронзавы слімак»]</ref> [[Барыс Натанавіч Стругацкі|Барыса Стругацкага]]. На сёння апублікавана 45 апавяданняў (у перыёдыцы і сольным зборніку) і 7 раманаў. == Аўтарская песня і паэзія == З 1998 года піша песні і выконвае іх пад гітару, з'яўляецца лаўрэатам і дыпламантам шэрагу фестываляў аўтарскай песні і паэтычных конкурсаў. Доўгі час быў<ref>[http://www.bards.ru/collectives/info.php?id=91 Інфармацыя аб КАП БДУ на bards.ru]</ref> у клубе аўтарскай песні [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]<ref>[http://alesha-n.livejournal.com/3874.html Аб'ява аб закрыцці клуба АП БДУ]</ref>. У розны час станавіўся лаўрэатам і дыпламантам фестываляў аўтарскай песні «Славутыч» ([[Славутыч]], [[Украіна]]), «Ліцадзейства старога горада» и «Лістапад» (абодва — [[Віцебск]], [[Беларусь]]), «Булат» ([[Сумы]], [[Украіна]]), «Унікальны аўтар» ([[Санкт-Пецярбург]], [[Расія]]) і іншых. Запісаў шэсць студыйных альбомаў у жанры аўтарскай песні<ref>[https://music.yandex.ru/artist/8777961 Дыскаграфія Ціма Скарэнкi на Яндэкс-Музыцы]</ref><ref>[http://www.timskorenko.ru/ap.html Дыскаграфія Ціма Скарэнкi на афіцыйным сайце]</ref>. У якасці паэта публікуецца часцей за ўсё ва ўласным блогу. Першая «папяровая» публікацыя вершаў – альманах «Панядзелак» (М.: Эксма, 2006). У 2011 годзе ў Германіі выйшаў зборнік вершаў «Псы Гасподнія» ([[Зіндэльфінген]]: stella.ru, 2011. ISBN 978-3-941953-35-2)<ref>[http://russkijstil.ucoz.de/load/psy_gospodni/5-1-0-141 Зборнік «Псы Гасподнія»]</ref>. З 2003 года выступае з канцэртамі – і як аўтар-выканаўца, і з чытаннем вершаў. Выступаў у Менску, Маскве, Санкт-Пецярбургу, Казані, Ніжнім Ноўгарадзе, Віцебску, Наваполацку, Палтаве і гэтак далей. == Журналістыка і папулярызацыя навукі == З 2009 па 2018 год працаваў у сферы журналістыкі — спачатку ў часопісе «Што новага ў навуцы і тэхніцы», затым — у «Папулярнай механіцы». Супрацоўнічае ў якасці калумніста з часопісам «Свет фантастыкі». Апублікаваў больш за 400 артыкулаў у часопісах «Папулярная механіка», «Свет фантастыкі», «Што новага ў навуцы і тэхніцы», [[Maxim|«Maxim»]], «Tatler», «Cosmopolitan», «Веснік паветраплавання», «SportFacilities», «Тэхніка — моладзі» і іншых. З 2015 па 2018 год працаваў галоўным рэдактарам інтэрнэт-партала popmech.ru<ref name="linkedin.com"/>. З 2014 года займаецца папулярызацыяй навукі, чытае лекцыі на тэхнічныя тэмы ў розных гарадах <ref>[https://theoryandpractice.ru/presenters/45136-tim-skorenko/seminars Архіў лекцый на «Тэорыях і практыках»]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=gj1U7lodwhA Лекцыя «Як стаць вынаходнікам» у Варонежы]</ref><ref>{{Cite web |title=Анонс лекцыі ў Екацярынбурзе |url=http://downtown.ru/voronezh/city/6995 |accessdate=28 сакавіка 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181008174943/http://downtown.ru/voronezh/city/6995 |archivedate=8 кастрычніка 2018 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.timskorenko.ru/lekzii_past.html Архіў лекцый на афіцыйным сайце]</ref>. Выпусціў шэраг навукова папулярных кніг. Кніга «Вынайдзена ў Расіі: гісторыя рускай вынаходніцкай думкі ад Пятра I да Мікалая II» трапіла ў шорт-ліст прэміі «Асветнік» 2017 года<ref>[http://premiaprosvetitel.ru/booksauthors/?year=2017 Шорт-ліст прэміі «Асветнік-2017»]</ref>, а кніга «Вынайдзена ў СССР. Гісторыя вынаходніцкай думкі з 1917 па 1991 год» — у лонг-ліст прэміі «Асветнік» 2019 года<ref>[http://premiaprosvetitel.ru/booksauthors/?year=2019 Лонг-ліст прэміі «Асветнік-2019»]</ref>. == Узнагароды і прэміі == Лаўрэат літаратурных прэмій (проза)<ref>[http://fantlab.ru/autor5446 Біяграфія на fantlab.ru]</ref><ref>[http://fantlab.ru/autor5446/awards Спіс прэмій і намінацый Ціма Скарэнкi]</ref> «Срэбная страла» (2010, 2012), «Еўракон» (2011), [[Бронзавы слімак|«Бронзавы слімак»]] (2011), «Бронзавы кадуцей» (2011), «Бягучая па хвалях» за лепшы жаночы вобраз у фантастычным творы (2011 – за вобраз Маі ў рамане «Законы прыкладной эўтаназіі»)<ref>{{Cite web |url=https://novostiliteratury.ru/2012/11/novosti/festival-fantastiki-sozvezdie-ayu-dag-2012-vzglyad-iznutri/ |title=Фестиваль фантастики «Сузор'е Аю-Даг-2012» – погляд знутры |access-date=28 сакавіка 2023 |archive-date=19 ліпеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210719010903/https://novostiliteratury.ru/2012/11/novosti/festival-fantastiki-sozvezdie-ayu-dag-2012-vzglyad-iznutri/ |url-status=dead }}</ref>, «Вандроўнік» (2012), «Бронзавы Раскон» (2012), «Дні фантастыкі ў Кіеве» (2011), «Facultet» (2009) і іншых. Лаўрэат Літаратурнай прэміі імя Аляксандра Бяляева 2015 года<ref>[http://trv-science.ru/2015/10/06/belyaevskij-festival-2015-goda/ Газета «Троіцкі варыянт» пра Бяляеўскі фестываль]</ref> за цыкл нарысаў «Займальныя навуковыя доследы і майстар-класы», апублікаваны ў часопісе «Папулярная механіка». Лаўрэат паэтычных прэмій «Скрыжаванне» (2009), «Ілля-Прэмія» (2009)<ref>{{Cite web |url=http://ilyapremia.ru/shortlist.php?year=2009 |title=«Ілля-Прэмія» |access-date=28 сакавіка 2023 |archive-date=3 чэрвеня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603170602/http://www.ilyapremia.ru/shortlist.php?year=2009 |url-status=dead }}</ref>, «Літаратурная Вена» (2010)<ref>[https://web.archive.org/web/20100918012546/http://www.litaustria.org/index.php?page=itogi Вынікі конкурсу «Літаратурная Вена 2010»]</ref>, прэміі імя В. Бешанкоўскай (2010/11)<ref>[http://schriftstellergilde.org/page11.php Прэмія імя Вольгі Бешанкоўскай]</ref> ды іншых. Лаўрэат XLI [[Усерасійскі фестываль аўтарскай песні імя Валерыя Грушына|Усерасійскага фестывалю аўтарскай песні імя Валерыя Грушына]]<ref>{{Cite web |title=Вынікі XLI Усерасійскага фестывалю аўтарскай песні імя Валерыя Грушына |url=http://grushinka.ru/laureats/6377-laureaty-i-diplomanty-41-vserossiiskogo-festivalya-avtorskoi-pesni-imeni-valeriya-grushina.html |accessdate=28 сакавіка 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714131322/http://grushinka.ru/laureats/6377-laureaty-i-diplomanty-41-vserossiiskogo-festivalya-avtorskoi-pesni-imeni-valeriya-grushina.html |archivedate=14 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref>. === Узнагароды ў галіне медыяменеджменту === * XVIII Нацыянальная прэмія ў галіне медыябізнесу «Медыяменеджэр Расіі 2018» у намінацыі «Электронныя СМІ / Анлайн-медыя» «За пашырэнне тэрыторыі брэнда за рамкі прэсы, паспяховае развіццё праекта і фарміраванне новай аўдыторыі ў digital-прасторы» <ref>{{Cite web |title=Лаўрэаты прэміі «Медыяменеджэр Расіі 2018» |url=http://www.media-manager.ru/laureaty/2018/ |accessdate=28 сакавіка 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181008135101/http://www.media-manager.ru/laureaty/2018/ |archivedate=8 кастрычніка 2018 |url-status=dead }}</ref>. * Рэйтынг маладых медыямэнэджараў Расіі 2017, пазіцыя А (ніжняя частка верхняга дыяпазону рэйтынгу). Пасада: галоўны рэдактар сайта «Папулярная механіка», ВД Independent Media; сфера — стварэнне кантэнту (прадукту)<ref>[https://youngmediaman.ru/results/ Вынікі рэйтынгу маладых медыямэнэджараў Расіі]</ref>. * Рэйтынг маладых медыя-мэнэджараў Расіі 2016, пазіцыя А (ніжняя частка верхняга дыяпазону рэйтынгу). Пасада: галоўны рэдактар сайта «Папулярная механіка», ВД Independent Media; сфера — стварэнне кантэнту (прадукту)<ref>[https://youngmediaman.ru/results/ Вынікі рэйтынгу маладых медыя-мэнэджараў Расіі]</ref>. == Бібліяграфія == === Кнігі === * «Ода абсалютнай жорсткасці». Раман. М .: «Facultet», 2010. ISBN 978-5-904358-06-8 * «Сад Iераніма Босха». Раман. М.: «Снежны ком М», 2011. Серыя: Нерэальная проза. ISBN 978-5-904919-12-2 * «Законы прыкладной эўтаназіі». Раман. М.: «Снежны ком М», 2011. Серыя: Сапраўдная фантастыка. ISBN 978-5-904919-22-1 * «Псы Гасподнія». Вершы. Зіндэльфінген: «stella.ru», 2011. ISBN 978-3-941953-35-2 * «Уздоўж па лязе слоў». Зборнік навэл. М.: «Фантаверсум», 2012. Серыя: Талейдаскоп. ISBN 978-5-905360-15-2 * «Легенды невядомай Амерыкі». Раман. М.: «Снежны ком М», 2013. Серыя: Нерэальная проза. ISBN 978-5-904919-43-6 * «Пераплётчык» [пад псеўданімам Эрык Дэлае]. Раман. М.: «Эксма», 2014. ISBN 978-5-699-66030-8 * «Эверэст». Раман. М.: «АСТ», 2018. Серыя: Суперпроза. ISBN 978-5-17-110754-3 * «Легенды невядомай Амерыкі». Раман. М.: «АСТ», 2019. Серыя: Суперпроза. ISBN 978-5-17-115877-4 * «Шкло». Раман. М.: «АСТ», 2021. Серыя: Майстры інтэлектуальнай фантастыкі. ISBN 978-5-17-136637-7 === Навукова-папулярныя выданні === * «Эвалюцыя думкі ў знамянальных датах навукі і экспанатах Політэхнічнага музея: каляндар 2017». Навукова-папулярнае выданне. Волкава В., Туманава В., Скарэнка Т. [Пад рэдакцыяй Мамантава Д.] М.: Політэхнічны музей, 2017. Серыя: Каляндар Політэхнічнага музея. ISBN 978-5-98962-04409<ref name="timskorenko.ru">[http://timskorenko.ru/lekzii_knigi.html Навукова-папулярная бібліяграфія Ціма Скарэнка]</ref> * «Вынайдзена ў Расіі. Гісторыя рускай вынаходніцкай думкі ад Пятра I да Мікалая II». Навукова-папулярнае выданне. М.: Альпіна нон-фікшн, 2017. ISBN 978-5-91671-752-5<ref>[https://www.ng.ru/non-fiction/2017-12-07/%2014_915_inventions.html Станіслаў Сакрэтаў. Ад ледаколаў да лялечнай мультыплікацыі. - «Незалежная газета», 2017, № 267 (7131)]</ref> * «Папулярная механіка. Займальныя доследы і эксперыменты». Навукова-папулярнае выданне. Скарэнка Т., Апрэсаў С., Мамантаў Д., Ягораў І., Гарачкін Д., Чарняўскас В. [Пад рэдакцыяй Скарэнкi Т.] М.: АСТ, 2018. ISBN 978-5-17-096930-2<ref>{{Cite web |url=https://www.moscowbooks.ru/book/908237/ |title=Сайт кнігарні «Масква» |access-date=28 сакавіка 2023 |archive-date=4 снежня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171204171145/https://www.moscowbooks.ru/book/908237/ |url-status=dead }}</ref> * «Папулярная механіка. Займальныя доследы і эксперыменты». Навукова-папулярнае выданне (2-е выд., выпраўленае і дапоўненае). Скарэнка Т., Апрэсаў С., Мамантаў Д., Ягораў І., Гарачкін Д., Чарняўскас В. [Пад рэдакцыяй Скарэнкi Т.] М.: АСТ, 2018. ISBN 978-5-17-109869-8<ref>[https://www.ozon.ru/context/detail/id/147125285/ Сайт анлайн-крамы «Азон»]</ref> * «Вынайдзена ў Расіі. Гісторыя рускай вынаходніцкай думкі ад Пятра I да Мікалая II». Навукова-папулярнае выданне (2-е выд., выпраўленае і дапоўненае). М.: Альпіна нон-фікшн, 2018. ISBN 978-5-91671-786-0 * «Людзі свету. Рускае навуковае замежжа». Навукова-папулярнае выданне. Алахвердзян А., Ваганаў А., Гарэлік Г., Губайлоўскі В., Зайцава (Баўм) Я., Арлова В., Пярвушын А., Панамарова І., Скарэнка Т., Ястрабаў С. [Пад рэдакцыяй Баюка Д.] М.: Альпіна нон-фікшн, 2018. ISBN 978-5-91671-766-2<ref>[https://www.alpinabook.ru/catalog/PopularScience/384063/?sphrase_id=356202 Сайт выдавецтва «Альпіна нон-фікшн»]</ref> * «Каляндар Палітэха 2068 (2018)». Навукова-папулярнае выданне. Волкава В., Туманава В., Пазухіна Я., Пісараў А., Скарэнка Т. [Пад рэдакцыяй Мамантава Д.] М.: Політэхнічны музей, 2018. Серыя: Каляндар Політэхнічнага музея. ISBN 978-5-98962-028-9<ref name="timskorenko.ru"/> * «Папулярная механіка. Зброя і баявая тэхніка: учора, сёння, заўтра». Навукова-папулярнае выданне. Макараў О., Грэк А., Лазараў К., Мамантаў Д., Фішман Р., Ваннах М., Цыгікала Н., Скарэнка Т., Граноўскі Ю., Ціунаў Д., Белякоў Д., Апрэсаў С. [Пад рэдакцыяй Макарава А.] М.: АСТ, 2018. ISBN 978-5-17-102383-6<ref>[https://www.ozon.ru/context/detail/id/147189487/ Сайт анлайн-крамы «Азон»]</ref> * «Папулярная механіка. Зроблена ў Расіі: ідэі, тэхналогіі, адкрыцці». Навукова-папулярнае выданне. Багаутдзінаў А., Граноўскі Ю., Грэк А., Емяльяненкаў А., Кошыкаў Н., Макараў А., Мамантаў Д., Левін А., Скарэнка Т., Пятроў А., Сысоеў С., Фішман Р., Шартагашава А. [Пад рэдакцыяй Фішмана Р.] М.: АСТ, 2019. ISBN 978-5-17-112453-3<ref>[https://www.ozon.ru/context/detail/id /148424989/ Сайт анлайн-крамы «Азон»]</ref> * «Вынайдзена ў Расіі. Гісторыя рускай вынаходніцкай думкі ад Пятра I да Мікалая II». Навукова-папулярнае выданне (3-е выд., выпраўленае і дапоўненае). М.: Альпіна нон-фікшн, 2019. ISBN 978-5-91671-955-0 [https://www.alpinabook.ru/catalog/book-348278 Афіцыйны сайт выдавецтва «Альпіна нон-фікшн»]</ref> * «Вынайдзена ў СССР. Гісторыя вынаходніцкай думкі з 1917 па 1991 год». Навукова-папулярнае выданне. М.: Альпіна нон-фікшн, 2019. ISBN 978-5-91671-988-8<ref name="alpinabook.ru">[https://www.alpinabook.ru/catalog/publicistika/556031/ Афіцыйны сайт выдавецтва «Альпіна нон-фікшн»]</ref> * «Піяр мяне, калі можаш. Інструкцыя для піяршчыка, напісаная журналістам». Навукова-папулярнае выданне. М.: АСТ, 2019. Серыя: Зорка Рунэту. Бізнэс. ISBN 978-5-17-119376-8<ref>[https://ast.ru/book/piar-menya-esli-mozhesh-instruktsiya-dlya-piarshchika-napisannaya-zhurnalistom-847753 Афіцыйны сайт выдавецтва «АСТ»]</ref> * «Думай і вынаходзь». Навукова-папулярнае выданне для дзяцей. М.: Росмэн, 2020. ISBN 978-5-353-09358-9<ref>[https://www.chitai-gorod.ru/product/dumay-i-izobretay-2767418 Сайт анлайн-крамы «Чытай-горад»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * «Як неядомае становіцца ядомым» [Сааўтар: Таццяна Аляксеева]. Навукова-папулярнае выданне для дзяцей. М .: Ружовы жыраф, 2023. Серыя: Бібліятэка кішэннага вучонага. ISBN 978-5-4370-0381-7<ref>[https://pgbooks.ru/books/book/13455/ Кніга на афіцыйным сайце выдавецтва «Ружовы жыраф»]</ref> * «Вынайдзена ў Расіі. Гісторыя рускай вынаходніцкай думкі ад Пятра I да Мікалая II». Навукова-папулярнае выданне (4-е выд., мяккая вокладка). М.: Альпіна нон-фікшн, 2023. ISBN 978-5-00139-941-4<ref>[https://alpinabook.ru/catalog/book-izobreteno-v-rossii/ Афіцыйны сайт выдавецтва «Альпіна нон-фікшн»]</ref> * «Вынайдзена ў Расіі. Гісторыя рускай вынаходніцкай думкі ад Пятра I да Мікалая II». Навукова-папулярнае выданне (5-е выд.). М.: Альпіна нон-фікшн, 2024. ISBN 978-5-907470-50-7<ref>[https://vk.com/wall-148417152_14885?w=wall-148417152_14885 Розыгрыш 5-га выдання «Вынайдзена ў Расіі» АЭЗ «Тэхнаполіс Масква»]</ref> * «Вынайдзена ў СССР. Гісторыя вынаходніцкай думкі з 1917 па 1991 год». Навукова-папулярнае выданне (2-е выд., мяккая вокладка). М.: Альпіна нон-фікшн, 2024. ISBN 978-5-00223-391-5<ref name="alpinabook.ru"/> * «Марсаход, акардэон, МРТ. Гісторыя армянскай вынаходніцкай думкі». Навукова-папулярнае выданне. М.: Slovo/Слова, 2024. ISBN 978-5-387-02038-4<ref>[https://slovobooks.ru/catalog/marsokhod_akkordeon_mrt_istoriya_armyanskoy_izobretatelskoy_mysli/ Інфармацыя пра кнігу «Марсаход, акардэон, МРТ. Гісторыя армянскай вынаходніцкай думкі» на сайце выдавецтва]</ref> * «Свет механіка Кулібіна. Чалавек, які ўмеў усё на свеце». Навукова-папулярнае выданне для дзяцей. М.: Альпiна. Дзецi, 2025. ISBN 978-5-9614-9905-6<ref>[https://alpinabook.ru/catalog/book-mir-mekhanika-kulibina/ Інфармацыя пра кнігу «Свет механіка Кулібіна. Чалавек, які ўмеў усё на свеце» на сайце выдавецтва]</ref> === Раманы === * «Ода абсалютнай жорсткасці» (2010) * «Сад Iераніма Босха» (2011) * «Законы прыкладной эўтаназіі» (2011) * «Легенды невядомай Амерыкі» (2013) * «Пераплётчык» (2014) [пад псеўданімам Эрык Дэлае]<ref>[http://timskorenko.ru/proza.html Бібліяграфія на афіцыйным сайце]</ref> * «Эверэст» (2018) * «Шкло» (2021) === Аўдыёкніжкі === Апавяданні «Каталог Кілінсбі»<ref>[http://mds.podfm.ru/184/ Цім Скарэнка — «Каталог Кілінсбі»/ Мадэль для зборкі / Падкаст на PodFM.ru]</ref>, «Сцэна для Джона Доу»<ref>[http://mds.podfm.ru/60/ Цім Скарэнка — «Сцэна для Джона Доу»/ Мадэль для зборкі / Падкаст на PodFM.ru]</ref>, «Прыгнёт добрага чалавека»<ref>[http://mds.podfm.ru/54/ Цім Скарэнка — «Прыгнёт добрага чалавека» / Мадэль для зборкі / Падкаст на PodFM.ru]</ref> і «Спадар Адзінота»<ref>[http://mds.podfm.ru/273/ Цім Скарэнка — «Спадар Адзінота» / Мадэль Для Зборкі / Падкаст на PodFM.ru]</ref> «агучаныя» ў рамках падкастаў праекта «Мадэль для зборкі»<ref>[http://fantlab.ru/work203487 Аўдыёпраект «Падкаст «МДС» для «Samsung Mobile» на сайце fantlab.ru]</ref>. Таксама ў фармаце аўдыёкніжак афіцыйна выйшлі: *«Вынайдзена ў Расіі: Гісторыя рускай вынаходніцкай думкі ад Пятра I да Мікалая II». Чытальнік: Васіль Мічкоў. 2017 год. *«Вынайдзена ў СССР. Гісторыя вынаходніцкай думкі з 1917 па 1991 год». Чытальнік: Васіль Мічкоў. 2019 год. *«Піяр мяне, калі можаш. Інструкцыя для піяршчыка, напісаная журналістам». Чытальнік: Цім Скарэнка (аўтар). 2019 год. *«Шкло». Чытальнік: Цім Скарэнка (аўтар). 2021 год. === Фільмаграфія === * «Дзень Казла»<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=88PZhozqrdc «Дзень Казла» / дакументальнае кіно пра чэшскае свята]</ref> (2013), роля стыліста. == Дыскаграфія<ref>[https://music.yandex.ru/artist/8777961 Дыскаграфія Ціма Скарэнка на Яндэкс-Музыцы]</ref><ref>[http://www.timskorenko.ru/ap.html Дыскаграфія Ціма Скарэнка на афіцыйным сайце]</ref> == Цім Скарэнка запісаў восем музычных альбомаў у жанры аўтарскай песні на студыях «Сібірскі тракт» (Казань), «Ça va» (Масква) і «Сакрэтнай студыі» (Масква). * [[2008 год у музыцы|2008]] — Жалезнае сэрца * [[2021 год у музыцы|2021]] — Пасля Гардэля * [[2021 год у музыцы|2021]] — Падарожніку ў часе * [[2021 год у музыцы|2021]] — Каго адбяруць * [[2021 год у музыцы|2021]] — Алярын * [[2022 год у музыцы|2022]] — Дзённік * [[2025 год у музыцы|2025]] — Зваротна * [[2026 год у музыцы|2026]] — Абiсаль == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.timskorenko.ru/ Афіцыйны сайт] * [http://skorenko.com/ Сайт Ціма Скарэнкi, прысвечаны кібербяспецы] * {{fantlab|http://fantlab.ru/autor5446|title=Поўная бібліяграфія Ціма Скарэнкi}} {{ВС}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-03-31}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 лютага]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1983 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Папулярызатары навукі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі БНТУ]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Журналісты Расіі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы]] nv46qar891z4orgf6p4599axsx8wxnr Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане 0 737253 5133422 5130375 2026-04-28T19:15:39Z DBatura 73587 /* Санкцыі */ 5133422 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Судане |частка = [[Пераход Судана да дэмакратыі]] |выява = War in Sudan (2023).svg |памер = |загаловак = Карта сітуацыі ў Судане. {{legend|#ffccccff|Пад кантролем [[Узброеныя сілы Судана|Узброеных сіл Судана]] і [[Вызваленчы рух Судана|саюзнікаў]]}} {{legend|#008080|Пад кантролем [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]]}} {{legend|#e3d975|Пад кантролем [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызваленчага руха Судана–Поўнач]] ([[Абдэлазіз аль-Хілу|аль-Хілу]])}} {{legend|#800033|Пад кантролем [[Вызваленчы рух Судана|Вызваленчага руха Судана]] ([[Абдул Вахід аль-Нур|аль-Нур]])}} {{legend|#9affffff|Пад кантролем [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]]}} {{legend|#ffac6f|Пад сумесных кантролем Сіл аператыўнай падтрымкі і Народна-вызваленчага руха Судана—Поўнач (аль-Хілу)}} |дата =з [[15 красавіка]] [[2023]] |месца = {{flag|Судан}} [[Судан]] |прычына = барацьба за ўладу, спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі |casus belli = |статус = канфлікт працягваецца, у 2023 годзе неаднаразова ўводзіўся рэжым спынення агню {{Collapsible list |bullets =yes |title = |''16.04:'' з 16:00 па 19:00 штодня ўведзены рэжым спынення агню для гуманітарнай дапамогі |''18.04:'' з 18:00 дзейнічала 24-гадзіннае перамір’е |''21.04:'' абвешчана трохдзённае перамір’е |''25.04:'' з 00:00 дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''30.04:'' дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''04.05:'' дзейнічае тыднёвае спыненне агню |''22.05:'' з 21:45 дзейнічае тыднёвае спыненне агню (29.05 падоўжана да 03.06) |''10.06:'' з 06:00 дзейнічае 24-гадзіннае перамір’е |''18.06:'' з 06:00 дзейнічае 72-гадзіннае перамір’е |''27.06:'' дзейнічае перамір’е з нагоды свята Курбан-байрам }} |змены = |праціўнік1 =[[Файл:Logo of the Transitional Sovereignty Council of Sudan (2023).jpg|22px]] [[Пераходны суверэнны савет Судана|Пераходны суверэнны савет]]<br/>[[File:Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Судана]]<br/>[[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Малік Агар|М. Агара]])<br>[[File:Flag of SLM (Tambour).svg|22px]]/[[File:Flag of SLM (Minnawi).svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыі [[Мустафа Тамбур|М. Тамбура]] і [[Міні Мінаві|М. Мінаві]])<br>{{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Рух за справядлівасць і роўнасць]]<br>[[Народнае супраціўленне Судана]]<br>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<ref>{{Cite news |date=15 April 2023 |title=Sudan's RSF says it's ready to cooperate over Egyptian troops |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |url-status=live |url-access=registration |access-date=2023-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415161133/https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |archive-date=15 April 2023}}</ref><ref name="auto6">{{cite web |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops |title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Egyptian withdrawal from Sudan |url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20230829_ACAPS_thematic_report_Sudan_Northern_State_pre-crisis_and_current_situation.pdf}}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Украіна}}<ref name="auto5">{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |access-date=2023-09-19 |last1=Butenko|first1=Butenko|display-authors=et al|website=CNN |language=en |archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011090624/https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |url-status=live }}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{Сцягафікацыя|Іран}}<ref name=TimeKholood>{{cite magazine|url=https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|title=Sudan's Dangerous Descent Into Warlordism|magazine=Time|last1=Khair|first1=Kholood|last2=Akam|first2=Asmahan|date=7 December 2023|access-date=9 December 2023|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209052018/https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|url-status=live}}</ref> | {{Сцягафікацыя|Нігер}}<ref>{{cite web |title=Niger willing to collaborate with Sudan to retrieve items plundered by mercenaries |url=https://sudantribune.com/article277694/ |website=Sudan Tribune |date=27 September 2023}}</ref> | {{сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}<ref name=TimeKholood/> | {{сцягафікацыя|Турцыя}}<ref name=TimeKholood/> |{{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia>{{cite web | url=https://hrf.org/russias-influence-in-sudan/ | title=Russia's Influence in Sudan |website=Human Rights Foundation|last1=Hashi|first1=Huda|last2=Keita|first2=Mohamed| date=11 August 2023 }}</ref> |{{flagicon image|Flag of the Tigray People's Liberation Front.svg}} [[Народны фронт вызвалення Тыграя]]<ref>{{cite web |title=Coordination And Support Between The Sudanese Army And Tigray Forces |url=https://www.thereporterethiopia.com/46212/ |website=The Reporter Ethiopia |access-date=5 April 2026 |date=29 July 2025}}</ref> }} |праціўнік2 = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]]<br>[[Урад міру і адзінства]] (з 2025)<br>[[File:Logo of The Third Front.jpg|22px]] [[Тамазудж]]<br>{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Лівійская нацыянальная армія]]<ref>{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en |access-date=15 April 2023 |title=Libyan Militia and Egypt's Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419190701/https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |url-status=live }}</ref><br>{{flagicon image|PMC Wagner Center logo.png}} [[ПВК «Вагнер»]]<ref name=CAR>{{cite web|url=https://adf-magazine.com/2023/05/sudans-connections-with-car-chad-could-cause-conflict-to-spread/|title=Sudan's Connections With CAR, Chad Could Cause Conflict To Spread|website=Africa Defence Forum|date=30 May 2023|access-date=3 January 2024}}</ref><ref name="Wagner">{{cite news |last1=Elbagir |first1=Nima |last2=Mezzofiore |first2=Gianluca |last3=Qiblawi |first3=Tamara |title=Exclusive: Evidence emerges of Russia's Wagner arming militia leader battling Sudan's army |url=https://www.cnn.com/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |access-date=20 April 2023 |publisher=CNN |date=20 April 2023 |quote=The Russian mercenary group Wagner has been supplying Sudan's Rapid Support Forces (RSF) with missiles to aid their fight against the country's army, Sudanese and regional diplomatic sources have told CNN. The sources said the surface-to-air missiles have significantly buttressed RSF paramilitary fighters and their leader Mohamed Hamdan Dagalo |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420194129/https://amp.cnn.com/cnn/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |url-status=live }}</ref><br>{{Сцяг|Калумбія}} [[Пустынныя ваўкі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/08/colombian-mercenaries-sudan-war|title=‘War is a business’: the Colombian mercenaries training Sudan’s child fighters to ‘go and get killed’|date=2025-10-08|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-mercenaries-fighting-in-sudan-with-alleged-uae-links|title=‘Colombian mercenaries fighting in Sudan with alleged UAE links’|date=2024-11-28|publisher=Dabanga|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><br>{{flagicon|Central African Republic}} [[Кааліцыя патрыётаў за перамены]]<ref>{{cite letter |first1=Mariam |last1=Yazdani| first2=Fadhel |last2=Bouzidi |first3=Mohamed |last3=Mamadou Diatta |first4=Hanna |last4=Mollan |recipient=Hwang Joon-Kook |date=5 June 2024 |subject=Letter dated 5 June 2024 from the Panel of Experts on the Central African Republic extended pursuant to resolution 2693 (2023) addressed to the President of the Security Council |url=https://www.ecoi.net/en/file/local/2112058/n2412413.pdf |access-date=27 October 2025}}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{сцягафікацыя|ЦАР}}<ref name=CAR/> | {{сцягафікацыя|Чад}}<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article279446/|title=Key Darfur groups join Sudanese army in its war against RSF paramilitary forces|website=Sudan Tribune|date=17 November 2023|access-date=17 November 2023|archive-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118234229/https://sudantribune.com/article279446/|url-status=live}}</ref><ref name=TalkingPeace/> | {{сцягафікацыя|ААЭ}}<ref name=TalkingPeace>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | title=Talking Peace in Sudan, the U.A.E. Secretly Fuels the Fight | work=The New York Times | date=29 September 2023 | last1=Walsh | first1=Declan | last2=Koettl | first2=Christoph | last3=Schmitt | first3=Eric | access-date=30 September 2023 | archive-date=29 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230929071026/https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | url-status=live }}</ref> | {{сцягафікацыя|Кенія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|title=Sudanese general warns Kenya against sending peacekeepers|website=Reuters|date=24 July 2023|access-date=17 December 2023|last1=Eltahir|first1=Nafisa|last2=Holland|first2=Hereward|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013030251/https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|url-status=live}}</ref> | {{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia/> | {{сцягафікацыя|Уганда}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-uganda-first-known-wartime-foreign-trip-2023-12-27/|title=Sudan RSF leader visits Uganda in first known wartime foreign trip|website=Reuters|last1=El Taher|first1=Nafisa|last2=Paravicini|first2=Giulia|last3=Ehab|first3=Yomna|last4=El Safty|first4=Sarah|date=27 December 2023|access-date=31 December 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Джыбуці}}<ref>{{cite web |title=Anonymous Sudan hacks IGAD countries over alleged RSF support |url=https://sudantribune.com/article282046/ |website=Sudan Tribune |date=7 February 2024}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Эфіопія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-ethiopia-first-public-wartime-tour-2023-12-28/|title=Sudan RSF leader visits Ethiopia in first public wartime tour|website=Reuters|last1=Endeshaw|first1=Dawit|last2=Awadalla|first2=Nadine|last3=Holland|first3=Hereward|last4=Lewis|first4=Aidan|date=28 December 2023|access-date=23 January 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}<ref>{{cite web |title=South Sudan denies smuggled Fuel to Sudan's paramilitary forces |url=https://sudantribune.com/article281564/ |website=Sudan Tribune |date=22 January 2024}}</ref> |[[File:Flag of Puntland.svg|22пкс]] [[Пунтленд]]<ref>{{Cite web |date=27 April 2025 |title=UAE deployed radar to Somalia's Puntland to defend from Houthi attacks, supply Sudan's RSF |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250427-uae-deployed-radar-to-somalias-puntland-to-defend-from-houthi-attacks-supply-sudans-rsf/ |access-date=31 October 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan Accuses Puntland of Enabling RSF Operations via Bosaso Airport |url=https://www.africansecurityanalysis.com/updates/sudan-accuses-puntland-of-enabling-rsf-operations-via-bosaso-airport |access-date=31 October 2025 |website=African Security Analysis}}</ref> }} ---- [[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Абдэлазіз аль-Хілу|А. Хілу]]) ---- [[File:Flag_of_Sudan_Liberation_Movement-Army.svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыя [[Абдул Вахід аль-Нур|А. Нура]]) ---- [[Выява:Joint Darfur Force Logo.jpg|22пкс]] [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]],<br>[[Ясір аль-Ата]],<br>[[Шамс ад-Дзін Хабашы]] |камандзір2 = [[Махамед Хамдан Дагала]],<br>[[Абдэльрахім Дагала]],<br>[[Абдэль Рахман Джума]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = ад 100 000 да 150 000 байцоў<ref>[https://www.indexmundi.com/factbook/compare/sudan.ethiopia/military], 15 April 2023</ref> |сілы2 = 100 000 байцоў<ref name=Reuters>{{Cite news |date=2023-04-13 |title=Factbox: Who are Sudan's Rapid Support Forces? |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/africa/who-are-sudans-rapid-support-forces-2023-04-13/ |access-date=2023-04-15 |quote=Analysts estimate the force numbers about 100,000, with bases and deployments across the country.}}</ref> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = 150 000 — 522 000 загінулых пры баявых дзеяннях <small>(станам на 20.01.25)</small>, 522 000 загінулых ад голаду <small>(станам на 08.05.25)</small> ---- 8,8 млн унутрана перамешчаных асоб і 3,5 млн бежанцаў за мяжой <small>(станам на 05.02.25)</small> ---- 200 вайскоўцаў УС Егіпта трапілі ў палон да прыхільнікаў Дагала <small>(захоплены 15.04.23, вызвалены 19.04.23)</small> |заўвага = |Commons = }}{{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Трэцяя грамадзянскай вайна ў Судане''' — узброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж ''[[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС)'' і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] ''«[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП)'', якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні ўспыхнулі [[15 красавіка]] [[2023]] года, спачатку ахапіўшы сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. Першапачаткова асобныя [[СМІ]] назвалі падзеі ''спробай дзяржаўнага перавароту''<ref>{{cite news |title=Chad closes border with Sudan, calls for calm |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-chad-idAFL1N36I0B1 |access-date=15 April 2023 |work=[[Reuters]] |date=15 April 2023}}</ref>. З часам у медыя загаварылі аб перарастанні барацьбы ў ''[[Грамадзянская вайна|грамадзянскую вайну]]''<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2023/04/17/971128-voennii-konflikt-v-sudane-pererastaet-v-novuyu-grazhdanskuyu-voinu Военный конфликт в Судане перерастает в новую гражданскую войну]</ref>. Сутыкненні выклікалі гуманітарны крызіс у сталіцы краіны і прыпыненне паветраных зносін. Міжнародная супольнасць аднадушна выказалася ў нейтральным ключы і заклікала бакі да міру. Аднак асобныя дзяржавы і замежныя сілы былі абвінавачаны ў падтрымцы таго ці іншага боку. УСС і САП неадразова абвяшчалі аб часовым спыненні баявых дзеянняў, але не адно перамір’е не выконвалася фракцыямі канфлікту, таму супрацьстаянне працягвалася. == Перадгісторыя == [[19 снежня]] [[2018]] года ў Судане ўспыхнулі пратэсты з-за рэзкага росту цэн і пагаршэння эканамічнага стану<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2018/12/protests-rising-prices-spread-sudan-khartoum-181220132130661.html Several killed in Sudan as protests over rising prices continue]</ref>. У студзені [[2019]] года ўвага пратэстуючых пераключылася з эканамічных пытанняў на заклікі да адстаўкі прэзідэнта краіны [[Амар аль-Башыр|Амара аль-Башыра]], які знаходзіўся ва ўладзе амаль 30 гадоў<ref>[https://www.theguardian.com/world/2019/jan/17/sudanese-police-fire-on-protesters-demanding-president-step-down Sudanese police fire on protesters demanding president step down]</ref><ref>[https://www.middleeasteye.net/news/its-more-bread-why-are-protests-sudan-happening 'It’s more than bread': Why are protests in Sudan happening?]</ref>. На гэтым фоне [[11 красавіка]] адбыўся [[Ваенны пераварот у Судане (2019)|дзяржаўны пераварот]], і да ўлады прыйшлі вайскоўцы. Новым кіраўніком дзяржавы стаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]], узначаліўшы [[Другі пераходны ваенны савет Судана|Пераходны ваенны савет]]. На змену яму прыйшоў [[Суверэнны савет Судана|Суверэнны савет]]. У яго склад увайшлі як грамадзянскія асобы, так і вайскоўцы. За два гады дадзены орган так і не змог прымірыць бакі з глыбокімі палітычнымі рознагалоссямі, што існавалі яшчэ ў часы аль-Башыра. Больш за тое, Савет пачаў праводзіць жорсткія эканамічныя рэформы, каб прэтэндаваць на пазыкі [[міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]], аднак такое рашэнне выклікала супраціў сярод насельніцтва<ref name="partizan">[https://belaruspartisan.by/politic/547021/ В Судане произошла попытка переворота, задержали 40 военных — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415143548/https://belaruspartisan.by/politic/547021/ |date=15 красавіка 2023 }} // Белорусский партизан, 21 сентября 2021</ref>. [[21 верасня]] [[2021]] года прыхільнікамі экс-прэзідэнта Амара аль-Башыра была арганізавана [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Судане (2021)|спроба дзяржаўнага перавароту]], але яна правалілася<ref>{{cite news|date=2021-09-21|title=Sudan failed coup: Government blames pro-Bashir elements|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-58629978|access-date=2021-09-21}}</ref><ref>{{cite web|title=Sudanese officials say coup attempt has failed|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/21/sudan-state-media-reports-failed-coup-attempt|access-date=2021-09-21|work=Al Jazeera|language=en}}</ref>. [[25 кастрычніка]] таго ж года, у выніку канфлікту паміж вайсковымі і грамадзянскімі прадстаўнікамі ўлады, генерал Бурхан здзейсніў [[Ваенны пераварот у Судане (2021)|дзяржаўны пераварот]], усталяваўшы поўнае панаванне арміі ва ўрадзе. Быў арыштаваны прэм’ер-міністр [[Абдала Хамдок]]. == Прычыны і пазіцыі == З моманту апошняга перавароту краінай кіравала [[хунта|ваенная хунта]] ([[Пераходны суверэнны савет Судана]])<ref name="CNN" />. Камандуючы Узброенымі сіламі Судана Абдэль Фатах аль-Бурхан і камандзір Сіл аператыўнай падтрымкі [[Махамед Хамдан Дагала]] былі лідарамі змоўшчыкаў. Аднак паколькі аль-Бурхан, які ўзначальваў хунту, манапалізаваў уладу, Дагала выказаў шкадаванне з нагоды перавароту<ref>{{cite news |last1=Olewe |first1=Dickens |title=Mohamed 'Hemeti' Dagalo: Top Sudan military figure says coup was a mistake |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-64704858 |access-date=22 March 2023 |work=[[BBC News]] |date=20 February 2023}}</ref> . У пачатку красавіка [[2023]] года было адкладзена падпісанне пагаднення паміж хунтай і прадстаўнікамі больш за 50 грамадзянскіх арганізацый і груп. Пагадненне прадугледжвала стварэнне ў краіне пераходнай грамадзянскай улады. Акрамя таго, дакумент, подпіс пад якім паставілі таксама лідары апазіцыйнага альянсу «[[Сілы за свабоду і перамены]]», устанаўліваў тэрміны пераходнага перыяду, за якім павінны рушыць услед выбары. Прычынай пераносу падпісання стала неабходнасць узгадніць інтэграцыю САП у склад [[Узброеныя сілы|Узброеных Сіл]]. Паміж арміяй і войскамі Дагала пачаліся рознагалоссі з нагоды будучай структуры бяспекі і прынцыпаў фарміравання. У прыватнасці пра тое, хто павінен узначаліць узброеныя сілы як галоўнакамандуючы — прафесійны вайсковец (пазіцыя Бурхана<ref name="беларусы">[https://sputnik.by/20230504/strelba-vzryvy-i-nekhvatka-edy-istoriya-spaseniya-belorusa-iz-sudana-1075180877.html Стрельба, взрывы и нехватка еды: история спасения белоруса из Судана]</ref>) або грамадзянскі лідар (пазіцыя Дагала<ref name="беларусы"/>)<ref>Андрей Резчиков. [https://m.vz.ru/world/2023/4/15/1207686.html Столкновения в Судане имеют отношение к интересам России] // Взгляд : газета. — 15 апреля 2023.</ref>. З [[11 красавіка]] атрады САП былі разгорнуты паблізу горада Мерове, а таксама ў [[Хартум]]е. Улады загадалі ім сысці, аднак байцы адмовіліся падпарадкоўвацца<ref>[https://www.agenzianova.com/en/news/sudan-scontri-intorno-al-palazzo-presidenziale-si-teme-un-tentativo-di-golpe-a-khartum/ Sudan: clashes around the presidential palace, there are fears of a coup attempt in Khartoum — video], 15 April 2023.</ref>. [[13 красавіка]] САП пачалі мабілізацыю. Гэта выклікала асцярогі з нагоды магчымага паўстання супраць хунты. Суданскія ўлады заявілі, што мабілізацыя была незаконнай<ref>{{Cite news |title=Fears in Sudan as army and paramilitary force face off |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/13/sudans-army-warns-of-rsfs-movements-in-khartoum-other-cities |access-date=2023-04-15 |agency=[[Al Jazeera]]|language=en}}</ref>. Аргументуючы сваю пазіцыю, Дагала абвінаваціў Бурхана ў спробе вярнуць да ўлады Башыра<ref>[https://web.archive.org/web/20230415111143/https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4 لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع".]</ref>. У сваю чаргу суданская армія абвінаваціла САП у «здрадлівай змове» супраць краіны і заявіла, што арганізацыя будзе распушчана<ref name="CNN">{{cite news |title=At least 25 killed, 183 injured in ongoing clashes across Sudan as paramilitary group claims control of presidential palace |url=https://www.cnn.com/2023/04/15/africa/sudan-presidential-palace-intl/index.html |access-date=15 April 2023 |work=[[CNN]] |date=15 April 2023}}</ref>. == Ход падзей == {{Main|Храналогія суданскага канфлікту (2023)|Храналогія суданскага канфлікту (2024)|Храналогія суданскага канфлікту (2025)}} {{Гл. таксама|Катэгорыя:Бітвы суданскага канфлікту (з 2023)}} === Падзеі 15 красавіка === Баявыя дзеянні пачаліся [[15 красавіка]] з нападаў байцоў САП на некалькі вайсковых лагераў у Хартуме. Сутыкненні распаўсюдзіліся на сталічныя раёны Джабра, Кафуры і Шамбат<ref>[https://sudantribune.com/article272958/ Fighting broke out in Sudan between national army and RSF militiamen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415124257/https://sudantribune.com/article272958/ |date=15 красавіка 2023 }}, 15 April 2023</ref>. Прадстаўнікі ваенізаваных фарміраваній заявілі, што яны захапілі міжнародны аэрапорт. Побач з галоўным камандаваннем і рэзідэнцыяй Бурхана была чутна стральба. Атрады, лаяльныя Дагала, умацавалі свае пазіцыі ў аэрапорце, а ўрадавыя сілы размясцілі бранятэхніку каля прэзідэнцкага палаца<ref name="aj">[https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/السودان-اشتباكات-مسلحة-بين-الجيش السودان.. اشتباكات مسلحة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة)], 15 April 2023</ref>. Пазней паўстанцы паведамілі пра захоп прэзідэнцкай рэзідэнцыі, аднак улады абверглі гэта<ref name="aj"/>. Наступныя баі вяліся з ужываннем цяжкага ўзбраення<ref name=":1">{{Cite web |title=لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref>. УСС задзейнічалі авіяцыю, а войскі Дагала выкарыстоўвалі сістэмы [[СПА|супрацьпаветранай абароны]] і цяжкую артылерыю для адбіцця варожых нападаў<ref>{{Cite web |title=Powerful explosions rock Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Самыя жорсткія баі назіраліся ў цэнтры каля прэзідэнцкага палаца і штаба арміі<ref>{{Cite web |title=Khartoum on edge hours before agreed ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Сутыкненні закранулі і [[Амдурман]] (горад-спадарожнік сталіцы)<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647179530249838595 Al-Arabiya correspondent: Clashes with heavy weapons between the army and the Rapid Support Forces in Omdurman]</ref>. У першую палову дня баі ахапілі Мерове<ref name="BBC News">{{cite news |last1=Zeinab Mohammed Salih and Damian Zane |title=Sudan: Fighting erupts in Khartoum as army and paramilitary force clash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=British Broadcasting Corporation |date=15 April 2023}}</ref>. Тут барацьба вялася за аэрапорт і бліжэйшую ваенную базу<ref name="aj"/>. Адначасна мяцежнікі захапілі паветраную гавань Аль-Абейд<ref>[https://www.voaafrique.com/a/soudan-des-tirs-nourris-à-khartoum-déploiement-militaire-à-omdurman/7051705.html Soudan: des tirs nourris à Khartoum, déploiement militaire à Omdurman], 15 April 2023</ref>. У 13:30 прыхільнікі Бурхана заявілі, што камандуючы сіламі САП у штаце Белы Ніл здаўся, а мяцежныя лагеры Тайба і Соба былі «знішчаны»<ref>{{Cite web |title=القوات المسلحة السودانية |url=https://www.facebook.com/sudanese.armed.forces |access-date=2023-04-15 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref>. Атрады Дагала паведамілі, што яны захапілі аэрапорт, штаб сувязі і медыцынскі корпус у Аль-Фахіры. Урад у сваю чаргу абвясціў аб перамогах у правінцыях Гедарэф і Касала<ref name=":1" />. Хутка пачалі паступаць звесткі пра баі ў горадзе [[Порт-Судан]]<ref>[https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 Sudan’s army and rival force clash, wider conflict feared] 15 April 2023</ref>. Таксама сутычкі зафіксаваны ў [[Дарфур]]ы, а менавіта ў Залінгеі<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647251394577956865 مراسل العربية: قتال بين الجيش والدعم السريع في مدينة زالنجي في ولاية وسط دارفور #العربية_عاجل https://alarabiya.net], 15 April 2023</ref> і Эль-Фашыры<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Eng/status/1647190671772532739 Eyewitnesses in #Sudan’s North Darfur State say clashes have erupted between the army and paramilitary Rapid Support Forces (#RSF) in the capital el-Fasher.]</ref>. Адначасна паўстанцы амаль без баёў захапілі Эль-Генейну<ref>{{Cite news |last=Badshah |first=Nadeem |last2=Abdul |first2=Geneva |last3=Mackay |first3=Hamish |last4=Badshah (now) |first4=Nadeem |last5=Mackay (earlier) |first5=Hamish |date=2023-04-15 |title=Sudanese air force urges people to stay indoors as doctors union says at least 25 dead – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104709/https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |url-status=live }}</ref>. Гэтая перамога дазволіла войскам Дагала ўзяць і іншыя гарады Дарфура<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-04-25 |title=Darfur update: clashes in El Geneina, extended truce in El Fasher, and popular initiatives in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-update-clashes-in-el-geneina-extended-truce-in-el-fasher-and-popular-initiatives-in-nyala |access-date=2023-04-29 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>, у ліку якіх Кабкабія<ref>{{Cite web |date=2023-04-30 |title=Mass exodus from Sudan as deadly fighting enters third week |url=https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |access-date=2023-05-02 |website=France 24 |language=en |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501030500/https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |url-status=live }}</ref> і Ньяла<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=correspondent |first2=Jason Burke Africa |date=2023-04-20 |title=Sudan: up to 20,000 flee violence as rival leaders refuse to negotiate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430195855/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |url-status=live }}</ref>. {{external media |topic = Фотаздымкі за 16 красавіка 2020 |subtopic = |width = |image1 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan2-1681659510728_1878ab7bfe3_medium.jpg Суданцы вітаюць салдат арміі, верных Бурхану, г. Порт-Судан.] |image2 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan3-1681659512953_1878ab7c886_original-ratio.jpg Дым над жылымі дамамі, г. Хартум.] |audio1 = |video1 = }} === Наступныя сутыкненні === [[Файл:Battle of Khartoum (April 2023).svg|міні|злева|Наступальныя дзеянні САП у сталіцы і ваколіцах (красавік 2023).]] [[16 красавіка]] Служба агульнай разведкі абвясціла аб паланенні генерал-маёра і брыгаднага генерала з атрадаў САП<ref name="aj" />. [[19 красавіка]] байцы Бурхана абвінавацілі праціўніка ў нападах на мірных жыхароў у Хартуме і іншых частках краіны, здзяйсненні актаў рабаванняў і падпалаў на рынку ў Хартум-Бахры, а таксама ў рабаваннях і нападах на людзей у Мерове<ref>{{Cite web |title=Army blames RSF for ceasefire breakdown |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[20 красавіка]] паведамлялася аб выбухах у Эль-Абейдзе, сталіцы штата Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Clashes in Sudan despite calls for Eid ceasefire |url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |access-date=2023-04-21 |website=www.rtl.lu |language=en}}</ref>. [[25 красавіка]] ўрадавыя сілы захапілі горад Вад-Банда ў штаце Заходні Кардафан<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date=2023-04-25| work= BBC|access-date=2023-04-25}}</ref>. Прыхільнікі Дагала на наступны дзень заявілі, што захапілі нафтаперапрацоўчы завод і электрастанцыю ў Гарыры. Паведамлялася аб новых баях у Заходнім Кардафане. У штаце Блакітны Ніл фіксаваліся міжабшчынныя сутыкненні<ref>{{cite news|url= https://www.france24.com/en/africa/20230426-ceasefire-shaky-as-sudanese-and-foreigners-flee|title= Shaky ceasefire enters second day as Sudanese, foreigners flee|date= 2023-04-26| work= France24|access-date={{date|2023-04-26}}}}</ref>. [[1 мая]] прадстаўнікі арміі генерала Бурхана паведамілі, што адбілі шэраг удараў праціўніка ў розных частках краіны, у тым ліку наступленні з заходніх рэгіёнаў, уздоўж паўночна-заходняй мяжы і з Эль-Багіра ў Джэбель-Аулію<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Sudanese army: RSF’s combat capabilities reduced|website=Al Jazeera|date= 1 May 2023|access-date=1 May 2023}}</ref>. Крыху пазней актывізаваліся баі за дарфурскія гарады Эль-Фашыр<ref>{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-12 |title=Heavy fighting in North Darfur capital amidst ‘alarming increase in food prices’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/heavy-fighting-in-north-darfur-capital-amidst-alarming-increase-in-food-prices |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref> і Эль-Генейна<ref name="12may">{{Cite news |title=Heavy gunfire in Sudan ahead of ceasefire talks |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65582425 |access-date=14 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}</ref>. Акрамя таго, да ўзброенай барацьбы на захадзе краіны далучыўся апазіцыйны «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]»<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-05-24 |title=Rapid Support Forces ambush peace groups in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article274055/ |access-date=2023-05-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-url=https://archive.today/20230820011359/https://sudantribune.com/article274055/ |archive-date=20 жніўня 2023 |url-status=dead }}</ref>. [[26 мая]] міністэрства абароны абвясціла мабілізацыю адстаўных вайскоўцаў<ref name=Perthes>{{Cite news|date=2023-05-27 |title=United Nations backs Sudan envoy as army seeks to expel him|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/27/united-nations-backs-sudan-envoy-as-army-seeks-to-expel-him|access-date=2023-05-27}}</ref>. [[11 чэрвеня]] баі ўспыхнулі з новай сіла: паведамлялася аб новых выпадках нападаў арабскіх апалчэнцаў у Эль-Генейне і авіяцыйных бамбардзіроўках сталіцы, а горад Аль-Абейд быў абложаны паўстанцамі<ref>{{Cite news|date=2023-06-11|title= ‘Most fearless’ fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13}}</ref>. [[21 чэрвеня]] да канфлікту далучылася фракцыя аль-Хілу з групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]]». Разам з САП яе баевікі атакавалі часці УСС у штаце Паўднёвы Кардафан, а менавіта ў гарадах Кадуглі і Аль-Даланджы<ref>{{Cite news|date=2023-06-23|title= South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=al-Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23}}</ref>. У ліпені на поўдні краіны ўзмацніліся сутыкненні УСС з атрадамі Дагала і аль-Хілу. Прыхільнікі апошняга захапілі некалькі гарнізонаў у Паўднёвым Кардафане і пачалі атакі ў Блакітным Ніле<ref>{{Cite news |date=3 July 2023 |title=SPLM-N El Hilu wins terrain in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-wins-terrain-in-south-kordofan |url-status=live |access-date=15 July 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=11 July 2023|title=SPLM-N El Hilu launches new attack in Blue Nile region and wins terrain in South Kordofan|language=en|work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-launches-attack-in-blue-nile-region-and-wins-terrain-in-south-kordofan|access-date=15 July 2023}}</ref>. [[24 ліпеня]] ўрадавыя сілы перакрылі дарогу Хартум — Бара. Паводле заяў прадстаўнікоў Бурхана, шашу выкарыстоўвалі часці САП<ref>{{cite news |date=25 July 2023 |title=Army threatens to destroy vehicles on Khartoum-Bara road |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Sudan Tribune |access-date=25 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}</ref>. [[31 ліпеня]] [[Мустафа Тамбур]], лідар адной з фракцый групоўкі «[[Вызваленчы рух Судана]]», абвясціў, што яго сілы далучыліся да Бурхана ў барацьбе супраць Дагала<ref>{{Cite news |date=1 August 2023 |title=SLM faction joins Sudanese army against RSF in Darfur |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275601/ |access-date=2 August 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275601/ |title=Архіўная копія |access-date=10 жніўня 2023 |archive-url=https://archive.today/20230905001443/https://sudantribune.com/article275601/ |archive-date=5 верасня 2023 }}</ref>. [[Файл:Khartoum Fire.png|міні|Пажар ад артабстрэлаў у Хартуме, 20 верасня 2023.]] [[17 верасня]] офіс Суданскай падатковай службы<ref name="fires">{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}</ref> і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company<ref name="gnoc">{{Cite web |last=Nimoni |first=Fiona |date=2023-09-17 |title=Sudan conflict: Landmark skyscraper in Khartoum engulfed in flames |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66837026 |access-date=2023-09-17 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў. Байцы Бурхана атакавалі пазіцыі паўстанцаў у Эль-Абейдзе і адбілі ў ворага лагер Аль-Хасахіса ў Залінгеі<ref name="fires"/>. [[18 верасня]] ў Порт-Судане ўспыхнулі баі паміж УСС і апалчэннем племя беджа пад правадырствам Шэбы Дарара<ref>{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Clashes in Port Sudan for first time since war began |url=https://www.africanews.com/2023/09/19/clashes-in-port-sudan-for-first-time-since-war-began/ |access-date=2023-09-19 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>. [[23 верасня]] баевікі фракцыі групоўкі «Вызваленчы рух Судана» пад пачаткам аль-Нура захапілі горад Тавіла<ref>{{Cite web |date=2023-09-23 |title=SLM-Nur expands control to several areas in Darfur to protect civilians: official |url=https://sudantribune.com/article277603/ |access-date=2023-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[6 кастрычніка]] САП усталявалі кантроль на Аль-Айлафунам у 30 км ад сталіцы<ref>{{Cite web |date=6 October 2023 |title= RSF takes control of Khartoum state area, displaces residents |url=https://sudantribune.com/article278067/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[1 кастрычніка]] часці САП атакавалі горад Вад-Ашан у Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=October 2, 2023 |title=RSF attack Wad Ajana in North Kordofan |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-attack-wad-ajana-in-north-kordofan |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite news |date=October 2, 2023 |title=Thousands flee southern Sudan town as war spreads: witnesses |work=Yahoo News |agency=AFP |url=https://news.yahoo.com/thousands-flee-southern-sudan-town-162021815.html}}</ref>. 5—6 кастрычніка яны ўсталявалі кантроль над горадам Аль-Айлафун на паўднёвы ўсход ад Хартума, захапіўшы помпавую станцыю на нафтаправодзе<ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Rapid Support Forces attack al-'Aylafun |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rapid-support-forces-attack-al-aliyifun |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Sudan paramilitaries capture key oil station: Witnesses |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/06/Sudan-paramilitaries-capture-key-oil-station-Witnesses |website=Al-Arabiya |agency=AFP}}</ref>. У канцы месяца атрады войск Дагала ўзялі штабы УСС у Ньяле (16-я дывізія)<ref>{{Cite web |date=October 26, 2023 |title=Fall of the 16th Division headquarters in Nyala |url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-the-16th-division-headquarters |website=Sudan War Monitor}}</ref> і Залінгеі (21-я пяхотная дывізія)<ref>{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Rapid Support Forces seize Sudanese army base in Central Darfur |url=https://sudantribune.com/article278858/ |access-date=31 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[4 лістапада]] САП бяруць штаб 15-й дывізіі ў Генейне<ref>{{Cite web |date=4 November 2023 |title=RSF seize Sudanese army headquarters in El-Geneina |url=https://sudantribune.com/article279034/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[16 лістапада]] фракцыя ВРС Міні Мінаві і [[Рух за справядлівасць і роўнасць]] заявілі, што далучаюцца да сіл Бурхана ў барацьбе з генералам Дагала<ref>{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Darfur armed movements renounce neutrality in Sudan war |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/armed-movements-renounce-neutrality-in-sudan-war |access-date=2023-11-20 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. У канцы лістапада абвастрыліся баі ў Заходнім Кардафане (Эль-Адэе<ref>{{Cite web |date=2023-11-24 |title=Sudan war: East Darfur capital ‘stable’ as SAF-RSF tensions simmer in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-east-darfur-capital-stable-as-saf-rsf-tensions-simmer-in-west-kordofan |access-date=2023-11-25 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Бабануса<ref>{{Cite web |date=2023-11-26 |title=IGAD plans emergency summit as RSF attacks West Kordofan SAF base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/igad-plan-emergency-summit-as-rsf-attack-west-kordofan-saf-base |access-date=2023-11-28 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Муглад<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Shots fired over the Nile in Khartoum, atrocities reported in Darfur |url=https://www.africanews.com/2023/11/28/shots-fired-over-the-nile-in-khartoum-atrocities-reported-in-darfur/ |access-date=2023-11-29 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>). [[27 лістапада]] групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[8 снежня]] войскі Дагала ўварваліся ў штат Гедарэф<ref name=Qadarif>{{Cite web |last=Monitor |first=Sudan War |title=RSF enter Gedaref State for the first time |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-enter-gedaref-state-for-the-first |access-date=2023-12-09 |website=sudanwarmonitor.com |language=en}}</ref>. [[16 снежня]] разгарнуліся баі за Вад-Медані, адміністрацыйны цэнтр штата Гезіра<ref>{{Cite web |date=2023-12-17 |title=RSF attacks in Sudan’s El Gezira causes mass exodus, hundreds of youths detained |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-attacks-in-sudans-el-gezira-causes-mass-exodus-hundreds-of-youths-detained |access-date=2023-12-18 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[19 снежня]] горад захоплены. [[Аль-Джазіра]] назвала страту Вад-Медані «важным паваротам» у вайне<ref name="losinghope">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/2023/12/19/losing-hope-sudan-civilians-terrified-as-rsf-attacks-second-biggest-city|title=‘Losing hope’: Sudan civilians terrified as RSF attacks second-biggest city|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|date=19 December 2023|access-date=19 December 2023}}</ref>. Суданскае грамадства стала губляюць веру ў тое, што ўрад Бурхана здольны разграміць Дагала<ref name="losinghope" />. Выраслі заклікі да дзяржаўнага перавароту з мэтай адхілення цяперашняга ваеннага кіраўніцтва<ref name="WMcoup">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-wad-madani-fuels-criticism|title=Fall of Wad Madani fuels criticism of army|website=Sudan War Monitor|date=20 December 2023|access-date=20 December 2023}}</ref>. === Падзеі 2024 года === У пачатку [[2024]] года паўстанцы Дагала здзейснілі атакі на Паўднёвы Кардафан, разграміўшы сілы праціўніка ў горадзе Хабіла ў нубійскіх гарах і прасунуўшыся ў бок Даланга<ref>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-habila-kordofan|title=RSF attack Habila in the Nuba Mountains|website=Sudan War Monitor|date=4 January 2024|access-date=12 January 2024}}</ref>. [[8 студзеня]] адбыліся сутыкненні ў гарах Нубы з удзелам УСС, САП і НВРС-П. Урадавая авіяцыя атакавала лагер байцоў Дагала пад Далангам<ref>{{cite web |title=Sudanese army, SPLA-N clash with RSF in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281115/ |website=Sudan Tribune |date=8 January 2024}}</ref>. Напярэдадні атрады НВРС-П захапілі горад<ref>{{cite web |title=Dilling town falls to SPLM-N in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281102/ |website=Sudan Tribune |date=7 January 2024}}</ref>. Суданская армія паспрабавала адбіць яго, але прыхільнікі Дагала і аль-Хілу сумесна адбілі атаку праціўніка<ref>{{cite web |title=Sudanese joint forces repel fresh RSF attack on South Kordofan’s town |url=https://sudantribune.com/article281166/ |website=Sudan Tribune |date=10 January 2024}}</ref>. У рэшце рэшт пачаліся сутычкі паміж НВРС-П і САП. Апошнія былі вымушаны адступіць. Потым прыхільнікі Дагала, якія адыходзілі з-пад Даланга, увайшлі ў горад Муглад у Заходнім Кардафане, лёгка ўзяўшы горад пад свой кантроль<ref name=RSFDalangDefeat>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/kordofan-conflict-spirals-in-dangerous|title=Kordofan conflict spirals in dangerous direction|website=Sudan War Monitor|date=13 January 2024|access-date=13 January 2024}}</ref>. [[13 студзеня]] Узброеныя сілы Судана атакавалі гарады Эль-Бувейда (штат Гезіра) і Эль-Фаў (штат Гедарэф)<ref>{{cite web |title=El Faw standoff: Sudan army deploys reinforcements as RSF regroup |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/el-faw-standoff-sudan-army-deploys-reinforcements-as-rsf-regroup |website=Radio Dabanga |date=14 January 2024}}</ref>. На наступны дзень актывізаваліся сутыкненні пад Эль-Генейнай, дзе авіяцыя прыхільнікаў Бурхана нанесла ўдары па старажытных меройскіх гарадах Нага і Мусаварат-эс-Суфра, якія абодва ўключаны ў [[Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА|спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>{{Cite web |date=17 January 2024 |title=Sudan fighting spreads to World Heritage Site |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240117-sudan-fighting-spreads-to-world-heritage-site |access-date=15 January 2024 |website=France 24 |language=en}}</ref>. [[17 студзеня]] паведамлялася аб баях на ўсход ад Аль-Мангала, апошняга буйнога горада Гезіры, які не знаходзіўся пад кантролем атрадаў Дагала. Так як гарнізон быў адрэзаны ад асноўных сіл, войскі Бурхана забяспечвалі абаронцаў па паветры на верталётах. У такіх цяжкіх умовах [[Служба агульнай разведкі (Судан)|Служба агульнай разведкі]] пачала выбарачна вербаваць і ўзбройваць грамадзянскіх асоб, каб адбіць варожае наступленне на Аль-Мангалу<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-in-west-of-sennar-after|title=Fighting west of Sennar after IGAD summit|website=Sudan War Monitor|date=January 19, 2024}}</ref>. Пазней САП пачалі наступленне на Бабануса<ref>{{Cite web |date=25 January 2024 |title=Rising civilian death toll as RSF attacks West Kordofan base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rising-civilian-death-toll-as-rsf-attacks-west-kordofan-base |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. Ужо [[26 студзеня]] Sudan War Monitor паведаміла, што войскі Дагала захапілі большую частку горада, і паказала, што паўстанцы праніклі ў штаб 22-й пяхотнай дывізіі УСС<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sudan capital clashes continue, Babanousa ‘largely in hands of RSF’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-capital-clashes-continue-babanousa-largely-in-hands-of-rsf |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. У сакавіку прасоўванне паўстанцаў у штаце прыпынілася<ref name="sudanwarmonitor.com">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|title=Fighting escalates on the Jazira front|date=March 3, 2024|website=Sudan War Monitor|access-date=4 March 2024|archive-date=4 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304143328/https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|url-status=live}}</ref>. У лютым армія Бурхана правяла паспяховае наступленне ў Амдурмане, аб’яднаўшы свае сілы ў паўночнай частцы горада і і дэблакаваўшы атрады ў цэнтры, якія 10 месяцаў знаходзіліся ў акружэнні<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-close-to-breaking-omdurman|title=Sudan army close to breaking Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 4, 2024}}</ref>. Гэта стала першым буйным прарывам для Узброеных сіл у вайне. Тым не менш, станам на [[19 лютага]], значную частку горада (захад і поўдзень) кантралявалі паўстанцы Дагала<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-omdurman-breakthrough|title=Map: Sudan army breaks Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 19, 2024}}</ref>. У красавіку актывізаваліся баявыя дзеянні ў Эль-Фашыры, што вымусіла Бурхана адцягнуць сілы і рэсурсы з іншых участкаў. Гэта запаволіла ваенныя аперацыі ўрадавай арміі ў Хартуме і Амдурмане. У прыватнасці, для перакідцы войск і грузаў у абложаны горад задзейнічана авіяцыя<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|title=Understanding the fighting in El Fasher|website=Sudan War Monitor|date=May 24, 2024|access-date=25 May 2024|archive-date=26 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526175335/https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|url-status=live}}</ref>. У маі САП пачалі наступленне ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|date=May 8, 2024|title=Sudan army routed in heavy fighting along El Obeid-Kosti road|website=Sudan War Monitor|access-date=8 May 2024|archive-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508143400/https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|url-status=live}}</ref>. 20 чэрвеня пасля некалькіх гадзін баёў армія Дагала захапіла сталіцу Заходняга Кардафана Аль-Фулах, вымусіўшы УСС адступіць да Бабанусы<ref>{{Cite news |date=20 June 2024 |title=Sudan’s RSF captures key army stronghold of el-Fula |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/20/sudans-rsf-captures-key-army-stronghold-of-el-fula |access-date=20 June 2024 |work=Al Jazeera}}</ref>. У канцы месяца яна прасунуліся ў штаце Сенар, захапіўшы раён Джэбель-Мая і горад Сінгу<ref>{{Cite news|title=Blitzkrieg: RSF advance deep into Sennar State and storm into the capital Sinja |url=https://sudanwarmonitor.com/p/blitzkrieg-rsf-advance-deep-into |access-date=2024-06-29 |website=Sudan war monitor}}</ref><ref>{{Cite news|title=RSF consolidates control over Sinjah, expands eastward|url=https://sudantribune.com/article287669/|access-date=2024-07-01|website=Sudan Tribune}}</ref>. У пачатку ліпеня паўстанцы ў ходзе маштабнага наступлення захапілі вялікія ўчасткі тэрыторыі і паселішчы Мазмум, Вадан-Найл, Сукі і Дзіндэр, прасунуўшыся да мяжы [[Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана]]<ref>{{Cite news|title=Map: Sudan's Rapid Support Forces extend control in Sennar State|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-offensive|access-date=2024-07-03|website=Sudan war monitor}}</ref>. У канцы верасня ўрадавыя сілы разгарнулі буйное наступленне ў сталіцы<ref>{{Cite web |date=2024-09-26 |title=Air strikes in Khartoum as Sudan army attacks paramilitary RSF positions |url=https://www.newarab.com/news/air-strikes-khartoum-sudan-army-attacks-rsf-positions |access-date=2024-09-26 |website=The New Arab}}</ref>. 1 кастрычніка войскі аль-Нура і Сілы вызвалення Судана на чале з Эль-Тахірам Хаджарам стварылі нейтральны ваенны альянс, накіраваны на абарону мірных жыхароў у Дарфуры<ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Two Darfur movements form ‘neutral military alliance’ to protect civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-darfur-movements-form-neutral-military-alliance-to-protect-civilians |access-date=3 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref>. У кастрычніку войскі Бурхана актывізуюць свае дзеянні ў рэгіёнах Сенар і Гезіра, адбіўшы Дындэр<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-jazira-offensive|title=Map: Sudan army advances in eastern states|date=October 23, 2024|website=Sudan War Monitor}}</ref>. У лістападзе бакі афіцыйна выключылі магчымасць урэгулявання грамадзянскай вайны шляхам перамоваў<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-11 |title=War in Sudan: Death strikes at every corner in devastated Khartoum |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/11/war-in-sudan-death-strikes-at-every-corner-in-devastated-khartoum_6732461_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-12 |work=[[Le Monde]] |language=en }}</ref>. У гэты час усё больш людзей далучаюцца да прыхільнікаў Бурхана, бо насельніцтва Судана стамілася ад злачынстваў з боку САП<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-17 |title=The lost children of Sudan's revolution: 'We fight today alongside the men who fought us yesterday' |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/17/the-lost-children-of-sudan-s-revolution-we-fight-today-alongside-the-men-who-fought-us-yesterday_6733111_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-18 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref>. 23 лістапада ўрадавыя войскі бяруць Сінгу<ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Sudan Army Says Recaptures Key State Capital |url=https://www.barrons.com/articles/sudan-army-says-recaptures-key-state-capital-b9d1b033 |website=Barron’s}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Burhan arrives in Sinjah after army recaptures city |url=https://sudantribune.com/article293730/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. === Падзеі 2025 года === [[File:تحرير الخرطوم.jpg|міні|злева|Мірныя жыхары, лаяльныя да ўрада, і байцы пра-бурханаўскіх сіл святкуюць вызваленне часткі Хартума, сельская мясцовасць у наваколлях Амдурмана, 11 лютага 2025.]] У пачатку года войскі Бурхана разгарнулі наступленне ў штаце Гезіра, адбіўшы гарады Хадж Абдалах<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295656/ |title=Sudanese army retakes key town in Al Jazirah state |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эш-Шабарка<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295704/ |title=Sudanese army gains ground in Al Jazirah state, tightens grip near Wad Madani |date=9 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Ад-эль-Кура<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295750/ |title=Sudanese army recaptures town in push for Al Jazirah capital |date=10 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 11 студзеня яны ўзялі Вад-Медані, сталіцу штата<ref>{{Cite news |date=2025-01-11 |title=Sudanese army advances to retake city of Wad Madani from RSF |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-advances-retake-city-wad-madani-rebels-2025-01-11/ |work=Reuters}}</ref>. На 8 лютага ўлады адваявалі большую частку Паўночнага Хартума, працягваючы паспяховае наступленне на тэрыторыі сталіцы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/8/sudan-army-claims-major-advances-against-rsf-in-greater-khartoum|title=Sudan army claims major advances against RSF in greater Khartoum|quote=Development marks one of army’s most significant advances since war broke out between army chief al-Burhan and RSF.|website=Al Jazeera|date=February 8, 2025|access-date=February 12, 2025}}</ref>. 10 лютага ўрад Бурхана абвясціў аб планах стварыць [[Пераходны ўрад Судана|пераходны ўрад]]. Папярэднічалі таму поспехі ў барацьбе з САП<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://northafricapost.com/84268-sudan-army-plans-transitional-govt-and-elections-as-it-seeks-to-recapture-khartoum.html|title=Sudan army plans transitional gov’t and elections as it seeks to recapture Khartoum – The North Africa Post|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c9830566073o|title=Sudan civil war: Army plans new government as it advances in capital|website=BBC News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Як заяўлялася, гэта будзе тэхнакратычны кабінет на чале з цывільным прэм’ер-міністрам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/08/02/2025/sudans-army-chief-plans-transitional-govt-amid-military-advances|title=Sudan's army chief plans transitional govt amid military advances|author=Newspaper|first=The Peninsula|website=thepeninsulaqatar.com|date=2025-02-08|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gazettengr.com/sudans-foreign-ministry-announces-plans-for-transitional-government/|title=Sudan’s foreign ministry announces plans for transitional government|author=Nigeria|first=News Agency of|website=Peoples Gazette Nigeria|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў Судана апублікавала дарожную карту, дзе было прадугледжана фарміраванне пераходнага ўрада і нацыянальны дыялог з групамі грамадзянскай супольнасці. Як вынік гэтага працэсу планавалася правесці выбары<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.arise.tv/sudanese-army-unveils-roadmap-to-democratic-government-calls-for-global-support/|title=Sudanese Transitional Government Announces Roadmap to Democratic Rule|author=Olugbode|first=Michael|website=Arise News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/10/sudan-army-aligned-foreign-ministry-sets-path-to-elections-amid-civil-war|title=Sudan army-aligned foreign ministry sets path to elections amid civil war|website=Al Jazeera|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў звярнулася за падтрымкай да [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага саюза]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] і [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] для падтрымкі дарожнай карты<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-govt-asks-intl-partners-to-support-roadmap-for-sudan-dialogue|title=Sudan govt asks int’l partners to support roadmap for dialogue|author=AMB|website=Dabanga Radio TV Online|date=2025-02-09|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dailywestnile.info/news-now/sudan-charts-a-path-to-peace-government-announces-post-war-roadmap|title=Sudan Charts a Path to Peace: Government Announces Post-War Roadmap|website=Daily West Nile|access-date=2025-03-05}}</ref>. У адказ 18 лютага Сілы аператыўнай падтрымкі абвясцілі аб планах стварыць свой канкуруючы [[Урад у выгнанні|ўрад у выгнанні]], [[Урад міру і адзінства]], для кіравання часткамі Судана, якія знаходзіліся пад кантролем мяцежнікаў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/02/sudans-militia-backed-factions-agree-to-form-parallel-govts/|title=Sudan's militia backed factions agree to form parallel govts|author=CORRESPONDENT|website=Capital News|date=2025-02-18|access-date=2025-03-05}}</ref>. 23 лютага ў Найробі САП і саюзныя групы падпісалі Хартыю аб стварэнні паралельнага ўрада — Урада міру і адзінства<ref>{{cite web |title=Sudan's RSF, allies sign charter for rival government |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250223-sudan-s-rsf-allies-sign-charter-for-rival-government-sources |website=France 24 |access-date=23 February 2025}}</ref>. На наступны дзень урадавыя часці знялі двухгадовую аблогу Аль-Абейда<ref>{{cite web |title=Sudanese army ends RSF's two-year siege of El Obeid |url=https://sudantribune.com/article297800/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}</ref>. 21 сакавіка ўлады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац у Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj0x8jr3wo |title=Sudan army recaptures presidential palace after two years of war |date=21 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=BBC}}</ref>. Ужо 26 сакавіка УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |title=Sudanese army retakes Khartoum airport from rebels |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250326-sudanese-army-retakes-khartoum-airport-from-rebels |access-date=2025-03-26 |website=RFI|language=en}}</ref>. У той жа дзень Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы<ref>{{Cite web |title=‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf|access-date=2025-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. У красавіку мяцежныя войскі генерала Дагала пачалі буйное наступленне ў Паўночным Дарфуры, імкнучыся захапіць Эль-Фашыр, апошні падкантрольны Бурхану горад у рэгіёне. Пачынаючы з 11 красавіка, мяцежнікі неадразовала атакавалі Эль-Фашыр і наваколле як з зямлі, так і з паветра пры падтрымцы дронаў. Да 13 красавіка пасля разлютаваных баёў, у выніку якіх загінула больш за 200 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей і гуманітарных работнікаў, САП узялі пад кантроль [[Лагер бежанцаў Замзам|лагер Замзам]]<ref>{{Cite web |title=Sudan’s RSF claims control of famine-hit Zamzam camp in Darfur |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/13/sudans-rsf-claims-control-of-famine-hit-zamzam-camp-in-darfur |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan paramilitaries kill at least 100 people in Darfur attack, UN says |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/12/sudan-paramilitaries-kill-at-least-100-people-in-darfur-attack-un-says |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. 23 красавіка адна з фракцый групоўкі «Рух за справядлівасць і роўнасць» на чале з Махамедам Башарай Ях’я абвясціла аб сваёй вернасці ўраду<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300066/ |title=JEM faction sides with Sudan army, plans to break El Fasher siege |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. У маі ўрадавыя войскі правялі наступальныя дзеянні ў Кардафане, адбіўшы Эль-Хівай<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300773/ |title=Sudan army says it recaptured West Kordofan town from RSF |date=11 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эль-Хамадзі<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan army captures key South Kordofan town, gains in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article300845/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>, Дэбібад<ref>{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Sudanese army, allied forces seize strategic city in South Kordofan state |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-allied-forces-seize-strategic-city-in-south-kordofan-state/3577666 |access-date=2025-05-21 |website=[[Anadolu Agency]] }}</ref>. Ад баевікоў цалкам ачышчаны штаты Белы Ніл<ref>{{cite web|url=https://www.youm7.com/story/2025/5/21/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9/6994825 |title=بعد تحرير الخرطوم بالكامل.. السلطات السودانية تعلن ولاية جديدة خالية من الدعم السريع |work=اليوم السابع |date=21 May 2025|access-date=24 May 2025|publisher=[[Youm7]]}}</ref> і Хартум<ref>{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Sudan war: RSF entirely pushed out of Khartoum state, army says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwynn0vy3n4o.amp |access-date=2025-05-21 |website=[[BBC News]] |language=en-gb}}</ref>. 10 чэрвеня разгортваюцца баі на мяжы з Лівіяй, дзе армію Дагала падтрымала Лівійская нацыянальная армія<ref>{{Cite web |title=«الدعم السريع» تعلن سيطرتها على مناطق قرب الحدود مع ليبيا ومصر |url=https://aawsat.com/node/5153298 |access-date=2025-06-16 |website=Aawsat|language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |title=الحدث عاجل {{!}} الجيش السوداني : الجيش الليبي بقيادة خليفة حفتر ساند الدعم السريع في هجومه على نقاط حدودية |url=https://nabd.com/s/156287683-f3255c/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%81%D9%8A-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B7-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9 |access-date=2025-06-16 |website=موقع نبض}}</ref>. 28 кастрычніка генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}</ref> 1 снежня мяцежнікі абвясцілі, што ўзялі пад кантроль Бабанусу, апошні горад у Заходнім Кардафане, які ўтрымліваўся ўрадам<ref>{{cite web |url=https://sudanwarmonitor.com/p/babanusa-captured |title=Sudanese Army Base in Babanusa Overrun After Protracted Siege |work=Sudan War Monitor |date=1 December 2025 |access-date=1 December 2025}}</ref>. === Падзеі 2026 года === У пачатку 2026 года ўзмацніліся баявыя дзеянні ў рэгіёне Кардафан, дзе амаль штодзённыя ўдары беспілотнікаў прыводзілі да значных ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. Дроны атакавалі рынкі, медыцынскі ўстановы і жылыя раёны. Зрушэнне эпіцэнтра канфлікту ў Кардафан садзейнічала тое, што прыхільнікі Бурхана адбілі Хартум, а мяцежнікі ўкараніліся ў Дарфуры.<ref>{{cite web | last=Usher | first=Barbara Plett | title=Kordofan drone strikes: Sudan's pivotal new front line as truce remains elusive | website=BBC | date=2026-02-25 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cjwz6z14w65o | access-date=2026-02-25}}</ref> == Мірныя ініцыятывы == === Першапачатковы працэс === У першы дзень канфлікту былы прэм’ер-міністр Абдала Хамдок публічна звярнуўся да Бурхана і Дагала з просьбай спыніць баявыя дзеянні<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |title=Sudan's army and rival force battle, killing at least 56 |website=Associated Press |last1=Magdy |first1=Samy |last2=Gambrell |first2=Jon |date=16 April 2023 |access-date=16 April 2023 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415102737/https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |url-status=live }}</ref>. 16 красавіка 2023 года бакі, паводле прапановы [[ААН]], дамовіліся прыпыніць баявыя дзеянні з 16:00 да 19:00 па мясцовым часе штодня для бяспечнага праходу ў выпадку неадкладных гуманітарных сітуацый. У той жа час, як папярэдзілі прыхільнікі Бурхана, яны пакідаюць за сабой права рэагаваць, калі САП «здзейсняць якія-небудзь парушэнні»<ref>{{Cite web |title=Sudan approves passage for urgent humanitarian cases|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudanese army and RSF back 'urgent humanitarian ceasefire'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254|access-date=2023-04-16 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref>. [[18 красавіка]] генерал Дагала заявіў, што яго ваенізаваныя фармаванні пагадзіліся на аднадзённае перамір’е, каб забяспечыць бяспечны праход грамадзянскіх асоб, у тым ліку параненых. Рашэнне было прынята пасля размовы з [[дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратаром ЗША]] [[Энтані Блінкен]]ам<ref>{{Cite web |title=RSF leader agrees to 24-hour armistice|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. УСС таксама пагадзіліся на 24-гадзіннае спыненне агню, якое пачалося ў 18:00 па мясцовым часе<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Гэтыя дамоўленасці не былі выкананы, і ў пазначаныя тэрміны баявыя дзеянні працягваліся. УСС і САП выступілі з заявамі, у якіх абвінавачвалі адзін аднаго ў незахаванні рэжыму спынення агню<ref>{{Cite web |title=Fighting continues in Sudan hours after ceasefire was to begin|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/18/heavy-gunfire-shatters-khartoum-despite-sudan-truce-deal |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[21 красавіка]] САП заявілі, што будуць выконваць 72-гадзіннае спыненне агню, якое ўступіць у сілу ў 6:00 таго дня, у пачатак ісламскага свята Ід аль-Фітр (Ураза-байрам)<ref name="Eid">{{Cite news |title=Sudan's RSF announces 72-hour ceasefire amid Khartoum fighting |url=aljazeera.com/news/2023/4/21/sudans-rsf-announces-72-hour-ceasefire-amid-khartoum-fighting |access-date=2023-04-21 |work=Al Jazeera |language=en}}</ref>. Нягледзячы на тое, што ў другой палове дня армія пагадзілася на трохдзённае перамір’е, баявыя дзеянні працягваліся<ref>{{Cite news |title=Sudan's army says it agrees to three-day truce starting Friday |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-22 |work=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}</ref>. 24-га бакі дамовіліся аб спыненні агню на 72 гадзіны. Перамір’е павінна было пачацца з паўночы<ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=New Sudan ceasefire announced but doubts remain |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |access-date=2023-04-24 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425004413/https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |url-status=live }}</ref>. У САП заявілі, што мэтай спынення агню было стварэнне гуманітарных калідораў для мірных жыхароў і эвакуцыі дыпламатычных місій<ref>{{Cite news |title=Sudan fighting in its 11th day: A list of key events |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events |access-date={{date|2023-04-25}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425094100/https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events|archive-date=2023-04-25}}</ref>. [[26 красавіка]] [[Міжурадавы орган па развіцці]] прапанаваў падоўжыць рэжым спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite news |title=Sudan army chief backs ceasefire extension as skirmishes continue |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/27/sudan-army-chief-backs-ceasefire-extension-as-skirmishes-continue |access-date=27 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}</ref>. [[30 красавіка]] варагуючыя сілы абвясцілі аб падаўжэнні рэжыму спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Sudan army says it agreed to extend truce with RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Humanitarian truce extended: RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref>. === Перамоўны працэс у Джыдзе === 1 мая 2023 года спецыяльны пасланнік ААН у Судане Фолькер Пертэс абвясціў, што бакі дамовіліся накіраваць прадстаўнікоў для перамоваў пры пасярэдніцтве міжнароднай арганізацыі, але не назваў дату і месца правядзення сустрэчы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Rivals agree to send representatives to UN negotiations: AJ correspondent|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=Aljazeera}}</ref>. На наступны дзень варагуючыя фракцыі абвясцілі аб пачатку з 4 мая чарговага перамір’я тэрмінам на тыдзень<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan rivals agree 'in principle' to a week's truce|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=[[BBC]]}}</ref>. [[6 мая]] бакі сустрэліся на перамовах у саудаўскай [[Джыда|Джыдзе]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/rival-sudan-factions-meet-in-saudi-arabia-as-pressure-mounts|title=Rival Sudan factions meet in Saudi Arabia as pressure mounts|access-date=2023-05-06|date=2023-05-06|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan’s warring military factions to meet face-to-face for first time since conflict began |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/world/sudan-conflict-talks-saudi-arabia-intl-hnk/index.html |website=CNN}}</ref>. [[11 мая]] варагуючыя фракцыі падпісалі пагадненне, якое дазваляла бяспечны праход людзям з зоны баявых дзеянняў. Аднак дамоўленасці аб перамір’і дасягнута не было<ref>{{Cite news |title=Sudan conflict: Army and RSF agree deal to protect civilians |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |access-date=12 May 2023 |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512095107/https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |url-status=live }}</ref>. [[20 мая]] ў Джыдзе фракцыі канфлікту дамовіліся аб тыднёвым спыненні агню, пачынаючы з 21:45 22-га чысла<ref>{{Cite news |title=Sudan’s army, Rapid Support Forces sign 7-day ceasefire|work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/21/sudans-army-rapid-support-forces-sign-7-day-ceasefire |access-date=21 May 2023}}</ref>. [[29 мая]] перамір’е падоўжана да [[3 чэрвеня]]<ref>{{Cite news|date=2023-05-29 |title=Sudan’s military, RSF agree ceasefire extension|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/29/fighting-continues-in-sudan-as-latest-ceasefire-close-to-expiring|access-date=2023-05-30}}</ref>. [[31 мая]] прадстаўнікі суданскай арміі прыпынілі свой удзел у перамовах у Джыдзе. Напярэдадні, як яны заявілі, праціўнік парушыў дамоўленасці і нанёс серыю артылерыйскіх і паветраных удараў<ref>{{Cite news|date=2023-05-31|title=Sudan army suspends participation in Jeddah ceasefire talks|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/31/sudan-army-suspends-participation-in-jeddah-ceasefire-talks|access-date=2023-06-01}}</ref>. Аднак потым бакі аднавілі перамоўны працэс<ref>{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Sudan’s warring parties resume ceasefire talks in Jeddah |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/06/Sudan-s-warring-parties-resume-ceasefire-talks-in-Jeddah |access-date=2023-06-07 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref>. [[9 чэрвеня]] фракцыі дамовіліся аб перамір’і на суткі, пачынаючы з 6 раніцы 10-га чысла<ref>{{Cite news|date=2023-06-09|title= Mediators announce 24-hour Sudan ceasefire from early Saturday|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/9/saudi-arabia-us-announce-24-hour-sudan-ceasefire-from-saturday|access-date=2023-06-13}}</ref>. Яшчэ адзін рэжым спынення агню, у гэты раз на 72 гадзіны, пачаўся з 6:00 [[18 чэрвеня]]<ref name="seventeen">{{Cite news|date=2023-06-17|title= Sudan crisis: Five children among 17 killed in air strikes|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65938868|access-date=2023-06-18}}</ref>. [[27 чэрвеня]] абвешчана чарговае перамір’е з нагоды свята [[Курбан-байрам]]<ref>{{Cite news|date=27 June 2023|title=Sudanese army declares ‘unilateral’ ceasefire on first day of Eid|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/27/rsf-announces-two-day-unilateral-ceasefire-in-sudan-for-eid|access-date=27 June 2023}}</ref>. [[13 ліпеня]] падчас саміту ў [[Каір]]ы УСС, САП і лідары суседніх з Суданам дзяржаў дамовіліся аб новай ініцыятыве па ўрэгуляванні канфлікту. Прэзідэнт Егіпта [[Абдул Фатах ас-Сісі]] заявіў, што ініцыятыва будзе ўключаць у сябе ўсталяванне трывалага спынення агню, стварэнне бяспечных гуманітарных калідораў для дастаўкі дапамогі і пабудову дыялогавай платформы, у якой будуць удзельнічаць усе палітычныя партыі і дзеячы краіны. Ён таксама заклікаў бакі пачаць мірныя перамовы пад кіраўніцтвам Афрыканскага саюза<ref>{{Cite news|date=13 July 2023|title=Sudan’s neighbors meeting in Cairo for summit agree to Egypt’s initiative to try to end conflict|language=en|work=AP|url=https://apnews.com/article/egypt-sudan-summit-ethiopia-dam-6c2877b05df9fa045ca59b257e9e59e8|access-date=14 July 2023}}</ref>. [[15 ліпеня]] аднавіліся перамовы ў Джыдзе<ref>{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}</ref>, але [[27 ліпеня]] УСС іх зноў прыпынілі, абвінаваціўшы САП у новых парушэннях рэжыму спынення агню і запатрабаваўшы вываду войск Дагала з Хартума<ref>{{Cite news |date=29 July 2023 |title=Sudanese army’s return to negotiations hinges on RSF withdrawal from Khartoum: statement |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275554/ |access-date=31 July 2023 |archive-date=25 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225103718/https://sudantribune.com/article275554/ |url-status=dead }}</ref>. [[3 снежня]] новая хваля перамоў у Джыдзе была прыпынена бакамі<ref>{{Cite web |date=2023-12-03 |title=Mediators suspended Sudan’s ceasefire talks Indefinitely |url=https://sudantribune.com/article280013/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Станам на сярэдзіну снежня мірны працэс так і не атрымалася аднавіць<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/31/why-are-sudans-warring-factions-meeting-in-jeddah|title=Why are Sudan’s warring factions meeting in Jeddah?|website=Al Jazeera|date=31 October 2023|access-date=18 December 2023|last1=Lawal|first1=Shola}}</ref>. [[24 снежня]] Фарыс Эльнур, галоўны перамоўшчык ад САП на мірных працэсе, падаў у адстаўку, абвінаваціўшы праціўніка ў перашкодзе перамовам<ref>{{Cite news |date=2023-12-24 |title=RSF chief negotiator resigns to focus on ending Sudan’s war |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280632/ |access-date=2023-12-25}}</ref>. Выступаючы перад войскамі [[12 красавіка]] 2024 года, Бурхан заявіў, што папярэдняй умовай перамоў з’яўляецца вывад САП з усіх буйных гарадскіх цэнтраў<ref>{{cite news |newspaper=Sudan Tribune |date=2024-04-12 |url=https://sudantribune.com/article284391/ |title=Sudan's military announces progress in restoring defence capabilities |access-date=13 April 2024 |archive-date=28 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428165106/https://sudantribune.com/article284391/ |url-status=live }}</ref>. Чакалася, што ў красавіку будуць адноўлены перамовы ў Джыдзе, але бакі выбралі новую пляцоўкі — [[Каір]]<ref name="Lodhi">{{cite news |work=Al Jazeera |last=Lodhi |first=Areesha |title=After a year of war in Sudan, what is the situation now? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |date=2021-04-11 |access-date=12 April 2024 |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609212541/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |url-status=live }}</ref>. [[29 мая]] адбылася тэлефонная размова Бурхана з дзяржсакратаром ЗША Энтані Блінкенам, які запатрабаваў аднаўлення працэсу менавіта ў Джыдзе. Суданскі ўрад адмовіўся, спаслаўшыся на адсутнасць папярэдніх кансультацый<ref>{{Cite web |date=May 29, 2024 |title=Blinken and top general discuss need to end Sudan war |url=https://www.reuters.com/world/africa/blinken-discusses-need-end-sudan-conflict-sudan-with-general-state-dept-says-2024-05-28/ |website=Reuters}}</ref><ref>{{cite web |date=May 29, 2024 |title=Sudan's Agar refuses U.S. invitation to resume Jeddah talks |url=https://sudantribune.com/article286314/ |website=Sudan Tribune |access-date=31 May 2024 |archive-date=30 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530080447/https://sudantribune.com/article286314/ |url-status=live }}</ref>. === Далейшы працэс === У пачатку 2025 года прадпрымаліся намаганні па заключэнні перамір’я, але ў цэлым не ўвянчаліся поспехам. Мірныя перамовы, якія праходзілі ў [[Лондан]]е, [[Вашынгтон]]е і [[Жэнева|Жэневе]], не прывялі да дасягнення доўгатэрміновага пагаднення.<ref>{{Cite news |last=Gardner |first=Tom |date=12 November 2025 |title=A quick, dirty, Trump-backed ceasefire is possible in Sudan |url=https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251112112120/https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |archive-date=12 November 2025 |access-date=12 November 2025 |newspaper=[[The Economist]]}}</ref> У красавіку на канферэнцыі пад кіраўніцтвам Вялікабрытаніі ў Лондане была зроблена спроба стварыць кантактную групу для аднаўлення перамоў, але намаганні зайшлі ў тупік, калі ключавыя арабскія дзяржавы (асабліва Егіпет, Саудаўская Аравія і ААЭ) адмовіліся ўхваліць ініцыятыву.<ref name=":37">{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=15 April 2025 |title=UK conference on Sudan fails to set up contact group for ceasefire talks |url=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/15/uk-conference-hopes-to-map-pathway-to-end-suffering-in-sudan |access-date=21 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Да верасня Злучаныя Штаты сумесна з Саудаўскай Аравіяй, Егіптам і ААЭ прадставілі афіцыйны план мірнага ўрэгулявання. Дарожная карта прадугледжвала трохмесячнае гуманітарнае перамір’е, за якім рушыць услед пастаяннае спыненне агню і дзевяцімесячны палітычны пераход да грамадзянскага кіравання. Аднак рэалізацыя плана заставалася нявызначанай: УСС выказалі сур’ёзныя сумневы, у прыватнасці, запатрабаваўшы вываду сіл праціўніка з грамадзянскіх раёнаў да ўступлення перамір’я ў сілу.<ref name=":39">{{Cite web |last1=Eltahir|first1=Nafisa |last2=Alashray |first2=Enas |editor1=Alexandra Hudson |editor2=Lisa Shumaker|date=12 September 2025 |title=US, Saudi Arabia, UAE, Egypt propose roadmap for Sudan peace |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-saudi-arabia-uae-egypt-propose-roadmap-sudan-peace-2025-09-12/}}</ref><ref name=":40">{{Cite web |date=6 November 2025 |last1=Khaled|first1=Fatma|agency=Associated Press |title=Sudan's paramilitary forces agree to truce proposed by U.S.-led mediator group |url=https://www.pbs.org/newshour/world/sudans-paramilitary-forces-agree-to-truce-proposed-by-u-s-led-mediator-group |access-date=21 November 2025 |website=PBS News |language=en-us}}</ref><ref name=":41">{{Cite web |date=7 November 2025 |last1=Abdelaziz|first1=Khalid|last2=Eltahir|first2=Nafisa|last3=Psaledakis|first3=Daphne|last4=Alashray|first4=Enas|editor1=Alex Richardson|editor2=Aidan Lewis|editor3=Diane Craft|title=Sudan's RSF agrees to US proposal for humanitarian ceasefire |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-rsf-agrees-us-proposal-humanitarian-ceasefire-2025-11-06/}}</ref> Тым часам лідары САП падтрымалі прапанову.<ref name=":40" /><ref name=":41" /><ref name=":43">{{Cite web |last=Rogers |first=Abby |title=RSF says it agrees to ceasefire in Sudan war |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/6/rsf-says-it-agrees-to-mediators-ceasefire-proposal-in-sudan-war |access-date=21 November 2025|date=6 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Прыхільнікі Бурхана сцвярджалі, што перамір’е дазволіць мяцежнікам замацаваць поспехі пасля падзення Эль-Фашыра.<ref name=":44">{{Cite web |last=Knox |first=Brady |date=6 November 2025|title=RSF agrees to US humanitarian ceasefire proposal |url=https://www.washingtonexaminer.com/news/world/3878559/sudanese-rapid-support-forces-agrees-us-humanitarian-ceasefire-proposal/ |access-date=21 November 2025 |website=Washington Examiner |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 October 2025 |title=Sudan's RSF rebels say they captured army base in key city, as fears grow of split in war-torn nation |url=https://www.cnn.com/2025/10/27/africa/sudan-rsf-captures-el-fasher-base-intl |access-date=31 October 2025 |website=[[CNN]] |agency=[[Reuters]]}}</ref> == Замежны фактар == === Міжнародная рэакцыя === Шэраг краін ([[ЗША]]<ref>{{Cite tweet |user=USAMBSudan |number=1647171894993403904 |title=Escalation of tensions within the military component to direct fighting is extremely dangerous. I urgently call on senior military leaders to stop the fighting.}}</ref>, [[Расія]]<ref>{{Cite web |last=Новости |first=Р. И. А. |date=2023 |title=Россияне не пострадали во время обострения ситуации в Судане |url=https://ria.ru/20230415/sudan-1865530497.html |archive-date=15 April 2023 |access-date=15 April 2023 |website=РИА Новости |language=ru}}</ref>, [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite tweet|number=1647261026612568065|user=JamesCleverly|title=The ongoing violence across Sudan must stop immediately. The UK calls on the Sudanese leadership to do all they can to restrain their troops and deescalate to prevent further bloodshed. Military action will not resolve this situation.|author=James Cleverly|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[Іспанія]]<ref>{{Cite web |last=José Manuel Albares |first=[@jmalbares] |date=15 April 2023 |title=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |url=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |access-date=2023-04-15 |website=Twitter |language=en}}</ref>, [[Турцыя]], [[Саудаўская Аравія]], [[Катар]], [[ААЭ]], [[Іарданія]], [[Эфіопія]]<ref name=":1" />, [[Кітай]]<ref>{{cite web |title=China, highly concerned about Sudan situation, calls for ceasefire |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-china-idAFB8N35N026 |website=Reuters |publisher=Reuters |access-date=18 April 2023 |language=en |date=16 April 2023}}</ref>) і міжнародных арганізацый ([[Афрыканскі Саюз]]<ref>{{Cite web |title=The Chairperson of the AU Commission's statement on on the developing situation in Sudan {{!}} African Union |url=https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |access-date=2023-04-15 |website=au.int}}</ref>, [[еўрапейскі саюз|ЕС]]<ref>{{Cite tweet|number=1647206717518761986|user=JosepBorrellF|title=Alarming news of fighting in #Sudan. The EU calls on all forces to stop the violence immediately. An escalation will only aggravate the situation. Protection of citizens is a priority. All EU staff in the country is safe and accounted for.|author=Josep Borrell|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[ААН]], [[Ліга арабскіх дзяржаў]]<ref name=":1" />) асудзілі гвалт і заклікалі спыніць баі. [[Егіпет]] і [[Паўднёвы Судан]] прапанавалі свае паслугі ў якасці дзяржаў-пасярэднікаў у мірным урэгуляванні<ref>{{Cite news|date=2023-04-16 |title=Egypt and South Sudan offer to mediate between Sudanese sides |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16}}</ref>. [[Чад]] абвясціў аб часовым закрыцці сваёй мяжы з Суданам<ref>{{Cite web |title='People are terrified': Heavy fighting erupts in Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/15/heavy-gunfire-heard-south-of-sudanese-capital-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=aljazeera.com |language=en}}</ref> (нягледзячы на гэта, паводле агенцтва ААН па справах бежанцаў на 20 красавіка, ад 10 000 да 20 000 суданцаў здолелі перайсці дзяржаўную граніцу<ref>{{cite news |title=UN says 10,000-20,000 have fled Sudan fighting for Chad|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023 |work=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref>). Некалькі авіякампаній, пасля [[Знішчэнне самалётаў у аэрапорце Хартума (2023)|абстрэлу самалётаў]] у аэрапорце Хартума, прыпынілі палёты ў сталіцу краіны<ref name="BBC">{{cite news |author1=Salih |first=Zeinab Mohammed |author2=Igunza |first2=Emmanuel |date=15 April 2023 |title=Sudan: Army and paramilitaries battle over key sites |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023}}</ref>. [[Савет па правах чалавека ААН|Савет ААН па правах чалавека]] прыняў [[11 мая]] 2023 года дакумент, накіраваны на ўзмацненне маніторынгу парушэнняў падчас канфлікту ў Судане, нягледзячы на супраціў суданскага ўрада. Ён таксама заклікаў пакласці канец гвалту і пашырыць мандат эксперта ААН па Судану, уключыўшы ў яго маніторынг злоўжыванняў, ''«якія вынікаюць непасрэдна з бягучага канфлікту»''. 18 членаў прагаласавалі за рэзалюцыю, 15 прагаласавалі супраць і 14 устрымаліся<ref>{{Cite news |title=UN Rights Council Votes To Strengthen Monitoring Of Abuses In Sudan|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/un-rights-council-votes-to-strengthen-monitoring-of-abuses-in-sudan-2502ed29 |access-date=11 May 2023}}</ref>. [[10 ліпеня]] Міжурадавы орган па развіцці на саміце ў [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебе]] пагадзіўся запытаць Рэзервовыя сілы Усходняй Афрыкі разглядзець пытанне магчымага разгортвання міратворцаў для абароны грамадзянскіх асоб і забеспячэння гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite news|date=10 July 2023|title=Regional bloc calls for summit to consider Sudan troop deployment|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/10/regional-bloc-calls-for-summit-to-consider-sudan-troop-deployment|access-date=11 July 2023}}</ref>. ==== Санкцыі ==== [[1 чэрвеня]] 2023 года Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да чатырох фірмаў: двух, звязаных з Дагала, і двух, звязаных з Бурханам. Як паведамілі ў [[Белы дом|Белым доме]], гэта стала адказам на шматлікія парушэнні рэжыму спынення агню і напады на мірных жыхароў<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=US imposes first sanctions over Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/1/us-imposes-first-sanctions-over-sudan-conflict|access-date=2023-06-02}}</ref>. [[12 ліпеня]] Злучанае Каралеўства абвясціла аб санкцыях у дачыненні да фірмаў, звязаных з САП і УСС, за прадастаўленне сродкаў і зброі ў ходзе канфлікту<ref>{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230712-un-wants-sudan-sides-held-to-account-as-3-million-flee|website=France 24|date=12 July 2023|access-date=13 July 2023}}</ref>. [[22 студзеня]] 2024 года [[Еўрапейскі савет]] увёў санкцыі супраць шасці фірмаў «за падтрымку дзейнасці, якая падрывае стабільнасць і палітычны пераход у Судане». Сярод іх апынуліся дзве фірмы, якія займаюцца вытворчасцю зброі і транспартных сродкаў для арміі Бурхана<ref>{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Six firms involved in Sudan war sanctioned by EU council |url=https://www.africanews.com/2024/01/22/six-firms-involved-in-sudan-war-sanctioned-by-eu-council/ |access-date=22 January 2024 |website=Africanews |language=en}}</ref>. [[31 студзеня]] ЗША ўвялі санкцыі супраць трох фірмаў, звязаных з САП<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=US imposes sanctions on three Sudanese companies tied to the warring parties |url=https://apnews.com/article/sudan-burhan-dagalo-war-sanctions-b1bb39cc1b3fe029173bff021103cf54 |access-date=1 February 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/us-sanctions-3-firms-direct-connections-sudan-civil-war|title=US sanctions 3 firms over direct connections to Sudan Civil War|publisher=Fox news|access-date=31 January 2024|date=1 February 2024|language=en}}</ref>, а [[15 мая]] — у дачыненні да кіраўніка аперацый мяцежнікаў Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага паўстанцамі ў Цэнтральным Дарфуры Алі Ягуба Джыбрыла<ref>{{Cite web |title=U.S. sanctions RSF commanders over civilian deaths in Darfur |url=https://sudantribune.com/article285602/ |access-date=16 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=15 May 2024 |language=en}}</ref>. [[23 чэрвеня]] Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі ў дачыненні да шасці арганізацый за вытворчасць і закупку зброі для УСС і САП<ref>{{Cite news |date=24 June 2024 |title=RSF accuses SAF of 'criminal act' as Khartoum Bahri power station burns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/eu-imposes-sanctions-on-six-sudan-entities |access-date=25 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref>. 11 верасня Савет Бяспекі ААН аднагалосна прагаласаваў за падаўжэнне эмбарга на пастаўкі зброі і іншых санкцый, звязаных з вайной у Судане, да 2025 года<ref>{{cite news |title=UN Security Council extends Sudan sanctions until 2025 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/un-security-council-extends-sudan-sanctions-until-2025 |access-date=12 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}</ref>. 24 кастрычніка ЗША ўвялі санкцыі супраць Міргані Ідрыса Сулеймана, дырэктара суданскай сістэмы абароннай прамысловасці, за яго ролю ў набыцці зброі УСС<ref>{{Cite web |date=2024-10-25 |title=SAF procurement chief latest hit by US sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-procurement-chief-latest-hit-by-us-sanctions |access-date=2024-10-26 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. 8 лістапада Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі ў дачыненні да кіраўніка аперацый САП Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага войскамі мяцежнікаў у Заходнім Дарфуры [[Абдэль Рахман Джума|Абдэля Рахмана Джумы Баркалы]] за іх ролю ў парушэннях правоў чалавека падчас канфлікту<ref>{{cite web |title=UN Security Council sanctions two generals from Sudan's paramilitary RSF |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/un-security-council-sanctions-two-generals-from-sudans-paramilitary-rsf |website=Al Jazeera |date=9 November 2024}}</ref>. 16 снежня ЕС увёў санкцыі ў дачыненні да былога кіраўніка ваеннай разведкі Салаха Гоша, кіраўніка аперацый САП Асмана Хаміда, губернатара Заходняга Дарфура Тыджані Каршума і дырэктара ваеннай разведкі УСС Махамеда Алі за іх ролю ў ваенных злачынствах, падрыў пераходу да грамадзянскага ўраду ў Судане і закупку абсталявання і зброі, якія выкарыстоўваюцца бакамі ў канфлікце<ref>{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Senior Sudan officials latest hit by EU sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senior-sudan-officials-latest-hit-by-eu-sanctions |website=Radio Dabanga}}</ref>. 7 студзеня 2025 года Злучаныя Штаты афіцыйна заявілі, што САП здзейснілі генацыд, і ўвялі санкцыі супраць генерала Дагала<ref>{{cite web |title=US says Sudan’s RSF committed genocide, announces sanctions on leaders |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/us-says-sudans-rsf-committed-genocide-announces-sanctions-on-leaders |website=Al Jazeera |publisher=Al Jazeera |access-date=7 January 2025}}</ref>. 16 студзеня 2025 года ЗША таксама ўвялі санкцыі супраць генерала Абдэля Фатаха Аль-Бурхана<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=David |last2=Psaledakis |first2=Daphne |date=16 January 2025 |title=US issues sanctions on Sudanese army chief Burhan |url=https://www.reuters.com/world/us-impose-sanctions-sudanese-leader-burhan-2025-01-16/ |access-date=16 January 2025 |work=[[Reuters]]}}</ref>. 18 ліпеня Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі супраць камандзіра УСС Абукалы Махамеда Кайкала, камандзіра САП Хусейна Баршама, а таксама фірмаў Al-Khaleej Bank і Red Rock Mining<ref>{{Cite news|title=Sudan rejects new EU sanctions, objects to 'equating' army with militia |url=https://sudantribune.com/article303050/ |access-date=2025-07-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 12 верасня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да міністра фінансаў і лідара Руху за справядлівасць і роўнасць Джыбрыла Ібрагіма і батальёна «Аль-Бара ібн Малік» за іх ролю ў грамадзянскай вайне і сувязі з Іранам.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=US sanctions Sudan's finance minister, allied militia over Iran ties |url=https://sudantribune.com/article304903/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> 9 снежня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 12 снежня Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць чатырох высокапастаўленых камандзіраў САП, а менавіта Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, брыгаднага генерала Аль-Фатэха Абдулы Ідрыса і палявога камандзіра Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда, за іх ролю ў разні ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308081 |title=UK sanctions senior RSF commanders over El Fasher atrocities |website=[[Sudan Tribune]] |date=12 December 2025 |access-date=13 December 2025}}</ref>. 30 студзеня 2026 года ЕС увёў санкцыі супраць сямі чалавек за іх ролю ў эскалацыі канфлікту ў Судане, уключаючы брата Дагала, маёра Алганея Хамдана Дагала Мусу, і Аль-Місбаха Абу Заіда Тальху, камандзіра [[Батальён Аль-Бара ібн Малік|батальёна Аль-Бара ібн Малік]]<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=EU blacklists seven in Sudan, including RSF leader's brother |url=https://sudantribune.com/article/310021 |access-date=2026-01-30 |website=Sudan Tribune }}</ref>. 5 лютага Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы наймітаў для арміі Дагала, палявога камандзіра САП [[Хусейн Бармаш|Хусейна Баршама]] і камандуючага [[Сілы шчыта Судана|сіламі «Шчыт Судана]]» [[Абу Акла Кайкал|Абу Аклу Кайкала]]<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref>. 19 лютага Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць камандзіраў паўстанцаў Абу Лулу, [[Геда Хамдан Ахмед|Геда Хамдана Ахмеда]] і Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда за іх дзеянні ў Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220210003/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |title=Treasury Sanctions Sudanese Paramilitary Commanders for Atrocities in El-Fasher |language=en |publisher=U.S. Department of the Treasury |date=19 February 2026 |archive-date=20 February 2026}}</ref>. 24 лютага Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі супраць чатырох камандзіраў САП, уключаючы брата Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, Абу Лулу і Тыджані Ібрагіма Мусу Махамеда, за зверствы, учыненыя ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=UN sanctions 4 commanders in Sudan’s paramilitary force accused of atrocities in Darfur |url=https://apnews.com/article/un-sudan-rsf-darfur-atrocities-sanctions-paramilitary-93fa977773e81f5c34543edad833ce49 |website=AP News}}</ref> === Замежны ўдзел === Вечарам 15 красавіка стала вядома аб паланенні САП 200 егіпецкіх вайскоўцаў недалёка ад Мерове<ref>{{Cite web |title=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |url=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |date=2023-04-15 |website=Twitter |language=ar | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415175509/https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 | archivedate=2023-04-15}}</ref>. Першапачаткова не было дадзена ніякага афіцыйнага тлумачэння прысутнасці егіпецкіх салдат, хоць Егіпет і Судан мелі цеснае ваеннае супрацоўніцтва з-за дыпламатычнай напружанасці з Эфіопіяй<ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops|date=2023-04-15|work=al-Arabiya|language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref>. Пазней афіцыйны Каір заявіў, што яго вайскоўцы знаходзіліся ў краіне для правядзення сумесных вучэнняў з суданскай арміяй<ref name="BBC News" />. 16-га чысла САП заявілі, што замежныя знішчальнікі атакавалі іх войскі ў Порт-Судане<ref name=egy1>{{cite news |title=الدعم السريع: نتعرض لهجوم من طيران أجنبي في بورتسودان |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |trans-title=Rapid Support: We are under attack from foreign aircraft in Port Sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=Al Arabiya |date=16 April 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417105900/https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |url-status=live }}</ref>. Як меркавалася, гэта былі егіпецкія самалёты. На наступны дзень спадарожнікавыя здымкі, атрыманыя The War Zone, паказалі, што на авіябазе Мерове адзін знішчальнік [[МіГ-29]] егіпецкіх ВПС быў знішчаны. Два іншых былі моцна пашкоджаны або знішчаны<ref>{{cite news |last1=Tack |first1=Sim |last2=Rogoway |first2=Tyler |title=Egyptian MiG-29s Destroyed In Sudan |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=The War Zone|date=17 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418003826/https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |url-status=live }}</ref>. Акрамя [[ВПС]], у баях на баку арміі Бурхана верагодна заўважаны [[спецпрызн]]<ref name=egy2>{{cite news |last1=Rickett |first1=Oscar |title=Sudan and a decade-long path to turmoil |url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |access-date=18 April 2023 |publisher=Middle East Eye |quote="The Egyptians are already heavily involved," Cameron Hudson, a former CIA analyst, told MEE. "They are actively in the fight. There are Egyptian fighter jets that are part of these bombing campaigns. Egyptian special forces units have been deployed and the Egyptians are providing intelligence and tactical support to the SAF." |date=18 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418160458/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |url-status=live }}</ref>. У інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія» генерал суданскай арміі заявіў, што дзве суседнія краіны, якія ён не назваў, спрабавалі аказаць дапамогу САП<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418085840/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |url-status=live }}</ref>. Асобныя крыніцы паведамлялі пра падтрымку з боку [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]. Яе кіраўнік [[Яўген Прыгожын]] адмаўляў удзел у падзеях, заявіўшы, што кампанія не мае прысутнасці ў Судане больш за два гады<ref>{{cite news |title=Russia’s Wagner denies involvement in Sudan crisis |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=19 April 2023 |publisher=BBC |date=19 April 2023}}</ref>. [[Лівійская нацыянальная армія]], якую таксама абвінавацілі ў супрацоўніцтве з САП, зрабіла аналагічную заяву<ref>{{cite news |title=Libya denies involvement in Sudan fighting |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=20 April 2023 |publisher=[[BBC]] |date=20 April 2023}}</ref>. Аднак, па паведамленнях The Wall Street Journal, лівійскі военачальнік [[Халіфа Хафтар]] пры падтрымцы [[ААЭ]] і «Вагнера» накіраваў як мінімум адзін самалёт з ваенным рыштункам для войск Дагала<ref>[https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b «Libyan Militia and Egypt’s Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict»]</ref>. 19 красавіка эфіопскія вайскоўцы атакавалі атрады УСС у памежным раёне Эль-Фашэр. Паводле суданскіх уладаў, эфіопы ўзмацнілі сваю ваенную актыўнасць на агульнай мяжы з пачаткам сутыкненняў<ref name=eth1>{{cite news |title=عاجل (السُّوداني): الجيش يوقف غزواً إثيوبياً على الفشقة الصغرى ويُكبِّدهم خسائر فادحة في الأرواح والعتاد |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |access-date=20 April 2023 |publisher=Al Sudani |date=19 April 2023 |quote=Ethiopian forces carried out an invasion and attack on Al-Fashqa Al-Sughra, reinforced by tanks, armored vehicles, and large crowds of infantry. Immediately, the armed forces units dealt with them with their various long-range fire systems, causing them heavy losses in personnel and equipment |archive-date=19 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |url-status=dead }} {{Cite web |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |title=Архіўная копія |access-date=20 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |archive-date=19 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. Аднак прэм’ер-міністр Эфіопіі [[Абій Ахмед Алі]] адмаўляў факт якіх-небудзь баёў на мяжы<ref>[https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 «Ethiopian PM denies reports of clashes with Sudan forces»]</ref>. У той жа час захопленыя егіпецкія вайскоўцы былі вызвалены і адпраўлены на радзіму на борце трох егіпецкіх ваенна-транспартных самалётаў, якія вылецелі з аэрапорта Хартума<ref>{{cite news |title=Egyptian air force personnel remain in Khartoum: Sudanese army corrects earlier statement|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed|access-date=20 April 2023 |publisher=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|date=April 20, 2023|title=Egyptian army says soldiers stuck in Sudan back home or at embassy|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-says-177-egyptian-air-force-troops-evacuated-egypt-2023-04-20/|website=Reuters|access-date=April 21, 2023}}</ref>. [[19 верасня]] тэлеканал [[CNN]] паведаміў, што ўкраінскія ССА меркавана стаялі за серыяй удараў беспілотнікаў і наземнай аперацыяй супраць САП у раёне Хартума 8 верасня<ref name="Ukraine">{{cite web |last1=Butenko |first1=Victoria |last2=Elbagir |first2=Nima |last3=Mezzofiore |first3=Gianluca |last4=Qiblawi |first4=Tamara |last5=Goodwin |first5=Allegra |last6=Carey |first6=Andrew |last7=Munsi |first7=Pallabi |last8=Zene |first8=Mahamat Tahir |last9=Arvanitidis |first9=Barbara |last10=Platt |first10=Alex |last11=Baron |first11=Mark |last12=Lauren |first12=Kent |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |website=[[CNN]] |date=19 September 2023 |access-date=19 September 2023}}</ref>. Начальнік Галоўнага ўпраўлення разведкі [[Міністэрства абароны Украіны|Мінабароны Украіны]] [[Кірыл Аляксеевіч Буданаў|Кірыл Буданаў]] заявіў у інтэрв’ю [[22 верасня]], што не можа ні адмаўляць, ні пацвярджаць дачыненне дзяржавы да канфлікту ў Судане<ref>{{Cite web |last=Altman |first=Howard |author-link=Howard Altman |date=2023-09-22 |title=Exclusive Interview With Ukraine's Spy Boss From His D.C. Hotel Room |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/exclusive-interview-with-ukraines-spy-boss-from-his-dc-hotel-room |access-date=2023-09-24 |website=The War Zone |language=en |quote=TWZ: (...) Were you guys involved with the attack on a Wagner-backed militia in Sudan? CNN reported that Ukrainians were likely involved in the attack on the Rapid Support Forces (RSF) forces with FPV drones. KB: I will only say the following: About two to three months ago I was giving an interview to one of the media, I don’t remember which specific one. I answered them back then that anywhere across the world we will be seeking and hunting down Russian military criminals, and sooner or later that time will come whenever they are. That is why we shouldn't be surprised when in any territory, something happens to Russian military criminals. Then speaking about your specific question about Sudan, regretfully I cannot confirm or deny.}}</ref>. 6 лістапада былі апублікаваны кадры, знятыя БПЛА, дзе ў невядомым суданскім горадзе вялі бой украінскі спецназ і вагнераўцы<ref>{{Cite news |date= 6 November 2023 |url= https://www.kyivpost.com/post/23722 |title= EXCLUSIVE: Videos Show Ukrainian Special Forces 'Cleaning Up' Wagner Fighters in Sudan |work=The Kyiv Post |access-date= 9 November 2023}}</ref>. У лютым Кіеў афіцыйна пацвердзіў удзел прадстаўнікоў Галоўнага ўпраўлення разведкі МА ў баявых дзеяннях<ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|назва=ГУР і Африка: Буданов розкрив мету спецоперацій української розвідки у Судані|видавець=24 Канал|date=26 лютого 2024|url-архіву=http://web.archive.org/web/20240227004454/https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|archive-date=27 лютого 2024|мертвий-url=no|access-date=27 лютого 2024}}</ref>. 28 чэрвеня 2024 года Судан адклікаў свайго пасля ў Чадзе Асмана Мухамеда Юніса, абвінаваціўшы суседнію краіну ў падтрымцы Дагала<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title=Sudan recalls ambassador from Chad over allegations of supporting RSF |url=https://sudantribune.com/article287511/ |access-date=28 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 9 кастрычніка Дагала абвінаваціў Егіпет ва ўдзеле ў аперацыях УСС і нанясенні авіяўдараў па пазіцыях САП у Гара-Мая, што Каір адмаўляў. Ён таксама сцвярджаў, што ў канфлікце ўдзельнічалі тыграйскія, эрытрэйскія, азербайджанскія і ўкраінскія найміты<ref>{{Cite web |date=9 October 2024 |title=Egypt rejects RSF leader’s claim of military support for Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article291904/ |access-date=10 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Sudan’s RSF accuses Egypt of involvement in air strikes on its forces |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/10/sudans-rsf-accuses-egypt-of-involvement-in-air-strikes-on-its-forces |access-date=10 October 2024 |website=Al Jazeera |language=en-us}}</ref>. 6 мая 2025 года ўрад Судана разарваў дыпламатычныя адносіны з ААЭ з-за меркаванай падтрымкі паўстанцаў<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Sudan cuts ties with UAE over alleged RSF support as drone strikes on Port Sudan continue |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly1ygvxvq3o |access-date=2025-05-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>. 10 чэрвеня УСС абвінавацілі ЛНА ў сумесным нападзе з САП у памежным трыкутніку Лівія—Егіпет—Судан.<ref>{{Cite web |date=10 June 2025 |title=Sudanese army accuses Libya's Haftar forces of border attack|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-military-says-rival-paramilitary-forces-backed-by-libyas-haftar-forces-2025-06-10/|access-date=11 June 2025 |website=[[Reuters]]}}</ref> 2 жніўня УСС і АСАД заявілі пра гібель у Эль-Фашыры камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. 6 жніўня, паводле заявы Хартума, самалёт ВПС ААЭ з калумбійскімі наймітамі на борце быў збіты ВПС Судана пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла, у выніку чаго загінулі 40 чалавек. Міністэрства замежных спраў Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў адмаўляе гэтае абвінавачванне і называе яго беспадстаўным і недаказаным.<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref> 5 верасня Судан падаў скаргу ў Савет Бяспекі ААН, абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку прыхільнікаў Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> === Эвакуацыя замежнікаў === {{Main|Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)}} {{Гл. таксама|Аперацыя «Сажытэр»|Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|Аперацыя «Каверы»}} [[Файл:أثناء عمليات إجلاء السعودية لمواطنيها ورعايا الدول الشقيقة والصديقة لها.jpg|thumb|Саудаўскія жанчыны-вайскоўцы падчас вывазу замежнікаў у Джыду, 26 красавіка 2023.]] Успышка гвалту заахвоціла свет сачыць за сітуацыяй у Судане, а ўрады дзяржаў перайсці да выратавання сваіх грамадзян з «гарачай кропкі». У краіне на той момант знаходзілася вялікая колькасць замежнікаў. Самымі буйнымі групамі былі амерыканцы (16 000 чалавек, большасць з якіх мелі падвойнае грамадзянства<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=US has evacuated American diplomatic personnel from Sudan|url=https://edition.cnn.com/2023/04/22/politics/us-diplomatic-personnel-sudan/index.html |access-date=2023-04-24|work=[[CNN]] |language=en}}</ref>) і егіпцяне (10 000 чалавек<ref name="Foreigners">{{Cite web |title=Foreigners evacuated as factions battle in Sudan’s Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/foreign-citizens-evacuated-as-factions-battle-in-khartoum |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>). Аднак сама [[эвакуацыя]] была абцяжарана з-за баявых дзеянняў у сталічным Хартуме, асабліва ў міжнародным аэрапорце і вакол яго. Гэта вымусіла многіх ехаць на машынах у Порт-Судан, які знаходзіцца прыкладна ў 650 км на паўночны ўсход ад Хартума<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=Which countries have evacuated nationals from Sudan?|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-24|work=Al Jazeera |language=en}}</ref>, адкуль замежнікі вывазіліся па паветры альбо караблямі. Іншыя эвакуацыі праводзіліся праз наземныя пагранпераходы. == Гуманітарны крызіс == {{Main|Гуманітарны крызіс у Судане (2023)}} {{Гл. таксама|Суданскі крызіс бежанцаў (2023)}} Баявыя дзеянні ў Хартуме прывялі да таго, што многія жыхары апынуліся ў сваіх дамах без [[электрычнасць|электрычнасці]] і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца [[Рамадан]]. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых<ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=As New Wave of Violence Hits Sudan’s Capital, Civilians Feel the Strain |url=https://www.nytimes.com/2023/04/17/world/africa/sudan-fighting-khartoum.html |access-date=17 April 2023 |publisher=[[The New York Times]] |date=17 April 2023}}</ref>. Жахлівае становішча склалася таксама ў Дарфуры<ref name="aj" />. Міжнародная федэрацыя таварыстваў [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] і Чырвонага Паўмесяца заявіла, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў ваколіцах Хартума практычна немагчыма, і папярэдзіла, што сістэма аховы здароўя Судана знаходзіцца на мяжы калапсу<ref>{{Cite web |title=‘Almost impossible’ to provide aid in Sudanese capital: IFRC |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Больш за тое, [[Сусветная харчовая праграма]] абвясціла аб прыпыненні ўсіх аперацый у Судане пасля гібелі сваіх супрацоўнікаў<ref>{{Cite news |date=16 April 2023 |title=WFP temporarily halts operations in Sudan |language=en |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-16 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415115739/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |url-status=live}}</ref>. На 24 красавіка 2023 года краіну пакінулі больш за 30 000 чалавек<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo,Usaid |title=Sudan updates: Army says foreign evacuations to begin |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |access-date=2023-04-24 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Sudan receives about 10,000 refugees fleeing Sudan fighting |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/south-sudan-receives-about-10000-refugees-fleeing-sudan-fighting/articleshow/99734417.cms |access-date=2023-04-24 |issn=0971-8257}}</ref>. Першапачаткова асноўны паток бежанцаў прынялі суседнія Чад і Паўднёвы Судан<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Salih |first2=Zeinab Mohammed |last3=Ahmed |first3=Kaamil |date=2023-04-24 |title=Sudan: thousands flee Khartoum as civilian casualties escalate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/24/sudan-thousands-flee-khartoum-as-civilian-casualties-escalate |access-date=2023-04-24 |issn=0261-3077}}</ref>. Уцекачы пераважна прыбывалі з Хартума і Дарфура<ref>{{Cite news |date=2023-04-20 |title=UN says up to 20,000 have fled Sudan fighting for Chad |language=en |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/04/20/un-says-up-to-20-000-have-fled-sudan-fighting-for-chad_6023671_4.html |access-date=2023-04-24}}</ref>. На [[2 мая]] ў ААН паведамілі аб 334 000 унутрана перамешчаных асоб і 100 000 бежанцаў за мяжой<ref name="100k">{{cite news |title=Sudan crisis: Civilians facing 'catastrophe' as 100,000 flee fighting - UN|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65448691|access-date=2 May 2023 |work=[[BBC]] |date=2 May 2023}}</ref>. У маі на фоне канфлікту зафіксавана ўспышка [[туберкулёз]]у<ref>{{Cite web |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.ctvnews.ca/health/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis-1.6389483 |access-date=2023-05-08 |website=CTVNews |language=en}}</ref>. Павелічэнне колькасці хворых у краіне адбылося адначасна з [[Украіна]]й, дзе на той момант пацверджана больш за 34 000 выпадкаў<ref>{{Cite journal |last=Hassanain |first=Sara A. |last2=Edwards |first2=Jeffrey K. |last3=Venables |first3=Emilie |last4=Ali |first4=Engy |last5=Adam |first5=Khadiga |last6=Hussien |first6=Hafiz |last7=Elsony |first7=Asma |date=2018-05-16 |title=Conflict and tuberculosis in Sudan: a 10-year review of the National Tuberculosis Programme, 2004-2014 |url=https://doi.org/10.1186/s13031-018-0154-0 |journal=Conflict and Health |volume=12 |issue=1 |pages=18 |doi=10.1186/s13031-018-0154-0 |issn=1752-1505 |pmc=5954449 |pmid=29785203}}</ref><ref name=eml>{{Cite web |first=Edith M. |last=Lederer |agency=The Associated Press |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-05-08/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis |access-date=2023-05-08 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref>. Пра ўспышку ўпершыню паведаміла [[8 мая]] ААН. Было адзначана, што ад хваробы штодзённа паміраюць 4400 чалавек, у тым ліку 700 дзяцей<ref name=eml />. [[Файл:Screengrab of refugee camp from Number of Refugees Who Fled Sudan for Chad Double in Week.jpg|thumb|Лагер суданскіх бежанцаў у Чадзе.]] На працягу 2024 года назіралася праблема [[Голад у Судане (2024)|моцнага недаядання і тэхнагеннага голаду]], што было выклікана наступствамі ўнутранага канфлікту. Бедства закранула [[Дарфур]], Кардафан і суседнія краіны, якія прымалі бежанцаў, асабліва Чад. Голад часткова абумоўлены тым, што бакі перакрылі шляхі паставак ежы і гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/2024/6/18/sudanese-refugees-in-chad-fleeing-starvation-as-much-as-theyre-fleeing-war|title=Starving to death is as scary as the war for Sudanese refugees in Chad|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|access-date=2024-06-19}}</ref>. Станам на лета 2025 года ад голаду загінула 522 000 чалавек<ref>{{cite web|title= Khartoum: Destroyed buildings, cars covered in ash tell horrors of war in Sudan capital|url= https://www.newarab.com/news/khartoum-extensive-destruction-tells-horror-war-sudan|website=[[The New Arab]]|date=8 July 2025|quote= It caused one of the world’s biggest humanitarian crises and at least 150,000 people have been killed. Rights organisations say the number is likely to be much higher. The conflict has also triggered a widespread famine, impacting millions of Sudanese, especially children. An estimated 522,000 children have already died from starvation, the [[Sudan Tribune]] has reported.|access-date=14 August 2025|language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=وفاة أكثر من 500 ألف طفل في السودان جراء سوء التغذية |trans-title=More than 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |website=[[Sudan Tribune]] |quote=The Preparatory Committee of the [[Sudanese Doctors Syndicate]] revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today.|language=Arabic}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=Sudan war leaves 700,000 children facing life-threatening malnutrition|url=https://news.un.org/en/story/2024/02/1146392 |access-date=29 July 2025 |website=UN News |language=en}}</ref>. == Шкода і страты == === Стан эканомікі === Паводле ацэнак ААН, эканамічная актыўнасць у Судане ўпала больш чым на траціну за першыя тры тыдні канфлікту<ref name="80m">{{cite news |date=12 September 2023|title=Sudan war causes daily economic loss of $80 million |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/daily-economic-loss-of-sudan-war-estimated-at-80-million |work=Radio Dabanga |access-date=12 September 2023}}</ref>. У ліпені суданскія эканамісты ацанілі агульную суму шкоды ў $9 млрд, або ў сярэднім у $100 млн<ref>{{cite news |date=18 July 2023|title=$49 billion of economic loss and looted property in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |work=Radio Dabanga|access-date=19 July 2023 |archive-date=19 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719121727/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |url-status=live}}</ref>. У лютым 2024 года міністр фінансаў Джыбрыл Ібрагім заявіў, што з-за баявых дзеянняў у 2023 годзе эканоміка Судана скарацілася на 40 працэнтаў, а ў 2024 годзе чакаецца дадатковы спад на 28 працэнтаў. Дададзена, што дзяржаўныя даходы скараціліся на 80 адсоткаў<ref>{{cite news |date=29 February 2024 |title=Sudan's economy contracts 40% as war rages |url=https://www.africanews.com/2024/02/28/sudans-economy-contracts-40-as-war-rages/ |work=Africanews|access-date=1 March 2024 }}</ref>. === Сувязь і зносіны === У пачатку падзей суданская армія абвясціла аб закрыцці ўсіх аэрапортаў краіны<ref name=nyala>{{Cite web |date=2023-04-15 |title=استمرار الاشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالخرطوم ومروي |url=https://www.darfur24.com/2023/04/15/استمرار-الاشتباكات-بين-الجيش-والدعم-ا/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415111108/https://www.darfur24.com/2023/04/15/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7/ |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-16 |website=موقع دارفور٢٤ الاخباري |language=ar}}</ref>. Каля 13:00 17-га чысла ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі цалкам закрыла паветраную прастору для палётаў<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo, Usaid |title=Sudan's army orders RSF dissolved; claims control of state TV |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread |access-date=2023-04-17 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. 16-га чысла тэлекамунікацыйны правайдэр MTN адключыў інтэрнэт-паслугі па ўсёй краіне па загадзе суданскага рэгулятара тэлекамунікацый<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Arwa Ibrahim,Usaid |title=Dozens of people killed as Sudan fighting enters second day |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>, а тэлеканал Sudan TB цалкам спыніў сваё вяшчанне<ref>{{Cite news |last=Abdelaziz |first=Khalid |last2=Eltahir |first2=Nafisa |last3=Eltahir |first3=Nafisa |date=2023-04-16 |title=Sudan's army pounds paramilitary bases with air strikes in power struggle |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-military-rivals-fight-power-killing-least-25-2023-04-16/ |access-date=2023-04-16}}</ref>. На [[23 красавіка]] паведамлялася амаль аб поўным адключэнні [[Інтэрнэт]]у<ref>{{Cite web |title=Convoy carrying French national attacked: RSF|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. На 1 мая 2023 года канфлікт прывёў да спынення паступлення суданскіх тавараў у Чад, што выклікала рост цэн у краіне<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V-Z23MmwyXI|title=Gunfire heard in Khartoum: Here is the situation on Monday, May 1, 2023|website=Al Jazeera|via=[[YouTube]]}}</ref>. У пачатку лютага 2024 года ў краіне адбылося масавае адключэнне інтэрнэту, якое закранула 65 % насельніцтва Судана<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=Sudan communications blackout widens amid accusations |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-telecom-networks-blackout-widens-amid-accusations |access-date=5 February 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. === Чалавечыя ахвяры === На дадзены момант паступаюць супярэчлівыя паведамленні аб ахвярах. Згодна з першапачатковай інфармацыяй тэлеканала «[[Аль-Джазіра]]», у ходзе першых сутыкненняў у Эль-Абейдзе і Хартуме прынамсі трое мірных жыхароў загінулі і дзясяткі атрымалі раненні<ref name="aj"/>. У Паўночным Дарфуры, паводле «Аль-Арабія», прынамсі двое мірных жыхароў былі забіты і 26 паранены. Яшчэ трое мірных жыхароў загінулі ад стрэлу гранатамёта. Адна жанчына была паранена куляй<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647232265762623488 مراسل العربية: مقتل شخصين وإصابة 26 آخرين من المدنيين في الخرطوم بحري #العربية_عاجل https://alarabiya.net]</ref>. У заяве Камітэта лекараў Судана гаворыцца, што двое мірных жыхароў былі забіты ў аэрапорце Хартума і адзін чалавек быў застрэлены ў штаце Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Three killed, dozens injured: Doctors' committee|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/15/sudan-unrest-live-news-explosions-shooting-rock-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Падчас [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)|баёў у Фора-Баранзе]] ў Заходнім Дарфуры паведамлялася пра дзясяткі забітых і сотні параненых<ref>[https://www.darfur24.com/2023/04/15/سقوط-قتلى-وجرحي-جراء-اشتباكات-بين-الجي/ سقوط قتلى وجرحي جراء اشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالفاشر], 15 April 2023</ref>. У Паўднёвым Дарфуры загінулі 5 чалавек<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/Elmosharaf_E/status/1647288341149151233?s=20}}</ref>. Сярод загінулых былі грамадзянін [[Індыя|Індыі]]<ref>[https://ria.ru/20230416/sudan-1865635280.html Во время столкновений в Судане погиб гражданин Индии]</ref>, грамадзянін [[ЗША]]<ref name="cbsnews.com">{{Cite web |title=1 American dead in Sudan as U.S. readies troops for potential embassy evacuation amid heavy fighting |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-american-dead-us-troops-embassy-evacuation-khartoum/ |access-date=2023-04-20 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref>, грамадзянін [[Ірак]]а<ref name="cbsnews.com"/>, грамадзянін Егіпта<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2023-04-24 |title=Egypt’s foreign ministry says embassy staff killed in Khartoum |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/egypts-foreign-ministry-says-embassy-staff-killed-khartoum-2023-04-24/ |access-date=2023-04-25}}</ref> і двухгадовая дзяўчынка з [[Турцыя|Турцыі]]<ref>{{Cite web |title=Turkish toddler killed in ongoing clashes in Sudan|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/turkish-toddler-killed-in-ongoing-clashes-in-sudan/2875179 |access-date=2023-04-20 |website=www.aa.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>, а таксама 15 сірыйцаў<ref>{{cite web|url=https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan|title=Diplomat Says 15 Syrians Killed Amid Clashes in Sudan|work=Asharq Al-Awsat|date=27 April 2023|url-status=live|access-date=4 May 2023|archive-date=4 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504163158/https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan}}</ref>, 15 эфіопаў<ref>{{cite web|url=https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|title=At least 15 Ethiopians killed in Sudan crossfires|work=Apa News|date=23 April 2023|access-date=29 мая 2023|archive-date=30 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183511/https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|url-status=dead}}</ref>, 9 эрытрэйцаў<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|title=Eritrea accused of forcibly repatriating civilians caught up in Sudan fighting|work=The Guardian|date=7 May 2023|access-date=12 May 2023|archive-date=12 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512004130/https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|url-status=live}}</ref> і 10 студэнтаў з [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]<ref>{{Cite news|date=2023-06-06|title=Air strikes on Sudan campus kill Congolese - government|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-06}}</ref>. На другі дзень паведамлялася, што ў Кабкабіі трое супрацоўнікаў Сусветнай харчовай праграмы былі забіты ў выніку перастрэлкі на ваеннай базе. Два іншыя супрацоўнікі былі сур’ёзна паранены, а байцы САП разрабавалі некалькі аўтамабіляў арганізацыі. Агулам на раніцу 56 чалавек загінулі і не менш за 595 атрымалі раненні па ўсёй краіне, з якіх 25, у тым ліку 17 мірных жыхароў, загінулі ў Хартуме<ref>{{Cite web |title=Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945|publisher= BBC News|access-date=16 April 2023}}</ref>. На трэці дзень канфлікту Камітэт Суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 97 чалавек былі забіты і 1100 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan fighting: RSF and army clash in Khartoum for third day|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65293538|access-date=2023-04-17|website=www.bbc.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>, адзначыўшы, што гэтая лічба не ўключае ўсіх пацярпелых, паколькі многія людзі не маглі дабрацца да бальніц<ref>{{Cite web |title=Nearly 100 people dead across Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread|access-date=2023-04-17|website=www.aljazeera.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>. Са слоў спецпрадстаўніка ААН Фолькера Пертэса, на 18 красавіка прынамсі 185 чалавек былі забіты і больш за 1800 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan's generals battle for 3rd day; death toll soars to 185 |url=https://apnews.com/article/sudan-fighting-military-rsf-eafa3246b1e3004a1a9f2b9af9561362|access-date=2023-04-18 |website=www.apnews.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. 19-га чысла прадстаўнікі [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]] (СААЗ) паведамілі, што па меншай меры 270 чалавек загінулі і больш за 2600 атрымалі раненні<ref>{{Cite web |title=Ceasefire crumbles amid chaos in Sudan as death toll reaches 270 |url=https://edition.cnn.com/2023/04/18/africa/sudan-fighting-intensifies-students-intl-hnk/index.html|access-date=2023-04-19 |website=www.cnn.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. На наступны дзень колькасць ахвяр павялічалася да 330 і 3200 адпаведна<ref name="330dead">{{Cite news |date=20 April 2023 |title=Death toll now more than 300 |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023}}</ref>, на 21-га — 413 і 3551<ref name="413dead">{{Cite news |date=21 April 2023 |title=Sudan fighting live news: UN says more than 400 killed |publisher=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=21 April 2023}}</ref>, 23-га — 420 і 3700<ref>[https://edition.cnn.com/2023/04/22/africa/sudan-army-foreign-evacuations-intl/index.html First evacuations of foreign nationals stuck in Sudan announced]</ref>, 25-га — 459 (на наступны день — 559<ref name="CBS">{{Cite web |title=Sudan ceasefire eases fighting as army denies rumors about deposed dictator Omar al-Bashir's whereabouts |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-ceasefire-omar-al-bashir-fighting-eases-dictator-said-to-be-in-hospital/ |access-date=2023-04-26 |website=CBS News |language=en-US}}</ref>) і 4072<ref name="Biohazard">{{Cite news |date=25 April 2023 |title=WHO says ‘high risk of biological hazard’ after laboratory seized |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/25/sudan-live-news-sporadic-gunfire-in-khartoum-despite-new-truce|access-date=25 April 2023}}</ref>. На 9 мая паведамлялася пра 700 забітых<ref name="24th">{{Cite web |title=Sudan fighting in its 24th day: A list of key events |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/sudan-fighting-in-its-24th-day-a-list-of-key-events |access-date=2023-05-09 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> і 5100 параненых<ref name="5100abc">{{Cite news|date=9 May 2023|title=No sign Sudan warring parties ready to 'seriously negotiate': UN|publisher=ABC|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/sudans-death-toll-rises-warring-sides-continue-talks-99193665|access-date=9 May 2023}}</ref>, на 16-га — пра 1000<ref name="photos">{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2023/5/16/photos-sudanese-capital-devastated-by-a-month-of-brutal-fighting|title=Photos: Sudanese capital devastated by a month of brutal fighting|publisher=Aljazeera|date=16 May 2023}}</ref>, на 27-га — 1800<ref name="Perthes"/>. [[15 чэрвеня]] Праект даных аб месцазнаходжанні і падзеях узброеных канфліктаў паведаміў, што колькасць загінулых склала больш за 2000 чалавек<ref name="2,000">{{cite web|url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|title=Sudan war death toll surges past 2,000 as fighting enters third month|publisher=Ahram|date=15 June 2023|access-date=16 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616114444/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|archive-date=16 чэрвеня 2023|url-status=dead}}</ref>. 21 красавіка [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі]] паведаміла, што адзін з яе супрацоўнікаў быў забіты падчас перастрэлкі падчас падарожжа з сям’ёй каля Аль-Абейда<ref>{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Humanitarian worker killed in Sudan crossfire, IOM says |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-iom-idAFL8N36O3PT |access-date=2023-04-21}}</ref>. Станам на [[20 чэрвеня]], як заявіў міністр аховы здароўя Хайтам Ібрагім, загінула больш за 3000 чалавек, яшчэ 6000 паранены<ref name="3000jpost">{{Cite news|date=17 June 2023|title=More than 3,000 people killed, 6,000 injured in Sudan conflict|publisher=The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|access-date=20 June 2023|archive-date=20 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620061616/https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|url-status=live}}</ref>. Аднак султанат Дар Масаліт паведаміў, што толькі ў Заходнім Дарфуры налічвалася больш за 5000 загінулых і каля 8000 параненых<ref name="dabanga5k">{{Cite news |title=More than 5,000 reportedly killed in El Geneina ‘genocide’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-than-5000-reportedly-killed-in-el-geneina-genocide|date=20 June 2023 |access-date=23 June 2023 |work=Radio Dabanga}}</ref>. [[22 ліпеня]] амерыканскі тэлеканал [[CNN]] са спасылкай на правадыроў мясцовых плямён заявіў, што з пачатку канфлікту толькі ў Заходнім Дарфуры загінула 10 000 чалавек<ref name="10kcnn">{{Cite news|date=26 July 2023|title=10,000 reported killed in one West Darfur city, as ethnic violence ravages Sudanese region|publisher=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2023/07/26/africa/sudan-west-darfur-thousands-killed-intl/index.html|access-date=27 July 2023}}</ref>. [[16 кастрычніка]], паводле ацэнкі ААН, было заяўлена пра гібель 9000 чалавек за ўвесь час баёў<ref>{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=16 October 2023 |title=UN aid chief says six months of war in Sudan has killed 9,000 people |language=en |work=Associated Press |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |access-date=18 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015214513/https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |url-status=live }}</ref>. На [[19 снежня]] арганізацыя паведаміла пра 12 000 загінулых і 33 000 пацярпелых<ref name="aa12">{{Cite web |date=19 December 2023 |title=UN humanitarian office raises alarm over fighting in eastern Sudanese state |url=https://www.aa.com.tr/en/world/un-humanitarian-office-raises-alarm-over-fighting-in-eastern-sudanese-state/3087061 |website=Anadolu Agency}}</ref>. Да 21 студзеня колькасць забітых павялічылася да 13 тысяч, заяўлена аб 26 тысячах пацярпелых<ref>[https://www.trtworld.com/africa/more-than-13000-people-killed-in-sudan-conflict-un-16729902 More than 13,000 people killed in Sudan conflict: UN]</ref>. 8 верасня, паводле ацэнак ААН, у выніку канфлікту загінула не менш за 20 000 чалавек<ref>{{cite news |title=UN official says Sudan’s war has killed at least 20,000 people |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-f885e161c4eb4151377c25a20929de25 |access-date=8 September 2024 |work=Associated Press |date=8 September 2024 }}</ref>. На лістапад 2024 года заяўлена пра 61 000<ref name="ap20">{{cite news |last1=Yibeltal |first1=Kalkidan |last2=Rukanga |first2=Basillioh |date=14 November 2024 |title=Sudan death toll far higher than previously reported - study |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crln9lk51dro |access-date=15 November 2024 |publisher=[[BBC News]]}}</ref>-150 000<ref name="dabanga150">{{cite news |title=US Senate hears urgent plea from envoy to Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |access-date=7 May 2024 |work=Radio Dabanga |date=2 May 2024 |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503160346/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |url-status=live}}</ref> загінулых. Падрыхтоўчы камітэт сіндыката суданскіх лекараў на 20 студзеня 2025 года паведаміў пра 522 000 загінулых<ref>{{cite news |title=More then 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |work=Sudan Tribune |quote=The Preparatory Committee of the Sudanese Doctors Syndicate revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}</ref>. == Злачынствы і парушэнні == {{Асноўны артыкул|Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане}} Медыйныя арганізацыі абвінавацілі як УСС, так і САП у пагрозах, нападах і нават забойствах некалькіх журналістаў падчас канфлікту. Суданскі сіндыкат журналістаў толькі за другую палову мая задакументаваў больш за 40 такіх выпадкаў<ref>{{Cite news|date=6 June 2023|title=Violations against journalists in Sudan war|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war|url-status=live|access-date=19 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20230629010338/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war}}</ref>. Абодва бакі заўважаны ў нападах на медыцынскія ўстановы і медперсанал, пра што сведчыць BBC News Arabic. Па шпіталях неаднаразова наносіліся паветраныя і артылерыйскія ўдары<ref name=":3">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|title=Sudan hospital strikes potential war crimes, BBC told|website=BBC News|date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816064253/https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Гэтыя напады сур’ёзна паўплывалі на стан сістэмы аховы здароўя краіны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|title=Attacks on Health Care in Sudan, 26July - 08 August 2023 - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192944/https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-11-15|url-status=live}}</ref>, паставіўшы пад пагрозу дзейнасць бальніц<ref>{{Cite news|date=2023-07-21|title=Sudan: Attacks on health workers jeopardise remaining hospitals operating in Khartoum|language=en-GB|website=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|access-date=2023-11-15|archivedate=https://web.archive.org/web/20231109185455/https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|url-status=live}}</ref>. У Дарфуры зафіксаваны шматлікія выпадкі масавых забойстваў. Урад Вялікабрытаніі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|title=Atrocities in Sudan: Minister for Africa's statement, 22 August 2023|website=GOV.UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116195654/https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|archive-date=2023-11-16|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>, відавочцы і назіральнікі ахарактарызавалі гвалт у рэгіёне як этнічную чыстку ці нават [[генацыд]]. Галоўнымі ахвярамі забойстваў сталі неарабскія народы, напрыклад масаліты<ref name="auto42">{{Cite news |date=2023-06-19 |title=New killings reported in Darfur on second day of Sudan ceasefire |language=en |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |url-status=live |access-date=2023-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629171052/https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |archive-date=2023-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|title=Sudan Violence Rages as Paramilitaries Deny Darfur War Crimes|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719193559/https://www.voanews.com/amp/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|archive-date=2023-07-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Са жніўня нарастае колькасць доказаў таго, што Сілы аператыўнай падтрымкі праводзяць у Дарфуры этнічную чыстку. Вярхоўны камісар ААН Філіпа Грандзі выпусціў папярэджанне аб патэнцыйным перарастанні гвалту ў поўнамаштабны генацыд<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|title=UN sounds alarm on Darfur, warns world not to repeat history|author=Ewing|first=Giselle Ruhiyyih|website=POLITICO|date=2023-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114055216/https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|archive-date=2023-11-14|access-date=2023-11-14|url-status=live}}</ref>. Падчас канфлікту вялікая колькасць жанчын сталі ахвярамі згвалтавання. Некаторыя трапілі ў [[сексуальнае рабства]]<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/sudan-war-crimes-rampant-civilians-killed-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks|title=Sudan: War crimes rampant as civilians killed in both deliberate and indiscriminate attacks - New Report|website=Amnesty|access-date=2023-11-21}}</ref>. Ахвярамі сталі як суданкі, так і замежніцы<ref name=":17">{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|title='Don't let the other soldiers watch': Rape as a weapon of war in Sudan|author=Abdelmoniem|first=Nils Adler,Dallia M.|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924063938/https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|archive-date=2023-09-24|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Асабліва часта пад сексуальны гвалт траплялі масаліткі і іншыя неарабкі<ref name=":18">{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|title=Darfur: Rapid Support Forces, Allied Militias Rape Dozens [EN/AR] - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193245/https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сярод асноўных злачынцаў названы арабскія апалчэнцы, саюзныя САП. Эксперты ААН сцвярджалі, што згвалтаванне выкарыстоўваецца як «інструмент пакарання»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|title=Rape by Sudan's RSF militia used to 'punish and terrorise' warn rights experts {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004053701/https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|archive-date=2023-10-04|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Арганізацыя выказала глыбокую заклапочанасць у сувязі з шырока распаўсюджаным сексуальным гвалтам падчас канфлікту<ref>{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|title=UN experts alarmed by reported widespread use of rape and sexual violence against women and girls by RSF in Sudan|website=OHCHR|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929131348/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|archive-date=2023-09-29|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. І ААН, і суданскія праваабарончыя арганізацыі заяўлялі, што гэтыя лічбы ўяўляюць сабой толькі невялікую частку рэальнага маштабу правапарушэнняў<ref name=":20">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|title=Gang-raped and racially abused in Sudan|website=BBC News|date=2023-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015064311/http://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|archive-date=2023-10-15|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паведамлялася, што САП і арабскія апалчэнцы таксама здзяйснялі рабаванні<ref name=":16">{{Cite news|date=25 July 2023|title=RSF accused of killings, robberies and sexual violence|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence|url-status=live|access-date=25 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20231004102426/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence}}</ref>. Мірныя жыхары краіны выказалі заклапочанасць з нагоды масавых крадзяжоў і рабаванняў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|title=In Sudan's South Darfur, armed men pillage, loot under cover of fighting|author=Nashed|first=Mat|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928073449/https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|archive-date=2023-09-28|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|title=Shelling, Looting in Sudan's Capital as Military Factions Battle for 8th Week|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616112826/https://www.voanews.com/amp/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|archive-date=2023-06-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сітуацыя дапаўнялася поўнай адсутнасцю прысутнасці паліцыі і праваахоўных органаў<ref>{{Cite news|date=2023-05-10|title=Sudan capital rocked by air strikes, looting|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|access-date=2023-09-30|archivedate=https://web.archive.org/web/20230522100928/https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|title=Shoes to TVs - looting spree ravages war-hit Sudan|website=BBC News|date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926072409/https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|archive-date=2023-09-26|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Суданская пракуратура зафіксавала больш за 500 выпадкаў знікнення людзей без вестак па ўсёй краіне з пачатку баёў<ref name=":15">{{Cite news |date=3 August 2023 |title=RSF accused of over 500 cases of enforced disappearance in Sudan |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275738/ |access-date=4 August 2023 |archive-date=12 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812201312/https://sudantribune.com/article275738/ |url-status=dead }}</ref>. Як заўлялася, войскі Дагала і іх саюзнікі наўмысна забівалі асобных юрыстаў, назіральнікаў за правамі чалавека, лекараў, правадыроў неарабскіх плямёнаў<ref>{{Cite web |last=Nashed |first=Mat |title=RSF atrocities pile up in Darfur after 100 days of Sudan fighting |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011083838/https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |archive-date=11 October 2023 |access-date=2023-07-29 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=24 July 2023 |title=RSF and Kababish clash in North Kordofan |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |url-status=live |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006160937/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |archive-date=6 October 2023}}</ref>, чыноўнікаў<ref>{{Cite news |title=Sudan's warring sides trade blame over church attack |language=en-UK |work=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |url-status=live |access-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144238/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |archive-date=16 May 2023}}</ref>, копскіх святароў<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|title=War crimes and civilian suffering in Sudan|website=Amnesty International|date=2023-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925175201/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|archive-date=2023-09-25|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паступала шмат паведамленняў аб вярбоўцы дзяцей ва ўзброеныя групы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|title=Sudan: Children dying amid healthcare system collapse {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030064905/https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|archive-date=2023-10-30|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>. Назіральнікі абвінавацілі войскі Дагала ў наборы ў свае атрады непаўналетнік ва ўзросце 14 гадоў. Некаторых з дзяцей-салдат бачылі на перадавой у Хартуме<ref name="childsoldier">{{Cite news |date=22 August 2023 |title=Child soldiers reported in Sudan battles |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |access-date=23 August 2023 |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823125553/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |url-status=live }}</ref>. == Фэйкі == У ходзе канфлікту было адзначана некалькі выпадкаў дэзынфармацыі, накіраванай на маніпуляванне грамадскай думкай, распаўсюджванне ілжывай інфармацыі і стварэнне блытаніны. І УСС, і САП удзельнічалі ў кампаніях па дэзынфармацыі ў сацыяльных сетках. Прадстаўнікі бакоў выкарыстоўвалі [[Твітэр]] у [[інфармацыйная вайна|інфармацыйнай барацьбе]]<ref>{{cite web |last=Suleiman |first=Ali Sam |date=2023-05-19 |title=How Disinformation Campaigns Endanger Lives in Sudan |url=https://smex.org/how-disinformation-campaigns-endanger-lives-in-sudan/ |access-date=2023-07-28 |website=SMEX |language=en-US}}</ref>. Афіцыйная старонка «[[Бі-бі-сі]]» апублікавала відэа, дзе нібыта паказаны авіяналёт ВПС Судана на пазіцыі прыхільнікаў Дагала. Падраздзяленне маніторынгу і праверкі «[[Аль-Джазіра|Аль-Джазіры]]» заявіла, што відэа сфабрыкавана з выкарыстаннем кадраў з кампутарнай гульні «Arma 3», апублікаваных на платформе [[TikTok]] у сакавіку 2023 года. Іншае відэа, на якім камандуючы суданскай арміяй Абдэль Фатах аль-Бурхан інспектуе бранятанкавы корпус, знята яшчэ да пачатку баявых дзеянняў. Відэа, на якім, як паведамлялася, суданскія верталёты пралятаюць над Хартумам, аказалася датаваным лістападам 2022 года<ref name=":4">{{Cite web|lang=ar|url=https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/2023/4/16/%d9%88%d8%ad%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%ad%d9%82%d9%82-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%ac%d8%b2%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b4%d8%b1-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%a9-3|title=وحدة التحقق بالجزيرة مباشر تكشف حقيقة مقاطع فيديو نشرها الجيش السوداني ووسائل إعلام (فيديو)|website=mubasher.aljazeera.net|access-date=2023-04-26}}</ref>. Таксама высветлілася, што дзве фатаграфіі, шырока распаўсюджаныя ў сацыяльных сетках, на якіх знаходзіліся падпалены мост і разбомблены будынак у Хартуме, былі зроблены падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://pesacheck.org/partly-false-two-of-these-photos-are-not-from-the-april-2023-sudan-unrest-45c170e197de|title=PARTLY FALSE: Two of these photos are not from the April 2023 Sudan unrest|author=PesaCheck|website=Medium|date=2023-04-19|access-date=2023-04-26}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Другая грамадзянская вайна ў Судане]] * [[Дарфурскі канфлікт]] * [[Канфлікт у Паўднёвым Кардафане і Блакітным Ніле]] * [[Эфіопа-суданскі памежны канфлікт (2020—2022)]] * [[Сутыкненні ў Блакітным Ніле (2022)]] * [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)]] == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == * Захар Бурак. [https://zviazda.by/sites/default/files/29kras-2023-11.pdf «Вароты Афрыкі» ў агні: Што адбываецца ў Судане?] // Звязда : газета. — 29 красавіка 2023. == Спасылкі == * [https://kp.ua/incidents/a667944-mid-rekomenduet-ukraintsam-vozderzhatsja-ot-poezdok-v-sudan-hde-vspykhnuli-boi МИД рекомендует украинцам воздержаться от поездок в Судан, где вспыхнули бои] * [https://fakty.com.ua/ru/svit/20230415-pid-chas-zbrojnyh-sutychok-u-sudani-poshkodzheno-litak-ukrayinskoyi-aviakompaniyi/ Во время вооруженных столкновений в Судане поврежден самолет украинской авиакомпании] * [https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html У Судане ідуць баі паміж сілавымі структурамі краіны. Што не падзялілі і адкуль там украінскія самалёты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230417140045/https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html |date=17 красавіка 2023 }} * [https://www.svaboda.org/a/32365079.html У Судане ваенізаваная групоўка «Сілы хуткай падтрымкі» заявіла пра захоп прэзыдэнцкага палацу і аэрапорту] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] 4t4hzyskvvdzm1jnthvxeiusfi6kfqm Канстанцін Генадзевіч Моластаў 0 740134 5133413 4739621 2026-04-28T18:43:29Z 5133413 wikitext text/x-wiki {{ДД |званне = {{РБ, Генерал-маёр}} }} '''Канстанцін Генадзевіч Моластаў''' (нар. {{ДН|30|5|1970}}, [[Краснаармейск (Саратаўская вобласць)|Краснаармейск]], [[Саратаўская вобласць]], [[РСФСР]]) — беларускі дзяржаўны дзеяч, пагранічнік. Старшыня [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта Рэспублікі Беларусь]] (з 30 мая 2023). Генерал-маёр (2023). == Біяграфія == Нарадзіўся 30 мая 1970 года ў [[Краснаармейск (Саратаўская вобласць)|Краснаармейску]] [[Саратаўская вобласць|Саратаўскай вобласці]] [[РСФСР]]. З 1977 па 1987 год вучыўся ў сярэдняй школе № 7 г. Гродна<ref name="grod">[https://grodnonews.by/news/vlast/20688-polkovnik-konstantin-molostov-naznachen-nachal-nikom-grodnenskoy-pogranichnoy-gruppy.html Полковник Константин Молостов назначен начальником Гродненской пограничной группы]</ref>. У 1988 годзе з Гродна быў прызваны на тэрміновую ваенную службу ў пагранічныя войскі. З лістапада 1988 года па жнівень 1989 года праходзіў тэрміновую службу ў Сярэднеазіяцкай пагранічнай акрузе<ref name="gpk">[https://gpk.gov.by/gpk/rukovodstvo/ Руководящий состав]</ref>. У 1993 годзе скончыў Алмацінскае вышэйшае пагранічнае каманднае вучылішча КДБ СССР імя Ф. Э. Дзяржынскага, у 2004 годзе — Пагранічную акадэмію Федэральнай службы бяспекі Расійскай Федэрацыі, у 2011 годзе — [[Акадэмія Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Акадэмію Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]], у 2019 годзе — [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://www.belta.by/president/view/novym-predsedatelem-gospogrankomiteta-naznachen-konstantin-molostov-569223-2023/ Новым председателем Госпогранкомитета назначен Константин Молостов]</ref>. З 1993 па 1996 год — намеснік начальніка, з 1996 па 2001 год — начальнік пагранічнай заставы Гродзенскага пагранічнага атрада<ref name="gpk"/><ref>[https://president.gov.by/be/events/rassmotrenie-kadrovyh-voprosov-1685451656 Разгляд кадравых пытанняў]</ref>. З 2004 па 2005 год — намеснік начальніка штаба — начальнік аддзела штаба Гомельскага пагранічнага атрада<ref name="gpk"/>. З 2005 па 2007 год — намеснік начальніка штаба — начальнік аддзела штаба Лідскага пагранічнага атрада<ref name="gpk"/>. З 2007 па 2009 год праходзіў службу на розных пасадах у Гродзенскім пагранічным атрадзе<ref name="gpk"/>. З 2009 па 2012 год — першы намеснік начальніка пагранічнай групы — начальнік аператыўнага ўпраўлення Брэсцкай пагранічнай групы<ref name="gpk"/>. З 2012 года па верасень 2014 года камандаваў Полацкім пагранічным атрадам<ref name="grod"/>. З верасня 2014 года па 30 мая 2023 года працаваў начальнікам 16-й (Гродзенскай) пагранічнай групы пагранічнай службы<ref name="gpk"/>. 2 снежня 2021 года Міністэрства фінансаў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] ўключыла Моластава ў [[Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб|амерыканскі санкцыйны спіс]]<ref name=currenttime>{{cite web |url=https://www.currenttime.tv/a/usa-sanction-belarus/31590880.html |title=США, Канада и Великобритания ввели новые санкции против Беларуси. В списки попали сын Лукашенко и глава Госпогранкомитета |work=[[Настоящее Время]] |date=2021-12-02 |accessdate=2021-12-28 |archive-date=2021-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215205939/https://www.currenttime.tv/a/usa-sanction-belarus/31590880.html |url-status=live |language=ru }}</ref>. Таксама ён трапіў пад санкцыі [[Канада|Канады]]<ref>{{cite web|url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2021/12/belarus-sanctions.html|title=Backgrounder: Belarus sanctions|publisher={{нп3|Міністэрства міжнародных спраў Канады|Міністэрства міжнародных спраў Канады|en|Global Affairs Canada}}|accessdate=2022-01-02|lang=en|archive-date=2 студзеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220102153921/https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2021/12/belarus-sanctions.html|url-status=dead}}</ref> і ў [[чорны спіс Еўрасаюза]]<ref>{{cite web|title=ЕС ввел новые санкции против Белоруссии|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2021/12/02/898573-es-vvel-novie-sanktsii-protiv-belorussii|publisher=[[Ведомости]]|date=2021-12-02|accessdate=2021-12-24|author=Илья Лакстыгал, Глеб Мишутин, Василий Милькин|archive-date=2021-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20211224194657/https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2021/12/02/898573-es-vvel-novie-sanktsii-protiv-belorussii|url-status=live|lang=ru}}</ref>. 20 снежня Моластава ў свой санкцыйны спіс уключыла Швейцарыя<ref>[https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/Aussenwirtschaftspolitik_Wirtschaftliche_Zusammenarbeit/Wirtschaftsbeziehungen/exportkontrollen-und-sanktionen/sanktionen-embargos/sanktionsmassnahmen/suche_sanktionsadressaten.html Searching for subjects of sanctions]</ref>. 22 снежня да адпаведнага пакета санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Сербія, Чарнагорыя<ref>{{cite web|title=Declaration by the High Representative on behalf of the European Union on the alignment of certain countries concerning restrictive measures in view of the situation in Belarus|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/12/22/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-european-union-on-the-alignment-of-certain-countries-concerning-restrictive-measures-in-view-of-the-situation-in-belarus/|publisher=[[Савет Еўрапейскага саюза]]|date=2021-12-22|accessdate=2021-12-23|language=en}}</ref>. [[Спіс дэпутатаў Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў 28-га склікання|Дэпутат Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў 28-га склікання]]. 30 мая 2023 года прызначаны старшынёй [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://blr.belta.by/president/view/kiraunik-dzjarzhpagrankamiteta-i-kirauniki-mjastsovaj-vertykali-lukashenka-razgledzeu-kadravyja-pytanni-128522-2023/ Кіраўнік Дзяржпагранкамітэта і кіраўнікі мясцовай вертыкалі. Лукашэнка разгледзеў кадравыя пытанні]</ref>. 27 чэрвеня 2023 года прысвоена званне генерал-маёра<ref>[https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-uruchyu-generalskija-pagony-vyshejshamu-afitserskamu-skladu-129537-2023/ Лукашэнка ўручыў генеральскія пагоны вышэйшаму афіцэрскаму складу]</ref>. == Сям’я == Жанаты. Сын — Захар Канстанцінавіч Моластаў, капітан, першы намеснік каменданта пагранічнай камендатуры «Гудагай». == Узнагароды == * [[медаль «За бездакорную службу» (Беларусь)|Медаль «За бездакорную службу» III ступені]] (2001)<ref>Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 22 студзеня 2001 года № 33 «Аб узнагароджанні групы ваеннаслужачых, асоб начальніцкага складу органаў унутраных спраў i прыраўнаваных да iх асоб медалём „За бездакорную службу“ I, II, III ступенi»</ref>, * [[медаль «За бездакорную службу» (Беларусь)|медаль «За бездакорную службу» II ступені]], * [[медаль «За бездакорную службу» (Беларусь)|медаль «За бездакорную службу» I ступені]], * нагрудны знак «Ганаровы пагранічнік Садружнасці Незалежных Дзяржаў» (2017)<ref>[http://www.skpw.ru/sections/skpw/honbordman.html Список лиц, награжденных нагрудным знаком «Почетный пограничник Содружества Независимых Государств»]</ref>, * [[юбілейны медаль «100 год органам пагранічнай службы Беларусі»]] (2018), * [[ордэн «За службу Радзіме»|ордэн «За службу Радзіме» III ступені]] (2018)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P31800198 Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 23 мая 2018 года № 188 «Аб узнагароджанні»]</ref>, * [[медаль «За адзнаку ў ахове дзяржаўнай граніцы» (Беларусь)|медаль «За адзнаку ў ахове дзяржаўнай граніцы»]] (2022)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32200180 Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 мая 2022 года № 180 «Аб узнагароджанні»]</ref>. {{зноскі}} {{Дзеючы Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь}} {{Старшыні ДПК РБ}} {{DEFAULTSORT:Моластаў Канстанцін Генадзевіч}} [[Катэгорыя:Пагранічнікі]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Генерал-маёры (Беларусь)]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў 28-га склікання]] [[Катэгорыя:Пагранічнікі Беларусі]] gwu1lf4mbzvcnroal8p3znw4co2dcx0 Vite 0 747988 5133533 5132761 2026-04-29T04:41:29Z Emilia Noah 155537 Карэктыроўка. 5133533 wikitext text/x-wiki {{Картка:Праграма |name=Vite |logo= |logo size= |screenshot= |caption= |author= Эван Ю |developer= |released={{Start date and age|2020|04|20|df=yes/no}} |latest release version=4.4.1 |latest release date={{Start date and age|2023|07|06|df=yes/no}} |latest preview version= |latest preview date=<!-- {{Start date and age|YYYY|MM|DD|df=yes/no}} --> |repo=[https://github.com/vitejs/vite github.com] |programming language=[[TypeScript]] |operating system= |platform=[[Node.js]], [[Deno_(software)|Deno]] |language=[[Англійская мова|англійская]]<br>Дакументацыя па [[Англійская мова|англійску]], [[Кітайская мова|кітайску]], [[Японская мова|японску]] і [[Іспанская мова|іспанску]] |genre= Сервер распрацоўкі |license=[[MIT License]] |website=[https://vitejs.dev/] }} Vite ({{lang-fr|vit}}, гучыць як «віт») — сервер лакальнай распрацоўкі, створаны заснавальнікам [[Vue.js]] Эванам Ю. Па змоўчанні выкарыстоўваецца ў Vue і для шаблонаў [[React]] праектаў. Падтрымлівае [[TypeScript]] і [[JSX (JavaScript)|JSX]]<ref>{{Cite web|url=https://www.gpmd.co.uk/blog/what-is-vite-and-why-do-you-need-it|title=What is Vite and why do you need it?|website=www.gpmd.co.uk|access-date=2023-09-07}}</ref>. Ён адсочвае файлы падчас іх рэдагавання, і пры захаванні файла вэб-браўзэр перазагружае рэдагуемы код з дапамогай працэсу, званага «Hot Module Replacement» (HMR). HMR працуе шляхам простай перазагрузкі пэўнага змененага файла з выкарыстаннем модуляў ES6 (ESM) замест перакампілявання ўсёй праграмы. Vite забяспечвае ўбудаваную падтрымку рэндэрынгу на баку сервера (SSR). Па змаўчанні ён працуе з партом TCP 5173. Можна наладзіць Vite на абслугоўванне змесціва па пратаколе [[HTTPS]] і перадачу запытаў (у тым ліку [[WebSocket]]) на ўнутраны [[вэб-сервер]] (напрыклад [[Apache HTTP Server]], ці [[lighttpd]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.telerik.com/blogs/whats-vite-guide-modern-super-fast-project-tooling|title=What’s Vite: The Guide to Modern, Super-Fast Project Tooling|website=Telerik Blogs|date=2022-01-13|access-date=2023-09-07}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Vue.js]] ==Зноскі== {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне з ліцэнзіяй MIT]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае ў 2020 годзе]] bqdw9992ztln4hnf9or6o8koeph2km4 Партал:Навука/Новыя артыкулы 100 753022 5133380 5133030 2026-04-28T15:51:41Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5133380 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Мінскі краёвы гістарычны музей|2026-04-28T10:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Іван Хрысанфавіч Каладзееў|2026-04-28T08:50:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Мсціслаўскі раённы краязнаўчы музей|2026-04-27T21:03:34Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Юр’евіч Монзуль|2026-04-26T16:45:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Андрэй Ляховіч|2026-04-26T09:42:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Куліковіч|2026-04-25T07:19:34Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Міхал Длускі|2026-04-24T22:49:09Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Станіслаў Пігань|2026-04-23T07:53:59Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Аліса Вячаславаўна Ложкіна|2026-04-22T08:13:41Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Марыя Мікалаеўна Віннікава|2026-04-22T06:23:55Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Вольф Москавіч|2026-04-20T14:08:45Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Працоўня беларускай філалогіі Польскай акадэміі навук|2026-04-20T07:10:59Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Леанарда Дацэвіч|2026-04-20T06:40:43Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ганна Казлова|2026-04-20T05:59:18Z|ANNETTE.KOZLOVA}} {{Новы артыкул|Саверыа Дала Роза|2026-04-19T22:16:39Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Знакі (фільм)|2026-04-19T13:49:48Z|StachLysy}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> kgmt308bn8lsxu3oq3yoqy2ovb47agy Партал:Геаграфія/Новыя артыкулы 100 753274 5133378 5132777 2026-04-28T15:51:20Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5133378 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Іркуцкі завулак (Мінск)|2026-04-28T14:25:08Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Іркуцкая вуліца (Мінск)|2026-04-28T13:56:37Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Завулак Кабушкіна (Мінск)|2026-04-27T17:48:12Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Альцы|2026-04-25T17:48:59Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Японскі сад у Маскве|2026-04-24T12:01:39Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Торнтан (Заходні Ёркшыр)|2026-04-24T07:47:44Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Тыру|2026-04-24T05:39:57Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Сайкла|2026-04-24T05:37:05Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Ыэстэ|2026-04-24T05:34:57Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Мяэбэ|2026-04-24T05:26:38Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Інжынерная вуліца (Мінск)|2026-04-23T12:51:37Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Майлен|2026-04-22T06:10:31Z|Rymchonak}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 3sa0juie3w4byyejs5xs04v4xir8he9 Партал:Беларусь/Новыя артыкулы 100 753287 5133376 5133028 2026-04-28T15:50:49Z NirvanaBot 40832 +7 новых 5133376 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Іркуцкі завулак (Мінск)|2026-04-28T14:25:08Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Іркуцкая вуліца (Мінск)|2026-04-28T13:56:37Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Мінскі краёвы гістарычны музей|2026-04-28T10:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Іван Хрысанфавіч Каладзееў|2026-04-28T08:50:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Мсціслаўскі раённы краязнаўчы музей|2026-04-27T21:03:34Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Музейная справа ў Беларусі|2026-04-27T20:32:09Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Завулак Кабушкіна (Мінск)|2026-04-27T17:48:12Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2026 года|2026-04-27T11:28:15Z|SHKOVS}} {{Новы артыкул|Сезон 2015/2016 ГК Машэка Магілёў|2026-04-27T11:10:51Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Гомельскіх рысей»|2026-04-27T09:50:56Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2015/2016 ГК Гомель|2026-04-27T04:53:12Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Бярэзінская панарама|2026-04-26T18:53:18Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Павел Свярдлоў|2026-04-26T17:56:51Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Яўген Казарцаў|2026-04-26T17:42:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Папраўчая ўстанова адкрытага тыпу|2026-04-26T17:27:45Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Юр’евіч Монзуль|2026-04-26T16:45:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> jlkuy0fyat5ftk8sthgeb92dmvjoru8 Каменналаўскі сельсавет 0 753684 5133317 4936913 2026-04-28T13:51:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133317 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Каменналаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Шклоўскі раён]] |Уключае = 27 населеных пунктаў |Сталіца = [[Каменныя Лавы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1210 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Каменнала́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Каменныя Лавы]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Шклоўскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Шклоўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. 11 сакавіка 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных [[Высокаўскі сельсавет (Шклоўскі раён)|Высокаўскага]] і [[Старавадвянскі сельсавет|Старавадвянскага]] сельсаветаў, у склад [[Рыжкавіцкі сельсавет|Рыжкавіцкага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты ([[Ганцавічы (Шклоўскі раён)|Ганцавічы]], [[Лопавічы]] і [[Папоўцы (Шклоўскі раён)|Папоўцы]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 сакавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 6.</ref>. У сакавіку 1977 года скасавана вёска [[Васілеўка (Шклоўскі раён)|Васілеўка]]<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 і 29 сакавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1606 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 93,7 % — [[беларусы]], 4,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=30 лістапада 2023 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1210 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Каменналаўскі сельсавет}} {{Шклоўскі раён}} [[Катэгорыя:Каменналаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] a0clqeva4gq2dblsc7o35dq0v3njzdf Канструяванне прыкмет 0 754491 5133449 4643238 2026-04-28T20:04:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133449 wikitext text/x-wiki '''Канструяванне прыкмет''' — працэс стварэння і трансфармавання {{нп5|Прыкмета (машыннае навучанне)|прыкмет|en|Feature (machine learning)}} (характарыстык, атрыбутаў, уласцівасцей) на аснове сырых [[даныя|даных]] для выкарыстання ў мадэлях [[машыннае навучанне|машыннага навучання]]. Пры канструяванні прыкмет выкарыстоўваюцца як вынікі {{нп5|Аналіз даных|аналізу даных|en|Data analysis}}, так і веды ў прадметнай галіне<ref>{{Cite web|url=https://aws.amazon.com/what-is/feature-engineering/|title=What is Feature Engineering? - Feature Engineering Explained - AWS|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.heavy.ai/technical-glossary/feature-engineering|title=What is Feature Engineering? Definition and FAQs|lang=en|url-status=dead}}</ref>. Канструяванне прыкмет можа ўключаць {{нп5|Дыскрэтызацыя|дыскрэтызацыю|en|Discretization}} непарыўных прыкмет, раскладанне і трансфармацыю ([[лагарыфмаванне]], [[Караняванне|караняванне]], [[Квадратаванне|квадратаванне]] і г.д.), камбінаванне створаных раней прыкмет для атрымання новых і {{нп5|Маштабаванне прыкмет|маштабаванне|en|Feature scaling}} (стандартызацыя і {{нп5|Нармалізацыя (статыстыка)|нармалізацыя|en|Normalization (statistics)}})<ref>{{Cite web|url=https://ml-ops.org/content/three-levels-of-ml-software|title=Three Levels of ML Software|author=|website=ML Ops: Machine Learning Operations|lang=en|access-date=2023-12-15}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Машыннае навучанне]] axbe6ep3g8o3hzj8lumb8vq1o63psxb Размовы з удзельнікам:Maksim L. 3 755463 5133407 5102044 2026-04-28T18:30:07Z MediaWiki message delivery 38732 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ новы падраздзел 5133407 wikitext text/x-wiki {{Вітаем}} '''[[Размовы з удзельнікам:Maksim L./Архіў|Архівы размоў]]''': '''[[Размовы з удзельнікам:Maksim L./Архіў/03-07.2007|3-7.2007]]''' | '''[[Размовы з удзельнікам:Maksim L./Архіў/08-12.2007|8-12.2007]]''' | '''[[Размовы з удзельнікам:Maksim L./Архіў/01-06.2008|1-6.2008]]''' | '''[[Размовы з удзельнікам:Maksim L./Архіў/07-12.2008|7-12.2008]]''' | '''[[Размовы з удзельнікам:Maksim L./Архіў/2009|2009]]''' | '''[[Размовы з удзельнікам:Maksim L./Архіў/01-08.2010|1-8.2010]]''' | '''[[Размовы з удзельнікам:Maksim L./Архіў/09-12.2010|9-12.2010]]''' | '''[[Размовы з удзельнікам:Maksim L./Архіў/01-06.2011|1-6.2011]]''' | '''[[Размовы з удзельнікам:Maksim L./Архіў/07.2011-06.2012|7.2011-6.2012]]''' | '''[[Размовы з удзельнікам:Maksim L./Архіў/07.2012-06.2013|7.2012-6.2013]]''' | '''[[Размовы з удзельнікам:Maksim L./Архіў/07.2013-12.2013|7-12.2013]]''' | '''[[Размовы з удзельнікам:Maksim L./Архіў/2014|2014]]''' | '''[[Размовы з удзельнікам:Maksim L./Архіў/2015-2020|2015-2020]]''' | '''[[Размовы з удзельнікам:Maksim L./Архіў/2021-2022|2021-2022]]''' | '''[[Размовы з удзельнікам:Maksim L./Архіў/2023|2023]]''' ---- == Флаг == Здравствуйте! Подал всё-таки [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка#Удзельнік:Alibek Attamonov|заявку на статус патрульного]], как думаете, достаточно вклада для получения флага? [[Удзельнік:Alibek Attamonov|Alibek Attamonov]] ([[Размовы з удзельнікам:Alibek Attamonov|размовы]]) 19:12, 20 студзеня 2024 (+03) == пра ахайнасць правак == @[[Удзельнік:VladTheAd|VladTheAd]], быццам, менавіта ў гэтым артыкуле цяпер іх няма. Калі будзе патрэба дзесьці яшчэ, паўтаруся, калі ласка, рабіце гэта акуратна з максімальнай захаванасцю тэксту і сэнсу вакол. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:54, 20 студзеня 2024 (+03) : @[[Удзельнік:VladTheAd|VladTheAd]], так, і гэтага няма. Праўце смела, але акуратна). --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 15:51, 21 студзеня 2024 (+03) == Васіль Петручук == Просьба рабіць адкат [[Васіль Петручук]] правільна, а не бяздумна. Вы аднавілі памылкі ў словах! Грабавец трэба дапоўніць, а не пераносіць у польскую вікіпэдыю! Ня ўсе ведаюць польскую мову! [[Удзельнік:Ясамойла|Ясамойла]] ([[Размовы з удзельнікам:Ясамойла|размовы]]) 16:20, 6 лютага 2024 (+03) :@[[Удзельнік:Ясамойла|Ясамойла]], вітаю. Якія менавіта памылкі [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D0%B0%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%8C_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%83%D1%87%D1%83%D0%BA&diff=4666148&oldid=4666069 я тут] "бяздумна" аднавіў? Памылку друку ў "Біяграфія"? Дык папраўце яе. Калі трэба дапоўніць Грабавец -- дапоўніце, а не адсылайце ў тарашкевіцу, дзе звестак блізка да нуля. Адсылаць трэба туды, дзе ёсць што прачытаць хоць праз гуглтранслэйт і ёсць што перакласці, калі ўмееш. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:01, 6 лютага 2024 (+03) ::: Увага. Чытайце ізноў Грабавец! Польскую мову мала хто ведае! [[Удзельнік:Ясамойла|Ясамойла]] ([[Размовы з удзельнікам:Ясамойла|размовы]]) 19:05, 6 лютага 2024 (+03) ::::@[[Удзельнік:Ясамойла|Ясамойла]], што "Грабавец!"? Калі ёсць нейкія памылкі -- папраўляйце. А адсылаць туды, дзе няма чаго чытаць не трэба, то проста падман чытача. Хто не хоча/не умее па-польску, туды не пойдзе, бо мова пазначана. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:12, 6 лютага 2024 (+03) :::::: Ужо там у Грабавец напісанае!!! З павагаю!!! [[Удзельнік:Ясамойла|Ясамойла]] ([[Размовы з удзельнікам:Ясамойла|размовы]]) 19:17, 6 лютага 2024 (+03) :::::::@[[Удзельнік:Ясамойла|Ясамойла]] што напісанае, дзе напісанае, нічога не бачу, што я такое "бяздумнае" зрабіў і чым вінны? -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:22, 6 лютага 2024 (+03) ::::::::: Спакойна! Ніхто нічога ня вінны! Грабавец мною трохі дапісаны, можна яго пакінуць. Ня трэба на польскую вікіпэдыю перакіроўваць. [[Удзельнік:Ясамойла|Ясамойла]] ([[Размовы з удзельнікам:Ясамойла|размовы]]) 19:25, 6 лютага 2024 (+03) ::::::::::@[[Удзельнік:Ясамойла|Ясамойла]], не бачу ні адной праўкі там у параўнанні з ранейшым https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%86_(%D0%91%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82) -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:29, 6 лютага 2024 (+03) ::::::::::@[[Удзельнік:Ясамойла|Ясамойла]], вы там выпадкова адкацілі самі сваю праўку, проста адкаціце адкат цяпер) -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:06, 6 лютага 2024 (+03) == [[Спіс жанчын-батанікаў]] == Калі для нечага Пану патрэбны, то варта б перанесці ў асабістую прастору. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:24, 16 лютага 2024 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], вітаю. Перапрашаю. Здарылася крушэнне плагіна Пераклад, тры спробы з такім вынікам, фактычна без перакладу. А на падстаронцы асабістай прасторы абмежаваныя функцыі візуальнага рэдактара, будзе дужа цяжка змагацца з гэтай табліцай. За пару дзён калектыўна мы яго давядзём да лалу, вядома, так не кінем. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:59, 16 лютага 2024 (+03) :: Старонка патэнцыйна безразмерная, крытэрыі ўключэння імёнаў у спіс ці то няясныя, як унёсак у навуку, ці то дзіўныя, як пол. Такая старонка не можа існаваць у асноўнай прасторы назваў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:03, 16 лютага 2024 (+03) :::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], паставіў там {{ш|службовы спіс}}. Напэўна, ён будзе скарэктаваны ў працэсе і выпрацуем крытэрыі ўключэння асоб да яго. Будзем працаваць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 22:58, 16 лютага 2024 (+03) == Забыў Вам напісаць раней == @[[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]] Дзякуй вялікі, што дапамаглі вярнуць артыкул [[Нежеголь]] і растлумачылі мне ўсё. -- [[Удзельнік:Gotthard1863|Gotthard1863]] ([[Размовы з удзельнікам:Gotthard1863|размовы]]) 16:52, 24 лютага 2024 (+03) == Nowosiółki == Dobry wieczór. Dziękuję za przejrzenia artów. Nie edytuję u Was, ale błąd swój musiałem poprawić. Wszystkiego dobrego [[Удзельнік:Pierre L&#39;iserois|Pierre L&#39;iserois]] ([[Размовы з удзельнікам:Pierre L&#39;iserois|размовы]]) 23:17, 29 лютага 2024 (+03) == Аб удаленні прадузятай ацэнкі асобы [[Пётр Міронавіч Машэраў|П.М. Машэрава]] == Прыводзячы такую ацэнку асобы [[Пётр Міронавіч Машэраў|П.М. Машэрава]] ад Пазняка З.С., ты [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] фальсіфікуеш гісторыю ва ўгоду англа-саксонскага свету. — [[Удзельнік:Барминский|Барминский]] ([[Размовы з удзельнікам:Барминский|размовы]]) 11:32, 6 сакавіка 2024 (+03) :Пан @[[Удзельнік:Барминский|Барминский]], я тут нічога не даю, а толькі тлумачу Вам, што выдаляць такую ацэнку нельга, нават калі яна Вам не падабаецца, можна толькі дадаць яшчэ нейкую. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:10, 6 сакавіка 2024 (+03) == [[Жазэ ды Аншыета]] == Вялікі дзякуй за вашу дапамогу. Ці можаце вы прыняць маю апошнюю праўку? Вялікі дзякуй. [[Адмысловае:Contributions/95.20.54.10|95.20.54.10]] 20:36, 21 сакавіка 2024 (+03) :На здароўе :) -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:40, 21 сакавіка 2024 (+03) == [[Марыян Масоніус]] == Добры дзень! Я, відаць, незадоўга да Вас стварыў [[Мар’ян Масоніус|артыкул]] на аснове існых па-польску і па-расейску. Лепш, каб Вы ў межах яго правілі, бо, як я заўважыў, Мар’янаў мы перакладаем Мар’янамі ([[Марыян Здзяхоўскі|Мар’ян Здзяхоўскі]], [[Мар’ян Фальскі]]), а не Марыянамі. Да таго ж я там змясціў некалькі фактаў з нашых крыніц. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 17:25, 11 мая 2024 (+03) :Выбачаюся за няўважлівасць: [[Марыян Здзяхоўскі|Мар’ян Здзяхоўскі]] ўсё ж у нас падаецца як Марыян. Але ў беларускамоўных крыніцах не знайсці «Марыян Масоніус». [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 17:50, 11 мая 2024 (+03) :@[[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]], дзякуй. От, халера, мяне папрасілі і зрабіў такую працу, шкада, што марна, а трэба было пашукаць. [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:50, 11 мая 2024 (+03) ::@[[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]], бо не быў ён звязаны з польскім артыкулам. Шкада часу, проста бяда як, было чым заняцца без гэтага. Аб'яднаю іх. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:53, 11 мая 2024 (+03) :::@[[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]], калі Вы там са зместам скончылі, то я ў сябе скончу з афармленнем зносак і потым займуся аб'яднаннем. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:03, 11 мая 2024 (+03) ::::Не ведаю, чаму ў Вас так выйшла, я звязваў, што відаць з [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q6761935&action=history гісторыі]... Я адпачатку рабіў гэтую кампіляцыю як аснову для далейшага паляпшэння. Зараз толькі адну звестку дадам і больш чапаць не буду. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 18:12, 11 мая 2024 (+03) :::::@[[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]], дзіўныя рэчы робяцца, перапрашаю. [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:21, 11 мая 2024 (+03) ::::::@[[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]], аб'яднаў, усе Вашы дапаўненні далучыў, і болей не кранаюся яго. Дзякуй. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:19, 11 мая 2024 (+03) :::::::Дзякуй за супрацу! [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 19:42, 11 мая 2024 (+03) == Назвы рэк па-беларуску == Добры дзень. Прашу прыняць удзел у [[Вікіпедыя:Да перайменавання#Заходняя_Дзвіна_→_Дзвіна|абмеркаванні перайменавання]] некалькіх рэк на іх беларускія назвы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:03, 25 чэрвеня 2024 (+03) == Імёны == Чамусь не магу адказаць у сябе на старонцы, дык тут напішу. Наконт "Воін" дадаў на старонцы Войневічы прыклад і спасылку. "Забалаць" і інш. - хутчэй Ваша праўда, прыбраў. Пазначаў як тыпалагічную паралель, але яна неабавязковая. "Усё з усім" і не звязана, але з соцень бел.назваў дзясяткі - дакладна балцкага іменнага паходжання. Дзякую за зацікаўленасць. Адкрыты да абмеркаванняў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:25, 30 чэрвеня 2024 (+03) :@[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] , што шмат тапонімаў ад літоўскіх імёнаў, то бясспрэчна, шмат наогул відавочных выпадкаў. З гэтым пытанняў няма. Кажу пра выпадкі, калі на праўдзе "і так магло быць", а даецца адназначна "паходзіць ад", і гэта без уліку іншых кантэкстаў, толькі з мовазнаўчага. А без іншых кантэкстаў часта наогул нельга рабіць ніякіх высноў. [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:46, 30 чэрвеня 2024 (+03) ::дык сфармулявана свядома каб гучала не жорстка. не так што "паходзіць ад гэтага", а "вось ёсць такое". паралелі. для абсалютнай большасці тапонімаў ніякіх іншых кантэкстаў (найперш згадак у крыніцах) проста не будзе адшукана ніколі. гэта зусім рэдкае шчасце, калі, напрыклад: тапонім Талмуцішкі пад Ашмянамі - і ў Літоўскай Метрыцы ў тым жа рэгіёне адпісанне "Петьку Толъмутевичу". але гэта рады ў гады. дарэчы, Вашае прозвішча з якіх краёў? калі з "вайшнорскіх", дык маю думку :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:58, 30 чэрвеня 2024 (+03) :::@[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], кажучы пра кантэкст не меў на ўвазе настолькі шыкоўныя згадкі, Ашмянскі павет сам сабой ужо кантэкст, пагатоў калі яшчэ назва вядома з 16 ст. ці раней. Калі ў Калінкавіцкім раёне і толькі з 18-9 ст., то самі разумееце. Не, мае з Рэчыцкага, а туды прыехалі з-пад цяперашняга Марыупаля, некаторы час пажыўшы на Чарнігаўшчыне перад тым як ужо да нас. Але цікавы быў бы варыянт) Матчыны з-пад Друцка і прозвішча вядома з 15 ст., але там усё цёмна. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:41, 30 чэрвеня 2024 (+03) ::::о, Калінкавіцкі што! а вось што вы скажаце за Ягайлава за Волгай? :) https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%AF%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE ::::мазырская Кімбараўка падасца кветачкамі. туды на Бежацк проста хадзілі ў 13 стагоддзі, і пазней таксама. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:41, 30 чэрвеня 2024 (+03) :::::@[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] дужа шмат варыянтаў ёсць, можа з нейкім эмігрантам звязана, а можа і не. А бываюць казусы, цвярскі князь Барыс Аляксандравіч сабе пабудаваў на возеры замак Трокі пасля візітаў да Вітаўта. І ламай тут галаву. [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:40, 30 чэрвеня 2024 (+03) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:07, 26 ліпеня 2024 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == что произошло == почему удалил мой шаблон и как его вернуть [[Удзельнік:Arcioms|archi]] ([[Размовы з удзельнікам:Arcioms|размовы]]) 21:18, 11 верасня 2024 (+03) :@[[Удзельнік:Arcioms|Arcioms]], калі Вы, пане, маеце на ўвазе шаблон-картку ў артыкуле пра Качмарскага, то ўся інфармацыя ў яе цягнецца з [[wikidata:Q561127|элемента Вікіданых]] і дубляваць яе ў артыкуле няма сэнсу. Калі ёсць нешта яшчэ, дадавайце, калі ласка, адразу туды. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:49, 11 верасня 2024 (+03) == новый день - новая проблема. == [https://www.wikidata.org/wiki/Q17172850?uselang=be вакал — Wikidata] пытаюсь добавить беларуский вариант к слову, но мне просто нельзя это сделать. как фиксится? [[Удзельнік:Arcioms|archi]] ([[Размовы з удзельнікам:Arcioms|размовы]]) 21:21, 13 верасня 2024 (+03) :@[[Удзельнік:Arcioms|Arcioms]], якія яшчэ варыянт (да голас і спеўны голас) Вы хочаце дадаць? -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:27, 13 верасня 2024 (+03) ::[https://www.wikidata.org/wiki/Q17172850?uselang=be вакал — Wikidata] ну вот ссылка, но на нее нет беларуской статьи, я хочу добавить, но это невозможно [[Удзельнік:Arcioms|archi]] ([[Размовы з удзельнікам:Arcioms|размовы]]) 21:30, 13 верасня 2024 (+03) :::@[[Удзельнік:Arcioms|Arcioms]], які артыкул Вы хочаце далучыць да гэтага элемента Вікіданых? -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:32, 13 верасня 2024 (+03) ::::можно просто объяснить, как это сделать? на некоторые понятия я могу это сделать, на некоторые нет. и я не могу понять почему [[Удзельнік:Arcioms|archi]] ([[Размовы з удзельнікам:Arcioms|размовы]]) 21:36, 13 верасня 2024 (+03) :::::@[[Удзельнік:Arcioms|Arcioms]], калі падсвечвае ружовым і піша, што артыкул ужо звязаны з іншым элементам, можна толькі стварыць яшчэ адзін артыкул, зрабіць яго перасылкай да мэтавага і ўжо гэты артыкул-перасылку далучыць да элемента. Адзін артыкул не можа быць далучаны да двух і болей элементаў. Перад гэтым трэба падумаць ці сапраўды так трэба рабіць. Таму і пытаюся, бо не ведаючы патрэбнага артыкула, не магу бачыць у чым менавіта праблема і як з ёй дапамагчы, якія ёсць варыянты. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:42, 13 верасня 2024 (+03) ::::::хорошо, вот смотри, я делаю статью [[Яцак Качмарскі|Яцак Качмарскі — Вікіпедыя (wikipedia.org)]]. если обратить внимание на правую панель с информацией о нет, то в подразделе музыкальная деятельность есть пункт инструменты ( классическая гитара и вокал), так вот на классическую гитару можно нажать, а вокал нельзя и возле него уродливая буква d. меня просто раздражает, когда вся статья в этих d, и я хочу это поправить, но не могу, потому что, когда я на нее нажимаю, то открывается это [https://www.wikidata.org/wiki/Q17172850?uselang=be вакал — Wikidata], но там я не могу сделать статью к этому вокалу. хотя на некоторых языках она есть, но я не могу. надеюсь, понятно объяснил [[Удзельнік:Arcioms|archi]] ([[Размовы з удзельнікам:Arcioms|размовы]]) 21:51, 13 верасня 2024 (+03) :::::::@[[Удзельнік:Arcioms|Arcioms]], то я і пытаю, куды Вы хочаце каб вёў "вакал", каб якія артыкул адкрыўся пры націсканні на "вакал"? -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:54, 13 верасня 2024 (+03) ::::::::я хочу, чтобы при нажимании на вокал - открывалась статья вокал, которую я хочу создать, но не могу [[Удзельнік:Arcioms|archi]] ([[Размовы з удзельнікам:Arcioms|размовы]]) 21:55, 13 верасня 2024 (+03) :::::::::@[[Удзельнік:Arcioms|Arcioms]], у мяне прынамсі зараз без праблем артыкул [[вакал]] далучыўся да элемента. Якія праблемы былі да гэтага ў Вас -- не ясна. Аднак, у такім аднасказным выглядзе артыкул "Вакал" доўга заставацца не можа, яго трэба дапісаць да нармальнага стану. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 22:04, 13 верасня 2024 (+03) ::::::::::Это понятно, я это создал заготовку для эксперимента. у меня просто нет такой опции, нет кнопки edit. в других статьях есть, а в этом нет. в некоторых других тоже нет, кстати. может быть нужен какой то статус пользователя, чтобы я мог больше редактировать. у меня просто нет доступа [[Удзельнік:Arcioms|archi]] ([[Размовы з удзельнікам:Arcioms|размовы]]) 22:10, 13 верасня 2024 (+03) :::::::::::@[[Удзельнік:Arcioms|Arcioms]], ніякага дадатковага статусу не трэба. Для артыкула "[[вакал]]" няма ніякіх абмежаванняў. Павінна быць закладка "правіць" уверсе, у радку над назвай артыкула. Кнопкі "[правіць]" ёсць для асобных раздзелаў, але ў артыкуле пакуль няма раздзелаў, таму толькі закладка зверху. Калі я слушна разумею, пра што Вы пішаце. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 22:20, 13 верасня 2024 (+03) :::::::::::@[[Удзельнік:Arcioms|Arcioms]], во тут, чырвоным абведзена: :::::::::::[[Файл:Закладка Правіць Вікіпедыя.png|міні|злева|400пкс]] [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 22:26, 13 верасня 2024 (+03) ::::::::::::[[Файл:(82A19101-25EE-4D88-A2CB-BF6A5668F597).png|міні]] ::::::::::::[[Файл:(2204F962-7B49-4559-AB60-4EA8BC61024D).png|міні]] ::::::::::::ну, вот. в одном случае есть edit, а в другом нет. я об этом [[Удзельнік:Arcioms|archi]] ([[Размовы з удзельнікам:Arcioms|размовы]]) 22:35, 13 верасня 2024 (+03) :::::::::::::@[[Удзельнік:Arcioms|Arcioms]], Вы на Вікіданых, відаць, не залагіньваліся? Менавіта элемент "вакал" там абаронены ад ананімных правак. Зверху справа "павешаны" замок, як знак частковай абароны. Залагінцеся і такой праблемы не мусіць болей быць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 22:45, 13 верасня 2024 (+03) ::::::::::::::залогинился - проблема не решена, все тоже самое. висит замок (эта страница была частично защищена) [[Удзельнік:Arcioms|archi]] ([[Размовы з удзельнікам:Arcioms|размовы]]) 22:52, 13 верасня 2024 (+03) :::::::::::::::@[[Удзельнік:Arcioms|Arcioms]], дзіўная справа, стаж у Вас вялікі, мо, што толькі 18 правак на Вікіданых і гэтага ім мала. Не ведаю, заўтра ўжо паспрабую даведацца. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:02, 13 верасня 2024 (+03) ::::::::::::::::ладно, благодарю. проще это пропустить, чем заострять внимание и разбираться [[Удзельнік:Arcioms|archi]] ([[Размовы з удзельнікам:Arcioms|размовы]]) 23:05, 13 верасня 2024 (+03) :::::::::::::::::@[[Удзельнік:Arcioms|Arcioms]], каб ведаць, што ў іх там за новыя фантазіі, бо запыталіся, а я нават не разумею пра што і дзе) Дзякуй. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:07, 13 верасня 2024 (+03) :::::::::::::::::@[[Удзельнік:Arcioms|Arcioms]], адказ хутка знайшоўся, яны [[wikidata:Wikidata:User_access_levels#Autoconfirmed_users|патрабуюць 50 правак]], каб правіць пад такім "замком", а ў Вас там толькі 18. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:14, 13 верасня 2024 (+03) ::::::::::::::::::понял. благодарю. может когда-то дойду до 50 [[Удзельнік:Arcioms|archi]] ([[Размовы з удзельнікам:Arcioms|размовы]]) 07:01, 14 верасня 2024 (+03) == Хацькуны == Dobry wieczór. Dziękuję za poprawki. Była błędna informacja i szablon. Postanowiłem zmienić. Ubyło Ci pracy, odkąd nie edytuje. Pozdrawiam [[Удзельнік:Pierre L&#39;iserois|Pierre L&#39;iserois]] ([[Размовы з удзельнікам:Pierre L&#39;iserois|размовы]]) 22:15, 15 верасня 2024 (+03) == Ала Валер’еўна Навуменка == Афіцыйнае імя па бацьку той жанчыны па-беларуску не “Валер’еўна”, а “Валерыеўна”. Вось спасылка https://house.gov.by/special/by/deputies-by/view/navumenka-ala-1395/. Трэба перайменаваць артыкул на правільнае вызначэнне асобы: Ала Валерыеўна Навуменка. --[[Адмысловае:Contributions/46.53.240.226|46.53.240.226]] 13:29, 18 верасня 2024 (+03) == Палонная, палонніца, паланянка == У ТСБМ том 3 прысутнічаюць 3 варыянты, у тым ліку ''палонная'' у якасці назоўніка. У ТСБЛМ - палонная, ''палонніца'' ж. род ад палоннік (разм.).--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 13:24, 2 кастрычніка 2024 (+03) :@[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] палонніца -- размоўнае, паланянка -- састарэла-паэтычная, палонная -- сучасная. У сваю чаргу ў рускай "пленница" -- састарэла -паэтычнае. Т.б. паланянка якраз адпаведнік. Але палонніцу як перасылку відаць варта аднавіць, паспяшаўся зусім выдаліць. [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 15:04, 2 кастрычніка 2024 (+03) == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:09, 7 кастрычніка 2024 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Фаіна Міхайлаўна Кірылава == Газета "Навука" - афіцыйны друкаваны орган НАН Беларусі. Менавіта адтуль на Вікідата была дадзена [http://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/08.10.24.pdf спасылка на некралог (старонка 7)] і, адпаведна, дата на старонцы. Аднак праўка была адкочана. Між тым, у артыкуле [[Любоў Уладзіміраўна Хатылёва]] спасылка пра смерць - увогуле з тэлеграм-канала, аднак яе ніхто не адкочваў. З якой прычыны спасылка на газету менш аўтарытэтная за спасылку на тэлеграм-канал? [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 15:09, 11 кастрычніка 2024 (+03) :Вітаю, @[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]]. Ананім троху навандаліў, і на Вікіданых выдаліў крыніцу, і тут дату. Змены на Вікіданых адсачыць не магу, апроч, як адмыслова туды перайсці. Пры доглядзе тут разбіраўся зыходзячы са звестак што меў, у нас часта ставяць вандальныя даты смерці, потым сваякі шукаюць як паправіць гэта. Вельмі падобны выпадак, так выглядала. Дату смерці без крыніцы выдаліць -- нармальна, нават так і трэба. Варта адразу тут таксама дадаваць крыніцу на дату смерці, тады апісанне праўкі ананіма ("не пазначана крыніца пра смерць") выглядала б абсурдным. Зараз на Вікіданых адкаціў ананімную праўку, а тут вярнуў дату і паставіў крыніцу. Гэта Вы можаце і самі рабіць і там, і тут. Калі б бачыў, што дату ставілі Вы, то задумаўся бы, але пры доглядзе няма такой тэхнічнай магчымасці. Наконт ТГ-канала, калі няма нічога лепей, то афіцыйны тг-канал установы без праблем можна ўжываць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:52, 11 кастрычніка 2024 (+03) ::Дзякуй. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 17:43, 11 кастрычніка 2024 (+03) == Хан Ган == Добры дзень, убачыла, што вы адкацілі маю змену артыкула. Я трохі не разумею, як гэта ўсё працуе, але на [[wikidata:Q5646626|вікіданных]] у яе Нобелеўская прэмія стаіць. На старонцы ў беларускай вікіпедыі гэтай прэміі няма. Ці я нешта не тое знайшла? [[Удзельнік:Буслянё|Буслянё]] ([[Размовы з удзельнікам:Буслянё|размовы]]) 15:49, 16 кастрычніка 2024 (+03) :Вітаю, @[[Удзельнік:Буслянё|Буслянё]]. Ёсць у яе ў картцы Нобелеўская прэмія, толькі не словамі напісана, а паказана як залаты медаль. Так зрабілі для самых значных узнагарод. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:14, 16 кастрычніка 2024 (+03) ::Я падумала, што ён там проста для прыгажосці стаіць. [[Удзельнік:Буслянё|Буслянё]] ([[Размовы з удзельнікам:Буслянё|размовы]]) 09:08, 17 кастрычніка 2024 (+03) :::@[[Удзельнік:Буслянё|Буслянё]] можна паспрабаваць змяніць тып адлюстравання, каб паказвала словамі. Тэхнічна проста, можа, нікому гэта не важна і не адменяць. Як думаеце, паспрабуем? [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:35, 17 кастрычніка 2024 (+03) ::::Я не ведаю, наколькі гэта складана зрабіць і ці варта яно таго. [[Удзельнік:Буслянё|Буслянё]] ([[Размовы з удзельнікам:Буслянё|размовы]]) 14:14, 17 кастрычніка 2024 (+03) :::::@[[Удзельнік:Буслянё|Буслянё]], медаль прыбраў, цяпер паказвае словамі, будзем назіраць ці не вернуць піктаграму назад. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:18, 17 кастрычніка 2024 (+03) == JESC == Прывітанне! Я не ведаў, што ў беларускай мове не існуе гуку «чя», так што дзякуй, што далі мне гэта ведаць. Англійская з'яўляецца маёй роднай мовай, і я проста спрабую падтрымліваць артыкул у актуальным стане, таму я вельмі цаню вашу дапамогу. Дзякуй. [[Удзельнік:Brobbz|Brobbz]] ([[Размовы з удзельнікам:Brobbz|размовы]]) 22:57, 17 лістапада 2024 (+03) == Мікола Трус == Добры дзень. Наколькі я памятаю, артыкулы ў Вікіпедыі не ёсць персанальным зборнікам публікацый, як ёй карыстаецца ўдзельнік Мікола Трус. Але вы зацвярджаеце ягоныя праўкі, што ўскладняе іх адкат. Але ён робіць праўкі і ў ананімным рэжыме, не дадаючы ў артыкул нічога апроч згадвання сваіх публікацый. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:51, 18 лістапада 2024 (+03) :@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] па добрым то трэба было б разбірацца, ці ёсць у гэтых артыкулах нешта дадатковае па тэме, а знешне яны нічога не парушаюць. Па-беларуску не так і шмат публікацыі пра што ні падумай. [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:17, 18 лістапада 2024 (+03) ::Калі ў вас час ёсць разабрацца — можна і разабрацца, вядома. Але ж дадаванне сваіх публікацый з часопісаў без дадавання інфармацыі ў сам артыкул хіба не нясе ніякай карысці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:53, 18 лістапада 2024 (+03) :::@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], звычайна, лічаць, што дадаванне бібліяграфіі нясе карысць у кожнай тэме, сам часта дадаю, праўда не свайго аўтарства спасылкі, калі ведаю або мяркую, што патэнцыйна там ёсць тэматычны змест. Апрацаваць кожную (перанесці карыснае ў артыкул) папросту можа не быць часу або яшчэ чагось. Калі на праверку там акажацца трывія і лапідаршчына, то трэба выдаляць, вядома. А так мы мусім кіравацца [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|ВП:СУ]]. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:19, 18 лістапада 2024 (+03) ::::Як можна пабачыць — удзельнік проста ходзіць артыкуламі і дадае ўсе свае апошнія публікацыі. Акрамя самарэкламы ў гэтым нічога карыснага не бачу, а артыкулы ў стылі «Сінтэз фатаграфічнага і тэкставага, або Некананічныя аўтапартрэты пісьменікаў [Васіль Быкаў і Уладзімір Караткевіч]». [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:57, 18 лістапада 2024 (+03) :::::@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], дзе ёсць гіперспасылкі на некалькі зайшоў, не трэш, нават і ўзяць нешта можна пры жаданні і часе. З нэймінгам і праўда бяда, але гэта відаць рэдакцыя Звязды дэградавала. Можа, напішыце на Форму пра такую сітуацыю, хай суполка хоць што скажа, мо, не мая рацыя, але пакуль не бачу праблемы. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:10, 18 лістапада 2024 (+03) == Засценак Брылі == Hej. Tu macie błąd. Art jest o Zaścianek Bryle a pokazuje na mapie Bryle ale wieś. Natomiast tu Брылі (Мядзельскі раён) art jest o wsi a pokazuje na mapie Zaścianek Bryle. Pozdrawiam [[Удзельнік:Pierre L&#39;iserois|Pierre L&#39;iserois]] ([[Размовы з удзельнікам:Pierre L&#39;iserois|размовы]]) 20:14, 16 снежня 2024 (+03) :@[[Удзельнік:Pierre L'iserois|Pierre L'iserois]], dziękuję bardzo, poprawiłem. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:27, 16 снежня 2024 (+03) ::Jeszcze jedno. Zdjęcie w art Bryle jest o fermie z Zaścianek Bryle. Podejrzewam, że te błędy mogą się wywodzić z https://yandex.com/maps/?l=sat%2Cskl&ll=26.818159%2C54.911888&mode=whatshere&utm_campaign=desktop&utm_medium=search&utm_source=maps&whatshere%5Bpoint%5D=26.806572%2C54.917525&whatshere%5Bzoom%5D=15&z=15 Bo oni mają źle. Zatem zdjęcie należy przenieść do art o Zaścianek Bryle. Bo ta ferma to tak naprawdę były folwark Tarasowszczyzna [[Удзельнік:Pierre L&#39;iserois|Pierre L&#39;iserois]] ([[Размовы з удзельнікам:Pierre L&#39;iserois|размовы]]) 20:36, 16 снежня 2024 (+03) == Пытанне == Я думаю, што на bewiki прынята ставіць спасылкі перад кропкай, а не пасля яе? Калі так, я выпраўлю гэта. Загадзя дзякуй! [[Удзельнік:Nederlandse Leeuw|Nederlandse Leeuw]] ([[Размовы з удзельнікам:Nederlandse Leeuw|размовы]]) 13:07, 23 снежня 2024 (+03) :@[[Удзельнік:Nederlandse Leeuw|Nederlandse Leeuw]] няма такога правіла. Але, калі зноска стаіць перад кропкай, гэта можа значыць, што яна адносіцца да толькі аднаго гэтага сказу. Калі зноска стаіць пасля кропкі, гэта можа значыць, што яна адносіцца да абзацу цалкам або да некалькіх сказаў, якія пачынаюцца ад папярэдняй зноскі. Але правіла няма. Рабіце як лічыць правільным. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 13:15, 23 снежня 2024 (+03) ::Добра, вялікі дзякуй! Як вы ведаеце, я пачатковец у bewiki. Я прывык ставіць спасылкі пасля кропкі, але я заўважыў, што вы перанеслі некаторыя мае спасылкі перад кропкай, таму я хацеў спытаць, якія правілы. У адваротным выпадку вам трэба было б выправіць усе мае памылкі. Лепш, каб я не зрабіў памылак з самага пачатку. Прыемна ведаць, што строгіх правілаў няма, але можа быць карысным спосаб, які вы толькі што апісалі. Жадаю добрага дня. [[Удзельнік:Nederlandse Leeuw|Nederlandse Leeuw]] ([[Размовы з удзельнікам:Nederlandse Leeuw|размовы]]) 13:32, 23 снежня 2024 (+03) == Создание новой страницы == Добрый день! Я ищу заинтересованного участника белорусской Википедии для создания новой страницы на белорусском языке, посвященной Володосю Василию Леонтьевичу (Володось, Василий Леонтьевич в русскоязычной Википедии). Белорусским не владею, к сожалению. В случае заинтересованности, могу предоставить хорошо проработанный материал на русском языке, так что останется сделать перевод на белорусский и техническая работа по созданию страницы. Такое же предложение и по Володосю Николаю Леонтьевичу. Спасибо! [[Удзельнік:Vit713828|Vit713828]] ([[Размовы з удзельнікам:Vit713828|размовы]]) 12:49, 23 студзеня 2025 (+03) == [[Прафесійная футбольная ліга Узбекістана]] == Добры дзень. На якой аснове вы выдалілі гэты артыкул? [[Удзельнік:Umarxon III|Umarxon III]] ([[Размовы з удзельнікам:Umarxon III|размовы]]) 16:24, 3 лютага 2025 (+03). :@[[Удзельнік:Umarxon III|Umarxon III]], вітаю. [[Вікіпедыя:Да выдалення#Прафесійная футбольная ліга Узбекістана|Бо машынны пераклад]], які за тры тыдні ніхто не ўзяўся вычытваць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:14, 3 лютага 2025 (+03) == ліцэнзія да фото == Дапамажыце с адпаевднай атрібуцией фота Файл:Аўгусціновіч_Вячаслаў_Станіслававіч.jpg [[Удзельнік:Inry|Inry]] ([[Размовы з удзельнікам:Inry|размовы]]) 17:50, 3 лютага 2025 (+03) : @[[Удзельнік:Inry|Inry]], зрабіў, але гэта не слушны спосаб, бо падман практычна. Трэба так, спачатку грузіце, даеце спасылку на загружаны файл таму, хто ахвяруе (аўтару фота), а ён дасылае свой дазвол са спасылкай [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9#%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5 як напісана тут] на пошту permissions-ru@wikimedia.org. Ніякія іншыя дазволы не дзейнічаюць. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:04, 3 лютага 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Inry|Inry]] і калі ў Вас ёсць магчымасць атрымліваць такія дазволы, то грузіць лепей адразу на Вікісховішча. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:10, 3 лютага 2025 (+03) == Папулярныя старонкі для зарэгістраваных удзельнікаў == Добры дзень. Чаму б не абараніць папулярныя старонкі (кшталту Якуб Колас, Янка Купала і да т.п.), дазволіўшы рэдагаванне толькі зарэгістраваным удзельнікам? Ад ананімных удзельнікаў маем толькі вандалізм, перыядамі даволі часты. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 22 лютага 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], вітаю. Паставіў гэты пад абарону, калі яшчэ які на думку пана трэба -- пішыце. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:20, 22 лютага 2025 (+03) ::Буду глядзець. Звычайна штосьці з школьнай праграмы вандаляць. Можна [[Алаіза Пашкевіч]] таксама паставіць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:51, 22 лютага 2025 (+03) :::Правільная думка, сп. Ляшко, усіх сама знакамітых класікаў варта б… [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:31, 25 лютага 2025 (+03) ::[[Генадзь Бураўкін]] таксама трэба паставіць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 03:49, 10 красавіка 2025 (+03) :::[[Пятрусь Броўка]] таксама. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:50, 16 красавіка 2025 (+03) ::::[[Уладзімір Караткевіч]] туды ж. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 22:55, 4 мая 2025 (+03) == Discord == Вітаю! Гэта вы хочаце далучыцца да [https://discord.gg/J4ymG3kPuQ Discord]? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:46, 27 лютага 2025 (+03) :@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], так, гэта я пад адпаведным нікам maksim_l (без кропкі) хачу далучыцца, дзякуй. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:48, 27 лютага 2025 (+03) == Барбароў == Абсолютно непонятно, почему A potato hater удалил информацию из списка литературы (https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%9E&diff=prev&oldid=4944239), хотя в указанном источнике (https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/%D0%A0%D0%B0%D1%8E%D0%BA_%D0%9D%D0%A2_24_%D0%A72_%D0%98-113-121.pdf) как раз идет речь о том, кто владел имением Барбаров, кому это имение было продано и кому перешло по наследству. И это прямым образом касается дела. Размахался руками этот A potato hater, ни о чем не думая:(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:Contributions/A_potato_hater). Источников мало или вообще нет. Сам ничего читать и делать не хочет, а чужую работу не ценит.--[[Адмысловае:Contributions/80.94.174.135|80.94.174.135]] 14:43, 2 сакавіка 2025 (+03) : Мае сэнс для Барбарова, бо ён шматразова згадваецца ў крыніцы. Тым не менш, было б добра дапоўніць тэкст артыкула звесткамі адтуль і дадаць спасылкі ў тэксце. І гэта не прычына дадаваць гэтую ж крыніцу ва ўсе артыкулы, куды вы яе дадалі. Многія вёскі і мястэчкі там згадваюцца аднойчы і ўскосна. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:08, 2 сакавіка 2025 (+03) :Вітаю. Маеце сваю рацыю, у выпадку Барбарова вярнуў спасылку, відаць, A potato hater з кожным артыкулам асобна не разбіраўся. З вёскай Града таксама, трэба пераглядзець усе артыкулы. A potato hater таксама мае сваю рацыю, як у выпадку з Вайніловічам, дзе спасылка нічога абсалютна не давала, аднойчы проста згаданы як член Таварыства. Магчыма, вымогі абавязкова нешта пісаць у артыкул празмерныя. Калі там агульная для ўсіх вёсак маёнтка інфа, капіпастам можна нешта караценькае паставіць, не заняло б яно часу болей за проста спасылку і было б ясна чаму. Калі кавалкі вялікія, вядома, не так усё проста. На мой погляд. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:14, 2 сакавіка 2025 (+03) == Радзівілішкі == Добры дзень. Трэба перанесці [[Радзвілішкі]] ў [[Радзівілішкі]]. Адбылася абдрукоўка. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:00, 11 сакавіка 2025 (+03) == [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года]] == Відаць, трэба зафіксаваць лід і абарніць артыкул ад ананімных правак. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:22, 15 сакавіка 2025 (+03) == Bot flag removal request for Purbo T == Hi, the account [[Special:CentralAuth/Purbo T|Purbo T]] is globally locked, and the owner is confirmed to be deceased. Since it still has the bot flag on this wiki, I suggest the flag be removed. You can check its rights here: [[Special:ListUsers/bot|List of bots]] / [[Special:UserRights/Purbo T|User rights for Purbo T]]. Thanks. [[Удзельнік:MdsShakil|MdsShakil]] ([[Размовы з удзельнікам:MdsShakil|размовы]]) 19:59, 1 красавіка 2025 (+03) == Паглядзець == Вітаю. Можаце зірнуць артыкул [[Вяркалы]]? Цікавае слоўца тут «інтрамітаваліся» (intromituja sie do W.). Можа вашае ведане старога права і польскай мовы з Дуалінгва тут дапаможа? Я нешта не змог ніяк зразумець. Таксама з прозвішчам бяда Bendinellowie. Што за яны, не змог знайсці, можа ведаеце. Там усюды крыніцы стаяць, перамяшчэнні ўласнасці апісаны ў Слоўніку геаграфічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 03:09, 8 красавіка 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] інтрамісія лацінізм, тое што звычайна называлі ўвязаннем, то-бок законнае і публічнае ўступленне ў правы. Прыязджаў або судовы дзецкі, або дваранін гаспадарскі і зачытваў вырак суда, што вось, паглядзіце, цяпер гэта ўладальнік. Магчыма, можна было і самому зачытаць з дакумента, са сведкамі і людзьмі. Да гэтага таксама можна было ўладаць, але, напрыклад, спрэчна і судзіцца з кімсьці за гэтае ўладанне. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:16, 8 красавіка 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] Бандынэлі -- італьянскі род, сваякі Абуховічаў з першай паловы 18 ст. прынамсі. Можа, маюцца на ўвазе самі Абуховічы, дзеці і ўнукі мазырскага скарбніка Дамініка. Трэба бліжэй разбірацца як яно на праўдзе. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:35, 8 красавіка 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] вітаю. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:38, 8 красавіка 2025 (+03) ::Дзякуй! Падправіў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 21:25, 8 красавіка 2025 (+03) == Сцяг == Добры вечар, выдайце, калі ласка, магчымасць працаваць з vpn, бо часам узнікаюць праблемы з ip [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 22:33, 8 красавіка 2025 (+03) :Вітаю, @[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]]. Выдаў, сцяг працуе толькі на БелВікі, для іншых праектаў трэба запыты даваць там. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 22:36, 8 красавіка 2025 (+03) ::Добра, дзякуй! [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 22:38, 8 красавіка 2025 (+03) == Яго святасць == У сувязі з абраннем новага Папы і з'яўленнем у беларускай Вікіпедыі артыкула пра яго заўважыў, што няма артыкула пра тытул "Яго святасць". Я такі артыкул стварыў https://be.wikipedia.org/wiki/Яго_Святасць Але бачу, што на старонцы https://be.wikipedia.org/wiki/Леў_XIV у шаблоне застаецца неактыўным гэты тытул і з пазнакай "Яго Святасць[d]". Не ўмею гэтага паправіць. Прашу дапамогі. [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim Harecki]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 12:20, 9 мая 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim Harecki]], зрабіў. Зверху справа над артыкулам закладка "Інструменты" там "дадаць іншамоўныя спасылкі" (цяпер будзе "правіць іншамоўныя спасылкі"), выбіраеце мову, якую ведаеце або ведаеце, што на ёй ёсць такі артыкул, на ёй уводзіце назву артыкула, далей націскаеце "далучыць". І беларуская версія далучаецца да ўсіх астатніх. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 15:39, 9 мая 2025 (+03) ::Вялікі дзякуй! [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim Harecki]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:42, 9 мая 2025 (+03) == ОрдэнА, а трэба Ордэн == Стварыў старонку пра Ордэн святога Аўгусціна, бо да яго належыць новы Папа. А назваў выпадкова ОрдэнА_святога_Аўгусціна, а трэба ж Ордэн_святога_Аўгусціна. Можаце паправіць, калі ласка? https://be.wikipedia.org/wiki/Ордэна_святога_Аўгусціна [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim Harecki]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:06, 9 мая 2025 (+03) == О начальном этапе сущ-ния так наз. Свислочского (деревянного) замка == На ''мяжы'' XI—'''XIII''' стагоддзяў... На мяжы?.. Уваж. коллега, а вы точно не поторопились с откатом моей последней правки? :) //рубеж XI и '''XIII''' вв. → рубеж XI и ХII вв.// Прислушайтесь, пожалуйста, к фразе: ''на рубеже XVIII и XX веков''. Нормально звучит? Впрочем, датировку начального этапа сущ-ния так наз. Свислочского замка рубежом XI и ХII вв. я верифицировал основываясь на выводах профф. белорусских археологов. [[Удзельнік:Gugis62|Gugis62]] ([[Размовы з удзельнікам:Gugis62|размовы]]) 17:20, 10 мая 2025 (+03) :Вітаю, @[[Удзельнік:Gugis62|Gugis62]]. Перапрашаю. Практычна на аўтамаце зрабіў адкат, часта выдаляюць/замяняюць пад крыніцай без тлумачэння як вандалізм. Што мяжа праз стагоддзе не звярнуў увагу. Цяпер паглядзеў ЭГБ, там і праўда лагічная мяжа 11-12 ст. і была памылка друку тут. Дзякуй, што заўважылі і паведамілі пра маю памылку з адкатам. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:51, 10 мая 2025 (+03) : :-) [[Удзельнік:Gugis62|Gugis62]] ([[Размовы з удзельнікам:Gugis62|размовы]]) 21:14, 10 мая 2025 (+03) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 14:17, 29 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 15:28, 16 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Ордэн «Заслужаны даглядчык» == {| style="background:#FDFFE7; border: solid 1px #C2C2C2; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Файл:Premium Reviewer Barnstar Hires.png|100px|center|link=ВП:Догляд|Ордэн «Заслужаны даглядчык»]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Вікіпедыя:Ордэны/Заслужаны даглядчык|Ордэн «Заслужаны даглядчык»]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2C2C2;" | За значны ўнёсак у догляд старонак з недагледжанымі зменамі [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:28, 6 кастрычніка 2025 (+03) |} == Сардэчны дзякуй! == {| width="100%" align="center" style="border: 1px solid gray; width=100%; background-color: #fffced;" |rowspan="2" valign="middle" width="50px" align="center"| [[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|50px]] |style="font-size: large; padding: 0; align:center; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | <div align="center">[[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|10px]] [[Вікіпедыя:Ордэны/Беларускі|'''{{#if:Ордэн за велізарны ўклад|Ордэн за велізарны ўклад|Беларускі ордэн}}''']] [[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|10px]]</div> |rowspan="2" valign="middle" width="50px" | <div align="right">[[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|50px]]</div> |- |style="vertical-align: middle; align:center;" |<div align="center">{{#if:Нізкі паклон за вашую працу на працягу доўгіх гадоў 🤍|Нізкі паклон за вашую працу на працягу доўгіх гадоў 🤍}}</div> |} {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Файл:Mediaster Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Вікіпедыя:Ордэны/Прызнанне прэсы|Ордэн «Прызнанне прэсы»]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | З пажаданнем, каб [https://nashaniva.com/368138 такіх навінаў] больш не было ніколі {{абдымкі}} [[Удзельнік:Shabe|𝐒𝐡𝐚𝐛𝐞]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 20:04, 10 лістапада 2025 (+03) |} == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 19 лістапада 2025 (+03) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Сіндром Скуміна == Уважаемый коллега! Большое спасибо за исправление орфографических ошибок. [[Удзельнік:Dr Ama7|Dr Ama7]] ([[Размовы з удзельнікам:Dr Ama7|размовы]]) 13:05, 22 лютага 2026 (+03) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 21:30, 28 красавіка 2026 (+03) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> azgzztz9kbef7u2ebj2dyylidtsrja3 Вогненныя дарогі 0 759719 5133294 5073302 2026-04-28T12:03:19Z Pabojnia 135280 /* У ролях */ афармленне 5133294 wikitext text/x-wiki {{фільм}} '''Вогненныя дарогі'''<ref>{{Крыніцы/БЭ|1}} — С. 16.</ref> ({{Lang-ru|Огненные дороги}}) — савецкі шматсерыйны мастацкі тэлевізійны фільм [[1977 год у гісторыі кіно|1977]]—[[1984 год у гісторыі кіно|1984]] гадоў у жанры кінараману. Рэжысёр — [[Шухрат Саліхавіч Абасаў|Шухрат Абасаў]], вытворчасць студыі «[[Узбекфільм]]». Лаўрэат Гран-Пры па конкурсе мастацкіх тэлефільмаў VIII [[Усесаюзны фестываль тэлевізійных фільмаў|Усесаюзнага фестывалю тэлевізійных фільмаў]] (1979) == Пра фільм == Кінараман распавядае пра жыццё і трагічны лёс знакамітага [[Узбекістан|узбекскага]] [[паэт]]а, [[Драматургія|драматурга]], [[кампазітар]]а, [[рэвалюцыя]]нера і [[Грамадскі дзеяч|грамадскага дзеяча]] [[Хамза Хакімзадэ Ніязі|Хамзы Хакімзадэ Ніязі]]. У аснове сюжэту — раман {{нп3|Каміль Яшэн|Каміля Яшэна|ru|Яшен, Камиль}} «Хамза» і аповесць {{нп3|Любоў Фёдараўна Варанкова|Любові Варанковай|ru|Воронкова, Любовь Фёдоровна}} «Апантаны Хамза». У фільме выкарыстаны вершы і мелодыі Хамзы. * Фільм 1 (1-4 серыі). "Сэрца паэта "(1978). * Фільм 2 (5-8 серыі). «У пошуках ісціны» (1979). * Фільм 3 (9-12 серыі). «Спявак рэвалюцыі» (1982). * Фільм 4 (13-14 серыі). «[[Туркестан (рэгіён)|Туркестан]], які змагаецца» (1984). * Фільм 5 (15-17 серыі). «Мая рэспубліка» (1984). == У ролях == * {{нп3|Ульмас Сафаевіч Аліхаджаеў|Ульмас Аліхаджаеў|ru|Алиходжаев, Ульмас Сафаевич}} — ''[[Хамза Хакімзадэ Ніязі]]'' ([[Дубляж|агучванне]] — {{нп3|Сяргей Надзіравіч Малішэўскі|Сяргей Малішэўскі|ru|Малишевский, Сергей Надирович}}) * {{нп3|Набі Рахімаў||ru|Рахимов, Наби}} — ''Ібн-Ямін, Бацька Хамзы'' * Лола Бадалава (Фільм 1) — ''маці Хамзы'' * Аіда Юнусава — ''Ачахон, сястра Хамзы'' (агучванне — {{нп3|Наталля Сяргееўна Рычагова|Наталля Рычагова|ru|Рычагова, Наталья Сергеевна}}) * {{нп3|Бахціёр Ахмедавіч Іхціяраў|Бахціёр Іхтыяраў|ru|Ихтияров, Бахтиёр Ахмедович}} (Фільм 2) — ''Юсупджан, дзядзька Хамзы'' (агучванне — [[Юрый Дзмітрыевіч Саранцаў|Юрый Саранцаў]]) * {{нп3|Пулат Саідкасымаў||ru|Саидкасымов, Пулат}} — ''[[Заўкі Убайдула Саліх аглы|Заўкі]], паэт-дэмакрат, настаўнік Хамзы'' * {{нп3|Якуб Ахмедаў||ru|Ахмедов, Якуб}} — ''Шэйх Ісмаіл-Ходжа'' (агучванне — {{нп3|Фелікс Леанідавіч Яворскі|Фелікс Яворскі|ru|Яворский, Феликс Леонидович}}) * {{нп3|Абдульхайр Касымаў||ru|Касымов, Абдульхайр}} — ''Ахмадбай, багаты гандляр'' * [[Дыларом Файзулаеўна Камбарава|Дыларом Камбарава]] (Фільм 1) — ''Зубейда, дачка Ахмадбая'' * [[Тамара Халімаўна Шакірава|Тамара Шакірава]] — ''Юлдузхон, жонка Ахмадбая'' (агучванне — {{нп3|Наталля Фёдараўна Гвоздзікава|Наталля Гвоздзікава|ru|Гвоздикова, Наталья Фёдоровна}}) * {{нп3|Бахадыр Турсунавіч Юлдашаў|Бахадыр Юлдашаў|ru|Юлдашев, Баходыр Турсунович}} — ''Альчынбек Назіры, сябар Хамзы, другі муж Юлдузхон'' (агучванне — [[Аляксандр Барысавіч Бяляўскі|Аляксандр Бяляўскі]]) * {{нп3|Бімбалат Заурбекавіч Ватаеў|Бімбалат Ватаеў|ru|Ватаев, Бимболат Заурбекович}} — ''Садыкджан Саліхбаеў, багаты купец [[Каканд]]а'' (агучванне — {{нп3|Міхаіл Баніфацыевіч Пагаржэльскі|Міхаіл Пагаржэльскі|ru|Погоржельский, Михаил Бонифациевич}}) * [[Разак Хамрабоевіч Хамраеў|Разак Хамраеў]] — ''Шэйх Хазрат, кіраўнік духавенства Каканда'' (агучванне — {{нп3|Аляксей Анатолевіч Кансоўскі|Аляксей Кансоўскі|ru|Консовский, Алексей Анатольевич}}) * {{нп3|Джаўлон Разакавіч Хамраеў|Джаўлон Хамраеў|ru|Хамраев, Джавлон Раззакович}} — ''Маткауль, слуга і целаахоўнік шэйха Хазрата'' (агучванне — {{нп3|Данііл Мацвеевіч Нятрэбін|Данііл Нятрэбін|ru|Нетребин, Даниил Матвеевич}}) * {{нп3|Ігар Барысавіч Дзмітрыеў|Ігар Дзмітрыеў|ru|Дмитриев, Игорь Борисович}} — ''Віктар Медынскі, павятовы начальнік паліцыі Каканда'' * {{нп3|Данута Альфрэдаўна Сталярская|Данута Сталярская|ru|Столярская, Данута Альфредовна}} — ''Марыя Медынская, жонка Віктара Медынскага'' * {{нп3|Юрый Дзмітрыевіч Дубровін|Юрый Дубровін|ru|Дубровин, Юрий Дмитриевич}} — ''Мікалай Рыгоравіч, белаваты афіцэр (капітан паліцыі)'' * {{нп3|Юрый Яўгенавіч Гусеў|Юрый Гусеў|ru|Гусев, Юрий Евгеньевич}} — ''Сцяпан Сакалоў'' * {{нп3|Сяргей Сяргеевіч Якаўлеў|Сяргей Якаўлеў|ru|Яковлев, Сергей Сергеевич}}ў — ''рускі доктар'' * {{нп3|Віталь Віктаравіч Лявонаў|Віталь Лявонаў|ru|Леонов, Виталий Викторович}} — ''шпік'' * {{нп3|Шаўкат Фазілавіч Абдусаламаў|Шаўкат Абдусаламаў|ru|Абдусаламов, Шавкат Фазилович}} — ''Умід Абдусаламаў'' * {{нп3|Мурад Ядгаравіч Раджабаў|Мурад Раджабаў|ru|Раджабов, Мурад Ядгарович}} — ''Гафур'' * [[Максуд Нурумавіч Мансураў|Максуд Мансураў]] — ''Хідаят'' * {{нп3|Цімафей Іванавіч Співак|Цімафей Співак|ru|Спивак, Тимофей Иванович}} — ''Рычардсан, кіраўнік [[Вялікабрытанія|брытанскі]] разведкі ў [[Індыя|Індыі]] і [[Туркестан (рэгіён)|Туркестане]]'' * {{нп3|Батыр Карымавіч Закіраў|Батыр Закіраў|ru|Закиров, Батыр Каримович}} (Фільм 3) — ''[[Рабіндранат Тагор]]'' (агучванне — {{нп3|Аляксей Анатолевіч Кансоўскі|Аляксей Кансоўскі|ru|Консовский, Алексей Анатольевич}}) * Махарбек Какаеў (Фільм 3) — ''Махарбек — турак кантрабандыст'' (агучванне — Уладзіслаў Кавалькоў) * {{нп3|Шухрат Ібрагімавіч Іргашаў|Шухрат Іргашаў|ru|Иргашев, Шухрат Ибрагимович}} (Фільмы 3, 5) — ''член рэдкалегіі часопіса «Кінгаш»'' * [[Усевалад Дзмітрыевіч Сафонаў|Усевалад Сафонаў]] (Фільм 3, 5) — ''таварыш Андрэй'' * {{нп3|Мікалай Міхайлавіч Бармін|Мікалай Бармін|ru|Бармин, Николай Михайлович}} (Фільм 3) — ''М. Баршын, кіраўнік падполля [[Адэса]]'' * {{нп3|Атар Лявонцьевіч Каберыдзэ|Атар Каберыдзэ|ru|Коберидзе, Отар Леонтьевич}} (Фільм 3) — ''Дзюндар, багаты турак'' (агучванне — {{нп3|Уладзімір Васілевіч Дружнікаў|Уладзімір Дружнікаў|ru|Дружников, Владимир Васильевич}}) * {{нп3|Тамара Хаважаўна Яндзіева|Тамара Яндзіева|ru|Яндиева, Тамара Хаважовна}} (Фільм 3) — ''Рабія, наложніца Дзюндара'' * {{нп3|Віктар Пятровіч Саітаў|Віктар Саітаў|ru|Саитов, Виктор Петрович}} (Фільм 4) — ''[[Міхаіл Васільевіч Фрунзэ|М. В. Фрунзе]]'' (у тытрах — '' В. Сеітаў'') * {{нп3|Леў Георгіевіч Прыгуноў|Леў Прыгуноў|ru|Прыгунов, Лев Георгиевич}} (Фільм 4) — ''[[Дзмітрый Андрэевіч Фурманаў|Д. А. Фурманаў]] (ролю агучваў іншы акцёр)'' * {{нп3|Расім Ахмед аглы Балаеў|Расім Балаеў|ru|Балаев, Расим Ахмед оглы}} (Фільм 4) — ''{{нп3|Сеід Алім-хан|Эмір Бухарскі|ru|Сеид Алим-хан}}'' * Галіна Фядотава (Фільмы 1—2) — ''Аксіння'' * {{нп3|Наталля Уладзіміраўна Варлей|Наталля Варлей|ru|Варлей, Наталья Владимировна}} (Фільмы 4-5) — ''Марыя Кузняцова, актрыса ў тэатры Хамзы'' * {{нп3|Санат Саліхавіч Дыванаў|Санат Дыванаў|ru|Диванов, Санат Салихович}} — {{нп3|Файзула Губайдулаевіч Хаджаеў|Файзула Хаджаеў|ru|Ходжаев, Файзулла Губайдуллаевич}} * Алімжан Ташкенбаеў — ''{{нп3|Юлдаш Ахунбабаевіч Ахунбабаеў|Юлдаш Ахунбабаеў|ru|Ахунбабаев, Юлдаш Ахунбабаевич}}'' * {{нп3|Раджаб Халімавіч Адашаў|Раджаб Адашаў|ru|Адашев, Раджаб Халимович}} — ''бай'' * {{нп3|Генрых Раманавіч Асташэўскі|Генрых Асташэўскі|ru|Осташевский, Генрих Романович}} — ''Антон Пятровіч, начальнік паліцыі Адэсы'' * [[Гані Агзамаў]] — ''мула'' * {{нп3|Закір Мухамеджанавіч Мухамеджанаў|Закір Мухамеджанаў|ru|Мухамеджанов, Закир Мухамеджанович}} (Фільм 5) — ''Шаўкат, пісьменнік'' * [[Клара Алімадатаўна Джалілава|Клара Джалілава]] — ''адна з жонак Садыкджан-бая'' == Здымачная група == * Рэжысёр-пастаноўшчык — [[Шухрат Саліхавіч Абасаў|Шухрат Абасаў]] * Рэжысёр — Джамшыд Абідаў * Асістэнты рэжысёра — в. Якаўлеў, Э. Кенжаеў, Б. Халікаў, В. Жырнова, А. Уланаў * Аўтары сцэнарыя — {{нп3|Каміль Яшэн||ru|Яшен, Камиль}}, [[Барыс Аўксенцьевіч Прывалаў|Барыс Прывалаў]], [[Шухрат Саліхавіч Абасаў|Шухрат Абасаў]] * Галоўны аператар — [[Трайка Эфцімоўскі]] * Аператар — {{нп3|Абдурахім Ісмаілаў||uz|Abdurahim Ismoilov}} * Аператары — М. Ісмаілаў, Э. Іскандэраў * Кампазітар — {{нп3|Руміль Джыянгіравіч Вільданаў|Руміль Вільданаў|ru|Вильданов, Румиль Джиангирович}} * Гукааператары — Джалал Ахмедаў, [[Ізраіль Анатолевіч Аркашэўскі|Ізраіль Аркашэўскі]] * Галоўны мастак — Анатоль Шыбаеў * Мастак — [[Нізом Нурытдзінаў]] * Мастак па касцюмах — С. Рыфціна * Мастак-грымёр — Г Заіраў * Грымёры — Б. Тэміраў, М. Адылаў * Мантажоры — Л. Яфімава, Р. Кадраева * Рэдактары — К. Гельдыева, Р. Мергенбаева, Д. Булгакаў * Камбінаваныя здымкі: ** Аператар — А. Шкарын ** Мастак — Х. Рашытаў ** Асістэнт аператара — М. Закіраў ** Асістэнт мастака — С. Шарсцюк * Кансультант — доктар філалагічных навук {{нп3|Лазіз Пулатавіч Каюмаў|Лазіз Каюмаў|uz|Laziz Qayumov}} * {{нп3|Расійскі дзяржаўны сімфанічны аркестр кінематаграфіі|Сімфанічны аркестр Дзяржкіно СССР|ru|Российский государственный симфонический оркестр кинематографии}} ** Дырыжор — {{нп3|Сяргей Іванавіч Скрыпка|Сяргей Скрыпка|ru|Скрипка, Сергей Иванович}} * Намеснік дырэктара карціны — Т. Канаатаў, В. Бабаджанаў * Дырэктар карціны — В. Акмалаў == Тэхнічныя даныя == * Каляровы * Фільм зняты на плёнках [[Шостка|шосткінскага]] хімкамбінату «[[Свема]]» і [[Казань|казанскага]] хімзавода «[[Тасма]]» == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{кніга|загаловак=Энциклопедия кино|частка=Огненные дороги|год=2010|аўтар=|мова=ru}} // Энциклопедия кино * [http://megabook.ru/article/%D0%9E%D0%93%D0%9D%D0%95%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%95%20%D0%94%D0%9E%D0%A0%D0%9E%D0%93%D0%98 Сериал «Огненные дороги»] // Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия * Огненные дороги (сериал 1977) // [https://www.кинопоиск.ру/series/428643/ www.кинопоиск.ру/series/428643/]{{Недаступная спасылка}} {{фільмы Шухрата Абасава}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Экранізацыі літаратурных твораў]] [[Катэгорыя:Фільмы студыі «Узбекфільм»]] [[Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы Узбекістана]] [[Катэгорыя:Фільмы 1977 года]] gpg2jj6yqcxu91uc8sm78uv4jx9runc Канфлікт у Амхары 0 760267 5133466 5107196 2026-04-28T21:07:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133466 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Амхары |частка = [[Грамадзянскі канфлікт у Эфіопіі]] |выява = Amhara conflict map.svg |памер = |загаловак = Тэрыторыі, захопленныя атрадамі Фано. |дата = з [[9 красавіка]] [[2023]] |месца = штат Амхара, Эфіопія |прычына = |статус = працягваецца |вынік = |змены = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Эфіопія}} |праціўнік2 = {{flagicon image|Flag_of_Ethiopia_(Blank).svg}} [[Фано (апалчэнне)|Фано]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Абій Ахмед Алі]] |камандзір2 = [[Эскіндэр Нега]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = |сілы2 = |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = |заўвага = |Commons = }} {{Грамадзянскі канфлікт у Эфіопіі}} '''Канфлікт у Амхары''' — узброены канфлікт у штаце Амхара ў [[Эфіопія|Эфіопіі]], які пачаўся ў красавіку [[2023]] года паміж рэгіянальным апалчэннем [[Фано (апалчэнне)|Фано]] і [[Федэральны Урад Эфіопіі|федэральным урадам]]. == Перадгісторыя == Узброеныя атрады Фано з штата Амхара адыгралі вырашальную ролю ў [[Тыграйскі канфлікт|Тыграйскім канфлікце]], змагаючыся на баку ўладаў супраць [[Сілы абароны Тыграя|Сіл абароны Тыграя]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/1/13/amhara-forces-leave-northern-ethiopias-tigray-region|title=Amhara forces withdraw from northern Ethiopia's Tigray region|website=www.aljazeera.com|access-date=2023-07-31}}</ref>. Першапачатковыя мэты апалчэнцаў заключаліся ў тым, каб зона Метэкель рэгіёна Бенішангул-Гумуз, паўночныя раёны Велкайт і Рая ў [[Тыграй|Тыграі]], а таксама паўднёвы раён Дэра былі перададзены ў склад рэгіёна Амхара<ref name="Ezega_Fano_will_not_disarm">{{cite news |title=Fano Will Not Lay Down Arms If Demands Are Not Met: Chairman |date=28 March 2020 |newspaper=[[Ezega News]] |url=https://www.ezega.com/News/NewsDetails/7856/Fano-Will-Not-Lay-Down-Arms-If-Demands-Are-Not-Met-Chairman |access-date=2 December 2020 |archive-url=https://archive.today/20201202200451/https://www.ezega.com/News/NewsDetails/7856/Fano-Will-Not-Lay-Down-Arms-If-Demands-Are-Not-Met-Chairman |archive-date=2 December 2020 |url-status=live}}</ref>. Дадзеныя планы сутыкнуліся з процідзеяннем федэральнага кіраўніцтва, якое да канца баявых дзеянняў апынулася не зацікаўлена ў падтрымцы тэрытарыяльных прэтэнзій Фано. Больш за тое, у маі 2022 года ўрад правёў масавыя арышты ў Амхары, затрымаўшы 4000 чалавек. Мерапрыемствы праводзіліся з мэтай падарваць уплыў рэгіянальнага апалчэння<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/conflict-ethiopia|title=Conflict in Ethiopia|website=Global Conflict Tracker|access-date=2023-07-30}}</ref>. 11 верасня арыштаваны адзін з кіраўнікоў Фано Земене Касэ, якога абвінавачвалі ў забойстве паліцыянта<ref>{{Cite web|url=https://addisstandard.com/news-court-acquits-fano-militia-leader-zemene-kase-as-federal-security-taskforce-claims-to-squash-new-insurgency-in-amhara-region/|title=Court acquits Fano militia leader Zemene Kase as federal security taskforce claims to squash new insurgency in Amhara region|website=[[Addis Standard]]|date=31 July 2023}}</ref>. == Ход падзей == У пачатку красавіка 2023 года федэральныя сілы ўварваліся ў рэгіён Амхара, каб раззброіць рэгіянальныя ваенізаваныя фарміраванні. 9 красавіка ў гарадах [[Гондэр]], Коба, Сэкота і Велдзія ўспыхнулі пратэсты. Мясцовыя жыхары перакрывалі дарогі і падпальвалі шыны, каб блакаваць рух ваенных калон<ref>{{Cite news |last=Endeshaw |first=Dawit |date=2023-04-09 |title=Gunfire, protests in Ethiopia's Amhara over plan to disband regional force |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/gunfire-protests-ethiopias-amhara-over-plan-disband-regional-force-2023-04-09/ |access-date=2023-07-30}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-04-10 |title=Ethiopia's Amhara region hit by protests over move to dissolve regional forces |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65194146 |access-date=2023-07-31}}</ref>. У адказ урад Эфіопіі пачаў рэпрэсіі супраць апазіцыйных СМІ ў рэгіёне. Невядомымі праводзіліся забойствы супрацоўнікаў гуманітарных арганізацый, у выніку чаго [[Сусветная харчовая праграма]] спыніла сваю місію ў Амхары<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://newafricanmagazine.com/29560/|title=Ethiopia: Crackdown in Amhara risks escalating conflict|author=Ford|first=Neil|website=New African Magazine|date=2023-05-05|access-date=2023-07-30|archive-date=31 ліпеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230731140847/https://newafricanmagazine.com/29560/|url-status=dead}}</ref>. 4 мая [[Эфіопская камісія па правах чалавека]] паведаміла аб шэрагу ўзброеных інцыдэнтаў у гарадах Шэва-Рабіт, Арманія, Анцокіяна-Гемза і Мажэтэ<ref>{{Cite web|url=https://addisstandard.com/news-rights-commission-says-civilians-killed-in-ongoing-military-conflict-in-amhara-region-calls-for-dialogue/|title=Rights commission says civilians killed in ongoing military conflict in Amhara region, calls for dialogue|website=[[Addis Standard]]|date=30 July 2023}}</ref>. Неўзабавае эфіопскія [[сілавікі]] арыштавалі 47 падазраваных, якія нібыта мелі дачыненне да змовы з мэтай звяржэння ўлады<ref>{{Cite web|url=https://www.theafricareport.com/305211/ethiopia-47-arrests-after-murder-of-girma-yeshitila-head-of-abiys-propserity-party-party-in-amhara/|title=47 arrests after murder of Girma Yeshitila, head of Abiy's Propserity Party party in Amhara|website=The Africa Report|access-date=1 May 2023}}</ref>. 1 жніўня адбыліся сутыкненні паміж апалчэннем Фано і [[Узброеныя сілы Эфіопіі|Узброенымі сіламі Эфіопіі]] ў Дэбрэ-Табар і Коба<ref name="Endeshaw">{{Cite news |last=Endeshaw |first=Dawit |date=2023-08-02 |title=Ethiopian military clashes with militia in Amhara, injuries reported |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/ethiopian-military-clashes-with-militia-amhara-residents-say-2023-08-02/ |url-status=live |access-date=2023-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230804000110/https://www.reuters.com/world/africa/ethiopian-military-clashes-with-militia-amhara-residents-say-2023-08-02/ |archive-date=2023-08-04}}</ref>. На наступны дзень амхарскія баевікі захапілі аэрапорт Лалібэла. Адначасна паведамлялася аб цяжкіх сутыкненнях вакол Гондэра<ref name="Endeshaw" /><ref>[https://www.jpost.com/diaspora/article-753690 Israel closely monitoring Ethiopia's state of emergency – minister] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230804155935/https://www.jpost.com/diaspora/article-753690|date=2023-08-04}}, 4 August 2023</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.trtafrika.com/africa/casualties-as-ethiopian-security-forces-amhara-militia-clash-14315514|title=Casualties as Ethiopian security forces, Amhara militia clash|website=TRT Afrika|archive-url=https://web.archive.org/web/20230804145243/https://www.trtafrika.com/africa/casualties-as-ethiopian-security-forces-amhara-militia-clash-14315514|archive-date=2023-08-04|access-date=2023-08-04|url-status=live}}</ref>. 3 жніўня рэгіянальны губернатар Амхары Ылкал Кефале звярнуўся па дапамогу да федэральных войск, каб спыніць сутыкненні<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://borkena.com/2023/08/03/amhara-regional-state-president-calls-for-federal-govt-intervention/|title=Amhara regional state president calls for Federal gov't intervention|author=Account|website=Borkena Ethiopian News|date=2023-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230804141605/https://borkena.com/2023/08/03/amhara-regional-state-president-calls-for-federal-govt-intervention/|archive-date=2023-08-04|access-date=2023-08-05|url-status=live}}</ref>. 4 жніўня ўрад Эфіопіі абвясціў надзвычайнае становішча. Уведзены каменданцкі час, забаронены масавыя сходы<ref name=":02">{{Cite news |last=Endeshaw |first=Dawit |date=2023-08-04 |title=Ethiopia declares Amhara state of emergency following militia clashes |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/ethiopia-declares-state-emergency-following-militia-clashes-2023-08-04/ |url-status=live |access-date=2023-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230804082348/https://www.reuters.com/world/africa/ethiopia-declares-state-emergency-following-militia-clashes-2023-08-04/ |archive-date=2023-08-04}}</ref>. Пазней стала вядома, што Гондэр, [[Лалібэла]] і [[Дэсэ]] трапілі пад кантроль Фано<ref>[https://www.barrons.com/news/local-fighters-control-three-towns-in-tense-ethiopian-region-f15532a0 Local Fighters Control Three Towns In Tense Ethiopian Region] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230805155613/https://www.barrons.com/news/local-fighters-control-three-towns-in-tense-ethiopian-region-f15532a0|date=2023-08-05}}, 5 August 2023</ref><ref>[https://kaabtv.com/ethiopia-declares-state-of-emergency-over-amhara-violence/ Ethiopia Declares ‘State Of Emergency’ Over Amhara Violence] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230805083009/https://kaabtv.com/ethiopia-declares-state-of-emergency-over-amhara-violence/|date=2023-08-05}}, 4 August 2023</ref>. 5 жніўня апалчэнцы захапілі Мераві і прасунуліся ў бок [[Бахр-Дар]]а<ref>[https://www.wionews.com/world/ethiopia-govt-declares-six-month-state-of-emergency-in-amhara-following-clashes-622585 Ethiopia: Govt declares six-month state of emergency in Amhara following clashes] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230805175514/https://www.wionews.com/world/ethiopia-govt-declares-six-month-state-of-emergency-in-amhara-following-clashes-622585|date=2023-08-05}}, 5 August 2023</ref>. Урад Эфіопіі прызнаў, што страціў кантроль над некаторымі гарадамі і раёнамі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/ethiopia-amhara-militia-conflict-be7e40d354fd79cd6765be3a97ae7788|title=Ethiopia's government says it lost control of some areas in the Amhara region to militia fighters|author=Anna|first=Cara|website=AP News|date=2023-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230807085724/https://apnews.com/article/ethiopia-amhara-militia-conflict-be7e40d354fd79cd6765be3a97ae7788|archive-date=2023-08-07|access-date=2023-08-07|url-status=live}}</ref>. Пазней Гондэр і Лалібэлу ўлады адбілі<ref>{{Cite news |last=Endeshaw |first=Dawit |date=2023-08-09 |title=Ethiopian military pushes back militiamen in two major Amhara towns |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/ethiopian-military-forces-back-militiamen-major-amhara-city-locals-say-2023-08-09/ |url-status=live |access-date=2023-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810162709/https://www.reuters.com/world/africa/ethiopian-military-forces-back-militiamen-major-amhara-city-locals-say-2023-08-09/ |archive-date=2023-08-10}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ethiopian forces push Fano fighters from Amhara's Gondar city |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/8/9/ethiopian-forces-push-fano-fighters-from-amharas-gondar-city |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810162709/https://www.aljazeera.com/news/2023/8/9/ethiopian-forces-push-fano-fighters-from-amharas-gondar-city |archive-date=2023-08-10 |access-date=2023-08-09 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. 13 жніўня эфіопскія вайскоўцы нанеслі ўдар з беспілотніка па горадзе Фінотэ-Селам, у выніку чаго загінулі 26 чалавек<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.zawya.com/en/world/africa/suspected-air-strike-kills-26-in-ethiopias-amhara-region-elit9lwa|title=Suspected air strike kills 26 in Ethiopia's Amhara region|author=Holland|first=Hereward|website=www.zawya.com|access-date=2023-08-14}}</ref>. 3 верасня УС Эфіопіі захапілі горад Мажэтэ, выцісніўшы баевікоў Фано<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.eepa.be//wp-content/uploads/2023/09/Situation-Report-EEPA-Horn-No.-478-11-September-2023.pdf|title=SITUATION REPORT - HORN OF AFRICA No. 478 - 11 September 2023|access-date=2023-09-11}}</ref>. 24 верасня сілы Фано зноў увайшлі ў Гондэр, дзе пачаліся цяжкія баі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/ethiopia-amhara-fighting-fano-military-87c0f425ade9d5765984d797f36283f5|title=Fresh fighting reported in Ethiopia's Amhara region between military and local militiamen|author=MUHUMUZA|first=RODNEY|website=AP News|date=2023-09-25|access-date=2023-09-25}}</ref>. 8 лістапада амхарскія атрады ненадоўга адбілі Лалібэлу, але на наступны дзень страцілі горад<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/9/ethiopia-troops-force-armed-group-out-of-orthodox-holy-site-of-lalibela|title=Ethiopian troops force armed group out of Orthodox holy site of Lalibela|website=Al Jazeera|access-date=2023-11-10}}</ref>. 3 студзеня 2024 года адбыліся баі ў горадзе Дэбрэ Бірхан<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://borkena.com/2024/01/03/debre-birhan-fano-forces-battled-with-ethiopian-troops/|title=Fano forces battled Ethiopian troops in Debre Berhan|author=Account|website=Borkena Ethiopian News|date=2024-01-03|access-date=2024-01-29}}</ref>. 8 студзеня войскі Фано ў трэці раз увайшлі ў Гондэр, дзе зноў пачаліся баі<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://borkena.com/2024/01/08/ethiopia-gondar-battle-14-reported-dead-as-govt-forces-fire-artillery/|title=Battle Reported in Gondar City, Resulting in 14 Deaths, Including Civilians|author=Account|website=Borkena Ethiopian News|date=2024-01-08|access-date=2024-01-29}}</ref>. 29 лютага амхарцы пачалі наступленне ў бок Бахр-Дара<ref>{{Cite web|url=https://x.com/HoMan99/status/1763444877596012610?s=20|title=Fano entered the regional capital Bahir Dar|author=Mandefro|first=Hone|website=X.com|date=1 March 2024}}</ref>. 3 сакавіка адбыўся бой у Шэва-Рабіт<ref>{{Cite web |last=Account |date=2024-03-04 |title=Shewa Robit town reportedly came under Fano control |url=https://borkena.com/2024/03/04/ethiopia-shewa-robit-town-reportedly-came-under-fano-control/ |access-date=2024-03-05 |website=Borkena Ethiopian News |language=en-US}}</ref>. 20 сакавіка атрады арома напалі на Атае, дзе ўступілі ў сутыкненне з амхарскім апалчэннем<ref>{{Cite web |last=Account |date=2024-03-22 |title=Ataye experiencing renewed fighting , at least ten reportedly killed |url=https://borkena.com/2024/03/21/ataye-experiencing-renewed-fighting-at-least-ten-reportedly-killed/ |access-date=2024-03-23 |website=Borkena Ethiopian News |language=en-US}}</ref>. 12 красавіка адбылася перастрэлка паміж сіламі федэральнай паліцыі і членамі Фано каля залы Міленіум у [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебе]], у выніку якой загінулі двое амхарскіх баевікоў і грамадзянская асоба<ref>{{Cite web |last=standard1 |first=Addis |date=2024-04-12 |title=City police say three killed, two injured during shootout with "extremist Fano" members in Addis Abeba |url=https://addisstandard.com/city-police-say-three-killed-three-injured-during-shootout-with-extremist-fano-members-in-addis-abeba/ |access-date=2024-04-13 |website=Addis Standard |language=en-US}}</ref>. 1 верасня Фано захапілі горад Метэма на мяжы з [[Судан]]ам. Адступаючыя войскі федэральнага ўрада беглі ў суседнюю краіну<ref>{{Cite web |last= |date=2024-09-02 |title=Sudan closes Ethiopia border after Fano militia seizes town |url=https://sudantribune.com/article290290/ |access-date=2024-09-02 |website=[[Sudan Tribune]] |language=en-US}}</ref>. 17 верасня баевікі разгарнулі наступленне на Гондэр<ref>{{Cite web |last=Account |date=2024-09-17 |title=Most part of Gondar reportedly under Fano control after heavy fighting |url=https://borkena.com/2024/09/17/gondar-mostly-under-fano-control-after-heavy-fighting-report/ |access-date=2024-09-19 |website=Borkena Ethiopian News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Observer |first=Ethiopia |date=2024-09-17 |title=Intense fighting erupts in Gondar and surrounding areas |url=https://www.ethiopiaobserver.com/2024/09/17/intense-fighting-erupts-between-in-gondar-and-surrounding-areas/ |access-date=2024-09-19 |website=Ethiopia Observer |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=በጎንደር እና በአካባቢው ግጭቶች ሲካሄዱ መሰንበታቸውን ነዋሪዎች ተናገሩ |url=https://www.bbc.com/amharic/articles/cj4dv94j97go |access-date=2024-09-21 |website=BBC News አማርኛ |language=am}}</ref>. 1 кастрычніка Узброеныя сілы Эфіопіі і рэгіянальны ўрад Амхара абвясцілі ў сумеснай заяве аб узмацненні аперацый па забеспячэнні бяспекі<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2024-10-02 |title=ENDF, Amhara admin vow to 'intensify operations' against armed groups and figures embedded within gov't |url=https://addisstandard.com/endf-amhara-admin-vow-to-intensify-operations-against-armed-groups-figures-embedded-within-govt/ |access-date=2024-10-03 |website=[[Addis Standard]] |language=en-US}}</ref>. У кастрычніку, пасля заканчэнне сезону дажджоў, адбылася новая хваля эскалацыі, адбыліся баі ў зонах Паўднёвы Гондар, Цэнтральны Гондар<ref name=":3">{{Cite web |last= |first= |date=2024-10-03 |title=Heavy weapons assault in Amhara's Central Gondar Zone claims 20 lives; fighting continues in South Gondar |url=https://addisstandard.com/heavy-weapons-assault-in-amharas-central-gondar-zone-claims-20-lives-fighting-continues-in-south-gondar/ |access-date=2024-10-03 |website=[[Addis Standard]] |language=en-US}}</ref>, Заходні Годжам, Агеў Аві<ref name=":6">{{Cite web |last= |first= |date=8 October 2024 |title=Relentless warfare grips Amhara's West Gojjam Zone; residents trapped amid fierce fighting between gov't forces, Fano militia |url=https://addisstandard.com/relentless-warfare-grips-amharas-west-gojjam-zone-residents-trapped-amid-fierce-fighting-between-govt-forces-fano-militia/ |access-date=2024-10-09 |website=[[Addis Standard]] |language=en-US}}</ref>. Да лістапада УС Эфіопіі выбілі праціўніка ў горную мясцовасць<ref name=":15">{{Cite web |last=ADF |date=2024-11-12 |title=Conflict in Amhara Region Threatens to Ignite Another Ethiopian War |url=https://adf-magazine.com/2024/11/conflict-in-amhara-region-threatens-to-ignite-another-ethiopian-war/ |access-date=2024-11-14 |website=Africa Defense Forum |language=en-US}}</ref>. У пачатку 2025 года назіралася значнае зніжэнне інтэнсіўнасці баявых дзеянняў.<ref>{{Cite web |last=ADF |date=2025-02-18 |title=Fighting Continues in Ethiopia's Amhara Region - Africa Defense Forum |url=https://adf-magazine.com/2025/02/fighting-continues-in-ethiopias-amhara-region/ |access-date=2025-05-05 |language=en-US}}</ref> У сакавіку баевікі разгарнулі новае наступленне ў рэгіёне<ref name=":102">{{Cite web |last1=Karr |first1=Liam |last2=Tyson |first2=Kathryn |last3=Ford |first3=Yale |date=20 March 2025 |title=Africa File, March 20, 2025: Qatari-Mediated Ceasefire in DRC; SAF Closes in on Khartoum; RSF Attacks Spread to South Sudan; Al Shabaab Ramadan Offensive; Tigray Simmers as Amhara Escalates; Russia's Red Sea Efforts; Burkinabe Massacres |url=https://www.criticalthreats.org/analysis/africa-file-march-20-2025-qatari-ceasefire-in-drc-saf-khartoum-rsf-attacks-south-sudan-al-shabaab-ramadan-offensive-tigray-amhara-escalates-russia-ethiopia-navy-burkina-massacres |access-date=2025-03-21 |website=Critical Threats}}</ref>. 16 сакавіка апалчэнцы акружылі горад Вальдыя.<ref>{{Cite web |last=Account |date=2025-03-12 |title=Wollo Fano Forces Reportedly Launch Major Offensive In Woldia Area |url=https://borkena.com/2025/03/12/ethiopia-wollo-fano-forces-reportedly-launch-major-offensive-in-woldia-area/ |access-date=2025-04-03 |website=Borkena |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Account |date=2025-03-17 |title=Fano forces intensifying military operations in locations close to the city |url=https://borkena.com/2025/03/16/ethiopia-dessie-fano-forces-intensifying-military-operations/ |access-date=2025-04-03 |website=Borkena |language=en-US}}</ref> Cілы ўрада заявілі, што за два дні сутыкненняў з 20 да 22 сакавіка знішчылі больш за 300 баевікоў<ref>{{Cite web |title=Ethiopia's army claims to have killed 300 Fano fighters in renewed clashes |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/22/ethiopias-army-says-more-than-300-fano-fighters-killed-in-renewed-fighting |access-date=2025-04-13 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. 17 красавіка больш за 100 чалавек загінулі ў выніку ўдару эфіопскага беспілотніка ў зоне Усходні Годжам.<ref>{{Cite web |last= |date=2025-04-24 |title=More than 100 people killed in drone strike in East Gojjam zone, Amhara region; eyewitnesses report civilian casualties |url=https://addisstandard.com/more-than-100-people-killed-in-drone-strike-in-east-gojam-zone-amhara-region-eyewitnesses-report-civilian-casualties/ |access-date=2025-05-04 |website=[[Addis Standard]] |language=en-US}}</ref> У канцы верасня групоўкі Фано пачалі аперацыю «Адэм Алі», мэтай якой быў захоп горада Вальдыя. Да пачатку кастрычніка паўстанцы акружылі горад і захапілі некалькі важных гарадоў<ref>{{cite news |title=Ethiopia: Fano Forces Take Control of Gashena Amid Intensifying Clashes in Amhara Region |url=https://zehabesha.com/ethiopia-fano-forces-take-control-of-gashena-amid-intensifying-clashes-in-amhara-region/|work=The Habesha |date=8 October 2025}}</ref>. У пачатку лютага баевікі актывізавалі наступальныя дзеянені па ўсёй цэнтральнай частцы штата Амхара<ref>{{cite news |title=Ethiopia’s Amhara Fano National Movement Seizes 20 Districts |url=https://africa.dailynewsegypt.com/ethiopia-amhara-fano-seizes-towns-endf/ |work=DNE Africa |date=12 February 2026}}}</ref>. 4 лютага сілы паўстанцаў увайшлі ў горад Дэбрэ Табар, але праз некалькі дзён адступілі пад ударамі варожых дронаў<ref>{{cite news |title=What happened recently in Debre Tabor city? |url=https://www.bbc.com/amharic/articles/cr5lmjnezmjo |work=BBC News |date=13 February 2026 |lang=am}}}</ref><ref>{{cite news |title=Military Buildup in Northern Ethiopia; US-Linked Personnel in the DRC and Nigeria; South Sudan’s Slide to Civil War: Africa File, February 12, 2026 |url=https://www.criticalthreats.org/analysis/tplf-eritrea-ethiopia-fardc-m23-drc-splmio-south-sudan-boko-haram-africom-africa-file-february-12-2026 |work=Citical Threats |date=12 February 2026}}}</ref>. == Правы чалавека == [[Эфіопская камісія па правах чалавека|Камісія па правах чалавека Эфіопіі]] заявіла, што па ўсім рэгіёне Амхара адбываюцца шматлікія парушэнні правоў чалавека, як, напрыклад, бамбардзіроўкі жылых кварталаў<ref>{{Cite news |date=2023-08-14 |title=Suspected air strike kills 26 in Ethiopia's Amhara region |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/suspected-air-strike-kills-26-ethiopias-amhara-region-2023-08-14/ |access-date=2023-08-14}}</ref> і пазасудовыя забойствы<ref name=":0"/>. Паведамлялася, што грамадзянскіх асоб у Бахр-Дары выцягвалі з дамоў і забівалі на вуліцах або каля іх дамоў, а некаторых маладых людзей спецыяльна абшуквалі, збівалі і забівалі. У сталіцы Эфіопіі [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебе]] праводзілся масавыя арышты асоб амхарскага паходжання<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=https://ehrc.org/the-human-rights-impact-of-the-armed-conflict-on-civilians-in-amhara-regional-state/|title=The human rights impact of the armed conflict on civilians in Amhara Regional State|author=Dejene|first=Liya|website=Ethiopian Human Rights Commission - EHRC|date=2023-08-14|access-date=2023-08-14}}</ref>. == Рэакцыя == [[Злучаныя Штаты]] заявілі, што глыбока занепакоены гвалтам. [[Іспанія]] і [[Вялікабрытанія]] перасцераглі сваіх грамадзян ад паездак у некаторыя раёны штата Амхара<ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.voanews.com/a/ethiopia-announces-arrests-in-tense-amhara-region-/7213137.html|title=Ethiopia Announces Arrests in Tense Amhara Region|website=VOA|date=2023-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230805223619/http://www.voanews.com/a/ethiopia-announces-arrests-in-tense-amhara-region-/7213137.html|archive-date=2023-08-05|access-date=2023-08-06|url-status=live}}</ref>. Генеральны дырэктар [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|СААЗ]] [[Тэдрас Гебрэесус]] заявіў 7 жніўня 2023 года, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў рэгіёне абцяжарана з-за блакіроўкі дарог<ref>{{Cite web|url=https://addisstandard.com/news-who-expresses-concern-calls-for-uninterrupted-access-and-protection-of-health-care-in-amhara-region/|title=WHO expresses concern, calls for uninterrupted access and protection of health care in Amhara region|website=[[Addis Standard]]|date=August 7, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230807182706/https://addisstandard.com/news-who-expresses-concern-calls-for-uninterrupted-access-and-protection-of-health-care-in-amhara-region/|archive-date=August 7, 2023|access-date=August 7, 2023|url-status=live}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Удар беспілотніка па Фінотэ-Селам]] * [[Наступленне ў Амхары (2024)]] * [[Разня ў Мераві]] * [[Амхарафобія]] == Крыніцы == {{Reflist}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Грамадзянскі канфлікт у Эфіопіі]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2023 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2024 года]] pbq3rsbcalxh6ttzaqh6a7erg5uw9ln Гордан 0 761529 5133551 5117271 2026-04-29T06:54:18Z Rymchonak 22863 /* Прозвішча */ 5133551 wikitext text/x-wiki '''Гордан''': == Прозвішча == * [[Алекс Гордан]] — амерыканскі баскетбаліст * [[Патрык Гордан]] — шатландскі і расійскі военачальнік * [[Рут Гордан]] — амерыканская актрыса * [[Рычард Фрэнсіс Гордан]] — астранаўт * [[Самуэль Лейб Гордан]] — яўрэйскі пісьменнік == Тапонім == * [[Гордан (вадасховішча)]] * [[Гордан (востраў)]] * [[Гордан (рака, Тасманія)]] {{неадназначнасць}} 1vimpb7xic5ke226plrxx1swbv6u3j9 Станіслаў Яроцкі 0 765944 5133297 5111289 2026-04-28T12:06:20Z Pabojnia 135280 /* Этнаграфічнай дзейнасць */ афармленне 5133297 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Яроцкі}} {{Мастак |імя = Станіслаў Яроцкі |партрэт = Stanisław Jarocki.jpg |загаловак = Станіслаў Яроцкі |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |вучоба = |стыль = [[постімпрэсіянізм]]<ref>[https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/8456/edition/19390/content?ref=L2NvbGxlY3Rpb25kZXNjcmlwdGlvbi85MQ Józef Marian Poklewski, Polskie życie artystyczne w międzywojennym Wilnie, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń, 1994, s. 89]</ref>, [[рэалізм (мастацтва)|рэалізм]], [[мадэрн]]<ref>Henryka Ilgiewicz, Societates Academicae Vilnenses Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie (1907-1939) i jego poprzednicy Warszawa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2008, s. 143.</ref>, [[сімвалізм]], [[неарамантызм]] |працы =«[[Пейзаж Залесся (карціна Станіслава Яроцкага)|Пейзаж Залесся]]» (1899) * «[[Святая Жамойція (карціна Станіслава Яроцкага)|Святая Жамойція]]» (1910) * «[[Від на Вільню з Туравай гары (карціна Станіслава Яроцкага)|Від на Вільню з Туравай гары]]» (1921) * «[[Залатая восень у Беняконях (карціна Станіслава Яроцкага)|Залатая восень у Беняконях]]» (1927) * «[[Свіран у Беніцы (карціна Станіслава Яроцкага)|Свіран у Беніцы]]» (1927) * «[[Лугана (карціна Станіслава Яроцкага)|Лугана]]» (1929) * «[[Вільня - від на Антокаль (карціна Станіслава Яроцкага)|Вільня — від на Антокаль]]» (1933) }} '''Станіслаў Яроцкі''' ({{lang-pl|Stanisław Jarocki}}, {{lang-lt|Stanislovas Jarockis}}; {{ДН|3|11|1871|22|10}}<ref>{{Cite web|url=https://metryki.genealodzy.pl/|title=Metryki - Skanoteka - Baza skanów akt metrykalnych|first=Genealodzy PL|last=Genealogia|website=metryki.genealodzy.pl|access-date=2024-07-17}}</ref><ref>[https://www.sejm-wielki.pl/b/psb.9934.1 Stanisław Jarocki z Jaroszyna h. Rawicz]</ref><ref>Polski Słownik Biograficzny t. 10 s. 634 Jarocki Stanisław</ref><ref>[https://onebid.pl/pl/papers/Pamietnik-Towarzystwa-Przyjaciol-Sztuk-Pieknych-w-Krakowie-1854-1904/J Emmanuel Swieykowski, Pamiętnik Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie 1854—1904, Kraków 1905]</ref><ref>Meno albumas «Peizažo erdvė» (I tomas). Sud. N. Tumėnienė. Vilnius, LAWIN, 2010, P. 88.</ref>{{заўвага|У літаратуры сустракаюцца іншыя даты нараджэння мастака: 1872<ref>[https://www.menorinka.lt/autorius/stanislovas-jarockis-stanislaw-jarocki Stanislovas Jarockis]</ref> ці 1879<ref>[https://www.limis.lt/personalities/1361571 Stanislovas Jarockis (Stanisław Jarocki)]</ref><ref>{{кніга|аўтар=Mieczysław Jackiewicz,| загаловак= Wileński słownik biograficzny (wydanie drugie poszerzone)|месца=Bydgoszcz|выдавецтва= Zaklad Poligraficzny SPRINT Tomasz Toczkiewicz|год=2008|том=|старонкі=172|старонак=605|isbn= 978-83-87865-59-7|тыраж=}}</ref> год.}}, [[Варшава]], [[Царства Польскае]] — {{ДС|13|10|1944}}, {{МС|Вільня|у Вільнюсе|}}, [[Літва]]) — [[Палякі|польскі]], [[Літоўцы|літоўскі]] і [[Беларусы|беларускі]] [[мастак]], педагог, [[этнаграфія|этнограф]], асветнік, грамадскі дзеяч. == Біяграфія == === Адукацыя === Нарадзіўся ў [[Варшава|Варшаве]] ў сям’і Лукаша Земавіта Ігнацы Яроцкага герба «[[Герб «Равіч»|Равіч]]»<ref>[https://www.sejm-wielki.pl/b/8.464.219 Łukasz Ziemowit Ignacy Jarocki z Jaroszyna h. Rawicz]</ref> і Ванды Саламеі Альдоны Гасціцкай герба «[[Герб «Любіч»|Любіч]]»<ref>[https://www.sejm-wielki.pl/b/psb.9934.3 Wanda Salomea Aldona Gościcka z Gościc h. Lubicz]</ref>, меў малодшую сястру Зоф’ю<ref>[https://www.sejm-wielki.pl/b/sw.257667 Zofia Jarocka z Jaroszyna h. Rawicz]</ref>. Паходзіў са знакамітага [[шляхта|шляхецкага]] роду Яроцкіх гербу «[[Герб «Равіч»|Равіч]]». Навучанне распачаў у Варшаўскай Класе Малявання ў [[Войцех Герсан|Войцеха Герсана]], працягнуў навучанне ў 1891—1894 гадах у [[Кракаўская акадэмія мастацтваў імя Яна Матэйкі|Кракаўскай акадэміі мастацтваў]] у [[Ян Матэйка|Яна Матэйка]], {{нп3|Юзаф Унежыскі|Юзафа Унежыскага|pl|Józef Unierzyski}} і {{нп3|Леапольд Лёфлер|Леапольда Лёфлера|pl|Leopold Löffler}}<ref>[https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/8456/edition/19390/content?ref=L2NvbGxlY3Rpb25kZXNjcmlwdGlvbi85MQ Józef Marian Poklewski, Polskie życie artystyczne w międzywojennym Wilnie, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń, 1994, s. 59]</ref><ref>Henryka Ilgiewicz, Societates Academicae Vilnenses Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie (1907—1939) i jego poprzednicy Warszawa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2008, s. 142.</ref>. Вучыўся ў 1894—1895 гадах у {{нп3|Акадэмія Каларосі|Акадэміі Каларосі|pl|Akademia Colarossiego}} у [[Парыж]]ы ў {{нп3|Рафаэль Кален|Рафаэля Калена|fr|Louis-Joseph-Raphaël Collin}}, {{нп3|Люк-Аліўе Мерсон|Люка-Аліўе Мерсона|fr|Luc-Olivier Merson}} і [[Эдмон Аман-Жан|Эдмона Аман-Жана]]. У 1896 годзе пераехаў у [[Мюнхен]], дзе вучыўся ў [[Шыман Холашы|Шымана Холашы]], пасля ў 1897 годзе пераехаў у [[Рым]]е, дзе амаль два гады навучаўся самастойна, адкуль дасылаў карціны на выстаўкі. У Мюнхене арганізаваў суполку «{{нп3|Польскае гімнастычнае таварыства “Сокал”|Сокалаў|pl|Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”}}{{заўвага|Гімнастычнае таварыства «Sokół» - піянерская арганізацыя фізічнага выхавання і спорту ў Польшчы. Найстарэйшае польскае гімнастычнае таварыства, сябры якога ўнеслі, між іншым, вялікі ўнёсак у справу папулярызацыі гімнастыкі ў польскім грамадстве, заснавання шматлікіх спартыўных клубаў і Польскага скаўцкага саюза. «Sokół» дзейнічаў на тэрыторыі Расійскай, Аўстра-Венгерскай, Германскай імперыяў, пасля аднаўлення незалежнасці Польшчы і на працягу ўсяго міжваеннага перыяду. Пасля Другой сусветнай вайны быў забаронены камуністамі і забаронены ў часы Польскай Народнай Рэспублікі. Першыя гнёзды адноўленага «Sokół» пачалі з'яўляцца толькі пасля падзення камунізму ў Польшчы ў 1989 годзе.}}», а ў Рыме заснаваў «Чытальню»{{заўвага|Чытальня знаходзілася пры Caffe Grecco на Via Condotti.}}<ref>[https://onebid.pl/pl/papers/Pamietnik-Towarzystwa-Przyjaciol-Sztuk-Pieknych-w-Krakowie-1854-1904/J Emmanuel Swieykowski, Pamiętnik Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie 1854—1904, Kraków 1905]</ref>. === Дзейнасць у Вільні === У 1898 г. пераехаў у [[Вільня|Вільню]], дзякуючы запрашэнню [[Баляслаў Русецкі|Баляслава Русецкага]]{{заўвага|Працоўня Баляслава Русецкага ў Вільні знаходзілася па [[Вуліца Бакшта|вуліцы Бакшта]] ({{lang-lt|Bokšto gatvė}}).}}<ref>Andrzej Romanowski, Pozytywizm na Litwie: polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864—1904, Kraków : «Universitas», [[2003]]. — 485 s, s. 217.</ref>. У Вільні працаваў выкладчыкам малярства, скульптуры і малюнку ў мастацкай школе [[Іван Трутнеў|Івана Трутнева]]<ref>S. Jarocki, Dziesięciolecie Szkoły rysunkowej w Wilnie, «Tygodnik Ilustrowany» 24 1/6 n 1904, nr 6.</ref>. Унёс у кансерватыўную сістэму акадэмічнай адукацыі свежыя павевы стылістыкі [[постімпрэсіянізм]]у і [[Мадэрн|сэцэсійнасці]]<ref>[https://www.limis.lt/personalities/1361571 Stanislovas Jarockis (Stanisław Jarocki)]</ref>. Пад уплывам моднага ў той час накірунку [[Мадэрн|сэцэсійнасці]] малюе карціну «Мары немаўляці». Нягледзячы на на гэта, знакаміты віленскі мастацкі і тэатральны крытык {{нп3|Напалеон Роўба||pl|Napoleon Rouba}} з 1899 г. напісаў разгромны артыкул аб творчасці Станіслава Яроцкага, дзе параіў яму, каб мастак «пакінуў на якісці час кампазіцыі і вырабленне карцінаў, і вярнуўся да цярплівага навучання»<ref>N. Rouba: Wystawa wilenska, «Prawda» 4/16 IX 1899, nr 37.</ref>. [[Люцыян Узембла]] называў Станіслава Яроцкага «прадстаўніком новай школы [[сімвалізм]]у і нават містыкі», называў яго адным з завадатараў новай эпохі віленскага мастацтва, бо мастак прыўнёс у мастацкае жыццё Вільні павевы французскага [[сімвалізм]]у<ref>[[Люцыян Узембла|Uzięblo L.]], Malarstwo wileńskie, Biesiada literacka, 1899, I, Nr. 15, s. 290.</ref><ref>[https://www.lituanistika.lt/content/19646 Laima Laučkaitė, Vilniaus dailė XX amžiaus pradžioje, Vilnius: Baltos lankos, 2002, 207 p., p. 142.]</ref>. У 1898 годзе Станіслаў Яроцкі быў адзным з ініцыятараў арганізацыі віленскага [[Таварыства аматараў старажытнасці і этнаграфіі ў Вільні|Таварыства аматараў старажытнасці і этнаграфіі]] ({{lang-pl|Towarzystwo miłośników starożytności i ludoznawstwa}}, {{lang-lt|Senovės ir etnografijos mylėtojų draugija}}){{заўвага|Гады актыўнай дзенайнасці таварыства: 1899—1907, у 1907 годзе таварыства спыніла сваё існаванне.}}, вядомага таксама як археалагічны гурток{{заўвага|Таварыства аматараў старажытнасці і этнаграфіі, вядомае як археалагічны гурток. Яго сябры галоўнай сваёй мэтай паставілі збор народных рэліквій, культурных пажыткаў, а таксама іх абарону ад знішчэння альбо вывазу з Вільні. Памятаючы, які лёс напаткаў Віленскую археалагічную камісыю і музей старажытнасці, сваю арганізацыю не рэгістравалі і працавалі канспіратыўна. Рэгулярныя пасяджэнні праходзілі ў прыватных дамах членаў. Праект стварэння такой арганізацыі ўзнік у 1898 годзе, а ініцыятарамі былі [[Люцыян Узембла]] (1864-1942), літаратар, калекцыянер і аматар старажытнасці Вільні; [[Станіслаў Булгароўскі]] (1872-1935), адвакат і натарый, і [[Станіслаў Мураўскі]], горны інжынер. Кіраўніцтва было ўтворана ў маі 1899 г. Першым старшынёй стаў [[Казімір Падэрня]] (1842-1910), гісторык і даследчык віленскіх помнікаў, бібліятэкарам - [[Людвік Чаркоўскі]] (1855-1928), потым працаваў бібліятэкарам універсітэта імя Стэфана Баторыя; кансерватарам помнікаў - [[Уладзіслаў Загорскі]] (1858-1927), сакратаром і скарбнікам - Люцыян Узембла. Праз шэсць месяцаў кіраўніцтва змянілася, старшынёй абралі [[Вандалін Шукевіч|Вандаліна Шукевіча]], сакратаром застаўся Станіслаў Яроцкі (1879-1944), мастак; скарбнікам - [[Францішак Юрэвіч]] (1850-1924), бібліятэкарам - [[Люцыян Узембла]], а пасля яго - [[Адам Карповіч]] (1842-1914). Гурток функцыянаваў да 1906 года, і на працягу гэтага часу яго сябрамі былі каля трыццаці асоб, галоўным чынам прадстаўнікі віленскай інтэлігенцыі. Гэта былі пісьменнікі, мастакі, юрысты, некалькі выдаўцоў кніг, дзеячы асветы, сярод іх Браніслаў Умястоўскі (1863-1933), купцы і інжынеры. Члены гуртка імкнуліся падняць патрыятычны настрой і прыцягнуць да супрацоўніцтва шырокія колы грамадскасці і з гэтай мэтай арганізоўвалі ўрачыстасці падчас народных свят, эскурсіі ў гістарычныя мясціны: у [[Трокі]], на [[Вілія|Вілію]], у [[Наваградак]], уводзілі звычай аздаблення і асвячэння ў дзень памерлых могілак заслужаных людзей для народнай гісторыі і культуры. Таксама займаліся кансервацыяй могілак віленскіх прафесараў на Росе і на Бернардзінскіх могілках. Арганізоўвалі лекцыі і гутаркі для моладзі і навучэнцаў гімназій. У часопісе ”Пад’ём” (”Pobódka”) змяшчалі артыкулы па тэматыцы ”інвентарызацыі помнікаў далёкай мінуўшчыны”. Прадметам клопату археалагічнага гуртка была кансервацыя жывапісу ў старых касцёлах Вільні. У гэтай справе падтрымлівалі кантакт з выдатным прапаведнікам і гісторыкам ксяндзом-прэлатам [[Ян Курчэўскі|Янам Курчэўскім]], які дапамагаў ім уплываць на духоўную свядомасць тых, хто спрабаваў аднавіць унутранае ўбранства касцёлаў. Члены гуртка служылі дарадцамі падчас аднаўлення касцёлаў і прадметаў, якія мелі мастацкую каштоўнасць, а Францішак Юрэвіч, Станіслаў Яроцкі і [[Вацлаў Макоўскі]] (1854-1922) самі працавалі пры ачышчэнні фрэсак у капліцы Святога Казіміра. Пад уплывам старання археалагічнага гуртка магістрат Вільні выдаліў з вежы, якая знаходзілася на замкавай гары, сігналізацыю, а знутры яе - кавярню. Адным з найважнейшых заданняў, якое рэалізоўваў археалагічны гурток, было выратаванне ад поўнага знікнення руін замка, які знаходзіўся на востраве ў Троках. Аб’ект ператвараўся ў руіны, а цэглу з яго муроў выкарыстоўвалі для будаўніцтва жыхары найбліжэйшага наваколля. Афіцыйным гаспадаром на падставе дагаворы арэнды з горадам Трокі стаў [[Вандалін Шукевіч]]. Ён таксама атрымаў як вядомы даследчык згоду ад царскай Археалагічнай камісіі з Пецярбурга на вядзенне археалагічных даследаванняў у замку і на востраве, а таксама на правядзенне рамонтных прац на помніках даўніны. Старанні членаў археалагічнага гуртка выклікалі зацікаўленасць і дапамогу польскай і літоўскай грамадскасці.}}, быў пэўны час сакратаром гэтага таварыства{{заўвага|Сакратаром Таварыства аматараў старажытнасці і этнаграфіі першапачаткова быў уласна адзін з галоўных ініцыятараў арганізацыі дадзенага таварыства [[Люцыян Узембла]], які сышоў потым з пасады з-за канфлікту са Станіславам Яроцкім, пасля чаго Станіслаў Яроцкі і стаў сакратаром таварыства<ref>Anita Magowska, [http://www.actamedicorum.ump.edu.pl/upload/files/AMP%20R.7%202017%20z.1%20Magowska%20Działalność%20naukowa%20i%20oświatowa.pdf Działalność naukowa i oświatowa Polaków w Wilnie w latach 1899—1915 w świetle listów Elizy Orzeszkowej i Lucjana Uziębło do Władysława Zahorskiego] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240318081231/http://www.actamedicorum.ump.edu.pl/upload/files/AMP%20R.7%202017%20z.1%20Magowska%20Dzia%C5%82alno%C5%9B%C4%87%20naukowa%20i%20o%C5%9Bwiatowa.pdf |date=18 сакавіка 2024 }}, Acta Medicorum Polonorum — Nr 7/2017, Zeszyt 1., s. 91.</ref>.}}<ref>[https://pawet.net/files/w_szukiewicz.pdf Мар’яна Магдалена Бломберг, Вандалін Шукевіч. Сын лідскай зямлі — даследчык і грамадскі дзеяч. Варшава: Таварыства польскай культуры на Лідчыне; 2010, С. 60-62].</ref><ref>Henryka Ilgiewicz, Societates Academicae Vilnenses Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie (1907—1939) i jego poprzednicy Warszawa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2008, s. 129—130.</ref><ref>Andrzej Romanowski, Pozytywizm na Litwie: polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864—1904, Kraków : «Universitas», [[2003]]. — 485 s, s. 313.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240228130615/https://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB-0001:B.03~2019~1617120346114/B.03~2019~1617120346114.pdf Henryka Ilgievič, Vilniaus senovės ir mokslo mylėtojai XX amžiaus pradžioje, Vilnius: LKTI, 2019, 344 p., p. 89-90.]</ref>. У 1900 годзе з ініцыятывы Станіслава Яроцкага грошы з Таварыства аматараў старажытнасці і этнаграфіі былі зафундаваны на памятную табліцу [[Францішак Багушэвіч|Францішку Багушэвічу]] з партрэтам у [[Жупраны|жупранскім]] [[Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Жупраны)|касцёле]]<ref>[https://polona.pl/item-view/1f84640b-17f2-4a4f-a661-25dacfc21adb?page=1 Kurjer Wileński 1924, nr 25 (25 lipca), L-wislaw, O Kołku Miłośników wiedzy o Kraju, s. 2] </ref>. З 1899 г. Станіслаў Яроцкі кіраваў моладзевымі мастацкімі гурткамі, арганізоўваў тайныя самаадукацыйныя гурткі{{заўвага|Арганізацыя Кол самаадукацыі {{lang-pl|organizacja Kół Samokształcenia}} была створана Станіславам Яроцкім у 1899 годзе і дзейнічала 18 гадоў, у яе дзейнасці сярод іншых прымаў удзел беларускі дзеяч [[Вацлаў Ластоўскі]]<ref>[[Людвіка Жыцкая|Ludwіka Życka]], [https://polona.pl/preview/1ba3088a-835f-45ad-a372-1ed9274e8b8f Krótki rys dziejów tajnej oświaty polskiej na ziemi wileńskiej od 1880 do 1919], Wilno, 1932, s. 19.</ref>.}} (усяго стварыў 28), бібліятэкі<ref>Stefania Walasek, Polska oświata w guberni wileńskiej w latach 1864—1915 — Kraków: Impuls, 2003. — 178 s. S. 100.</ref><ref>Myslicki L, Zarys historii walk o oswiatą polską w Wileńszczyznie i Mińszczyznie, Warszawa 1930, s. 6.</ref><ref>Andrzej Romanowski, Pozytywizm na Litwie: polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864—1904, Kraków : «Universitas», [[2003]]. — 485 s, s. 306.</ref><ref>M. Zakrzewska, Jarocki Stanislaw, [w:] Słownik, t. 3, s.236-237</ref>. З 1900 года выкладаў у бясплатных гуртках тэхнічнага малявання і чарчэння. у 1904 годзе пасля пераўтварэння [[Юзаф Монтвіл|Юзафам Монтвілам]] гэтай навучальнай установы ў класы малявання ён вёў курсы пейзажнага жывапісу<ref>[https://www.lituanistika.lt/content/19646 Laima Laučkaitė, Vilniaus dailė XX amžiaus pradžioje, Vilnius: Baltos lankos, 2002, 207 p., p. 31.]</ref>. у 1907 годзе пасля стварэння Таварыства сяброў віленскае навукі стаў арганізатарам яго мастацкіх збораў<ref>Henryka Ilgiewicz, Societates Academicae Vilnenses Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie (1907—1939) i jego poprzednicy Warszawa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2008, s. 326.</ref>. Арганізоўваў у Вільні выстаўкі мясцовых і польскіх мастакоў. З 1899 года праектаў касцюмы і дэкарацыі для таемных тэатраў, якія зваліся «Заўрацальнямі»<ref>[https://rhpp.up.krakow.pl/article/download/10046/9174/33454 Inesa Szulska, Współpraca wileńskiego artysty i publicysty Stanisława Jarockiego z «Tygodnikiem Ilustrowanym» (1899—1914) Rocznik historii prasy polskiej T. XXV (2022) Z. 3 (67), ISSN 1509—1074], s. 28.</ref><ref>Andrzej Romanowski, Pozytywizm na Litwie: polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864—1904, Kraków : «Universitas», [[2003]]. — 485 s, s. 308.</ref>. Быў актыўным дзеячом і ўваходзіў у склад кіраўніцтва [[Польскае таварыства «Асвета» (Вільня)|віленскага таварыства «Асвета»]]{{заўвага| Віленскае таварыства «Асвета» паўстала яшчэ ў 1890 годзе дзякуючы {{нп3|Міхал Венслаўскі|Міхалу Венслаўскаму|pl|Michał Węsławski}}<ref>{{кніга|аўтар=Henryka Ilgiewicz,| загаловак= Wileńskie towarzystwa i instytucje naukowe w XIX wieku |месца=Toruń|выдавецтва= Wydawnictwo Adam Marszalek|год=2005|том=|старонкі=39|старонак=468|isbn= 83-7441-158-9 |тыраж=}}</ref>.}}{{заўвага|Таварыствы «Асвета» - польскія грамадская арганізацыі, якая былі заснаваны на тэрыторыі Расійскай імперыі. Да 1907 года таварыствы дзейнічала ў канспірацыі, у 1907—1909 гадах — легальна, пазней — зноў у канспірацы. Задачай «Асветы» было выхаванне мясцовых жыхароў (асабліва дзяцей) у духу «польскасці» — галоўным чынам праз арганізацыю і падтрымку прыватнай польскамоўнай і рэлігійнай (каталіцкай) адукацыі. Таварыствы ўхілялася ад палітызацыі сваёй дзейнасці, афіцыйна дэкларуючы толькі асветніцка-культурныя мэты<ref> [https://polona.pl/preview/9e44c7c8-e1b2-4f2e-9b45-bffc31de9c48 Ustawa Polskiego Towarzystwa "Oświata" w Wilnie Wilno : [s.n.], 1906 (Wilno : Józef Zawadzki), 1906.]</ref>, але само распаўсюджанне польскай мовы і падтрымка каталіцызму выклікалі негатыўную рэакцыю і пераслед з боку афіцыйнай расійскай улады, бо ўваходзілі ў супярэчанне з неафіцыйнай (пасля ўвядзення ў 1905 годзе законаў аб верацярпімасці і свабоды друку на роднай мове) палітыкай ураду па русіфікацыі Заходняга края Расійскай імперыі. Гэта стала галоўнай нагодай для самаскасавання таварыстваў у 1909 годзе і пераходу яго на нелегальныя ўмовы работы. Найбольш вядомыя падобныя таварыствы на тэрыторыі Беларусі былі ў [[Польскае таварыства «Асвета» (Мінск)|Мінску]], {{нп3|Польскае таварыства «Асвета» (Нясвіж)|Нясвіжы|pl|Polskie Towarzystwo „Oświata” w Nieświeżu}}. Акрамя таго, як адзначае польская даследніца Стэфанія Валасек на тэрыторыі Віленскай губерні (сучасная тэрыторыя Беларусі і Літвы) дзеячамі «Асветы» быў створаны цэлы шэраг перадшколаў {{lang-pl|Ochronkowe Koło}}, у тым ліку, ў [[Смаргонь|Смаргонях]], [[Глыбокае|Глыбокім]], ў [[Гальшаны|Гальшанах]], ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], ў [[Панявеж]]у, ў [[Кернаў|Кернаве]], ў [[Косцевічы (Астравецкі раён)|Косцевічах]], ў [[Параф’янава|Параф’янаве]], ў [[Жалудок|Жалудку]], ў [[Жослі|Жослях]], ў [[Кашадары|Кашадарах]]<ref> Stefania Walasek, Polska oświata w guberni wileńskiej w latach 1864–1915 — Kraków: Impuls, 2003. — 178 s. S. 118-119.</ref><ref>Myslicki L, Zarys historii walk o oswiatą polską w Wileńszczyznie i Mińszczyznie, Warszawa 1930, s. 9-10.</ref>. У адкрыцці дадзеных перадшколаў дзейны ўдзел прымаў Станіслаў Яроцкі, [[Людвіка Жыцкая]], [[Эма Дмахоўская]] і іншыя дзеячы віленскай «Асветы».}}<ref>Andrzej Romanowski, Pozytywizm na Litwie: polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864—1904, Kraków : «Universitas», [[2003]]. — 485 s, s. 299—300.</ref><ref>Henryka Ilgiewicz, Societates Academicae Vilnenses Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie (1907—1939) i jego poprzednicy Warszawa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2008, s.27.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240228130615/https://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB-0001:B.03~2019~1617120346114/B.03~2019~1617120346114.pdf Henryka Ilgievič, Vilniaus senovės ir mokslo mylėtojai XX amžiaus pradžioje, Vilnius: LKTI, 2019, 344 p., p. 17.]</ref>. У 1908 годзе Станіслаў Яроцкі арганізаваў дзве выстаўкі польскіх мастакоў у Вільні, штуршком да чаго стала серыяў выстаў літоўскіх мастакоў у 1906—1907 гадоў<ref>[https://www.lituanistika.lt/content/19646 Laima Laučkaitė, Vilniaus dailė XX amžiaus pradžioje, Vilnius: Baltos lankos, 2002, 207 p., p. 33.]</ref>. На выставах прысутнічалі працы ў тым ліку мастакоў з [[Царства Польскае|Польскага каралеўства]], але асабліва мастак ацэньваў творчасць мясцовых мастакоў: [[Фердынанд Рушчыц|Фердынанда Рушчыца]], [[Казімір Альхімовіч|Казіміра Альхімовіча]], [[Казімір Стаброўскі|Казіміра Стаброўскага]]. Планаваў пасля таксама зладзіць асобную выстаўку карцінаў і графікі ваколіцаў [[Кушляны|Кушлянаў]] са збору [[Казімір Шафнагель|Казіміра Шафнагель]]<ref>U., Wystawa sztuki graficznej, Kurjer litewski, 1908, 11. 04.</ref>, але так і не рэалізаваў гэту задумку<ref>[https://www.lituanistika.lt/content/19646 Laima Laučkaitė, Vilniaus dailė XX amžiaus pradžioje, Vilnius: Baltos lankos, 2002, 207 p., p. 35.]</ref>. У 1912 годзе Станіслаў Яроцкі арганізаваў у Вільні вялікую выстаўку пейзажаў<ref>[[Людвіка Жыцкая|Zycka L.]], Wystawa krajobraz polski, Gazeta codzienna, 1912 05.27.</ref>. У 1912 годзе падчас выстаўкі ўбачыў скульптуру {{нп3|Петрас Рымша|Петраса Рымшы|lt|Petras Rimša}} пад назвай ''«Kova»'' ({{lang-be|Змаганне}}), на якой была адлюстравана бітва паміж вершнікам ([[Герб Літвы|Віціс]]) і польскім Арлом<ref>[https://www.lituanistika.lt/content/19646 Laima Laučkaitė, Vilniaus dailė XX amžiaus pradžioje, Vilnius: Baltos lankos, 2002, 207 p., p. 60.]</ref>. Убачаная скульптура абурыла Станіслава Яроцкага, які быў прыхільнікам польска-літоўскага паразумення. Яроцкі паводле сведчанняў публічна разарваў каталог выстаўкі<ref>[https://www.lituanistika.lt/content/19646 Laima Laučkaitė, Vilniaus dailė XX amžiaus pradžioje, Vilnius: Baltos lankos, 2002, 207 p., p. 61.]</ref>. У той жа час Станіслаў Яроцкі захапляўся літоўскі мастацтвам і высока ацэньваў літоўскіх мастакоў, мастацкую тэхніку [[Мікалоюс Чурлёніс|Мікалоюса Чурлёніса]] параўноўваў да японскай<ref>Jarocki S., Druga litewska wystawa sztuk pięknych, Goniec wileński, 1908 03.14.</ref><ref>[https://www.lituanistika.lt/content/19646 Laima Laučkaitė, Vilniaus dailė XX amžiaus pradžioje, Vilnius: Baltos lankos, 2002, 207 p., p. 77.]</ref>. З 1911 года ён актыўна займаўся {{нп3|Гарцэрства|гарцэрствам|pl|Harcerstwo}}{{заўвага|Гарцэрства - польскі грамадска-асветніцкі і педагагічны рух, які быў часткай скаўцкага руху.}}, арганізаваў у Вільні гняздо {{нп3|Польскае гімнастычнае таварыства “Сокал”|“Сокалаў”|pl|Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”}}<ref>{{кніга|аўтар=Mieczysław Jackiewicz,| загаловак= Wileński słownik biograficzny (wydanie drugie poszerzone)|месца=Bydgoszcz|выдавецтва= Zaklad Poligraficzny SPRINT Tomasz Toczkiewicz|год=2008|том=|старонкі=172|старонак=605|isbn= 978-83-87865-59-7|тыраж=}}</ref><ref>[https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/8456/edition/19390/content?ref=L2NvbGxlY3Rpb25kZXNjcmlwdGlvbi85MQ Józef Marian Poklewski, Polskie życie artystyczne w międzywojennym Wilnie, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń, 1994, s. 60]</ref>. У спартыўнай залы «Сокалаў» праводзіў мастацкія выстаўкі<ref>[https://www.lituanistika.lt/content/19646 Laima Laučkaitė, Vilniaus dailė XX amžiaus pradžioje, Vilnius: Baltos lankos, 2002, 207 p., p. 35.]</ref>. У 1907—1912 гадах кіраваў аддзелам выяўленчага мастацтва «[[Таварыства сяброў навук (Вільня)|Таварыства сяброў навук]]»{{заўвага|У Таварыстве сяброў навук Станіслаў Яроцкі супрацоўнічаў з беларускім нацыянальным дзеячом [[Іван Луцкевіч|Янам Луцкевічам]].}} у {{нп3|Палац Пшаздзецкіх (Варапаева)|палацы Пшаздзецкіх|pl|Pałac Przezdzieckich w Woropajewie}}<ref>{{кніга|аўтар=Mieczysław Jackiewicz,| загаловак= Wileński słownik biograficzny (wydanie drugie poszerzone)|месца=Bydgoszcz|выдавецтва= Zaklad Poligraficzny SPRINT Tomasz Toczkiewicz|год=2008|том=|старонкі=172|старонак=605|isbn= 978-83-87865-59-7|тыраж=}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240228130615/https://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB-0001:B.03~2019~1617120346114/B.03~2019~1617120346114.pdf Henryka Ilgievič, Vilniaus senovės ir mokslo mylėtojai XX amžiaus pradžioje, Vilnius: LKTI, 2019, 344 p., p. 140.]</ref>. З 1931 г. член [[Віленскае таварыства выяўленчых мастакоў|Віленскага таварыства выяўленчых мастакоў]]. Таксама быў сябрам [[Нацыянальная ліга|Нацыянальнай лігі]]{{заўвага|Нацыянальная ліга - тайная палітычная арганізацыя, якая дзейнічала ў 1893–1928 гадах, была цэнтрам нацыянальна-дэмакратычнага руху палякаў на тэрыторыі Расійскай, Аўстра-Венгерскай і Германскай імперый.}} з [[1906]] года<ref>Stanіsław Kozісkі, Hіstorіа Lіga Narodowa (perіоd 1887—1907), London 1964, s. 575.</ref>. Пражываў у Вільні ва ўласнай кватэры ў доме Юзафа Монтвіла{{заўвага|Дом захаваўся, сучасны адрас дому Монтвіла: Vilnius, J. Tumo-Vaižganto gatvė 6<ref>{{Cite web |url=https://www.700vilnius.lt/vilnius-jaunas-2/7-keliones-kryptimi-vilnius-700/xx-amzius-vilniaus-pokyciai-sviesos-greiciu/montvilos-kolonija-lukiskese/ |title=Montvilos kolonija Lukiškėse |access-date=30 мая 2024 |archive-date=15 чэрвеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615083335/https://www.700vilnius.lt/vilnius-jaunas-2/7-keliones-kryptimi-vilnius-700/xx-amzius-vilniaus-pokyciai-sviesos-greiciu/montvilos-kolonija-lukiskese/ |url-status=dead }}</ref>.}} на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]{{заўвага|Цікава, што дом, у якім жыў Станіслаў Яроцкі, вылучаўся ў шэрагу суседніх будынкаў архітэктурным стылем [[мадэрн]] і сваім флюгерам з выявай [[Гусарыя|крылатага гусара]]<ref>D. Pocevičius, 100 istorinių Vilniaus reliktų nuo XIV a. iki 1944 m., Vilnius, 2016, p. 540–548</ref>.}}. === Праект Дому Адама Міцкевіча і ўдзел у рэканструкцыях === [[Файл:Projekt Dom Mickiewicza w Wilno.jpg|thumb|300px|справа|Праект дому «[[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]» ў Вільні аўтарства Станіслава Яроцкага]] У 1900—1902 гадах займаўся кансервацыяй фрэсак у {{нп3|Капліца Святога Казіміра ў віленскай кафедры|капліцы Св. Казіміра|pl|Kaplica św. Kazimierza w katedrze wileńskiej}} ў [[Касцёл Святых Станіслава і Уладзіслава (Вільня)|віленскай кафедры]] <ref>[https://web.archive.org/web/20240228130615/https://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB-0001:B.03~2019~1617120346114/B.03~2019~1617120346114.pdf Henryka Ilgievič, Vilniaus senovės ir mokslo mylėtojai XX amžiaus pradžioje, Vilnius: LKTI, 2019, 344 p., p. 96.]</ref><ref>{{кніга|аўтар=Mieczysław Jackiewicz,| загаловак= Wileński słownik biograficzny (wydanie drugie poszerzone)|месца=Bydgoszcz|выдавецтва= Zaklad Poligraficzny SPRINT Tomasz Toczkiewicz|год=2008|том=|старонкі=172|старонак=605|isbn= 978-83-87865-59-7|тыраж=}}</ref>. У 1906—1912 быў ініцыятарам і актыўным удзельнікам рэканструкцыі [[Касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар бернардзінак (Вільня)|касцёла Св. Міхала ў Вільні]]<ref>Henryka Ilgiewicz, Societates Academicae Vilnenses Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie (1907—1939) i jego poprzednicy Warszawa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2008, s. 160.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240228130615/https://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB-0001:B.03~2019~1617120346114/B.03~2019~1617120346114.pdf Henryka Ilgievič, Vilniaus senovės ir mokslo mylėtojai XX amžiaus pradžioje, Vilnius: LKTI, 2019, 344 p., p. 101.]</ref>. У 1905 годзе быў апублікаваны праект Станіслава Яроцкага па ўшанаванні памяці [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] ў Вільні ў выглядзе «Дома Міцкевіча»<ref>[https://www.lituanistika.lt/content/19646 Laima Laučkaitė, Vilniaus dailė XX amžiaus pradžioje, Vilnius: Baltos lankos, 2002, 207 p., p. 40.]</ref>. {{нп3|Генрык Станіслаў Масціцкі|Генрык Масціцкі|pl|Henryk Stanisław Mościcki}} пісаў пра гэты праект так: {{Цытата|Мастаку-жывапісцу Станіславу Яроцкаму прыйшла ў галаву шчаслівая ідэя аб’яднаць усе ідэі і заснаваць «Дом імя Міцкевіча», у якім маглі б размясціцца бясплатная школа, бібліятэка і музей Міцкевіча. Альбо ў апсідзе будынка, альбо на фоне будынку павінна быць размешчана статуя паэта. Увесь народ павінен спрычыніцца да «Дому Міцкевіча» ў Вільні, няхай усе нашы сэрцы і розумы зліюцца тут на гонар вялікага Адама<ref>H. Mościcki, Pomnik Mickiewicza w Wilnie, „Tygodnik Ilustrowany” 1906, nr 11, s. 218.</ref>.}} === Этнаграфічнай дзейнасць === [[Файл:Stanisław Witkiewicz Procesya na Żmudzi 1878.jpg|thumb|300px|справа|Графіка ''«Працэсыя на Жамойці»'' 1878 года мастака [[Станіслаў Віткевіч|Станіслава Віткевіча]] — адзін з першых прыкладаў выяўлення літоўскіх крыжоў у мастацтве]] Быў актывістам [[Польскае краязнаўчае таварыства|Польскага краязнаўчага таварыства]], выдаў даведнік «Ваколіцы Вільні» (1925)<ref>[https://polona.pl/preview/c2a379cc-204f-47bf-8640-fc76a872c977 Stanisław Jarocki, Okolice Wilna : z 23 ilustracjami w tekście i mapką, Wilno : nakł. i druk. Józefa Zawadzkiego, 1925.]</ref>, напісаў артыкулы пра народную творчасць, помнікі культуры Вільні<ref>{{кніга|аўтар=Mieczysław Jackiewicz,| загаловак= Wileński słownik biograficzny (wydanie drugie poszerzone)|месца=Bydgoszcz|выдавецтва= Zaklad Poligraficzny SPRINT Tomasz Toczkiewicz|год=2008|том=|старонкі=172|старонак=605|isbn= 978-83-87865-59-7|тыраж=}}</ref>. Замалёўваў паўсядзённасць жыхароў [[Віленскае ваяводства|Віленшчыны]]<ref>[https://polona.pl/preview/62ba00b0-e103-4e29-8802-ecd7d4694c4c Prowincjusz z Wileńszczyzny]</ref><ref>[https://polona.pl/preview/fac7f429-9dbe-496d-8e32-0fbc3d9253b2 Prowincjusz z Wileńszczyzny w restauracji]</ref><ref>[https://polona.pl/preview/04d386f7-171e-4fec-a2ee-f2d9dfc4a899 Przerażony mężczyzna szarpany przez szlachcica i księdza]</ref>. З 1931 г. удзельнічаў у дзейнасці Віленскага таварыства мастакоў. Удзельнічаў у выставах у {{нп3|Таварыства заахвочвання мастацтва|Таварыстве заахвочвання мастацтваў|pl|Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych}} і ў салоне {{нп3|Аляксандр Крывульт|Аляксандра Крывульта|pl|Aleksander Krywult}} ў [[Варшава|Варшаве]], у [[Вільня|Вільні]], ў [[Львоў|Львове]] і [[Закапанэ]]. Ён таксама ўдзельнічаў у выставах у [[Рым]]е (1897) і [[Венецыя|Венецыі]] (1932). Цікавіўся тэмай рэканструкцыі і аднаўлення [[Віленскія замкі|Віленскага]], [[Тракайскі замак|Тракайскага]], [[Медніцкі замак|Медніцкага]], [[Наваградскі замак|Наваградскага]], [[Мірскі замак|Мірскага]] [[кастэль|замкаў]]<ref>[https://pawet.net/library/history/bel_history/_memoirs/043/05/вільня,_творчая_інтэлігенцыя,_краёўцы.html Лорэнц Станіслаў. Віленскі альбом (Вільня, творчая інтэлігенцыя, краёўцы) // Наша слова.pdf № 37 (89), 13 верасня 2023.; № 38 (90), 20 верасня 2023.; № 39 (91)]</ref>. Шмат вандраўваў па тэрыторыі старажытных гарадоў гістарычнай [[Літва|Літвы]], цікавіўся і замаляўваў прадметы народнай культуры, неаднакроць наведваў [[Трокі]], [[Залессе (Смаргонскі раён)|Залессе]], [[Жупраны]], [[Беніца|Беніцу]] і [[Ашмяны]], краявідамі якіх захапляўся. Адразу па прыездзе ў Вільню ў мастак на вакацыі выязжаў у [[Палацава-паркавы комплекс Агінскіх (Залессе)|палац]] ў [[Залессе (Смаргонскі раён)|Залессі]]<ref>[https://onebid.pl/pl/papers/Pamietnik-Towarzystwa-Przyjaciol-Sztuk-Pieknych-w-Krakowie-1854-1904/J Emmanuel Swieykowski, Pamiętnik Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie 1854—1904, Kraków 1905]</ref>. Палац быў на той момант ужо занядбаны, але, тым не менш, уразіў мастака. Недалёка ад Палацу Агінскіх знаходзілася мястэчка [[Беніца]], якое мастак часта наведваў. У 1901 годзе Станіслаў Яроцкі напісаў артыкул аб драўляных прыдарожных крыжах на тэрыторыі [[Літва|Літвы]] і [[Жамойць|Жамойці]], вылучыў стыль крыжоў у асблівы «літоўска-жамойцкі» і параўнаў гэты стыль з [[Закапанэ|закапанскім]]<ref>Jarocki St., Krzyże na Żmujdzi i Litwie, «Tygodnik Ilustrowany» 1901, nr 18.</ref>. У 1910 годзе мастак малюе карціну «[[Святая Жамойція (карціна Станіслава Яроцкага)|Святая Жамойція]]», прысвечанай прыдарожным крыжам. Цікавасць Станіслава Яроцкага да прыдарожных крыжоў і каплічак натхніла іншых даследчыкаў на вывучэнне дадзенай з’явы<ref>[https://rhpp.up.krakow.pl/article/download/10046/9174/33454 Inesa Szulska, Współpraca wileńskiego artysty i publicysty Stanisława Jarockiego z «Tygodnikiem Ilustrowanym» (1899—1914) Rocznik historii prasy polskiej T. XXV (2022) Z. 3 (67), ISSN 1509—1074], s. 35.</ref><ref>[https://www.lituanistika.lt/content/19646 Laima Laučkaitė, Vilniaus dailė XX amžiaus pradžioje, Vilnius: Baltos lankos, 2002, 207 p., p. 81.]</ref>, распаўсюджанай на тэрыторыі сучаснай Літвы і Заходняй Беларусі. Таксама тэма прыдарожны крыжоў натхніла літоўскіх мастакоў. Мастак [[Антанас Жмуйдзінавічус]] малюе ў 1910 годзе карціну ''«Dzūkų kaimelis»''{{заўвага|Па-беларуску назва гучыць, як ''“Хутар у Дзукіі”'', па-польску: ''“Przysiółek w Dzukii”''.}}, дзе каля дрэва бачым прыдарожны крыж <ref>[https://www.limis.lt/valuables/mv/177790/206698?searchId=45162897 Dzūkų kaimelis]</ref>. У 1913 годзе Антанас Жмуйдзінавічус стварыў карціну ''«Regėjimas»''{{заўвага|Па-беларуску назва гучыць, як ''“Візыя”'' ці ''“Зданне”'', па-польску: ''“Wizja”''.}}<ref>[https://www.limis.lt/valuables/e/805209/50000012550476?searchId=76861542 Regėjimas]</ref>, дзе на фоне [[Пагоня|Пагоні]], што ўзыходзіла нібы сонца, стаялі прыдарожныя крыжы, што сімвалізавала, як пашану традыцыям, так і адраджэнне [[літоўцы|літоўскага народа]]. [[Мікалоюс Чурлёніс]] стварыў у 1909 годзе асобную карціну прысвечаную прыдарожным крыжам ''«Žemaičių kapinės»''{{заўвага|Па-беларуску назва гучыць, як ''“Жамойцкія могілкі”'', па-польску: ''“Cmentarz żmudzki”''.}}<ref>[https://culture.pl/pl/artykul/litewska-opowiesc-mikolajusa-konstantinasa-ciurlionisa Litewska opowieść Mikalojusa Konstantinasa Čiurlionisa]</ref>. Архэёлаг і этнограф {{нп3|Міхал Яўстах Брэнштэйн|Міхал Брэнштэйн|pl|Michał Eustachy Brensztejn}} пад уплывам Яроцкага напісаў працу: ''«Krzyże i kapliczki żmudzkie: materyały do sztuki ludowej na Litwie»''{{заўвага|Па-беларуску назва гучыць, як ''“Жамойцкія крыжы і каплічкі: матэрыялы да народнага мастацтва на Літве”''.}}<ref>[https://polona.pl/preview/205a89fd-d542-4df1-bba0-ce26e7bfdcbd Michał Eustachy Brensztejn, Krzyże i kapliczki żmudzkie: materyały do sztuki ludowej na Litwie, Kraków, 1906.]</ref>. Цікава, што ў мястэчку [[Беніца]] і ваколіцах, якія так часта наведваў Яроцкі, таксама распаўсюджаны прыдарожныя крыжы. Беларускі даследчык [[Зміцер Скварчэўскі]] звярнуў увагу на адну цікавую асаблівасць Беніцы: ''«Варта звярнуць увагу на такую з’яву, як драўляныя прыдарожныя крыжы, якія завяршаюцца паўсферай (фактычна той жа самы „парасон“), якія сустракаюцца ў Маладзечанскім (в. [[Беніца]], [[Рэдзькі (Маладзечанскі раён)|Рэдзькі]]) і Ашмянскім (в. [[Карабы (Ашмянскі раён)|Карабы]], [[Міхайлоўшчына]], [[Цюпішкі]]) раёнах. Было б цікава ўдакладніць іх геаграфію і суаднесці з арэалам камянёў з „парасонамі“»<ref>Скварчэўскі, Д. [https://ethno.by/artykuly/1459330269 Камяні з выявай знака ў выглядзе восі з паўсферай: да праблемы паходжання, арэала, класіфікацыі і датавання] / Д. Скварчэўскі // Беларускі фальклор. Матэрыялы і даследаванні. — 2017. — Выпуск 4. — С. 52.</ref>.'' == Успаміны пра мастака == [[Файл:Stanisław Jarocki - Self-portrait - MP 983 MNW - National Museum in Warsaw.jpg|thumb|300px|справа|Станіслаў Яроцкі, Аўтапартрэт, 1904]] Досыць грунтоўны ўспамін аб мастаку пакінула яго вучаніца [[Яніна Путкамер-Жаўтоўская|Яніна Путкамер-Жаўтоўская{{заўвага|Яніна была з роду [[Путкамеры|Путкамераў]], прыходзілася роднай унучкай каханай [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] [[Марыля Верашчака|Марылі Верашчацы]].}}]]: {{Цытата|Спробы малявання гіпсаў, відаць, атрымліваліся ўдалымі, бо пасля нашага вяртання ў вёску, Яроцкі стаў прыязджаць у [[Больцінікі|Бальценікі]]{{заўвага|Радавы маёнтак Путкамераў, роду, з якога паходзіла Яніна.}} кожныя два тыдні. Вечарам на «горцы» я малявала з натуры мадэлі, але толькі галовы, а калі прыходзіла вясна, выходзілі рабіць алейныя замалёўкі пейзажаў. Яроцкага лічылі мастаком, ён даваў лекцыі ў віленскіх школах, выстаўляў уласныя карціны на мясцовых выставах, лекцыі, здавалася, планаваліся з розумам і дбайнасцю, і калі б я была адорана талентам у вялікіх памерах, я абавязкова знайшла бы выхад з гэтых павярхоўных і нездавальняючых пачаткаў. Усё, што я рабіла, выклікала захапленне і хвалу, і гэта мяне яшчэ больш бянтэжыла, таму што я, вядома, не разумела, што нічому не вучуся і ніколькі не прагрэсую. Часам мая маці казала: канчай!, а для мяне гэта азначала больш-менш тое самае, што: размаўляй па-кітайску правільна. Толькі праз шмат гадоў я зразумела, што занятак гэты быў пустым дылетантызмам, а галоўная яго прывабнасць — у сядзенні на вуліцы, перад зялёным полем з калыхаючымся жытам ці пад квітнеючай яблыняй. У Бальценіках Яроцкага заўсёды сустракалі як прыемнага госця. Сумленнасць і звычайная ветлівасць ішлі побач з няведаннем характараў, што ўжо належыла да кола традыцыйных уяўленняў, у якім загразлі ўсе. Праўда, мой бацька ніколі не абмяняўся з Яроцкім больш чым некалькімі ветлівымі словамі, але мой бацька дома выконваў ролю асобнага, таямнічага чалавека, у якім пастаянна тлела крыўда. Яроцкі клапаціўся пра мастацтва гэтак жа, як жыхары Вільні пра брахманскую рэлігію. У яго, можа, і была цяжкая маладосць, але ён пра гэта зусім не згадваў. Здаецца, у вучобе яму дапамагалі некаторыя заможныя сваякі ў [[Царства Польскае|Кароне]], але ён пра гэта маўчаў. Ён атрымаў адукацыю ў Мюнхене, калі там квітнела плеяда польскіх жывапісцаў, такіх як {{нп3|Альфрэд Веруш-Кавальскі|Кавальскі|pl|Alfred Wierusz-Kowalski}} і непараўнальны [[Юзаф Брант|Брант]], і ён ніколі не згадваў іх, нават вялікага {{нп3|Юзаф Хэлмонскі|Хэлмонскага|pl|Józef Chełmoński}}. Я наўмысна згадваю жывапісцаў сталай славы, бо венскае «мастацтва» і Кракаўская акадэмія былі яшчэ новымі. Яроцкі меў «[[Сапліцы|сапліцаўскі]]{{заўвага|Г. зн. шляхетны густ, Сапліцы - гэта маёнтак роду Сапліцаў у паэме [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», выразам сапліцаў падкрэсліваліся шляхетныя якасці персанажаў паэмы [[Тадэвуш Сапліца|Тадэвуша]] і [[Суддзя Сапліца|Суддзі]] з роду Сапліцаў. Рэальныя [[Сапліцы]] — гэта колішняя [[шляхецкая ваколіца]], якая ўжо не існуе. Радавы маёнтак [[Райца]] Яніны Путкамер, аўтара ўспамінаў, знаходзіўся побач Сапліцаў і належаў калісьці брату каханай [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] [[Марыля Верашчака|Марылі]] — [[Юзаф Верашчака|Юзафу Верашчаку]]. У 1897 годзе Верашчакі прадалі маёнтак Путкамерам (унукам Марылі). У 1910 годзе яго атрымала ў пасаг дачка Яніна, пабраўшыся шлюбам з прафесарам [[Ягелонскі ўніверсітэт|Кракаўскага ўніверсітэта]] [[Адам Жултоўскі|Адамам Жултоўскім]].}}» густ, але не з першапачатковага натхнення, а са злосці і крыўды. Ён расказаў, што, калі ехаў па [[Швейцарыя|Швейцарыі]], яму так надакучылі горы, што ён апусціў штору ў вагоне і заснуў. З хітрасцю, тыповай для людзей з невялікім талентам, але поўных самалюбства, ён стварыў тып самога сябе, і ён навязаў гэты тып з велізарнай маніяй вялікасці. Невысокага росту, з дужымі вусамі і арліным носам; апранаўся характэрна ў капялюш са светлага фільцу, укладзенага набакір, хадзіў у плашчы з закапанскай палкай для хады з сякеркай на канцы палкі. Ён высмейваў модных [[Прэрафаэліты|прэрафаэлітаў]], маю слабасць да [[Джон Раскін|Раскіна]], [[Тыцыян]] быў для яго састарэлым, у ім не было і следу добрага густу, і выгляд прыгожага прадмета яго зусім не кранаў. Ён прапаведаваў крайнія і дэмакратычныя погляды, пры гэтым падкрэсліваў, што сам паходзіў з аднаго са старэйшых родаў, прагісторыя якога сягала да [[Попель II|Попеля]]{{заўвага|Попель II (Папелек; памёр у 843) — апошні легендарны князь палян з дынастыі Папелідаў, сын Попеля I. }} у [[Яроцін]]е, роду Яроцкіх. Ён ганарыўся сваёй стойкасцю духу, атлетызмам, сілай і асабліва сваім уплывам на патрыятычна настроеную моладзь, даваў зразумець, што знаходзіцца ў кроку ад самай сур’ёзнай змовы, але кіраваўся асцярожнасцю і разважлівасцю. Набліжаліся часы волі, розныя навіны хадзілі па, здавалася, спарахнелай Вільні. Яроцкі расказаў, што ў яго ёсць запасы зброі і боепрыпасаў і што на фехтаванне да яго ходзіць «моладзь». Часам здаецца, што ён трымае ўсіх пад сваёй уладай пад вышэйшым і высакародным уплывам. Ён ненавідзеў кожнага багатага паніча, і ніхто з нас не падазраваў, што крыніцай гэтай нянавісці была рэўнасць. Ён працягнуў абразы і сарказм у адрас тых, хто «дзеля жарту, ездзіў брычкамі на гумах альбо перасядалі ў кабарэце Шумана». Тыя, крычаў ён, хто сядзіць у Шумана, ніколі не будуць належаць да руху. На роўні з залатой моладзю, ён пагарджаў кампаніяй, «такая пані Леска{{заўвага|Ікона Маці Божай з Леска. Па легендзе, абраз Лескай Божай Маці быў створаны звышнатуральным чынам. Мяркуецца, што яго знайшоў русінскі селянін на ствале ссечанага дуба на Лескаўскіх могілках. Пра праўдзівасць гэтай легенды сведчыць той факт, што мясцовы грэка-каталіцкі святар загадаў выкапаць куфар як цудатворны і ў 1517 годзе ўклаў яго ў алтар могілкавай царквы ў Леску. Абраз знаходзіўся ў левай частцы іканастаса, а калі па невядомых прычынах была разбурана першая царква, Леская Божая Маці была перанесена ў т.зв. загарадную царкву, размешчаную ў Пасадзе Леску на беразе ракі Сан, па-за кампактнай забудовай горада, якая існавала да пасляваенных часоў.}}», — паўтараў ён з пагардай. Вельмі спрытна ён знайшоў мішэнь для сваіх кпінаў у маладым пане Катоўскім, які быў худы, дробны і трохі кволы, насіў высокія і вузкія каўняры і, відаць, танцаваў толькі з дзяўчатамі, аб якіх ведаў, як іхніх маткі з дому. Паводле Яроцкага, пані Леска, падавала толькі два пальцы і цягнула словы. На гэтым фоне дэгенератаў вылучаўся сам Яроцкі тым, што арганізоўваў моладзевыя вандроўкі па Вільні, насіў заплечнікі, спыняўся каля вогнішча, як напамін пра паўстанцкія аддзелы. Той жа Яроцкі прывозіў у Бальценікі нелегальную літаратуру і невялікія сшыткі «Польскай нацыянальнай думкі», надрукаваныя на тонкай паперы. Каштоўнасць для яго мела толькі кантрабандная літаратура, іншая літаратура не магла будзіць духу. Праўда, у Вільні казалі, што ён не меў вялікага ўплыву на моладзь, альбо страціў яго, як толькі хлопцы выраслі і зусім перасталі яго слухаць. Разважанні такога кшталту ў Бальценіках былі блізкія да паклёпу. Я таксама ніколі не даведалася ці Яроцкі быў чалавекам тайнай арганізацыі. Я думаю, што ён належаў да «{{нп3|Zarzewie|заржэўцаў|pl|Organizacja Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie”}}», а можа, да ««{{нп3|Саюз польскай моладзі “Zet”|зэтаўцаў|pl|Związek Młodzieży Polskiej „Zet”}}», бо калі нацыянал-дэмакратыя пачала актыўна ўдзельнічаць у палітыцы, ён адышоў ад яе і працягваў весці ўласную партызанку пад лозунгам «збор у лесе». І ўсё ж, нягледзячы на некампетэнтнасць настаўніка, гэтыя лекцыі жывапісу былі напоўнены чарамі, я ніколі не магла выйсці за вузкія рамкі эскізу і самага лёгкага для перадачы ўражання. Усялякія недахопы Яроцкага кампенсаваліся дабрачыннай і вясковай прыгодай. Я сядзела з палітрай у руцэ перад мальбертам і глядзела на зменлівыя аблокі, на цёмную паласу лясоў, якія акружалі гарызонт, на ярка-зялёны веснавы луг. Кожны раз, як падказаў Раскін, я адчувала сваю маленькасць і ні з чым не параўнальную прыгажосць навакольных колераў і формаў. Мне асабліва падабаліся паездкі на досвітку, каб зафіксаваць наступствы ранішняга сонца, залатыя палосы аблокаў на ўсходзе, раптоўны бляск сонца, якое ўзыходзіць над [[Беняконі|беняконскім]] лесам, а таксама адлюстраванне і цішыню зямлі перад тым, як людзі дабяруцца ўверх. Седзячы на нізкім зэдліку, я патанаў у паху расы і палявых траваў. Потым я вярнулася дадому пад пякучымі промнямі сонца і моцна адчула розніцу паміж паветранай прасторай неабсяжных палёў і кампактнай шчыльнасцю і ажыўленасцю сядзібы. Я зноў занурылася ў яго арганічную адметнасць, у яго расліннае багацце, у яго гронкі дрэваў, у каштоўную смарагдавую зеляніну яго лугоў, у глыбіню яго ценяў, у пышныя формы яго кветак. Я з'ела кавалак хлебу грубага памолу, выпіла шклянку халоднага малака і заснула ў паўзмроку пакоя, фіранкі якога варушыў лёгкі вецер, прасякнуты ранішняй маладосцю, толькі каб прачнуцца ў звычайны дзень, ужо згаслы ў сваёй штодзённасці.<ref>[https://pawet.net/library/history/bel_history/_memoirs/011b/zółtowska_j._inne_czasy,_inni_ludzie.html Janina z Puttkamerow Żółtowska Inne czasy, inni ludzie, Londyn 1959, s. 89.]</ref>.}} У той жа час цікавыя ўспаміны, дзе ўзгадваецца Станіслаў Яроцкі пакінуў бацька знакамітага польскага гісторыка [[Стэфан Кеневіч|Стэфана Кеневіча]], [[Антоній Кеневіч]], які паходзіў з вёскі [[Дарашэвічы]]. Антоній Кеневіч узгадваў, што лекцыі Яроцкага падабаліся студэнтам і «Януся» (Яніна Путкамер-Жаўтоўская) вельмі любіла гэтыя лекцыі і праяўляла дужыя здольнасці ў гэтым кірунку<ref>[https://books.google.nl/books/about/Nad_Prypecią_dawno_temu.html?id=ik9JAAAAIAAJ&redir_esc=y Antoni Kiniewicz Nad Prypecią, dawno temu…: wspomnienia zamierzchłej przeszłości, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1989, 557 s., s. 233.]</ref>. Мастачка і настаўніца {{нп3|Яўгенія Сянкевіч-Пшыялгоўская||pl|Eugenia Sienkiewicz-Przyałgowska}}, вучаніца Станіслава Яроцкага ўзгадвала яго лекцыі з цеплынёй: {{Цытата|Пасля рэвалюцыі я хадзіла ў мастацкую класу па вуліцы С... якраз у падворку ля тэатра (раней называўся Лютняй), гэту школу стварыў віленскі дабрадзей Монтвіл. Я там тры гады была, у альбоме ёсць сведчанне. Лектарам быў улюбёнец студэнтаў Станіслаў Яроцкі. Ён так горача перадаваў нам свае веды і так прыязна ставіўся да нас, што кожны аддаў бы за яго жыццё. Першапачаткова малявала на гэтых занятках фігуры, а потым перайшла ў апошні клас малявання галоў і аголеных. Там разам працавалі хлопцы і дзяўчаты... Па нядзелях і святах у гэтай школе ўсе вучні збіраліся ў майстэрні Яроцкага і Яроцкі маляваў з намі партрэты старэйшых і маладых людзей. Там людзе супольна працавалі аж да 10... а потым Яроцкі сказаў, што ён больш не можа мяне вучыць і каб я ехала вучыцца ў Кракаў. Яшчэ Яроцкі казаў мне цэлы месяц маляваць аголеную фігуру хлопца, каб я прызвычаілася, бо ў Кракаве я магу ўпасці ад сораму на ўступным экзамене, калі нейкі дзіўны прафесар будзе правяраць маю працу. Мастакі Шэйна і Бабятынская раней вучыліся ў Яроцкага і ўжо мелі выстаўкі. Шмат хто вучыўся ў нас, але ўсіх цяжка ўспомніць. Вельмі здольнымі былі Аляксандр Жылка, Ішора, Вазніцкі, Нарэмскі, але яны сталі архітэктарамі, урачамі, але не мастакамі. Русецкая і Станкевіч былі здольнымі і, хіба, сталі мастачкамі.<ref>[https://sienkiewiczowie.pl/wp-content/uploads/2018/02/EUGENIA-SIENKIEWICZ-PRZYAŁGOWSKA-WSPOMNIENIA.pdf E. Sienkiewicz‑Przyałgowska, Wspomnienia, s. 3]</ref>}} Мастак Станіслаў Роліч, які навучаўся ў Станіслава Яроцкага, узгадваў, што да захаплення мастацтвам яго заахвоціў Станіслаў Яроцкі<ref name="lrt" >[https://www.lrt.lt/naujienos/kultura/12/1552304/naciu-rezimo-nepabuges-stanislawas-roliczius-su-hitleriu-kovojo-savo-kuriniais Nacių režimo nepabūgęs Stanisławas Roliczius: su Hitleriu kovojo savo kūriniais]</ref>. Паводле Станіслава Роліча, Яроцкі нагадваў [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]]: у яго быў востры арліны нос і густыя вусы<ref name="lrt" />. Асацыяцыю з Пілсудскім дапаўняла форма ваенізаванай спартыўнай арганізацыі «Сокал», якую Яроцкі насіў падчас школьных экскурсій: чорная кашуля, пінжак, шорты колеру хакі, кепка з дзюбай, спартыўны абутак і шарсцяная вопратка да каленяў, шкарпэткі<ref name="lrt" />. Яроцкі ўмеў заўважыць і заахвоціць нават самыя маленькія пробліскі мастацкіх здольнасцей, і пад яго апекай Станіслаў Роліч адчуў, што знайшоў свой шлях<ref name="lrt" />. На працягу ўсяго жыцця ён з удзячнасцю ўспамінаў ацэнкі Яроцкага «выдатна» і дэманстраваў свае першыя спробы малявання на выставах, якія праводзіліся ў школьных калідорах<ref name="lrt" />. [[Зоф’я Дэмбоўская-Ромер]] пакінула аб Станіславе Яроцкім такі ўспамін: {{Цытата|Пару дамоў далей{{заўвага|Маецца на ўвазе: пару дамой далей ад пачатку вуліцы {{нп3|Вуліца Станіслава Скопы (Вільня)|”Skopówka”|lt|Skapo gatvė}} ў [[Вільня|Вільні]].}}, у адным з капітульных дамоў у дзядзінцы была цудоўная мастацкая майстэрня. Калісьці арандаваў яе мастак Яроцкі, не той “вялікі” {{нп3|Уладзіслаў Яроцкі|Яроцкі|pl|Władysław Jarocki}} з Кракаву, але наш, віленскі, празваны “Кунігунда Яроцкі” з-за грубай палкі для хады, якую заўсёды насіў і якая называлася Кунігунда.<ref>[https://pbc.uw.edu.pl/20535/1/Znad%20Wilii%201992_11.pdf Zofia Dembowska — Romer, Wspomnienia z Wilna sprzed pierwszej wojny światowej, S.6.]</ref>}} [[Чэслаў Мілаш]] потым узгадываў, што мянушка Яроцкага «Кунігунда» была ўсё ж «алюзіяй» да [[гомасексуальнасць|гомасексуальнасці]] мастака<ref>[[Чэслаў Мілаш|Czeslaw Milosz]], autoportret przekorny, Rozmowy przeprowadzil A. Fiut, Krakow 1988, s. 213.</ref>. Польскі мастак Яўстах Пяткевіч{{заўвага|Яўстах Пяткевіч — польскі мастак і сцэнограф, апрацоўваў сцэнаграфію да пастаноўкі “[[дзяды (паэма)|Дзядоў]]” (1908 г.), “{{нп3|Жыгімонт Аўгуст (паэма)|Жыгімонта Аўгуста|pl|Zygmunt August (dramat)}}” (1909 г.), “{{нп3|Баладына|Баладыны|pl|Balladyna}}” і інш.<ref>[https://encyklopediateatru.pl/osoby/67830/eustachy-pietkiewicz Eustachy Pietkiewicz]</ref>.}} даваў высокую ацэнку творчасці Станіслава Яроцкага: {{Цытата|«Станіслаў Яроцкі не фанатычна капіюе ўбачанае, а паэтызуе, стварае настрой, падае цікавыя моманты з насычанымі танамі, тонкімі пераходамі ад ценю да святла»<ref>Pietkiewicz E., Z salonu Richlinga, I, Przegląd wileński, 1914, Nr. 21-22, s. 13.</ref><ref>[https://www.lituanistika.lt/content/19646 Laima Laučkaitė, Vilniaus dailė XX amžiaus pradžioje, Vilnius: Baltos lankos, 2002, 207 p., p. 36.]</ref>.}} == Творчасць == У яго жывапісе пераважаюць пейзажы. Акрамя [[алейны жывапіс|алейнага жывапісу]] выкарыстоўваў пастэль. Алейнымі фарбамі і пастэллю маляваў пейзажы, партрэты, бытавыя і сімвалічныя палотны, рэлігійныя карціны<ref>Jerzy Malinowski, Wileńskie środowisko artystyczne 1919—1945 (Kultura artystyczna Wilna 1893—1945), Biuro Wystaw Artystycznych w Olsztynie, Olsztyn 1989, s.18.</ref>. Удзельнічаў у выставах у Варшаве, Кракаве, Вільні, Мінску, Пецярбургу, Львове, Закапанэ, Рыме ([[1897]]), Маскве, Познані, Венецыі (1932)<ref>[https://rhpp.up.krakow.pl/article/download/10046/9174/33454 Inesa Szulska, Współpraca wileńskiego artysty i publicysty Stanisława Jarockiego z «Tygodnikiem Ilustrowanym» (1899—1914) Rocznik historii prasy polskiej T. XXV (2022) Z. 3 (67), ISSN 1509—1074], s. 29.</ref>. Сярод найбольш ацэненых прац мастака былі палотны на італьянскую тэматыку<ref>[https://sc.bns.lt/view/item/252677 Vilniaus paveikslų galerijoje atidaroma paroda «Po Italijos saule. XVIII a.-XX a. I pusės Lietuvos dailininkų kūryba»]</ref> «Ля ўваходу ў катакомбы», «У садах Баргезэ»<ref>«Po Italijos saule. XVIII—XX a. I pusės Lietuvos dailininkai Italijoje» Istorinė apžvalga, Katalogas, I dalis, Lietuvos dailės muziejus, Vilnius, 2019, P. 159.</ref>. Таксама карціны на гістарычную тэматыку: «Ценям Касцюшкі»{{заўвага|Карціна захоўваецца ў Літоўскім нацыянальным мастацкім музеі.}}<ref>[https://rhpp.up.krakow.pl/article/download/10046/9174/33454 Inesa Szulska, Współpraca wileńskiego artysty i publicysty Stanisława Jarockiego z «Tygodnikiem Ilustrowanym» (1899—1914) Rocznik historii prasy polskiej T. XXV (2022) Z. 3 (67), ISSN 1509—1074], s. 29.</ref>. Найбольш вядомыя пейзажы мастака: ''«Цішыня»'', ''«Вячэрні настрой»'' (абодва 1898), ''«Вясна»'', ([[1900]]), ''«Пейзаж»'' ([[1903]]), ''«З ваколіцаў Ашмяны»'', ''«[[Святая Жамойція (карціна Станіслава Яроцкага)|Святая Жамойція]]»'' ([[1910]]), [[Татры|татранскі]] цыкл{{заўвага|Тэма горных масыў цікавіла і натхняла мастака, вядомыя таксама замалёўкі мастаком [[Карпаты|Карпатаў]]<ref>[https://polona.pl/preview/9fe7ce0c-d72d-492e-92c4-207039f64a70 Karpaty : góry Czarnogorskie]</ref>.}} пейзажаў (1924—1925){{заўвага|Дадзены цыкл Станіслаў Яроцкі прадставіў на выставе ў Варшаве ў 1925 г.}}: ''Гевонт''{{заўвага|Гевонт (па-польску: Giewont) - горны масыў у Заходніх Татрах вышынёй 1895 м над узроўнем мора і даўжынёй 2,7 км. Яе галоўная вяршыня, Вялікі Гевонт, звычайна лічыцца найвышэйшай вяршыняй Заходніх Татраў, якая цалкам знаходзіцца ў Польшчы.}}, ''Скала Сарня''{{заўвага|Скала Сарня (па-польску: Sarnia Skała) - вяршыня ў горным поясе Заходніх Татраў, паміж далінай Бялы і далінай Стражыскай, вышынёй 1378 м. (паводле папярэдніх вымярэнняў, 1377 м.}}, ''Збуецкая Турня''{{заўвага|Па-польску: Zbójecka Turnia; Turnia з {{нп3|гуральская гаворка|гуральскай гаворкі|pl|Gwara góralska}} перакладаецца, як вострая вяршыня, скала з вельмі стромкімі альбо вертыкальнымі сценамі.}}, а таксама — партрэты (''«Аўтапартрэт»'', 1904), тэматычныя кампазіцыі (''«Шчасце чалавека»'', 1909—1913). == Погляды на нацыянальнасць == Станіслаў Яроцкі паходзіў з тэрыторыі [[Польшча|Польшчы]], нарадзіўся ў [[Варшава|Варшаве]]. Пасля пераезду ў Вільню доўгі час вандраваў па тэрыторыі [[Літва|Літвы]], [[Жамойць|Жамойці]]. Палюбіў народную культуру [[літоўцы|літоўцаў]] і [[беларусы|беларусаў]]. Займаўся вывучэннем народнай культуры беларусаў [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]<ref>Jarocki S., Zdobnictwo ludowe w gubernii wilenskiej, Tygodnik illustrowany, 1911, Nr. 35, p. 690—691.</ref><ref>[https://www.lituanistika.lt/content/19646 Laima Laučkaitė, Vilniaus dailė XX amžiaus pradžioje, Vilnius: Baltos lankos, 2002, 207 p., p. 67.]</ref>. Быў знаёмы і супрацоўнічаў з [[Іван Луцкевіч|Янам Луцкевічам]], шанаваў [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]]. Яго погляды на пытанне нацыянальнасці на тэрыторыі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] былі блізкія да ідэй [[краёўцы|краёўцаў]]. Спрачаўся з прадстаўнікамі літоўскага нацыянальнага руху аб пытанні, паводле якога мова была фундаментальнай для ідэнтычнасці нацыі<ref>[https://www.lituanistika.lt/content/19646 Laima Laučkaitė, Vilniaus dailė XX amžiaus pradžioje, Vilnius: Baltos lankos, 2002, 207 p., p. 54.]</ref>. Лічыў, што польскамоўных пісьменнікаў можна лічыць сапраўднымі [[літоўцы|літоўцамі]]. Аб [[Адам Міцкевіч|Адаме Міцкевічы]] выказываўся наступным чынам: {{Цытата|Безумоўна, мы называем яго літоўскім мастаком, і гэта ў старым, добрым сэнсе Міцкевіча, які не саромеўся называць Літву сваёй Радзімай, хаця ў яго жылах не было ані кроплі літоўскай крыві<ref>J. Obst (1913c): Od Redakcji, Litwa i Ruś, październik–grudzień, s. 154.</ref>.}} == Галерэя == <center><gallery widths=180 heights=130> Stanisław Jarocki - Holy woman - MP 984 MNW - National Museum in Warsaw.jpg| Святая жанчына, 1897 Antkapis.jpg| Надмагільная пліта, 1899 Stanisław Jarocki - Entombment of Christ - MP 982 MNW - National Museum in Warsaw.jpg| Пахаванне Ісуса Хрыста, 1900 Stanisłaŭ Jarocki Pejzaž Zaleśsia.jpg| [[Пейзаж Залесся (карціна Станіслава Яроцкага)|Пейзаж Залесся]] Rožės baltoje vazoje.png| Ружы ў белым вазоне Stanisław Jarocki Morze.jpg| Мора Bajoras ant ližės.jpg| Шляхціч на лапаце, 1902 Stanisław Jarocki - Landscape with birch trees - MP 985 MNW - National Museum in Warsaw.jpg| Пейзаж з бярозамі, 1903 Stanisław Jarocki Dwór w zimie 1904.jpg| Двор узімку, 1904 Tado Kosciuškos akmuo.jpg| Камень Тадэвуша Касцюшкі (Цені Касцюшкі), 1908 Stanisław Jarocki - Portret kobiety w czerni.jpg| Партрэт кабеты ў чорным, 1910 Stanislovas Jarockis Šventoji Žemaitija 1910.jpg| [[Святая Жамойція (карціна Станіслава Яроцкага)|Святая Жамойція]], 1910 Vilniaus vaizdas iš Tauro kalno.jpg| [[Від на Вільню з Туравай гары (карціна Станіслава Яроцкага)|Від на Вільню з Туравай гары]], 1921 Śviran u Bienicy.jpg| [[Свіран у Беніцы (карціна Станіслава Яроцкага)|Свіран у Беніцы]], 1927 Stanisław Jarocki Złota jesień w Bieniakoniach 1927.jpg| [[Залатая восень у Беняконях (карціна Станіслава Яроцкага)|Залатая восень у Беняконях]], 1927 Stanislovas Jarockis Kalnai.jpg| Горы, 1929 Stanisław Jarocki, Lugano, 1929.jpg| [[Лугана (карціна Станіслава Яроцкага)|Лугана]], 1929 Stanisław Jarocki Brama Floriańska w Krakowie.jpg| Фларыянская брама ў Кракаве Stanisław Jarocki Kobieta w czepku.jpg| Жанчына ў чапцу, 1932 Stanisław Jarocki Zachód słońca w zimowym lesie.jpg| Захад сонца ў зімовым лесе Žiemos peizažas.jpg| Зімовы пейзаж Peizažas su beržais.jpg| Пейзаж з бярозамі, 1931 Cisza wieczorna.jpg| Вечаровая цішыня, 1931 Stanisław Jarocki Wilno - widok na Antokol 1933.jpg| [[Вільня - від на Антокаль (карціна Станіслава Яроцкага)|Вільня — від на Антокаль]], 1933 </gallery></center> == Фотагалерэя == <center><gallery widths=180 heights=130> Trocki zamak, Galva. Троцкі замак, Гальва (S. Jarocki, 1900-02).jpg| Троцкі замак, 1902 Bienica, Kocieł. Беніца, Коцел (S. Jarocki, 1928).jpg| Сядзіба Коцелаў у Беніцы, 1928 Bienica, Kocieł. Беніца, Коцел (S. Jarocki, 1928) (2).jpg| Надмагілле Коцелаў у касцёле Найсвяцейшай Тройцы ў Беніцы, 1928 </gallery></center> == Навуковыя артыкулы і публіцыстыка Станіслава Яроцкага == * Stanisław Jarocki, Krzyże na Żmujdzi i Litwie, «Tygodnik Ilustrowany», [[1901]], nr. 18. * Stanisław Jarocki, Kościół św. Piotra w Wilnie, «Tygodnik Ilustrowany», [[1901]], nr. 22, s. 435. * Stanisław Jarocki, Z legend wileńskich, «Tygodnik Ilustrowany», [[1902]], nr. 11, s. 207. * Stanisław Jarocki, Posąg św. Jacka w Wilnie, «Tygodnik Ilustrowany», [[1902]], nr. 15, s. 293. * Stanisław Jarocki, Dziesięciolecie Szkoły rysunkowej w Wilnie, «Tygodnik Ilustrowany», 24, 1/6, 1904, nr. 6. * Stanisław Jarocki, Dom Mickiewicza w Wilnie, «Tygodnik Ilustrowany», [[1906]], nr. 11, s. 218. * Stanisław Jarocki, Druga litewska wystawa sztuk pięknych, «Goniec wileński», 03. 14. 1908. * Stanisław Jarocki, Zdobnictwo ludowe w gubernii wilenskiej, «Tygodnik Ilustrowany», [[1911]], Nr. 35, s. 690—691. * [https://polona.pl/preview/c2a379cc-204f-47bf-8640-fc76a872c977 Stanisław Jarocki, Okolice Wilna: z 23 ilustracjami w tekście i mapką, Wilno: nakł. i druk. Józefa Zawadzkiego, 1925.] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * [https://pawet.net/files/w_szukiewicz.pdf Мар’яна Магдалена Бломберг, Вандалін Шукевіч. Сын лідскай зямлі — даследчык і грамадскі дзеяч. Варшава: Таварыства польскай культуры на Лідчыне; 2010] * [https://pawet.net/files/lorentz.pdf Лорэнц Станіслаў. Віленскі альбом (Вільня, творчая інтэлігенцыя, краёўцы) // Наша слова.pdf № 37 (89), 13 верасня 2023.; № 38 (90), 20 верасня 2023.; № 39 (91)] * {{кніга|аўтар=Mieczysław Jackiewicz,| загаловак= Wileński słownik biograficzny (wydanie drugie poszerzone)|месца=Bydgoszcz|выдавецтва= Zaklad Poligraficzny SPRINT Tomasz Toczkiewicz|год=2008|том=|старонкі=172|старонак=605|isbn= 978-83-87865-59-7|тыраж=}}{{ref-pl}} * {{кніга|аўтар=Henryka Ilgiewicz,| загаловак= Wileńskie towarzystwa i instytucje naukowe w XIX wieku |месца=Toruń|выдавецтва= Wydawnictwo Adam Marszalek|год=2005|том=|старонкі=39|старонак=468|isbn= 83-7441-158-9 |тыраж=}}{{ref-pl}} * [https://crispa.uw.edu.pl/object/files/701948/display/Default Dziennik Wileński. 1906, № 71]{{ref-pl}} * [https://crispa.uw.edu.pl/object/files/131233/display/Default Kurjer Poranny. R. 22, 1898, no 79] {{ref-pl}} * [https://crispa.uw.edu.pl/object/files/268665/display/PDF Kurjer Warszawski. R. 78, 1898, nr 75] {{ref-pl}} * Stefania Walasek, Polska oświata w guberni wileńskiej w latach 1864—1915, Kraków: Impuls, 2003. — 178 s., s. 100.{{ref-pl}} * Andrzej Romanowski, Pozytywizm na Litwie: polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864—1904, Kraków : «Universitas», [[2003]]. — 485 s. {{ref-pl}} * [https://pbc.uw.edu.pl/20535/1/Znad%20Wilii%201992_11.pdf Zofia Dembowska — Romer, Wspomnienia z Wilna sprzed pierwszej wojny światowej, S.6.] {{ref-pl}} * [https://onebid.pl/pl/papers/Pamietnik-Towarzystwa-Przyjaciol-Sztuk-Pieknych-w-Krakowie-1854-1904/J Emmanuel Swieykowski, Pamiętnik Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie 1854—1904, Kraków 1905] {{ref-pl}} * Henryka Ilgiewicz, Societates Academicae Vilnenses Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie (1907—1939) i jego poprzednicy Warszawa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2008 {{ref-pl}} * L. Myślicki, Zarys historii walk o oswiatą polską w Wileńszczyznie i Mińszczyznie, Warszawa 1930, s. 6.{{ref-pl}} * M. Zakrzewska, Jarocki Stanislaw, [w:] Słownik, t. 3, s. 236—237{{ref-pl}} * Jerzy Malinowski, Wileńskie środowisko artystyczne 1919—1945 (Kultura artystyczna Wilna 1893—1945), Biuro Wystaw Artystycznych w Olsztynie, Olsztyn 1989{{ref-pl}} * {{кніга|аўтар= Henryk Dubowik, Leszek Jan Malinowski (redakcja), | загаловак= Encyklopedia Ziemi Wileńskiej t. 1. Wileński slownik biograficzny |месца= Bydgoszcz |выдавецтва= Towarzystwo Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej |год=2002|том=|старонкі=121|старонак=|isbn= 37-59-60-63-74.|тыраж=}}{{ref-pl}} * [https://rhpp.up.krakow.pl/article/download/10046/9174/33454 Inesa Szulska, Współpraca wileńskiego artysty i publicysty Stanisława Jarockiego z «Tygodnikiem Ilustrowanym» (1899—1914) Rocznik historii prasy polskiej T. XXV (2022) Z. 3 (67), ISSN 1509—1074] {{ref-pl}} * [https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/8456/edition/19390/content?ref=L2NvbGxlY3Rpb25kZXNjcmlwdGlvbi85MQ Józef Marian Poklewski, Polskie życie artystyczne w międzywojennym Wilnie, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń, 1994] {{ref-pl}} * [https://books.google.nl/books/about/Nad_Prypecią_dawno_temu.html?id=ik9JAAAAIAAJ&redir_esc=y Antoni Kiniewicz, Nad Prypecią, dawno temu…: wspomnienia zamierzchłej przeszłości, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1989, 557 s.] {{ref-pl}} * «Po Italijos saule. XVIII—XX a. I pusės Lietuvos dailininkai Italijoje» Istorinė apžvalga, Katalogas, I dalis, Lietuvos dailės muziejus, Vilnius, 2019, P. 159.{{ref-lt}} * Meno albumas «Peizažo erdvė» (I tomas). Sud. N. Tumėnienė, D. Tarandaitė, J. Semenauskienė. Vilnius, Lawin, 2010, P. 88.{{ref-lt}} * [https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-daile-1900-1944/ Lietuvos dailė 1900—1944]{{ref-lt}} * [https://www.lituanistika.lt/content/19646 Laima Laučkaitė, Vilniaus dailė XX amžiaus pradžioje, Vilnius: Baltos lankos, 2002, 207 p.]{{ref-lt}} * [https://web.archive.org/web/20240228130615/https://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB-0001:B.03~2019~1617120346114/B.03~2019~1617120346114.pdf Henryka Ilgievič, Vilniaus senovės ir mokslo mylėtojai XX amžiaus pradžioje, Vilnius: LKTI, 2019, 344 p., il, lent. ISSN 2351-4728] {{ref-lt}} == Спасылкі == * [https://cyfrowe.mnw.art.pl/pl/zbiory?filter=JTdCJTIyc2VhcmNoVHlwZSUyMjolN0IlMjJuYW1lJTIyOiUyMnNlYXJjaFR5cGUlMjIsJTIydmFsdWUlMjI6JTIycGhyYXNlJTIyLCUyMmRlc2MlMjI6JTIyY2F0YWxvZy5yYWRpby1zZWFyY2guZnVsbHRleHQlMjIsJTIyYWN0aXZlJTIyOnRydWUlN0QlN0Q%3D&phrase=Stanis%25C5%2582aw%2520Jarocki Stanisław Jarocki] у каталёзе Нацыянальнага музея ў Варшаве{{ref-pl}} * [https://artinfo.pl/wyszukiwarka?artist_id=13013&scope=artworks&sort=date_desc Stanisław Jarocki]{{ref-pl}} * [https://artsandculture.google.com/asset/sacred-samogitia-stanisław-jarocki/7gH0VBe-Qilogw Sacred Samogitia]{{ref-en}} * [https://artsandculture.google.com/asset/vision-of-christ-stanislaw-jarocki/MQF1Tuz4BN7PgQ Vision of Christ]{{ref-en}} * [https://lithuanianart.com/artwork/119 Jesus' appearance to St. Peter]{{ref-en}} * [https://www.limis.lt/personalities/1361571 Stanislovas Jarockis]{{ref-lt}} * [https://lietuvosmenas.lt/authors/66 Stanislovas Jarockis]{{ref-lt}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Яроцкі, Станіслаў}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Мастакі Польшчы]] [[Катэгорыя:Мастакі Літвы]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі-рэалісты]] [[Катэгорыя:Мастакі-сімвалісты]] [[Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты]] [[Катэгорыя:Мастакі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Этнографы Польшчы]] [[Катэгорыя:Этнографы Літвы]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве]] 2lgabmgknk4qokh14o435y4p44r54zv Шаблон:Валютны курс/Даныя МВФ 10 766585 5133453 5132004 2026-04-28T20:15:09Z KrBot 24355 обновление / update 5133453 wikitext text/x-wiki <noinclude> <!-- Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных https://www.imf.org/external/np/fin/data/rms_five.aspx?tsvflag=Y. Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении. This page is updated automatically. It is based on data from https://www.imf.org/external/np/fin/data/rms_five.aspx?tsvflag=Y. Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update. --> {{doc}} </noinclude> {{#switch: {{{1}}} | Date = 2026-04-28 | AED = 5.028890 | AUD = 1.909280 | BND = 1.745360 | BRL = 6.829160 | BWP = 18.041300 | CHF = 1.081230 | CLP = 1224.430000 | CNY = 9.360750 | CZK = 28.565700 | DKK = 8.760330 | DZD = 181.358000 | EUR = 1.172380 | GBP = 1.015450 | ILS = 4.095690 | INR = 129.431000 | JPY = 218.395000 | KRW = 2017.170000 | KWD = 0.419565 | MUR = 64.397700 | MXN = 23.830600 | MYR = 5.405460 | NZD = 2.320120 | OMR = 0.526510 | PEN = 4.789940 | PLN = 4.969730 | QAR = 4.984370 | SAR = 5.135000 | SDR = 1 | SEK = 12.718500 | SGD = 1.745360 | THB = 44.461000 | USD = 1.369340 }} kxrlsn5ho6dakiplo3hly5nhazzzgu3 Шаблон:Валютны курс/Даныя ЕЦБ 10 766586 5133452 5132003 2026-04-28T20:15:07Z KrBot 24355 обновление / update 5133452 wikitext text/x-wiki <noinclude> <!-- Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных https://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml. Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении. This page is updated automatically. It is based on data from https://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml. Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update. --> {{doc}} </noinclude> {{#switch: {{{1}}} | Date = 2026-04-28 | AUD = 1.6327 | BRL = 5.8420 | CAD = 1.5974 | CHF = 0.9238 | CNY = 7.9877 | CZK = 24.372 | DKK = 7.4723 | EUR = 1 | GBP = 0.86715 | HKD = 9.1527 | HUF = 365.30 | IDR = 20188.41 | ILS = 3.4919 | INR = 110.4260 | ISK = 143.20 | JPY = 186.58 | KRW = 1725.01 | MXN = 20.3893 | MYR = 4.6159 | NOK = 10.8875 | NZD = 1.9905 | PHP = 71.580 | PLN = 4.2478 | RON = 5.0933 | SEK = 10.8485 | SGD = 1.4930 | THB = 38.024 | TRY = 52.6239 | USD = 1.1680 | ZAR = 19.4289 }} 852vrzm6avsmpol3txytn1gl36z6ry7 Шаблон:Валютны курс/Даныя ЦБ РФ 10 766592 5133454 5132005 2026-04-28T20:15:10Z KrBot 24355 обновление / update 5133454 wikitext text/x-wiki <noinclude> <!-- Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных http://www.cbr.ru/scripts/XML_daily.asp?date_req=28.04.2026. Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении. This page is updated automatically. It is based on data from http://www.cbr.ru/scripts/XML_daily.asp?date_req=28.04.2026. Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update. --> {{doc}} </noinclude> {{#switch: {{{1}}} | Date = 2026-04-28 | AED = 20 | AMD = 0.2 | AUD = 53 | AZN = 44 | BDT = 0.6 | BHD = 198 | BOB = 10 | BRL = 14 | BYN = 26 | CAD = 54 | CHF = 95 | CNY = 10 | CUP = 3.1 | CZK = 3.6 | DKK = 11 | DZD = 0.56 | EGP = 1.4 | ETB = 0.47 | EUR = 87 | GBP = 100 | GEL = 27 | HKD = 9.5 | HUF = 0.24 | IDR = 0.0043 | INR = 0.79 | IRR = 0.000053 | JPY = 0.46 | KGS = 0.85 | KRW = 0.05 | KZT = 0.16 | MDL = 4.3 | MMK = 0.035 | MNT = 0.02 | NGN = 0.055 | NOK = 7.9 | NZD = 43 | OMR = 194 | PLN = 20 | QAR = 20 | RON = 17 | RSD = 0.74 | RUB = 1 | SAR = 19 | SEK = 8 | SGD = 58 | THB = 2.3 | TJS = 7.9 | TMT = 21 | TRY = 1.6 | UAH = 1.6 | USD = 74 | UZS = 0.0061 | VND = 0.0029 | XDR = 102 | ZAR = 4.4 }} anurd3xg7fujhapohua33pyeown1h5y Канстанцін Віктаравіч Карпінскі 0 766906 5133412 4796971 2026-04-28T18:41:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133412 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} {{цёзкі2|Карпінскі}} '''Канстанцін Віктаравіч Карпінскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[псіхолаг]]. [[Доктар псіхалагічных навук]], [[прафесар]]. == Біяграфія == Скончыў у 2000 годзе з адзнакай [[факультэт псіхалогіі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] па спецыяльнасці «Псіхолаг. Выкладчык псіхалогіі», у 2003 годзе таксама з адзнакай — [[юрыдычны факультэт ГрДУ]] па спецыяльнасці «Юрыст»<ref name=":0">[https://cyclowiki.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 Константин Викторович Карпинский]</ref>. У 2000—2002 гадах вучыўся ў аспірантуры ГрДУ. У 2002 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Псіхалагічная карэкцыя сэнсавай рэгуляцыі жыццёвага шляху правапарушальнікаў» ў [[БДПУ імя Максіма Танка]]. З 2005 года — [[дацэнт]]<ref name=":0" />. У 2011—2014 гадах вучыўся ў дактарантуры [[Яраслаўскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт|Яраслаўскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя К. Д. Ушынскага]]. У 2017 годзе абараніў доктарскую дысертацыю па тэме «Сэнсажыццёвы крызіс у развіцці асобы: фенаменалогія, механізмы, заканамернасці» ў Псіхалагічным інстытуце Расійскай акадэміі адукацыі. Прайшоў працэдуру [[Настрыфікацыя|настрыфікацыі]] ў Беларусі. З 2018 года — [[прафесар]]<ref name=":0" />. Выкладае курсы «Псіхалогія асобы», «Псіхалогія мыслення», «Метады псіхалогіі», «Метадалогія псіхалагічнага даследавання», «Судова-псіхалагічная экспертыза», а таксама аўтарскі спецкурс «Псіхалогія жыццёвага шляху асобы»<ref name=":1">{{Cite web|url=http://psf.grsu.by/index.php/u4-process/kafedry/2011-03-15-12-01-46/o-sotrud.html|title=О сотрудниках Эксперим псих|website=web.archive.org|date=2012-06-09|access-date=2024-06-17|archive-date=9 чэрвеня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120609070528/http://psf.grsu.by/index.php/u4-process/kafedry/2011-03-15-12-01-46/o-sotrud.html|url-status=bot: unknown}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == Спецыяліст у вобласці псіхалогіі асобы, псіхалогіі развіцця, псіхадыягностыкі, юрыдычнай псіхалогіі і судова-псіхалагічнай экспертызы. Асноўныя кірункі навуковых даследаванняў — псіхалогія жыццёвага шляху асобы, псіхалогія суб’екта, псіхалогія прафесійнай кар’еры, псіхалогія сэнсу жыцця і сэнсажыццёвага крызісу, а таксама псіхаметрычная распрацоўка новых методык дыягностыкі асобы. Асноўная сфера навукова-практычнай дзейнасці — судова-псіхалагічная экспертыза па крымінальных справах і грамадзянскіх спрэчках<ref name=":0" />. Аўтар больш 300 навуковых публікацый, у тым ліку 15 кніг і звыш 200 артыкулаў у айчынных і замежных якія рэцэнзуюцца навуковых часопісах<ref name=":0" />. == Узнагароды == Заахвочваўся стыпендыямі імя Я. Купалы (1998), [[Стыпендыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] (1999), Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2002), Фонду Каралевы Ядвігі пры Ягелонскім універсітэце (Кракаў, 2002), Урада Польшчы (2005), Прэзідэнта Беларусі для таленавітых маладых навукоўцаў (2006)<ref name=":1" />. Узнагароджаны граматамі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы (1998, 2004, 2005), дыпломам Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2000); граматай [[Гродзенскі гарадскі выканаўчы камітэт|Гродзенскага гарадскога выканаўчага камітэта]] (2002, 2005), ганаровай граматай Гродзенскага гарадскога выканаўчага камітэта (2003), граматай [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (2003, 2005, 2007), ганаровай граматай Адміністрацыі Ленінскага раёна г. Гродна (2006), ганароваяй граматай Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы (2007), ганаровай граматай Упраўлення адукацыі Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта (2008), граматай Міністэрства адукацыі Беларусі (2009)<ref>{{Cite web|url=https://psf.grsu.by/index.php/2011-03-16-13-39-04|title=Наши выпускники|website=psf.grsu.by|access-date=2024-06-17|url-status=dead}}</ref><ref name=":1" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2024-06-17}} {{DEFAULTSORT:Карпінскі Канстанцін Віктаравіч}} [[Катэгорыя:Псіхолагі Беларусі]] a5uhzmjxx4zx9t1guk4sjvceemvq336 Катастрофа ATR 72 пад Сан-Паўлу 0 771009 5133586 4819097 2026-04-29T10:22:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133586 wikitext text/x-wiki {{Авіякатастрофа|Дата=[[9 жніўня]] [[2024]]|Месца=[[Віньеду]], [[штат Сан-Паўлу]], [[Бразілія]]|Загінулыя=62 (усе)|Авіякампанія=[[Voepass Linhas Aéreas]]|Пункт вылету=[[Каскавел]]|Пункт прызначэння=[[Сан-Паўлу]]|Бартавы нумар=PS-VPB|Рэйс=PTB2283|Пасажыры=58|Экіпаж=4|Мадэль=[[ATR 72|ATR 72-212A]]|Дата выпуску=[[22 красавіка]] [[2010]] (першы палёт)}}'''Катастрофа ATR 72 пад Сан-Паўлу''' — буйная [[авіяцыйная катастрофа]], якая адбылася ў пятніцу [[9 жніўня]] [[2024]] года. Авіялайнер [[ATR 72|ATR 72-212A]] бразільскай авіякампаніі [[Voepass Linhas Aéreas]] здзяйсняў унутраны рэйс PTB2283 па маршруце [[Каскавел]]—[[Сан-Паўлу]], але праз 1 гадзіну і 26 хвілін пасля ўзлёту, знаходзячыся на вышыні каля 5200 метраў, трапіў у [[Штопар (пілатаж)|плоскі штопар]] і сутыкнуўся з зямлёй у муніцыпалітэце [[Віньеду]] ў 76 кіламетрах ад [[Гуарульюс (аэрапорт)|аэрапорта Сан-Паўлу]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdd70gg1p8ro|title=В Бразилии разбился самолет, на борту было 62 человека. Власти говорят, что все погибли|website=BBC News Русская служба|date=2024-08-09|access-date=2024-08-09}}</ref>. Загінулі 62 чалавекі — 58 пасажыраў і 4 члены экіпажа<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.reuters.com/world/americas/plane-with-capacity-transport-68-people-crashes-brazil-website-g1-reports-2024-08-09/#:~:text=SAO%20PAULO%2C%20Aug%209%20(Reuters,near%20the%20crash%20site%20said.|title=Brazilian airliner crashes, all 62 on board killed|website=[[Reuters]]|date=2024-08-09|access-date=2024-08-09}}</ref>. Гэтая першая авіякатастрофа пасажырскага самалёта ў краіне з часоў [[Катастрофа Let L-410 у Рэсіфі|катастрофы Let L-410 ў Рэсіфі]] ў 2011 годзе і першая для авіякампаніі Voepass Linhas Aéreas з моманту яе заснавання ў 1995 годзе<ref name="CNNBrasil-FirstSince20072">{{cite news|last1=Munhoz|first1=Fábio|date=9 August 2024|title=Aviação comercial regular brasileira não registrava acidentes desde 2007|url=https://www.cnnbrasil.com.br/nacional/aviacao-comercial-regular-brasileira-nao-registrava-acidentes-desde-2007/|access-date=9 August 2024|work=[[CNN Brasil]]|language=pt-BR}}</ref><ref name="Poder360-WorstSince20072">{{cite news|date=9 August 2024|title=Acidente da Voepass é o maior da aviação comercial desde 2007|url=https://www.poder360.com.br/brasil/acidente-da-voepass-e-o-maior-da-aviacao-comercial-desde-2007/|access-date=9 August 2024|work=Poder360|language=pt-br}}</ref>. Таксама гэта самая буйная авіякатастрофа ў Бразіліі (па колькасці загінулых) пасля [[Катастрофа A320 у Сан-Паўлу|катастрофы A320 у Сан-Паўлу]] ў 2007 годзе<ref name=":1">{{Cite web|lang=pt-br|url=https://g1.globo.com/sp/campinas-regiao/ao-vivo/aviao-cai-em-vinhedo.ghtml|title=Queda de avião mata 61 pessoas em Vinhedo|website=G1|date=9 August 2024|access-date=9 August 2024}}</ref>. == Самалёт == ATR 72-212A (рэгістрацыйны нумар PS-VPB, серыйны 908) быў выпушчаны ў 2010 годзе (першы палёт здзейсніў 22 красавіка). Абсталяваны двума [[Турбавінтавы рухавік|турбавінтавымі рухавікамі]] [[Pratt & Whitney Canada PW100]]<ref name="Herald">{{Cite web|lang=English|url=https://avherald.com/h?article=51c316ef&opt=0|title=Crash: Voepass AT72 at Sao Paulo on Aug 9th, 2024, spun out of control and lost height|first=Simon|last=Hradecky|date=9 August 2024|publisher=[[The Aviation Herald]]|access-date=9 August 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c07e9x0d4p2o|title=Plane crash in Brazil's São Paulo state kills all 61 on board|website=[[BBC News]]|date=9 August 2024|access-date=9 August 2024|last1=Wells|first1=Ione|last2=Plummer|first2=Robert}}</ref>. Эксплуатаваўся авіякампаніямі [[Belle Air]] (з 28 чэрвеня 2010 года па 6 снежня 2013 года, змяніў у ёй тры бартавыя нумары — F-ORAB, I-LZAN і F-ORAI) і [[Pelita Air]] (з 29 снежня 2014 года па 10 чэрвеня 2022 года, борт PK-PAV, імя ''Dumai'')<ref>[https://www.airfleets.net/ficheapp/plane-atr-908.htm VoePass Linhas Aereas PS-VPB (ATR 42/72 — MSN 908) (Ex F-ORAB F-ORAI I-LZAN PK-PAV)]</ref><ref>[https://www.planespotters.net/airframe/atr-72-ps-vpb-voepass/rq1xx6 PS-VPB VOEPASS ATR 72-500 (72-212A)]</ref>. 28 жніўня 2022 года быў набыты авіякампаніяй [[Voepass Linhas Aéreas]], у якой атрымаў б/н PS-VPB і імя ''Maritaca''<ref>{{Cite web|lang=pt-BR|url=https://revistapilotoribeirao.com.br/voepass-recebeu-na-tarde-de-hoje-seu-mais-novo-atr72-500/|title=VOEPASS recebeu na tarde de hoje seu mais novo ATR72-500|website=Revista Piloto Ribeirão|date=11 September 2022|access-date=9 August 2024|last1=Buzeli|first1=Adriano Moura|archive-date=9 жніўня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809231138/https://revistapilotoribeirao.com.br/voepass-recebeu-na-tarde-de-hoje-seu-mais-novo-atr72-500/|url-status=dead}}</ref>. == Экіпаж і пасажыры == * Камандзір паветранага судна (КПС) — 35-гадовы Данілу Сантас Раману ({{Lang-pt|Danilo Santos Romano}})<ref name="G1-Rubia2">{{cite news|date=9 August 2024|title=Comissária de Ribeirão Preto, SP, é uma das vítimas de acidente com voo da Voepass|url=https://g1.globo.com/sp/ribeirao-preto-franca/noticia/2024/08/09/comissaria-acidente-aviao-voepass-vinhedo-sp.ghtml|access-date=9 August 2024|work=G1|language=pt-br}}</ref>. * Другі пілот — 61-гадовы Умберту дэ Кампас Аленкар э Сілва ({{Lang-pt|Humberto de Campos Alencar e Silva}}). У салоне самалёта працавалі дзве бортправадніцы: * Рубія Сілва дэ Ліма ({{Lang-pt|Rubia Silva de Lima}}), 41 год<ref name="G1-Rubia3">{{cite news|date=9 August 2024|title=Comissária de Ribeirão Preto, SP, é uma das vítimas de acidente com voo da Voepass|url=https://g1.globo.com/sp/ribeirao-preto-franca/noticia/2024/08/09/comissaria-acidente-aviao-voepass-vinhedo-sp.ghtml|access-date=9 August 2024|work=G1|language=pt-br}}</ref><ref name="Poder360-Crew-Videos2">{{Cite news|date=9 August 2024|title=Queda de avião da Voepass mata 61 pessoas no interior de SP|url=https://www.poder360.com.br/brasil/aviao-da-voepass-cai-no-interior-de-sp/|access-date=9 August 2024|work=Poder360|language=pt-br}}</ref>. * Дэбора Сопер Авіла ({{Lang-pt|Debora Soper Avila}}), 28 гадоў<ref name="G1-Débora2">{{cite news|date=9 August 2024|url=https://g1.globo.com/rs/rio-grande-do-sul/noticia/2024/08/09/comissaria-aviao-voepass-vinhedo-rs.ghtml|title=Comissária de avião da Voepass que caiu em Vinhedo se dizia 'apaixonada pela aviação'|access-date=9 August 2024|work=G1|language=pt-br}}</ref>. Усе 62 чалавекі на борце (58 пасажыраў і 4 члены экіпажа) былі бразільцамі<ref name="cnn"/>. Адна з пасажыраў, Грасінда Марына Кастэлу да Сілва ({{Lang-pt|Gracinda Marina Castelo da Silva}}), таксама мела грамадзянства [[Партугалія|Партугаліі]]<ref>{{cite news|title=48-year-old Portuguese among the fatalities of the plane that crashed in Brazil|url=https://www.euronews.com/2024/08/10/48-year-old-portuguese-among-the-fatalities-of-the-plane-that-crashed-in-brazil|accessdate=2024-08-10|publisher=[[Euronews]]|date=2024-08-10}}</ref>. == Катастрофа == Рэйс PTB2283 ляцеў з [[Каскавел|Каскавела]] ([[Парана (штат)|штат Парана]]) у [[Сан-Паўлу]]<ref name="cnn"/>. Лайнер знік з радараў а 13:22<ref name="G1-NoEmergency2">{{cite news|date=9 August 2024|title=Avião que caiu em Vinhedo não reportou emergência, diz FAB|url=https://g1.globo.com/sp/campinas-regiao/noticia/2024/08/09/aviao-que-caiu-em-vinhedo-nao-reportou-emergencia-diz-fab.ghtml|access-date=9 August 2024|work=G1|language=pt-br}}</ref> і, па словах пажарных, упаў на зямлю на тэрыторыі муніцыпалітэта [[Віньеду]] ([[Сан-Паўлу (штат)|штат Сан-Паўлу]])<ref name="APNews-Savarese-Pessoa">{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/brazil-plane-crash-sao-paulo-394427322513643f4eaf517e4ac4c85e|title=Plane crashes in Brazil's Sao Paulo state, killing all 61 aboard, airline says|website=[[Associated Press]]|date=9 August 2024|access-date=9 August 2024|last1=Savarese|first1=Mauricio|last2=Sá Pessoa|first2=Gabriela}}</ref> у 76 кіламетрах ад сталіцы штата<ref name="Rogero-Guardian">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/aug/09/plane-crash-brazil-sao-paulo|title=No survivors from plane that crashed in Brazil with 61 people on board, officials say|website=[[The Guardian]]|date=9 August 2024|access-date=9 August 2024|last1=Rogero|first1=Tiago}}</ref>. У раёне катастрофы дзейнічала паведамленне [[SIGMET]], якое папераджае аб небяспецы моцнага атмасфернага абледзянення паміж [[Эшалон (авіяцыя)|эшалонамі]] FL120 (3650 метраў) і FL210 (6400 метраў). Паводле папярэдніх даных, хуткасць зніжэння самалёта дасягнула 13 000 ф/хвіл (каля 238 км/г)<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.flightaware.com/live/flight/PSVPB/history/20240809/1450Z/SBCA/SBGR/tracklog|title=Flight Track Log ✈ PS-VPB 09-Aug-2024 (CAC / SBCA-GRU / SBGR)|website=FlightAware|access-date=9 August 2024|archive-date=10 жніўня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810104426/https://www.flightaware.com/live/flight/PSVPB/history/20240809/1450Z/SBCA/SBGR/tracklog|url-status=dead}}</ref><ref name="aeroin2">{{Cite news|last=Martins|first=Carlos|date=9 August 2024|title=Avião ATR 72 da Voepass que ia para Guarulhos cai em Vinhedo, no interior paulista|url=https://aeroin.net/aviao-atr-72-da-voepass-que-ia-para-guarulhos-cai-em-vinhedo-no-interior-paulista/|access-date=9 August 2024|work=Aeroin|language=pt}}</ref>. Па паведамленні [[Ваенна-паветраныя сілы Бразіліі|ВПС Бразіліі]], пілоты не аб’яўлялі аварыйнай сітуацыі<ref name="G1-NoEmergency3">{{cite news|date=9 August 2024|title=Avião que caiu em Vinhedo não reportou emergência, diz FAB|url=https://g1.globo.com/sp/campinas-regiao/noticia/2024/08/09/aviao-que-caiu-em-vinhedo-nao-reportou-emergencia-diz-fab.ghtml|access-date=9 August 2024|work=G1|language=pt-br}}</ref>. Лайнер упаў на тэрыторыі ахоўнага жылога комплексу, паведамленняў аб загінулых і параненых на зямлі не паступала<ref>{{Cite web|lang=pt-br|url=https://g1.globo.com/sp/campinas-regiao/ao-vivo/aviao-cai-em-vinhedo.ghtml|title=Queda de avião mata 61 pessoas em Vinhedo|website=G1|access-date=9 August 2024}}</ref>. У выніку падзення было пашкоджана некалькі дамоў<ref name="cnn">{{Cite web|lang=en|url=https://edition.cnn.com/2024/08/09/americas/brazil-plane-crash-intl-latam/index.html|title=Brazilian plane crash outside São Paulo killed 61, says airline|website=[[CNN]]|date=9 August 2024|access-date=9 August 2024|last1=Stapleton|first1=AnneClaire|last2=John|first2=Tara|last3=Mendonça|first3=Duarte|last4=P. Murphy|first4=Paul|last5=Vargas Jones|first5=Julia}}</ref>. У сацыяльных сетках шырока распаўсюджваліся відэаролікі, знятыя за некалькі секунд да падзення самалёта<ref name="cnn" /><ref name="Rogero-Guardian"/>. Бразільскі навінавы тэлеканал [[GloboNews]] перапыніў трансляцыю [[Летнія Алімпійскія гульні 2024|Алімпіяды ў Парыжы]], каб трансляваць падзеі з раёна катастрофы<ref name="APNews-Savarese-Pessoa"/><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/08/09/world/americas/brazil-plane-crash.html|title=Passenger Plane Crashes in Brazil, Killing 61 On Board|website=[[The New York Times]]|date=9 August 2024|access-date=9 August 2024|last1=Nicas|first1=Jack|last2=Motoryn|first2=Paulo}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/passenger-plane-crashes-brazil-carrying-50-people-rcna166002|title=All 61 people aboard plane killed in Brazil crash|website=[[NBC News]]|date=9 August 2024|last1=Planas|first1=Antonio}}</ref>. Усе 62 чалавекі на борце лайнера (58 пасажыраў і 4 члены экіпажа) загінулі. Першапачаткова паведамлялася, што на борце быў 61 чалавек, але раніцай 10 жніўня авіякампанія пацвердзіла смерць яшчэ аднаго пасажыра, Канстанціну Тэ Мая ({{Lang-pt|Constantino Thé Maia}}), які не быў улічаны з-за тэхнічнай памылкі пры пацверджанні рэгістрацыі і пасадкі<ref>{{cite news|title=Companhia confirma morte de passageiro que não constava em lista e nº de vítimas de desastre aéreo em Vinhedo sobe para 62|url=https://g1.globo.com/sp/campinas-regiao/noticia/2024/08/10/companhia-aerea-confirma-mais-uma-morte-em-queda-de-aviao-em-vinhedo-e-numero-de-vitimas-sobe-para-62.ghtml|accessdate=2024-08-10|publisher=G1|date=2024-08-10}}</ref>. Не менш за 10 чалавек не паспелі сесці ў самалёт, бо чакалі рэйса не ля таго выхаду ў аэрапорце Каскавел<ref name="cnn"/>. Большая частка целаў на месцы катастрофы абгарэлі, праз што апазнанне было абцяжаранае<ref>{{Cite web|lang=pt-BR|url=https://www.otempo.com.br/brasil/2024/8/9/-corpos-estao-carbonizados---diz-secretario-de-seguranca-de-sp-a|title='Corpos estão carbonizados', diz secretário de segurança de SP após queda de avião|website=O Tempo|date=9 August 2024|access-date=10 August 2024|last1=Nascimento|first1=Simon}}</ref>. Відавочца заявіў, што 3 чалавекі вылецелі з самалёта і ўпалі на заднім двары<ref>{{Cite web|lang=pt-BR|url=https://www1.folha.uol.com.br/cotidiano/2024/08/jovem-diz-que-viu-corpos-espalhados-e-que-ajudou-idosos-em-quintal-onde-aviao-caiu.shtml|title=Jovem diz que viu corpos espalhados e que ajudou idosos em quintal onde avião caiu|website=[[Folha de S.Paulo]]|date=9 August 2024|access-date=10 August 2024}}</ref>. == Рэакцыя == [[Прэзідэнт Бразіліі]] [[Луіс Інасіу Лула да Сілва]], які знаходзіўся ў момант катастрофы на поўдні краіны, абвясціў хвіліну маўчання ў памяць аб загінулых<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/brazil-plane-crash-sao-paulo-394427322513643f4eaf517e4ac4c85e|title=Plane with 62 people aboard crashes in fiery wreck in Brazil's Sao Paulo state|website=AP News|date=2024-08-09|access-date=2024-08-09}}</ref>. Пазней у той жа дзень ён абвясціў аб трохдзённай нацыянальнай жалобе<ref name="APNews-Savarese-Pessoa"/>. == Расследаванне == Расследаваннем прычын катастрофы рэйса PTB2283 заняўся Цэнтр расследвання і прадухілення авіцыйных здарэнняў (CENIPA)<ref name="Herald"/>. Кіраўнік CENIPA Марсклу Марэну заявіў у дзень катастрофы, што абодва бартавых самапісцы — параметрычны і маўленчы — былі знойдзеныя і знаходзяцца ў іх распараджэнні<ref name="Poder360-Crew-Videos3">{{Cite news|date=9 August 2024|title=Queda de avião da Voepass mata 61 pessoas no interior de SP|url=https://www.poder360.com.br/brasil/aviao-da-voepass-cai-no-interior-de-sp/|access-date=9 August 2024|work=Poder360|language=pt-br}}</ref><ref name="FG22">{{cite news|date=10 August 2024|title=Flight recorders retrieved from crashed Voepass ATR 72-500|first=David|last=Kaminski-Morrow|url=https://www.flightglobal.com/safety/flight-recorders-retrieved-from-crashed-voepass-atr-72-500/159531.article|access-date=10 August 2024|publisher=[[Flight Global]]|language=en}}</ref>. Целы загінулых былі перавезены ў інстытут судовай медыцыны ў [[Кампінас]]е для судовых разглядаў<ref name="cnn"/>. == Крыніцы == {{Reflist|2}} == Спасылкі == * [https://asn.flightsafety.org/wikibase/409335 Апісанне катастрофы на Aviation Safety Network] * [https://www.flightradar24.com/data/aircraft/ps-vpb#368e25db Voepass Linhas Aéreas Flight 2283 Aviation Data] — Flightradar24 {{ВС}} [[Катэгорыя:Жнівень 2024 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 9 жніўня]] [[Катэгорыя:Авіяцыйныя здарэнні 2024 года]] [[Катэгорыя:Сан-Паўлу (штат)]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] qrpnm6b2jbjkv3qsxldxq5b51jxmzje Канстанцін Цюшкевіч 0 773549 5133447 4842249 2026-04-28T19:53:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133447 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Цюшкевіч}} {{Валейбаліст}} '''Канстанцін Цюшкевіч''' (нар. {{ДН|8|2|1999}}, [[Баранавічы]], [[Беларусь]]) — беларускі валейбаліст. == Біяграфія == Валейболам пачаткаў займацца ў 6 гадоў у [[Кобрын]]е ў першага трэнера Анатоля Фаміча Сідзюка. У 2017 годзе пачаў выступы за мінскі «[[МАПІД (валейбольны клуб)|МАПІД]]» — моладзевую каманду мінскага «[[Будаўнік]]а». Праз адзін сезон, у 2018 годзе перайшоў у асноўны склад сталічнага клуба. У 2022 годзе падпісаў кантракт з ніжагародскай АСК і дэбютаваў у расійскай PARI Суперлізе. З 14 гадоў — гулец юніёрскіх і моладзевых зборных камандаў Беларусі, пераможац чэмпіянату EEVZA (Усходне-Еўрапейская зонавая асацыяцыя валейбола) 2017. З 2019 года — у асноўнай зборнай Беларусі. == Дасягненні == * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Ср}} Срэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе|чэмпіянату Беларусі]] (5): 2021/22, 2020/21, 2019/20, 2018/19, 2017/18 * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Зл}} Уладальнік [[Кубак Беларусі па валейболе|Кубка Беларусі]] (1): 2017/18 * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Ср}} Сярэбраны прызёр [[Кубак Беларусі па валейболе|Кубка Беларусі]] (3):2020/21, 2019/20, 2018/19 {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bvf.by/player/tyushkevich-konstantin/ Тюшкевич Константин] * [https://vc-dynamo.ru/news/tyushkevich-svyazuyushhij-dinamo-lo/ ТЮШКЕВИЧ — СВЯЗУЮЩИЙ «ДИНАМО-ЛО»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240916221211/https://vc-dynamo.ru/news/tyushkevich-svyazuyushhij-dinamo-lo/ |date=16 верасня 2024 }} * [https://volleybox.net/ru/kanstantsin-tsiushkevich-p24549/clubs Kanstantsin Tsiushkevich] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Шаблон:Мужчынская валейбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2019}} {{Шаблон:Мужчынская валейбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2021}} {{DEFAULTSORT:Цюшкевіч Канстанцін}} [[Катэгорыя:Валейбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па валейболе]] cz9m57v8z58uj8htokwymiz0q85ddpo Карыяклептыя 0 774175 5133531 4848813 2026-04-29T04:35:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133531 wikitext text/x-wiki '''Карыяклептыя''' — гэта стратэгія [[Цэлявая эвалюцыя|цэлявай эвалюцыі]], пры якой [[Клетка|цэля]] драпежніка забірае [[Клетачнае ядро|ядро]] цэлі іншага арганізма, каб папоўніць свае біяхімічныя магчымасці.<ref name="Johnson20072">{{cite journal|last1=Johnson|first1=Matthew D.|last2=Oldach|first2=David|date=25 January 2007|title=Retention of transcriptionally active cryptophyte nuclei by the ciliate ''Myrionecta rubra''|url=http://rstb.royalsocietypublishing.org/content/365/1541/699|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|publisher=Nature Publishing Group|volume=445|issue=7126|pages=426–428|doi=10.1038/nature05496|access-date=4 February 2015|pmid=17251979|bibcode=2007Natur.445..426J|s2cid=4410812|display-authors=etal|archive-date=6 мая 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150506021210/http://rstb.royalsocietypublishing.org/content/365/1541/699|url-status=dead}}</ref> У адпаведным працэсе [[Клептапластыя|клептапластыі]] драпежнік аддзяляе [[пластыды]] (асабліва [[хларапласты]]) з [[Водарасці|водарасцяў]]. Хларапласты ўсё яшчэ могуць [[фотасінтэз]]аваць, але доўга не функцыянуюць пасля разбурэння цэляў ахвяры. Калі драпежнік можа таксама ізаляваць ядры цэляў ахвяры для кадавання бялкоў для пластыд, ён можа падтрымліваць іх працу. ''Карыяклептыя'' — гэта ізаляцыя ядраў; нават пасля гэтага ядры ўсё яшчэ здольныя да [[Транскрыпцыя (біялогія)|транскрыпцыі]]. Джонсан і інш. апісалі і далі назву карыяклептыі ў 2007 годзе у выніку знаходжання гэтага працэсу ў [[Інфузорыі|інфузорый]] віду ''[[Мезодиний рубрум|Mesodinium rubrum]]''.<ref name="Johnson20072" /> Карыяклептыя прадстаўляе сабой грэцкае злучэнне слоў ''karydi'' («ядро») і ''kleftis'' («[[Крадзеж|злодзей]]»).<ref name="Johnson20072" /> == Гл. таксама == * [[Эндасімбіёнт]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * {{cite journal|last1=Nowack|first1=Eva C. M.|last2=Melkonian|first2=Michael|date=2 February 2010|title=Endosymbiotic associations within protists|journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society B]]|publisher=Royal Society|volume=365|issue=1541|pages=699–712|doi=10.1098/rstb.2009.0188|pmid=20124339|pmc=2817226}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Эвалюцыйная біялогія]] [[Катэгорыя:Экалагічныя тэрміны]] [[Катэгорыя:Эндасімбіёз]] sbuullljuf65vzrl0mnrtjx3iszcng2 Смерць фашызму 0 779103 5133529 5132762 2026-04-29T04:33:50Z Emilia Noah 155537 Карэктыроўка. 5133529 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Смерць фашызму (значэнні)}} {{Не блытаць|Смерць фашыстам|Смерцю фашыстам|газетай Радашковіцкага падпольнага райкама КП(б)Б|са=1}} {{Газета}} '''Смерць фашызму''' — беларуская газета і орган Любчанскага падпольнага райкама [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП(б)Б]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] ў гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] . == Гісторыя == Выдавалася ў партызанскай брыгадзе імя [[Фелікс Эдмундавіч Дзяржынскі|Фелікса Дзяржынскага]], якая дзейнічала ў [[Налібоцкая пушча|Налібоцкай пушчы]] . Вядома аб 14 нумарах (№ 8-22), выпушчаных з 1 красавіка па 29 чэрвеня 1944 года на рускай мове. Рэдактарам выдання з’яўляўся Н. А. Працэнка<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://belarusenc.by/temy/belarusinsecwar/1147/|title=Смерть фашизму|website=Белорусская энциклопедия|date=2023-05-12}}</ref>. Пасля вызвалення Беларусі газета працягнула выходзіць пад назвай «Ленінскі шлях» як орган Любчанскага райкама КПБ і раённага Савета дэпутатаў рабочых Баранавіцкай, а пазней [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] (са студзеня 1954 года). Выпуск выдання спыніўся на сотым нумары за 13 снежня 1956 года ў сувязі з ліквідацыяй [[Любчанскі раён|Любчанскага раёна]]<ref name=":0"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Газеты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі на рускай мове]] [[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, закрытыя ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1944 годзе]] swaiee0b0rm61qzpb4u4ezpmrq8npei Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Нароўля) 0 783291 5133575 5096550 2026-04-29T09:19:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133575 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Узвышэння Святога Крыжа |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = горад |Месцазнаходжанне = Нароўля |region = BY |CoordScale = |На карце = Беларусь Гомельская вобласць |Канфесія = [[каталіцтва]] |Епархія = [[Пінская дыяцэзія]] |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[Эклектыка (архітэктура)|эклетыка]] |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = 1991 |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1994 |Заканчэнне будаўніцтва = 1998 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = }} {{Значэнні|Касцёл Узвышэння Святога Крыжа}} '''Касцёл Узвышэння Святога Крыжа''' — [[Каталіцтва ў Беларусі|рымска-каталіцкі]] храм у [[Нароўля|Нароўлі]] ([[Гомельская вобласць]], [[Беларусь]]), цэнтр каталіцкай парафіі Узвышэння Святога Крыжа ў Нароўлі. Парафія заснавана 12 верасня 1991 г. і адносіцца да [[Мазырскі дэканат|Мазырскага дэканата]] [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі]] [[Рымска-Каталіцкі Касцёл на Беларусі|Рымска-каталіцкага касцёлу Беларусі]]. Будаўніцтва касцёла пачалося восенню 1991 г., а ў верасні 1998 г. скончана, пасля чаго касцёл быў 20 верасня 1998 г. пасвечаны<ref name="catholic.by">[https://catholic.by/3/news/belarus/15025-u-tsentry-narouli-adnago-z-najbolsh-patsyarpelykh-ad-charnobylskaj-katastrofy-belaruskikh-garadou-blagaslavili-adnouleny-kryzh У цэнтры Нароўлі — аднаго з найбольш пацярпелых ад Чарнобыльскай катастрофы беларускіх гарадоў — благаславілі адноўлены крыж]</ref>. Выкананы ў архітэктурным [[Эклектыка (архітэктура)|стылі эклектыкі]]. == Гісторыя парафіі == Да кастрычніка 1917 г. у [[Нароўля|Нароўлі]] мелася невялікая колькасць насельніцтва [[Каталіцызм|каталіцкага веравызнання]] — сям’я мясцовага двараніна-маянткоўца ([[Аскеркі]], [[Горваты]]) і яго некаторыя службіты, але не было ніякага касцёла — толькі прыгожая [[Нараўлянская сядзіба|каталіцкая капліца-пахавальня сям’і Горватаў пры іх нараўлянскім палацы]]. Кожную нядзелю ў Нароўлю прыязджаў каталіцкі ксёндз дэкан з [[Мазыр]]а, каб цэлебраваць імшу і займацца душпастырствам мясцовых католікаў<ref name="ReferenceA">[https://catholic.by/3/news/belarus/16293-25-goddzya-pasvyachennya-kastsjola-adznachyli-grusha-tsy-i-naro-li Юбілей 25-годдзя пасвячэння касцёла адзначылі ў Грушаўцы і ў Нароўлі]</ref>. Найбліжэйшым каталіцкім храмам быў касцёл у вёсцы [[Грушаўка (Нараўлянскі раён)|Грушаўка]], дзе мелася значная колькасць каталікоў<ref name="ReferenceA"/>. Нараўлянскія [[Горваты]] пасля нацыяналізацыі іх нараўлянскай маёмасці (зямлі і палаца) у 1917 і 1920 г. [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкай уладай]] канчаткова выехалі ў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчу]], а іх капліца была зачынена і набажэнстваў там не праводзілася. У 1930-я гг. савецкія ўлады [[Спіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|ўзарвалі каталіцкую капліцу]] [[Горваты|роду Горватаў]] у Нароўлі, помнік архітэктуры [[XIX стагоддзе|XIX ст.]]<ref>{{Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)|н}} С. 442.</ref> Паводле іншай інфармацыі, капліца-пахавальня з рэшткамі нябошчыкаў Горватаў была вымыта ракой Прыпяць у [[1979]] г. падчас [[паводка|паводкі]] і не захавалася да нашага часу<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/altanka/ |title=БАЦЬКАЎШЧЫНА. АЛЬТАНКА |access-date=24 лютага 2025 |archive-date=19 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230919124052/https://narovlya.by/novosti/altanka/ |url-status=dead }}</ref>. У 1930-ыя гг. многія каталіцкія вернікі сталі ахвярамі сталінскіх рэпрэсій<ref name="ReferenceA"/>. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] нараўлянскія католікі для атрымання святых сакраментаў былі вымушаны ездзіць за сотні кіламетраў у іншыя гарады (у [[Пінск]], [[Кіеў]] і [[Жытомір]]), хоць часам у [[Нараўлянскі раён]] таемна прыязджалі каталіцкія святары, каб, нягледзячы на пераслед і пакаранні ад савецкіх улад, праводзіць сваю службу<ref name="ReferenceA"/>. Толькі з пачаткам [[Перабудова|Перабудовы]] ў [[СССР]] пачалося аднаўленне грамадзянскіх свабод, у тым ліку свабоды адпраўлення рэлігійных культаў. 25 снежня 1989 г. католікам вёскі Грушаўка ўдалося зарэгістраваць грушаўскую каталіцкую [[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Грушаўка)|парафію Найсвяцейшага Сэрца Пана Езуса]]. Вернікам быў перададзены стары медыцынскі пункт, дзе яны абсталявалі капліцу, куды да іх рэгулярна прыязджалі святары з іншых мясцін<ref name="ReferenceA"/>. А 12 верасня 1991 г. ужо ў Нароўлі была зарэгістравана асобная супольнасць каталіцкіх вернікаў (нараўлянская парафія Узвышэння Святога Крыжа), якая атрымала ў Нароўлі драўляны будынак, дзе раней змяшчалася вязніца, аддзяленне міліцыі і пашпартны стол, — вуліца Камуністычная, 33<ref name="catholic.by"/><ref name="ReferenceA"/><ref name="narovlya.by">[https://narovlya.by/novosti/obschestvo/prikosnutsya-k-svyatynyam-narovlyanshhiny/ Прикоснуться к Святыням Наровлянщины]{{Недаступная спасылка}}</ref>. З таго часу для каталіцкіх парафій Грушаўкі і Нароўлі звычайна прызначаецца адзін ксёндз-адміністратар. 12 верасня 1991 г. такім адміністратарам быў прызначаны ксёндз Станіслаў Салата (каля 1940—18.08.2016), які нарадзіўся каля горада [[Жэшаў]] ([[Польшча]])<ref name="ReferenceA"/>. 14 верасня 1991 г. у Нароўлі быў благаслаўлёны драўляны крыж на прыкасцёльнай тэрыторыі, а ў 1994 г. пад кіраўніцтвам тагачаснага душпастыра абедзвюх парафій ксяндза Станіслава Салаты ў Нароўлі і ў Грушаўцы распачалося будаўніцтва касцёлаў<ref name="ReferenceA"/>. Стараннямі ксяндза Станіслава Салаты і на ахвяраванні каталіцкіх вернікаў з Германіі і Польшчы быў пабудаваны сучасны прыгожы храм<ref name="narovlya.by"/><ref>{{Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)|н}} С. 255.</ref>. 20 верасня 1998 г. кардынал [[Казімір Свёнтак]] пасвяціў касцёл Сэрца Езуса ў Грушаўцы і касцёл Узвышэння Святога Крыжа ў Нароўлі<ref name="catholic.by"/>. 18 чэрвеня 2022 г. упершыню ў гісторыі касцёла ў Нароўлі быў удзелены сакрамэнт канфірмацыі. Цэлебрацыю Эўхарыстыі ўзначаліў Генеральны вікарый Пінскай дыяцэзіі біскуп Казімір Велікаселец. Сакрамэнт хрысціянскай сталасці з рук найстарэйшага беларускага каталіцкага іерарха прынялі не толькі нараўлянскія парафіяне, але і кандыдаты з іншых каталіцкіх парафій Мазырскага дэканату: Лельчыцаў, Мазыра, Калінкавічаў, Петрыкава, Брынёва, Хойнікаў, Ельска і Грушаўкі<ref>[https://catholic.by/3/news/belarus/14743-upershynyu-u-gistoryi-kastsjola-u-narouli-tut-byu-udzeleny-sakrament-kanfirmatsyi Упершыню ў гісторыі касцёла ў Нароўлі тут быў удзелены сакрамэнт канфірмацыі]</ref>. 14 верасня 2022 г. у свята Узвышэння Святога Крыжа пробашч касцёла ксёндз Януш Чарнамораў благаславіў абноўлены драўляны крыж на прыкасцёльнай тэрыторыі, які быў упершыню пастаўлены 14 верасня 1991 г.<ref name="catholic.by"/> На адпустовую ўрачыстасць у той дзень у нараўлянскі касцёл прыбылі святары і вернікі Мазырскага дэканата. Узначаліў цэлебрацыю святой Імшы ксёндз Дзмітрый Кернога<ref name="catholic.by"/>. У сакавіку 2022 г. Генеральны вікарый Пінскай дыяцэзіі біскуп [[Казімір Велікаселец]] наведаў памежныя з [[Украіна]]й беларускія каталіцкія парафіі ў Ельску, Нароўлі і Грушаўцы, дзе маліўся аб міры ва Украіне і літасці Божай для беларускай зямлі<ref>[https://catholic.by/3/news/belarus/14397-biskup-velikaselets-navedau-pamezhnyya-parafii-pinskaj-dyyatsezii-dze-maliusya-ab-miry-va-ukraine Біскуп Велікаселец наведаў памежныя парафіі Пінскай дыяцэзіі, дзе маліўся аб міры ва Украіне]</ref>. 24 лютага 2023 г. у Нароўлі прайшлі першыя ў гісторыі мясцовай каталіцкай парафіі Святыя місіі, якія праводзіў ксёндз Юрый Жэгарын з Навагрудка<ref>[https://catholic.by/3/news/belarus/15631-u-narouli-prajshli-pershyya-u-gistoryi-myastsovaj-parafii-svyatyya-misii У Нароўлі прайшлі першыя ў гісторыі мясцовай парафіі Святыя місіі]</ref>. 15 і 16 верасня 2023 г. адпаведна ў Грушаўцы і Нароўлі адзначылі юбілейныя ўрачыстасці з нагоды 25-годзя з часу пасвячэння касцёла Найсвяцейшага Сэрца Езуса ў Грушаўцы і касцёла Узвышэння Святога Крыжа ў Нароўлі з удзелам каталіцкага біскупа [[Казімір Велікаселец|Казіміра Велікасельца]]<ref name="ReferenceA"/>. Ва ўрачыстым распачацці святкавання юбілейных урачыстасцяў узялі ўдзел святары, парафіяне і госці, сярод якіх былі таксама прадстаўнікі мясцовай улады: старшыня Нараўлянскага райвыканкама [[Уладзімір Пятровіч Антоненка]] і начальнік аддзела па ідэалагічнай рабоце Марына Альховік<ref name="ReferenceA"/>. На ўрачыстасць прыбылі прадстаўнікі каталіцкіх парафій з [[Брынёў (Петрыкаўскі раён)|Брынёва]], [[Гомель|Гомеля]], [[Грушаўка (Нараўлянскі раён)|Грушаўкі]], [[Ельск]]а, [[Калінкавічы|Калінкавіч]], [[Лагішын]]а, [[Мазыр]]а, [[Петрыкаў|Петрыкава]] і [[Пінск]]а. Прыбылі святары з розных мясцін [[Беларусь|Беларусі]], у тым ліку былыя душпастыры нараўлянскай парафіі, а таксама сёстры місіянеркі міласэрнасці святой [[Маці Тэрэза|Маці Тэрэзы]] з [[Калькута|Калькуты]], якія нясуць служэнне ў Гомелі. == Архітэктура == Касцёл знаходзіцца на паўночна-ўсходняй ускраіне горада, непадалёк ад берага ракі Прыпяць. Пабудаваны ў [[Эклектыка (архітэктура)|стылі эклектыкі]] — у знешнім выглядзе касцёла гарманічна спалучаюцца рысы розных [[Архітэктурны стыль|архітэктурных стыляў]]<ref name="narovlya.by"/>. Храм пабудаваны з цэглы і патынкаваны. Будынак прадстаўляе сабой па форме выцягнуты прамавугольнік пад двухсхільным дахам. Плоскасныя фасады расчлянёны арачнымі адзінарнымі і ўбудаванымі патройнымі аконнымі праёмамі. На фасадзе асіметрычна ўзвышаецца 3-ярусная шатровая касцёльная званіца<ref name="narovlya.by"/><ref>{{Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)|н}} С. 256.</ref>. == Пробашчы касцёла == * 12.09.1991—2002 — ксёндз Станіслаў Салата (каля 1940—18.08.2016)<ref>[https://ave-maria.by/i/33-195/445-shchastse Шчасце быць там, дзе патрэбны]</ref> * ?-2009-? — ксёндз Аляксандр Канановіч * ?-2020—02.02.2021 — ксёндз Андрэй Аляксандравіч Шут * 02.02.2021—? — ксёндз Аляксандр Канановіч * ?-02.09.2022—2025-? — ксёндз Януш Чарнамораў == Адрас == Адрас рымска-каталіцкай парафіі Узвышэння Святога Крыжа ў г. Нароўлі: 247802 [[Беларусь]], [[Гомельская вобласць]], г. [[Нароўля]], вул. Камуністычная, 33<ref>[https://firmi.by/gomel/kascel-uzvyshennya-svyatoga-kryzha-89097 Рымска-каталіцкая парафія Узвышэння Святога Крыжа ў г. Нароўлі]</ref>. == Гл. таксама == * [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Нароўля)]] * [[Царква хрысціян веры Евангельскай (Нароўля)]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с. — С. 442. * Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна / В. С. Новак [і інш.]. — Гомель : Рэдакцыя газеты «Гомельская праўда», 2023. — 243 с. * ''[[Раман Афтаназы|Aftanazy, R.]]'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 1. Województwa mińskie, mścisławskie, połockie, witebskie. — 352 s. * ''[[Андрэй Тадэвушавіч Раствароўскі|Rostworowski, А.]]'' Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe / А. Rostworowski. — Warszawa : Czytelnik, 2001. — 504 s. * ''[[Антоні Урбанскі|Urbański, A]]''. [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/show-content/publication/edition/18165?id=18165 Podzwonne na zgliszczach Litwy i Rusi] / A. Urbański. — Warszawa : St. Niemiry Syn, 1928. — 161 s. * ''Żołtowska, J.'' Inne czasy i inni ludzie / J. Żołtowska. — Londyn, 1959. == Спасылкі == * [https://catholic.by/3/news/belarus/1547-adyshou-u-vechnasts-ks-stanislau-salata-msf-yaki-25-gadou-njos-sluzhenne-u-belarusi Адышоў у вечнасць кс. Станіслаў Салата MSF, які 25 гадоў нёс служэнне ў Беларусі] * ''Партыко, О.'' [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/prikosnutsya-k-svyatynyam-narovlyanshhiny/ Прикоснуться к Святыням Наровлянщины]{{Недаступная спасылка}} / О. Партыко // Прыпяцкая праўда. — 18 студзеня 2025. — №3. — С. 8. * [https://catholic.by/3/news/belarus/16293-25-goddzya-pasvyachennya-kastsjola-adznachyli-grusha-tsy-i-naro-li Юбілей 25-годдзя пасвячэння касцёла адзначылі ў Грушаўцы і ў Нароўлі] * [https://catholic.by/3/news/belarus/15025-u-tsentry-narouli-adnago-z-najbolsh-patsyarpelykh-ad-charnobylskaj-katastrofy-belaruskikh-garadou-blagaslavili-adnouleny-kryzh У цэнтры Нароўлі — аднаго з найбольш пацярпелых ад Чарнобыльскай катастрофы беларускіх гарадоў — благаславілі адноўлены крыж] * [https://catholic.by/3/news/world/14983-paulina У Варшаве адбылося пахаванне ксяндза Станіслава Паўліны, арыяніста, бліжэйшага супрацоўніка кардынала Свёнтка] * [https://catholic.by/3/news/belarus/12826-u-pinskaj-dyyatsezii-zdzejsneny-zmeny-sluzhenni-nekatorykh-svyataro У Пінскай дыяцэзіі здзейснены змены ў служэнні некаторых святароў] * [https://catholic.by/3/news/belarus/14743-upershynyu-u-gistoryi-kastsjola-u-narouli-tut-byu-udzeleny-sakrament-kanfirmatsyi Упершыню ў гісторыі касцёла ў Нароўлі тут быў удзелены сакрамэнт канфірмацыі] [[Катэгорыя:Нароўля]] [[Катэгорыя:Касцёлы Нараўлянскага раёна]] [[Катэгорыя:Касцёлы Пінскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Нароўлі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі эклектыкі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1998 годзе]] 5ctiuax5almiwrubgdcvjwle555b9n8 Лізавета Сяргеяўна Пракопчык 0 791807 5133595 5030937 2026-04-29T11:42:35Z 5133595 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пракопчык}} {{Палітык}} '''Лізавета Сяргеяўна Пракопчык''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская грамадская і палітычная дзеячка. З 2025 года віцэ-спікер Каардынацыйнай рады. Лідар фракцыі «Моладзевы наступ», актывістка студэнцкага руху. == Біяграфія == Нарадзілася ў [[Магілёў|Магілёве]], але праз год бацькі перавезлі сям’ю ў [[Пружаны]]. Жыла там да 17 гадоў, пасля чаго ў 2016 годзе паступіла на факультэт нямецкай мовы ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт замежных моў|Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]] і пераехала жыць у сталіцу<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/368618|title=«Нейкая Ліза, якой 20 гадоў, судзіцца з Лукашэнкам» — вялікая гутарка з новай віцэ-спікеркай КР Лізаветай Пракопчык|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-05-25|access-date=2025-09-03}}</ref><ref name=":0" />. У 2020 годзе была выключаная з вучобы за ўдзел у пратэстным руху<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://pozirk.online/be/news/139237/|title=Лідар "Моладзевага наступу" Лізавета Пракопчык абраная другім віцэ-спікерам Каардынацыйнай рады|website=Pozirk|date=2025-05-21|access-date=2025-09-03}}</ref>. 12 лістапада 2020 года, падчас прыходу сілавікоў на яе афіцыную кватэру, з’ехала з краіны праз [[Расія|Расію]] ва [[Украіна|Украіну]]. Ва Украіне працавала ў бары «Карма». У першы дзень [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|поўнамаштабнага ўварвання Расіі]] 24 лютага 2022 года з’ехала з Украіны ў [[Польшча|Польшчу]]<ref name=":1" />. У 2025 годзе працавала даследчыцай і праектнай менеджаркай у даследчым інстытуце «[[Інстытут палітычных даследаванняў «Палітычная сфера»|Палітычная сфера]]»<ref name=":1" />. Летам гэтага года на фоне прафесійнага выпальвання і высокай нагрузкі перанесла {{iw|Нервовы зрыў|нервовы зрыў|ru|Нервное расстройство}}. Праходзіла курс лячэння {{iw|Трывожна-дэпрэсіўны разлад|трывожна-дэпрэсіўнага разладу|en|Mixed anxiety–depressive disorder}} з дапамогай псіхатэрапіі і медыкаментаў<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/393822|title=У віцэ-спікеркі Каардынацыйнай рады Лізаветы Пракопчык сабралася $12 тысяч даўгоў|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2026-04-27|access-date=2026-04-29}}</ref>. У красавіку 2026 года публічна агучыла інфармацыю пра сваю цяжкую фінансавую сітуацыю і наяўнасць запазычанасці ў памеры каля 12 тысяч долараў. Паводле слоў Пракопчык, каля паловы гэтай сумы складаюць нявыплачаныя ёй грошы за працу ад дзвюх няўрадавых арганізацый, астатняя частка доўгу ўтварылася падчас перапынку ў працы праз стан здароўя і праз удзел у валанцёрскіх ініцыятывах<ref name=":2" />. == Грамадская і палітычная дзейнасць == У 2017 годзе паудзельнічала ў [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах «недармаедаў»]], з-за чаго была затрымана на 13 сутак арышту. Пасля вызвалення пазнаёмілася з Яўгенам Міхасюком і далучылася да [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Задзіночання беларускіх студэнтаў]]. У 2019 годзе падала ананімную скаргу на [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнку]]. У 2020 годзе, на фоне [[Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі|каранавіруса]], удзельнічала ў акцыі з раздачай [[Медыцынская маска|медыцынскіх масак]] «Ха-ха, я тут памру»<ref name=":1" />. 21 мая 2025 года была абраная другім віцэ-спікерам [[Каардынацыйная рада трэцяга склікання|Каардынацыйнай рады трэцяга склікання]]. За яе кандыдатуру прагаласаў 41 дэлегат (усяго ў галасаванні прынялі ўдзел 47 з 79 чальцоў)<ref name=":0" />. == Погляды == Прытрымліваецца [[Лібертарыянства|лібертарыянскіх]] і [[Анарха-капіталізм|анарха-капіталістычных]] поглядаў. Прыхільніца [[Свабодны рынак|свабоднага рынку]]<ref name=":1" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Пракопчык Лізавета Сяргеяўна}} [[Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Каардынацыйнай рады]] 1v04ixelvz0yqz2c0a1pubce7hjy1cu Good Kid, M.A.A.D City 0 795407 5133312 5062677 2026-04-28T13:18:45Z Vlad Shmeklia 158547 /* Музыка і тэксты песень */ арфаграфія 5133312 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Назва=good kid, m.A.A.d city|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Good Kid, M.A.A.D City.jpg|Аўтар=[[Кендрык Ламар]]|Выдадзены=22 кастрычніка 2012|Запісаны=2009 – 2012|Жанры=[[Хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[джы-фанк]]<ref>https://www.highsnobiety.com/p/kendrick-lamar-good-kid-maad-city-analysis/</ref>, [[гангста-рэп]]|Працягласць=68:23|Прадзюсары=* DJ Dahi * Hit-Boy * Jack Splash * Just Blaze * Like * Фарэл Уільямс * Rahki * Scoop DeVille * Skhye Hutch * Sounwave * T-Minus * Tabu * Terrace Martin * THC * Tha Bizness|Лэйблы=[[Top Dawg Entertainment|TDE]], [[Aftermath Entertainment|Aftermath]], [[Interscope Records|Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Section.80]]|Пап_год=2012|Наступны альбом=[[To Pimp a Butterfly]]|Наст_год=2015|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = good kid, m.A.A.d city | Сінгл 1 = The Recipe | Сінгл 1 дата = 3 красавіка 2012 | Сінгл 2 = Swimming Pools (Drank) | Сінгл 2 дата = 31 ліпеня 2012 | Сінгл 3 = Backseat Freestyle | Сінгл 3 дата = 7 студзеня 2013 | Сінгл 4 = Poetic Justice | Сінгл 4 дата = 15 студзеня 2013 | Сінгл 5 = Bitch, Don't Kill My Vibe | Сінгл 5 дата = 18 сакавіка 2013 }}}}'''''«Good Kid, M.A.A.D City»''''' (стылізавана як '''''«good kid, m.A.A.d City»''''') — другі студыйны альбом амерыканскага рэпера [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]. Ён быў выпушчаны 22 кастрычніка 2012 года лэйбламі Interscope Records, Top Dawg Entertainment і [[Dr. Dre]] 's Aftermath Entertainment. У запісе альбома прынялі ўдзел Дрэйк, Dr. Dre, Джэй Рок, Ганна Уайз і MC Eiht. Гэта першы альбом Ламара, выпушчаны на [[Лэйбл гуказапісу|буйным лэйбле]], пасля яго дэбютнага альбома ''[[Section.80|Section.80,]]'' які выйшаў незалежна ў 2011 годзе, і падпісання кантракту з Aftermath і Interscope ў наступным годзе. ''«Good Kid, M.A.A.D City»'' быў запісаны ў асноўным у некалькіх студыях Каліфорніі, прычым у запісе альбома ўдзельнічалі такія прадзюсары, як Dr. Dre, Just Blaze, Pharrell Williams, Hit-Boy, Scoop DeVille, Jack Splash і T-Minus. На вокладцы альбома пазначаны як «кароткаметражны фільм Кендрыка Ламара». [[Канцэптуальны альбом]] распавядае гісторыю сталення Ламара сярод вуліц, поўных наркотыкаў, і бандыцкага ладу жыцця яго роднага [[Комптан (Каліфорнія)|горада Комптан]]. ''«Good Kid, M.A.A.D City»'' атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў, якія высока ацанілі яго тэматычны размах і тэксты песень Ламара. Альбом дэбютаваў на другім месцы ў амерыканскім ''Billboard 200'', было прададзена 242 000 копій за першы тыдзень — гэта самы высокі продаж хіп-хоп альбомаў за першы тыдзень 2012 года сярод выканаўцаў-мужчын. Ён таксама стаў першым альбомам Ламара, які трапіў у брытанскі альбомны чарт, дасягнуўшы 16-га месца, і падняўшыся на другое месца ў брытанскім альбомным чарце. Альбом быў падтрыманы пяццю сінгламі — «The Recipe», «Swimming Pools (Drank)», «Backseat Freestyle», «Poetic Justice» і «Bitch, Don't Kill My Vibe». Усе пяць сінглаў дасягнулі поспеху ў чартах рознай ступені. Ламар таксама адправіўся ў сусветны тур з мая па жнівень 2013 года, у якім удзельнічалі іншыя ўдзельнікі хіп-хоп калектыву Black Hippy. Альбом прынёс Ламару сем намінацый [[Грэмі|на прэмію «Грэмі»]] ў 2014 годзе, у тым ліку намінацыю «Альбом года». Альбом таксама трапляў у многія спісы па выніках года, часта ўзначальваючы іх. Пазней ён быў сертыфікаваны патройнай плацінавай асацыяцыяй гуказапісвальнай індустрыі Амерыкі (RIAA). У 2020 і 2023 гадах альбом заняў 115-е месца ў абноўленым спісе «500 найвялікшых альбомаў усіх часоў» часопіса ''[[Rolling Stone]]'' ў 2022 годзе выданне назвала яго найвялікшым канцэптуальным альбомам усіх часоў. == Перадгісторыя == [[Файл:Compton_Metro_Blue_Line_Station_1.JPG|злева|міні|235x235пкс|У альбоме Ламар хацеў распавесці пра жыццё ў сваім родным горадзе [[Комптан (Каліфорнія)|Комптан, штат Каліфорнія]].]] Пасля выхаду і поспеху свайго дэбютнага студыйнага альбома ''[[Section.80]]'' (2011) [[Кендрык Ламар]] падпісаў кантракт з буйным лэйблам Interscope Records і Aftermath Entertainment ад [[Dr. Dre]]. Ён сказаў ''HipHopDX'', што не хоча працаваць з вядомымі прадзюсарамі, а з тымі, з кім ён ужо добра папрацаваў, у асноўным з прадзюсарамі з уласнай каманды Top Dawg, Digi+Phonics<ref name="hiphopdx1">{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.20658/title.kendrick-lamar-says-good-kid-maad-city-will-sound-nothing-like-section80/|title=Kendrick Lamar Says "good kid, m.A.A.d City" Will Sound "Nothing" Like "Section.80"|author=Horowitz|first=Steven J.|website=[[HipHopDX]]|date=August 2, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104212338/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.20658/title.kendrick-lamar-says-good-kid-maad-city-will-sound-nothing-like-section80|archive-date=November 4, 2012|access-date=December 15, 2012|url-status=dead}}</ref>. У інтэрв'ю для ''XXL'' Ламар сказаў, што альбом не будзе гучаць як ''Section.80'', але вернецца да сваіх [[Комптан (Каліфорнія)|камптанскіх]] каранёў: «Я не магу сказаць вам, якім гучаннем ці дзе я буду ў бліжэйшыя пяць гадоў у плане музыкі... Вяртанне ў раён і вяртанне ў тую ж прастору, дзе мы былі раней, натхніла мяне. Таму гэты альбом не будзе гучаць як ''Section.80''»<ref name="KLDebut">{{Cite web|url=http://www.xxlmag.com/xxl-magazine/2012/08/kendrick-lamar-on-aftermath-debut-%E2%80%9Cthis-album-wont-sound-like-section-80-nothing-like-it%E2%80%9D/|title=Kendrick Lamar on Aftermath Debut: "This Album Won't Sound Like Section.80, Nothing Like It"|website=[[XXL (magazine)|XXL]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013013206/http://www.xxlmag.com/xxl-magazine/2012/08/kendrick-lamar-on-aftermath-debut-%E2%80%9Cthis-album-wont-sound-like-section-80-nothing-like-it%E2%80%9D/|archive-date=October 13, 2013|access-date=October 19, 2012|url-status=bot: unknown}}</ref>. Ламар таксама сказаў, што альбом прадэманструе ўплыў яго роднага горада: «Дзіця, якое спрабуе пазбегнуць гэтага ўплыву, робіць усё магчымае, каб пазбегнуць гэтага ўплыву, заўсёды вяртаецца назад з-за абставін»<ref name="hiphopdx1">{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.20658/title.kendrick-lamar-says-good-kid-maad-city-will-sound-nothing-like-section80/|title=Kendrick Lamar Says "good kid, m.A.A.d City" Will Sound "Nothing" Like "Section.80"|author=Horowitz|first=Steven J.|website=[[HipHopDX]]|date=August 2, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104212338/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.20658/title.kendrick-lamar-says-good-kid-maad-city-will-sound-nothing-like-section80|archive-date=November 4, 2012|access-date=December 15, 2012|url-status=dead}}</ref>. == Запіс і прадзюсаванне == [[Файл:Dr._Dre_at_Coachella_2012_cropped.jpg|справа|міні|292x292пкс|Выканаўчым прадзюсарам альбома быў заснавальнік Aftermath Entertainment і былы ўдзельнік [[N.W.A|NWA]] [[Dr. Dre|Дрэ]].]] Запіс альбома праходзіў у студыях PatchWerk Recording Studios у Атланце, Encore Studios у [[Бербанк (Каліфорнія)|Бербанку]], TDE Red Room у [[Карсан (Каліфорнія)|Карсане]] і «At My Mama's Studio» у Лос-Анджэлесе<ref>{{Cite web|url=http://www.cduniverse.com/productinfo.asp?pid=8818553&style=music&fulldesc=T|title=Kendrick Lamar – Good Kid M.A.A.D. City CD Album|website=[[CD Universe]]|archive-url=https://archive.today/20130118230229/http://www.cduniverse.com/productinfo.asp?pid=8818553&style=music&fulldesc=T|archive-date=January 18, 2013|access-date=November 30, 2012|url-status=live}}</ref>. Першай песняй, якую Ламар запісаў для альбома, была «Compton», у якой ўдзельнічаў Dr. Dre. Гэтая песня з'яўляецца дванаццатай на альбоме і заключнай на стандартным выданні<ref name="www.hiphopdx.com">{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21885/title.kendrick-lamar-says-compton-was-the-first-song-he-recorded-with-dr-dre|title=Kendrick Lamar Says "Compton" Was The First Song He Recorded With Dr. Dre|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121116143959/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21885/title.kendrick-lamar-says-compton-was-the-first-song-he-recorded-with-dr-dre/|archive-date=November 16, 2012|access-date=November 15, 2012|url-status=dead}}</ref>. 15 жніўня 2012 года [[Лэдзі Гага]] абвясціла ў [[X (сацыяльная сетка)|Твітэры]], што супрацоўнічала з Ламарам над песняй пад назвай «Partynauseous» для альбома, якая выйдзе 6 верасня. Аднак 23 жніўня Гага абвясціла, што песня больш не будзе выходзіць у гэты дзень, і папрасіла прабачэння ў прыхільнікаў за затрымку<ref name="LGDelay">{{Cite web|url=https://twitter.com/ladygaga/status/238656959706976256|title=Twitter / ladygaga: Im REALLY sorry to the fans...|publisher=[[Lady Gaga]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002055805/https://twitter.com/ladygaga/status/238656959706976256|archive-date=October 2, 2013|access-date=October 19, 2012|url-status=live}}</ref><ref name="tracklist">{{Cite web|url=http://theversed.com/2012/10/02/kendrick-lamar-delivers-good-kid-m-a-a-d-city-album-tracklist/|title=Kendrick Lamar Delivers 'good kid, m.A.A.d. city' Album Tracklist|publisher=Andrew Watson|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016090926/http://theversed.com/2012/10/02/kendrick-lamar-delivers-good-kid-m-a-a-d-city-album-tracklist/|archive-date=October 16, 2012|access-date=October 19, 2012|url-status=dead}}</ref>. У рэшце рэшт было пацверджана, што Лэдзі Гага не будзе ўдзельнічаць у альбоме з-за праблем з часам і творчых рознагалоссяў<ref name="MakingOf">{{Cite web|url=http://www.complex.com/music/2012/10/the-making-of-kendrick-lamars-good-kid-maad-city/bitch-dont-kill-my-vibe|title=The Making of Kendrick Lamar's "good kid, m.A.A.d city"|website=[[Complex (magazine)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026000602/http://www.complex.com/music/2012/10/the-making-of-kendrick-lamars-good-kid-maad-city/bitch-dont-kill-my-vibe|archive-date=October 26, 2012|access-date=October 26, 2012|url-status=live}}</ref>. Пазней стала вядома, што песня будзе перайменавана ў «Bitch, Don't Kill My Vibe ». 8 лістапада Гага выпусціла версію, у якой яна выканала [[Рэфрэн|прыпеў]] і куплет<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/singles/id.22638/title.kendrick-lamar-f-lady-gaga-bitch-dont-kill-my-vibe|title=Kendrick Lamar f. Lady Gaga – Bitch Don't Kill My Vibe|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110223323/http://www.hiphopdx.com/index/singles/id.22638/title.kendrick-lamar-f-lady-gaga-bitch-dont-kill-my-vibe|archive-date=November 10, 2012|access-date=November 15, 2012|url-status=dead}}</ref>. Ламар заявіў, што быў здзіўлены і рады, што Гага выпусціла сваю версію песні, бо гэта прадэманстравала ўпэўненасць у іх сумеснай працы<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21898/title.kendrick-lamar-surprised-lady-gaga-released-her-version-of-bitch-dont-kill-my-vibe/|title=Kendrick Lamar Surprised Lady Gaga Released Her Version Of "Bitch Don't Kill My Vibe"|website=HipHopDX|archive-url=https://web.archive.org/web/20121117102747/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21898/title.kendrick-lamar-surprised-lady-gaga-released-her-version-of-bitch-dont-kill-my-vibe|archive-date=November 17, 2012|access-date=November 16, 2012|url-status=dead}}</ref>. == Музыка і тэксты песень == {{Quote box|quote=Дакладнасць змешчаных у ім інтымных аўтабіяграфічных дэталяў не мае значэння — важна тое, што гэты альбом дапамагае вам адчуць ўнутраную барацьбу добрага хлопца, які, магчыма, недастаткова добры, паколькі рызыкуе пусціць сваё жыццё пад адхон, паддаўшыся адданасці, дробнай злачыннасці і бандыцкім разборкам ў раёне, які ён называе сваім домам. Тут няма нікога гераічнага, уключаючы Ламара — ад змагароў за хрысціянства да сацыяпатаў па змаўчанні, усе гульцы збітыя з панталыку, стаміліся, ім сумна, яны дрэнна інфармаваныя.|align=left|source=— Роберт Крыстгаў<ref name="Christgau"/>|width=22%}}''Good Kid, M.A.A.D City'' мае стрыманую<ref name="Kot">{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/music/turnitup/chi-kendrick-lamar-album-review-good-kid-maad-city-reviewed-20121021,0,1133931.column|title=Album review: Kendrick Lamar, 'good kid, m.A.A.d city'|author=Kot|first=Greg|author-link=Greg Kot|website=[[Chicago Tribune]]|date=October 21, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105120328/http://articles.chicagotribune.com/2012-10-21/entertainment/chi-kendrick-lamar-album-review-good-kid-maad-city-reviewed-20121021_1_kendrick-lamar-album-review-character-actor|archive-date=November 5, 2012|access-date=October 29, 2012}}</ref>, песню з рытмамі<ref name="Cowie">{{Cite web|url=http://exclaim.ca/Reviews/HipHop/kendrick_lamar-good_kid_md_city|title=Kendrick Lamar – good kid, m.A.A.d. city|author=Cowie|first=Del F.|website=[[Exclaim!]]|date=October 24, 2012|location=Toronto|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102204314/http://exclaim.ca/Reviews/HipHop/kendrick_lamar-good_kid_md_city|archive-date=November 2, 2012|access-date=November 23, 2012|url-status=live}}</ref>, з атмасфернымі рытмамі і тонкімі, невыразнымі прыпевамі. Ён пазбягае сучасных [[хіп-хоп]] густаў<ref name="Caramanica">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/10/29/arts/music/kendrick-lamar-and-meek-mill-rappers-with-debut-albums.html?adxnnl=1&pagewanted=all&adxnnlx=1353690918-7E2jie3vlz5/l0x7XzzxfQ&_r=0|title=Storytelling Rappers, Cool and Hot|author=Caramanica|first=Jon|website=[[The New York Times]]|date=October 29, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231161419/http://www.nytimes.com/2012/10/29/arts/music/kendrick-lamar-and-meek-mill-rappers-with-debut-albums.html?adxnnl=1&pagewanted=all&adxnnlx=1353690918-7E2jie3vlz5%2Fl0x7XzzxfQ&_r=0|archive-date=December 31, 2014|access-date=November 23, 2012|url-status=live|page=C1}}</ref> і звычайна мае жорсткія басавыя [[Такт|партыі]], тонкі бэк-вакал і лёгкае фартэпіяна<ref name="Madden">{{Cite web|url=https://consequence.net/2012/10/album-review-kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|title=Album Review: Kendrick Lamar – good kid, m.A.A.d city|author=Madden|first=Mike|website=[[Consequence (publication)|Consequence]]|date=October 24, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127034916/http://consequenceofsound.net/2012/10/album-review-kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|archive-date=November 27, 2012|access-date=November 23, 2012|url-status=live}}</ref>. Аўтары параўноўваюць музыку з альбомам Outkast 1998 года ''Aquemini''<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/b4nv/|title=Review of Kendrick Lamar – good kid, m.A.A.d. city|author=Moore|first=Marcus J.|website=[[BBC Music]]|date=October 22, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121124232939/http://www.bbc.co.uk/music/reviews/b4nv|archive-date=November 24, 2012|access-date=November 25, 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.cmj.com/reviews/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|title=Review: Kendrick Lamar – good kid, m.A.A.d city (Interscope)|author=Jackson|first=Dan|website=[[CMJ]]|date=October 31, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108071116/http://www.cmj.com/reviews/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|archive-date=November 8, 2012|access-date=November 25, 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.grantland.com/blog/hollywood-prospectus/post/_/id/60251/bright-lights-mad-city-kendrick-lamar-is-about-to-release-the-best-rap-album-of-the-year|title=Bright Lights, Mad City: Kendrick Lamar Just Released the Best Rap Album of the Year|author=Fennessey|first=Sean|website=[[Grantland]]|date=October 22, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127155032/http://www.grantland.com/blog/hollywood-prospectus/post/_/id/60251/bright-lights-mad-city-kendrick-lamar-is-about-to-release-the-best-rap-album-of-the-year|archive-date=November 27, 2012|access-date=November 25, 2012|url-status=live}}</ref>. Эндру Насніцкі са ''Spin'' называе «найбліжэйшай кропкай адліку» музыкі «халодную прасторнасць Outkast эпохі ''ATLiens'', але па меры прасоўвання запісу гэтае гучанне павольна апускаецца ў ф'юзіоніцкую бруд тых распаўзаных і ўрачыстых альбомаў Roots сярэдзіны 2000-х». Саша Фрэр-Джонс з ''часопіса «The New Yorker»'' лічыць выкарыстанне «плаўнай» музыкі ў якасці фону для «суровых» сцэнарыяў аналагічным джы-фанку доктара Дрэ ў пачатку 1990-х, але дадае, што «Ламар часта гучыць як Дрэйк ... чые розныя мройныя стылі маюць вельмі мала агульнага са спадчынай Захаду»<ref name="Frere-Jones2">{{cite magazine|last=Frere-Jones|first=Sasha|author-link=Sasha Frere-Jones|date=October 29, 2012|url=https://www.newyorker.com/arts/critics/musical/2012/10/29/121029crmu_music_frerejones|title=California King|magazine=[[The New Yorker]]|access-date=November 25, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121125100314/http://www.newyorker.com/arts/critics/musical/2012/10/29/121029crmu_music_frerejones|archive-date=November 25, 2012}}</ref>. Маркус Мур з Okayplayer піша, што яго «экспансіўныя і задуменныя» інструментальныя кампазіцыі пазбягаюць «глянцавага каліфарнійскага фанку Заходняга ўзбярэжжа» дзеля «эстэтыкі Dungeon Family»<ref>{{Cite web|url=http://www.okayplayer.com/reviews/kendrick-lamar.html|title=Kendrick Lamar|author=Moore|first=Marcus|date=November 15, 2012|publisher=[[Okayplayer]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105015444/http://www.okayplayer.com/reviews/kendrick-lamar.html|archive-date=November 5, 2013|access-date=November 25, 2012|url-status=live}}</ref>. Лірычна альбом апісвае перажыванні Ламара ў яго родным Комптане і яго суровыя рэаліі<ref name="Hoby">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2012/oct/21/kendrick-lamar-good-kid-review?newsfeed=true|title=Kendrick Lamar: good kid, m.A.A.d city – review|author=Hoby|first=Hermione|website=[[The Observer]]|date=October 20, 2012|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002164757/http://www.theguardian.com/music/2012/oct/21/kendrick-lamar-good-kid-review?newsfeed=true|archive-date=October 2, 2013|access-date=October 29, 2012|url-status=live}}</ref> у нелінейным апавяданні<ref name="Morpurgo">{{Cite web|url=http://www.factmag.com/2012/10/23/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|title=Good Kid, m.A.A.d City|author=Morpurgo|first=Joseph|website=[[Fact (UK magazine)|Fact]]|date=October 23, 2012|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027091611/http://www.factmag.com/2012/10/23/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|archive-date=October 27, 2012|access-date=October 29, 2012|url-status=live}}</ref>. Песні закранаюць такія праблемы, як эканамічнае пазбаўленне правоў, каральны гвалт банд і прыгнечаныя жанчыны, аналізуючы іх рэшткавы ўплыў на асобных людзей і сем'і. Ламар прадстаўляе розных персанажаў і ўнутраныя канфлікты, у тым ліку кантраст яго тугі па радзіме і кахання да Комптана з цяжкім станам горада. Дэл Ф. Коўі з ''Exclaim!'' назірае за «трансфармацыяй» персанажа Ламара «з шумнага, уражлівага падлетка, які прагне дзяўчат, у больш духоўную, цяжкадасягнутую даросласць, незваротна сфарміраваную суседствам і сямейнымі сувязямі яго няўстойлівага асяроддзя»<ref name="Cowie">{{Cite web|url=http://exclaim.ca/Reviews/HipHop/kendrick_lamar-good_kid_md_city|title=Kendrick Lamar – good kid, m.A.A.d. city|author=Cowie|first=Del F.|website=[[Exclaim!]]|date=October 24, 2012|location=Toronto|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102204314/http://exclaim.ca/Reviews/HipHop/kendrick_lamar-good_kid_md_city|archive-date=November 2, 2012|access-date=November 23, 2012|url-status=live}}</ref>. Марк Колет з ''часопіса Slant Magazine'' піша, што Ламар рэалізуе пераход персанажа, «змякчаючы геданістычныя парывы хіп-хопу Заходняга ўзбярэжжа з самарэфлексіўнымі імпульсамі Усходняга ўзбярэжжа»<ref name="Collett">{{Cite web|url=https://www.slantmagazine.com/music/review/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/2950|title=Kendrick Lamar: Good Kid, M.A.A.D City|author=Collett|first=Mark|website=[[Slant Magazine]]|date=December 11, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121217072041/http://www.slantmagazine.com/music/review/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/2950|archive-date=December 17, 2012|access-date=December 15, 2012|url-status=live}}</ref>. Дэвід Амідан з ''PopMatters'' лічыць, што альбом прадстаўляе «своеасаблівую напаўаўтабіяграфічную дугу персанажа»<ref name="Amidon">{{Cite web|url=https://www.popmatters.com/review/164640-kendrick-lamar-good-kid-m.a.a.d.-city/|title=Kendrick Lamar: good kid, m.A.A.d. city|author=Amidon|first=David|website=[[PopMatters]]|date=October 23, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131108104550/http://www.popmatters.com/review/164640-kendrick-lamar-good-kid-m.a.a.d.-city/|archive-date=November 8, 2013|access-date=October 29, 2012|url-status=live}}</ref>, у той час як Роберт Крыстгаў з ''MSN Music'', што Ламар «ціха» ўвасабляе «дыхатамію рэп-супраць-рэальнасці». У альбоме ёсць некалькі натуралістычных скетчаў, якія адлюстроўваюць розных персанажаў. Джон Караманіка з ''[[The New York Times]]'' лічыць іх часткай «апавядальнай стратэгіі» альбома, з «малітвамі, размовамі, рознымі галасамі, успамінамі і інтэрлюдыямі, усё гэта служыць адной агульнай гісторыі: гісторыі містэра Ламара пра тое, як ён ухіляецца ад самых складаных умоў у Комптане, каб знайсці сябе ў мастацтве»<ref name="Caramanica">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/10/29/arts/music/kendrick-lamar-and-meek-mill-rappers-with-debut-albums.html?adxnnl=1&pagewanted=all&adxnnlx=1353690918-7E2jie3vlz5/l0x7XzzxfQ&_r=0|title=Storytelling Rappers, Cool and Hot|author=Caramanica|first=Jon|website=[[The New York Times]]|date=October 29, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231161419/http://www.nytimes.com/2012/10/29/arts/music/kendrick-lamar-and-meek-mill-rappers-with-debut-albums.html?adxnnl=1&pagewanted=all&adxnnlx=1353690918-7E2jie3vlz5%2Fl0x7XzzxfQ&_r=0|archive-date=December 31, 2014|access-date=November 23, 2012|url-status=live|page=C1}}</ref>. Джэйсан Грын з ''Pitchfork'' лічыць, што яны ўзмацняюць тэму альбома пра «зазямляльную сілу сям'і», інтэрпрэтуючы «сям'ю і веру» як «разбуральныя путы, якія стрымліваюць Ламара ад бездані бандыцкага гвалту, які пагражае яго паглынуць». Ламар дэманструе ў альбоме стрыманую падачу<ref name="Caramanica">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/10/29/arts/music/kendrick-lamar-and-meek-mill-rappers-with-debut-albums.html?adxnnl=1&pagewanted=all&adxnnlx=1353690918-7E2jie3vlz5/l0x7XzzxfQ&_r=0|title=Storytelling Rappers, Cool and Hot|author=Caramanica|first=Jon|website=[[The New York Times]]|date=October 29, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231161419/http://www.nytimes.com/2012/10/29/arts/music/kendrick-lamar-and-meek-mill-rappers-with-debut-albums.html?adxnnl=1&pagewanted=all&adxnnlx=1353690918-7E2jie3vlz5%2Fl0x7XzzxfQ&_r=0|archive-date=December 31, 2014|access-date=November 23, 2012|url-status=live|page=C1}}</ref> і чытае рэп з шчыльнымі апавяданнямі, унутранай рыфмай, падвойным і патройным патокам часу<ref name="Cho">{{Cite web|url=http://www.xxlmag.com/reviews/2012/10/kendrick-lamar-good-kid-maad-city/|title=Kendrick Lamar, good kid, m.A.A.d city|author=Cho|first=Jaeki|website=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=October 23, 2012|location=New York|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026164959/http://www.xxlmag.com/reviews/2012/10/kendrick-lamar-good-kid-maad-city/|archive-date=October 26, 2012|access-date=October 29, 2012|url-status=live}}</ref> і некалькімі галасамі для розных персанажаў<ref name="Morpurgo">{{Cite web|url=http://www.factmag.com/2012/10/23/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|title=Good Kid, m.A.A.d City|author=Morpurgo|first=Joseph|website=[[Fact (UK magazine)|Fact]]|date=October 23, 2012|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027091611/http://www.factmag.com/2012/10/23/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|archive-date=October 27, 2012|access-date=October 29, 2012|url-status=live}}</ref>. Музычная журналістка Джодзі Розен характарызуе яго як «апавядальніка, а не хвалька ці рэпера з жартамі, які размяшчае духоўныя памкненні і маральныя дылемы на фоне гвалту банд і жорсткасці паліцыі». Песня «Now or Never» таксама была абраная [[Леброн Джэймс|Лебронам Джэймсам]] для саўндтрэку да ''гульні NBA 2K14''<ref>{{Cite web|url=https://www.polygon.com/2013/7/26/4560812/nba-2k14-soundtrack-lebron-james|title=NBA 2K14 soundtrack curated by cover athlete LeBron James|author=Sarkar|first=Samit|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|date=July 26, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130730223754/https://www.polygon.com/2013/7/26/4560812/nba-2k14-soundtrack-lebron-james|archive-date=July 30, 2013|access-date=May 27, 2021|url-status=live}}</ref>. == Назва і ўпакоўка == Да таго, як назва альбома была афіцыйна абвешчана, фанаты ўжо называлі дэбютны альбом Ламара на буйным лэйбле ''«Good Kid», «Mad City»'' або ''«Good Kid in a Mad City»'', бо гэта была мянушка, якую Ламар сам сабе даў. Ён выкарыстоўваў гэтую фразу ў сваіх тэкстах яшчэ на міні-альбоме ''Кендрыка Ламара'' 2009 года<ref>{{Cite web|url=https://www.okayplayer.com/music/good-kid-maad-city-turns-five-encyclopedia-kendrick.html|title=The Encyclopedia of 'good kid, m.A.A.d city'|author=Kennedy|first=John|website=[[Okayplayer]]|date=October 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190915003419/https://www.okayplayer.com/music/good-kid-maad-city-turns-five-encyclopedia-kendrick.html|archive-date=September 15, 2019|access-date=September 14, 2019|url-status=live}}</ref>. Калі ён абвясціў назву альбома і дату выхаду, Ламар паказаў, што «правільная» назва назвы — з малой літары, за выключэннем двух галосных у слове «''m.A.A.d''»<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/47001-kendrick-lamar-announces-lp-title-release-date/|title=Kendrick Lamar Announces LP Title, Release Date|author=Battan|first=Carrie|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=June 27, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170602202102/http://pitchfork.com/news/47001-kendrick-lamar-announces-lp-title-release-date/|archive-date=June 2, 2017|access-date=September 14, 2019|url-status=live}}</ref>. Назва альбома ў асноўным адносіцца да дзіцячай нявіннасці Ламара і да таго, як Комптан паўплываў на яго жыццё. Пасля таго, як Ламар схаваў абрэвіятуру назвы альбома, ён пазней паведаміў, што ''M.A.A.D'' — гэта абрэвіятура з двума значэннямі: «''My Angry Adolescence Divided''» («Маё злоснае дзяцінства падзеленае») і «''My Angel's on Angel Dust''» («Мой Анёл на Анёльскім пылу»), прычым Ламар заявіў: «Гэта быў я, [і гэта] прычына, чаму я не куру. Гэта проста я ўзяў у рукі не тую рэч у непатрэбны час [і] не заўважыў гэтага»<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21586/title.kendrick-lamar-explains-meaning-of-good-kid-maad-city-title-reveals-ti-collaboration/|title=Kendrick Lamar Explains Meaning of "good kid, m.A.A.d city" Title|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021221300/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21586/title.kendrick-lamar-explains-meaning-of-good-kid-maad-city-title-reveals-ti-collaboration/|archive-date=October 21, 2012|access-date=October 19, 2012|url-status=dead}}</ref>. Назва была інтэрпрэтавана як спасылка на WC і Maad Circle, хіп-хоп гурт з Лос-Анджэлеса, які дзейнічаў у 1990-х гадах<ref>{{Cite web|url=https://www.spin.com/2012/11/10-records-that-paved-the-way-for-kendrick-lamars-good-kid-maad-city/|title=10 Records That Paved the Way for Kendrick Lamar's 'good kid, m.A.A.d city'|author=Soderberg|first=Brandon|website=[[Spin (magazine)|Spin]]|date=November 14, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729100605/http://www.spin.com/2012/11/10-records-that-paved-the-way-for-kendrick-lamars-good-kid-maad-city/|archive-date=July 29, 2017|access-date=September 14, 2019|url-status=live}}</ref>. На вокладцы альбома ''«Good Kid, M.A.A.D City»'' намаляваны Ламар, два яго дзядзькі і дзед. Позіркі дарослых былі цэнзураваны, магчыма, з меркаванняў прыватнасці. Ён растлумачыў, што не цэнзураваў свае ўласныя вочы таму, што гісторыя альбома расказвалася яго вачыма і заснавана на яго вопыце. Дзядзька, які трымае Ламара, таксама паказвае ў руцэ знак банды Crips, а на плакате над галавой дзядзькі намаляваны Ламар і яго бацька<ref>{{Cite web|url=https://www.bet.com/article/9qqq04/kendrick-lamar-explains-good-kid-m-a-a-d-city-artwork|title=Kendrick Lamar Explains Good Kid, m.A.A.d city Artwork|author=Ugwu|first=Reggie|date=September 19, 2012|publisher=[[BET]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005092245/http://www.bet.com/news/music/2012/09/19/kendrick-lamar-explains-good-kid-m-a-a-d-city-artwork.html|archive-date=October 5, 2013|access-date=October 1, 2013|url-status=live}}</ref>. == Сінглы == Першы сінгл альбома "The Recipe" выйшаў 3 красавіка 2012 года<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/music/musicblog/2012/apr/03/kendrick-lamar-dr-dre-recipe|title=New music: Kendrick Lamar feat Dr Dre – The Recipe|author=Cragg|first=Michael|website=[[The Guardian]]|date=April 3, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505011838/https://www.theguardian.com/music/musicblog/2012/apr/03/kendrick-lamar-dr-dre-recipe|archive-date=May 5, 2019|access-date=May 4, 2019|url-status=live}}</ref>. У песні ўдзельнічаў настаўнік Ламара, доктар Дрэ, а прадзюсарам быў {{Не перакладзена 3|Scoop DeVille}}<ref name="albumnotes2">{{cite AV media notes|url=https://www.scribd.com/doc/112048145/Digital-Booklet-Good-Kid-M-a-a-D-City|title=Digital Booklet – Good Kid, M.a.a.D. City|others=Kendrick Lamar|year=2012|publisher=[[Top Dawg Entertainment]]|access-date=July 26, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831005251/https://www.scribd.com/doc/112048145/Digital-Booklet-Good-Kid-M-a-a-D-City|archive-date=August 31, 2017}}</ref>. Яна дасягнула 38-га месца ў хіт-парадзе US {{Не перакладзена 3|Hot R&B/Hip-Hop Songs}}<ref name="Hot R&B/Hip-Hop Songs2">{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/artist/kendrick-lamar/chart-history/bsi/|title=Kendrick Lamar Chart History: Hot R&B/Hip-Hop Songs|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=April 23, 2018|archive-date=May 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507063342/https://www.billboard.com/music/kendrick-lamar/chart-history/r-b-hip-hop-songs|url-status=live}}</ref>. У маі Ламар і доктар Дрэ знялі кліп на песню ў асабняку ў Лос-Анджэлесе, хоць ён так і не быў выпушчаны<ref name="TheRecipeVideo">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1687568/kendrick-lamar-the-recipe.jhtml|title=Kendrick Lamar Brings Some 'California Love' To 'The Recipe' Video|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121028134600/http://www.mtv.com/news/articles/1687568/kendrick-lamar-the-recipe.jhtml|archive-date=October 28, 2012|access-date=October 18, 2012|url-status=dead}}</ref>. Другі сінгл альбома "Swimming Pools (Drank)" выйшаў 31 ліпеня 2012 года, а прэм'ера музычнага відэа адбылася 3 жніўня 2012 года<ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/swimming-pools-drank-mw0002411887|title=Swimming Pools (Drank) – Kendrick Lamar|publisher=[[AllMusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505013513/https://www.allmusic.com/album/swimming-pools-drank-mw0002411887|archive-date=May 5, 2019|access-date=May 4, 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thefader.com/2012/08/03/video-kendrick-lamar-swimming-pools-drank/|title=Video: Kendrick Lamar, "Swimming Pools (Drank)"|author=Zeichner|first=Naomi|website=[[The Fader]]|date=August 3, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114185603/http://www.thefader.com/2012/08/03/video-kendrick-lamar-swimming-pools-drank/|archive-date=November 14, 2013|access-date=October 1, 2013|url-status=live}}</ref>. Песня стала хітом, дасягнуўшы 17-га месца ў хіт-парадзе US [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]]<ref name="Hot 1002">{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/artist/kendrick-lamar/chart-history/hsi/|title=Kendrick Lamar Chart History: Hot 100|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=April 23, 2018|archive-date=May 4, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504094402/https://www.billboard.com/music/kendrick-lamar/chart-history/hot-100|url-status=live}}</ref>. "Swimming Pools (Drank)" таксама атрымала залаты сертыфікат {{Не перакладзена 3|Recording Industry Association of America|RIAA}} ў ЗША<ref>{{Cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=KENDRICK+LAMAR&ti=SWIMMING+POOLS+%28DRANK%29|title=Gold & Platinum|publisher=[[RIAA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160202132355/http://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=KENDRICK+LAMAR&ti=SWIMMING+POOLS+%28DRANK%29|archive-date=February 2, 2016|access-date=February 27, 2018|url-status=live}}</ref>. Музычны кліп на песню "Backseat Freestyle" быў выпушчаны 2 студзеня 2013 года, у якім у эпізадычнай ролі з'явіўся бацька Ламара<ref>{{Cite web|url=https://consequence.net/2013/01/video-kendrick-lamar-backseat-freestyle/|title=Video: Kendrick Lamar – "Backseat Freestyle"|author=Young|first=Alex|website=[[Consequence (publication)|Consequence]]|date=January 2, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927160611/https://consequence.net/2013/01/video-kendrick-lamar-backseat-freestyle/|archive-date=September 27, 2022|access-date=September 27, 2022|url-status=live}}</ref>. Пазней стала вядома, што песня будзе выпушчана ў якасці трэцяга сінгла ў Вялікабрытаніі 7 студзеня<ref name="backseat">{{Cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/this-weeks-new-releases-07-01-2013-1703/|title=This week's new releases 07-01-2013|author=Lane|first=Dan|date=January 7, 2013|publisher=[[Official Charts Company]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130111213004/http://www.officialcharts.com/chart-news/this-weeks-new-releases-07-01-2013-1703/|archive-date=January 11, 2013|access-date=May 17, 2014|url-status=dead}}</ref>. Песня дасягнула 29-га месца ў хіт-парадзе Hot R&B/Hip-Hop Songs<ref name="Hot R&B/Hip-Hop Songs3">{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/artist/kendrick-lamar/chart-history/bsi/|title=Kendrick Lamar Chart History: Hot R&B/Hip-Hop Songs|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=April 23, 2018|archive-date=May 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507063342/https://www.billboard.com/music/kendrick-lamar/chart-history/r-b-hip-hop-songs|url-status=live}}</ref>. "Poetic Justice" была выпушчана як трэці сінгл у Паўночнай Амерыцы і чацвёрты сінгл у цэлым з удзелам Дрэйка. Песня была выпушчана на амерыканскім рытмічным сучасным радыё 15 студзеня 2013 года<ref>{{Cite web|url=http://www.allaccess.com/top40-rhythmic|title=Top 40/Rhythmic-Crossover|publisher=All Access Music Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115010911/http://www.allaccess.com/top40-rhythmic|archive-date=January 15, 2013|access-date=November 1, 2017|url-status=dead}}</ref> і дасягнула 26-га месца ў ''Billboard'' Hot 100<ref name="Hot 1003">{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/artist/kendrick-lamar/chart-history/hsi/|title=Kendrick Lamar Chart History: Hot 100|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=April 23, 2018|archive-date=May 4, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504094402/https://www.billboard.com/music/kendrick-lamar/chart-history/hot-100|url-status=live}}</ref>. Неўзабаве яна таксама атрымала залаты сертыфікат RIAA ў ЗША<ref>{{Cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=KENDRICK+LAMAR&ti=POETIC+JUSTICE|title=Gold & Platinum|publisher=[[RIAA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160202132355/http://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=KENDRICK+LAMAR&ti=POETIC+JUSTICE|archive-date=February 2, 2016|access-date=February 27, 2018|url-status=live}}</ref>. 9 сакавіка 2013 года Кендрык заявіў выданню {{Не перакладзена 3|Rap-Up}}, што яго наступным сінглам з альбома будзе "Bitch, Don't Kill My Vibe"<ref>{{Cite web|url=http://www.rap-up.com/2013/03/09/rap-up-tv-kendrick-lamar-talks-next-single-drake-emeli-sande-remix/|title=Rap-Up TV: Kendrick Lamar Talks Next Single, Drake, & Emeli Sandé Remix|website=[[Rap-Up]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004214112/http://www.rap-up.com/2013/03/09/rap-up-tv-kendrick-lamar-talks-next-single-drake-emeli-sande-remix/|archive-date=October 4, 2013|access-date=October 1, 2013|url-status=live}}</ref>. 13 сакавіка гурт {{Не перакладзена 3|Young Guru}} прадставіў фрагмент афіцыйнага рэмікса песні, у якім удзельнічаў {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru}}<ref>{{Cite web|url=http://www.complex.com/music/2013/03/jay-z-is-on-kendrick-lamars-bh-dont-kill-my-vibe-remix|title=Jay-Z Is On Kendrick Lamar's "B***h Don't Kill My Vibe" Remix|website=[[Complex Networks|Complex]]|date=March 13, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130317031913/http://www.complex.com/music/2013/03/jay-z-is-on-kendrick-lamars-bh-dont-kill-my-vibe-remix|archive-date=March 17, 2013|access-date=May 14, 2013|url-status=live}}</ref>. Пазней Ламар апісаў рэмікс як «дасягненне [працы] з Jay-Z»<ref>{{Cite web|url=http://www.complex.com/music/2013/03/kendrick-lamar-talks-bch-dont-kill-my-vibe-remix-with-jay-z|title=Kendrick Lamar Talks "B**ch, Don't Kill My Vibe" Remix With Jay-Z|website=[[Complex Networks|Complex]]|date=March 16, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130319085514/http://www.complex.com/music/2013/03/kendrick-lamar-talks-bch-dont-kill-my-vibe-remix-with-jay-z|archive-date=March 19, 2013|access-date=May 14, 2013|url-status=live}}</ref>. Неўзабаве пасля прэм'еры рэмікса Ламар пацвердзіў, што наступным сінглам з альбома будзе «Bitch, Don't Kill My Vibe»<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.23232/title.kendrick-lamar-calls-jay-z-collaboration-an-accomplishment-comments-on-south-by-southwest|title=Kendrick Lamar Calls Jay-Z Collaboration "An Accomplishment," Comments On South By Southwest|author=Harling|first=Danielle|website=[[HipHopDX]]|date=March 17, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130506155206/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.23232/title.kendrick-lamar-calls-jay-z-collaboration-an-accomplishment-comments-on-south-by-southwest|archive-date=May 6, 2013|access-date=May 14, 2013|url-status=dead}}</ref>. Поўная версія рэмікса была прэм'ерна прадстаўлена {{Не перакладзена 3|Funkmaster Flex}} 18 сакавіка<ref>{{Cite web|url=http://www.vibe.com/article/new-music-kendrick-lamar-feat-jay-z-%E2%80%9Cbih-don%E2%80%99t-kill-my-vibe-remix%E2%80%9D|title=New Music: Kendrick Lamar Feat. Jay-Z 'Bi**h Don't Kill My Vibe (Remix)'|website=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=March 18, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131107015235/http://www.vibe.com/article/new-music-kendrick-lamar-feat-jay-z-%E2%80%9Cbih-don%E2%80%99t-kill-my-vibe-remix%E2%80%9D|archive-date=November 7, 2013|access-date=November 1, 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/singles/id.23872/title.Kendrick+Lamar+f.+Jay-Z-Bitch+Don%5c't+Kill+My+Vibe+Remix|title=Kendrick Lamar f. Jay-Z – Bitch Don't Kill My Vibe Remix|website=[[HipHopDX]]|date=March 18, 2013|archive-url=https://archive.today/20130411024006/http://www.hiphopdx.com/index/singles/id.23872/title.Kendrick+Lamar+f.+Jay-Z-Bitch+Don%5C't+Kill+My+Vibe+Remix|archive-date=April 11, 2013|access-date=May 14, 2013|url-status=dead}}</ref>. Рэмікс быў выпушчаны як чацвёрты сінгл альбома на рытмічным сучасным радыё 9 красавіка<ref>{{Cite web|url=http://www.fmqb.com/Article.asp?id=69239|title=CHR – Airplay Archive|website=FMQB|archive-url=https://web.archive.org/web/20130723053722/http://www.fmqb.com/Article.asp?id=69239|archive-date=July 23, 2013|access-date=November 1, 2017|url-status=dead}}</ref>. З тых часоў песня дасягнула 32-га месца ў ''Billboard'' Hot 100<ref name="Hot 1004">{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/artist/kendrick-lamar/chart-history/hsi/|title=Kendrick Lamar Chart History: Hot 100|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=April 23, 2018|archive-date=May 4, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504094402/https://www.billboard.com/music/kendrick-lamar/chart-history/hot-100|url-status=live}}</ref>. Музычны кліп на арыгінальную версію сінгла быў выпушчаны 13 мая, у эпізадычнай ролі з'явіўся комік {{Не перакладзена 3|Майк Эпс|Майк Эпс|ru|Эппс, Майк}}<ref>{{Cite web|url=http://www.xxlmag.com/rap-music/bangers/2013/05/kendrick-lamar-bitch-dont-kill-my-vibe-video/|title=Watch The Director's Cut Of Kendrick Lamar's Bitch Don't Kill My Vibe?|website=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=May 13, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615121101/http://www.xxlmag.com/rap-music/bangers/2013/05/kendrick-lamar-bitch-dont-kill-my-vibe-video/|archive-date=June 15, 2013|access-date=May 14, 2013|url-status=live}}</ref>. У той жа дзень была выпушчана пашыраная версія музычнага кліпа. У ёй знялася {{Не перакладзена 3|Juicy J|3=ru}}, а таксама бонусны кліп на новую песню Schoolboy Q з яго ўласнага дэбютнага альбома на буйным лэйбле ''Oxymoron'' (2014)<ref>{{Cite web|url=http://www.complex.com/music/2013/05/watch-the-extended-cut-of-kendrick-lamars-bch-dont-kill-my-vibe-video|title=Watch the Extended Cut of Kendrick Lamar's "B**** Don't Kill My Vibe" Video|website=[[Complex Networks|Complex]]|date=May 13, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130607223212/http://www.complex.com/music/2013/05/watch-the-extended-cut-of-kendrick-lamars-bch-dont-kill-my-vibe-video|archive-date=June 7, 2013|access-date=May 14, 2013|url-status=live}}</ref>. 10 сакавіка 2015 года Ламар нечакана выпусціў песню "County Building Blues" на [[iTunes]] у якасці рэкламнага сінгла<ref name="Apple">{{Cite web|url=https://music.apple.com/us/album/county-building-blues-single/971958828|title=County Building Blues – Single by Kendrick Lamar|date=March 10, 2015|publisher=[[iTunes Store]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315034934/https://itunes.apple.com/us/album/county-building-blues-single/id971958828|archive-date=March 15, 2015|access-date=March 12, 2015|url-status=live}}</ref>. == Маркетынг і продажы == Да і пасля выхаду альбома ў кастрычніку 2012 года Ламар гастраляваў на разагрэве разам з Дрэйкам і {{Не перакладзена 3|Стыў Аокі|Стывам Аокі|ru|Аоки, Стив}}<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/music-news/drake-taking-club-paradise-tour-across-us-499399/|title=Drake Taking 'Club Paradise Tour' Across U.S.|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=October 1, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528095145/http://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/499399/drake-taking-club-paradise-tour-across-us|archive-date=May 28, 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.vibe.com/article/watch-kendrick-lamar-talks-touring-steve-aoki|title=Watch: Kendrick Lamar Talks Touring With Steve Aoki|website=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=May 7, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013123002/http://www.vibe.com/article/watch-kendrick-lamar-talks-touring-steve-aoki|archive-date=October 13, 2013|access-date=October 1, 2013|url-status=live}}</ref>. 5 мая 2013 года ён пачаў свой першы тур у якасці хэдлайнера з ''Good Kid, M.A.A.D'' World Tour, у [[Уэст-Палм-Біч|Уэст-Палм-Біч, штат Фларыда]]. Тур складаўся з 23 выступаў у якасці хэдлайнера, 22 міжнародных музычных фестываляў і 15 музычных фестываляў у ЗША. Тур працягваўся да 24 жніўня і ў ім удзельнічалі іншыя ўдзельнікі {{Не перакладзена 3|Black Hippy}} ва ўсіх канцэртах у ЗША<ref>{{Cite web|url=http://www.complex.com/music/2013/04/kendrick-lamar-announces-good-kid-maad-city-world-tour|title=Kendrick Lamar Announces "good kid, m.A.A.d city" World Tour|website=[[Complex Networks|Complex]]|date=April 20, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510041930/http://www.complex.com/music/2013/04/kendrick-lamar-announces-good-kid-maad-city-world-tour|archive-date=May 10, 2013|access-date=May 14, 2013|url-status=live}}</ref>. Пасля таго, як Ламар дадаў падзагаловак да альбома як «кароткаметражны фільм Кендрыка Ламара», ён заявіў у інтэрв'ю часопісу [[GQ]], што «плануе зняць кароткаметражны фільм, каб ажывіць сваю гісторыю». Ён таксама выказаў цікавасць да рэжысуры кароткаметражнага фільма, а таксама прапанаваў {{Не перакладзена 3|Уайлдс, Трыстан|Трыстана Уайлдса|ru|Уайлдз, Тристан}}, {{Не перакладзена 3|Тараджы Хенсан|Тараджы П. Хенсан|ru|Хенсон, Тараджи}} і [[Рыяна|Рыяну]] ў якасці патэнцыйных акцёраў, якіх ён хацеў бы зняць у фільме<ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/entertainment/tv/blogs/the-stream/2012/12/the-gqa-kendrick-lamar.html|title=The GQ+A: Kendrick Lamar: The Stream|author=Anthony|first=Mark|website=[[GQ]]|date=December 21, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121227071436/http://www.gq.com/entertainment/tv/blogs/the-stream/2012/12/the-gqa-kendrick-lamar.html|archive-date=December 27, 2012|access-date=May 14, 2013|url-status=dead}}</ref>. 23 снежня 2013 года выйшаў музычны кліп на песню "Sing About Me", рэжысёрам якога быў Дарэн Раманалі<ref>{{Cite web|url=https://www.spin.com/2013/12/kendrick-lamar-sing-about-me-video/|title=Kendrick Lamar Splits Up 'Sing About Me' for Artsy Video|website=[[Spin (magazine)|Spin]]|date=December 23, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226001135/https://www.spin.com/2013/12/kendrick-lamar-sing-about-me-video/|archive-date=December 26, 2013|access-date=December 24, 2013|url-status=live}}</ref>. За тыдзень да выхаду стандартнага выдання (22 кастрычніка 2012 г.) у інтэрнэце з'явіліся фрагменты альбома<ref>{{cite magazine|last=Ramirez|first=Erika|date=October 15, 2012|url=https://www.billboard.com/music/music-news/kendrick-lamar-good-kid-maad-city-album-snippets-leak-474648/|title=Kendrick Lamar 'good kid, m.A.A.d city' Album Snippets Leak|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=August 6, 2020|archive-date=May 15, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160515111924/http://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/474648/kendrick-lamar-good-kid-maad-city-album-snippets-leak|url-status=live}}</ref>. У першы тыдзень пасля выхаду альбом дэбютаваў на другім месцы ў {{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru}} і быў прададзены ў Злучаных Штатах накладам 242 000 копій<ref>{{cite magazine|last=Caulfield|first=Keith|url=https://www.billboard.com/articles/news/474396/kendrick-lamar-debuts-at-no-2-as-taylor-swifts-red-tops-billboard-200|title=Kendrick Lamar Debuts at No. 2 as Taylor Swift's 'Red' Tops Billboard 200|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=August 31, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925095504/http://www.billboard.com/articles/news/474396/kendrick-lamar-debuts-at-no-2-as-taylor-swifts-red-tops-billboard-200|archive-date=September 25, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bet.com/article/abhkc5/kendrick-lamar-s-good-kid-m-a-a-d-city-debuts-at-no-2|title=Kendrick Lamar's good kid, m.A.A.d. city Debuts at No. 2|author=Ugwu|first=Reggie|publisher=[[BET]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131115080706/http://www.bet.com/news/music/2012/10/31/kendrick-lamar-s-good-kid-m-a-a-d-city-debuts-at-no-2.html|archive-date=November 15, 2013|access-date=November 1, 2013|url-status=live}}</ref>. Альбом таксама трапіў у {{Не перакладзена 3|Брытанскі альбомны чарт|брытанскі альбомны чарт|ru|UK Albums Chart}} пад нумарам 16 28 кастрычніка , а таксама на другое месца ў {{Не перакладзена 3|Брытанскі R&B альбомны чарт|брытанскім R&B альбомным чарце|ru|UK R&B chart}}. Альбом таксама дасягнуў піку ў дзясятцы лепшых продажаў альбомаў у Канадзе , Новай Зеландыі і Нідэрландах. На другім тыдні ў ЗША было прададзена 63 000 копій<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21798/title.hip-hop-album-sales-the-week-ending-11-4-2012|title=Hip Hop Album Sales: The Week Ending 11/4/2012|author=Paine|first=Jake|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121109060852/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21798/title.hip-hop-album-sales-the-week-ending-11-4-2012|archive-date=November 9, 2012|access-date=November 8, 2012|url-status=dead}}</ref>, а на працягу наступных чатырох тыдняў — яшчэ 176 000 копій, у выніку чаго да 25 лістапада агульны аб'ём продажаў дасягнуў 481 000<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.22021/title.hip-hop-album-sales-the-week-ending-11-25-2012|title=Hip Hop Album Sales: The Week Ending 11/25/2012|author=Paine|first=Jake|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121130150337/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.22021/title.hip-hop-album-sales-the-week-ending-11-25-2012|archive-date=November 30, 2012|access-date=November 29, 2012|url-status=dead}}</ref>. Да красавіка 2018 года было прададзена 1 720 000 копій альбома<ref name="us_sales">{{Cite web|url=https://www.billboard.com/pro/kendrick-lamar-damn-sells-million-copies/|title=Kendrick Lamar Scores Third Million-Selling Album in U.S. With 'DAMN.'|author=Caulfield|first=Keith|date=April 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407042334/https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8295475/kendrick-lamar-damn-sells-million-copies|archive-date=April 7, 2018|access-date=April 12, 2018|url-status=live}}</ref>. У чэрвені альбом атрымаў трайны плацінавы сертыфікат ад Амерыканскай асацыяцыі гуказапісвальнай індустрыі (RIAA) за сукупныя продажы, трансляцыі і продажы трэкаў, эквівалентныя трох мільёнам адзінак у ЗША. На тыдні, які скончыўся 29 кастрычніка 2022 года, альбом правёў у ''Billboard'' 200 у агульнай складанасці 10 гадоў (520 тыдняў), што зрабіла ''Good Kid, M.A.A.D City'' першым хіп-хоп студыйным альбомам, які дасягнуў гэтага<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-to-livestream-paris-concert-for-10th-anniversary-of-good-kid-maad-city/|title=Kendrick Lamar to Livestream Paris Concert for 10th Anniversary of Good Kid, M.A.A.D City|author=Monroe|first=Jazz|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=October 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221025020817/https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-to-livestream-paris-concert-for-10th-anniversary-of-good-kid-maad-city/|archive-date=October 25, 2022|access-date=October 25, 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/kendrick-good-kid-maad-city-first-hip-hop-album-10-years-billboard-200|title=Kendrick Lamar's 'Good Kid, M.A.A.D. City' Spends 10 Successive Years on Billboard 200 Chart|author=Mahadevan|first=Tara C.|website=[[Complex Networks|Complex]]|date=October 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221025020818/https://www.complex.com/music/kendrick-good-kid-maad-city-first-hip-hop-album-10-years-billboard-200|archive-date=October 25, 2022|access-date=October 25, 2022|url-status=live}}</ref>. == Крытычны прыём == {{Рэйтынгі | загаловак = ''Good Kid, M.A.A.D City'' | state = | rev1 = [[AnyDecentMusic?]] | rev1Score = 8.6/10<ref name="ADM">{{cite web|url=http://www.anydecentmusic.com/review/4967/Kendrick-Lamar-good-kid-mAAd-city.aspx|title=good kid, m.A.A.d city by Kendrick Lamar reviews|publisher=AnyDecentMusic?|access-date=November 25, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121030065651/http://www.anydecentmusic.com/review/4967/Kendrick-Lamar-good-kid-mAAd-city.aspx|archive-date=October 30, 2012}}</ref> | rev2 = [[Metacritic]] | rev2Score = 91/100<ref name="MC">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/music/good-kid-maad-city/kendrick-lamar|title=Reviews for Good Kid, M.A.A.D City by Kendrick Lamar|publisher=[[Metacritic]]|access-date=October 29, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025233656/http://www.metacritic.com/music/good-kid-maad-city/kendrick-lamar|archive-date=October 25, 2012}}</ref> | rev3 = [[AllMusic]] | rev3Score = {{Rating|5|5}}<ref name="Jeffries">{{cite web|last=Jeffries|first=David|url=https://www.allmusic.com/album/good-kid-maad-city-mw0002421248|title=Good Kid, M.A.A.D City – Kendrick Lamar|publisher=[[AllMusic]]|access-date=April 20, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170222084254/http://www.allmusic.com/album/good-kid-maad-city-mw0002421248|archive-date=February 22, 2017}}</ref> | rev4 = ''[[Entertainment Weekly]]'' | rev4Score = A−<ref>{{cite magazine|last1=Anderson|first1=Kyle|last2=Rahman|first2=Ray|date=October 26, 2012|url=https://www.ew.com/article/2012/10/26/albums-nov-2-2012|title=Albums: Nov. 2, 2012|magazine=[[Entertainment Weekly]]|location=New York|access-date=September 25, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118104234/http://www.ew.com/article/2012/10/26/albums-nov-2-2012|archive-date=November 18, 2016}}</ref> | rev5 = ''[[The Guardian]]'' | rev5Score = {{Rating|4|5}}<ref name="Macpherson">{{cite news|last=Macpherson|first=Alex|date=November 1, 2012|url=https://www.theguardian.com/music/2012/nov/01/kendrick-lamar-good-kid-review|title=Kendrick Lamar: Good Kid, M.A.A.D City – review|work=[[The Guardian]]|location=London|access-date=November 1, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104194618/http://www.theguardian.com/music/2012/nov/01/kendrick-lamar-good-kid-review|archive-date=November 4, 2013}}</ref> | rev6 = ''[[The Irish Times]]'' | rev6Score = {{Rating|5|5}}<ref name="Carroll">{{cite news|last=Carroll|first=Jim|date=November 2, 2012|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/album-reviews/kendrick-lamar-1.546703|title=Kendrick Lamar|newspaper=[[The Irish Times]]|location=Dublin|access-date=November 23, 2013|quote=...a powerful, significant, thrilling and astonishing affair, good kid, mAAd city recalls the heyday of West Coast rap supremacy while sketching out a new manifesto.|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418020300/http://www.irishtimes.com/culture/music/album-reviews/kendrick-lamar-1.546703|archive-date=April 18, 2016}}</ref> | rev7 = ''[[Los Angeles Times]]'' | rev7Score = {{Rating|3.5|4}}<ref name="Wood">{{cite news|last=Wood|first=Mikael|date=October 24, 2012|url=https://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-kendrick-lamar-review-20121024,0,6292536.story|title=Review: Kendrick Lamar roams Compton in 'good kid, m.A.A.d city'|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=October 29, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121126060511/http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-kendrick-lamar-review-20121024%2C0%2C6292536.story|archive-date=November 26, 2012|url-status=dead}}</ref> | rev8 = ''[[MSN Music]]'' ([[Robert Christgau#Consumer Guide|Expert Witness]]) | rev8Score = A−<ref name="Christgau">{{cite web|last=Christgau|first=Robert|date=August 28, 2012|url=http://social.entertainment.msn.com/music/blogs/expert-witness-blogpost.aspx?post=08173192-dc4c-4b73-b02a-bf54068df4b9|title=Saigon/Kendrick Lamar|work=[[MSN Music]]|access-date=September 7, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130313044216/http://social.entertainment.msn.com/music/blogs/expert-witness-blogpost.aspx?post=08173192-dc4c-4b73-b02a-bf54068df4b9|archive-date=March 13, 2013|url-status=dead}}</ref> | rev9 = ''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]'' | rev9Score = 9.5/10<ref name="Greene">{{cite web|last=Greene|first=Jayson|date=October 23, 2012|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/17253-good-kid-maad-city/|title=Kendrick Lamar: good kid, m.A.A.d city|work=[[Pitchfork]]|access-date=October 29, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031061456/http://pitchfork.com/reviews/albums/17253-good-kid-maad-city/|archive-date=October 31, 2012}}</ref> | rev10 = ''[[Rolling Stone]]'' | rev10Score = {{Rating|4|5}}<ref name="Rosen">{{cite magazine|last=Rosen|first=Jody|date=October 22, 2012|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/good-kid-m-a-a-d-city-20121022|title=good kid, m.A.A.d city|magazine=[[Rolling Stone]]|location=New York|access-date=October 29, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025234413/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/good-kid-m-a-a-d-city-20121022|archive-date=October 25, 2012}}</ref> | rev11 = ''[[Spin (magazine)|Spin]]'' | rev11Score = 8/10<ref name="Nosnitsky">{{cite web|last=Nosnitsky|first=Andrew|date=October 23, 2012|url=http://www.spin.com/2012/10/kendrick-lamar-good-kid-maad-city-interscopeaftermath/|title=Kendrick Lamar, 'good kid, m.A.A.d. city' (Interscope/Aftermath)|work=[[Spin]]|location=New York|access-date=October 29, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429221835/http://www.spin.com/2012/10/kendrick-lamar-good-kid-maad-city-interscopeaftermath/|archive-date=April 29, 2015}}</ref> | rev12 = ''[[USA Today]]'' | rev12Score = {{Rating|3.5|4}}<ref>{{cite news|last=Gardner|first=Elysa|date=October 22, 2012|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2012/10/22/listen-up-kendrick-lamar-gary-clark-jr-bat-for-lashes/1650079/|title=Listen Up: Kendrick Lamar, Gary Clark Jr.|work=[[USA Today]]|location=McLean|access-date=September 25, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010181046/http://www.usatoday.com/story/life/music/2012/10/22/listen-up-kendrick-lamar-gary-clark-jr-bat-for-lashes/1650079/|archive-date=October 10, 2016}}</ref> }} ''Good Kid, M.A.A.D City'' атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў. На [[Metacritic]], які прысвойвае нармалізаваны рэйтынг са 100 рэцэнзіям з прафесійных выданняў, альбом атрымаў сярэдні бал 91 на аснове 36 рэцэнзій, што сведчыць пра «ўсеагульнае прызнанне». Агрэгатар AnyDecentMusic? даў яму 8,6 з 10, грунтуючыся на ацэнцы крытычна меркавання. Рэцэнзенты шырока ацанілі яго за лірычныя здольнасці і апавядальныя здольнасці Ламара<ref name="independent">{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/kendrick-lamars-good-kid-maad-city-is-being-taught-as-a-text-in-schools-9685943.html|title=Kendrick Lamar's Good Kid Maad City is being taught as a text in schools|author=Hooton|first=Christopher|website=[[The Independent]]|date=August 22, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927114729/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/kendrick-lamars-good-kid-maad-city-is-being-taught-as-a-text-in-schools-9685943.html|archive-date=September 27, 2016|access-date=September 25, 2016|url-status=live}}</ref>. У рэцэнзіі на альбом для ''[[Rolling Stone]]'' Джодзі Розен сказала, што ён «заслугоўвае месца ў гэтай легендарнай радаводнай лініі» «саўндтрэкаў {{Не перакладзена 3|Блэкслоўтінг|блэкслоўтінгу|ru|Blaxploitation}} сямідзесятых і адраджэння [[Гангста-рэп|гангста-рэпу]] дзевяностых». У ''[[Чыкага Трыб’юн|Chicago Tribune]]'' Грэг Кот высока ацаніў Ламара за тое, што ён надаў «гангста-тропам... новы паварот, а часам і цалкам перакуліў іх» на запісе, які «перапоўнены камедыяй, складанасцю і мноствам галасоў у галаве Кендрыка Ламара»<ref name="Kot">{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/music/turnitup/chi-kendrick-lamar-album-review-good-kid-maad-city-reviewed-20121021,0,1133931.column|title=Album review: Kendrick Lamar, 'good kid, m.A.A.d city'|author=Kot|first=Greg|author-link=Greg Kot|website=[[Chicago Tribune]]|date=October 21, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105120328/http://articles.chicagotribune.com/2012-10-21/entertainment/chi-kendrick-lamar-album-review-good-kid-maad-city-reviewed-20121021_1_kendrick-lamar-album-review-character-actor|archive-date=November 5, 2012|access-date=October 29, 2012}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKot2012">[[Greg Kot|Kot, Greg]] (October 21, 2012). </cite></ref>. Джэйсан Грын ''Pitchfork'' напісаў, што «цуд гэтага альбома заключаецца ў тым, як ён злучае прамыя рэп-вострыя адчуванні» са сваім «важкім матэрыялам» і апавяданнем, у той час як Дэвід Амідан з ''PopMatters'' лічыў, што альбом адначасова даступны і змястоўны, здольны спадабацца як андэграўндным, так і мэйнстрымным слухачам хіп-хопа<ref name="Amidon">{{Cite web|url=https://www.popmatters.com/review/164640-kendrick-lamar-good-kid-m.a.a.d.-city/|title=Kendrick Lamar: good kid, m.A.A.d. city|author=Amidon|first=David|website=[[PopMatters]]|date=October 23, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131108104550/http://www.popmatters.com/review/164640-kendrick-lamar-good-kid-m.a.a.d.-city/|archive-date=November 8, 2013|access-date=October 29, 2012|url-status=live}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAmidon2012">Amidon, David (October 23, 2012). </cite></ref>. ''Журналіст'' Джозэф Морпурга назваў яго аўтабіяграфічным «трыумфам шырыні» і «шырокамаштабным, далёка ідучым поспехам»<ref name="Morpurgo">{{Cite web|url=http://www.factmag.com/2012/10/23/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|title=Good Kid, m.A.A.d City|author=Morpurgo|first=Joseph|website=[[Fact (UK magazine)|Fact]]|date=October 23, 2012|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027091611/http://www.factmag.com/2012/10/23/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|archive-date=October 27, 2012|access-date=October 29, 2012|url-status=live}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMorpurgo2012">Morpurgo, Joseph (October 23, 2012). </cite></ref>. Джэкі Чо з ''XXL'' назваў альбом ''ood Kid, M.A.A.D City'' «адным з самых згуртаваных твораў у нядаўняй рэп-памяці» і напісаў, што кожная песня гучала «як складана аранжыравана, так і гукава, падкрэсліваючы яркую лірыку Кендрыка і дзіўны кантроль рытму»<ref name="Cho">{{Cite web|url=http://www.xxlmag.com/reviews/2012/10/kendrick-lamar-good-kid-maad-city/|title=Kendrick Lamar, good kid, m.A.A.d city|author=Cho|first=Jaeki|website=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=October 23, 2012|location=New York|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026164959/http://www.xxlmag.com/reviews/2012/10/kendrick-lamar-good-kid-maad-city/|archive-date=October 26, 2012|access-date=October 29, 2012|url-status=live}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCho2012">Cho, Jaeki (October 23, 2012). </cite></ref>. У {{Не перакладзена 3|The Irish Times|3=ru}} Джым Кэрал разглядаў яго як забаўляльны і прагрэсіўны твор, які, тым не менш, адлюстроўвае мінулую эпоху хіп-хопу Заходняга ўзбярэжжа. На думку рэдактара [[AllMusic]] Дэвіда Джэфрыса, альбом быў «нейкімсьці ўзнёслым гангста-рэпам»; ён напісаў пра яго тэму: {{Blockquote|Акрамя ўсіх гэтых выдатных ідэй і жыцця, гэта падарожжа па бетонных джунглях Комптона варта таго, каб здзейсніць з-за мастацкага багацця, а таксама прывабнасці таленавітага рэпера, які высока ўзлятае ў сваім дэбютным сезоне. Любыя сумневы з нагоды ўсяго гэтага жаху хутка рассейваюцца дзякуючы шчырым словах Кендрыка, адкрытага сэрца, розуму і працягнутай руцэ. Складзеце ўсё гэта і адняць шуміху, і гэты твор ўсё яшчэ досыць магутнае, каб заняць першае месца ў спісе<ref name="Jeffries"/>.}} Некаторыя рэцэнзенты паставіліся да альбома з меншым энтузіязмам. Хейзел Шэфілд з ''[[New Musical Express|NME]]'' меркаваў, што альбому "можа не хапаць грубай прывабнасці" ''Section.80''<ref name="Sheffield">{{Cite web|url=https://www.nme.com/reviews/kendrick-lamar/13799|title=Kendrick Lamar – 'Good Kid, MAAd City'|author=Sheffield|first=Hazel|website=[[NME]]|date=October 19, 2012|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024215435/http://www.nme.com/reviews/kendrick-lamar/13799|archive-date=October 24, 2012|access-date=October 29, 2012|url-status=dead}}</ref>, Алекс Макферсан з ''[[The Guardian]]'' ён палічыў "малюнак Ламарам прыгнечаных жанчын" "залішне юрлівым і непераканаўчым". Роберт Кристгау (Robert Christgau) з MSN Music палічыў, што "імкненне да драматызму мае музычныя недахопы", але заявіў: "атмасферныя рытмы, якія Дрэ і яго памочнікі накладваюць на рэп і прыпевы, ствараюць музычную бесперапыннасць, якая падтрымлівае нервовы паток, а гэта як раз тое, што трэба рыфмаў Ламара". === Узнагароды === ''Good Kid, M.A.A.D City'' трапіў у некалькі спісаў лепшых альбомаў па выніках года па версіі музычных крытыкаў. Ён быў названы лепшым альбомам 2012 года па версіі [[BBC]], {{Не перакладзена 3|Complex|3=ru}}, ''Fact'', {{Не перакладзена 3|New York Magazine|New York|ru}} і ''Pitchfork''. Альбом таксама заняў другое месца па версіі ''[[Billboard]]'', ''Chicago Tribune'', [[MTV]], ''Spin'' and ''[[Time]]'', чацвёртае — па версіі {{Не перакладзена 3|Filter (часопіс)|Filter|4=Filter (magazine)}}, {{Не перакладзена 3|Джон Парэлес|Джона Парэлеса|ru}} з ''The New York Times'' і Эн Паўэрс з [[National Public Radio|NPR]], пятае — па версіі ''The Guardian'', шостае — па версіі ''Rolling Stone'' і восьмае — па версіі ''[[Entertainment Weekly]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/feature/top-ten-lists-best-albums-of-2012|title=Music Critic Top 10 Lists – Best of 2012|publisher=[[Metacritic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130112205543/http://www.metacritic.com/feature/top-ten-lists-best-albums-of-2012|archive-date=January 12, 2013|access-date=December 4, 2012|url-status=live}}</ref>. У снежні 2012 года ''Complex'' таксама назваў ''Good Kid, M.A.A.D City'' адным з 25 класічных хіп-хоп альбомаў за апошнія 10 гадоў<ref>{{Cite web|url=http://www.complex.com/music/2012/12/25-rap-albums-from-the-past-decade-that-deserve-classic-status/kendrick-lamar-good-kid-maad-city|title=Kendrick Lamar, good kid, m.A.A.d city (2012) – 25 Rap Albums From the Past Decade That Deserve Classic Status|website=[[Complex Networks|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121227071457/http://www.complex.com/music/2012/12/25-rap-albums-from-the-past-decade-that-deserve-classic-status/kendrick-lamar-good-kid-maad-city|archive-date=December 27, 2012|access-date=May 14, 2013|url-status=live}}</ref>. ''Complex'' таксама назваў вокладку свайго альбома лепшай у 2012 годзе<ref>{{Cite web|url=http://www.complex.com/music/2012/12/2012-year-in-review-the-25-best-album-covers-of-2012/good-kid-maad-city#gallery|title=1. Kendrick Lamar, good kid, m.A.A.d. city – The 25 Best Album Covers of 2012|website=[[Complex Networks|Complex]]|date=December 13, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121227071452/http://www.complex.com/music/2012/12/2012-year-in-review-the-25-best-album-covers-of-2012/good-kid-maad-city#gallery|archive-date=December 27, 2012|access-date=May 14, 2013|url-status=live}}</ref>, а ''Pitchfork'' уключыў яе ў свой спіс 20 лепшых вокладак альбомаў года<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/features/staff-lists/9014-the-best-album-covers-of-2012/2/|title=Staff Lists: The Best Album Covers of 2012 &#124; Features|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=December 12, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722233418/http://pitchfork.com/features/staff-lists/9014-the-best-album-covers-of-2012/2/|archive-date=July 22, 2015|access-date=July 22, 2015|url-status=live}}</ref>. У красавіку 2013 года ''часопіс'' {{Не перакладзена 3|Vibe|3=ru}} паставіў альбом на 19-е месца ў сваім спісе «50 найвялікшых альбомаў з 1993 года»<ref>{{Cite web|url=http://www.vibe.com/2013/04/greatest-50-albums-since-93/kendrick-lamar-good-kid-maad-city-3/|title=The Greatest 50 Albums Since '93|author=Aaron M|website=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=April 18, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723015749/http://www.vibe.com/2013/04/greatest-50-albums-since-93/kendrick-lamar-good-kid-maad-city-3/|archive-date=July 23, 2015|access-date=July 22, 2015|url-status=live}}</ref>. Альбом таксама быў уключаны ў кнігу {{Не перакладзена 3|«1001 альбом, які вы павінны пачуць, перш чым памрэце»|3=ru|4=1001 Albums You Must Hear Before You Die}}<ref>{{cite book|author1=Robert Dimery|author2=Michael Lydon|title=1001 Albums You Must Hear Before You Die: Revised and Updated Edition|date=2014|publisher=Universe|isbn=978-0-7893-2074-2}}</ref>. У кастрычніку 2013 года ''часопіс Complex'' назваў яго другім найлепшым хіп-хоп альбомам за апошнія пяць гадоў<ref>{{Cite web|url=http://www.complex.com/music/2013/10/best-recent-rap-albums/kendrick-lamar-good-kid-maad-city|title=2. Kendrick Lamar, good kid, m.A.A.d city (2012) – The 10 Best Rap Albums of The Last 5 Years|website=[[Complex Networks|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010060517/http://www.complex.com/music/2013/10/best-recent-rap-albums/kendrick-lamar-good-kid-maad-city|archive-date=October 10, 2013|access-date=October 17, 2013|url-status=live}}</ref>. Таксама ў 2013 годзе ''часопіс Rolling Stone'' паставіў альбом на 86-е месца ў сваім спісе «100 найлепшых дэбютных альбомаў усіх часоў»<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/the-100-greatest-debut-albums-of-all-time-20130322/good-kid-m-a-a-d-city-19691231|title=The 100 Best Debut Albums of All Time|magazine=[[Rolling Stone]]|date=March 22, 2013|access-date=January 10, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123182423/http://www.rollingstone.com/music/lists/the-100-greatest-debut-albums-of-all-time-20130322/good-kid-m-a-a-d-city-19691231|archive-date=January 23, 2016}}</ref>. Альбом заняў другое месца ў спісе «100 найлепшых альбомаў дзесяцігоддзя (2010-2014)», апублікаваным ''Pitchfork'' у жніўні 2014 года<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/features/staff-lists/9465-the-top-100-albums-of-2010-2014/5/|title=The 100 Best Albums of the Decade So Far (2010-2014)|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141003085154/http://pitchfork.com/features/staff-lists/9465-the-top-100-albums-of-2010-2014/5/|archive-date=October 3, 2014|url-status=live}}</ref>, і пятае месца ў спісе «20 найлепшых альбомаў 2010-х (пакуль што)», апублікаваным ''Billboard'' у студзені 2015 года<ref>{{cite magazine|title=Billboard's Top 20 Best Albums of the 2010s (So Far)|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url=https://www.billboard.com/photos/6436436/20-best-albums-2010s-half-decade?i=547115|access-date=July 22, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150730001523/http://www.billboard.com/photos/6436436/20-best-albums-2010s-half-decade?i=547115|archive-date=July 30, 2015}}</ref>. У 2020 і 2023 гадах альбом заняў 115-е месца ў спісе «{{Не перакладзена 3|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса Rolling Stone|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў|ru|500 величайших альбомов всех времён по версии журнала Rolling Stone}}» па версіі часопіса ''Rolling Stone''<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city-2-1063118/|title=The 500 Greatest Albums of All Time|magazine=[[Rolling Stone]]|date=September 22, 2020|access-date=September 22, 2020|archive-date=October 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021072153/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city-2-1063118|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city-2-1063118/|title=The 500 Greatest Albums of All Time|magazine=[[Rolling Stone]]|date=December 31, 2023|access-date=May 25, 2024|archive-date=May 25, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240525044700/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city-2-1063118/|url-status=live}}</ref>. У 2022 годзе ён заняў першае месца ў спісе «50 найвялікшых канцэптуальных альбомаў усіх часоў» таксама па версіі ''Rolling Stone<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-concept-albums-1234604040/kendrick-lamar-31-1234604340/|title=The 50 Greatest Concept Albums of All Time|magazine=[[Rolling Stone]]|date=October 12, 2022|access-date=October 23, 2022|archive-date=October 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021114037/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-concept-albums-1234604040/kendrick-lamar-31-1234604340/|url-status=live}}</ref>''. У 2024 годзе ''часопіс {{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}}'' паставіў ''Good Kid, M.A.A.D City'' на 72-е месца ў сваім спісе «300 найвялікшых альбомаў усіх часоў»<ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/music/greatest-albums/the-300-greatest-albums-of-all-time-2|title=The 300 Greatest Albums of All Time|author=Sharples|first=Grant|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|date=June 3, 2024|access-date=December 12, 2024}}</ref>. У 2025 годзе альбом заняў шостае месца ў спісе «Найлепшыя альбомы XXI стагоддзя» ад ''Rolling Stone''<ref>{{Cite magazine|last=Reeves|first=Mosi|date=January 10, 2025|title=The 250 Greatest Albums of the 21st Century So Far|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-21st-century-1235177256/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city-4-1235188716/|access-date=May 20, 2025|magazine=[[Rolling Stone]]|language=en-US}}</ref>. Альбом быў намінаваны на званне «Лепшы рэп-альбом» на {{Не перакладзена 3|Billboard Music Awards 2013|3=ru}} 2013 года і {{Не перакладзена 3|American Music Awards 2013|3=ru}} 2013 года<ref>{{Cite web|url=http://www.rap-up.com/2013/04/22/rihanna-scores-10-billboard-music-awards-nominations/|title=Rihanna Scores 10 Billboard Music Awards Nominations|website=[[Rap-Up]]|date=April 22, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014074000/http://www.rap-up.com/2013/04/22/rihanna-scores-10-billboard-music-awards-nominations/|archive-date=October 14, 2013|access-date=October 16, 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/5755250/american-music-awards-2013-full-nominations-list|title=American Music Awards 2013: Full Nominations List|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=October 10, 2013|access-date=October 16, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013011236/http://www.billboard.com/articles/news/5755250/american-music-awards-2013-full-nominations-list|archive-date=October 13, 2013}}</ref>, а таксама атрымаў узнагароду «Альбом года» на прэміі {{Не перакладзена 3|BET Hip Hop Awards 2013 года|4=2013 BET Hip Hop Awards}}<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1715658/bet-hip-hop-awards-2013-winners.jhtml|title=BET Hip Hop Awards 2013 Winners|date=October 15, 2013|publisher=[[MTV News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016111413/http://www.mtv.com/news/articles/1715658/bet-hip-hop-awards-2013-winners.jhtml|archive-date=October 16, 2013|access-date=October 15, 2013|url-status=dead}}</ref>. Альбом ''Good Kid M.A.A.D City'' прынёс Ламару чатыры намінацыі [[Грэмі|на прэмію «Грэмі»]] на {{Не перакладзена 3|56-я цырымонія «Грэмі»|56-й цырымоніі ўручэння прэміі «Грэмі»|ru|56-я церемония «Грэмми»}}: за альбом года, найлепшы рэп-альбом, найлепшае рэп-выкананне за песню "Now or Never" з {{Не перакладзена 3|Мэры Джэй Блайдж|Мэры Джэй Блайдж|4=Блайдж, Мэри Джей}} і найлепшае рэп-выкананне за песню "Swimming Pools (Drank)"<ref>{{Cite web|url=http://www.complex.com/music/2013/12/2014-grammy-nominees-list|title=2014 Grammy Nominees List|website=[[Complex Networks|Complex]]|date=December 6, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140320035103/http://www.complex.com/music/2013/12/2014-grammy-nominees-list|archive-date=March 20, 2014|access-date=March 8, 2014|url-status=live}}</ref>. Страта ўзнагароды «Лепшы рэп-альбом» на карысць альбома {{Не перакладзена 3|The Heist|3=ru}} {{Не перакладзена 3|Маклемора і Раяна Льюіса|4=Macklemore & Ryan Lewis}} была названа «ганебнай абразай» Андрэ Джы з ''Rolling Stone''<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/grammys-best-rap-album-2023-decisions-1234631089/|title=Grammys 2023: They Still Can't Get Rap Right|date=November 15, 2022|access-date=November 15, 2022|magazine=[[Rolling Stone]]|first=Andre|last=Gee|archive-date=November 15, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221115184549/https://www.rollingstone.com/music/music-features/grammys-best-rap-album-2023-decisions-1234631089/|url-status=live}}</ref>. Сам {{Не перакладзена 3|Macklemore|3=ru}} лічыў страту рабаваннем і папрасіў прабачэння ў Ламара праз {{Не перакладзена 3|iMessage|3=ru}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.stereogum.com/1644301/read-macklemores-apology-text-to-kendrick-lamar-for-winning-best-rap-album-grammy/news/|title=Read Macklemore's Apology Text To Kendrick Lamar For Winning Best Rap Album Grammy|author=Breihan|first=Tom|website=[[Stereogum]]|date=January 27, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206161653/https://www.stereogum.com/1644301/read-macklemores-apology-text-to-kendrick-lamar-for-winning-best-rap-album-grammy/news/|archive-date=February 6, 2023|access-date=February 6, 2023|url-status=live}}</ref>. === Адказ ад Шына === 23 кастрычніка 2012 года, пасля выхаду ''альбома Good Kid, M.A.A.D City'' атрымаў шмат водгукаў хіп-хоп супольнасці. Рэпер {{Не перакладзена 3|Shyne}} напісаў у Твітэры, каб раскрытыкаваць альбом, назваўшы яго «смеццем» і, у прыватнасці, яго прадукцыю<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21628/title.shyne-explains-why-he-thinks-kendrick-lamars-good-kid-maad-city-is-trash|title=Shyne Explains Why He Thinks Kendrick Lamar's "good kid, m.A.A.d city" Is "Trash"|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127081056/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21628/title.shyne-explains-why-he-thinks-kendrick-lamars-good-kid-maad-city-is-trash|archive-date=November 27, 2012|access-date=November 15, 2012|url-status=dead}}</ref>. Рэперы з Заходняга ўзбярэжжа {{Не перакладзена 3|Nipsey Hussle|3=ru|4=Нипси Хассл}}, Schoolboy Q і {{Не перакладзена 3|The Game (рэпер)|The Game|ru|The Game (рэпер)}} хутка пакрыўдзіліся на гэта, а The Game абараніў Ламара з-за яго «неканфліктнага характару»<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21658/title.game-defends-kendrick-lamar-from-shynes-comments-against-good-kid-maad-city|title=Game Defends Kendrick Lamar From Shyne's Comments Against "good kid, m.A.A.d city"|author=Horowitz|first=Steven|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127095610/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21658/title.game-defends-kendrick-lamar-from-shynes-comments-against-good-kid-maad-city|archive-date=November 27, 2012|access-date=November 15, 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21931/title.kendrick-lamar-says-word-of-mouth-helped-album-sales-refers-to-shyne-as-being-a-good-dude|title=Kendrick Lamar Says Word Of Mouth Helped Album Sales, Refers To Shyne As Being A "Good Dude"|author=Harling|first=Danielle|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121121214130/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21931/title.kendrick-lamar-says-word-of-mouth-helped-album-sales-refers-to-shyne-as-being-a-good-dude|archive-date=November 21, 2012|access-date=November 19, 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sohh.com/2012/10/nipsey_hussle_curreny_schoolboy_q_lash_b.html|title=Nipsey Hussle, Curren$y, Schoolboy Q Lash Back at Shyne|author=Langhorne|first=Cyrus|date=October 24, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130314110654/http://www.sohh.com/2012/10/nipsey_hussle_curreny_schoolboy_q_lash_b.html|archive-date=March 14, 2013|access-date=May 14, 2013|url-status=live}}</ref>. Пазней, 26 кастрычніка, Ламар адказаў на каментарыі Shyne, сказаўшы, што ён не адчувальны чалавек і яго не бянтэжаць яго каментарыі. Акрамя таго, ён сказаў, што ''Good Kid, M.A.A.D City'' не абавязкова «класіка», як некаторыя яго называюць, але «вартая класікі», калі пройдзе дастаткова часу<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21662/title.kendrick-lamar-unfazed-by-shynes-good-kid-maad-city-comments-says-his-album-is-classic-worthy|title=Kendrick Lamar Unfazed By Shyne's "good kid, m.A.A.d city" Comments, Says His Album Is "Classic Worthy"|author=Harling|first=Danielle|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121028190525/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21662/title.kendrick-lamar-unfazed-by-shynes-good-kid-maad-city-comments-says-his-album-is-classic-worthy|archive-date=October 28, 2012|access-date=November 19, 2012|url-status=dead}}</ref>. Пазней ён згадаў Shyne ў песні "The Jig Is Up", заявіўшы: «Я малюся Богу, каб гэты рытм быў дастаткова добрым для Шайна»<ref>{{Cite web|url=http://prettymuchamazing.com/mp3/kendrick-lamar-the-jig-is-up-dumpin|title=Download: New Kendrick Lamar – "The Jig is Up (Dumpin')"|author=Oliver|first=Genevieve|date=October 31, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002185840/http://prettymuchamazing.com/mp3/kendrick-lamar-the-jig-is-up-dumpin|archive-date=October 2, 2013|access-date=October 1, 2013|url-status=live}}</ref>. Пасля таго, як Shyne падтрымаў свае каментарыі, The Game адказалі фрыстайлам, у якім абразілі Шайна пад назвай "Cough Up a Lung"<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21664/title.shyne-responds-to-game-calls-him-my-little-son|title=Shyne Responds to the Game, Calls Him "My Little Son"|author=Horowitz|first=Steven|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121126083707/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21664/title.shyne-responds-to-game-calls-him-my-little-son|archive-date=November 26, 2012|access-date=November 15, 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21842/title.game-disses-shyne-on-cough-up-a-lung-freestyle|title=Game Disses Shyne On 'Cough Up A Lung' Freestyle|author=Horowitz|first=Steven|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113090226/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21842/title.game-disses-shyne-on-cough-up-a-lung-freestyle|archive-date=November 13, 2012|access-date=November 15, 2012|url-status=dead}}</ref>. Пазней Shyne адказаў уласным {{Не перакладзена 3|Біф (хіп-хоп)|дыскусійным трэкам|ru|Биф (хип-хоп)}} пад назвай "Psalms 68 (Guns & Moses)"<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21863/title.shyne-disses-game-with-psalms-68-guns-moses|title=Shyne Disses Game With "Psalms 68 (Guns & Moses)"|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121116043957/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21863/title.shyne-disses-game-with-psalms-68-guns-moses|archive-date=November 16, 2012|access-date=November 15, 2012|url-status=dead}}</ref>. У лістападзе 2024 года Shyne выказаў шкадаванне з-за крытыкі альбома ў падкасце і прызнаў Ламара «адным з найвялікшых музыкаў нашага пакалення»<ref>{{Cite web|url=https://www.vibe.com/news/entertainment/shyne-admits-kendrick-lamar-album-trash-mistake-1234950944/|title=Shyne Admits Calling This Kendrick Lamar Album "Trash" Was A Mistake|author=Brown|first=Preezy|website=Vibe|date=November 21, 2024|access-date=September 9, 2025}}</ref>. === Акадэмічны прыём === У 2014 годзе паведамлялася, што ''Good Kid, M.A.A.D City'' вывучаўся як тэкст на курсах кампазіцыі для першакурснікаў прафесара [[Агастаўскі ўніверсітэт|Універсітэта Джорджыі Рэгентаў]] Адама Дзіля разам з іншымі творамі па сталенні, такімі як раман [[Джэймс Джойс|Джэймса Джойса]] ''«{{Не перакладзена 3|Партрэт мастака ў маладосці|Партрэт мастака ў маладосці|ru|Портрет художника в юности}}»'', ''«Выбраныя вершы''» {{Не перакладзена 3|Гвендалін Брукс|Гвендалін Брукс|ru|Брукс, Гвендолин}}, апавяданне {{Не перакладзена 3|Джэймс Болдуін|Джэймса Болдуіна|ru|Болдуин, Джеймс}} «''{{Не перакладзена 3|На сустрэчу з чалавекам|4=Going to Meet the Man (short story)}}''» і фільм {{Не перакладзена 3|Джон Сінглтан|Джона Сінглтана|ru|Синглтон, Джон}} «''{{Не перакладзена 3|Хлопцы па суседстве|3=ru|4=Ребята по соседству}}»''. Тэма заняткаў была прызначана для таго, каб «натхніць студэнтаў знайсці спосаб прыўнесці трохі здаровы розум у наш уласны вар'яцкі горад – Аўгусту», — сказаў Дзіль ''HipHopDX''. «Ламар — гэта Джэймс Джойс хіп-хопу, — сказаў ён, — па складанасці свайго апавядання, па сваім веданні канону і па пастаяннай засяроджанасці на горадзе свайго выхавання — Комптане»<ref name="independent">{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/kendrick-lamars-good-kid-maad-city-is-being-taught-as-a-text-in-schools-9685943.html|title=Kendrick Lamar's Good Kid Maad City is being taught as a text in schools|author=Hooton|first=Christopher|website=[[The Independent]]|date=August 22, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927114729/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/kendrick-lamars-good-kid-maad-city-is-being-taught-as-a-text-in-schools-9685943.html|archive-date=September 27, 2016|access-date=September 25, 2016|url-status=live}}</ref>. == Спіс трэкаў == {{Tracklist|headline=''Good Kid, M.A.A.D City'' стандартнае выданне|extra_column=Прадзюсеры|total_length=68:23|title1=[[Sherane a.k.a Master Splinter's Daughter]]|writer1={{hlist|[[Kendrick Duckworth]]|[[Christopher Whitacre]]|[[Justin Henderson]]}}|extra1=[[Tha Bizness]]|length1=4:33|title2=[[Bitch, Don't Kill My Vibe]]|writer2={{hlist|Duckworth|[[Mark Spears]]|[[Robin Hannibal|Robin Braun]]{{ref|c|[c]}}|Vindahl Friis{{ref|c|[c]}}|Lykke Schmidt{{ref|c|[c]}}}}|extra2=[[Sounwave]]|length2=5:10|title3=[[Backseat Freestyle]]|writer3={{hlist|Duckworth|[[Chauncey Hollis Jr.]]}}|extra3=[[Hit-Boy]]|length3=3:32|title4=The Art of Peer Pressure|writer4={{hlist|Duckworth|Jonas Vestergaard|[[Rune Rask]]{{ref|d|[d]}}}}|extra4=Tabu|length4=5:24|title5=[[Money Trees]]|note5=сумесна з Jay Rock|writer5={{hlist|Duckworth|[[Johnny McKinzie Jr.]]|[[Dacoury Natche]]|[[Victoria Legrand|Victoria Garance Alixe Legrand]]{{ref|e|[e]}}|[[Alex Scally]]{{ref|e|[e]}}}}|extra5=[[DJ Dahi]]|length5=6:26|title6=[[Poetic Justice (песня)|Poetic Justice]]|note6=сумесна з [[Drake (рэпер)|Drake]]|writer6={{hlist|Duckworth|[[Aubrey Graham]]|[[Elijah Molina]]|[[Jimmy Jam and Terry Lewis|James Harris]]{{ref|f|[f]}}|[[Janet Jackson]]{{ref|f|[f]}}|[[Jimmy Jam and Terry Lewis|Terry Lewis]]{{ref|f|[f]}}}}|extra6=[[Scoop DeVille]]|length6=5:00|title7=[[Good Kid (песня)|Good Kid]]|writer7={{hlist|Duckworth|[[Pharrell Williams]]}}|extra7=P. Williams|length7=3:34|title8=[[M.A.A.D City]]|note8=сумесна з MC Eiht|writer8={{hlist|Duckworth|[[Aaron Tyler]]|Spears|[[Ricci Riera]]|Axel "AxlFolie" Morgan}}|extra8={{hlist|Sounwave|THC|[[Terrace Martin]]{{ref|b|[b]}}}}|length8=5:50|title9=[[Swimming Pools (Drank)]]|note9=пашыраная версія|writer9={{hlist|Duckworth|[[T-Minus (record producer)|Tyler Williams]]}}|extra9=[[T-Minus (record producer)|T-Minus]]|length9=5:13|title10=[[Sing About Me, I'm Dying of Thirst]]|writer10={{hlist|Duckworth|[[Like (record producer)|Gabe Stevenson]]|[[Skhye Hutch|Derrick Hutchins]]|[[Quincy Jones]]{{ref|g|[g]}}|[[Alan Bergman]]{{ref|g|[g]}}|[[Marilyn Bergman]]{{ref|g|[g]}}}}|extra10={{hlist|[[Like (record producer)|Like]]|[[Skhye Hutch]]|Sounwave{{ref|b|[b]}}}}|length10=12:03|title11=Real|note11=сумесна з Anna Wise|writer11={{hlist|Duckworth|Martin}}|extra11=Martin|length11=7:23|title12=[[Compton (песня)|Compton]]|note12=сумесна з [[Dr. Dre]]|writer12={{hlist|Duckworth|Sly Jordan|[[Just Blaze|Justin Smith]]|Charles Richard Cason{{ref|h|[h]}}}}|extra12=[[Just Blaze]]|length12=4:08}}{{Tracklist|headline=Дэлюкс выданне (бонус-трэкі)|extra_column=Прадзюсар|total_length=87:41|title13=[[The Recipe (Kendrick Lamar song)|The Recipe]]|note13=сумесна з Dr. Dre|writer13={{hlist|Duckworth|[[Andre Young]]|Molina|[[Mr Twin Sister|Eric Cardona]]{{ref|i|[i]}}|[[Mr Twin Sister|Gabe D'Amico]]{{ref|i|[i]}}|[[Mr Twin Sister|Dev Gupta]]{{ref|i|[i]}}|[[Mr Twin Sister|Andrea Hernandez]]{{ref|i|[i]}}|[[Mr Twin Sister|Bryan Ujueta]]{{ref|i|[i]}}}}|extra13=Scoop DeVille|length13=5:52|title14=Black Boy Fly|writer14={{hlist|Duckworth|[[Rahki|Columbus Smith]]|[[Dawaun Parker]]}}|extra14={{hlist|[[Rahki]]|Parker{{ref|a|[a]}}}}|length14=4:38|title15=Now or Never|note15=сумесна з [[Mary J. Blige]]|writer15={{hlist|Duckworth|[[Jazmine Sullivan]]|[[Jack Splash]]}}|extra15=Splash|length15=4:17}}{{Tracklist|headline=iTunes дэлюкс выданне (бонус-трэкі)|extra_column=Прадзюсар|total_length=95:45|title16=Collect Calls|note16=сумесна з Kent Jamz|writer16={{hlist|Duckworth|Khalil Muhammad|Riera|Morgan}}|extra16=THC|length16=3:57|title17=Swimming Pools (Drank)|writer17={{hlist|Duckworth|T. Williams}}|extra17=T-Minus|length17=4:07}}{{Tracklist|headline=Spotify дэлюкс выданне (бонус-трэкі)|extra_column=Прадзюсер|title16=The Recipe|note16=Black Hippy рэмікс; сумесна з Black Hippy|writer16={{hlist|Ламар|Хэнлі|Макінзі|Стывенс|Molina|Cardona{{ref|i|[i]}}|D'Amico{{ref|i|[i]}}|Gupta{{ref|i|[i]}}|Hernandez{{ref|i|[i]}}|Ujueta{{ref|i|[i]}}}}|extra16=Scoop DeVille|length16=4:22|title17=Bitch, Don't Kill My Vibe|writer17={{hlist|Ламар|Шон Картэр|Spears|Браўн{{ref|c|[c]}}|Friis{{ref|c|[c]}}|Шміт{{ref|c|[c]}}}}|extra17=Sounwave|length17=4:38|total_length=9:00}}{{Tracklist|headline=2013 міжнароднае перавыданне (бонус-трэк)|extra_column=Прадзюсер|title14="Bitch, Don't Kill My Vibe" (міжнародны рэмікс; сумесна з Emeli Sandé)|length14=5:06|extra14=Sounwave}} '''Заўвагі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} азначае супрадзюсерам * {{Sup|{{note|b|[b]}}}} пазначае дадатковага вытворцы * "Bitch, Don't Kill My Vibe" ўключае ў сябе бэк-вакал ад Anna Wise і дадатковы вакал ад {{Не перакладзена 3|JMSN}} * "Money Trees" ўключае ў сябе бэк-вакал ад Anna Wise * "Good Kid" змяшчае дадатковы вакал ад {{Не перакладзена 3|Chad Hugo|3=ru}} * "M.A.A.D City" ўтрымлівае непацверджаны вакал гурта {{Не перакладзена 3|Schoolboy Q|3=ru}}<ref>{{Cite web|url=http://theboombox.com/schoolboy-q-kendrick-lamar-arsenio-collard-greens/|title=Watch Kendrick Lamar and ScHoolboy Q on 'The Arsenio Hall Show'|author=Martin|first=Andrew|website=[[The Boombox]]|date=September 18, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005005906/http://theboombox.com/schoolboy-q-kendrick-lamar-arsenio-collard-greens/|archive-date=October 5, 2013|access-date=October 1, 2013|url-status=live}}</ref> * "Sing About Me, I'm Dying of Thirst" ўключае дадатковы вакал ад JMSN, Anna Wise і Camille "ill Camille" Davis * "Real" ўключае ў сябе бэк-вакал ад JMSN '''Сэмплы''' * {{Sup|{{note|c|[c]}}}} "Bitch, Don't Kill My Vibe" змяшчае часткі "Tiden Flyver", напісаны {{Не перакладзена 3|Робін Браўн|Робінам Браўнам|4=Robin Hannibal}}, Vindahl Friis і Lykke Schmidt, у выкананні Boom Clap Bachelors; і змяшчае элементы асноўнай запісу "Tiden Flyver", у выкананні Boom Clap Bachelors. * "Backseat Freestyle" змяшчае непацверджаны ўзор "Yo Soy Cubano", у выкананні {{Не перакладзена 3|The Chakachas}}<ref name="SmapleCredits">{{Cite web|url=http://animalnewyork.com/2013/sample-wars-kendrick-lamar-vs-fatboy-slim/|title=SAMPLE WARS: KENDRICK LAMAR VS. FATBOY SLIM|author=Kush|first=Andy|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129031709/http://animalnewyork.com/2013/sample-wars-kendrick-lamar-vs-fatboy-slim/|archive-date=November 29, 2014|access-date=November 20, 2014|url-status=dead}}</ref>; і непацверджаны ўзор з {{Не перакладзена 3|Суперкрошкі|Суперкрошках|ru|Суперкрошки}} эпізод "Beat Your Greens"<ref>{{Cite web|url=https://hypebeast.com/2021/10/hit-boy-kendrick-lamar-backstreet-freestyle-powerpuff-girls-sample|title=Hit-Boy Shares 'Powerpuff Girls' Sample Used on Kendrick Lamar's "Backseat Freestyle"|author=Caraan|first=Sophie|date=October 27, 2021|publisher=Hypebeast|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027085128/https://hypebeast.com/2021/10/hit-boy-kendrick-lamar-backstreet-freestyle-powerpuff-girls-sample|archive-date=October 27, 2021|access-date=October 28, 2021|url-status=live}}</ref>. * {{Sup|{{note|d|[d]}}}} "The Art of Peer Pressure" змяшчае ўзор "Helt Alene", напісаны Руна Раск, у выкананні {{Не перакладзена 3|Suspekt}}. * {{Sup|{{note|e|[e]}}}} "Money Trees" змяшчае элементы і зваротную выбарку з "Silver Soul", напісаны {{Не перакладзена 3|Victoria Garance Alixe Legrand}} і {{Не перакладзена 3|Alex Scally}}, у выкананні {{Не перакладзена 3|Beach House|3=ru}}, і некрэдытаваная інтэрпаляцыя "Big Ballin' з My Homies", у выкананні {{Не перакладзена 3|E-40|3=ru}}<ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.complex.com/music/a/b-blanchet/e-40-kendrick-lamar-one-of-the-best|title=E-40 Calls Kendrick Lamar 'One Of The Best That Ever Did It'|author=Blanchet|first=Brenton|website=[[Complex Networks|Complex]]|date=March 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124004435/https://www.complex.com/music/a/b-blanchet/e-40-kendrick-lamar-one-of-the-best|archive-date=November 24, 2023|access-date=November 24, 2023|url-status=live}}</ref>. * {{Sup|{{note|f|[f]}}}} "Poetic Justice" змяшчае вытрымкі з "{{Не перакладзена 3|Any Time, Any Place}}", напісаны {{Не перакладзена 3|Джымі Джэм і Тэры Льюіс|Джымі Джэм, Тэры Льюіс|ru|Джимми Джем и Терри Льюис}} і {{Не перакладзена 3|Джанет Джэксан|Джанет Джэксан|ru|Джексон, Джанет}}, у выкананні Джанет Джэксан. * {{Sup|{{note|g|[g]}}}} "Sing About Me, I'm Dying of Thirst" змяшчае элементы "Maybe Tomorrow", напісаны [[Куінсі Джонс|Куінсам Джонсам]], {{Не перакладзена 3|Алан і Мэрылін Бергман|Аланам і Мэрылінай Бергманамі|ru|Алан и Мэрилин Бергман}}, у выкананні {{Не перакладзена 3|Грант Грын|Гранта Грына|ru|Грин, Грант}}; і непацверджаны ўзор "[[Use Me (Bill Withers song)|Use Me]]", у выкананні {{Не перакладзена 3|Біл Уізерс|Біла Уізерса|ru|Уизерс, Билл}}<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/2020/04/bill-withers-samples-rap|title=10 Iconic Bill Withers Samples in Rap|author=Setaro|first=Shawn|website=[[Complex (magazine)|Complex]]|date=April 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028210004/https://www.complex.com/music/2020/04/bill-withers-samples-rap|archive-date=October 28, 2021|access-date=October 28, 2021|url-status=live}}</ref>. * {{Sup|{{note|h|[h]}}}} "Compton" змяшчае вытрымкі з "What's This World Coming To", напісаны Charles Richard Cason, у выкананні Formula IV. * {{Sup|{{note|i|[i]}}}} "The Recipe" змяшчае элементы "Meet the Frownies", напісаны {{Не перакладзена 3|Mr Twin Sister|3=}}; і ўзор з"Meet the Frownies", таксама у выкананні Mr Twin Sister. == Персанал == Звесткі пра ўдзельнікаў запісу ''Good Kid, MAAD City,'' адаптавана з [[AllMusic]]<ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/good-kid-maad-city-mw0002421248/credits|title=Good Kid, M.A.A.D City – Kendrick Lamar|publisher=[[AllMusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027012956/http://www.allmusic.com/album/good-kid-maad-city-mw0002421248/credits|archive-date=October 27, 2012|access-date=October 21, 2012|url-status=live}}</ref>.{{div col|colwidth=22em}} * [[Кендрык Ламар]] – мастацкі кірунак, галоўны мастак * [[Dr. Dre]] – выканаўчы прадзюсер, запрошаны артыст, звядзенне * Энтані "Top Dawg" Ціфіт – выканаўчы прадзюсер * Дэрэк "MixedByAli" Алі – інжынер па змешванні * Дэйв Фры – асацыяваны прадзюсар, каардынатар * Лары Чатмен – каардынацыя вытворчасці * Эндру Ван Метэр – каардынацыя вытворчасці * Эшлі Палмер – каардынацыя * Майк Боцци – асваенне * Браян "Big Bass" Гарднер – асваенне * Дзі Браўн – інжынер * Майк Ларсан – інжынер * Джэймс Хант – інжынер * Маўрысіа Ірагоры – інжынер * Джарэд Скот – інжынер, звядзенне<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/events/grammys-2014/5876957/56th-grammys-preview-album-of-the-year|title=56th GRAMMYs Preview: Album of the Year|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=August 19, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160731073712/http://www.billboard.com/articles/events/grammys-2014/5876957/56th-grammys-preview-album-of-the-year|archive-date=July 31, 2016}}</ref> * Джэк Сплэш – прадзюсер * Hit-Boy – прадзюсер * Scoop DeVille – прадзюсер * DJ Dahi – прадзюсер * Скай Хатч – прадзюсер * Just Blaze – прадзюсер * Tha Bizness – прадзюсер * T-Minus – прадзюсер * Фарэл Уільямс – прадзюсер * Тэрасны Марцін – дадатковы прадзюсер * Sounwave – дадатковы прадзюсер * Кірдзіс Пасцеле – асацыіраваны прадзюсар * Тэрэнс Хендэрсан – асацыіраваны прадзюсар * Дрэйк Обрі Грэхам – запрошаны артыст * MC Eiht – запрошаны артыст * Джэй Рок – запрошаны артыст * Кент Джэмз – запрошаны артыст * Ганна Уайз – запрошаны артыст, вакал, бэк-вакал * Каміла "Ill Каміла" Дэвиз – вакал * Chad Hugo – вакал * JMSN – вакал, бэк-вакал * Амары Парнэл – хуки і сэмплы спявачкі * Мэры Кітынг – скрыпка * Марлон Уільямс – гітара, бас-гітара * Charly & Margaux – скрыпка, альт * Габрыэль Стывенсан – піяніна * Уілі Лонг – стыліст * Кіці Фантэйн – стыліст * Дэн Монік – фатаграфія * Пола Олівер – фота ласкава прадастаўлена * Дуэйн Лафлер – фота ласкава прадастаўлена * Дэні Сміт – фота ласкава прадастаўлена * Schoolboy Q – почырк на вокладцы, бэк-вакал {{div col end}} == Чарты == {{col-begin}} {{col-2}} |- {{col-2}} === Чарты на канец года === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі па выніках 2012 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2012) ! scope="col"| Пазіцыя |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2012/top-billboard-200-albums|title=The Best of 2012: The Year in Music|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=November 3, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104020444/http://www.billboard.com/charts/year-end/2012/top-billboard-200-albums|archive-date=January 4, 2015}}</ref> | 80 |- ! scope="row"| US Top R&B/Hip-Hop Albums (''Billboard'')<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2012/top-r-b-hip-hop-albums?begin=11&order=position|title=The Best of 2012: The Year in Music|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=November 3, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140703035906/http://www.billboard.com/charts/year-end/2012/top-r-b-hip-hop-albums?begin=11&order=position|archive-date=July 3, 2014}}</ref> | 16 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2013 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2013) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| Belgian Albums (Ultratop Flanders)<ref>{{cite web|url=https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&cat=a|title=Jaaroverzichten 2013|publisher=Ultratop|access-date=June 28, 2020|archive-date=November 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116003356/https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&cat=a|url-status=live}}</ref> | 190 |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine |url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums |title=2013 Year-End Charts – Billboard 200 Albums |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |access-date=December 13, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141212202750/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums |archive-date=December 12, 2014}}</ref> | 24 |- ! scope="row"| US Top R&B/Hip-Hop Albums (''Billboard'')<ref>{{cite magazine |url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums |title=R&B/Hip-Hop Albums: 2013 Year-End Charts |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |access-date=March 8, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407163553/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums |archive-date=April 7, 2014}}</ref> | 7 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2014 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2014) ! scope="col"| Пазіцыя |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-billboard-200-albums|title=Top Billboard 200 Albums: 2014 Year-End Charts|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=January 15, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141212203747/http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-billboard-200-albums|archive-date=December 12, 2014}}</ref> | 69 |- ! scope="row"| US Top R&B/Hip-Hop Albums (''Billboard'')<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|title=Top R&B/Hip-Hop Albums: 2014 Year-End Charts|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=January 15, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227053943/http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|archive-date=December 27, 2014}}</ref> | 27 |} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2015 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2015) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2015/top-billboard-200-albums|title=''Billboard'' 200 – Year-end Chart|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 9, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211210130/http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/top-billboard-200-albums|archive-date=December 11, 2015}}</ref> | 72 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2016 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2016) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| Danish Albums (Hitlisten)<ref>{{cite web |url=http://hitlisten.nu/top2016.asp |title=Album Top-100 2016 |publisher=Hitlisten.NU |language=da |access-date=December 31, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230202617/http://hitlisten.nu/top2016.asp |archive-date=December 30, 2016}}</ref> | 85 |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2016/top-billboard-200-albums|title=Top Billboard 200 Albums – Year-End 2016|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 9, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161208120131/http://www.billboard.com/charts/year-end/2016/top-billboard-200-albums|archive-date=December 8, 2016}}</ref> | 74 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2017 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2017) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| Danish Albums (Hitlisten)<ref>{{cite web|url=http://hitlisten.nu/top2017.asp?list=Album%20100|title=Album Top-100 2017|publisher=Hitlisten|access-date=January 11, 2018|archive-date=November 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116112722/http://hitlisten.nu/top2017.asp?list=Album%20100|url-status=live}}</ref> | 100 |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2017/top-billboard-200-albums|title=Top Billboard 200 Albums – Year-End 2017|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 12, 2017|archive-date=December 24, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224115207/https://www.billboard.com/charts/year-end/2017/top-billboard-200-albums|url-status=live}}</ref> | 60 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2018 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2018) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2018/top-billboard-200-albums|title=Billboard 200 Albums – Year-End 2018|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 5, 2018|archive-date=December 8, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191208234813/https://www.billboard.com/charts/year-end/2018/top-billboard-200-albums|url-status=live}}</ref> | 89 |- ! scope="row"| US Top R&B/Hip-Hop Albums (''Billboard'')<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2018/top-r-and-b-hip-hop-albums|title=Top R&B/Hip-Hop Albums – Year-End 2018|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=June 22, 2020|archive-date=April 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190405160444/https://www.billboard.com/charts/year-end/2018/top-r-and-b-hip-hop-albums|url-status=live}}</ref> | 61 |} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2019 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2019) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2019/top-billboard-200-albums|title=Top Billboard 200 Albums – Year-End 2019|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=October 2, 2021|archive-date=February 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200223153312/https://www.billboard.com/charts/year-end/2019/top-billboard-200-albums|url-status=live}}</ref> | 119 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2020 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2020) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| Australian Albums (ARIA)<ref>{{cite web|url=https://www.aria.com.au/charts/2020/albums-chart|title=ARIA Top 100 Albums for 2020|publisher=Australian Recording Industry Association|access-date=January 15, 2021|archive-date=January 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114213533/https://www.aria.com.au/charts/2020/albums-chart|url-status=live}}</ref> | 89 |- ! scope="row"| Belgian Albums (Ultratop Flanders)<ref>{{cite web|url=https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2020&cat=a|title=Jaaroverzichten 2020|publisher=Ultratop|access-date=December 18, 2020|archive-date=December 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201222205127/https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2020&cat=a|url-status=live}}</ref> | 181 |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2020/top-billboard-200-albums|title=Top Billboard 200 Albums – Year-End 2020|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 4, 2020|archive-date=December 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207204455/https://www.billboard.com/charts/year-end/2020/top-billboard-200-albums|url-status=live}}</ref> | 86 |- ! scope="row"| US Top R&B/Hip-Hop Albums (''Billboard'')<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2020/top-r-and-b-hip-hop-albums|title=Top R&B/Hip-Hop Albums – Year-End 2020|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 12, 2020|archive-date=December 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207204435/https://www.billboard.com/charts/year-end/2020/top-r-and-b-hip-hop-albums|url-status=live}}</ref> | 74 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2021 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2021) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| Australian Albums (ARIA)<ref>{{cite web|url=https://www.aria.com.au/charts/2021/albums-chart|title=ARIA Top 100 Albums for 2021|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|access-date=January 13, 2022|archive-date=January 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220112223805/https://www.aria.com.au/charts/2021/albums-chart|url-status=live}}</ref> | 79 |- ! scope="row"| Belgian Albums (Ultratop Flanders)<ref>{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2021&cat=a|title=Jaaroverzichten 2021|publisher=Ultratop|access-date=January 5, 2022|archive-date=January 4, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220104110928/https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2021&cat=a|url-status=live}}</ref> | 180 |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2021/top-billboard-200-albums/|title=Billboard 200 Albums – Year-End 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 3, 2021|archive-date=December 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203104042/https://www.billboard.com/charts/year-end/2021/top-billboard-200-albums/|url-status=live}}</ref> | 53 |- ! scope="row"| US Top R&B/Hip-Hop Albums (''Billboard'')<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2021/top-r-and-b-hip-hop-albums/|title=Top R&B/Hip-Hop Albums – Year-End 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 3, 2021|archive-date=December 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202151327/https://www.billboard.com/charts/year-end/2021/top-r-and-b-hip-hop-albums/|url-status=live}}</ref> | 25 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2022 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2022) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| Australian Albums (ARIA)<ref>{{cite web|url=https://www.aria.com.au/charts/2022/albums-chart|title=ARIA Top 100 Albums Chart for 2022|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|access-date=January 4, 2023|archive-date=January 4, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230104142525/https://www.aria.com.au/charts/2022/albums-chart|url-status=live}}</ref> | 58 |- ! scope="row"| Belgian Albums (Ultratop Flanders)<ref>{{cite web|url=https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2022&cat=a|title=Jaaroverzichten 2022|publisher=[[Ultratop]]|language=nl|access-date=January 14, 2023|archive-date=January 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230113102633/https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2022&cat=a|url-status=live}}</ref> | 123 |- ! scope="row"| Icelandic Albums ([[Tónlistinn]])<ref>{{cite web|url=https://plotutidindi.is/tonlistinn-plotur-2022/|title=Tónlistinn – Plötur – 2022|publisher=Plötutíðindi|access-date=January 14, 2025|language=is}}</ref> | 55 |- ! scope="row"| New Zealand Albums (RMNZ)<ref>{{cite web|url=https://aotearoamusiccharts.co.nz/archive/annual-albums/2022-12-31|title=Top Selling Albums of 2022|publisher=[[Recorded Music NZ]]|access-date=December 22, 2022|archive-date=December 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221221072418/https://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=5467|url-status=live}}</ref> | 24 |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2022/top-billboard-200-albums/|title=Billboard 200 Albums – Year-End 2022|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 2, 2022|archive-date=December 2, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202030432/https://www.billboard.com/charts/year-end/2022/top-billboard-200-albums/|url-status=live}}</ref> | 25 |- ! scope="row"| US Top R&B/Hip-Hop Albums (''Billboard'')<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2022/top-r-and-b-hip-hop-albums/|title=Top R&B/Hip-Hop Albums – Year-End 2022|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 2, 2022|archive-date=December 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221221045522/https://www.billboard.com/charts/year-end/2022/top-r-and-b-hip-hop-albums/|url-status=live}}</ref> | 12 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2023 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2023) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| Australian Albums (ARIA)<ref>{{cite web|url=https://www.aria.com.au/charts/2023/albums-chart|title=ARIA Top 100 Albums Chart for 2023|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|access-date=January 12, 2024|archive-date=January 12, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112022059/https://www.aria.com.au/charts/2023/albums-chart|url-status=live}}</ref> | 78 |- ! scope="row"| Belgian Albums (Ultratop Flanders)<ref>{{cite web|url=https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2023&cat=a|title=Jaaroverzichten 2023|publisher=[[Ultratop]]|language=nl|access-date=January 7, 2024|archive-date=January 7, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240107174051/https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2023&cat=a|url-status=live}}</ref> | 140 |- ! scope="row"| Canadian Albums (''Billboard'')<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2023/top-canadian-albums/|title=Top Canadian Albums – Year-End 2023|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=November 22, 2023|archive-date=November 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121214402/https://www.billboard.com/charts/year-end/2023/top-canadian-albums/|url-status=live}}</ref> | 49 |- ! scope="row"| Icelandic Albums (Tónlistinn)<ref>{{cite web|url=https://plotutidindi.is/tonlistinn-plotur-2023/|title=Tónlistinn – Plötur – 2023|publisher=Plötutíðindi|access-date=January 14, 2025|language=is}}</ref> | 64 |- ! scope="row"| New Zealand Albums (RMNZ)<ref>{{cite web|url=https://aotearoamusiccharts.co.nz/archive/annual-albums/2023-12-31|title=Top Selling Albums of 2023|publisher=[[Recorded Music NZ]]|access-date=December 22, 2023|archive-date=December 21, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231221165646/https://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=5732}}</ref> | 42 |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2023/top-billboard-200-albums/|title=Billboard 200 Albums – Year-End 2023|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=November 22, 2023|archive-date=December 4, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204090337/https://www.billboard.com/charts/year-end/2023/top-billboard-200-albums/|url-status=live}}</ref> | 30 |- ! scope="row"| US Top R&B/Hip-Hop Albums (''Billboard'')<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2023/top-r-and-b-hip-hop-albums/|title=Top R&B/Hip-Hop Albums – Year-End 2023|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=November 22, 2023|archive-date=December 4, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204090247/https://www.billboard.com/charts/year-end/2023/top-r-and-b-hip-hop-albums/|url-status=live}}</ref> | 12 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2024 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2024) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| Australian Albums (ARIA)<ref>{{cite web|url=https://www.aria.com.au/charts/2024/albums-chart|title=ARIA Top 100 Albums for 2024|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|access-date=January 13, 2025}}</ref> | 90 |- ! scope="row"| Australian Hip Hop/R&B Albums (ARIA)<ref>{{cite web|url=https://www.aria.com.au/charts/2024/hip-hop-r-and-b-albums-chart|title=ARIA Top 50 Hip Hop/R&B Albums for 2024|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|access-date=January 14, 2025}}</ref> | 24 |- ! scope="row"| Belgian Albums (Ultratop Flanders)<ref>{{cite web|url=https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2024&cat=a|title=Jaaroverzichten 2024|publisher=[[Ultratop]]|language=nl|access-date=January 3, 2025}}</ref> | 137 |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2024/top-billboard-200-albums/|title=Billboard 200 Albums – Year-End 2024|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=January 1, 2025}}</ref> | 43 |- ! scope="row"| US Top R&B/Hip-Hop Albums (''Billboard'')<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2024/top-r-and-b-hip-hop-albums/|title=Top R&B/Hip-Hop Albums – Year-End 2024|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=January 1, 2025}}</ref> | 12 |} ===Чарты на канец дзесяцігоддзя=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец дзесяцігоддзя ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2010–2019) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/decade-end/billboard-200|title=Decade-End Charts: Billboard 200|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=November 15, 2019|archive-date=November 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114210657/https://www.billboard.com/charts/decade-end/billboard-200|url-status=live}}</ref> | 79 |} {{col-end}} == Гісторыя выпускаў == {| class="wikitable plainrowheaders" |+Даты выхаду і фарматы ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col" | Рэгіён ! scope="col" | Дата ! scope="col" | Лейблы ! scope="col" | Фармат(ы) ! scope="col" | Выданне ! scope="col" | Крыніца |- ! rowspan="2" scope="row" | Розны | 22 кастрычніка 2012 г. | rowspan="2" |{{hlist|[[Top Dawg Entertainment|TDE]]|[[Aftermath Entertainment|Aftermath]]|[[Interscope]]}} |{{hlist|[[CD]]|[[Music download|digital download]]|[[LP record|LP]]}} |{{hlist|Стандарт|дэлюкс}} | style="text-align: center" | <ref>''Good Kid, M.A.A.D City'' release formats:</ref> |- | 21 кастрычніка 2022 г. | [[Грамафонная пласцінка|Вініл]] | Юбілей | style="text-align: center" | <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://hiphopdx.com/news/id.73909/title.kendrick-lamar-good-kid-maad-city-vinyl-10th-anniversary|title=Kendrick Lamar Unveils 'good kid, m.A.A.d city' 10th Anniversary Vinyl|author=Bustard|first=Andy|website=[[HipHopDX]]|date=October 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221120213504/https://hiphopdx.com/news/id.73909/title.kendrick-lamar-good-kid-maad-city-vinyl-10th-anniversary|archive-date=November 20, 2022|access-date=November 20, 2022|url-status=live}}</ref> |} == Спасылкі == {{Reflist|30em}} * {{Cite web|url=http://social.entertainment.msn.com/music/blogs/live-music-blogpost.aspx?post=b528c569-d98f-40fe-a30f-a40e79f03207|title=Respect yourself: Kendrick Lamar's standing-room only Roseland show|author=Christgau|first=Robert|author-link=Robert Christgau|website=[[MSN Music]]|date=February 28, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130323114620/http://social.entertainment.msn.com/music/blogs/live-music-blogpost.aspx?post=b528c569-d98f-40fe-a30f-a40e79f03207|archive-date=March 23, 2013|url-status=dead}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Альбомы 2012 года]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] 223zl3tvoegn2ww0wi8dadg1z87hz9n 5133315 5133312 2026-04-28T13:40:12Z Vlad Shmeklia 158547 /* Сінглы */ дапаўненне 5133315 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Назва=good kid, m.A.A.d city|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Good Kid, M.A.A.D City.jpg|Аўтар=[[Кендрык Ламар]]|Выдадзены=22 кастрычніка 2012|Запісаны=2009 – 2012|Жанры=[[Хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[джы-фанк]]<ref>https://www.highsnobiety.com/p/kendrick-lamar-good-kid-maad-city-analysis/</ref>, [[гангста-рэп]]|Працягласць=68:23|Прадзюсары=* DJ Dahi * Hit-Boy * Jack Splash * Just Blaze * Like * Фарэл Уільямс * Rahki * Scoop DeVille * Skhye Hutch * Sounwave * T-Minus * Tabu * Terrace Martin * THC * Tha Bizness|Лэйблы=[[Top Dawg Entertainment|TDE]], [[Aftermath Entertainment|Aftermath]], [[Interscope Records|Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Section.80]]|Пап_год=2012|Наступны альбом=[[To Pimp a Butterfly]]|Наст_год=2015|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = good kid, m.A.A.d city | Сінгл 1 = The Recipe | Сінгл 1 дата = 3 красавіка 2012 | Сінгл 2 = Swimming Pools (Drank) | Сінгл 2 дата = 31 ліпеня 2012 | Сінгл 3 = Backseat Freestyle | Сінгл 3 дата = 7 студзеня 2013 | Сінгл 4 = Poetic Justice | Сінгл 4 дата = 15 студзеня 2013 | Сінгл 5 = Bitch, Don't Kill My Vibe | Сінгл 5 дата = 18 сакавіка 2013 }}}}'''''«Good Kid, M.A.A.D City»''''' (стылізавана як '''''«good kid, m.A.A.d City»''''') — другі студыйны альбом амерыканскага рэпера [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]. Ён быў выпушчаны 22 кастрычніка 2012 года лэйбламі Interscope Records, Top Dawg Entertainment і [[Dr. Dre]] 's Aftermath Entertainment. У запісе альбома прынялі ўдзел Дрэйк, Dr. Dre, Джэй Рок, Ганна Уайз і MC Eiht. Гэта першы альбом Ламара, выпушчаны на [[Лэйбл гуказапісу|буйным лэйбле]], пасля яго дэбютнага альбома ''[[Section.80|Section.80,]]'' які выйшаў незалежна ў 2011 годзе, і падпісання кантракту з Aftermath і Interscope ў наступным годзе. ''«Good Kid, M.A.A.D City»'' быў запісаны ў асноўным у некалькіх студыях Каліфорніі, прычым у запісе альбома ўдзельнічалі такія прадзюсары, як Dr. Dre, Just Blaze, Pharrell Williams, Hit-Boy, Scoop DeVille, Jack Splash і T-Minus. На вокладцы альбома пазначаны як «кароткаметражны фільм Кендрыка Ламара». [[Канцэптуальны альбом]] распавядае гісторыю сталення Ламара сярод вуліц, поўных наркотыкаў, і бандыцкага ладу жыцця яго роднага [[Комптан (Каліфорнія)|горада Комптан]]. ''«Good Kid, M.A.A.D City»'' атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў, якія высока ацанілі яго тэматычны размах і тэксты песень Ламара. Альбом дэбютаваў на другім месцы ў амерыканскім ''Billboard 200'', было прададзена 242 000 копій за першы тыдзень — гэта самы высокі продаж хіп-хоп альбомаў за першы тыдзень 2012 года сярод выканаўцаў-мужчын. Ён таксама стаў першым альбомам Ламара, які трапіў у брытанскі альбомны чарт, дасягнуўшы 16-га месца, і падняўшыся на другое месца ў брытанскім альбомным чарце. Альбом быў падтрыманы пяццю сінгламі — «The Recipe», «Swimming Pools (Drank)», «Backseat Freestyle», «Poetic Justice» і «Bitch, Don't Kill My Vibe». Усе пяць сінглаў дасягнулі поспеху ў чартах рознай ступені. Ламар таксама адправіўся ў сусветны тур з мая па жнівень 2013 года, у якім удзельнічалі іншыя ўдзельнікі хіп-хоп калектыву Black Hippy. Альбом прынёс Ламару сем намінацый [[Грэмі|на прэмію «Грэмі»]] ў 2014 годзе, у тым ліку намінацыю «Альбом года». Альбом таксама трапляў у многія спісы па выніках года, часта ўзначальваючы іх. Пазней ён быў сертыфікаваны патройнай плацінавай асацыяцыяй гуказапісвальнай індустрыі Амерыкі (RIAA). У 2020 і 2023 гадах альбом заняў 115-е месца ў абноўленым спісе «500 найвялікшых альбомаў усіх часоў» часопіса ''[[Rolling Stone]]'' ў 2022 годзе выданне назвала яго найвялікшым канцэптуальным альбомам усіх часоў. == Перадгісторыя == [[Файл:Compton_Metro_Blue_Line_Station_1.JPG|злева|міні|235x235пкс|У альбоме Ламар хацеў распавесці пра жыццё ў сваім родным горадзе [[Комптан (Каліфорнія)|Комптан, штат Каліфорнія]].]] Пасля выхаду і поспеху свайго дэбютнага студыйнага альбома ''[[Section.80]]'' (2011) [[Кендрык Ламар]] падпісаў кантракт з буйным лэйблам Interscope Records і Aftermath Entertainment ад [[Dr. Dre]]. Ён сказаў ''HipHopDX'', што не хоча працаваць з вядомымі прадзюсарамі, а з тымі, з кім ён ужо добра папрацаваў, у асноўным з прадзюсарамі з уласнай каманды Top Dawg, Digi+Phonics<ref name="hiphopdx1">{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.20658/title.kendrick-lamar-says-good-kid-maad-city-will-sound-nothing-like-section80/|title=Kendrick Lamar Says "good kid, m.A.A.d City" Will Sound "Nothing" Like "Section.80"|author=Horowitz|first=Steven J.|website=[[HipHopDX]]|date=August 2, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104212338/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.20658/title.kendrick-lamar-says-good-kid-maad-city-will-sound-nothing-like-section80|archive-date=November 4, 2012|access-date=December 15, 2012|url-status=dead}}</ref>. У інтэрв'ю для ''XXL'' Ламар сказаў, што альбом не будзе гучаць як ''Section.80'', але вернецца да сваіх [[Комптан (Каліфорнія)|камптанскіх]] каранёў: «Я не магу сказаць вам, якім гучаннем ці дзе я буду ў бліжэйшыя пяць гадоў у плане музыкі... Вяртанне ў раён і вяртанне ў тую ж прастору, дзе мы былі раней, натхніла мяне. Таму гэты альбом не будзе гучаць як ''Section.80''»<ref name="KLDebut">{{Cite web|url=http://www.xxlmag.com/xxl-magazine/2012/08/kendrick-lamar-on-aftermath-debut-%E2%80%9Cthis-album-wont-sound-like-section-80-nothing-like-it%E2%80%9D/|title=Kendrick Lamar on Aftermath Debut: "This Album Won't Sound Like Section.80, Nothing Like It"|website=[[XXL (magazine)|XXL]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013013206/http://www.xxlmag.com/xxl-magazine/2012/08/kendrick-lamar-on-aftermath-debut-%E2%80%9Cthis-album-wont-sound-like-section-80-nothing-like-it%E2%80%9D/|archive-date=October 13, 2013|access-date=October 19, 2012|url-status=bot: unknown}}</ref>. Ламар таксама сказаў, што альбом прадэманструе ўплыў яго роднага горада: «Дзіця, якое спрабуе пазбегнуць гэтага ўплыву, робіць усё магчымае, каб пазбегнуць гэтага ўплыву, заўсёды вяртаецца назад з-за абставін»<ref name="hiphopdx1">{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.20658/title.kendrick-lamar-says-good-kid-maad-city-will-sound-nothing-like-section80/|title=Kendrick Lamar Says "good kid, m.A.A.d City" Will Sound "Nothing" Like "Section.80"|author=Horowitz|first=Steven J.|website=[[HipHopDX]]|date=August 2, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104212338/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.20658/title.kendrick-lamar-says-good-kid-maad-city-will-sound-nothing-like-section80|archive-date=November 4, 2012|access-date=December 15, 2012|url-status=dead}}</ref>. == Запіс і прадзюсаванне == [[Файл:Dr._Dre_at_Coachella_2012_cropped.jpg|справа|міні|292x292пкс|Выканаўчым прадзюсарам альбома быў заснавальнік Aftermath Entertainment і былы ўдзельнік [[N.W.A|NWA]] [[Dr. Dre|Дрэ]].]] Запіс альбома праходзіў у студыях PatchWerk Recording Studios у Атланце, Encore Studios у [[Бербанк (Каліфорнія)|Бербанку]], TDE Red Room у [[Карсан (Каліфорнія)|Карсане]] і «At My Mama's Studio» у Лос-Анджэлесе<ref>{{Cite web|url=http://www.cduniverse.com/productinfo.asp?pid=8818553&style=music&fulldesc=T|title=Kendrick Lamar – Good Kid M.A.A.D. City CD Album|website=[[CD Universe]]|archive-url=https://archive.today/20130118230229/http://www.cduniverse.com/productinfo.asp?pid=8818553&style=music&fulldesc=T|archive-date=January 18, 2013|access-date=November 30, 2012|url-status=live}}</ref>. Першай песняй, якую Ламар запісаў для альбома, была «Compton», у якой ўдзельнічаў Dr. Dre. Гэтая песня з'яўляецца дванаццатай на альбоме і заключнай на стандартным выданні<ref name="www.hiphopdx.com">{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21885/title.kendrick-lamar-says-compton-was-the-first-song-he-recorded-with-dr-dre|title=Kendrick Lamar Says "Compton" Was The First Song He Recorded With Dr. Dre|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121116143959/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21885/title.kendrick-lamar-says-compton-was-the-first-song-he-recorded-with-dr-dre/|archive-date=November 16, 2012|access-date=November 15, 2012|url-status=dead}}</ref>. 15 жніўня 2012 года [[Лэдзі Гага]] абвясціла ў [[X (сацыяльная сетка)|Твітэры]], што супрацоўнічала з Ламарам над песняй пад назвай «Partynauseous» для альбома, якая выйдзе 6 верасня. Аднак 23 жніўня Гага абвясціла, што песня больш не будзе выходзіць у гэты дзень, і папрасіла прабачэння ў прыхільнікаў за затрымку<ref name="LGDelay">{{Cite web|url=https://twitter.com/ladygaga/status/238656959706976256|title=Twitter / ladygaga: Im REALLY sorry to the fans...|publisher=[[Lady Gaga]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002055805/https://twitter.com/ladygaga/status/238656959706976256|archive-date=October 2, 2013|access-date=October 19, 2012|url-status=live}}</ref><ref name="tracklist">{{Cite web|url=http://theversed.com/2012/10/02/kendrick-lamar-delivers-good-kid-m-a-a-d-city-album-tracklist/|title=Kendrick Lamar Delivers 'good kid, m.A.A.d. city' Album Tracklist|publisher=Andrew Watson|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016090926/http://theversed.com/2012/10/02/kendrick-lamar-delivers-good-kid-m-a-a-d-city-album-tracklist/|archive-date=October 16, 2012|access-date=October 19, 2012|url-status=dead}}</ref>. У рэшце рэшт было пацверджана, што Лэдзі Гага не будзе ўдзельнічаць у альбоме з-за праблем з часам і творчых рознагалоссяў<ref name="MakingOf">{{Cite web|url=http://www.complex.com/music/2012/10/the-making-of-kendrick-lamars-good-kid-maad-city/bitch-dont-kill-my-vibe|title=The Making of Kendrick Lamar's "good kid, m.A.A.d city"|website=[[Complex (magazine)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026000602/http://www.complex.com/music/2012/10/the-making-of-kendrick-lamars-good-kid-maad-city/bitch-dont-kill-my-vibe|archive-date=October 26, 2012|access-date=October 26, 2012|url-status=live}}</ref>. Пазней стала вядома, што песня будзе перайменавана ў «Bitch, Don't Kill My Vibe ». 8 лістапада Гага выпусціла версію, у якой яна выканала [[Рэфрэн|прыпеў]] і куплет<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/singles/id.22638/title.kendrick-lamar-f-lady-gaga-bitch-dont-kill-my-vibe|title=Kendrick Lamar f. Lady Gaga – Bitch Don't Kill My Vibe|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110223323/http://www.hiphopdx.com/index/singles/id.22638/title.kendrick-lamar-f-lady-gaga-bitch-dont-kill-my-vibe|archive-date=November 10, 2012|access-date=November 15, 2012|url-status=dead}}</ref>. Ламар заявіў, што быў здзіўлены і рады, што Гага выпусціла сваю версію песні, бо гэта прадэманстравала ўпэўненасць у іх сумеснай працы<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21898/title.kendrick-lamar-surprised-lady-gaga-released-her-version-of-bitch-dont-kill-my-vibe/|title=Kendrick Lamar Surprised Lady Gaga Released Her Version Of "Bitch Don't Kill My Vibe"|website=HipHopDX|archive-url=https://web.archive.org/web/20121117102747/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21898/title.kendrick-lamar-surprised-lady-gaga-released-her-version-of-bitch-dont-kill-my-vibe|archive-date=November 17, 2012|access-date=November 16, 2012|url-status=dead}}</ref>. == Музыка і тэксты песень == {{Quote box|quote=Дакладнасць змешчаных у ім інтымных аўтабіяграфічных дэталяў не мае значэння — важна тое, што гэты альбом дапамагае вам адчуць ўнутраную барацьбу добрага хлопца, які, магчыма, недастаткова добры, паколькі рызыкуе пусціць сваё жыццё пад адхон, паддаўшыся адданасці, дробнай злачыннасці і бандыцкім разборкам ў раёне, які ён называе сваім домам. Тут няма нікога гераічнага, уключаючы Ламара — ад змагароў за хрысціянства да сацыяпатаў па змаўчанні, усе гульцы збітыя з панталыку, стаміліся, ім сумна, яны дрэнна інфармаваныя.|align=left|source=— Роберт Крыстгаў<ref name="Christgau"/>|width=22%}}''Good Kid, M.A.A.D City'' мае стрыманую<ref name="Kot">{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/music/turnitup/chi-kendrick-lamar-album-review-good-kid-maad-city-reviewed-20121021,0,1133931.column|title=Album review: Kendrick Lamar, 'good kid, m.A.A.d city'|author=Kot|first=Greg|author-link=Greg Kot|website=[[Chicago Tribune]]|date=October 21, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105120328/http://articles.chicagotribune.com/2012-10-21/entertainment/chi-kendrick-lamar-album-review-good-kid-maad-city-reviewed-20121021_1_kendrick-lamar-album-review-character-actor|archive-date=November 5, 2012|access-date=October 29, 2012}}</ref>, песню з рытмамі<ref name="Cowie">{{Cite web|url=http://exclaim.ca/Reviews/HipHop/kendrick_lamar-good_kid_md_city|title=Kendrick Lamar – good kid, m.A.A.d. city|author=Cowie|first=Del F.|website=[[Exclaim!]]|date=October 24, 2012|location=Toronto|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102204314/http://exclaim.ca/Reviews/HipHop/kendrick_lamar-good_kid_md_city|archive-date=November 2, 2012|access-date=November 23, 2012|url-status=live}}</ref>, з атмасфернымі рытмамі і тонкімі, невыразнымі прыпевамі. Ён пазбягае сучасных [[хіп-хоп]] густаў<ref name="Caramanica">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/10/29/arts/music/kendrick-lamar-and-meek-mill-rappers-with-debut-albums.html?adxnnl=1&pagewanted=all&adxnnlx=1353690918-7E2jie3vlz5/l0x7XzzxfQ&_r=0|title=Storytelling Rappers, Cool and Hot|author=Caramanica|first=Jon|website=[[The New York Times]]|date=October 29, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231161419/http://www.nytimes.com/2012/10/29/arts/music/kendrick-lamar-and-meek-mill-rappers-with-debut-albums.html?adxnnl=1&pagewanted=all&adxnnlx=1353690918-7E2jie3vlz5%2Fl0x7XzzxfQ&_r=0|archive-date=December 31, 2014|access-date=November 23, 2012|url-status=live|page=C1}}</ref> і звычайна мае жорсткія басавыя [[Такт|партыі]], тонкі бэк-вакал і лёгкае фартэпіяна<ref name="Madden">{{Cite web|url=https://consequence.net/2012/10/album-review-kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|title=Album Review: Kendrick Lamar – good kid, m.A.A.d city|author=Madden|first=Mike|website=[[Consequence (publication)|Consequence]]|date=October 24, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127034916/http://consequenceofsound.net/2012/10/album-review-kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|archive-date=November 27, 2012|access-date=November 23, 2012|url-status=live}}</ref>. Аўтары параўноўваюць музыку з альбомам Outkast 1998 года ''Aquemini''<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/b4nv/|title=Review of Kendrick Lamar – good kid, m.A.A.d. city|author=Moore|first=Marcus J.|website=[[BBC Music]]|date=October 22, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121124232939/http://www.bbc.co.uk/music/reviews/b4nv|archive-date=November 24, 2012|access-date=November 25, 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.cmj.com/reviews/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|title=Review: Kendrick Lamar – good kid, m.A.A.d city (Interscope)|author=Jackson|first=Dan|website=[[CMJ]]|date=October 31, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108071116/http://www.cmj.com/reviews/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|archive-date=November 8, 2012|access-date=November 25, 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.grantland.com/blog/hollywood-prospectus/post/_/id/60251/bright-lights-mad-city-kendrick-lamar-is-about-to-release-the-best-rap-album-of-the-year|title=Bright Lights, Mad City: Kendrick Lamar Just Released the Best Rap Album of the Year|author=Fennessey|first=Sean|website=[[Grantland]]|date=October 22, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127155032/http://www.grantland.com/blog/hollywood-prospectus/post/_/id/60251/bright-lights-mad-city-kendrick-lamar-is-about-to-release-the-best-rap-album-of-the-year|archive-date=November 27, 2012|access-date=November 25, 2012|url-status=live}}</ref>. Эндру Насніцкі са ''Spin'' называе «найбліжэйшай кропкай адліку» музыкі «халодную прасторнасць Outkast эпохі ''ATLiens'', але па меры прасоўвання запісу гэтае гучанне павольна апускаецца ў ф'юзіоніцкую бруд тых распаўзаных і ўрачыстых альбомаў Roots сярэдзіны 2000-х». Саша Фрэр-Джонс з ''часопіса «The New Yorker»'' лічыць выкарыстанне «плаўнай» музыкі ў якасці фону для «суровых» сцэнарыяў аналагічным джы-фанку доктара Дрэ ў пачатку 1990-х, але дадае, што «Ламар часта гучыць як Дрэйк ... чые розныя мройныя стылі маюць вельмі мала агульнага са спадчынай Захаду»<ref name="Frere-Jones2">{{cite magazine|last=Frere-Jones|first=Sasha|author-link=Sasha Frere-Jones|date=October 29, 2012|url=https://www.newyorker.com/arts/critics/musical/2012/10/29/121029crmu_music_frerejones|title=California King|magazine=[[The New Yorker]]|access-date=November 25, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121125100314/http://www.newyorker.com/arts/critics/musical/2012/10/29/121029crmu_music_frerejones|archive-date=November 25, 2012}}</ref>. Маркус Мур з Okayplayer піша, што яго «экспансіўныя і задуменныя» інструментальныя кампазіцыі пазбягаюць «глянцавага каліфарнійскага фанку Заходняга ўзбярэжжа» дзеля «эстэтыкі Dungeon Family»<ref>{{Cite web|url=http://www.okayplayer.com/reviews/kendrick-lamar.html|title=Kendrick Lamar|author=Moore|first=Marcus|date=November 15, 2012|publisher=[[Okayplayer]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105015444/http://www.okayplayer.com/reviews/kendrick-lamar.html|archive-date=November 5, 2013|access-date=November 25, 2012|url-status=live}}</ref>. Лірычна альбом апісвае перажыванні Ламара ў яго родным Комптане і яго суровыя рэаліі<ref name="Hoby">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2012/oct/21/kendrick-lamar-good-kid-review?newsfeed=true|title=Kendrick Lamar: good kid, m.A.A.d city – review|author=Hoby|first=Hermione|website=[[The Observer]]|date=October 20, 2012|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002164757/http://www.theguardian.com/music/2012/oct/21/kendrick-lamar-good-kid-review?newsfeed=true|archive-date=October 2, 2013|access-date=October 29, 2012|url-status=live}}</ref> у нелінейным апавяданні<ref name="Morpurgo">{{Cite web|url=http://www.factmag.com/2012/10/23/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|title=Good Kid, m.A.A.d City|author=Morpurgo|first=Joseph|website=[[Fact (UK magazine)|Fact]]|date=October 23, 2012|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027091611/http://www.factmag.com/2012/10/23/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|archive-date=October 27, 2012|access-date=October 29, 2012|url-status=live}}</ref>. Песні закранаюць такія праблемы, як эканамічнае пазбаўленне правоў, каральны гвалт банд і прыгнечаныя жанчыны, аналізуючы іх рэшткавы ўплыў на асобных людзей і сем'і. Ламар прадстаўляе розных персанажаў і ўнутраныя канфлікты, у тым ліку кантраст яго тугі па радзіме і кахання да Комптана з цяжкім станам горада. Дэл Ф. Коўі з ''Exclaim!'' назірае за «трансфармацыяй» персанажа Ламара «з шумнага, уражлівага падлетка, які прагне дзяўчат, у больш духоўную, цяжкадасягнутую даросласць, незваротна сфарміраваную суседствам і сямейнымі сувязямі яго няўстойлівага асяроддзя»<ref name="Cowie">{{Cite web|url=http://exclaim.ca/Reviews/HipHop/kendrick_lamar-good_kid_md_city|title=Kendrick Lamar – good kid, m.A.A.d. city|author=Cowie|first=Del F.|website=[[Exclaim!]]|date=October 24, 2012|location=Toronto|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102204314/http://exclaim.ca/Reviews/HipHop/kendrick_lamar-good_kid_md_city|archive-date=November 2, 2012|access-date=November 23, 2012|url-status=live}}</ref>. Марк Колет з ''часопіса Slant Magazine'' піша, што Ламар рэалізуе пераход персанажа, «змякчаючы геданістычныя парывы хіп-хопу Заходняга ўзбярэжжа з самарэфлексіўнымі імпульсамі Усходняга ўзбярэжжа»<ref name="Collett">{{Cite web|url=https://www.slantmagazine.com/music/review/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/2950|title=Kendrick Lamar: Good Kid, M.A.A.D City|author=Collett|first=Mark|website=[[Slant Magazine]]|date=December 11, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121217072041/http://www.slantmagazine.com/music/review/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/2950|archive-date=December 17, 2012|access-date=December 15, 2012|url-status=live}}</ref>. Дэвід Амідан з ''PopMatters'' лічыць, што альбом прадстаўляе «своеасаблівую напаўаўтабіяграфічную дугу персанажа»<ref name="Amidon">{{Cite web|url=https://www.popmatters.com/review/164640-kendrick-lamar-good-kid-m.a.a.d.-city/|title=Kendrick Lamar: good kid, m.A.A.d. city|author=Amidon|first=David|website=[[PopMatters]]|date=October 23, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131108104550/http://www.popmatters.com/review/164640-kendrick-lamar-good-kid-m.a.a.d.-city/|archive-date=November 8, 2013|access-date=October 29, 2012|url-status=live}}</ref>, у той час як Роберт Крыстгаў з ''MSN Music'', што Ламар «ціха» ўвасабляе «дыхатамію рэп-супраць-рэальнасці». У альбоме ёсць некалькі натуралістычных скетчаў, якія адлюстроўваюць розных персанажаў. Джон Караманіка з ''[[The New York Times]]'' лічыць іх часткай «апавядальнай стратэгіі» альбома, з «малітвамі, размовамі, рознымі галасамі, успамінамі і інтэрлюдыямі, усё гэта служыць адной агульнай гісторыі: гісторыі містэра Ламара пра тое, як ён ухіляецца ад самых складаных умоў у Комптане, каб знайсці сябе ў мастацтве»<ref name="Caramanica">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/10/29/arts/music/kendrick-lamar-and-meek-mill-rappers-with-debut-albums.html?adxnnl=1&pagewanted=all&adxnnlx=1353690918-7E2jie3vlz5/l0x7XzzxfQ&_r=0|title=Storytelling Rappers, Cool and Hot|author=Caramanica|first=Jon|website=[[The New York Times]]|date=October 29, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231161419/http://www.nytimes.com/2012/10/29/arts/music/kendrick-lamar-and-meek-mill-rappers-with-debut-albums.html?adxnnl=1&pagewanted=all&adxnnlx=1353690918-7E2jie3vlz5%2Fl0x7XzzxfQ&_r=0|archive-date=December 31, 2014|access-date=November 23, 2012|url-status=live|page=C1}}</ref>. Джэйсан Грын з ''Pitchfork'' лічыць, што яны ўзмацняюць тэму альбома пра «зазямляльную сілу сям'і», інтэрпрэтуючы «сям'ю і веру» як «разбуральныя путы, якія стрымліваюць Ламара ад бездані бандыцкага гвалту, які пагражае яго паглынуць». Ламар дэманструе ў альбоме стрыманую падачу<ref name="Caramanica">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/10/29/arts/music/kendrick-lamar-and-meek-mill-rappers-with-debut-albums.html?adxnnl=1&pagewanted=all&adxnnlx=1353690918-7E2jie3vlz5/l0x7XzzxfQ&_r=0|title=Storytelling Rappers, Cool and Hot|author=Caramanica|first=Jon|website=[[The New York Times]]|date=October 29, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231161419/http://www.nytimes.com/2012/10/29/arts/music/kendrick-lamar-and-meek-mill-rappers-with-debut-albums.html?adxnnl=1&pagewanted=all&adxnnlx=1353690918-7E2jie3vlz5%2Fl0x7XzzxfQ&_r=0|archive-date=December 31, 2014|access-date=November 23, 2012|url-status=live|page=C1}}</ref> і чытае рэп з шчыльнымі апавяданнямі, унутранай рыфмай, падвойным і патройным патокам часу<ref name="Cho">{{Cite web|url=http://www.xxlmag.com/reviews/2012/10/kendrick-lamar-good-kid-maad-city/|title=Kendrick Lamar, good kid, m.A.A.d city|author=Cho|first=Jaeki|website=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=October 23, 2012|location=New York|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026164959/http://www.xxlmag.com/reviews/2012/10/kendrick-lamar-good-kid-maad-city/|archive-date=October 26, 2012|access-date=October 29, 2012|url-status=live}}</ref> і некалькімі галасамі для розных персанажаў<ref name="Morpurgo">{{Cite web|url=http://www.factmag.com/2012/10/23/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|title=Good Kid, m.A.A.d City|author=Morpurgo|first=Joseph|website=[[Fact (UK magazine)|Fact]]|date=October 23, 2012|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027091611/http://www.factmag.com/2012/10/23/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|archive-date=October 27, 2012|access-date=October 29, 2012|url-status=live}}</ref>. Музычная журналістка Джодзі Розен характарызуе яго як «апавядальніка, а не хвалька ці рэпера з жартамі, які размяшчае духоўныя памкненні і маральныя дылемы на фоне гвалту банд і жорсткасці паліцыі». Песня «Now or Never» таксама была абраная [[Леброн Джэймс|Лебронам Джэймсам]] для саўндтрэку да ''гульні NBA 2K14''<ref>{{Cite web|url=https://www.polygon.com/2013/7/26/4560812/nba-2k14-soundtrack-lebron-james|title=NBA 2K14 soundtrack curated by cover athlete LeBron James|author=Sarkar|first=Samit|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|date=July 26, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130730223754/https://www.polygon.com/2013/7/26/4560812/nba-2k14-soundtrack-lebron-james|archive-date=July 30, 2013|access-date=May 27, 2021|url-status=live}}</ref>. == Назва і ўпакоўка == Да таго, як назва альбома была афіцыйна абвешчана, фанаты ўжо называлі дэбютны альбом Ламара на буйным лэйбле ''«Good Kid», «Mad City»'' або ''«Good Kid in a Mad City»'', бо гэта была мянушка, якую Ламар сам сабе даў. Ён выкарыстоўваў гэтую фразу ў сваіх тэкстах яшчэ на міні-альбоме ''Кендрыка Ламара'' 2009 года<ref>{{Cite web|url=https://www.okayplayer.com/music/good-kid-maad-city-turns-five-encyclopedia-kendrick.html|title=The Encyclopedia of 'good kid, m.A.A.d city'|author=Kennedy|first=John|website=[[Okayplayer]]|date=October 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190915003419/https://www.okayplayer.com/music/good-kid-maad-city-turns-five-encyclopedia-kendrick.html|archive-date=September 15, 2019|access-date=September 14, 2019|url-status=live}}</ref>. Калі ён абвясціў назву альбома і дату выхаду, Ламар паказаў, што «правільная» назва назвы — з малой літары, за выключэннем двух галосных у слове «''m.A.A.d''»<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/47001-kendrick-lamar-announces-lp-title-release-date/|title=Kendrick Lamar Announces LP Title, Release Date|author=Battan|first=Carrie|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=June 27, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170602202102/http://pitchfork.com/news/47001-kendrick-lamar-announces-lp-title-release-date/|archive-date=June 2, 2017|access-date=September 14, 2019|url-status=live}}</ref>. Назва альбома ў асноўным адносіцца да дзіцячай нявіннасці Ламара і да таго, як Комптан паўплываў на яго жыццё. Пасля таго, як Ламар схаваў абрэвіятуру назвы альбома, ён пазней паведаміў, што ''M.A.A.D'' — гэта абрэвіятура з двума значэннямі: «''My Angry Adolescence Divided''» («Маё злоснае дзяцінства падзеленае») і «''My Angel's on Angel Dust''» («Мой Анёл на Анёльскім пылу»), прычым Ламар заявіў: «Гэта быў я, [і гэта] прычына, чаму я не куру. Гэта проста я ўзяў у рукі не тую рэч у непатрэбны час [і] не заўважыў гэтага»<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21586/title.kendrick-lamar-explains-meaning-of-good-kid-maad-city-title-reveals-ti-collaboration/|title=Kendrick Lamar Explains Meaning of "good kid, m.A.A.d city" Title|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021221300/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21586/title.kendrick-lamar-explains-meaning-of-good-kid-maad-city-title-reveals-ti-collaboration/|archive-date=October 21, 2012|access-date=October 19, 2012|url-status=dead}}</ref>. Назва была інтэрпрэтавана як спасылка на WC і Maad Circle, хіп-хоп гурт з Лос-Анджэлеса, які дзейнічаў у 1990-х гадах<ref>{{Cite web|url=https://www.spin.com/2012/11/10-records-that-paved-the-way-for-kendrick-lamars-good-kid-maad-city/|title=10 Records That Paved the Way for Kendrick Lamar's 'good kid, m.A.A.d city'|author=Soderberg|first=Brandon|website=[[Spin (magazine)|Spin]]|date=November 14, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729100605/http://www.spin.com/2012/11/10-records-that-paved-the-way-for-kendrick-lamars-good-kid-maad-city/|archive-date=July 29, 2017|access-date=September 14, 2019|url-status=live}}</ref>. На вокладцы альбома ''«Good Kid, M.A.A.D City»'' намаляваны Ламар, два яго дзядзькі і дзед. Позіркі дарослых былі цэнзураваны, магчыма, з меркаванняў прыватнасці. Ён растлумачыў, што не цэнзураваў свае ўласныя вочы таму, што гісторыя альбома расказвалася яго вачыма і заснавана на яго вопыце. Дзядзька, які трымае Ламара, таксама паказвае ў руцэ знак банды Crips, а на плакате над галавой дзядзькі намаляваны Ламар і яго бацька<ref>{{Cite web|url=https://www.bet.com/article/9qqq04/kendrick-lamar-explains-good-kid-m-a-a-d-city-artwork|title=Kendrick Lamar Explains Good Kid, m.A.A.d city Artwork|author=Ugwu|first=Reggie|date=September 19, 2012|publisher=[[BET]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005092245/http://www.bet.com/news/music/2012/09/19/kendrick-lamar-explains-good-kid-m-a-a-d-city-artwork.html|archive-date=October 5, 2013|access-date=October 1, 2013|url-status=live}}</ref>. == Сінглы == Першы сінгл альбома "The Recipe" выйшаў 3 красавіка 2012 года<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/music/musicblog/2012/apr/03/kendrick-lamar-dr-dre-recipe|title=New music: Kendrick Lamar feat Dr Dre – The Recipe|author=Cragg|first=Michael|website=[[The Guardian]]|date=April 3, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505011838/https://www.theguardian.com/music/musicblog/2012/apr/03/kendrick-lamar-dr-dre-recipe|archive-date=May 5, 2019|access-date=May 4, 2019|url-status=live}}</ref>. У песні ўдзельнічаў настаўнік Ламара, доктар Дрэ, а прадзюсарам быў {{Не перакладзена 3|Scoop DeVille}}<ref name="albumnotes2">{{cite AV media notes|url=https://www.scribd.com/doc/112048145/Digital-Booklet-Good-Kid-M-a-a-D-City|title=Digital Booklet – Good Kid, M.a.a.D. City|others=Kendrick Lamar|year=2012|publisher=[[Top Dawg Entertainment]]|access-date=July 26, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831005251/https://www.scribd.com/doc/112048145/Digital-Booklet-Good-Kid-M-a-a-D-City|archive-date=August 31, 2017}}</ref>. Яна дасягнула 38-га месца ў хіт-парадзе US {{Не перакладзена 3|Hot R&B/Hip-Hop Songs}}<ref name="Hot R&B/Hip-Hop Songs2">{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/artist/kendrick-lamar/chart-history/bsi/|title=Kendrick Lamar Chart History: Hot R&B/Hip-Hop Songs|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=April 23, 2018|archive-date=May 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507063342/https://www.billboard.com/music/kendrick-lamar/chart-history/r-b-hip-hop-songs|url-status=live}}</ref>. У маі Ламар і доктар Дрэ знялі кліп на песню ў асабняку ў Лос-Анджэлесе, хоць ён так і не быў выпушчаны<ref name="TheRecipeVideo">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1687568/kendrick-lamar-the-recipe.jhtml|title=Kendrick Lamar Brings Some 'California Love' To 'The Recipe' Video|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121028134600/http://www.mtv.com/news/articles/1687568/kendrick-lamar-the-recipe.jhtml|archive-date=October 28, 2012|access-date=October 18, 2012|url-status=dead}}</ref>. Другі сінгл альбома "Swimming Pools (Drank)" выйшаў 31 ліпеня 2012 года, а прэм'ера музычнага відэа адбылася 3 жніўня 2012 года<ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/swimming-pools-drank-mw0002411887|title=Swimming Pools (Drank) – Kendrick Lamar|publisher=[[AllMusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505013513/https://www.allmusic.com/album/swimming-pools-drank-mw0002411887|archive-date=May 5, 2019|access-date=May 4, 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thefader.com/2012/08/03/video-kendrick-lamar-swimming-pools-drank/|title=Video: Kendrick Lamar, "Swimming Pools (Drank)"|author=Zeichner|first=Naomi|website=[[The Fader]]|date=August 3, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114185603/http://www.thefader.com/2012/08/03/video-kendrick-lamar-swimming-pools-drank/|archive-date=November 14, 2013|access-date=October 1, 2013|url-status=live}}</ref>. Песня стала хітом, дасягнуўшы 17-га месца ў хіт-парадзе US [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]]<ref name="Hot 1002">{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/artist/kendrick-lamar/chart-history/hsi/|title=Kendrick Lamar Chart History: Hot 100|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=April 23, 2018|archive-date=May 4, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504094402/https://www.billboard.com/music/kendrick-lamar/chart-history/hot-100|url-status=live}}</ref>. "Swimming Pools (Drank)" таксама атрымала залаты сертыфікат [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|RIAA]] ў ЗША<ref>{{Cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=KENDRICK+LAMAR&ti=SWIMMING+POOLS+%28DRANK%29|title=Gold & Platinum|publisher=[[RIAA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160202132355/http://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=KENDRICK+LAMAR&ti=SWIMMING+POOLS+%28DRANK%29|archive-date=February 2, 2016|access-date=February 27, 2018|url-status=live}}</ref>. Музычны кліп на песню "Backseat Freestyle" быў выпушчаны 2 студзеня 2013 года, у якім у эпізадычнай ролі з'явіўся бацька Ламара<ref>{{Cite web|url=https://consequence.net/2013/01/video-kendrick-lamar-backseat-freestyle/|title=Video: Kendrick Lamar – "Backseat Freestyle"|author=Young|first=Alex|website=[[Consequence (publication)|Consequence]]|date=January 2, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927160611/https://consequence.net/2013/01/video-kendrick-lamar-backseat-freestyle/|archive-date=September 27, 2022|access-date=September 27, 2022|url-status=live}}</ref>. Пазней стала вядома, што песня будзе выпушчана ў якасці трэцяга сінгла ў Вялікабрытаніі 7 студзеня<ref name="backseat">{{Cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/this-weeks-new-releases-07-01-2013-1703/|title=This week's new releases 07-01-2013|author=Lane|first=Dan|date=January 7, 2013|publisher=[[Official Charts Company]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130111213004/http://www.officialcharts.com/chart-news/this-weeks-new-releases-07-01-2013-1703/|archive-date=January 11, 2013|access-date=May 17, 2014|url-status=dead}}</ref>. Песня дасягнула 29-га месца ў хіт-парадзе Hot R&B/Hip-Hop Songs<ref name="Hot R&B/Hip-Hop Songs3">{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/artist/kendrick-lamar/chart-history/bsi/|title=Kendrick Lamar Chart History: Hot R&B/Hip-Hop Songs|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=April 23, 2018|archive-date=May 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507063342/https://www.billboard.com/music/kendrick-lamar/chart-history/r-b-hip-hop-songs|url-status=live}}</ref>. "Poetic Justice" была выпушчана як трэці сінгл у Паўночнай Амерыцы і чацвёрты сінгл у цэлым з удзелам Дрэйка. Песня была выпушчана на амерыканскім рытмічным сучасным радыё 15 студзеня 2013 года<ref>{{Cite web|url=http://www.allaccess.com/top40-rhythmic|title=Top 40/Rhythmic-Crossover|publisher=All Access Music Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115010911/http://www.allaccess.com/top40-rhythmic|archive-date=January 15, 2013|access-date=November 1, 2017|url-status=dead}}</ref> і дасягнула 26-га месца ў ''Billboard'' Hot 100<ref name="Hot 1003">{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/artist/kendrick-lamar/chart-history/hsi/|title=Kendrick Lamar Chart History: Hot 100|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=April 23, 2018|archive-date=May 4, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504094402/https://www.billboard.com/music/kendrick-lamar/chart-history/hot-100|url-status=live}}</ref>. Неўзабаве яна таксама атрымала залаты сертыфікат RIAA ў ЗША<ref>{{Cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=KENDRICK+LAMAR&ti=POETIC+JUSTICE|title=Gold & Platinum|publisher=[[RIAA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160202132355/http://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=KENDRICK+LAMAR&ti=POETIC+JUSTICE|archive-date=February 2, 2016|access-date=February 27, 2018|url-status=live}}</ref>. 9 сакавіка 2013 года Кендрык заявіў выданню {{Не перакладзена 3|Rap-Up}}, што яго наступным сінглам з альбома будзе "Bitch, Don't Kill My Vibe"<ref>{{Cite web|url=http://www.rap-up.com/2013/03/09/rap-up-tv-kendrick-lamar-talks-next-single-drake-emeli-sande-remix/|title=Rap-Up TV: Kendrick Lamar Talks Next Single, Drake, & Emeli Sandé Remix|website=[[Rap-Up]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004214112/http://www.rap-up.com/2013/03/09/rap-up-tv-kendrick-lamar-talks-next-single-drake-emeli-sande-remix/|archive-date=October 4, 2013|access-date=October 1, 2013|url-status=live}}</ref>. 13 сакавіка гурт {{Не перакладзена 3|Young Guru}} прадставіў фрагмент афіцыйнага рэмікса песні, у якім удзельнічаў {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru}}<ref>{{Cite web|url=http://www.complex.com/music/2013/03/jay-z-is-on-kendrick-lamars-bh-dont-kill-my-vibe-remix|title=Jay-Z Is On Kendrick Lamar's "B***h Don't Kill My Vibe" Remix|website=[[Complex Networks|Complex]]|date=March 13, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130317031913/http://www.complex.com/music/2013/03/jay-z-is-on-kendrick-lamars-bh-dont-kill-my-vibe-remix|archive-date=March 17, 2013|access-date=May 14, 2013|url-status=live}}</ref>. Пазней Ламар апісаў рэмікс як «дасягненне [працы] з Jay-Z»<ref>{{Cite web|url=http://www.complex.com/music/2013/03/kendrick-lamar-talks-bch-dont-kill-my-vibe-remix-with-jay-z|title=Kendrick Lamar Talks "B**ch, Don't Kill My Vibe" Remix With Jay-Z|website=[[Complex Networks|Complex]]|date=March 16, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130319085514/http://www.complex.com/music/2013/03/kendrick-lamar-talks-bch-dont-kill-my-vibe-remix-with-jay-z|archive-date=March 19, 2013|access-date=May 14, 2013|url-status=live}}</ref>. Неўзабаве пасля прэм'еры рэмікса Ламар пацвердзіў, што наступным сінглам з альбома будзе «Bitch, Don't Kill My Vibe»<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.23232/title.kendrick-lamar-calls-jay-z-collaboration-an-accomplishment-comments-on-south-by-southwest|title=Kendrick Lamar Calls Jay-Z Collaboration "An Accomplishment," Comments On South By Southwest|author=Harling|first=Danielle|website=[[HipHopDX]]|date=March 17, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130506155206/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.23232/title.kendrick-lamar-calls-jay-z-collaboration-an-accomplishment-comments-on-south-by-southwest|archive-date=May 6, 2013|access-date=May 14, 2013|url-status=dead}}</ref>. Поўная версія рэмікса была прэм'ерна прадстаўлена {{Не перакладзена 3|Funkmaster Flex}} 18 сакавіка<ref>{{Cite web|url=http://www.vibe.com/article/new-music-kendrick-lamar-feat-jay-z-%E2%80%9Cbih-don%E2%80%99t-kill-my-vibe-remix%E2%80%9D|title=New Music: Kendrick Lamar Feat. Jay-Z 'Bi**h Don't Kill My Vibe (Remix)'|website=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=March 18, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131107015235/http://www.vibe.com/article/new-music-kendrick-lamar-feat-jay-z-%E2%80%9Cbih-don%E2%80%99t-kill-my-vibe-remix%E2%80%9D|archive-date=November 7, 2013|access-date=November 1, 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/singles/id.23872/title.Kendrick+Lamar+f.+Jay-Z-Bitch+Don%5c't+Kill+My+Vibe+Remix|title=Kendrick Lamar f. Jay-Z – Bitch Don't Kill My Vibe Remix|website=[[HipHopDX]]|date=March 18, 2013|archive-url=https://archive.today/20130411024006/http://www.hiphopdx.com/index/singles/id.23872/title.Kendrick+Lamar+f.+Jay-Z-Bitch+Don%5C't+Kill+My+Vibe+Remix|archive-date=April 11, 2013|access-date=May 14, 2013|url-status=dead}}</ref>. Рэмікс быў выпушчаны як чацвёрты сінгл альбома на рытмічным сучасным радыё 9 красавіка<ref>{{Cite web|url=http://www.fmqb.com/Article.asp?id=69239|title=CHR – Airplay Archive|website=FMQB|archive-url=https://web.archive.org/web/20130723053722/http://www.fmqb.com/Article.asp?id=69239|archive-date=July 23, 2013|access-date=November 1, 2017|url-status=dead}}</ref>. З тых часоў песня дасягнула 32-га месца ў ''Billboard'' Hot 100<ref name="Hot 1004">{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/artist/kendrick-lamar/chart-history/hsi/|title=Kendrick Lamar Chart History: Hot 100|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=April 23, 2018|archive-date=May 4, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504094402/https://www.billboard.com/music/kendrick-lamar/chart-history/hot-100|url-status=live}}</ref>. Музычны кліп на арыгінальную версію сінгла быў выпушчаны 13 мая, у эпізадычнай ролі з'явіўся комік {{Не перакладзена 3|Майк Эпс|Майк Эпс|ru|Эппс, Майк}}<ref>{{Cite web|url=http://www.xxlmag.com/rap-music/bangers/2013/05/kendrick-lamar-bitch-dont-kill-my-vibe-video/|title=Watch The Director's Cut Of Kendrick Lamar's Bitch Don't Kill My Vibe?|website=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=May 13, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615121101/http://www.xxlmag.com/rap-music/bangers/2013/05/kendrick-lamar-bitch-dont-kill-my-vibe-video/|archive-date=June 15, 2013|access-date=May 14, 2013|url-status=live}}</ref>. У той жа дзень была выпушчана пашыраная версія музычнага кліпа. У ёй знялася {{Не перакладзена 3|Juicy J|3=ru}}, а таксама бонусны кліп на новую песню Schoolboy Q з яго ўласнага дэбютнага альбома на буйным лэйбле ''Oxymoron'' (2014)<ref>{{Cite web|url=http://www.complex.com/music/2013/05/watch-the-extended-cut-of-kendrick-lamars-bch-dont-kill-my-vibe-video|title=Watch the Extended Cut of Kendrick Lamar's "B**** Don't Kill My Vibe" Video|website=[[Complex Networks|Complex]]|date=May 13, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130607223212/http://www.complex.com/music/2013/05/watch-the-extended-cut-of-kendrick-lamars-bch-dont-kill-my-vibe-video|archive-date=June 7, 2013|access-date=May 14, 2013|url-status=live}}</ref>. 10 сакавіка 2015 года Ламар нечакана выпусціў песню "County Building Blues" на [[iTunes]] у якасці рэкламнага сінгла<ref name="Apple">{{Cite web|url=https://music.apple.com/us/album/county-building-blues-single/971958828|title=County Building Blues – Single by Kendrick Lamar|date=March 10, 2015|publisher=[[iTunes Store]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315034934/https://itunes.apple.com/us/album/county-building-blues-single/id971958828|archive-date=March 15, 2015|access-date=March 12, 2015|url-status=live}}</ref>. == Маркетынг і продажы == Да і пасля выхаду альбома ў кастрычніку 2012 года Ламар гастраляваў на разагрэве разам з Дрэйкам і {{Не перакладзена 3|Стыў Аокі|Стывам Аокі|ru|Аоки, Стив}}<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/music-news/drake-taking-club-paradise-tour-across-us-499399/|title=Drake Taking 'Club Paradise Tour' Across U.S.|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=October 1, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528095145/http://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/499399/drake-taking-club-paradise-tour-across-us|archive-date=May 28, 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.vibe.com/article/watch-kendrick-lamar-talks-touring-steve-aoki|title=Watch: Kendrick Lamar Talks Touring With Steve Aoki|website=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=May 7, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013123002/http://www.vibe.com/article/watch-kendrick-lamar-talks-touring-steve-aoki|archive-date=October 13, 2013|access-date=October 1, 2013|url-status=live}}</ref>. 5 мая 2013 года ён пачаў свой першы тур у якасці хэдлайнера з ''Good Kid, M.A.A.D'' World Tour, у [[Уэст-Палм-Біч|Уэст-Палм-Біч, штат Фларыда]]. Тур складаўся з 23 выступаў у якасці хэдлайнера, 22 міжнародных музычных фестываляў і 15 музычных фестываляў у ЗША. Тур працягваўся да 24 жніўня і ў ім удзельнічалі іншыя ўдзельнікі {{Не перакладзена 3|Black Hippy}} ва ўсіх канцэртах у ЗША<ref>{{Cite web|url=http://www.complex.com/music/2013/04/kendrick-lamar-announces-good-kid-maad-city-world-tour|title=Kendrick Lamar Announces "good kid, m.A.A.d city" World Tour|website=[[Complex Networks|Complex]]|date=April 20, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510041930/http://www.complex.com/music/2013/04/kendrick-lamar-announces-good-kid-maad-city-world-tour|archive-date=May 10, 2013|access-date=May 14, 2013|url-status=live}}</ref>. Пасля таго, як Ламар дадаў падзагаловак да альбома як «кароткаметражны фільм Кендрыка Ламара», ён заявіў у інтэрв'ю часопісу [[GQ]], што «плануе зняць кароткаметражны фільм, каб ажывіць сваю гісторыю». Ён таксама выказаў цікавасць да рэжысуры кароткаметражнага фільма, а таксама прапанаваў {{Не перакладзена 3|Уайлдс, Трыстан|Трыстана Уайлдса|ru|Уайлдз, Тристан}}, {{Не перакладзена 3|Тараджы Хенсан|Тараджы П. Хенсан|ru|Хенсон, Тараджи}} і [[Рыяна|Рыяну]] ў якасці патэнцыйных акцёраў, якіх ён хацеў бы зняць у фільме<ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/entertainment/tv/blogs/the-stream/2012/12/the-gqa-kendrick-lamar.html|title=The GQ+A: Kendrick Lamar: The Stream|author=Anthony|first=Mark|website=[[GQ]]|date=December 21, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121227071436/http://www.gq.com/entertainment/tv/blogs/the-stream/2012/12/the-gqa-kendrick-lamar.html|archive-date=December 27, 2012|access-date=May 14, 2013|url-status=dead}}</ref>. 23 снежня 2013 года выйшаў музычны кліп на песню "Sing About Me", рэжысёрам якога быў Дарэн Раманалі<ref>{{Cite web|url=https://www.spin.com/2013/12/kendrick-lamar-sing-about-me-video/|title=Kendrick Lamar Splits Up 'Sing About Me' for Artsy Video|website=[[Spin (magazine)|Spin]]|date=December 23, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226001135/https://www.spin.com/2013/12/kendrick-lamar-sing-about-me-video/|archive-date=December 26, 2013|access-date=December 24, 2013|url-status=live}}</ref>. За тыдзень да выхаду стандартнага выдання (22 кастрычніка 2012 г.) у інтэрнэце з'явіліся фрагменты альбома<ref>{{cite magazine|last=Ramirez|first=Erika|date=October 15, 2012|url=https://www.billboard.com/music/music-news/kendrick-lamar-good-kid-maad-city-album-snippets-leak-474648/|title=Kendrick Lamar 'good kid, m.A.A.d city' Album Snippets Leak|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=August 6, 2020|archive-date=May 15, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160515111924/http://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/474648/kendrick-lamar-good-kid-maad-city-album-snippets-leak|url-status=live}}</ref>. У першы тыдзень пасля выхаду альбом дэбютаваў на другім месцы ў {{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru}} і быў прададзены ў Злучаных Штатах накладам 242 000 копій<ref>{{cite magazine|last=Caulfield|first=Keith|url=https://www.billboard.com/articles/news/474396/kendrick-lamar-debuts-at-no-2-as-taylor-swifts-red-tops-billboard-200|title=Kendrick Lamar Debuts at No. 2 as Taylor Swift's 'Red' Tops Billboard 200|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=August 31, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925095504/http://www.billboard.com/articles/news/474396/kendrick-lamar-debuts-at-no-2-as-taylor-swifts-red-tops-billboard-200|archive-date=September 25, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bet.com/article/abhkc5/kendrick-lamar-s-good-kid-m-a-a-d-city-debuts-at-no-2|title=Kendrick Lamar's good kid, m.A.A.d. city Debuts at No. 2|author=Ugwu|first=Reggie|publisher=[[BET]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131115080706/http://www.bet.com/news/music/2012/10/31/kendrick-lamar-s-good-kid-m-a-a-d-city-debuts-at-no-2.html|archive-date=November 15, 2013|access-date=November 1, 2013|url-status=live}}</ref>. Альбом таксама трапіў у {{Не перакладзена 3|Брытанскі альбомны чарт|брытанскі альбомны чарт|ru|UK Albums Chart}} пад нумарам 16 28 кастрычніка , а таксама на другое месца ў {{Не перакладзена 3|Брытанскі R&B альбомны чарт|брытанскім R&B альбомным чарце|ru|UK R&B chart}}. Альбом таксама дасягнуў піку ў дзясятцы лепшых продажаў альбомаў у Канадзе , Новай Зеландыі і Нідэрландах. На другім тыдні ў ЗША было прададзена 63 000 копій<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21798/title.hip-hop-album-sales-the-week-ending-11-4-2012|title=Hip Hop Album Sales: The Week Ending 11/4/2012|author=Paine|first=Jake|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121109060852/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21798/title.hip-hop-album-sales-the-week-ending-11-4-2012|archive-date=November 9, 2012|access-date=November 8, 2012|url-status=dead}}</ref>, а на працягу наступных чатырох тыдняў — яшчэ 176 000 копій, у выніку чаго да 25 лістапада агульны аб'ём продажаў дасягнуў 481 000<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.22021/title.hip-hop-album-sales-the-week-ending-11-25-2012|title=Hip Hop Album Sales: The Week Ending 11/25/2012|author=Paine|first=Jake|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121130150337/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.22021/title.hip-hop-album-sales-the-week-ending-11-25-2012|archive-date=November 30, 2012|access-date=November 29, 2012|url-status=dead}}</ref>. Да красавіка 2018 года было прададзена 1 720 000 копій альбома<ref name="us_sales">{{Cite web|url=https://www.billboard.com/pro/kendrick-lamar-damn-sells-million-copies/|title=Kendrick Lamar Scores Third Million-Selling Album in U.S. With 'DAMN.'|author=Caulfield|first=Keith|date=April 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407042334/https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8295475/kendrick-lamar-damn-sells-million-copies|archive-date=April 7, 2018|access-date=April 12, 2018|url-status=live}}</ref>. У чэрвені альбом атрымаў трайны плацінавы сертыфікат ад Амерыканскай асацыяцыі гуказапісвальнай індустрыі (RIAA) за сукупныя продажы, трансляцыі і продажы трэкаў, эквівалентныя трох мільёнам адзінак у ЗША. На тыдні, які скончыўся 29 кастрычніка 2022 года, альбом правёў у ''Billboard'' 200 у агульнай складанасці 10 гадоў (520 тыдняў), што зрабіла ''Good Kid, M.A.A.D City'' першым хіп-хоп студыйным альбомам, які дасягнуў гэтага<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-to-livestream-paris-concert-for-10th-anniversary-of-good-kid-maad-city/|title=Kendrick Lamar to Livestream Paris Concert for 10th Anniversary of Good Kid, M.A.A.D City|author=Monroe|first=Jazz|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=October 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221025020817/https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-to-livestream-paris-concert-for-10th-anniversary-of-good-kid-maad-city/|archive-date=October 25, 2022|access-date=October 25, 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/kendrick-good-kid-maad-city-first-hip-hop-album-10-years-billboard-200|title=Kendrick Lamar's 'Good Kid, M.A.A.D. City' Spends 10 Successive Years on Billboard 200 Chart|author=Mahadevan|first=Tara C.|website=[[Complex Networks|Complex]]|date=October 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221025020818/https://www.complex.com/music/kendrick-good-kid-maad-city-first-hip-hop-album-10-years-billboard-200|archive-date=October 25, 2022|access-date=October 25, 2022|url-status=live}}</ref>. == Крытычны прыём == {{Рэйтынгі | загаловак = ''Good Kid, M.A.A.D City'' | state = | rev1 = [[AnyDecentMusic?]] | rev1Score = 8.6/10<ref name="ADM">{{cite web|url=http://www.anydecentmusic.com/review/4967/Kendrick-Lamar-good-kid-mAAd-city.aspx|title=good kid, m.A.A.d city by Kendrick Lamar reviews|publisher=AnyDecentMusic?|access-date=November 25, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121030065651/http://www.anydecentmusic.com/review/4967/Kendrick-Lamar-good-kid-mAAd-city.aspx|archive-date=October 30, 2012}}</ref> | rev2 = [[Metacritic]] | rev2Score = 91/100<ref name="MC">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/music/good-kid-maad-city/kendrick-lamar|title=Reviews for Good Kid, M.A.A.D City by Kendrick Lamar|publisher=[[Metacritic]]|access-date=October 29, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025233656/http://www.metacritic.com/music/good-kid-maad-city/kendrick-lamar|archive-date=October 25, 2012}}</ref> | rev3 = [[AllMusic]] | rev3Score = {{Rating|5|5}}<ref name="Jeffries">{{cite web|last=Jeffries|first=David|url=https://www.allmusic.com/album/good-kid-maad-city-mw0002421248|title=Good Kid, M.A.A.D City – Kendrick Lamar|publisher=[[AllMusic]]|access-date=April 20, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170222084254/http://www.allmusic.com/album/good-kid-maad-city-mw0002421248|archive-date=February 22, 2017}}</ref> | rev4 = ''[[Entertainment Weekly]]'' | rev4Score = A−<ref>{{cite magazine|last1=Anderson|first1=Kyle|last2=Rahman|first2=Ray|date=October 26, 2012|url=https://www.ew.com/article/2012/10/26/albums-nov-2-2012|title=Albums: Nov. 2, 2012|magazine=[[Entertainment Weekly]]|location=New York|access-date=September 25, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118104234/http://www.ew.com/article/2012/10/26/albums-nov-2-2012|archive-date=November 18, 2016}}</ref> | rev5 = ''[[The Guardian]]'' | rev5Score = {{Rating|4|5}}<ref name="Macpherson">{{cite news|last=Macpherson|first=Alex|date=November 1, 2012|url=https://www.theguardian.com/music/2012/nov/01/kendrick-lamar-good-kid-review|title=Kendrick Lamar: Good Kid, M.A.A.D City – review|work=[[The Guardian]]|location=London|access-date=November 1, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104194618/http://www.theguardian.com/music/2012/nov/01/kendrick-lamar-good-kid-review|archive-date=November 4, 2013}}</ref> | rev6 = ''[[The Irish Times]]'' | rev6Score = {{Rating|5|5}}<ref name="Carroll">{{cite news|last=Carroll|first=Jim|date=November 2, 2012|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/album-reviews/kendrick-lamar-1.546703|title=Kendrick Lamar|newspaper=[[The Irish Times]]|location=Dublin|access-date=November 23, 2013|quote=...a powerful, significant, thrilling and astonishing affair, good kid, mAAd city recalls the heyday of West Coast rap supremacy while sketching out a new manifesto.|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418020300/http://www.irishtimes.com/culture/music/album-reviews/kendrick-lamar-1.546703|archive-date=April 18, 2016}}</ref> | rev7 = ''[[Los Angeles Times]]'' | rev7Score = {{Rating|3.5|4}}<ref name="Wood">{{cite news|last=Wood|first=Mikael|date=October 24, 2012|url=https://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-kendrick-lamar-review-20121024,0,6292536.story|title=Review: Kendrick Lamar roams Compton in 'good kid, m.A.A.d city'|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=October 29, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121126060511/http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-kendrick-lamar-review-20121024%2C0%2C6292536.story|archive-date=November 26, 2012|url-status=dead}}</ref> | rev8 = ''[[MSN Music]]'' ([[Robert Christgau#Consumer Guide|Expert Witness]]) | rev8Score = A−<ref name="Christgau">{{cite web|last=Christgau|first=Robert|date=August 28, 2012|url=http://social.entertainment.msn.com/music/blogs/expert-witness-blogpost.aspx?post=08173192-dc4c-4b73-b02a-bf54068df4b9|title=Saigon/Kendrick Lamar|work=[[MSN Music]]|access-date=September 7, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130313044216/http://social.entertainment.msn.com/music/blogs/expert-witness-blogpost.aspx?post=08173192-dc4c-4b73-b02a-bf54068df4b9|archive-date=March 13, 2013|url-status=dead}}</ref> | rev9 = ''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]'' | rev9Score = 9.5/10<ref name="Greene">{{cite web|last=Greene|first=Jayson|date=October 23, 2012|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/17253-good-kid-maad-city/|title=Kendrick Lamar: good kid, m.A.A.d city|work=[[Pitchfork]]|access-date=October 29, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031061456/http://pitchfork.com/reviews/albums/17253-good-kid-maad-city/|archive-date=October 31, 2012}}</ref> | rev10 = ''[[Rolling Stone]]'' | rev10Score = {{Rating|4|5}}<ref name="Rosen">{{cite magazine|last=Rosen|first=Jody|date=October 22, 2012|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/good-kid-m-a-a-d-city-20121022|title=good kid, m.A.A.d city|magazine=[[Rolling Stone]]|location=New York|access-date=October 29, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025234413/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/good-kid-m-a-a-d-city-20121022|archive-date=October 25, 2012}}</ref> | rev11 = ''[[Spin (magazine)|Spin]]'' | rev11Score = 8/10<ref name="Nosnitsky">{{cite web|last=Nosnitsky|first=Andrew|date=October 23, 2012|url=http://www.spin.com/2012/10/kendrick-lamar-good-kid-maad-city-interscopeaftermath/|title=Kendrick Lamar, 'good kid, m.A.A.d. city' (Interscope/Aftermath)|work=[[Spin]]|location=New York|access-date=October 29, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429221835/http://www.spin.com/2012/10/kendrick-lamar-good-kid-maad-city-interscopeaftermath/|archive-date=April 29, 2015}}</ref> | rev12 = ''[[USA Today]]'' | rev12Score = {{Rating|3.5|4}}<ref>{{cite news|last=Gardner|first=Elysa|date=October 22, 2012|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2012/10/22/listen-up-kendrick-lamar-gary-clark-jr-bat-for-lashes/1650079/|title=Listen Up: Kendrick Lamar, Gary Clark Jr.|work=[[USA Today]]|location=McLean|access-date=September 25, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010181046/http://www.usatoday.com/story/life/music/2012/10/22/listen-up-kendrick-lamar-gary-clark-jr-bat-for-lashes/1650079/|archive-date=October 10, 2016}}</ref> }} ''Good Kid, M.A.A.D City'' атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў. На [[Metacritic]], які прысвойвае нармалізаваны рэйтынг са 100 рэцэнзіям з прафесійных выданняў, альбом атрымаў сярэдні бал 91 на аснове 36 рэцэнзій, што сведчыць пра «ўсеагульнае прызнанне». Агрэгатар AnyDecentMusic? даў яму 8,6 з 10, грунтуючыся на ацэнцы крытычна меркавання. Рэцэнзенты шырока ацанілі яго за лірычныя здольнасці і апавядальныя здольнасці Ламара<ref name="independent">{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/kendrick-lamars-good-kid-maad-city-is-being-taught-as-a-text-in-schools-9685943.html|title=Kendrick Lamar's Good Kid Maad City is being taught as a text in schools|author=Hooton|first=Christopher|website=[[The Independent]]|date=August 22, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927114729/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/kendrick-lamars-good-kid-maad-city-is-being-taught-as-a-text-in-schools-9685943.html|archive-date=September 27, 2016|access-date=September 25, 2016|url-status=live}}</ref>. У рэцэнзіі на альбом для ''[[Rolling Stone]]'' Джодзі Розен сказала, што ён «заслугоўвае месца ў гэтай легендарнай радаводнай лініі» «саўндтрэкаў {{Не перакладзена 3|Блэкслоўтінг|блэкслоўтінгу|ru|Blaxploitation}} сямідзесятых і адраджэння [[Гангста-рэп|гангста-рэпу]] дзевяностых». У ''[[Чыкага Трыб’юн|Chicago Tribune]]'' Грэг Кот высока ацаніў Ламара за тое, што ён надаў «гангста-тропам... новы паварот, а часам і цалкам перакуліў іх» на запісе, які «перапоўнены камедыяй, складанасцю і мноствам галасоў у галаве Кендрыка Ламара»<ref name="Kot">{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/music/turnitup/chi-kendrick-lamar-album-review-good-kid-maad-city-reviewed-20121021,0,1133931.column|title=Album review: Kendrick Lamar, 'good kid, m.A.A.d city'|author=Kot|first=Greg|author-link=Greg Kot|website=[[Chicago Tribune]]|date=October 21, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105120328/http://articles.chicagotribune.com/2012-10-21/entertainment/chi-kendrick-lamar-album-review-good-kid-maad-city-reviewed-20121021_1_kendrick-lamar-album-review-character-actor|archive-date=November 5, 2012|access-date=October 29, 2012}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKot2012">[[Greg Kot|Kot, Greg]] (October 21, 2012). </cite></ref>. Джэйсан Грын ''Pitchfork'' напісаў, што «цуд гэтага альбома заключаецца ў тым, як ён злучае прамыя рэп-вострыя адчуванні» са сваім «важкім матэрыялам» і апавяданнем, у той час як Дэвід Амідан з ''PopMatters'' лічыў, што альбом адначасова даступны і змястоўны, здольны спадабацца як андэграўндным, так і мэйнстрымным слухачам хіп-хопа<ref name="Amidon">{{Cite web|url=https://www.popmatters.com/review/164640-kendrick-lamar-good-kid-m.a.a.d.-city/|title=Kendrick Lamar: good kid, m.A.A.d. city|author=Amidon|first=David|website=[[PopMatters]]|date=October 23, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131108104550/http://www.popmatters.com/review/164640-kendrick-lamar-good-kid-m.a.a.d.-city/|archive-date=November 8, 2013|access-date=October 29, 2012|url-status=live}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAmidon2012">Amidon, David (October 23, 2012). </cite></ref>. ''Журналіст'' Джозэф Морпурга назваў яго аўтабіяграфічным «трыумфам шырыні» і «шырокамаштабным, далёка ідучым поспехам»<ref name="Morpurgo">{{Cite web|url=http://www.factmag.com/2012/10/23/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|title=Good Kid, m.A.A.d City|author=Morpurgo|first=Joseph|website=[[Fact (UK magazine)|Fact]]|date=October 23, 2012|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027091611/http://www.factmag.com/2012/10/23/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|archive-date=October 27, 2012|access-date=October 29, 2012|url-status=live}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMorpurgo2012">Morpurgo, Joseph (October 23, 2012). </cite></ref>. Джэкі Чо з ''XXL'' назваў альбом ''ood Kid, M.A.A.D City'' «адным з самых згуртаваных твораў у нядаўняй рэп-памяці» і напісаў, што кожная песня гучала «як складана аранжыравана, так і гукава, падкрэсліваючы яркую лірыку Кендрыка і дзіўны кантроль рытму»<ref name="Cho">{{Cite web|url=http://www.xxlmag.com/reviews/2012/10/kendrick-lamar-good-kid-maad-city/|title=Kendrick Lamar, good kid, m.A.A.d city|author=Cho|first=Jaeki|website=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=October 23, 2012|location=New York|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026164959/http://www.xxlmag.com/reviews/2012/10/kendrick-lamar-good-kid-maad-city/|archive-date=October 26, 2012|access-date=October 29, 2012|url-status=live}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCho2012">Cho, Jaeki (October 23, 2012). </cite></ref>. У {{Не перакладзена 3|The Irish Times|3=ru}} Джым Кэрал разглядаў яго як забаўляльны і прагрэсіўны твор, які, тым не менш, адлюстроўвае мінулую эпоху хіп-хопу Заходняга ўзбярэжжа. На думку рэдактара [[AllMusic]] Дэвіда Джэфрыса, альбом быў «нейкімсьці ўзнёслым гангста-рэпам»; ён напісаў пра яго тэму: {{Blockquote|Акрамя ўсіх гэтых выдатных ідэй і жыцця, гэта падарожжа па бетонных джунглях Комптона варта таго, каб здзейсніць з-за мастацкага багацця, а таксама прывабнасці таленавітага рэпера, які высока ўзлятае ў сваім дэбютным сезоне. Любыя сумневы з нагоды ўсяго гэтага жаху хутка рассейваюцца дзякуючы шчырым словах Кендрыка, адкрытага сэрца, розуму і працягнутай руцэ. Складзеце ўсё гэта і адняць шуміху, і гэты твор ўсё яшчэ досыць магутнае, каб заняць першае месца ў спісе<ref name="Jeffries"/>.}} Некаторыя рэцэнзенты паставіліся да альбома з меншым энтузіязмам. Хейзел Шэфілд з ''[[New Musical Express|NME]]'' меркаваў, што альбому "можа не хапаць грубай прывабнасці" ''Section.80''<ref name="Sheffield">{{Cite web|url=https://www.nme.com/reviews/kendrick-lamar/13799|title=Kendrick Lamar – 'Good Kid, MAAd City'|author=Sheffield|first=Hazel|website=[[NME]]|date=October 19, 2012|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024215435/http://www.nme.com/reviews/kendrick-lamar/13799|archive-date=October 24, 2012|access-date=October 29, 2012|url-status=dead}}</ref>, Алекс Макферсан з ''[[The Guardian]]'' ён палічыў "малюнак Ламарам прыгнечаных жанчын" "залішне юрлівым і непераканаўчым". Роберт Кристгау (Robert Christgau) з MSN Music палічыў, што "імкненне да драматызму мае музычныя недахопы", але заявіў: "атмасферныя рытмы, якія Дрэ і яго памочнікі накладваюць на рэп і прыпевы, ствараюць музычную бесперапыннасць, якая падтрымлівае нервовы паток, а гэта як раз тое, што трэба рыфмаў Ламара". === Узнагароды === ''Good Kid, M.A.A.D City'' трапіў у некалькі спісаў лепшых альбомаў па выніках года па версіі музычных крытыкаў. Ён быў названы лепшым альбомам 2012 года па версіі [[BBC]], {{Не перакладзена 3|Complex|3=ru}}, ''Fact'', {{Не перакладзена 3|New York Magazine|New York|ru}} і ''Pitchfork''. Альбом таксама заняў другое месца па версіі ''[[Billboard]]'', ''Chicago Tribune'', [[MTV]], ''Spin'' and ''[[Time]]'', чацвёртае — па версіі {{Не перакладзена 3|Filter (часопіс)|Filter|4=Filter (magazine)}}, {{Не перакладзена 3|Джон Парэлес|Джона Парэлеса|ru}} з ''The New York Times'' і Эн Паўэрс з [[National Public Radio|NPR]], пятае — па версіі ''The Guardian'', шостае — па версіі ''Rolling Stone'' і восьмае — па версіі ''[[Entertainment Weekly]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/feature/top-ten-lists-best-albums-of-2012|title=Music Critic Top 10 Lists – Best of 2012|publisher=[[Metacritic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130112205543/http://www.metacritic.com/feature/top-ten-lists-best-albums-of-2012|archive-date=January 12, 2013|access-date=December 4, 2012|url-status=live}}</ref>. У снежні 2012 года ''Complex'' таксама назваў ''Good Kid, M.A.A.D City'' адным з 25 класічных хіп-хоп альбомаў за апошнія 10 гадоў<ref>{{Cite web|url=http://www.complex.com/music/2012/12/25-rap-albums-from-the-past-decade-that-deserve-classic-status/kendrick-lamar-good-kid-maad-city|title=Kendrick Lamar, good kid, m.A.A.d city (2012) – 25 Rap Albums From the Past Decade That Deserve Classic Status|website=[[Complex Networks|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121227071457/http://www.complex.com/music/2012/12/25-rap-albums-from-the-past-decade-that-deserve-classic-status/kendrick-lamar-good-kid-maad-city|archive-date=December 27, 2012|access-date=May 14, 2013|url-status=live}}</ref>. ''Complex'' таксама назваў вокладку свайго альбома лепшай у 2012 годзе<ref>{{Cite web|url=http://www.complex.com/music/2012/12/2012-year-in-review-the-25-best-album-covers-of-2012/good-kid-maad-city#gallery|title=1. Kendrick Lamar, good kid, m.A.A.d. city – The 25 Best Album Covers of 2012|website=[[Complex Networks|Complex]]|date=December 13, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121227071452/http://www.complex.com/music/2012/12/2012-year-in-review-the-25-best-album-covers-of-2012/good-kid-maad-city#gallery|archive-date=December 27, 2012|access-date=May 14, 2013|url-status=live}}</ref>, а ''Pitchfork'' уключыў яе ў свой спіс 20 лепшых вокладак альбомаў года<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/features/staff-lists/9014-the-best-album-covers-of-2012/2/|title=Staff Lists: The Best Album Covers of 2012 &#124; Features|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=December 12, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722233418/http://pitchfork.com/features/staff-lists/9014-the-best-album-covers-of-2012/2/|archive-date=July 22, 2015|access-date=July 22, 2015|url-status=live}}</ref>. У красавіку 2013 года ''часопіс'' {{Не перакладзена 3|Vibe|3=ru}} паставіў альбом на 19-е месца ў сваім спісе «50 найвялікшых альбомаў з 1993 года»<ref>{{Cite web|url=http://www.vibe.com/2013/04/greatest-50-albums-since-93/kendrick-lamar-good-kid-maad-city-3/|title=The Greatest 50 Albums Since '93|author=Aaron M|website=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=April 18, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723015749/http://www.vibe.com/2013/04/greatest-50-albums-since-93/kendrick-lamar-good-kid-maad-city-3/|archive-date=July 23, 2015|access-date=July 22, 2015|url-status=live}}</ref>. Альбом таксама быў уключаны ў кнігу {{Не перакладзена 3|«1001 альбом, які вы павінны пачуць, перш чым памрэце»|3=ru|4=1001 Albums You Must Hear Before You Die}}<ref>{{cite book|author1=Robert Dimery|author2=Michael Lydon|title=1001 Albums You Must Hear Before You Die: Revised and Updated Edition|date=2014|publisher=Universe|isbn=978-0-7893-2074-2}}</ref>. У кастрычніку 2013 года ''часопіс Complex'' назваў яго другім найлепшым хіп-хоп альбомам за апошнія пяць гадоў<ref>{{Cite web|url=http://www.complex.com/music/2013/10/best-recent-rap-albums/kendrick-lamar-good-kid-maad-city|title=2. Kendrick Lamar, good kid, m.A.A.d city (2012) – The 10 Best Rap Albums of The Last 5 Years|website=[[Complex Networks|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010060517/http://www.complex.com/music/2013/10/best-recent-rap-albums/kendrick-lamar-good-kid-maad-city|archive-date=October 10, 2013|access-date=October 17, 2013|url-status=live}}</ref>. Таксама ў 2013 годзе ''часопіс Rolling Stone'' паставіў альбом на 86-е месца ў сваім спісе «100 найлепшых дэбютных альбомаў усіх часоў»<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/the-100-greatest-debut-albums-of-all-time-20130322/good-kid-m-a-a-d-city-19691231|title=The 100 Best Debut Albums of All Time|magazine=[[Rolling Stone]]|date=March 22, 2013|access-date=January 10, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123182423/http://www.rollingstone.com/music/lists/the-100-greatest-debut-albums-of-all-time-20130322/good-kid-m-a-a-d-city-19691231|archive-date=January 23, 2016}}</ref>. Альбом заняў другое месца ў спісе «100 найлепшых альбомаў дзесяцігоддзя (2010-2014)», апублікаваным ''Pitchfork'' у жніўні 2014 года<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/features/staff-lists/9465-the-top-100-albums-of-2010-2014/5/|title=The 100 Best Albums of the Decade So Far (2010-2014)|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141003085154/http://pitchfork.com/features/staff-lists/9465-the-top-100-albums-of-2010-2014/5/|archive-date=October 3, 2014|url-status=live}}</ref>, і пятае месца ў спісе «20 найлепшых альбомаў 2010-х (пакуль што)», апублікаваным ''Billboard'' у студзені 2015 года<ref>{{cite magazine|title=Billboard's Top 20 Best Albums of the 2010s (So Far)|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url=https://www.billboard.com/photos/6436436/20-best-albums-2010s-half-decade?i=547115|access-date=July 22, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150730001523/http://www.billboard.com/photos/6436436/20-best-albums-2010s-half-decade?i=547115|archive-date=July 30, 2015}}</ref>. У 2020 і 2023 гадах альбом заняў 115-е месца ў спісе «{{Не перакладзена 3|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса Rolling Stone|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў|ru|500 величайших альбомов всех времён по версии журнала Rolling Stone}}» па версіі часопіса ''Rolling Stone''<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city-2-1063118/|title=The 500 Greatest Albums of All Time|magazine=[[Rolling Stone]]|date=September 22, 2020|access-date=September 22, 2020|archive-date=October 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021072153/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city-2-1063118|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city-2-1063118/|title=The 500 Greatest Albums of All Time|magazine=[[Rolling Stone]]|date=December 31, 2023|access-date=May 25, 2024|archive-date=May 25, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240525044700/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city-2-1063118/|url-status=live}}</ref>. У 2022 годзе ён заняў першае месца ў спісе «50 найвялікшых канцэптуальных альбомаў усіх часоў» таксама па версіі ''Rolling Stone<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-concept-albums-1234604040/kendrick-lamar-31-1234604340/|title=The 50 Greatest Concept Albums of All Time|magazine=[[Rolling Stone]]|date=October 12, 2022|access-date=October 23, 2022|archive-date=October 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021114037/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-concept-albums-1234604040/kendrick-lamar-31-1234604340/|url-status=live}}</ref>''. У 2024 годзе ''часопіс {{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}}'' паставіў ''Good Kid, M.A.A.D City'' на 72-е месца ў сваім спісе «300 найвялікшых альбомаў усіх часоў»<ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/music/greatest-albums/the-300-greatest-albums-of-all-time-2|title=The 300 Greatest Albums of All Time|author=Sharples|first=Grant|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|date=June 3, 2024|access-date=December 12, 2024}}</ref>. У 2025 годзе альбом заняў шостае месца ў спісе «Найлепшыя альбомы XXI стагоддзя» ад ''Rolling Stone''<ref>{{Cite magazine|last=Reeves|first=Mosi|date=January 10, 2025|title=The 250 Greatest Albums of the 21st Century So Far|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-21st-century-1235177256/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city-4-1235188716/|access-date=May 20, 2025|magazine=[[Rolling Stone]]|language=en-US}}</ref>. Альбом быў намінаваны на званне «Лепшы рэп-альбом» на {{Не перакладзена 3|Billboard Music Awards 2013|3=ru}} 2013 года і {{Не перакладзена 3|American Music Awards 2013|3=ru}} 2013 года<ref>{{Cite web|url=http://www.rap-up.com/2013/04/22/rihanna-scores-10-billboard-music-awards-nominations/|title=Rihanna Scores 10 Billboard Music Awards Nominations|website=[[Rap-Up]]|date=April 22, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014074000/http://www.rap-up.com/2013/04/22/rihanna-scores-10-billboard-music-awards-nominations/|archive-date=October 14, 2013|access-date=October 16, 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/5755250/american-music-awards-2013-full-nominations-list|title=American Music Awards 2013: Full Nominations List|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=October 10, 2013|access-date=October 16, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013011236/http://www.billboard.com/articles/news/5755250/american-music-awards-2013-full-nominations-list|archive-date=October 13, 2013}}</ref>, а таксама атрымаў узнагароду «Альбом года» на прэміі {{Не перакладзена 3|BET Hip Hop Awards 2013 года|4=2013 BET Hip Hop Awards}}<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1715658/bet-hip-hop-awards-2013-winners.jhtml|title=BET Hip Hop Awards 2013 Winners|date=October 15, 2013|publisher=[[MTV News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016111413/http://www.mtv.com/news/articles/1715658/bet-hip-hop-awards-2013-winners.jhtml|archive-date=October 16, 2013|access-date=October 15, 2013|url-status=dead}}</ref>. Альбом ''Good Kid M.A.A.D City'' прынёс Ламару чатыры намінацыі [[Грэмі|на прэмію «Грэмі»]] на {{Не перакладзена 3|56-я цырымонія «Грэмі»|56-й цырымоніі ўручэння прэміі «Грэмі»|ru|56-я церемония «Грэмми»}}: за альбом года, найлепшы рэп-альбом, найлепшае рэп-выкананне за песню "Now or Never" з {{Не перакладзена 3|Мэры Джэй Блайдж|Мэры Джэй Блайдж|4=Блайдж, Мэри Джей}} і найлепшае рэп-выкананне за песню "Swimming Pools (Drank)"<ref>{{Cite web|url=http://www.complex.com/music/2013/12/2014-grammy-nominees-list|title=2014 Grammy Nominees List|website=[[Complex Networks|Complex]]|date=December 6, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140320035103/http://www.complex.com/music/2013/12/2014-grammy-nominees-list|archive-date=March 20, 2014|access-date=March 8, 2014|url-status=live}}</ref>. Страта ўзнагароды «Лепшы рэп-альбом» на карысць альбома {{Не перакладзена 3|The Heist|3=ru}} {{Не перакладзена 3|Маклемора і Раяна Льюіса|4=Macklemore & Ryan Lewis}} была названа «ганебнай абразай» Андрэ Джы з ''Rolling Stone''<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/grammys-best-rap-album-2023-decisions-1234631089/|title=Grammys 2023: They Still Can't Get Rap Right|date=November 15, 2022|access-date=November 15, 2022|magazine=[[Rolling Stone]]|first=Andre|last=Gee|archive-date=November 15, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221115184549/https://www.rollingstone.com/music/music-features/grammys-best-rap-album-2023-decisions-1234631089/|url-status=live}}</ref>. Сам {{Не перакладзена 3|Macklemore|3=ru}} лічыў страту рабаваннем і папрасіў прабачэння ў Ламара праз {{Не перакладзена 3|iMessage|3=ru}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.stereogum.com/1644301/read-macklemores-apology-text-to-kendrick-lamar-for-winning-best-rap-album-grammy/news/|title=Read Macklemore's Apology Text To Kendrick Lamar For Winning Best Rap Album Grammy|author=Breihan|first=Tom|website=[[Stereogum]]|date=January 27, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206161653/https://www.stereogum.com/1644301/read-macklemores-apology-text-to-kendrick-lamar-for-winning-best-rap-album-grammy/news/|archive-date=February 6, 2023|access-date=February 6, 2023|url-status=live}}</ref>. === Адказ ад Шына === 23 кастрычніка 2012 года, пасля выхаду ''альбома Good Kid, M.A.A.D City'' атрымаў шмат водгукаў хіп-хоп супольнасці. Рэпер {{Не перакладзена 3|Shyne}} напісаў у Твітэры, каб раскрытыкаваць альбом, назваўшы яго «смеццем» і, у прыватнасці, яго прадукцыю<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21628/title.shyne-explains-why-he-thinks-kendrick-lamars-good-kid-maad-city-is-trash|title=Shyne Explains Why He Thinks Kendrick Lamar's "good kid, m.A.A.d city" Is "Trash"|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127081056/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21628/title.shyne-explains-why-he-thinks-kendrick-lamars-good-kid-maad-city-is-trash|archive-date=November 27, 2012|access-date=November 15, 2012|url-status=dead}}</ref>. Рэперы з Заходняга ўзбярэжжа {{Не перакладзена 3|Nipsey Hussle|3=ru|4=Нипси Хассл}}, Schoolboy Q і {{Не перакладзена 3|The Game (рэпер)|The Game|ru|The Game (рэпер)}} хутка пакрыўдзіліся на гэта, а The Game абараніў Ламара з-за яго «неканфліктнага характару»<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21658/title.game-defends-kendrick-lamar-from-shynes-comments-against-good-kid-maad-city|title=Game Defends Kendrick Lamar From Shyne's Comments Against "good kid, m.A.A.d city"|author=Horowitz|first=Steven|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127095610/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21658/title.game-defends-kendrick-lamar-from-shynes-comments-against-good-kid-maad-city|archive-date=November 27, 2012|access-date=November 15, 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21931/title.kendrick-lamar-says-word-of-mouth-helped-album-sales-refers-to-shyne-as-being-a-good-dude|title=Kendrick Lamar Says Word Of Mouth Helped Album Sales, Refers To Shyne As Being A "Good Dude"|author=Harling|first=Danielle|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121121214130/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21931/title.kendrick-lamar-says-word-of-mouth-helped-album-sales-refers-to-shyne-as-being-a-good-dude|archive-date=November 21, 2012|access-date=November 19, 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sohh.com/2012/10/nipsey_hussle_curreny_schoolboy_q_lash_b.html|title=Nipsey Hussle, Curren$y, Schoolboy Q Lash Back at Shyne|author=Langhorne|first=Cyrus|date=October 24, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130314110654/http://www.sohh.com/2012/10/nipsey_hussle_curreny_schoolboy_q_lash_b.html|archive-date=March 14, 2013|access-date=May 14, 2013|url-status=live}}</ref>. Пазней, 26 кастрычніка, Ламар адказаў на каментарыі Shyne, сказаўшы, што ён не адчувальны чалавек і яго не бянтэжаць яго каментарыі. Акрамя таго, ён сказаў, што ''Good Kid, M.A.A.D City'' не абавязкова «класіка», як некаторыя яго называюць, але «вартая класікі», калі пройдзе дастаткова часу<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21662/title.kendrick-lamar-unfazed-by-shynes-good-kid-maad-city-comments-says-his-album-is-classic-worthy|title=Kendrick Lamar Unfazed By Shyne's "good kid, m.A.A.d city" Comments, Says His Album Is "Classic Worthy"|author=Harling|first=Danielle|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121028190525/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21662/title.kendrick-lamar-unfazed-by-shynes-good-kid-maad-city-comments-says-his-album-is-classic-worthy|archive-date=October 28, 2012|access-date=November 19, 2012|url-status=dead}}</ref>. Пазней ён згадаў Shyne ў песні "The Jig Is Up", заявіўшы: «Я малюся Богу, каб гэты рытм быў дастаткова добрым для Шайна»<ref>{{Cite web|url=http://prettymuchamazing.com/mp3/kendrick-lamar-the-jig-is-up-dumpin|title=Download: New Kendrick Lamar – "The Jig is Up (Dumpin')"|author=Oliver|first=Genevieve|date=October 31, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002185840/http://prettymuchamazing.com/mp3/kendrick-lamar-the-jig-is-up-dumpin|archive-date=October 2, 2013|access-date=October 1, 2013|url-status=live}}</ref>. Пасля таго, як Shyne падтрымаў свае каментарыі, The Game адказалі фрыстайлам, у якім абразілі Шайна пад назвай "Cough Up a Lung"<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21664/title.shyne-responds-to-game-calls-him-my-little-son|title=Shyne Responds to the Game, Calls Him "My Little Son"|author=Horowitz|first=Steven|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121126083707/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21664/title.shyne-responds-to-game-calls-him-my-little-son|archive-date=November 26, 2012|access-date=November 15, 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21842/title.game-disses-shyne-on-cough-up-a-lung-freestyle|title=Game Disses Shyne On 'Cough Up A Lung' Freestyle|author=Horowitz|first=Steven|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113090226/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21842/title.game-disses-shyne-on-cough-up-a-lung-freestyle|archive-date=November 13, 2012|access-date=November 15, 2012|url-status=dead}}</ref>. Пазней Shyne адказаў уласным {{Не перакладзена 3|Біф (хіп-хоп)|дыскусійным трэкам|ru|Биф (хип-хоп)}} пад назвай "Psalms 68 (Guns & Moses)"<ref>{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21863/title.shyne-disses-game-with-psalms-68-guns-moses|title=Shyne Disses Game With "Psalms 68 (Guns & Moses)"|website=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121116043957/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21863/title.shyne-disses-game-with-psalms-68-guns-moses|archive-date=November 16, 2012|access-date=November 15, 2012|url-status=dead}}</ref>. У лістападзе 2024 года Shyne выказаў шкадаванне з-за крытыкі альбома ў падкасце і прызнаў Ламара «адным з найвялікшых музыкаў нашага пакалення»<ref>{{Cite web|url=https://www.vibe.com/news/entertainment/shyne-admits-kendrick-lamar-album-trash-mistake-1234950944/|title=Shyne Admits Calling This Kendrick Lamar Album "Trash" Was A Mistake|author=Brown|first=Preezy|website=Vibe|date=November 21, 2024|access-date=September 9, 2025}}</ref>. === Акадэмічны прыём === У 2014 годзе паведамлялася, што ''Good Kid, M.A.A.D City'' вывучаўся як тэкст на курсах кампазіцыі для першакурснікаў прафесара [[Агастаўскі ўніверсітэт|Універсітэта Джорджыі Рэгентаў]] Адама Дзіля разам з іншымі творамі па сталенні, такімі як раман [[Джэймс Джойс|Джэймса Джойса]] ''«{{Не перакладзена 3|Партрэт мастака ў маладосці|Партрэт мастака ў маладосці|ru|Портрет художника в юности}}»'', ''«Выбраныя вершы''» {{Не перакладзена 3|Гвендалін Брукс|Гвендалін Брукс|ru|Брукс, Гвендолин}}, апавяданне {{Не перакладзена 3|Джэймс Болдуін|Джэймса Болдуіна|ru|Болдуин, Джеймс}} «''{{Не перакладзена 3|На сустрэчу з чалавекам|4=Going to Meet the Man (short story)}}''» і фільм {{Не перакладзена 3|Джон Сінглтан|Джона Сінглтана|ru|Синглтон, Джон}} «''{{Не перакладзена 3|Хлопцы па суседстве|3=ru|4=Ребята по соседству}}»''. Тэма заняткаў была прызначана для таго, каб «натхніць студэнтаў знайсці спосаб прыўнесці трохі здаровы розум у наш уласны вар'яцкі горад – Аўгусту», — сказаў Дзіль ''HipHopDX''. «Ламар — гэта Джэймс Джойс хіп-хопу, — сказаў ён, — па складанасці свайго апавядання, па сваім веданні канону і па пастаяннай засяроджанасці на горадзе свайго выхавання — Комптане»<ref name="independent">{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/kendrick-lamars-good-kid-maad-city-is-being-taught-as-a-text-in-schools-9685943.html|title=Kendrick Lamar's Good Kid Maad City is being taught as a text in schools|author=Hooton|first=Christopher|website=[[The Independent]]|date=August 22, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927114729/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/kendrick-lamars-good-kid-maad-city-is-being-taught-as-a-text-in-schools-9685943.html|archive-date=September 27, 2016|access-date=September 25, 2016|url-status=live}}</ref>. == Спіс трэкаў == {{Tracklist|headline=''Good Kid, M.A.A.D City'' стандартнае выданне|extra_column=Прадзюсеры|total_length=68:23|title1=[[Sherane a.k.a Master Splinter's Daughter]]|writer1={{hlist|[[Kendrick Duckworth]]|[[Christopher Whitacre]]|[[Justin Henderson]]}}|extra1=[[Tha Bizness]]|length1=4:33|title2=[[Bitch, Don't Kill My Vibe]]|writer2={{hlist|Duckworth|[[Mark Spears]]|[[Robin Hannibal|Robin Braun]]{{ref|c|[c]}}|Vindahl Friis{{ref|c|[c]}}|Lykke Schmidt{{ref|c|[c]}}}}|extra2=[[Sounwave]]|length2=5:10|title3=[[Backseat Freestyle]]|writer3={{hlist|Duckworth|[[Chauncey Hollis Jr.]]}}|extra3=[[Hit-Boy]]|length3=3:32|title4=The Art of Peer Pressure|writer4={{hlist|Duckworth|Jonas Vestergaard|[[Rune Rask]]{{ref|d|[d]}}}}|extra4=Tabu|length4=5:24|title5=[[Money Trees]]|note5=сумесна з Jay Rock|writer5={{hlist|Duckworth|[[Johnny McKinzie Jr.]]|[[Dacoury Natche]]|[[Victoria Legrand|Victoria Garance Alixe Legrand]]{{ref|e|[e]}}|[[Alex Scally]]{{ref|e|[e]}}}}|extra5=[[DJ Dahi]]|length5=6:26|title6=[[Poetic Justice (песня)|Poetic Justice]]|note6=сумесна з [[Drake (рэпер)|Drake]]|writer6={{hlist|Duckworth|[[Aubrey Graham]]|[[Elijah Molina]]|[[Jimmy Jam and Terry Lewis|James Harris]]{{ref|f|[f]}}|[[Janet Jackson]]{{ref|f|[f]}}|[[Jimmy Jam and Terry Lewis|Terry Lewis]]{{ref|f|[f]}}}}|extra6=[[Scoop DeVille]]|length6=5:00|title7=[[Good Kid (песня)|Good Kid]]|writer7={{hlist|Duckworth|[[Pharrell Williams]]}}|extra7=P. Williams|length7=3:34|title8=[[M.A.A.D City]]|note8=сумесна з MC Eiht|writer8={{hlist|Duckworth|[[Aaron Tyler]]|Spears|[[Ricci Riera]]|Axel "AxlFolie" Morgan}}|extra8={{hlist|Sounwave|THC|[[Terrace Martin]]{{ref|b|[b]}}}}|length8=5:50|title9=[[Swimming Pools (Drank)]]|note9=пашыраная версія|writer9={{hlist|Duckworth|[[T-Minus (record producer)|Tyler Williams]]}}|extra9=[[T-Minus (record producer)|T-Minus]]|length9=5:13|title10=[[Sing About Me, I'm Dying of Thirst]]|writer10={{hlist|Duckworth|[[Like (record producer)|Gabe Stevenson]]|[[Skhye Hutch|Derrick Hutchins]]|[[Quincy Jones]]{{ref|g|[g]}}|[[Alan Bergman]]{{ref|g|[g]}}|[[Marilyn Bergman]]{{ref|g|[g]}}}}|extra10={{hlist|[[Like (record producer)|Like]]|[[Skhye Hutch]]|Sounwave{{ref|b|[b]}}}}|length10=12:03|title11=Real|note11=сумесна з Anna Wise|writer11={{hlist|Duckworth|Martin}}|extra11=Martin|length11=7:23|title12=[[Compton (песня)|Compton]]|note12=сумесна з [[Dr. Dre]]|writer12={{hlist|Duckworth|Sly Jordan|[[Just Blaze|Justin Smith]]|Charles Richard Cason{{ref|h|[h]}}}}|extra12=[[Just Blaze]]|length12=4:08}}{{Tracklist|headline=Дэлюкс выданне (бонус-трэкі)|extra_column=Прадзюсар|total_length=87:41|title13=[[The Recipe (Kendrick Lamar song)|The Recipe]]|note13=сумесна з Dr. Dre|writer13={{hlist|Duckworth|[[Andre Young]]|Molina|[[Mr Twin Sister|Eric Cardona]]{{ref|i|[i]}}|[[Mr Twin Sister|Gabe D'Amico]]{{ref|i|[i]}}|[[Mr Twin Sister|Dev Gupta]]{{ref|i|[i]}}|[[Mr Twin Sister|Andrea Hernandez]]{{ref|i|[i]}}|[[Mr Twin Sister|Bryan Ujueta]]{{ref|i|[i]}}}}|extra13=Scoop DeVille|length13=5:52|title14=Black Boy Fly|writer14={{hlist|Duckworth|[[Rahki|Columbus Smith]]|[[Dawaun Parker]]}}|extra14={{hlist|[[Rahki]]|Parker{{ref|a|[a]}}}}|length14=4:38|title15=Now or Never|note15=сумесна з [[Mary J. Blige]]|writer15={{hlist|Duckworth|[[Jazmine Sullivan]]|[[Jack Splash]]}}|extra15=Splash|length15=4:17}}{{Tracklist|headline=iTunes дэлюкс выданне (бонус-трэкі)|extra_column=Прадзюсар|total_length=95:45|title16=Collect Calls|note16=сумесна з Kent Jamz|writer16={{hlist|Duckworth|Khalil Muhammad|Riera|Morgan}}|extra16=THC|length16=3:57|title17=Swimming Pools (Drank)|writer17={{hlist|Duckworth|T. Williams}}|extra17=T-Minus|length17=4:07}}{{Tracklist|headline=Spotify дэлюкс выданне (бонус-трэкі)|extra_column=Прадзюсер|title16=The Recipe|note16=Black Hippy рэмікс; сумесна з Black Hippy|writer16={{hlist|Ламар|Хэнлі|Макінзі|Стывенс|Molina|Cardona{{ref|i|[i]}}|D'Amico{{ref|i|[i]}}|Gupta{{ref|i|[i]}}|Hernandez{{ref|i|[i]}}|Ujueta{{ref|i|[i]}}}}|extra16=Scoop DeVille|length16=4:22|title17=Bitch, Don't Kill My Vibe|writer17={{hlist|Ламар|Шон Картэр|Spears|Браўн{{ref|c|[c]}}|Friis{{ref|c|[c]}}|Шміт{{ref|c|[c]}}}}|extra17=Sounwave|length17=4:38|total_length=9:00}}{{Tracklist|headline=2013 міжнароднае перавыданне (бонус-трэк)|extra_column=Прадзюсер|title14="Bitch, Don't Kill My Vibe" (міжнародны рэмікс; сумесна з Emeli Sandé)|length14=5:06|extra14=Sounwave}} '''Заўвагі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} азначае супрадзюсерам * {{Sup|{{note|b|[b]}}}} пазначае дадатковага вытворцы * "Bitch, Don't Kill My Vibe" ўключае ў сябе бэк-вакал ад Anna Wise і дадатковы вакал ад {{Не перакладзена 3|JMSN}} * "Money Trees" ўключае ў сябе бэк-вакал ад Anna Wise * "Good Kid" змяшчае дадатковы вакал ад {{Не перакладзена 3|Chad Hugo|3=ru}} * "M.A.A.D City" ўтрымлівае непацверджаны вакал гурта {{Не перакладзена 3|Schoolboy Q|3=ru}}<ref>{{Cite web|url=http://theboombox.com/schoolboy-q-kendrick-lamar-arsenio-collard-greens/|title=Watch Kendrick Lamar and ScHoolboy Q on 'The Arsenio Hall Show'|author=Martin|first=Andrew|website=[[The Boombox]]|date=September 18, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005005906/http://theboombox.com/schoolboy-q-kendrick-lamar-arsenio-collard-greens/|archive-date=October 5, 2013|access-date=October 1, 2013|url-status=live}}</ref> * "Sing About Me, I'm Dying of Thirst" ўключае дадатковы вакал ад JMSN, Anna Wise і Camille "ill Camille" Davis * "Real" ўключае ў сябе бэк-вакал ад JMSN '''Сэмплы''' * {{Sup|{{note|c|[c]}}}} "Bitch, Don't Kill My Vibe" змяшчае часткі "Tiden Flyver", напісаны {{Не перакладзена 3|Робін Браўн|Робінам Браўнам|4=Robin Hannibal}}, Vindahl Friis і Lykke Schmidt, у выкананні Boom Clap Bachelors; і змяшчае элементы асноўнай запісу "Tiden Flyver", у выкананні Boom Clap Bachelors. * "Backseat Freestyle" змяшчае непацверджаны ўзор "Yo Soy Cubano", у выкананні {{Не перакладзена 3|The Chakachas}}<ref name="SmapleCredits">{{Cite web|url=http://animalnewyork.com/2013/sample-wars-kendrick-lamar-vs-fatboy-slim/|title=SAMPLE WARS: KENDRICK LAMAR VS. FATBOY SLIM|author=Kush|first=Andy|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129031709/http://animalnewyork.com/2013/sample-wars-kendrick-lamar-vs-fatboy-slim/|archive-date=November 29, 2014|access-date=November 20, 2014|url-status=dead}}</ref>; і непацверджаны ўзор з {{Не перакладзена 3|Суперкрошкі|Суперкрошках|ru|Суперкрошки}} эпізод "Beat Your Greens"<ref>{{Cite web|url=https://hypebeast.com/2021/10/hit-boy-kendrick-lamar-backstreet-freestyle-powerpuff-girls-sample|title=Hit-Boy Shares 'Powerpuff Girls' Sample Used on Kendrick Lamar's "Backseat Freestyle"|author=Caraan|first=Sophie|date=October 27, 2021|publisher=Hypebeast|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027085128/https://hypebeast.com/2021/10/hit-boy-kendrick-lamar-backstreet-freestyle-powerpuff-girls-sample|archive-date=October 27, 2021|access-date=October 28, 2021|url-status=live}}</ref>. * {{Sup|{{note|d|[d]}}}} "The Art of Peer Pressure" змяшчае ўзор "Helt Alene", напісаны Руна Раск, у выкананні {{Не перакладзена 3|Suspekt}}. * {{Sup|{{note|e|[e]}}}} "Money Trees" змяшчае элементы і зваротную выбарку з "Silver Soul", напісаны {{Не перакладзена 3|Victoria Garance Alixe Legrand}} і {{Не перакладзена 3|Alex Scally}}, у выкананні {{Не перакладзена 3|Beach House|3=ru}}, і некрэдытаваная інтэрпаляцыя "Big Ballin' з My Homies", у выкананні {{Не перакладзена 3|E-40|3=ru}}<ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.complex.com/music/a/b-blanchet/e-40-kendrick-lamar-one-of-the-best|title=E-40 Calls Kendrick Lamar 'One Of The Best That Ever Did It'|author=Blanchet|first=Brenton|website=[[Complex Networks|Complex]]|date=March 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124004435/https://www.complex.com/music/a/b-blanchet/e-40-kendrick-lamar-one-of-the-best|archive-date=November 24, 2023|access-date=November 24, 2023|url-status=live}}</ref>. * {{Sup|{{note|f|[f]}}}} "Poetic Justice" змяшчае вытрымкі з "{{Не перакладзена 3|Any Time, Any Place}}", напісаны {{Не перакладзена 3|Джымі Джэм і Тэры Льюіс|Джымі Джэм, Тэры Льюіс|ru|Джимми Джем и Терри Льюис}} і {{Не перакладзена 3|Джанет Джэксан|Джанет Джэксан|ru|Джексон, Джанет}}, у выкананні Джанет Джэксан. * {{Sup|{{note|g|[g]}}}} "Sing About Me, I'm Dying of Thirst" змяшчае элементы "Maybe Tomorrow", напісаны [[Куінсі Джонс|Куінсам Джонсам]], {{Не перакладзена 3|Алан і Мэрылін Бергман|Аланам і Мэрылінай Бергманамі|ru|Алан и Мэрилин Бергман}}, у выкананні {{Не перакладзена 3|Грант Грын|Гранта Грына|ru|Грин, Грант}}; і непацверджаны ўзор "[[Use Me (Bill Withers song)|Use Me]]", у выкананні {{Не перакладзена 3|Біл Уізерс|Біла Уізерса|ru|Уизерс, Билл}}<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/2020/04/bill-withers-samples-rap|title=10 Iconic Bill Withers Samples in Rap|author=Setaro|first=Shawn|website=[[Complex (magazine)|Complex]]|date=April 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028210004/https://www.complex.com/music/2020/04/bill-withers-samples-rap|archive-date=October 28, 2021|access-date=October 28, 2021|url-status=live}}</ref>. * {{Sup|{{note|h|[h]}}}} "Compton" змяшчае вытрымкі з "What's This World Coming To", напісаны Charles Richard Cason, у выкананні Formula IV. * {{Sup|{{note|i|[i]}}}} "The Recipe" змяшчае элементы "Meet the Frownies", напісаны {{Не перакладзена 3|Mr Twin Sister|3=}}; і ўзор з"Meet the Frownies", таксама у выкананні Mr Twin Sister. == Персанал == Звесткі пра ўдзельнікаў запісу ''Good Kid, MAAD City,'' адаптавана з [[AllMusic]]<ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/good-kid-maad-city-mw0002421248/credits|title=Good Kid, M.A.A.D City – Kendrick Lamar|publisher=[[AllMusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027012956/http://www.allmusic.com/album/good-kid-maad-city-mw0002421248/credits|archive-date=October 27, 2012|access-date=October 21, 2012|url-status=live}}</ref>.{{div col|colwidth=22em}} * [[Кендрык Ламар]] – мастацкі кірунак, галоўны мастак * [[Dr. Dre]] – выканаўчы прадзюсер, запрошаны артыст, звядзенне * Энтані "Top Dawg" Ціфіт – выканаўчы прадзюсер * Дэрэк "MixedByAli" Алі – інжынер па змешванні * Дэйв Фры – асацыяваны прадзюсар, каардынатар * Лары Чатмен – каардынацыя вытворчасці * Эндру Ван Метэр – каардынацыя вытворчасці * Эшлі Палмер – каардынацыя * Майк Боцци – асваенне * Браян "Big Bass" Гарднер – асваенне * Дзі Браўн – інжынер * Майк Ларсан – інжынер * Джэймс Хант – інжынер * Маўрысіа Ірагоры – інжынер * Джарэд Скот – інжынер, звядзенне<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/events/grammys-2014/5876957/56th-grammys-preview-album-of-the-year|title=56th GRAMMYs Preview: Album of the Year|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=August 19, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160731073712/http://www.billboard.com/articles/events/grammys-2014/5876957/56th-grammys-preview-album-of-the-year|archive-date=July 31, 2016}}</ref> * Джэк Сплэш – прадзюсер * Hit-Boy – прадзюсер * Scoop DeVille – прадзюсер * DJ Dahi – прадзюсер * Скай Хатч – прадзюсер * Just Blaze – прадзюсер * Tha Bizness – прадзюсер * T-Minus – прадзюсер * Фарэл Уільямс – прадзюсер * Тэрасны Марцін – дадатковы прадзюсер * Sounwave – дадатковы прадзюсер * Кірдзіс Пасцеле – асацыіраваны прадзюсар * Тэрэнс Хендэрсан – асацыіраваны прадзюсар * Дрэйк Обрі Грэхам – запрошаны артыст * MC Eiht – запрошаны артыст * Джэй Рок – запрошаны артыст * Кент Джэмз – запрошаны артыст * Ганна Уайз – запрошаны артыст, вакал, бэк-вакал * Каміла "Ill Каміла" Дэвиз – вакал * Chad Hugo – вакал * JMSN – вакал, бэк-вакал * Амары Парнэл – хуки і сэмплы спявачкі * Мэры Кітынг – скрыпка * Марлон Уільямс – гітара, бас-гітара * Charly & Margaux – скрыпка, альт * Габрыэль Стывенсан – піяніна * Уілі Лонг – стыліст * Кіці Фантэйн – стыліст * Дэн Монік – фатаграфія * Пола Олівер – фота ласкава прадастаўлена * Дуэйн Лафлер – фота ласкава прадастаўлена * Дэні Сміт – фота ласкава прадастаўлена * Schoolboy Q – почырк на вокладцы, бэк-вакал {{div col end}} == Чарты == {{col-begin}} {{col-2}} |- {{col-2}} === Чарты на канец года === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі па выніках 2012 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2012) ! scope="col"| Пазіцыя |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2012/top-billboard-200-albums|title=The Best of 2012: The Year in Music|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=November 3, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104020444/http://www.billboard.com/charts/year-end/2012/top-billboard-200-albums|archive-date=January 4, 2015}}</ref> | 80 |- ! scope="row"| US Top R&B/Hip-Hop Albums (''Billboard'')<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2012/top-r-b-hip-hop-albums?begin=11&order=position|title=The Best of 2012: The Year in Music|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=November 3, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140703035906/http://www.billboard.com/charts/year-end/2012/top-r-b-hip-hop-albums?begin=11&order=position|archive-date=July 3, 2014}}</ref> | 16 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2013 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2013) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| Belgian Albums (Ultratop Flanders)<ref>{{cite web|url=https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&cat=a|title=Jaaroverzichten 2013|publisher=Ultratop|access-date=June 28, 2020|archive-date=November 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116003356/https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2013&cat=a|url-status=live}}</ref> | 190 |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine |url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums |title=2013 Year-End Charts – Billboard 200 Albums |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |access-date=December 13, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141212202750/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-billboard-200-albums |archive-date=December 12, 2014}}</ref> | 24 |- ! scope="row"| US Top R&B/Hip-Hop Albums (''Billboard'')<ref>{{cite magazine |url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums |title=R&B/Hip-Hop Albums: 2013 Year-End Charts |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |access-date=March 8, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407163553/http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-r-b-hip-hop-albums |archive-date=April 7, 2014}}</ref> | 7 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2014 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2014) ! scope="col"| Пазіцыя |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-billboard-200-albums|title=Top Billboard 200 Albums: 2014 Year-End Charts|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=January 15, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141212203747/http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-billboard-200-albums|archive-date=December 12, 2014}}</ref> | 69 |- ! scope="row"| US Top R&B/Hip-Hop Albums (''Billboard'')<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|title=Top R&B/Hip-Hop Albums: 2014 Year-End Charts|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=January 15, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227053943/http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-r-and-b-hip-hop-albums|archive-date=December 27, 2014}}</ref> | 27 |} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2015 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2015) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2015/top-billboard-200-albums|title=''Billboard'' 200 – Year-end Chart|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 9, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211210130/http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/top-billboard-200-albums|archive-date=December 11, 2015}}</ref> | 72 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2016 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2016) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| Danish Albums (Hitlisten)<ref>{{cite web |url=http://hitlisten.nu/top2016.asp |title=Album Top-100 2016 |publisher=Hitlisten.NU |language=da |access-date=December 31, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230202617/http://hitlisten.nu/top2016.asp |archive-date=December 30, 2016}}</ref> | 85 |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2016/top-billboard-200-albums|title=Top Billboard 200 Albums – Year-End 2016|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 9, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161208120131/http://www.billboard.com/charts/year-end/2016/top-billboard-200-albums|archive-date=December 8, 2016}}</ref> | 74 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2017 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2017) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| Danish Albums (Hitlisten)<ref>{{cite web|url=http://hitlisten.nu/top2017.asp?list=Album%20100|title=Album Top-100 2017|publisher=Hitlisten|access-date=January 11, 2018|archive-date=November 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116112722/http://hitlisten.nu/top2017.asp?list=Album%20100|url-status=live}}</ref> | 100 |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2017/top-billboard-200-albums|title=Top Billboard 200 Albums – Year-End 2017|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 12, 2017|archive-date=December 24, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224115207/https://www.billboard.com/charts/year-end/2017/top-billboard-200-albums|url-status=live}}</ref> | 60 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2018 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2018) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2018/top-billboard-200-albums|title=Billboard 200 Albums – Year-End 2018|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 5, 2018|archive-date=December 8, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191208234813/https://www.billboard.com/charts/year-end/2018/top-billboard-200-albums|url-status=live}}</ref> | 89 |- ! scope="row"| US Top R&B/Hip-Hop Albums (''Billboard'')<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2018/top-r-and-b-hip-hop-albums|title=Top R&B/Hip-Hop Albums – Year-End 2018|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=June 22, 2020|archive-date=April 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190405160444/https://www.billboard.com/charts/year-end/2018/top-r-and-b-hip-hop-albums|url-status=live}}</ref> | 61 |} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2019 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2019) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2019/top-billboard-200-albums|title=Top Billboard 200 Albums – Year-End 2019|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=October 2, 2021|archive-date=February 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200223153312/https://www.billboard.com/charts/year-end/2019/top-billboard-200-albums|url-status=live}}</ref> | 119 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2020 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2020) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| Australian Albums (ARIA)<ref>{{cite web|url=https://www.aria.com.au/charts/2020/albums-chart|title=ARIA Top 100 Albums for 2020|publisher=Australian Recording Industry Association|access-date=January 15, 2021|archive-date=January 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114213533/https://www.aria.com.au/charts/2020/albums-chart|url-status=live}}</ref> | 89 |- ! scope="row"| Belgian Albums (Ultratop Flanders)<ref>{{cite web|url=https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2020&cat=a|title=Jaaroverzichten 2020|publisher=Ultratop|access-date=December 18, 2020|archive-date=December 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201222205127/https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2020&cat=a|url-status=live}}</ref> | 181 |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2020/top-billboard-200-albums|title=Top Billboard 200 Albums – Year-End 2020|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 4, 2020|archive-date=December 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207204455/https://www.billboard.com/charts/year-end/2020/top-billboard-200-albums|url-status=live}}</ref> | 86 |- ! scope="row"| US Top R&B/Hip-Hop Albums (''Billboard'')<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2020/top-r-and-b-hip-hop-albums|title=Top R&B/Hip-Hop Albums – Year-End 2020|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 12, 2020|archive-date=December 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207204435/https://www.billboard.com/charts/year-end/2020/top-r-and-b-hip-hop-albums|url-status=live}}</ref> | 74 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2021 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2021) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| Australian Albums (ARIA)<ref>{{cite web|url=https://www.aria.com.au/charts/2021/albums-chart|title=ARIA Top 100 Albums for 2021|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|access-date=January 13, 2022|archive-date=January 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220112223805/https://www.aria.com.au/charts/2021/albums-chart|url-status=live}}</ref> | 79 |- ! scope="row"| Belgian Albums (Ultratop Flanders)<ref>{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2021&cat=a|title=Jaaroverzichten 2021|publisher=Ultratop|access-date=January 5, 2022|archive-date=January 4, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220104110928/https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2021&cat=a|url-status=live}}</ref> | 180 |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2021/top-billboard-200-albums/|title=Billboard 200 Albums – Year-End 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 3, 2021|archive-date=December 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203104042/https://www.billboard.com/charts/year-end/2021/top-billboard-200-albums/|url-status=live}}</ref> | 53 |- ! scope="row"| US Top R&B/Hip-Hop Albums (''Billboard'')<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2021/top-r-and-b-hip-hop-albums/|title=Top R&B/Hip-Hop Albums – Year-End 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 3, 2021|archive-date=December 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202151327/https://www.billboard.com/charts/year-end/2021/top-r-and-b-hip-hop-albums/|url-status=live}}</ref> | 25 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2022 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2022) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| Australian Albums (ARIA)<ref>{{cite web|url=https://www.aria.com.au/charts/2022/albums-chart|title=ARIA Top 100 Albums Chart for 2022|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|access-date=January 4, 2023|archive-date=January 4, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230104142525/https://www.aria.com.au/charts/2022/albums-chart|url-status=live}}</ref> | 58 |- ! scope="row"| Belgian Albums (Ultratop Flanders)<ref>{{cite web|url=https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2022&cat=a|title=Jaaroverzichten 2022|publisher=[[Ultratop]]|language=nl|access-date=January 14, 2023|archive-date=January 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230113102633/https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2022&cat=a|url-status=live}}</ref> | 123 |- ! scope="row"| Icelandic Albums ([[Tónlistinn]])<ref>{{cite web|url=https://plotutidindi.is/tonlistinn-plotur-2022/|title=Tónlistinn – Plötur – 2022|publisher=Plötutíðindi|access-date=January 14, 2025|language=is}}</ref> | 55 |- ! scope="row"| New Zealand Albums (RMNZ)<ref>{{cite web|url=https://aotearoamusiccharts.co.nz/archive/annual-albums/2022-12-31|title=Top Selling Albums of 2022|publisher=[[Recorded Music NZ]]|access-date=December 22, 2022|archive-date=December 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221221072418/https://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=5467|url-status=live}}</ref> | 24 |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2022/top-billboard-200-albums/|title=Billboard 200 Albums – Year-End 2022|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 2, 2022|archive-date=December 2, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202030432/https://www.billboard.com/charts/year-end/2022/top-billboard-200-albums/|url-status=live}}</ref> | 25 |- ! scope="row"| US Top R&B/Hip-Hop Albums (''Billboard'')<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2022/top-r-and-b-hip-hop-albums/|title=Top R&B/Hip-Hop Albums – Year-End 2022|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 2, 2022|archive-date=December 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221221045522/https://www.billboard.com/charts/year-end/2022/top-r-and-b-hip-hop-albums/|url-status=live}}</ref> | 12 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2023 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2023) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| Australian Albums (ARIA)<ref>{{cite web|url=https://www.aria.com.au/charts/2023/albums-chart|title=ARIA Top 100 Albums Chart for 2023|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|access-date=January 12, 2024|archive-date=January 12, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112022059/https://www.aria.com.au/charts/2023/albums-chart|url-status=live}}</ref> | 78 |- ! scope="row"| Belgian Albums (Ultratop Flanders)<ref>{{cite web|url=https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2023&cat=a|title=Jaaroverzichten 2023|publisher=[[Ultratop]]|language=nl|access-date=January 7, 2024|archive-date=January 7, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240107174051/https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2023&cat=a|url-status=live}}</ref> | 140 |- ! scope="row"| Canadian Albums (''Billboard'')<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2023/top-canadian-albums/|title=Top Canadian Albums – Year-End 2023|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=November 22, 2023|archive-date=November 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121214402/https://www.billboard.com/charts/year-end/2023/top-canadian-albums/|url-status=live}}</ref> | 49 |- ! scope="row"| Icelandic Albums (Tónlistinn)<ref>{{cite web|url=https://plotutidindi.is/tonlistinn-plotur-2023/|title=Tónlistinn – Plötur – 2023|publisher=Plötutíðindi|access-date=January 14, 2025|language=is}}</ref> | 64 |- ! scope="row"| New Zealand Albums (RMNZ)<ref>{{cite web|url=https://aotearoamusiccharts.co.nz/archive/annual-albums/2023-12-31|title=Top Selling Albums of 2023|publisher=[[Recorded Music NZ]]|access-date=December 22, 2023|archive-date=December 21, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231221165646/https://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=5732}}</ref> | 42 |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2023/top-billboard-200-albums/|title=Billboard 200 Albums – Year-End 2023|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=November 22, 2023|archive-date=December 4, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204090337/https://www.billboard.com/charts/year-end/2023/top-billboard-200-albums/|url-status=live}}</ref> | 30 |- ! scope="row"| US Top R&B/Hip-Hop Albums (''Billboard'')<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2023/top-r-and-b-hip-hop-albums/|title=Top R&B/Hip-Hop Albums – Year-End 2023|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=November 22, 2023|archive-date=December 4, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204090247/https://www.billboard.com/charts/year-end/2023/top-r-and-b-hip-hop-albums/|url-status=live}}</ref> | 12 |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец 2024 года ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2024) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| Australian Albums (ARIA)<ref>{{cite web|url=https://www.aria.com.au/charts/2024/albums-chart|title=ARIA Top 100 Albums for 2024|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|access-date=January 13, 2025}}</ref> | 90 |- ! scope="row"| Australian Hip Hop/R&B Albums (ARIA)<ref>{{cite web|url=https://www.aria.com.au/charts/2024/hip-hop-r-and-b-albums-chart|title=ARIA Top 50 Hip Hop/R&B Albums for 2024|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|access-date=January 14, 2025}}</ref> | 24 |- ! scope="row"| Belgian Albums (Ultratop Flanders)<ref>{{cite web|url=https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2024&cat=a|title=Jaaroverzichten 2024|publisher=[[Ultratop]]|language=nl|access-date=January 3, 2025}}</ref> | 137 |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2024/top-billboard-200-albums/|title=Billboard 200 Albums – Year-End 2024|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=January 1, 2025}}</ref> | 43 |- ! scope="row"| US Top R&B/Hip-Hop Albums (''Billboard'')<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2024/top-r-and-b-hip-hop-albums/|title=Top R&B/Hip-Hop Albums – Year-End 2024|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=January 1, 2025}}</ref> | 12 |} ===Чарты на канец дзесяцігоддзя=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Паказчыкі на канец дзесяцігоддзя ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col"| Чарты (2010–2019) ! scope="col"| Пазыція |- ! scope="row"| US ''Billboard'' 200<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/decade-end/billboard-200|title=Decade-End Charts: Billboard 200|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=November 15, 2019|archive-date=November 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114210657/https://www.billboard.com/charts/decade-end/billboard-200|url-status=live}}</ref> | 79 |} {{col-end}} == Гісторыя выпускаў == {| class="wikitable plainrowheaders" |+Даты выхаду і фарматы ''Good Kid, M.A.A.D City'' ! scope="col" | Рэгіён ! scope="col" | Дата ! scope="col" | Лейблы ! scope="col" | Фармат(ы) ! scope="col" | Выданне ! scope="col" | Крыніца |- ! rowspan="2" scope="row" | Розны | 22 кастрычніка 2012 г. | rowspan="2" |{{hlist|[[Top Dawg Entertainment|TDE]]|[[Aftermath Entertainment|Aftermath]]|[[Interscope]]}} |{{hlist|[[CD]]|[[Music download|digital download]]|[[LP record|LP]]}} |{{hlist|Стандарт|дэлюкс}} | style="text-align: center" | <ref>''Good Kid, M.A.A.D City'' release formats:</ref> |- | 21 кастрычніка 2022 г. | [[Грамафонная пласцінка|Вініл]] | Юбілей | style="text-align: center" | <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://hiphopdx.com/news/id.73909/title.kendrick-lamar-good-kid-maad-city-vinyl-10th-anniversary|title=Kendrick Lamar Unveils 'good kid, m.A.A.d city' 10th Anniversary Vinyl|author=Bustard|first=Andy|website=[[HipHopDX]]|date=October 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221120213504/https://hiphopdx.com/news/id.73909/title.kendrick-lamar-good-kid-maad-city-vinyl-10th-anniversary|archive-date=November 20, 2022|access-date=November 20, 2022|url-status=live}}</ref> |} == Спасылкі == {{Reflist|30em}} * {{Cite web|url=http://social.entertainment.msn.com/music/blogs/live-music-blogpost.aspx?post=b528c569-d98f-40fe-a30f-a40e79f03207|title=Respect yourself: Kendrick Lamar's standing-room only Roseland show|author=Christgau|first=Robert|author-link=Robert Christgau|website=[[MSN Music]]|date=February 28, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130323114620/http://social.entertainment.msn.com/music/blogs/live-music-blogpost.aspx?post=b528c569-d98f-40fe-a30f-a40e79f03207|archive-date=March 23, 2013|url-status=dead}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Альбомы 2012 года]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] 9r85d4beaioouuf2ctk2esp5ppgg6p2 Канстанцін Фаміч Міхаленка 0 795800 5133435 5065780 2026-04-28T19:47:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133435 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Канстанцін Фаміч Міхаленка | арыгінал імя = {{lang-ru|Константин Фомич Михаленко}} | выява = Konstantin Fomich Mikhalenko (2).jpg }} '''Канстанцін Фаміч Міхаленка''' ({{Lang-ru|Константин Фомич Михаленко}}; [[26 лютага]] [[1920]], [[Масква]] — [[4 снежня]] [[2011]], [[Масква]]) — савецкі лётчык, удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]] (1946), пісьменнік. Капітан запасу (17.06.1968). == Біяграфія == Канстанцін Фаміч Міхаленка нарадзіўся 26 лютага 1920 года ў [[Масква|Маскве]]. [[Рускія|Рускі]]. З 1922 года жыў у [[Гомель|Гомелі]], дзе і пайшоў у школу. З адзнакай скончыў 10 класаў і «Гомельскі аэраклуб АСААВІЯХІМа». Паступіў у [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Беларускі медыцынскі інстытут]]. У 1940 годзе прызначаны санінструктарам разведвзвода і ў складзе лыжнага батальёна, сфармаванага са студэнтаў мінскіх ВНУ, накіраваны на [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінскую вайну]]. Пасля заканчэння вайны вярнуўся ў [[Мінск]], працягнуў навучанне ў медінстытуце і скончыў 3-і курс. Пасля паспяховага выступлення на гарадскіх спаборніцтвах па планёрным спорце накіраваны на навучанне ў Харкаўскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў і лётчыкаў-назіральнікаў. Адразу пасля заканчэння авіяцыйнай школы ў 1941 годзе накіраваны на фронт. Першыя баявыя вылеты здзейсніў у якасці штурмана самалёта па-2. Вялікія страты сярод лётчыкаў вымусілі камандаванне палка звярнуцца да Канстанціна Міхаленкі з прапановай стаць лётчыкам. Ён пагадзіўся. Удзельнік [[Бітва за Маскву|бітвы пад Масквой]], [[Сталінградская бітва|пад Сталінградам]], [[Курская бітва|Курскай бітвы]], [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай]], [[Вісла-Одэрская аперацыя|Вісла-Одэрскай]], [[Берлінская наступальная аперацыя|Берлінскай]] аперацый. За гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на самалёце По-2 выканаў 997 баявых вылетаў на разведку, нанясенне бомбавых удараў па нямецкіх войсках, для забеспячэння харчаваннем і боепрыпасамі акружаных войскаў, эвакуацыю параненых, закіду разведвальна-дыверсійных груп у тыл праціўніка. Да канца вайны гвардыі старшы лейтэнант Міхаленка — камандзір звяна 45-га гвардзейскага начнога бамбардзіровачнага Варшаўскага Чырванасцяжнага ордэна Суворава 3-й ступені авіяцыйнага палка (9-я гвардзейская начная бамбардзіровачная Сталінградска-Рэчыцкая Чырванасцяжная ордэна Суворава авіяцыйная дывізія, 16-я паветраная армія, [[1-ы Беларускі фронт]]). [[Файл:Могила Героя Советского Союза Константина Михаленко.JPG|міні|208x208пкс|Магіла Міхаленкі на Быкаўскіх могілках Жукоўскага.]] Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 мая 1946 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм гвардыі старэйшаму лейтэнанту Міхаленка Канстанціну Фамічу прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]. Пасля звальнення ў запас у 1946 годзе працягнуў лётную дзейнасць у палярнай авіяцыі. Выконваў палёты на разведку лядовай абстаноўкі, забеспячэнні і эвакуацыю экіпажаў арктычных станцый. Усяго за гады працы ў палярнай авіяцыі налятаў больш за 23 тысячы гадзін. Удастоены звання «Ганаровы палярнік СССР». [[Файл:AeroklubGomel.jpg|міні|195x195пкс|Мемарыяльная дошка ў памяць пра Герояў Савецкага Саюза, якія вучыліся ў Гомельскім аэраклубе.]] З 1973 года ў навукова-даследчым інстытуце. Жыў у [[Масква|Маскве]]. Захапляецца [[Жывапіс|жывапісам]]. У 2007 годзе прэфектурай Паўднёвай адміністрацыйнай акругі Масквы была арганізавана выстава яго работ, прысвечаных [[Арктыка|Арктыцы]] і [[Антарктыда|Антарктыцы]]. Выстава персанальных работ Міхаленкі адбылася ў 2015 годзе, пасля яго смерці, у выставачнай зале Саюза мастакоў Расіі. Памёр 4 снежня 2011 года, пахаваны на Быкаўскіх могілках Жукоўскага. == Узнагароды і звання == * [[Герой Савецкага Саюза]] (1946) * [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|Медаль «Залатая Зорка»]] Героя Савецкага Саюза № 8965 * [[Ордэн Леніна]] * Тры [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Ордэны Чырвонага Сцяга]] * Два [[Ордэн Айчыннай вайны|ордэны Айчыннай вайны]] I ступені * [[Ордэн «Знак Пашаны»]] * Медалі * Званне «Ганаровы палярнік СССР» == Памяць == * У фондах [[Гомельскі абласны музей ваеннай славы|Гомельскага абласнога музея ваеннай славы]] прадстаўлена калекцыя жывапісных работ вядомага савецкага лётчыка, удзельніка Вялікай Айчыннай вайны, Героя Савецкага Саюза, удзельніка вызвалення [[Гомель|Гомеля]] і [[Гомельская вобласць|Гомельшчыны]], Ганаровага палярніка СССР — Міхаленка Канстанціна Фаміча. У музеі захоўваецца каля 70 работ аўтара, сярод якіх прадстаўлены эцюды, палотны, выкананыя ў тэхніцы акварэль і жывапіс алейная<ref>{{Cite web|url=http://milglory.gomel.museum.by/node/52632|title=Картины К. Ф. Михаленко|archive-url=https://web.archive.org/web/20231213165116/http://milglory.gomel.museum.by/node/52632|archive-date=13 снежня 2023|access-date=|url-status=dead}}</ref>. * Стэла ў гонар К. Ф. Міхаленкі ўстаноўлена на [[Мемарыял «Алея Герояў» (Гомель)|Алеі Герояў]] у [[Гомель|Гомелі]] ([[Савецкая вуліца (Гомель)|вул. Савецкая]])<ref>{{Cite web|url=https://gomel.gov.by/ru/content/gomel/alleya-geroev-21/|title=Аллея Героев в Гомеле|access-date=6 снежня 2025|archive-date=9 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209214312/https://gomel.gov.by/ru/content/gomel/alleya-geroev-21/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gomel.gov.by/ru/content/gomel/alleya-geroev-21/mikhalenko-konstantin-fomich/|title=Михаленко Константин Фомич|access-date=6 снежня 2025|archive-date=13 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231213165115/https://gomel.gov.by/ru/content/gomel/alleya-geroev-21/mikhalenko-konstantin-fomich/|url-status=dead}}</ref>. == Сачыненне == * Служу небу. — Минск, 1973. * Небо стоит верности. — М.: Детская литература, 1981. * ''Михаленко К. Ф.'' — <abbr>М.</abbr>: Эксмо, Яуза, 2008. — 320 с. — (Война и мы. Окопная правда). — 4000 экз. — ISBN 978–5–699–25270–1. == Крыніцы == <references responsive="" /> == Літаратура == * Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — <abbr>М.</abbr>: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-203-00536-2</nowiki>. * Навечно в сердце народном / Редкол.: [[Іван Шамякін|И. П. Шамякин]] (гл. ред.) и др. — 3-е изд., доп. и испр. — [[Мінск|Минск]]: [[Беларуская Савецкая Энцыклапедыя|Белорусская советская энциклопедия]], 1984. — 607 с. — 65 000 экз. == Спасылкі == * [http://iremember.ru/memoirs/letchiki-bombardirov/mikhalenko-konstantin-fomich/ Интервью на сайте «Я помню»]. {{Commons|Category:}} {{DEFAULTSORT:Міхаленка Канстанцін Фаміч}} na8mmt3m318ye9w1bls75zltxhap0nc Юрцін 0 795832 5133307 5065194 2026-04-28T12:43:17Z Vitedg 130413 /* Вядомыя носьбіты */ 5133307 wikitext text/x-wiki '''Ю́рцін''' — мужчынскае прозвішча. Жаночая форма — '''Ю́рціна'''. == Вядомыя носьбіты == * [[Барыс Алегавіч Юрцін]] (1932—2026) — беларускі архітэктар, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1989). === Юрціна === * [[Вера Ільінічна Юрціна]] (нар. 1935) — беларускі архітэктар. {{спіс цёзак2|Рускія}} icvgrpimuetn5gs5ja8r13yhdjiwmh5 Канстанцін Фёдаравіч Бычак 0 797045 5133443 5073977 2026-04-28T19:49:38Z 5133443 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бычак}} {{ДД |званне={{РБ, Генерал-маёр}} }} '''Канстанцін Фёдаравіч Бычак''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі ваенны, Старшыня [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь]] (з 2025). Генерал-маёр юстыцыі (2025). == Біяграфія == Нарадзіўся 20 верасня 1985 года<ref name="ofac"/> ў г. [[Гарадок]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]<ref name="kir">{{Cite web |url=https://sk.gov.by/by/rukovodstvo-by/ |title=Кіраўніцтва |access-date=30 снежня 2025 |archive-date=21 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221130048/https://sk.gov.by/by/rukovodstvo-by/ |url-status=dead }}</ref>. Бацька — Фёдар Мікалаевіч Бычак, начальнік аддзела эканомікі, пазней — начальнік фінансавага аддзела [[Гарадоцкі раённы выканаўчы камітэт|Гарадоцкага раённага выканаўчага камітэта]]<ref>[https://vitebsk-region.gov.by/news/aktualn_inf-ru/prynjata-rashenne-ab-uznagarodzhanni-ganarovymi-gramatami-vitsebskaga-ablvykankama-20506-2020/ Прынята рашэнне аб узнагароджанні Ганаровымі граматамі Віцебскага аблвыканкама]</ref>. Скончыў [[Інстытут нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] і [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]]<ref name="kir"/>. Працаваў следчым следчага аддзела Упраўлення КДБ Рэспублікі Беларусь па [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. У цэнтральным апараце [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] працаваў начальнікам аддзела<ref>[https://www.sb.by/articles/terrorizm-kak-rabota.html Задержаны четверо анархистов, подозреваемых в поджоге административных зданий в Солигорске и Мозыре. Во время допроса они дали признательные показания]</ref>, пазней — намеснікам начальніка следчага ўпраўлення<ref name="spu">[https://sputnik.by/20240202/novym-nachalnikom-sledstvennogo-upravleniya-kgb-belarusi-stal-bychek-1083314486.html Начальником следственного управления КГБ назначен Константин Бычек]</ref>. Неаднаразова даваў каментары беларускаму тэлебачанню па гучных крымінальных справах. Напрыклад, у студзені 2024 года ён расказаў пра тое, што [[Служба бяспекі Украіны]] планавала забойствы беларускіх дзяржаўных дзеячаў і журналістаў на тэрыторыі Беларусі<ref>[https://www.sb.by/articles/kgb-spetssluzhby-ukrainy-gotovili-ubiystva-belorusskikh-gosudarstvennykh-deyateley-i-zhurnalistov.html КГБ: спецслужбы Украины готовили убийства белорусских государственных деятелей и журналистов]</ref>. З 2 лютага 2024 года<ref name="spu"/> па 23 снежня 2025 года працаваў начальнікам следчага ўпраўлення Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь. 23 снежня 2025 года прызначаны Старшынёй [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://blr.belta.by/president/view/starshynej-sledchaga-kamiteta-belarusi-naznachany-kanstatsin-bychak-152897-2025/ Старшынёй Следчага камітэта Беларусі назначаны Канстацін Бычак]</ref> з прысваеннем спецыяльнага звання генерал-маёра юстыцыі<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32500451 Указ Президента Республики Беларусь от 23 декабря 2025 года № 451 «О К. Ф. Бычеке»]</ref>. == Санкцыі == У сакавіку 2021 года быў уключаны ў спіс непажаданых для Латвіі асоб<ref>[https://telegraf.lv/v-mire/item/9173461-rinkevich-vklyuchil-v-spisok-nezhelatelnykh-lits-eshche-118-belorusskikh-dolzhnostnykh-lits Ринкевич включил в черный список еще 118 белорусских должностных лиц]</ref>, трапіў пад міжнародныя санкцыі Эстоніі<ref>[https://vm.ee/subjektide-nimekiri-vabariigi-valitsuse-sanktsioon-seoses-olukorraga-valgevenes Subjektide nimekiri (Vabariigi Valitsuse sanktsioon seoses olukorraga Valgevenes)]</ref>. 9 жніўня 2021 года ўнесены ў [[спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]] [[ЗША]]<ref name="ofac">[https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20210809 Issuance of Executive Order Blocking Property of Additional Persons Contributing to the Situation in Belarus; Issuance of Belarus General License 4 and related Frequently Asked Questions; Belarus Designations]</ref>. == Узнагароды == * Медаль «[[Медаль «За бездакорную службу» (Беларусь)|За бездакорную службу]]» ІІІ ступені, * медаль «За бездакорную службу» ІІ ступені, * медаль «За бездакорную службу» І ступені, * [[медаль «За адзнаку ў воінскай службе» (Беларусь)|медаль «За адзнаку ў воінскай службе»]], * [[ордэн «За службу Радзіме»]] III ступені. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Старшыні Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бычак Канстанцін Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Старшыні Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь]] 9dm780qnnsfhkbx7te0ti7nh407u242 To Pimp a Butterfly 0 797119 5133310 5126692 2026-04-28T13:16:44Z Vlad Shmeklia 158547 удакладненне 5133310 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Год=2015|Назва=To Pimp a Butterfly|Тып=[[Студыйны альбом]]|Аўтар=[[Кендрык Ламар]]|Выдадзены={{Сцяг ЗША}} 15 сакавіка 2015|Запісаны=* Chalice Recording Studios (Галівуд) * Notifi Studios ([[Сент-Луіс]]) * Downtown Music Studios (Нью-Йорк) * House Studios ([[Вашынгтон (штат)|Вашынгтон]]) * No Excuses Studios ([[Санта-Моніка]])|Працягласць=78:51|Прадзюсар=[[Dr. Dre]] і іншыя|Краіна={{Сцяг ЗША}} [[ЗША]]|Лэйбл=Top Dawg, [[Aftermath Entertainment|Aftermath]], [[Interscope Records|Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Good Kid, M.A.A.D City]]|Наступны альбом=[[Untitled Unmastered]]|Пап_год=2012|Наст_год=2016|Вокладка=Kendrick Lamar - To Pimp a Butterfly.png|Жанры=Эксперыментальны хіп-хоп, прагрэсіўны рэп, свядомы хіп-хоп, джаз-рэп, джы-фанк і неасоўл}}'''''To Pimp a Butterfly''''' ({{Tr|Зводнічаць з матыльком}}){{Efn|«Спакусіць матылёк», апаганіць яго вобраз. Вось што сістэма паспрабуе зрабіць з кожным, хто вырвецца з кокана пры нараджэнні, праз пастаяннае спакушэнне, навязванне ілжывых каштоўнасцяў, стэрэатыпных меркаванняў і высноў. To pimp a butterfly. Гэта такі ж грэх, як і забойства перасмешніка... Самая назва альбома з’яўляецца адсылкай да рамана [[Харпер Лі]] «Забіць перасмешніка» (To Kill a Mockingbird)<ref name="blogspot">{{cite web |url=https://meta-world.blogspot.com/2015/03/kendrick-lamar-to-pimp-butterfly-review.html |title=Kendrick Lamar – To Pimp a Butterfly (Обзор) |publisher=meta-world.blogspot.com |date=2015-03-20 |accessdate=2024-05-22 |lang= |archive-date=2024-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521213655/https://meta-world.blogspot.com/2015/03/kendrick-lamar-to-pimp-butterfly-review.html |url-status=live }}</ref>}} — трэці [[студыйны альбом]] амерыканскага рэпера [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], які выйшаў 15 сакавіка [[2015|2015 года]] на лэйблах Top Dawg, Aftermath Entertainment і [[Interscope Records]]. Прадзюсарам былі [[Dr. Dre]] і іншыя. Дыск Ламара ўзначаліў амерыканскі хіт-парад ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|Billboard 200|ru}}'', а таксама быў намінаваны на прэмію [[Грэмі]]-2016 у катэгорыі «Лепшы альбом года». == Аб альбоме == ''To Pimp a Butterfly'' упершыню выйшаў 15 сакавіка 2015 года на {{Не перакладзена 3|iTunes Store|iTunes Store|ru}} і [[Spotify]], гэта значыць за 8 дзён да першапачаткова меркаванай афіцыйнай даты рэлізу<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.24urban.com/news/tde-feigns-vitriol-after-early-kendrick-lamar-release|title=TDE Feigns Vitriol after Early Kendrick Lamar Release|date=2015-03-16|publisher=24Urban|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505054824/http://www.24urban.com/news/tde-feigns-vitriol-after-early-kendrick-lamar-release|archive-date=2015-05-05|access-date=2015-04-22}}</ref>. Па словах Энтані Ціфіта, генеральнага дырэктара лэйбла Top Dawg Entertainment, датэрміновы рэліз альбома быў ненаўмысным, відаць, гэта было выклікана памылкай з боку [[Interscope Records]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://rapdose.com/2015/03/16/kendrick-lamar-to-pimp-a-butterfly-album-leaked-by-itunes|title=Kendrick Lamar 'To Pimp A Butterfly' Album Leaked By iTunes|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318194501/http://rapdose.com/2015/03/16/kendrick-lamar-to-pimp-a-butterfly-album-leaked-by-itunes|archive-date=2015-03-18|access-date=2015-03-17|url-status=live}}</ref>. На наступны дзень ён стаў недаступны на iTunes, але рэліз быў адноўлены 23 сакавіка, хаця захоўвалася даступнасць па стрымінгу на Spotify<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/6502232/update-kendrick-lamars-to-pimp-a-butterfly-gets-surprise-digital|title=Update: Kendrick Lamar's 'To Pimp a Butterfly' Gets Surprise Digital Release|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081630/http://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/6502232/update-kendrick-lamars-to-pimp-a-butterfly-gets-surprise-digital|archive-date=2016-03-04|access-date=2015-03-17|url-status=live}}</ref>. У першы ж тыдзень рэлізу ''To Pimp a Butterfly'' дэбютаваў на першым месцы ў амерыканскім хіт-парадзе ''Billboard'' 200 з тыражом 324,000 копій у ЗША<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6509621/kendrick-lamar-earns-first-no-1-album-billboard-200|title=Kendrick Lamar Earns His First No. 1 Album on Billboard 200 Chart|author=Keith Claufield|website=[[Billboard]]|date=2015-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211172138/http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6509621/kendrick-lamar-earns-first-no-1-album-billboard-200|archive-date=2015-12-11|access-date=2015-03-31|url-status=live}}</ref>. Па стане на люты 2016 года ў ЗША было прададзена {{Num|788000}} копій альбома<ref name="Sales">{{Cite web|lang=en|url=https://www.theverge.com/2016/2/17/11024174/kendrick-lamar-grammys-hip-hop|title=Kendrick Lamar and the Grammys’ hip-hop problem — twice as good still isn’t enough|author=Micah Singleton|publisher=[[The Verge]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160218093246/http://www.theverge.com/2016/2/17/11024174/kendrick-lamar-grammys-hip-hop|archive-date=2016-02-18|access-date=2016-02-18|url-status=live}}</ref>. == Вокладка == У 2024 годзе рэдакцыя часопіса ''[[Rolling Stone]]'' прысудзіла вокладцы пласцінкі 12-е месца ў спісе 100 лепшых вокладак альбомаў усіх часоў: «на знакамітай пласцінцы была намаляваная чорна-белая фатаграфія (зробленая французскім фатографам Дзянісам Руўрам) хатняй вечарынкі ля Белага дома… Са сваімі грашыма і выпіўкай ўсе альбо рыхтуюцца да рэвалюцыі, альбо святкуюць перамогу, што таксама робіць карціну цудоўна двухсэнсоўнай. Калі ў хіп-хоп-альбомаў ёсць свой „Sgt. Pepper“, то гэта ён»<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.24urban.com/news/tde-feigns-vitriol-after-early-kendrick-lamar-release|title=TDE Feigns Vitriol after Early Kendrick Lamar Release|date=2015-03-16|publisher=24Urban|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505054824/http://www.24urban.com/news/tde-feigns-vitriol-after-early-kendrick-lamar-release|archive-date=2015-05-05|access-date=2015-04-22}}</ref>. == Водгукі == Альбом атрымаў захопленыя водгукі музычных крытыкаў<ref name="Christgau">{{Cite web|lang=en|url=https://medium.com/cuepoint/robert-christgau-expert-witness-9fa87a06ebde|title=Expert Witness|first=Robert|last=Christgau|author-link=Robert Christgau|website=[[Medium (publishing platform)#Publications|Cuepoint]]|date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304121059/https://medium.com/cuepoint/robert-christgau-expert-witness-9fa87a06ebde|archive-date=2016-03-04|access-date=2015-04-03|url-status=dead}}</ref><ref name="Anderson">{{Артыкул|год=2015|мова=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407075907/http://www.ew.com/article/2015/03/26/kendrick-lamar-review|archive-date=2015-04-07}}</ref>. Альбом, акрамя ЗША, таксама ўзначаліў хіт-парады Вялікабрытаніі<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.24urban.com/news/tde-feigns-vitriol-after-early-kendrick-lamar-release|title=TDE Feigns Vitriol after Early Kendrick Lamar Release|date=2015-03-16|publisher=24Urban|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505054824/http://www.24urban.com/news/tde-feigns-vitriol-after-early-kendrick-lamar-release|archive-date=2015-05-05|access-date=2015-04-22}}</ref>, Канады, Аўстраліі і Новай Зеландыі. 7 снежня 2015 года альбом быў намінаваны на музычную прэмію [[Грэмі]] ў катэгорыі «Лепшы альбом года»<ref name="nominations2016">{{Cite web|lang=en|url=http://www.billboard.com/articles/news/grammys/6785974/grammy-nominations-2016-full-list|title=Grammy Nominations 2016: See the Full List of Nominees|author=|website=|date=2015-12-07|publisher=billboard.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210021119/http://www.billboard.com/articles/news/grammys/6785974/grammy-nominations-2016-full-list|archive-date=2015-12-10|access-date=2015-12-07|url-status=live}}</ref><ref name="grammynom11">[http://www.grammy.com/news/kendrick-lamar-taylor-swift-the-weeknd-top-58th-grammy-nominations Kendrick Lamar, Taylor Swift, The Weeknd Top 58th GRAMMY Nominations.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151208181722/http://www.grammy.com/news/kendrick-lamar-taylor-swift-the-weeknd-top-58th-grammy-nominations |date=8 снежня 2015 }} (December 07, 2015) — grammy.com</ref>. === Выніковыя рэйтынгі === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" !Краіна !Публікацыя !Спіс !Ранг |- | rowspan="2" |[[Злучаныя Штаты Амерыкі|США]] | rowspan="2" |''[[Billboard]]'' |25 Best Albums of 2015 |{{Center|1}} |- |10 Best Hip-Hop Albums of 2015<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.24urban.com/news/tde-feigns-vitriol-after-early-kendrick-lamar-release|title=TDE Feigns Vitriol after Early Kendrick Lamar Release|date=2015-03-16|publisher=24Urban|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505054824/http://www.24urban.com/news/tde-feigns-vitriol-after-early-kendrick-lamar-release|archive-date=2015-05-05|access-date=2015-04-22}}</ref> |{{Center|1}} |- | rowspan="2" |США | rowspan="2" |''Complex'' |The Best Albums of 2015 (So Far) |{{Center|1}} |- |The Best Albums of 2015<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://rapdose.com/2015/03/16/kendrick-lamar-to-pimp-a-butterfly-album-leaked-by-itunes|title=Kendrick Lamar 'To Pimp A Butterfly' Album Leaked By iTunes|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318194501/http://rapdose.com/2015/03/16/kendrick-lamar-to-pimp-a-butterfly-album-leaked-by-itunes|archive-date=2015-03-18|access-date=2015-03-17|url-status=live}}</ref> |{{Center|1}} |- |США |''Consequence of Sound''<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/6502232/update-kendrick-lamars-to-pimp-a-butterfly-gets-surprise-digital|title=Update: Kendrick Lamar's 'To Pimp a Butterfly' Gets Surprise Digital Release|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081630/http://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/6502232/update-kendrick-lamars-to-pimp-a-butterfly-gets-surprise-digital|archive-date=2016-03-04|access-date=2015-03-17|url-status=live}}</ref> |Top 50 Albums of 2015 |{{Center|1}} |- |США |''[[Entertainment Weekly]]''<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6509621/kendrick-lamar-earns-first-no-1-album-billboard-200|title=Kendrick Lamar Earns His First No. 1 Album on Billboard 200 Chart|author=Keith Claufield|website=[[Billboard]]|date=2015-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211172138/http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6509621/kendrick-lamar-earns-first-no-1-album-billboard-200|archive-date=2015-12-11|access-date=2015-03-31|url-status=live}}</ref> |The 40 Best Albums of 2015 |{{Center|1}} |- |UK |''[[New Musical Express|NME]]''<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.24urban.com/news/tde-feigns-vitriol-after-early-kendrick-lamar-release|title=TDE Feigns Vitriol after Early Kendrick Lamar Release|date=2015-03-16|publisher=24Urban|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505054824/http://www.24urban.com/news/tde-feigns-vitriol-after-early-kendrick-lamar-release|archive-date=2015-05-05|access-date=2015-04-22}}</ref> |NME’s Albums of the Year 2015 |{{Center|2}} |- |[[Вялікабрытанія|Великобритания]] |''Pitchfork Media''<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.24urban.com/news/tde-feigns-vitriol-after-early-kendrick-lamar-release|title=TDE Feigns Vitriol after Early Kendrick Lamar Release|date=2015-03-16|publisher=24Urban|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505054824/http://www.24urban.com/news/tde-feigns-vitriol-after-early-kendrick-lamar-release|archive-date=2015-05-05|access-date=2015-04-22}}</ref> |The Best Albums of 2015 |{{Center|1}} |- | rowspan="3" |США | rowspan="3" |''[[Rolling Stone]]'' |45 Best Albums of 2015 (So Far) |{{Center|*}} |- |The 50 Best Albums of 2015 |{{Center|1}} |- |40 Best Rap Albums of 2015<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.24urban.com/news/tde-feigns-vitriol-after-early-kendrick-lamar-release|title=TDE Feigns Vitriol after Early Kendrick Lamar Release|date=2015-03-16|publisher=24Urban|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505054824/http://www.24urban.com/news/tde-feigns-vitriol-after-early-kendrick-lamar-release|archive-date=2015-05-05|access-date=2015-04-22}}</ref> |{{Center|1}} |- |США |''Slant Magazine''<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.slantmagazine.com/features/article/the-25-best-albums-of-2015/P5|title=The 25 Best Albums of 2015|website=Slant Magazine|date=2015-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211224354/http://www.slantmagazine.com/features/article/the-25-best-albums-of-2015/P5|archive-date=2015-12-11|access-date=2015-12-13|url-status=live}}</ref> |The 25 Best Albums of 2015 |{{Center|1}} |- |США |''Spin'' |The 50 Best Albums of 2015 |{{Center|1}} |- |США |Stereogum<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.stereogum.com/1845609/the-50-best-albums-of-2015/franchises/2015-in-review/5/|title=The 50 Best Albums Of 2015|publisher=[[Stereogum]]. [[SpinMedia]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151209031602/http://www.stereogum.com/1845609/the-50-best-albums-of-2015/franchises/2015-in-review/5/|archive-date=2015-12-09|access-date=2015-12-01|url-status=live}}</ref> |The 50 Best Albums of 2015 |{{Center|2}} |- |Великобритания |''[[The Guardian]]''<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/music/ng-interactive/2015/dec/02/best-albums-of-2015|title=The best albums of 2015|website=[[The Guardian]]|date=2015-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170420071109/https://www.theguardian.com/music/ng-interactive/2015/dec/02/best-albums-of-2015|archive-date=2017-04-20|access-date=2015-12-18|url-status=live}}</ref> |The Best Albums of 2015 |{{Center|1}} |- | rowspan="3" |США | rowspan="3" |''[[The New York Times]]''<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nytimes.com/2015/12/13/arts/music/best-albums-of-2015.html?_r=0|title=The Best Albums of 2015|website=The New York Times|date=2015-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211204046/http://www.nytimes.com/2015/12/13/arts/music/best-albums-of-2015.html?_r=0|archive-date=2015-12-11|access-date=2015-12-13|url-status=live}}</ref> |The Best Albums of 2015 {{Small|(by [[Jon Pareles]])}} |{{Center|1}} |- |The Best Albums of 2015 {{Small|(by Ben Ratliff)}} |{{Center|2}} |- |The Best Albums of 2015 {{Small|(by Nate Chinen)}} |{{Center|2}} |- |США |''[[Time]]''<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://time.com/4131352/top-10-albums/|title=Top 10 Best Albums|website=Time|date=2015-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20151215043318/http://time.com/4131352/top-10-albums/|archive-date=2015-12-15|access-date=2015-12-13|url-status=live}}</ref> |Top 10 Best Albums |{{Center|3}} |- |США |''Vice'' |The 50 Best Albums of 2015 |{{Center|1}} |} <small><nowiki>*</nowiki> без указання месца ў спісе</small> {{Рэйтынгі | загаловак = | state = | rev1 = [[Metacritic]] | rev1Score = 96/100<ref>{{cite web |url=http://www.metacritic.com/music/to-pimp-a-butterfly/kendrick-lamar/critic-reviews |title=Critic Reviews for To Pimp A Butterfly |publisher=[[Metacritic]] |accessdate=2015-12-04 |archive-date=2015-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151128190900/http://www.metacritic.com/music/to-pimp-a-butterfly/kendrick-lamar/critic-reviews |url-status=live |lang=en }}</ref> | rev2 = [[AllMusic]] | rev2Score = {{Rating|4.5|5}}<ref>{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/to-pimp-a-butterfly-mw0002835159 |title=To Pimp a Butterfly – Kendrick Lamar |first=David |last=Jeffries |publisher=AllMusic |date=2015-03-16 |accessdate=2015-03-28 |archive-date=2016-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160429024509/http://www.allmusic.com/album/to-pimp-a-butterfly-mw0002835159 |url-status=live |lang=en }}</ref> | rev3 = ''[[Chicago Tribune]]'' | rev3Score = {{Rating|4|4}}<ref>{{cite web |url=http://www.chicagotribune.com/entertainment/music/chi-kendrick-lamar-album-review-to-pimp-a-butterfly-reviewed-20150316-column.html |title=Kendrick Lamar delivers masterful 'To Pimp a Butterfly' |first=Greg |last=Kot |work=[[Chicago Tribune]] |date=2015-03-17 |accessdate=2015-03-17 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303174026/http://www.chicagotribune.com/entertainment/music/chi-kendrick-lamar-album-review-to-pimp-a-butterfly-reviewed-20150316-column.html |url-status=live |lang=en }}</ref> | rev4 = ''[[Medium (publishing platform)#Publications|Cuepoint]]'' | rev4Score = A–<ref name="Christgau"/> | rev5 = ''[[Entertainment Weekly]]'' | rev5Score = A<ref name="Anderson"/> | rev6 = ''[[The Guardian]]'' | rev6Score = {{Rating|4|5}}<ref name="Petridis">{{cite news|last=Petridis|first=Alexis|authorlink=Alexis Petridis|issue=March 19|year=2015|url=https://www.theguardian.com/music/2015/mar/19/kendrick-lamar-to-pimp-a-butterfly-review|title=Kendrick Lamar: To Pimp a Butterfly review – challenging but gripping|newspaper=[[The Guardian]]|location=London|accessdate=2015-04-03|archivedate=2015-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402152558/http://www.theguardian.com/music/2015/mar/19/kendrick-lamar-to-pimp-a-butterfly-review|lang=en}}</ref> | rev7 = ''[[The Observer]]'' | rev7Score = {{Rating|5|5}}<ref>{{cite news|last=Empire|first=Kitty|authorlink=Kitty Empire|issue=March 22|year=2015|url=https://www.theguardian.com/music/2015/mar/22/kendrick-lamar-to-pimp-butterfly-review-fearless-in-scope|title=Kendrick Lamar: To Pimp a Butterfly review – fearless in its scope|newspaper=[[The Observer]]|location=London|accessdate=2015-04-03|archivedate=2015-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402182603/http://www.theguardian.com/music/2015/mar/22/kendrick-lamar-to-pimp-butterfly-review-fearless-in-scope|lang=en}}</ref> | rev8 = ''[[Pitchfork Media]]'' | rev8Score = 9.3/10<ref name="auto2">{{cite web |url=http://pitchfork.com/reviews/albums/20390-to-pimp-a-butterfly/ |title=Kendrick Lamar: To Pimp a Butterfly |author=Craig Jenkins |work=[[Pitchfork Media]] |date=2015-03-19 |accessdate=2015-03-19 |archive-date=2016-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160614032428/http://pitchfork.com/reviews/albums/20390-to-pimp-a-butterfly/ |url-status=live |lang=en }}</ref> | rev9 = ''[[Rolling Stone]]'' | rev9Score = {{Rating|4.5|5}}<ref name="auto3">[https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/kendrick-lamar-to-pimp-a-butterfly-20150319 "Kendrick Lamar's New Album: To Pimp a Butterfly"] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151219050830/https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/kendrick-lamar-to-pimp-a-butterfly-20150319 |date=19 снежня 2015 }}. ''Rolling Stone''.</ref> | rev10 = ''[[Slant Magazine]]'' | rev10Score = {{Rating|4.5|5}}<ref name="Slant">{{cite web |url=http://www.slantmagazine.com/music/review/kendrick-lamar-to-pimp-a-butterfly |title=Kendrick Lamar: To Pimp a Butterfly |author=Sam C. Mac |work=[[Slant Magazine]] |date=2015-03-19 |accessdate=2015-03-19 |archive-date=2015-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151212043245/http://www.slantmagazine.com/music/review/kendrick-lamar-to-pimp-a-butterfly |url-status=live |lang=en }}</ref> | rev11 = ''[[Spin (журнал)|Spin]]'' | rev11Score = 10/10<ref name="spin">{{cite web |url=http://www.spin.com/reviews/kendrick-lamar-to-pimp-a-butterfly/ |title=Review: Kendrick Lamar Returns With the Great American Hip-Hop Album, 'To Pimp a Butterfly' |author=Dan Weiss |publisher=''[[Spin (журнал)|Spin]]'' |date=2015-03-20 |accessdate=2015-03-20 |archive-date=2015-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150831075723/http://www.spin.com/reviews/kendrick-lamar-to-pimp-a-butterfly/ |url-status=live |lang=en }}</ref> | rev12 = | rev12Score = }} == Спіс кампазіцый == {{Tracklist|extra_column=Прадзюсары|total_length=78:51|title1=[[Wesley's Theory]]|note1=пры ўдзеле [[Джордж Клінтан (музыкант)|Джорджа Клінтана]] і [[Thundercat]]|writer1={{flatlist| * [[Кендрык Ламар]] * [[Джордж Клінтан (музыкант)|Джордж Клінтан]] * [[Flying Lotus|Steven Ellison]] * Ronald "Flippa" Colson * [[Thundercat|Stephen Bruner]] * [[Boris Gardiner]] }}|extra1={{flatlist| * [[Flying Lotus]] * Flippa * [[Sounwave]]{{ref|a|[a]}} * Thundercat{{ref|a|[a]}} }}|length1=4:47|title2=[[For Free? (Interlude)]]|writer2={{flatlist| * Duckworth * Terrace Martin * Rose McKinney }}|extra2=Martin|length2=2:10|title3=[[King Kunta]]|writer3={{flatlist| * Duckworth * Bruner * Johnny Burns * [[Майкл Джэксан]] * [[Ahmad (rapper)|Ahmad Lewis]] * [[Redfoo|Stefan Gordy]] * [[James Brown]] * [[Fred Wesley]] * [[John "Jabo" Starks|John Starks]] }}|extra3={{flatlist| * Sounwave * Martin{{ref|a|[a]}} }}|length3=3:54|title4=[[Institutionalized (песня Кендрыка Ламара)|Institutionalized]]|note4=пры ўдзеле [[Білал (спявак)|Білала]], Anna Wise і [[Снуп Дог]]|writer4={{flatlist| * Duckworth * [[Rahki|Columbus Smith]] * Fredrik Halldin * [[Sam Barsh]] }}|extra4=[[Rahki]]|length4=4:31|title5=[[These Walls (песня Кендрыка Ламара)|These Walls]]|note5=пры ўдзеле Bilal, Anna Wise і Thundercat|writer5={{flatlist| * Duckworth * Martin * [[1500 or Nothin'|Larrance Dopson]] * [[James Fauntleroy]] * McKinney }}|extra5={{flatlist| * Martin * [[1500 or Nothin']] * Sounwave{{ref|a|[a]}} }}|length5=5:01|title6=[[U (песня Кендрыка Ламара)|u]]|writer6={{flatlist| * Duckworth * Taz "Ti$a" Arnold * Michael "Whoarei" Brown }}|extra6={{flatlist| * Arnold * Whoarei * Sounwave{{ref|a|[a]}} }}|length6=4:28|title7=[[Alright]]|writer7={{flatlist| * Duckworth * [[Pharrell Williams]] * [[Sounwave|Mark Spears]] }}|extra7={{flatlist| * Williams * Sounwave }}|length7=3:39|title8=[[For Sale? (Interlude)]]|writer8={{flatlist| * Duckworth * Arnold }}|extra8={{flatlist| * Arnold * Sounwave{{ref|a|[a]}} * Martin{{ref|a|[a]}} }}|length8=4:51|title9=[[Momma (песня Кендрыка Ламара)|Momma]]|writer9={{flatlist| * Duckworth * [[Knxwledge|Glen Boothe]] * Arnold * Sylvester Stewart * [[Lalah Hathaway]] * [[Rahsaan Patterson]] * Rex Rideout }}|extra9={{flatlist| * [[Knxwledge]] * Arnold }}|length9=4:43|title10=[[Hood Politics (песня Кендрыка Ламара)|Hood Politics]]|writer10={{flatlist| * Duckworth * Bruner * [[Sufjan Stevens]] }}|extra10={{flatlist| * [[Tae Beast]] * Sounwave * Thundercat }}|length10=4:52|title11=[[How Much a Dollar Cost]]|note11=пры ўдзеле [[James Fauntleroy]] і [[Ronald Isley]]|writer11={{flatlist| * Duckworth * Martin * Josef "LoveDragon" Leimberg * McKinney * Fauntleroy * [[Ronald Isley]] }}|extra11=LoveDragon|length11=4:21|title12=Complexion (A Zulu Love)|note12=пры ўдзеле [[Rapsody]]|writer12={{flatlist| * Duckworth * Bruner * [[Rapsody|Marlanna Evans]] }}|extra12={{flatlist| * Thundercat * Sounwave * Martin{{ref|a|[a]}} * The Antydote{{ref|a|[a]}} }}|length12=4:23|title13=[[The Blacker the Berry (песня)|The Blacker the Berry]]|writer13={{flatlist| * Duckworth * [[Boi-1da|Matthew Samuels]] * [[Stephen Kozmeniuk]] * Ken Lewis * Brent Kolatalo * [[Assassin (deejay)|Jefferey Campbell]] * Alexander "Jesứs" Izquierdo * Zale Epstein }}|extra13={{flatlist| * [[Boi-1da]] * [[Stephen Kozmeniuk|KOZ]] * Martin }}|length13=5:28|title14=You&nbsp;Ain't&nbsp;Gotta&nbsp;Lie (Momma Said)|writer14={{flatlist| * Duckworth * Martin }}|extra14=LoveDragon|length14=4:01|title15=[[i (песня Кендрика Ламара)|i]]|writer15={{flatlist| * Duckworth * [[Rahki|Columbus Smith]] * Isley * [[O'Kelly Isley, Jr.]] * [[Ernie Isley]] * [[Marvin Isley]] * [[Rudolph Isley]] * [[Chris Jasper|Christopher Jasper]] }}|extra15=Rahki|length15=5:36|title16=Mortal Man|writer16={{flatlist| * Duckworth * Bruner * [[Fela Kuti|Fela Anikulapo Kuti]] * [[Тупак Шакур]] }}|extra16=Sounwave|length16=12:07|writing_credits=yes}} * <sup>{{Note|a|a}}</sup>- Дадатковы прадзюсар. == Пазіцыі ў чартах == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" !Чарт (2015—2016) !Вышэйшая пазіцыя |- |- |[[Файл:Flag_of_Australia.svg|alt=Сцяг Аўстраліі|class=mw-file-element|25x25пкс]][[Аўстралія]] ([[ARIA Charts|ARIA]]) |1 |- |[[Файл:Flag_of_Austria.svg|alt=Сцяг Аўстрыі|class=mw-file-element|25x25пкс]][[Аўстрыя]] ([[Ö3 Austria]]) |15 |- |[[Файл:Flag_of_Belgium_(civil).svg|alt=Сцяг Бельгіі|class=mw-file-element|25x25пкс]][[Бельгія]]/[[Фламандскі рэгіён|Фландрыя]] ([[Ultratop]]) |4 |- |[[Файл:Flag_of_Belgium_(civil).svg|alt=Сцяг Бельгіі|class=mw-file-element|25x25пкс]][[Бельгія]]/[[Валонія]] ([[Ultratop]]) |16 |- |[[Файл:Flag_of_Canada_(Pantone).svg|alt=Сцяг Канады|class=mw-file-element|25x25пкс]][[Канада]] (Canadian Albums Chart) |1 |- |{{Сцяг Даніі}}[[Данія]] (Hitlisten) |3 |- |{{Сцяг Фінляндыі}}[[Фінляндыя]] ([[Suomen virallinen lista]]) |14 |- |{{Сцяг Нідэрландаў}}[[Нідэрланды]](Album Top 100) |9 |- |{{Сцяг Францыі}}[[Францыя]] (SNEP) |17 |- |[[Файл:Flag_of_Germany.svg|alt=Сцяг Германіі|class=mw-file-element|25x25пкс]][[Германія]] (Media Control) |7 |- |[[Файл:Flag_of_Hungary.svg|alt=Сцяг Венгрыі|class=mw-file-element|25x25пкс]][[Венгрыя]] (MAHASZ) |34 |- |[[Файл:Flag_of_Ireland.svg|alt=Сцяг Ірландыі|class=mw-file-element|25x25пкс]][[Ірландыя]] (IRMA) |6 |- ! scope="row" |{{Сцяг ITA}} [[Італія|Италия]] ([[FIMI]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.24urban.com/news/tde-feigns-vitriol-after-early-kendrick-lamar-release|title=TDE Feigns Vitriol after Early Kendrick Lamar Release|date=2015-03-16|publisher=24Urban|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505054824/http://www.24urban.com/news/tde-feigns-vitriol-after-early-kendrick-lamar-release|archive-date=2015-05-05|access-date=2015-04-22}}</ref> | style="text-align:center;" |32 |- |{{Сцяг Новай Зеландыі}}[[Новая Зеландыя]] (RMNZ) |1 |- |{{Сцяг Нарвегіі}}[[Нарвегія]] (VG-lista) |2 |- |{{Сцяг Партугаліі}}[[Партугалія]] (AFP) |21 |- |{{Сцяг Іспаніі}}[[Іспанія]] (PROMUSICAE) |91 |- |{{Сцяг Швецыі}}[[Швецыя]] ([[Sverigetopplistan]]) |10 |- |{{Сцяг Швейцарыі}}[[Швейцарыя]] ([[Schweizer Hitparade]]) |3 |- |{{Сцяг Шатландыі}}[[Шатландыя]] (Scottish Albums Chart) |3 |- |{{Сцяг Вялікабрытаніі}}[[Вялікабрытанія]] (UK Albums Chart) |1 |- |{{Сцяг Вялікабрытаніі}}[[Вялікабрытанія]] (UK R&B Albums Chart) |1 |- |{{Сцяг ЗША}} [[ЗША]] (''Billboard'' 200) |1 |- |{{Сцяг ЗША}} [[ЗША]] (''Billboard'' Top R&B/Hip-Hop Albums) |1 |} === Выніковыя гадавыя чарты === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |Чарт (2015) ! scope="col" | Пазіцыя |- |{{Сцяг Аўстраліі}} Australian Albums (ARIA)<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.24urban.com/news/tde-feigns-vitriol-after-early-kendrick-lamar-release|title=TDE Feigns Vitriol after Early Kendrick Lamar Release|date=2015-03-16|publisher=24Urban|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505054824/http://www.24urban.com/news/tde-feigns-vitriol-after-early-kendrick-lamar-release|archive-date=2015-05-05|access-date=2015-04-22}}</ref> | align="center" | 23 |- |{{Сцяг Канады}} Canadian Albums<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://rapdose.com/2015/03/16/kendrick-lamar-to-pimp-a-butterfly-album-leaked-by-itunes|title=Kendrick Lamar 'To Pimp A Butterfly' Album Leaked By iTunes|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318194501/http://rapdose.com/2015/03/16/kendrick-lamar-to-pimp-a-butterfly-album-leaked-by-itunes|archive-date=2015-03-18|access-date=2015-03-17|url-status=live}}</ref> | align="center" | 23 |- |{{Сцяг Новай Зеландыі}} New Zealand Albums (RMNZ)<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/6502232/update-kendrick-lamars-to-pimp-a-butterfly-gets-surprise-digital|title=Update: Kendrick Lamar's 'To Pimp a Butterfly' Gets Surprise Digital Release|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081630/http://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/6502232/update-kendrick-lamars-to-pimp-a-butterfly-gets-surprise-digital|archive-date=2016-03-04|access-date=2015-03-17|url-status=live}}</ref> | align="center" | 27 |- |{{Сцяг ЗША}} ''Billboard'' 200<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6509621/kendrick-lamar-earns-first-no-1-album-billboard-200|title=Kendrick Lamar Earns His First No. 1 Album on Billboard 200 Chart|author=Keith Claufield|website=[[Billboard]]|date=2015-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211172138/http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6509621/kendrick-lamar-earns-first-no-1-album-billboard-200|archive-date=2015-12-11|access-date=2015-03-31|url-status=live}}</ref> | align="center" | 16 |- |{{Сцяг ЗША}} ''Billboard'' Top R&B/Hip-Hop Albums<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.24urban.com/news/tde-feigns-vitriol-after-early-kendrick-lamar-release|title=TDE Feigns Vitriol after Early Kendrick Lamar Release|date=2015-03-16|publisher=24Urban|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505054824/http://www.24urban.com/news/tde-feigns-vitriol-after-early-kendrick-lamar-release|archive-date=2015-05-05|access-date=2015-04-22}}</ref> | align="center" | 3 |} == Сертыфікацыі == {| class="wikitable sortable" !Рэгіён !Сертыфікацыя !Продаж |- |[[Файл:Flag_of_Australia.svg|alt=Сцяг Аўстраліі|class=mw-file-element|25x25пкс]][[Аўстралія]] ([[ARIA Charts|ARIA]]) |Плацінавы |70 000 |- |[[Файл:Flag_of_Canada_(Pantone).svg|alt=Сцяг Канады|class=mw-file-element|25x25пкс]][[Канада]] (Music Canada) |2× Плацінавы |160 000 |- |{{Сцяг Даніі}}[[Данія]] (IFPI Danmark) |Плацінавы |20 000 |- |{{Сцяг Польшчы}}[[Польшча]] (ZPAV) |Залаты |10 000 |- |{{Сцяг Вялікабрытаніі}}[[Вялікабрытанія]] ([[Брытанская асацыяцыя вытворцаў фанаграм|BPI]]) |Плацінавы |300 000 |- |{{Сцяг ЗША}}[[ЗША]] |Плацінавы |1,050,000 |} == Зноскі == '''Каментарыі''' <references group="заўв"/> == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == *  {{Cite journal|last=Ewell Philip A.|date=2019-03-01|title=Introduction to the Symposium on Kendrick Lamar's To Pimp a Butterfly|url=https://mtosmt.org/issues/mto.19.25.1/mto.19.25.1.ewell.html|journal=[[Music Theory Online]]|volume=25|issue=1|doi=10.30535/mto.25.1.7|doi-access=free|lang=en}} *  {{cite journal|last=Futlon|first=Will|date=Spring 2015|url=http://www.brooklyn.cuny.edu/web/academics/centers/hitchcock/publications/amr/v44-2/fulton.php|title=The Performer as Historian: Black Messiah, To Pimp a Butterfly, and the Matter of Albums|journal=American Music Review|volume=XLIV|issue=2|lang=en}} * {{Cite web|lang=en|url=https://medium.com/@djpizzo/how-kendrick-lamar-j-cole-rebooted-conscious-rap-c13237c27399#.ki86zl9w7|title=How Kendrick Lamar & J. Cole Rebooted Conscious Rap|first=Mike "DJ"|last=Pizzo|website=[[Cuepoint]]|date=2015}} == Спасылкі == * {{YouTube|hRK7PVJFbS8|«King Kunta»|logo=1}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Канцэптуальныя альбомы]] [[Катэгорыя:Альбомы 2015 года]] [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] 7wxd40gcrhd2sjsxsils3tv4blu71nk Слуцкі край 0 797454 5133339 5074930 2026-04-28T14:44:29Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Пасляваенны перыяд */ 5133339 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Ленінскі шлях}} {{значэнні|Шлях Ільіча}} {{Газета |назва = Слуцкі край |арыгінальная назва = |выява = |подпіс = |тып = раённая газета |фармат = А3 |заснаванне = [[25 сакавіка]] [[1919]] |спыненне публікацый = |заснавальнікі = [[Слуцкі раённы выканаўчы камітэт]]<br>[[Слуцкі раённы Савет дэпутатаў]] |уладальнікі = |выдавец = ДУ «Рэдакцыя газеты „Слуцкі край“ і праграмы радыёвяшчання „Весткі Случчыны“» |рэдактар = |галоўны рэдактар = [[Ірына Міхайлаўна Каваленка]] |штат = |палітычна = |мова = [[беларуская мова|беларуская]], [[руская мова|руская]] |перыядычнасць = 2 разы на тыдзень |аб’ём = 4—20 палос |тыраж = {{num|6195}}—{{num|7225}} (2013) |галоўны офіс = 223610, [[Мінская вобласць]], г. [[Слуцк]], [[Вуліца Леніна (Слуцк)|вул. Леніна]], 189 |ISSN = |вэб-сайт = s-k.by }} '''«Слу́цкі край»''' — раённая грамадска-палітычная [[газета]], якая выдаецца ў [[Слуцкі раён|Слуцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Заснавальнікамі з’яўляюцца [[Слуцкі раённы выканаўчы камітэт]] і [[Слуцкі раённы Савет дэпутатаў]]<ref name="about">{{cite web|url=https://s-k.by/%d0%be-%d0%b3%d0%b0%d0%b7%d0%b5%d1%82%d0%b5/|title=О газете|website=s-k.by|accessdate=2026-01-02|lang=ru}}</ref>. Выходзіць два разы на тыдзень на [[Беларуская мова|беларускай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах<ref name="nasledie">{{cite web|url=https://nasledie-sluck.by/ru/sluchina/History_organizations/3913/3919/|title=Ад «Молота и плуга» да «Слуцкага краю»|publisher=Наследие Слуцкого края|date=2013-11-11|accessdate=2026-01-02}}</ref>. У структуру рэдакцыі ўваходзіць праграма радыёвяшчання «Весткі Случчыны»<ref name="nasledie" />. == Гісторыя == === Заснаванне і даваенны перыяд === Газета была заснавана [[25 сакавіка]] [[1919]] года<ref name="history">{{cite web|url=https://s-k.by/sluckamu-kraju-100/|title=«Слуцкаму краю» – 100!|publisher=Слуцкі край|date=2019-01-28|accessdate=2026-01-02}}</ref><ref name="about" />. Першы нумар выйшаў пад назвай ''«Молат і плуг»'' (руск.: «Молот и плуг») як орган Слуцкага павятовага выканкама Савета рабочых, сялянскіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў і падраённага камітэта [[Камуністычная партыя Літвы і Беларусі|Камуністычнай партыі (бальшавікоў) Літвы і Беларусі]]<ref name="nasledie" />. Назва сімвалізавала адзінства рабочых і сялян<ref name="nasledie" />. У газеце публікаваліся рашэнні павятовага выканаўчага камітэта, матэрыялы пра арганізацыю камун і рабочых арцеляў, ліквідацыі памешчыцкай уласнасці на зямлю і новых формах гаспадарання<ref name="about" />. Друкавалася ў прыватным доме Бранштэйна ў Прозараўскім завулку (пасля перайменаваны ў [[Камуністычны завулак (Слуцк)|Камуністычны]])<ref name="photo_history">{{cite web|url=https://s-k.by/%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D1%96-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F-%D1%9E-%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B0%D1%85/|title=«Слуцкі край»: гісторыя ў фотаздымках|publisher=Слуцкі край|date=2019-03-22|accessdate=2026-01-02}}</ref>. У ліпені 1919 года змяніла назву на ''«Плуг і молат»'' выйшла з заклікамі: «Усё на дапамогу фронту!», «На абарону Слуцка!», «Рабочыя і сяляне! Да зброі, на фронт!»<ref name="about" /><ref name="nasledie" />. У жніўні 1919 года выданне было спынена з-за [[Польска-савецкая вайна|наступлення польскіх войскаў]] і адыходу Чырвонай Арміі<ref name="about" /><ref name="nasledie" />. Адноўлена [[7 лістапада]] [[1921]] года і выходзіла да [[4 студзеня]] [[1922]] года<ref name="about" />. Тыражом складаў 800 экзэмпляраў<ref name="history" />. У далейшым газета некалькі разоў змяняла назвы<ref name="about" /><ref name="belenc">{{cite web|url=https://belarusenc.by/temy/belarusinsecwar/2374/|title=НАРОДНЫ МСЦІВЕЦ|website=belarusenc.by|accessdate=2026-01-02}}</ref>: * ''«Вясковы будаўнік»'' (снежань 1924 — люты 1926) * ''«Ленінскі шлях»'' (красавік 1930 — снежань 1935) * ''«Праўда на рубяжы»'' (да снежня 1937) З [[1938]] года газета выходзіла пад назвай ''«За Сацыялістычную Радзіму»'' як орган [[Слуцкі раённы камітэт КПБ|Слуцкага райкама КП(б)Б]], раённага і гарадскога Саветаў дэпутатаў працоўных Мінскай вобласці. Выданне працягвалася да [[18 чэрвеня]] [[1941]] года<ref name="belenc" />. === У гады вайны === Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на акупаванай тэрыторыі выдавалася [[Народны мсцівец|падпольная газета «Народны мсцівец»]], якая з’яўлялася органам [[Слуцкі раённы камітэт КПБ|Слуцкага падпольнага райкама КП(б)Б]]. Выданне ажыццяўлялася ў [[64-я партызанская брыгада імя В. П. Чкалава|64-й партызанскай брыгадзе імя В. П. Чкалава]]. Газета друкавалася ў розных месцах, у тым ліку на [[Зыслаў востраў|востраве Зыслаў]] у [[Загальскія балоты|Загальскіх балотах]] ([[Любанскі раён]]) і ў вёсцы [[Новыя Цярушкі]] (тады [[Старобінскі раён]], цяпер [[Салігорскі раён]])<ref name="belenc" />. За перыяд з [[1 красавіка]] [[1943]] года да [[25 чэрвеня]] [[1944]] года выйшла 57 нумароў на беларускай мове<ref name="belenc" />. Рэдактарам быў [[Н. Е. Дастанка]]. У газеце публікаваліся заклікі да барацьбы, зводкі з франтоў, матэрыялы пра зверствы акупантаў, а таксама вершы беларускіх паэтаў<ref name="about" />. У [[1943]] годзе рэдакцыя выдала зборнік вершаў [[Анатоль Астрэйка|Анатоля Астрэйкі]] «Слуцкі пояс»<ref name="nasledie" /><ref name="about" />. Прадмову да яго напісаў сакратар падпольнага райкама І. С. Канановіч<ref name="nasledie" />. === Пасляваенны перыяд === Пасля вызвалення раёна ў [[1944]] годзе аднавіўся выпуск газеты ''«За Социалистическую Родину»''<ref name="history" />. У 1950-я гады рэдакцыя размяшчалася ў былым будынку гасцініцы «Брыстоль» (Бранштэйна)<ref name="photo_history" />. З [[1 мая]] [[1962]] года яна выходзіла пад назвай ''«Шлях Ільіча»''<ref name="belenc" />. З [[1964]] года пры рэдакцыі дзейнічае Школа маладога журналіста (раней — школа рабселькораў)<ref name="nasledie" />. З кастрычніка [[1975]] года з’яўлялася органам [[Слуцкі гаркам КПБ|Слуцкага гаркама КПБ]], [[Слуцкі раённы Савет дэпутатаў працоўных|раённага]] і [[Слуцкі гарадскі Савет дэпутатаў працоўных|гарадскога Саветаў дэпутатаў працоўных]] (з [[1977]] года — Саветаў народных дэпутатаў)<ref name="belenc" />. Сучасную назву ''«Слуцкі край»'' выданне атрымала ў [[1992]] годзе<ref name="belenc" /><ref name="about" />. Станам на 2013 года выходзіла два разы на тыдзень тыражом 6 195 экзэмпляраў (аўторак — 4 паласы) і 7 225 экзэмпляраў (пятніца — 20 палос)<ref name="nasledie" />. == Весткі Случчыны == Пры рэдакцыі газеты працуе праграма радыёвяшчання «Весткі Случчыны». Праграма выходзіць на частаце 105,3 FM 3 разы на тыдзень: аўторак – 21:15; серада – 21:15; пятніца – 6:15<ref>згода [https://ok.ru/guredaktsi/topic/70202699066167 інфармацыі на старонцы газеты ў Аднакласніках]</ref>. Старшы рэдактар праграмы — Галіна Уладзіміраўна Лемеш<ref>[Вести Слутчины] // СМІ Беларусі</ref>. == Рэдактары == У розныя гады газету ўзначальвалі<ref name="nasledie" /><ref name="history" />: * [[Н. Е. Дастанка]] (1944—1945) * [[І. С. Русаковіч]] (1945) * [[П. П. Блахін]] (1945—1950) * [[А. А. Уласаў]] (1950—1959) * [[У. М. Перасятнік]] (1959—1971) * [[В. М. Макарэня]] (1971—1985) * [[А. П. Алпатаў]] (1985—1986) * [[У. С. Коўцік]] (1986—1995) * [[У. М. Цішкевіч]] (1995—1998) * [[А. У. Жук]] (1998—2012) * [[Валянціна Віталеўна Ражанец]] (2012—2017) * [[Ірына Міхайлаўна Каваленка]] (з 2017) == Узнагароды == Газета ўзнагароджана [[Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР|Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР]], двойчы прэміяй імя У.&nbsp;І.&nbsp;Ульянава. Неаднаразова станавілася пераможцам і прызёрам рэспубліканскіх і рэгіянальных конкурсаў, у тым ліку<ref name="about" />: * Прэмія імя М. І. Ульянавай (двойчы, у савецкі час)<ref name="nasledie" />. * Дыпломы [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] (2005, 2008), [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]] (2009, 2011, 2018, 2021) і [[Мінскі абласны выканаўчы камітэт|Мінскага аблвыканкама]]<ref name="about" />. * Нацыянальны конкурс друкаваных СМІ «[[Залатая Ліцера]]»: ** Пераможца X Нацыянальнага конкурсу «Залатая Ліцера» (2014). ** Лаўрэат (бронзавая статуэтка) у намінацыі «Лепшыя матэрыялы культурна-гістарычнай і краязнаўчай тэматыкі» (2015). * Пераможца абласнога конкурсу ў намінацыі «Лепшае друкаванае выданне Мінскай вобласці» (2014). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|https://s-k.by}} {{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Газеты Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі на рускай мове]] [[Катэгорыя:Культура Слуцкага раёна]] [[Катэгорыя:1919 год у Беларусі]] 5lswvw5y3r7pyly4u55r53yj2f5pndn 5133342 5133339 2026-04-28T14:47:35Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Пасляваенны перыяд */ 5133342 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Ленінскі шлях}} {{значэнні|Шлях Ільіча}} {{Газета |назва = Слуцкі край |арыгінальная назва = |выява = |подпіс = |тып = раённая газета |фармат = А3 |заснаванне = [[25 сакавіка]] [[1919]] |спыненне публікацый = |заснавальнікі = [[Слуцкі раённы выканаўчы камітэт]]<br>[[Слуцкі раённы Савет дэпутатаў]] |уладальнікі = |выдавец = ДУ «Рэдакцыя газеты „Слуцкі край“ і праграмы радыёвяшчання „Весткі Случчыны“» |рэдактар = |галоўны рэдактар = [[Ірына Міхайлаўна Каваленка]] |штат = |палітычна = |мова = [[беларуская мова|беларуская]], [[руская мова|руская]] |перыядычнасць = 2 разы на тыдзень |аб’ём = 4—20 палос |тыраж = {{num|6195}}—{{num|7225}} (2013) |галоўны офіс = 223610, [[Мінская вобласць]], г. [[Слуцк]], [[Вуліца Леніна (Слуцк)|вул. Леніна]], 189 |ISSN = |вэб-сайт = s-k.by }} '''«Слу́цкі край»''' — раённая грамадска-палітычная [[газета]], якая выдаецца ў [[Слуцкі раён|Слуцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Заснавальнікамі з’яўляюцца [[Слуцкі раённы выканаўчы камітэт]] і [[Слуцкі раённы Савет дэпутатаў]]<ref name="about">{{cite web|url=https://s-k.by/%d0%be-%d0%b3%d0%b0%d0%b7%d0%b5%d1%82%d0%b5/|title=О газете|website=s-k.by|accessdate=2026-01-02|lang=ru}}</ref>. Выходзіць два разы на тыдзень на [[Беларуская мова|беларускай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах<ref name="nasledie">{{cite web|url=https://nasledie-sluck.by/ru/sluchina/History_organizations/3913/3919/|title=Ад «Молота и плуга» да «Слуцкага краю»|publisher=Наследие Слуцкого края|date=2013-11-11|accessdate=2026-01-02}}</ref>. У структуру рэдакцыі ўваходзіць праграма радыёвяшчання «Весткі Случчыны»<ref name="nasledie" />. == Гісторыя == === Заснаванне і даваенны перыяд === Газета была заснавана [[25 сакавіка]] [[1919]] года<ref name="history">{{cite web|url=https://s-k.by/sluckamu-kraju-100/|title=«Слуцкаму краю» – 100!|publisher=Слуцкі край|date=2019-01-28|accessdate=2026-01-02}}</ref><ref name="about" />. Першы нумар выйшаў пад назвай ''«Молат і плуг»'' (руск.: «Молот и плуг») як орган Слуцкага павятовага выканкама Савета рабочых, сялянскіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў і падраённага камітэта [[Камуністычная партыя Літвы і Беларусі|Камуністычнай партыі (бальшавікоў) Літвы і Беларусі]]<ref name="nasledie" />. Назва сімвалізавала адзінства рабочых і сялян<ref name="nasledie" />. У газеце публікаваліся рашэнні павятовага выканаўчага камітэта, матэрыялы пра арганізацыю камун і рабочых арцеляў, ліквідацыі памешчыцкай уласнасці на зямлю і новых формах гаспадарання<ref name="about" />. Друкавалася ў прыватным доме Бранштэйна ў Прозараўскім завулку (пасля перайменаваны ў [[Камуністычны завулак (Слуцк)|Камуністычны]])<ref name="photo_history">{{cite web|url=https://s-k.by/%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D1%96-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F-%D1%9E-%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B0%D1%85/|title=«Слуцкі край»: гісторыя ў фотаздымках|publisher=Слуцкі край|date=2019-03-22|accessdate=2026-01-02}}</ref>. У ліпені 1919 года змяніла назву на ''«Плуг і молат»'' выйшла з заклікамі: «Усё на дапамогу фронту!», «На абарону Слуцка!», «Рабочыя і сяляне! Да зброі, на фронт!»<ref name="about" /><ref name="nasledie" />. У жніўні 1919 года выданне было спынена з-за [[Польска-савецкая вайна|наступлення польскіх войскаў]] і адыходу Чырвонай Арміі<ref name="about" /><ref name="nasledie" />. Адноўлена [[7 лістапада]] [[1921]] года і выходзіла да [[4 студзеня]] [[1922]] года<ref name="about" />. Тыражом складаў 800 экзэмпляраў<ref name="history" />. У далейшым газета некалькі разоў змяняла назвы<ref name="about" /><ref name="belenc">{{cite web|url=https://belarusenc.by/temy/belarusinsecwar/2374/|title=НАРОДНЫ МСЦІВЕЦ|website=belarusenc.by|accessdate=2026-01-02}}</ref>: * ''«Вясковы будаўнік»'' (снежань 1924 — люты 1926) * ''«Ленінскі шлях»'' (красавік 1930 — снежань 1935) * ''«Праўда на рубяжы»'' (да снежня 1937) З [[1938]] года газета выходзіла пад назвай ''«За Сацыялістычную Радзіму»'' як орган [[Слуцкі раённы камітэт КПБ|Слуцкага райкама КП(б)Б]], раённага і гарадскога Саветаў дэпутатаў працоўных Мінскай вобласці. Выданне працягвалася да [[18 чэрвеня]] [[1941]] года<ref name="belenc" />. === У гады вайны === Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на акупаванай тэрыторыі выдавалася [[Народны мсцівец|падпольная газета «Народны мсцівец»]], якая з’яўлялася органам [[Слуцкі раённы камітэт КПБ|Слуцкага падпольнага райкама КП(б)Б]]. Выданне ажыццяўлялася ў [[64-я партызанская брыгада імя В. П. Чкалава|64-й партызанскай брыгадзе імя В. П. Чкалава]]. Газета друкавалася ў розных месцах, у тым ліку на [[Зыслаў востраў|востраве Зыслаў]] у [[Загальскія балоты|Загальскіх балотах]] ([[Любанскі раён]]) і ў вёсцы [[Новыя Цярушкі]] (тады [[Старобінскі раён]], цяпер [[Салігорскі раён]])<ref name="belenc" />. За перыяд з [[1 красавіка]] [[1943]] года да [[25 чэрвеня]] [[1944]] года выйшла 57 нумароў на беларускай мове<ref name="belenc" />. Рэдактарам быў [[Н. Е. Дастанка]]. У газеце публікаваліся заклікі да барацьбы, зводкі з франтоў, матэрыялы пра зверствы акупантаў, а таксама вершы беларускіх паэтаў<ref name="about" />. У [[1943]] годзе рэдакцыя выдала зборнік вершаў [[Анатоль Астрэйка|Анатоля Астрэйкі]] «Слуцкі пояс»<ref name="nasledie" /><ref name="about" />. Прадмову да яго напісаў сакратар падпольнага райкама І. С. Канановіч<ref name="nasledie" />. === Пасляваенны перыяд === Пасля вызвалення раёна ў [[1944]] годзе аднавіўся выпуск газеты ''«За Социалистическую Родину»''<ref name="history" />. У 1950-я гады рэдакцыя размяшчалася ў былым будынку гасцініцы «Брыстоль» (Бранштэйна)<ref name="photo_history" />. З [[1 мая]] [[1962]] года яна выходзіла пад назвай ''«Шлях Ільіча»''<ref name="belenc" />. З [[1964]] года пры рэдакцыі дзейнічае Школа маладога журналіста (раней — школа рабселькораў)<ref name="nasledie" />. З кастрычніка [[1975]] года з’яўлялася органам [[Слуцкі гаркам КПБ|Слуцкага гаркама КПБ]], [[Слуцкі раённы Савет дэпутатаў працоўных|раённага]] і [[Слуцкі гарадскі Савет дэпутатаў працоўных|гарадскога Саветаў дэпутатаў працоўных]] (з [[1977]] года — Саветаў народных дэпутатаў)<ref name="belenc" />. Сучасную назву ''«Слуцкі край»'' выданне атрымала ў [[1992]] годзе<ref name="belenc" /><ref name="about" />. Станам на 2013 года выходзіла два разы на тыдзень тыражом 6 195 экзэмпляраў (аўторак — 4 паласы) і 7 225 экзэмпляраў (пятніца — 20 палос)<ref name="nasledie" />. 25 сакавіка 2024 г. газета адзначыла 105-гадовы юбілей<ref>Наталля Селязнёва. [https://s-k.by/%d0%bd%d0%b0%d1%88%d0%b0%d0%b9-%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%bd%d0%b0%d0%b9-%d0%b3%d0%b0%d0%b7%d0%b5%d1%86%d0%b5-105-%d0%b3%d0%b0%d0%b4%d0%be%d1%9e/ Нашай роднай газеце – 105 гадоў!] // Слуцкі край 25.03.2024</ref> == Весткі Случчыны == Пры рэдакцыі газеты працуе праграма радыёвяшчання «Весткі Случчыны». Праграма выходзіць на частаце 105,3 FM 3 разы на тыдзень: аўторак – 21:15; серада – 21:15; пятніца – 6:15<ref>згода [https://ok.ru/guredaktsi/topic/70202699066167 інфармацыі на старонцы газеты ў Аднакласніках]</ref>. Старшы рэдактар праграмы — Галіна Уладзіміраўна Лемеш<ref>[Вести Слутчины] // СМІ Беларусі</ref>. == Рэдактары == У розныя гады газету ўзначальвалі<ref name="nasledie" /><ref name="history" />: * [[Н. Е. Дастанка]] (1944—1945) * [[І. С. Русаковіч]] (1945) * [[П. П. Блахін]] (1945—1950) * [[А. А. Уласаў]] (1950—1959) * [[У. М. Перасятнік]] (1959—1971) * [[В. М. Макарэня]] (1971—1985) * [[А. П. Алпатаў]] (1985—1986) * [[У. С. Коўцік]] (1986—1995) * [[У. М. Цішкевіч]] (1995—1998) * [[А. У. Жук]] (1998—2012) * [[Валянціна Віталеўна Ражанец]] (2012—2017) * [[Ірына Міхайлаўна Каваленка]] (з 2017) == Узнагароды == Газета ўзнагароджана [[Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР|Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР]], двойчы прэміяй імя У.&nbsp;І.&nbsp;Ульянава. Неаднаразова станавілася пераможцам і прызёрам рэспубліканскіх і рэгіянальных конкурсаў, у тым ліку<ref name="about" />: * Прэмія імя М. І. Ульянавай (двойчы, у савецкі час)<ref name="nasledie" />. * Дыпломы [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] (2005, 2008), [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]] (2009, 2011, 2018, 2021) і [[Мінскі абласны выканаўчы камітэт|Мінскага аблвыканкама]]<ref name="about" />. * Нацыянальны конкурс друкаваных СМІ «[[Залатая Ліцера]]»: ** Пераможца X Нацыянальнага конкурсу «Залатая Ліцера» (2014). ** Лаўрэат (бронзавая статуэтка) у намінацыі «Лепшыя матэрыялы культурна-гістарычнай і краязнаўчай тэматыкі» (2015). * Пераможца абласнога конкурсу ў намінацыі «Лепшае друкаванае выданне Мінскай вобласці» (2014). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|https://s-k.by}} {{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Газеты Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі на рускай мове]] [[Катэгорыя:Культура Слуцкага раёна]] [[Катэгорыя:1919 год у Беларусі]] 29tatvzngjxz5wfvielcgepwjczrg3t 5133343 5133342 2026-04-28T14:48:28Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Весткі Случчыны */ 5133343 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Ленінскі шлях}} {{значэнні|Шлях Ільіча}} {{Газета |назва = Слуцкі край |арыгінальная назва = |выява = |подпіс = |тып = раённая газета |фармат = А3 |заснаванне = [[25 сакавіка]] [[1919]] |спыненне публікацый = |заснавальнікі = [[Слуцкі раённы выканаўчы камітэт]]<br>[[Слуцкі раённы Савет дэпутатаў]] |уладальнікі = |выдавец = ДУ «Рэдакцыя газеты „Слуцкі край“ і праграмы радыёвяшчання „Весткі Случчыны“» |рэдактар = |галоўны рэдактар = [[Ірына Міхайлаўна Каваленка]] |штат = |палітычна = |мова = [[беларуская мова|беларуская]], [[руская мова|руская]] |перыядычнасць = 2 разы на тыдзень |аб’ём = 4—20 палос |тыраж = {{num|6195}}—{{num|7225}} (2013) |галоўны офіс = 223610, [[Мінская вобласць]], г. [[Слуцк]], [[Вуліца Леніна (Слуцк)|вул. Леніна]], 189 |ISSN = |вэб-сайт = s-k.by }} '''«Слу́цкі край»''' — раённая грамадска-палітычная [[газета]], якая выдаецца ў [[Слуцкі раён|Слуцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Заснавальнікамі з’яўляюцца [[Слуцкі раённы выканаўчы камітэт]] і [[Слуцкі раённы Савет дэпутатаў]]<ref name="about">{{cite web|url=https://s-k.by/%d0%be-%d0%b3%d0%b0%d0%b7%d0%b5%d1%82%d0%b5/|title=О газете|website=s-k.by|accessdate=2026-01-02|lang=ru}}</ref>. Выходзіць два разы на тыдзень на [[Беларуская мова|беларускай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах<ref name="nasledie">{{cite web|url=https://nasledie-sluck.by/ru/sluchina/History_organizations/3913/3919/|title=Ад «Молота и плуга» да «Слуцкага краю»|publisher=Наследие Слуцкого края|date=2013-11-11|accessdate=2026-01-02}}</ref>. У структуру рэдакцыі ўваходзіць праграма радыёвяшчання «Весткі Случчыны»<ref name="nasledie" />. == Гісторыя == === Заснаванне і даваенны перыяд === Газета была заснавана [[25 сакавіка]] [[1919]] года<ref name="history">{{cite web|url=https://s-k.by/sluckamu-kraju-100/|title=«Слуцкаму краю» – 100!|publisher=Слуцкі край|date=2019-01-28|accessdate=2026-01-02}}</ref><ref name="about" />. Першы нумар выйшаў пад назвай ''«Молат і плуг»'' (руск.: «Молот и плуг») як орган Слуцкага павятовага выканкама Савета рабочых, сялянскіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў і падраённага камітэта [[Камуністычная партыя Літвы і Беларусі|Камуністычнай партыі (бальшавікоў) Літвы і Беларусі]]<ref name="nasledie" />. Назва сімвалізавала адзінства рабочых і сялян<ref name="nasledie" />. У газеце публікаваліся рашэнні павятовага выканаўчага камітэта, матэрыялы пра арганізацыю камун і рабочых арцеляў, ліквідацыі памешчыцкай уласнасці на зямлю і новых формах гаспадарання<ref name="about" />. Друкавалася ў прыватным доме Бранштэйна ў Прозараўскім завулку (пасля перайменаваны ў [[Камуністычны завулак (Слуцк)|Камуністычны]])<ref name="photo_history">{{cite web|url=https://s-k.by/%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D1%96-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F-%D1%9E-%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B0%D1%85/|title=«Слуцкі край»: гісторыя ў фотаздымках|publisher=Слуцкі край|date=2019-03-22|accessdate=2026-01-02}}</ref>. У ліпені 1919 года змяніла назву на ''«Плуг і молат»'' выйшла з заклікамі: «Усё на дапамогу фронту!», «На абарону Слуцка!», «Рабочыя і сяляне! Да зброі, на фронт!»<ref name="about" /><ref name="nasledie" />. У жніўні 1919 года выданне было спынена з-за [[Польска-савецкая вайна|наступлення польскіх войскаў]] і адыходу Чырвонай Арміі<ref name="about" /><ref name="nasledie" />. Адноўлена [[7 лістапада]] [[1921]] года і выходзіла да [[4 студзеня]] [[1922]] года<ref name="about" />. Тыражом складаў 800 экзэмпляраў<ref name="history" />. У далейшым газета некалькі разоў змяняла назвы<ref name="about" /><ref name="belenc">{{cite web|url=https://belarusenc.by/temy/belarusinsecwar/2374/|title=НАРОДНЫ МСЦІВЕЦ|website=belarusenc.by|accessdate=2026-01-02}}</ref>: * ''«Вясковы будаўнік»'' (снежань 1924 — люты 1926) * ''«Ленінскі шлях»'' (красавік 1930 — снежань 1935) * ''«Праўда на рубяжы»'' (да снежня 1937) З [[1938]] года газета выходзіла пад назвай ''«За Сацыялістычную Радзіму»'' як орган [[Слуцкі раённы камітэт КПБ|Слуцкага райкама КП(б)Б]], раённага і гарадскога Саветаў дэпутатаў працоўных Мінскай вобласці. Выданне працягвалася да [[18 чэрвеня]] [[1941]] года<ref name="belenc" />. === У гады вайны === Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на акупаванай тэрыторыі выдавалася [[Народны мсцівец|падпольная газета «Народны мсцівец»]], якая з’яўлялася органам [[Слуцкі раённы камітэт КПБ|Слуцкага падпольнага райкама КП(б)Б]]. Выданне ажыццяўлялася ў [[64-я партызанская брыгада імя В. П. Чкалава|64-й партызанскай брыгадзе імя В. П. Чкалава]]. Газета друкавалася ў розных месцах, у тым ліку на [[Зыслаў востраў|востраве Зыслаў]] у [[Загальскія балоты|Загальскіх балотах]] ([[Любанскі раён]]) і ў вёсцы [[Новыя Цярушкі]] (тады [[Старобінскі раён]], цяпер [[Салігорскі раён]])<ref name="belenc" />. За перыяд з [[1 красавіка]] [[1943]] года да [[25 чэрвеня]] [[1944]] года выйшла 57 нумароў на беларускай мове<ref name="belenc" />. Рэдактарам быў [[Н. Е. Дастанка]]. У газеце публікаваліся заклікі да барацьбы, зводкі з франтоў, матэрыялы пра зверствы акупантаў, а таксама вершы беларускіх паэтаў<ref name="about" />. У [[1943]] годзе рэдакцыя выдала зборнік вершаў [[Анатоль Астрэйка|Анатоля Астрэйкі]] «Слуцкі пояс»<ref name="nasledie" /><ref name="about" />. Прадмову да яго напісаў сакратар падпольнага райкама І. С. Канановіч<ref name="nasledie" />. === Пасляваенны перыяд === Пасля вызвалення раёна ў [[1944]] годзе аднавіўся выпуск газеты ''«За Социалистическую Родину»''<ref name="history" />. У 1950-я гады рэдакцыя размяшчалася ў былым будынку гасцініцы «Брыстоль» (Бранштэйна)<ref name="photo_history" />. З [[1 мая]] [[1962]] года яна выходзіла пад назвай ''«Шлях Ільіча»''<ref name="belenc" />. З [[1964]] года пры рэдакцыі дзейнічае Школа маладога журналіста (раней — школа рабселькораў)<ref name="nasledie" />. З кастрычніка [[1975]] года з’яўлялася органам [[Слуцкі гаркам КПБ|Слуцкага гаркама КПБ]], [[Слуцкі раённы Савет дэпутатаў працоўных|раённага]] і [[Слуцкі гарадскі Савет дэпутатаў працоўных|гарадскога Саветаў дэпутатаў працоўных]] (з [[1977]] года — Саветаў народных дэпутатаў)<ref name="belenc" />. Сучасную назву ''«Слуцкі край»'' выданне атрымала ў [[1992]] годзе<ref name="belenc" /><ref name="about" />. Станам на 2013 года выходзіла два разы на тыдзень тыражом 6 195 экзэмпляраў (аўторак — 4 паласы) і 7 225 экзэмпляраў (пятніца — 20 палос)<ref name="nasledie" />. 25 сакавіка 2024 г. газета адзначыла 105-гадовы юбілей<ref>Наталля Селязнёва. [https://s-k.by/%d0%bd%d0%b0%d1%88%d0%b0%d0%b9-%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%bd%d0%b0%d0%b9-%d0%b3%d0%b0%d0%b7%d0%b5%d1%86%d0%b5-105-%d0%b3%d0%b0%d0%b4%d0%be%d1%9e/ Нашай роднай газеце – 105 гадоў!] // Слуцкі край 25.03.2024</ref> == Весткі Случчыны == Пры рэдакцыі газеты працуе праграма радыёвяшчання «Весткі Случчыны». Праграма выходзіць на частаце 105,3 FM 3 разы на тыдзень: аўторак – 21:15; серада – 21:15; пятніца – 6:15<ref>згодна [https://ok.ru/guredaktsi/topic/70202699066167 інфармацыі на старонцы газеты ў Аднакласніках]</ref>. Старшы рэдактар праграмы — Галіна Уладзіміраўна Лемеш<ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/vesti_slutchini/ Вести Слутчины] // СМІ Беларусі</ref>. == Рэдактары == У розныя гады газету ўзначальвалі<ref name="nasledie" /><ref name="history" />: * [[Н. Е. Дастанка]] (1944—1945) * [[І. С. Русаковіч]] (1945) * [[П. П. Блахін]] (1945—1950) * [[А. А. Уласаў]] (1950—1959) * [[У. М. Перасятнік]] (1959—1971) * [[В. М. Макарэня]] (1971—1985) * [[А. П. Алпатаў]] (1985—1986) * [[У. С. Коўцік]] (1986—1995) * [[У. М. Цішкевіч]] (1995—1998) * [[А. У. Жук]] (1998—2012) * [[Валянціна Віталеўна Ражанец]] (2012—2017) * [[Ірына Міхайлаўна Каваленка]] (з 2017) == Узнагароды == Газета ўзнагароджана [[Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР|Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР]], двойчы прэміяй імя У.&nbsp;І.&nbsp;Ульянава. Неаднаразова станавілася пераможцам і прызёрам рэспубліканскіх і рэгіянальных конкурсаў, у тым ліку<ref name="about" />: * Прэмія імя М. І. Ульянавай (двойчы, у савецкі час)<ref name="nasledie" />. * Дыпломы [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] (2005, 2008), [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]] (2009, 2011, 2018, 2021) і [[Мінскі абласны выканаўчы камітэт|Мінскага аблвыканкама]]<ref name="about" />. * Нацыянальны конкурс друкаваных СМІ «[[Залатая Ліцера]]»: ** Пераможца X Нацыянальнага конкурсу «Залатая Ліцера» (2014). ** Лаўрэат (бронзавая статуэтка) у намінацыі «Лепшыя матэрыялы культурна-гістарычнай і краязнаўчай тэматыкі» (2015). * Пераможца абласнога конкурсу ў намінацыі «Лепшае друкаванае выданне Мінскай вобласці» (2014). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|https://s-k.by}} {{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Газеты Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі на рускай мове]] [[Катэгорыя:Культура Слуцкага раёна]] [[Катэгорыя:1919 год у Беларусі]] q0p5txwcwuj2xjxx7m97qsz8mfmooeu Канстанцінаўскае артылерыйскае вучылішча 0 797802 5133448 5076419 2026-04-28T20:00:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133448 wikitext text/x-wiki {{Навучальная ўстанова | Назва = Канстанцінаўскае артылерыйскае вучылішча | Выява = Константиновское артиллерийское училище.jpg | Подпіс = Будынак вучылішча ў пачатку XX стагоддзя | Ранейшая = Валанцёрны корпус (1807—1808)<br>Дваранскі полк (1808—1855)<br>Канстанцінаўскі кадэцкі корпус (1855—1859)<br>Канстанцінаўскае ваеннае вучылішча (1859—1863)<br>2-е ваеннае Канстанцінаўскае вучылішча (1863—1894) | Дэвіз = «Памятайце, чыё імя носіце!» | Заснаваны = [[1807]] | Зачынены = [[1918]] | Тып = спецыяльнае ваеннае вучылішча | Адрас = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}, [[Санкт-Пецярбург]], [[Маскоўскі праспект (Санкт-Пецярбург)|Маскоўскі праспект]], 17 | Поле = Марш | Тэкст поля = «Браты, усе ў адно маленне» }} '''Канстанці́наўскае артылеры́йскае вучы́лішча''' ({{lang-ru|Константиновское артиллерийское училище}})&nbsp;— ваенна-навучальная ўстанова [[Расійская імператарская армія|Расійскай імператарскай арміі]], якая рыхтавала [[афіцэр]]аў [[Артылерыя|артылерыі]]. Размяшчалася ў [[Санкт-Пецярбург]]у па адрасе: [[Маскоўскі праспект (Санкт-Пецярбург)|Маскоўскі праспект]], дом № 17. Свята вучылішча адзначалася {{OldStyleDate|14|сакавіка||27|сакавіка}}. == Гісторыя == === Дваранскі полк === {{main|Дваранскі полк}} Гісторыя вучылішча пачалася ў [[1807]] годзе, калі пры [[2-і кадэцкі корпус (Санкт-Пецярбург)|2-м кадэцкім корпусе]] быў створаны ''Валанцёрскі корпус'' пад кіраўніцтвам маёра [[Ф. Р. Гольтгоер|Ф.&nbsp;Р.&nbsp;Гольтгоера]]. Першым шэфам быў цэсарэвіч [[Канстанцін Паўлавіч]]. У [[1808]] годзе ён быў перайменаваны ў ''Дваранскі полк''. [[Файл:Рисунки к статье «Дворянский полк». Военная энциклопедия Сытина (Санкт-Петербург, 1911-1915).jpg|міні|злева|Малюнкі з артыкула «[[Дваранскі полк]]» «Ваеннай энцыклапедыі»]] У [[1832]] годзе полк стаў самастойнай навучальнай установай са штатам у 1000 выхаванцаў. У [[1837]] годзе быў пабудаваны новы будынак вучылішча. З [[1851]] года полк камплектаваўся выключна выпускнікамі губернскіх кадэцкіх карпусоў. У [[1852]] годзе быў заснаваны 3-і спецыяльны клас з трыма аддзяленнямі: артылерыйскім, інжынерным і Генеральнага штаба. === Канстанцінаўскае вучылішча === [[Файл:Znak Konst uchil.png|thumb|left|165px|Нагрудны знак выпускніка-канстанцінаўца]] 17 красавіка [[1855]] года Дваранскі полк быў перайменаваны ў ''Канстанцінаўскі кадэцкі корпус'' у гонар першага шэфа. У [[1857]] годзе корпус пераехаў у будынак былога Паўлаўскага кадэцкага корпуса. 14 мая [[1859]] года корпус быў пераўтвораны ў ''Канстанцінаўскае ваеннае вучылішча'', выхаванцы якога сталі называцца юнкерамі. У [[1863]] годзе ўстанова атрымала назву ''2-е ваеннае Канстанцінаўскае вучылішча''. У [[1864]] годзе шэфам вучылішча стаў Вялікі князь [[Міхаіл Мікалаевіч]]. У [[1894]] годзе вучылішча было рэарганізавана ў ''Канстанцінаўскае артылерыйскае вучылішча'' з двухгадовым курсам навучання. Яно складалася з дзвюх вучэбных батарэй. У [[1907]] годзе ў гонар 100-годдзя вучылішча Мікалай II уручыў батарэям срэбраныя трубы. У [[1908]] годзе тэрмін навучання павялічыўся да 3 гадоў. З пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] вучылішча перайшло на паскораную падрыхтоўку афіцэраў (6-8 месяцаў), выпускаючы іх у чыне [[прапаршчык]]а. === Пасля 1917 года === Вучылішча было расфарміравана {{OldStyleDate|6|лістапада|1917|19|лістапада}} года. Многія юнкеры-канстанцінаўцы далучыліся да [[Белы рух|Белага руху]] на Поўдні Расіі<ref name="larionov">{{кніга|аўтар=Ларионов В. А.|загаловак=Последние юнкера|месца=Frankfurt am Main|выдавецтва=[[Посев (выдавецтва)|Посев]]|год=1984|старонак=254|мова=ru}}</ref>. На базе вучылішча былі створаны чырвоныя ''Другія Петраградскія савецкія артылерыйскія курсы РСЧА'', якія пасля шэрагу рэарганізацый сталі [[Санкт-Пецярбургскае вышэйшае артылерыйскае каманднае вучылішча|Ленінградскім вышэйшым артылерыйскім камандным вучылішчам]]. У [[1993]] годзе на яго базе быў сфарміраваны [[Санкт-Пецярбургскі кадэцкі ракетна-артылерыйскі корпус]]. == Вучэбная праграма == Юнкеры вывучалі пераважна дакладныя навукі: матэматыку, аналітычную геаметрыю, дыферэнцыяльнае і інтэгральнае злічэнне, фізіку, хімію, механіку, чарчэнне. Таксама праводзіліся заняткі па пешым і конным страі, гімнастыцы, фехтаванні і верхавой яздзе. У летніх лагерах праходзілі практычныя заняткі па стральбе і тапаграфіі. == Знакі адрознення == Юнкеры насілі чырвоныя пагоны з чорнай выпушкай. За гэта, а таксама з-за паходжання ад «пяхотнага» Дваранскага палка, юнкера іншых вучылішчаў называлі іх «канстапупамі» і жартавалі пра «жалоба па пяхоце». Нагрудны знак выпускніка ўяўляў сабой срэбраны вянок з арлом, накладзены на скрыжаваныя гарматы. == Начальнікі вучылішча == * [[Фёдар Рыгоравіч Гольтгоер]] (1807—?) — загадчык * [[Андрэй Андрэевіч Клейнміхель]] (1808—1815) * [[Андрэй Іванавіч Маркевіч]] (1815—1832) * [[Хрысціян Іванавіч Вількен]] (1832—1834) * [[Мікалай Мікалаевіч Пушчын]] (1834—1847) * [[Пётр Аляксандравіч Грэсер]] (1847—1849) * [[Якаў Уладзіміравіч Варанец]] (1849—?) * [[Павел Пятровіч Кіновіч]] (да 1862—1866) * [[Юліус Іванавіч Гакман]] (1866—1874) * [[Канстанцін Дзмітрыевіч Кандзяроўскі]] (1874—1876) * [[Пётр Мікалаевіч Анчуцін]] (1881—1886) * [[Аляксандр Карлавіч Водар]] (1886—1891) * [[Васіль Цімафеевіч Чарняўскі]] (1894—1903) * [[Андрэй Адамавіч Атабекаў]] (1903—1907) * [[Эмануіл Барысавіч Пахвіснеў]] (1907—1914) * [[Мікалай Хрыстафоравіч Калачоў]] (1919—1920) == Гл. таксама == * {{гл. таксама|Катэгорыя:Выпускнікі Канстанцінаўскага артылерыйскага вучылішча}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Греков Ф. В.|загаловак=Краткий исторический очерк военно-учебных заведений Российской Империи (1700-1910)|месца=М.|выдавецтва=Типография «Вильде»|год=1910|мова=ru}} * {{кніга|аўтар=Воробьёва А. Ю.|загаловак=Российские юнкера 1864-1917: История военных училищ|месца=М.|выдавецтва=ACT-Астрель|год=2002|isbn=5-17-009504-X|мова=ru}} * {{кніга|аўтар=Селиванов М. С.|загаловак=Нагрудные знаки и жетоны военных учебных заведений Российской Императорской Армии|месца=М.|выдавецтва=Collector's Book|год=2007|isbn=1-932525-54-8|мова=ru}} * {{артыкул|аўтар=Бооль В. Г.|загаловак=Воспоминания педагога|выданне=Русская старина|месца=СПб.|год=1904|мова=ru}} * {{артыкул|аўтар=Крыжановский П. А.|загаловак=Штрихи из прошлого. Воспоминания из последнего десятилетия царствования Николая I|выданне=Исторический вестник|месца=СПб.|год=1915|нумар=8|мова=ru}} * {{артыкул|аўтар=Залюбовский А.|загаловак=Полвека назад|выданне=Артиллерийский вестник|месца=Белград|год=1933|нумар=9(42)|мова=ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{cite web|url=http://www.regiment.ru/reg/VI/C/24/1.htm|title=Канстанцінаўскае артылерыйскае вучылішча|website=Regiment.ru|lang=ru}} * {{cite web|url=http://www.fskk.ru/journal/?aID=92|title=Дзвесце гадоў у страі|website=Владлен Гурковский|lang=ru|access-date=5 студзеня 2026|archive-date=25 лютага 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080225032653/http://www.fskk.ru/journal/?aID=92|url-status=bot: unknown}} [[Катэгорыя:Канстанцінаўскае артылерыйскае вучылішча|*]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1807 годзе]] [[Катэгорыя:Артылерыйскія вучылішчы Расійскай імперыі]] ozrbiqja1oa7wj2i2pb964dneu2v9kz Каралеўскі ваенны каледж 0 797852 5133501 5076533 2026-04-29T00:40:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 12 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133501 wikitext text/x-wiki {{Навучальная ўстанова | Назва = Каралеўскі ваенны каледж | Арыгінальная назва = {{lang-en|Royal Military College}} | Выява = RMAS18Je6-4685.jpg | Подпіс = Новыя будынкі каледжа ў Сандхерсце | Заснаваны = [[1801]] | Зачынены = [[1947]] | Тып = [[Ваенная акадэмія]] | Адрас = {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}, [[Сандхерст]], [[Беркшыр]] }} '''Каралеўскі ваенны каледж''' ({{lang-en|Royal Military College}}, скарочана ''RMC'')&nbsp;— брытанская [[Ваенная акадэмія|ваенная акадэмія]] для падрыхтоўкі [[афіцэр]]аў [[пяхота|пяхоты]] і [[кавалерыя|кавалерыі]] Брытанскай і [[Брытанская Індыйская армія|Брытанскай Індыйскай]] армій. Быў заснаваны ў [[1801]] годзе ў Грэйт-Марла і Хай-Уікаме ў графстве [[Бакінгемшыр]], але ў кастрычніку [[1812]] года быў перанесены ў [[Сандхерст]], графства [[Беркшыр]]. У пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] каледж быў рэарганізаваны, але некаторыя яго падраздзяленні працягвалі дзейнічаць у Сандхерсце і [[Олдэршат|Олдэршаце]]. У [[1947]] годзе Каралеўскі ваенны каледж быў аб’яднаны з [[Каралеўская ваенная акадэмія ў Вуліджы|Каралеўскай ваеннай акадэміяй у Вуліджы]] (якая рыхтавала афіцэраў артылерыі і інжынерных войскаў), у выніку чаго была ўтворана сучасная [[Каралеўская ваенная акадэмія ў Сандхерсце]]. == Гісторыя == Да стварэння каледжа ў Вялікабрытаніі ўжо існавала [[Каралеўская ваенная акадэмія ў Вуліджы]], заснаваная ў 1741 годзе для падрыхтоўкі артылерыстаў і інжынераў, аднак спецыялізаванай установы для навучання пяхотных і кавалерыйскіх афіцэраў не было<ref>{{кніга|аўтар=Cathy Downes|загаловак=Special Trust and Confidence: The Making of an Officer|год=2013|старонкі=13|мова=en}}</ref>. Ідэя стварэння каледжа належала палкоўніку [[Джон Ле Маршан|Джону Ле Маршану]], чый праект стварэння школ для ваеннага навучання афіцэраў у Хай-Уікаме і Грэйт-Марла першапачаткова сустрэў моцны супраціў з-за фінансавых прычын<ref name="JSCSC">{{cite web|url=http://www.da.mod.uk/colleges/jscsc/jscsc-library/artwork/major-general-john-gaspard-le-marchant-1766-1812|title=Major-General John Gaspard Le Marchant (1766–1812)|website=Defence Academy|accessdate=2026-01-05|lang=en|archive-date=23 сакавіка 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120323125835/http://www.da.mod.uk/colleges/jscsc/jscsc-library/artwork/major-general-john-gaspard-le-marchant-1766-1812|url-status=dead}}</ref>. Існавалі невялікія прыватныя ваенныя акадэміі для будучых пяхотных і кавалерыйскіх афіцэраў, у прыватнасці, акадэмія ў [[Чэлсі (Лондан)|Чэлсі]], якой кіраваў Льюіс Лашэ прыкладна з 1770 года да яе закрыцця ў 1790 годзе, але ніводная з іх не мела афіцыйнага адабрэння брытанскага ўрада<ref name="screen">{{артыкул|аўтар=J. E. O. Screen|загаловак=The 'Royal Military Academy' of Lewis Lochée|выданне=Journal of the Society for Army Historical Research|год=1992|том=70|нумар=283|старонкі=143–156|мова=en}}</ref>. У 1799 годзе Ле Маршан стварыў школу для штабных афіцэраў у Хай-Уікаме<ref name="parade">''Sovereign's Parade Programme''. RMA Sandhurst, April 2012.</ref>. У 1801 годзе Парламент прагаласаваў за вылучэнне гранта ў памеры 30 000 фунтаў стэрлінгаў на яго больш амбіцыйныя прапановы<ref name="JSCSC" />, і школа ў Хай-Уікаме стала Старэйшым аддзяленнем ({{lang-en|Senior Department}}) новага ваеннага каледжа<ref name="parade" />. У [[1802]] годзе Ле Маршан, прызначаны першым лейтэнант-губернатарам каледжа, адкрыў Малодшае аддзяленне ({{lang-en|Junior Department}}) у вялікім доме пад назвай Рэмнантц ({{lang-en|Remnantz}}) у Грэйт-Марла<ref>{{кніга|аўтар=R. H. Thoumine|загаловак=Scientific Soldier, a Life of General Le Marchant, 1766–1812|выдавецтва=Oxford University Press|год=1968|старонкі=61–79|мова=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.marlowsociety.org.uk/town-tour.html|title=Marlow Tour|website=Marlow Society|accessdate=2026-01-05|lang=en|archive-date=12 студзеня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150112041930/http://www.marlowsociety.org.uk/town-tour.html|url-status=dead}}</ref> для навучання кадэтаў пяхотных і кавалерыйскіх палкоў [[Брытанская армія|Брытанскай арміі]] і армій прэзідэнцтваў Брытанскай Індыі<ref name="history">{{cite web|url=http://www.army.mod.uk/training_education/training/17061.aspx|title=RMAS: The story of Sandhurst|website=British Army|accessdate=2009-07-06|lang=en|archive-date=5 мая 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120505015944/http://www.army.mod.uk/training_education/training/17061.aspx|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name="parade" />. 1802 год таксама з’яўляецца годам заснавання французскай ваеннай школы [[Сен-Сір]]<ref>{{cite web|url=http://www.st-cyr.terre.defense.gouv.fr/index.php?ID=1010988|title=Ecoles de Saint-Cyr|accessdate=2009-07-06|lang=fr|archive-date=24 кастрычніка 2007|archive-url=https://archive.today/20071024021429/http://www.st-cyr.terre.defense.gouv.fr/index.php?ID=1010988|url-status=dead}}</ref> і амерыканскай акадэміі [[Вест-Пойнт]]<ref>{{кніга|аўтар=Stephen Ambrose|загаловак=Duty, Honor, Country: A History of West Point|месца=Baltimore|выдавецтва=Johns Hopkins University Press|год=1966|isbn=0-8018-6293-0|старонкі=22|мова=en}}</ref>. Генерал сэр [[Уільям Харкорт]] быў прызначаны першым губернатарам Каралеўскага ваеннага каледжа ў Грэйт-Марла<ref>{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/15377/page/691|title=No. 15377|publisher=The London Gazette|date=1801-06-20|page=691|lang=en}}</ref> і заставаўся на пасадзе да 1811 года<ref>{{cite web|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/12248|title=Harcourt, William, third Earl Harcourt (1743–1830)|author=R. N. W. Thomas|website=Oxford Dictionary of National Biography|publisher=Oxford University Press|year=2004|lang=en}}</ref>. У студзені 1809 года [[Брытанская Ост-Індская кампанія]] заснавала ўласную Ваенную семінарыю ў Адыскомбе для падрыхтоўкі афіцэраў для сваіх армій<ref>''Haileybury College and Addiscombe military seminary''. 1822. p. 10.</ref>. У [[1812]] годзе Малодшае аддзяленне каледжа пераехала з Грэйт-Марла ў спецыяльна пабудаваныя будынкі ў Сандхерсце, спраектаваныя архітэктарам [[Джэймс Уает|Джэймсам Уаетам]]<ref>{{cite web|url=http://berkshirehistory.com/villages/sandhurst.html|title=Sandhurst – Royal Berkshire History|website=Berkshire History|accessdate=2026-01-05|lang=en|archive-date=22 лютага 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170222005348/http://berkshirehistory.com/villages/sandhurst.html|url-status=bot: unknown}}</ref>. Неўзабаве туды ж перабралася і Старэйшае аддзяленне з Хай-Уікама. У [[1858]] годзе яно было вылучана ў асобную ўстанову — [[Штабны каледж у Камберлі]]<ref name="parade" />. З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] многія кадэты і супрацоўнікі каледжа былі мабілізаваны на актыўную службу, але будынкі ў Сандхерсце заставаліся месцам дыслакацыі 161-га вучэбнага падраздзялення афіцэраў-кадэтаў пяхоты. У 1942 годзе гэта падраздзяленне пераехала ў Олдэршат, а кампус у Сандхерсце да канца вайны выкарыстоўваўся як вучэбнае падраздзяленне афіцэраў-кадэтаў Каралеўскага бранятанкавага корпуса<ref>{{cite web|url=http://www.army.mod.uk/training_education/training/17061.aspx|title=Training|website=British Army|accessdate=2026-01-05|lang=en|archive-date=5 мая 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120505015944/http://www.army.mod.uk/training_education/training/17061.aspx|url-status=bot: unknown}}</ref>. У [[1947]] годзе на базе Каралеўскага ваеннага каледжа была створана новая Каралеўская ваенная акадэмія ў Сандхерсце, якая аб’яднала Каралеўскую ваенную акадэмію ў Вуліджы (якая рыхтавала афіцэраў для Каралеўскай артылерыі і Каралеўскіх інжынераў з 1741 па 1939 год) і Каралеўскі ваенны каледж (1802—1942) з мэтай забеспячэння падрыхтоўкі афіцэраў для ўсіх родаў войскаў<ref>{{cite web|url=http://www.war-letters.com/0023/0014.html|title=Facilities in Sandhurst – 1937|accessdate=2014-05-11|url-status=dead|lang=en|archive-date=6 студзеня 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090106195651/http://www.war-letters.com/0023/0014.html}}</ref>. == Кіраўніцтва == Першапачаткова Каралеўскі ваенны каледж узначальвалі губернатар (звычайна намінальная фігура, які часта не пражываў у каледжы), лейтэнант-губернатар (які ажыццяўляў фактычнае паўсядзённае камандаванне) і камендант (афіцэр, адказны за кадэтаў). У 1812 годзе пасады лейтэнант-губернатара і каменданта былі аб'яднаны ў ролю каменданта. У 1888 годзе дзве астатнія старэйшыя пасады, губернатара і каменданта, былі аб'яднаны ў адзіную пасаду Губернатара і Каменданта, якая ў 1902 годзе была перайменавана ў «Камендант»<ref>{{cite web|url=http://www.sandhurstcollection.org.uk/Conference.aspx|title=Conference Room|website=Sandhurst Collection|accessdate=2026-01-05|lang=en|archive-date=14 сакавіка 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110314063741/http://www.sandhurstcollection.org.uk/Conference.aspx|url-status=dead}}</ref>. == Вядомыя выпускнікі == Сярод найбольш вядомых кадэтаў Каралеўскага ваеннага каледжа ў Сандхерсце: * Сэр [[Уільям Дэнісан]] (1825—1826) — губернатар Новага Паўднёвага Уэльса<ref>{{cite web|url=https://adb.anu.edu.au/biography/denison-sir-william-thomas-3394|title=Denison, Sir William Thomas (1804–1871)|author=C. H. Currey|website=Australian Dictionary of Biography|accessdate=2011-02-18|lang=en}}</ref>. * Фельдмаршал прынц [[Эдуард Саксен-Веймар-Эйзенахскі]] (1840—1841)<ref>{{кніга|аўтар=Tony Heathcote|загаловак=The British Field Marshals 1736–1997|выдавецтва=Leo Cooper|год=1999|isbn=0-85052-696-5|старонкі=114}}</ref>. * Фельдмаршал [[Фрэдэрык Робертс, 1-ы граф Робертс]] (1850—1851)<ref>{{cite web|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/35768|title=Roberts, Frederick Sleigh, first Earl Roberts (1832–1914)|author=Brian Robson|website=Oxford Dictionary of National Biography|publisher=Oxford University Press|year=2008|lang=en|access-date=5 студзеня 2026|archive-date=7 красавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407200047/http://www.oxforddnb.com/view/article/35768|url-status=bot: unknown}}</ref>. * [[Фрэдэрык Стэнлі, 16-ы граф Дэрбі]] (1861—1862) — генерал-губернатар Канады. * [[Альфонса XII]] (1876) — кароль Іспаніі<ref>'Death of the King of Spain' in ''[[The Times]]'', 26 November 1885, p. 7</ref>. * Фельдмаршал [[Герберт Плюмер, 1-ы віконт Плюмер]] (1875—1876)<ref>{{cite web|url=https://books.google.co.uk/books?id=iVblDwAAQBAJ&pg=PT54|title=The Battle for Passchendaele: Australian Army Campaigns Series 28|author=Ian Finlayson|year=2020|page=54|lang=en|access-date=5 студзеня 2026|archive-date=4 лістапада 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231104175023/https://books.google.co.uk/books?id=iVblDwAAQBAJ&pg=PT54|url-status=bot: unknown}}</ref>. * [[Джон Хоўп, 1-ы маркіз Лінлітгоў]] (1878—1879) — генерал-губернатар Аўстраліі<ref>"Hopetoun, 1st Earl of, John Adrian Louis Hope, later 1st Marquess of Linlithgow (1860–1908)" in Barry Jones, ed., ''Dictionary of World Biography'' (9th edition, 2022), p. 438</ref>. * [[Рональд Манро Фергюсан, 1-ы віконт Новар]] (1879—1880) — генерал-губернатар Аўстраліі. * Фельдмаршал [[Эдмунд Аленбі]] (1881—1882)<ref>{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/25105/page/2157|title=No. 25105|publisher=The London Gazette|date=1882-05-09|page=2157|lang=en}}</ref>. * Сэр [[Чарлз Фергюсан]] (1882—1883) — генерал-губернатар Новай Зеландыі. * Фельдмаршал [[Дуглас Хейг]] (1884—1885)<ref>{{кніга|аўтар=Gerard De Groot|загаловак=Douglas Haig 1861–1928|выдавецтва=Unwin Hyman|год=1988|isbn=978-0044401926|старонкі=29}}</ref>. * Сэр [[Уінстан Чэрчыль]] (1894)<ref>{{кніга|аўтар=Roy Jenkins|загаловак=Churchill: a Biography|год=2001|isbn=978-0-374-12354-3|старонкі=20}}</ref>. * [[Аляксандр Кембрыдж, 1-ы граф Атлон]] (1894) — генерал-губернатар Паўднёва-Афрыканскага Саюза і генерал-губернатар Канады<ref>G. E. Cokayne et al., ''The Complete Peerage of England, Scotland, Ireland, Great Britain and the United Kingdom, Extant, Extinct or Dormant'', vol. XIII (Gloucester: Alan Sutton Publishing, 2000) p. 258</ref>. * Фельдмаршал [[Арчыбальд Уэйвел]] (1900—1901) — віцэ-кароль Індыі<ref>{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/27311/page/3130|title=No. 27311|publisher=The London Gazette|date=1901-05-07|page=3130|lang=en}}</ref>. * Фельдмаршал [[Бернард Мантгомеры]] (1903—1904)<ref>{{кніга|аўтар=Tony Heathcote|загаловак=The British Field Marshals 1736–1997|месца=Barnsley|выдавецтва=Pen & Sword|год=1999|isbn=0-85052-696-5|старонкі=213}}</ref>. * Сэр [[Освальд Мослі]] (1914) — брытанскі палітык<ref>{{кніга|аўтар=Robert Skidelsky|загаловак=Oswald Mosley|выдавецтва=Holt, Rinehart and Winston|год=1975|isbn=9780030865800}}</ref>. * Фельдмаршал [[Кадэндэра Мадапа Карыяпа]] (1918—1919) — першы індыйскі поўны генерал Індыйскай арміі<ref>{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/general-km-cariappa.html|title=General K.M Cariappa Biography|website=I Love India|accessdate=2016-08-13|lang=en|archive-date=27 жніўня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827122904/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/general-km-cariappa.html|url-status=dead}}</ref>. * Фельдмаршал прынц [[Генры, герцаг Глостэрскі]] (1919) — генерал-губернатар Аўстраліі<ref>'Prince Henry, Duke of Gloucester' in ''[[Oxford Dictionary of National Biography]]'' (Oxford University Press, 2007)</ref>. * Генерал [[Раджэндрасінхджы Джадэджа]] (1920—1921) — другі індыйскі галоўнакамандуючы Індыйскай арміі. * Генерал-лейтэнант [[Натху Сінгх Ратхор]] (1921—1922). * Фельдмаршал [[Аюб Хан]] (1926—1927) — прэзідэнт Пакістана<ref>Karl J. Newman, ''Pakistan unter Ayub Khan, Bhutto und Zia-ul-Haq'' ({{ISBN|3-8039-0327-0}}), p. 21</ref>. * Генерал [[Іскандэр Мірза]] — прэзідэнт Пакістана. * [[Ян Флемінг]] (1927) — пісьменнік, стваральнік [[Джэймс Бонд|Джэймса Бонда]]<ref>{{кніга|аўтар=Ben Macintyre|загаловак=For Your Eyes Only|месца=London|выдавецтва=Bloomsbury Publishing|год=2008|isbn=978-0-7475-9527-4|старонкі=33}}</ref>. * [[Дэвід Нівен]] (1930) — акцёр<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1983/07/30/obituaries/david-niven-dead-at-73-witty-actor-won-oscar.html|title=David Niven Dead at 73|author=Eric Pace|newspaper=The New York Times|date=1983-07-30|accessdate=2018-07-11|lang=en|archive-date=11 ліпеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711193242/https://www.nytimes.com/1983/07/30/obituaries/david-niven-dead-at-73-witty-actor-won-oscar.html|url-status=bot: unknown}}</ref>. * Брыгадзір [[Махамад Усман]] (1932—1934) — індыйскі ваенны дзеяч. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Thoumine R. H.|загаловак=Scientific Soldier, a Life of General Le Marchant, 1766–1812|месца=Oxford|выдавецтва=Oxford University Press|год=1968}} * {{кніга|аўтар=Ambrose S.|загаловак=Duty, Honor, Country: A History of West Point|месца=Baltimore|выдавецтва=Johns Hopkins University Press|год=1966|isbn=0-8018-6293-0}} [[Катэгорыя:Ваенныя навучальныя ўстановы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, расфарміраваныя ў 1947 годзе]] [[Катэгорыя:Беркшыр]] 3an7ggiyvvuwt2kevdiianxok6q4ofa Касцёл святога Ігнація Лаёлы і езуіцкі кляштар у Вільні 0 800183 5133579 5093807 2026-04-29T09:39:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133579 wikitext text/x-wiki {{Храм}}'''Касцёл Святога Ігнація Лаёлы і кляштар езуітаў у Вільні''' — касцёл, размешчаны па адрасе вуліца šv. Ignoto g. 6. Быў пабудаваны ў 1622–1647 гадах ордэнам [[Езуіты|езуітаў]].<ref>{{Cite web|url=https://www.radzima.org/be/vilynya/5709.html|title=Касцёл Св. Ігната і кляштар езуітаў {{!}} Вільня|website=radzima.org}}</ref> == Гісторыя касцёла і кляштара == Езуіты пачалі будаўніцтва манастыра паміж 1602 і 1604 гадамі. Яго цяперашні выгляд быў дасягнуты шляхам будаўніцтва або рэканструкцыі паміж 1622 і 1633 гадамі. Ужо ў 1625 там адбыліся першыя службы. Сярод заснавальнікаў касцёла былі роды [[Пацы|Пацаў]] і [[Pałubińscy|Палубінскіх]], а таксама Уршуля Меерын, камергерка пры двары караля [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта III Вазы]], якая ахвяравала 9000 злотых. Працы па ўнутраным аздабленні касцёла працягваліся да 1647 года, калі біскуп [[Геранім Уладзіслаў Сангушка|Геранім Любартавіч Сангушка]] асвяціў касцёл. Комплекс езуіцкага касцёла і кляштара знаходзіўся ў межах тэрыторыі, абмежаванай вуліцамі Святога Ігнація, Бенедыктынскай і Езуіцкай. Функцыянальная планіроўка касцёла «езуіцкага тыпу» была падобная да касцёла [[Касцёл Святога Казіміра (Вільня)|Святога]] [[Касцёл Святога Казіміра (Вільня)|Казіміра]]. Касцёл быў пабудаваны ў стылі высокага барока. [[Фасад]] меў дзве вежы. Інтэр'ер быў багата ўпрыгожаны шматлікімі барочнымі алтарамі. Скляпеністая столь галоўнага нефа ўпрыгожвалася фрэскамі, верагодна, Данкерса дэ Ры. З 1633 года постаць Маці Божай Ларэтанскай, таксама вядомай як Маці Божая Навіцыяту, стала аб'ектам асаблівага культу. У 1655 годзе касцёл і манастыр перайшлі пад уладу [[Рускія|расіян]], а рэшткі згарэлі ў 1656 годзе. Падчас рэканструкцыі ў манастыры была створана майстэрня, якая аб'ядноўвала манахаў і рамеснікаў розных спецыяльнасцей: муляроў, маляроў, цесляроў і тынкоўшчыкаў. Майстэрня таксама дапамагала ў рэканструкцыі іншых рэлігійных будынкаў у Вільні, якая працягвалася і ў наступныя дзесяцігоддзі. У манастыры таксама размяшчаліся шпіталь і бровар. У 1681 годзе да манастыра была прыбудавана [[трапезная]] . У наступныя дзесяцігоддзі інтэр'ер касцёла быў узбагачаны шматлікімі творамі мастацтва, у тым ліку надмагіллем кіеўскага біскупа Томаша Уейскага, які памёр як езуіт. У купале было намалявана васямнаццаць партрэтаў членаў ордэна. У 1737 годзе касцёл і манастыр зноў былі знішчаны пажарам. Абвалілася скляпенне [[Прэзбітэрый|алтарнай часткі]] . Касцёл быў адноўлены, але ў 1748 годзе зноў згарэў у пажары. Яго рэканструкцыяй кіраваў езуіцкі [[архітэктар]] і прафесар [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскай акадэміі]] ксёндз [[Тамаш Жаброўскі]] . У новым галоўным алтары была размешчана карціна [[Сымон Чаховіч|Сымона Чаховіча]]. Праз манастыр прайшло шмат знакамітых езуітаў, у тым ліку [[Андрэй Баболя|святы]] [[Андрэй Баболя]], [[Мацей Казімір Сарбеўскі|Мацей Сарбеўскі]] і [[Марцін Пачобут-Адляніцкі]] . У 1773 годзе, падчас знішчэння ордэна езуітаў, у манастырскіх будынках жыло 88 манахаў. Кляштар таксама кантраляваў місіі ў Дукштах Піярскіх і Пеліканах. У закінутым манастыры была заснавана семінарыя (1744–1798). Езуіты вывезлі статую Маці Божай Навіцыяту ў [[Полацк]], дзе знаходзілася іх апошняя пляцоўка ў Расійсскай імперыі. Пасля 1820 года езуіты былі выгнаны з Полацка і пераехалі ў Стару Весь каля [[Бжозаў|Бжазова]] ў [[Галічына|Галіцыі]], забраўшы з сабой статую. У 1798 годзе расійскія ўлады ператварылі манастыр у казармы, а ў 1869 годзе — касцёл у афіцэрскую сталовую, спустошыўшы пры гэтым яго інтэр'ер. Пасля таго, як Польшча аднавіла незалежнасць, былы езуіцкі комплекс у 1925 годзе быў пераняты польскай арміяй, бо езуіты не маглі дазволіць сабе ўтрымліваць другі касцёл і манастыр; да таго часу ім ужо быў павернуты [[Касцёл Святога Казіміра (Вільня)|касцёл Святога]] [[Касцёл Святога Казіміра (Вільня)|Казіміра]]. Такім чынам, касцёл Святога Ігнація стаў гарнізонным касцёлам, а манастыр — штаб-кватэрай Камандавання Віленскага ўмацаванага раёна. Сам касцёл быў перабудаваны паміж 1926 і 1929 гадамі па праекце [[Юльюш Клос|Юльюша Клоса]] . Аднак яго першапачатковы выгляд аднавіць не ўдалося. Сцены касцёла былі пакрыты новымі фрэскамі, і былі дададзены новыя алтары. З 15 снежня 1929 года па 30 верасня 1933 года адміністратарам ваеннай парафіі быў ксёндз Юзаф Гергет. Пасля 1945 года касцёл быў зачынены камуністычнымі ўладамі. Яго інтэр'ер быў цалкам спустошаны, а фрэскі зафарбаваны. Некаторы час у касцёле размяшчаўся кінатэатр, а пазней ён стаў рэпетыцыйнай залай Віленскага філармонічнага аркестра. У 1985 годзе пад кіраўніцтвам Эвалдаса Пурліса манастырскія будынкі былі адноўлены, і ў іх размясцілася тэхнічная бібліятэка. Будынак, які выходзіць на вуліцу Святога Ігнацыя, мае трохпавярховыя аркадныя галерэі. Былая двухпавярховая трапезная, пераабсталяваная ў чытальную залу, захавала свае барочныя скляпенні, упрыгожаныя фрэскамі, знойдзенымі падчас рэканструкцыі. Найбольш каштоўнай з'яўляецца [[фрэска]] XVIII стагоддзя з выявай Дзевы Марыі ў атачэнні заснавальнікаў манастыра, у тым ліку караля Жыгімонта III Вазы. У 2002–2003 гадах касцёл быў адрамантаваны, і яму былі нададзены рысы ранняга барока. У алтары знаходзіцца абраз з выявай сустрэчы Ісуса і святога Ігнація Лаёлы. У прэзбітэры бачныя фрагменты фрэсак міжваеннага часу з вайсковымі атрыбутамі. З 23 лістапада 2004 года касцёл Святога Ігнація з'яўляецца [[Сабор (храм)|ваенным кафедральным саборам]] [[Ваенны ардынарыят Літвы|Літоўскага ваеннага ардынарыята]] <ref>{{Cite web|lang=pl|url=http://www.radzima.org/pl/wilno/5709.html|title=Kościół św. Ignacego Loyoli i klasztor jezuitów w Wilnie}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=lt|url=http://kariuomene.kam.lt/lt/kariuomenes_struktura/lk_ordinariatas.html|title=LK Ordinariatas|access-date=3 лютага 2026|archive-date=19 снежня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121219070829/http://kariuomene.kam.lt/lt/kariuomenes_struktura/lk_ordinariatas.html|url-status=dead}}</ref> . Будынкі былога навіцыяту выкарыстоўваюцца Літоўскім міністэрствам нацыянальнай абароны і бібліятэкай вайсковай акадэміі. == Галерэя == [[Катэгорыя:Касцёлы Вільнюса]] <gallery> Файл:St Ignatius Church Nave.jpg|Касцёл Святога Ігнація. Неф Файл:St Ignatius Church Altar.jpg|Касцёл Святога Ігнація. Алтар Файл:St Ignatius Church in Vilnius. Vault.jpg|Касцёл Святога Ігнація. Скляпенні Файл:St Ignatius Church in Vilnius. Back Nave.jpg|Касцёл Святога Ігнація. Задняя частка нефа Файл:St Ignatius Church in Vilnius. Frescoes in the Presbitery.jpg|Касцёл Святога Ігнація. Фрэскі ў прэзбітэрыі Файл:St Ignatius Church in Vilnius. Frescoes in the Presbitery (3).jpg|Касцёл Святога Ігнація. Фрэскі ў прэзбітэрыі Файл:St Ignatius Church in Vilnius. Frescoes in the Presbitery (2).jpg|Касцёл Святога Ігнація. Фрэскі ў прэзбітэрыі Файл:St Ignatius Frescoes in Presbitery.jpg|Касцёл Святога Ігнація. Фрэскі ў прэзбітэрыі </gallery> == Спасылкі == lgsh05f6jkvdhd89bomnt3z84iesbv4 Камрань (база) 0 802736 5133336 5115838 2026-04-28T14:38:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133336 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''База Камра́нь''' ({{lang-vi|Cam Ranh}}) — былая амерыканская, савецкая, расійская, а цяпер в’етнамская база ў горадзе [[Камрань (горад)|Камрань]] правінцыі [[Кханьхаа]]. Размешчана на беразе [[Паўднёва-Кітайскае мора| Паўднёва-Кітайскага мора]], у бухце Камрань. Дзякуючы прыродным умовам порт Камрань лічыцца адным з лепшых глыбакаводных партоў у свеце. Сучасны [[В’етнам]] прытрымліваецца [[Палітыка «трох не» (В’етнам)|палітыкі трох «не»]], па якім дзяржава не перадае базу трэцім краінам, але падае толькі ў якасці перавалачнага пункта для ўсіх краін<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://www.dw.com/ru/вьетнам-отказал-россии-в-размещении-военной-базы/a-36034675 |title=Вьетнам отказал России в размещении военной базы |date=2016-10-13|publisher=Deutsche Welle |website=dw.com|access-date=2022-05-16|archive-date=2022-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516102013/https://www.dw.com/ru/вьетнам-отказал-россии-в-размещении-военной-базы/a-36034675|url-status=live}}</ref>. == Гісторыя == Падчас [[В’етнамская вайна|В’етнамскай вайны]] Камрань знаходзілася на тэрыторыі [[Паўднёвы В’етнам|Паўднёвага В’етнама]] і была буйной тылавой базай [[Узброеныя сілы ЗША|амерыканскіх войск]]. Амерыканскім будаўнічым кансорцыумам [[RMK-BRJ]] былі пабудаваны аэрадром і сучасны порт. На аэрадроме грунтаваліся 12-е тактычнае знішчальнае крыло і 483-е тактычнае транспартнае крыло [[ВПС ЗША]]<ref>{{cite web |url=http://www.agentura.ru/infrastructure/bases/russbases/camran/ |title=База Камрань |date= |website=agentura.ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20080114014157/http://www.agentura.ru/infrastructure/bases/russbases/camran/ |archive-date=2008-01-14 |url-status=dead }}</ref>. У 1972 годзе ЗША перадалі ўсе ваенныя аб’екты ў Камрані [[Узброеныя сілы Рэспублікі В’етнам|паўднёвав’етнамскай арміі]]. 3 красавіка 1975 года горад быў узяты [[В’етнамская народная армія|паўночнав’етнамскай арміяй]] у ходзе [[Вясновае наступленне (1975)|вясновае наступлення]]. 2 мая 1979 года, праз два месяцы пасля заканчэння [[кітайска-в’етнамская вайна|кітайска-ветнамскай вайны]], [[СССР]] і В’етнам падпісалі пагадненне аб выкарыстанні порта Камрань як пункта матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння савецкага [[ВМФ СССР|Ваенна-марскога флоту]] тэрмінам на 25 гадоў. У жніўні 1980 года, на падставе дырэктывы штаба ТАФ ад 28 жніўня 1980 года № 13/1/0143, на паўвостраве Камрань быў утвораны пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння на пастаяннай аснове — вайсковая часць 31350 (922-і ПМТА). У сакавіку 1981 года была сфарміравана 26-я аператыўная брыгада караблёў і суднаў з базаваннем у бухце Камрань. Праз год, у сакавіку 1982 года, штаб 26-й брыгады быў расфармаваны, наўзамен сфарміравана [[17-я аператыўная эскадра Ціхаакіянскага флоту]], у складзе: 119-я брыгада надводных караблёў, 38-я дывізія падводных лодак, 255-ы дывізіён судоў забеспячэння, 300-ы дывізіён караблёў аховы воднага раёна, 501-ы атрад барацьбы з падводна-дыверсійнымі сіламі і сродкамі, 1073-і занальны вузел сувязі. У далейшым тут была разгорнута найбуйнейшая савецкая ваенная база за мяжой агульнай плошчай 100 км², з колькасцю парадку 6000 чалавек. Таксама ў гарнізоне размяшчаліся: баявая дэсантная група марской пяхоты, асобны батальён аховы в/ч 51310, ваенна-будаўнічы атрад, аркестр, камендатура і г. д. На аэрадроме пастаянна базаваўся 169-ы гвардзейскі змешаны авіяцыйны полк са складу авіяцыі ТАФ, які ўключаў самалёты [[Ту-16]], [[Ту-95]],[[Ту-142]], [[Ан-26]], [[МіГ-23]] і верталёты [[Мі-14]]. Па дамове на базе адначасова маглі знаходзіцца 8—10 савецкіх надводных караблёў, 4—8 [[падводная лодка|падводных лодак]] з [[Плывучая база|плаўбазай]] і да шасці іншых судоў. Акрамя таго, дазвалялася адначасовае знаходжанне на [[аэрадром]]е 14—16 самалётаў-ракетаносцаў, 6—9 разведвальных і 2—3 транспартных. Па ўзгадненні паміж Міністэрствам абароны СССР і Міністэрствам нацыянальнай абароны СРВ колькасць караблёў і самалётаў магло павялічыцца. [[Файл:Tupolev Tu-142M.jpg|thumb|Ту-95РЦ на аэрадроме Камрань]] На ПМТА ў Камрані ўскладаўся шэраг задач: забеспячэнне караблёў і судоў падчас стаянкі [[электраэнергія|электраэнергіяй]], вадой, [[гаруча-змазачныя матэрыялы|ГЗМ]], харчаваннем; падтрыманне ўстаноўленых запасаў МТС, іх выдача і дастаўка на караблі Савецкага ВМФ; ажыццяўленне транзітнай сувязі паміж судамі і караблямі з зоны [[Ціхі акіян|Ціхага]] і [[Індыйскі акіян|Індыйскага]] акіянаў з каманднымі пунктамі [[Ціхаакіянскі флот ВМФ СССР|Ціхаакіянскага флоту]] і ВМФ; выкарыстанне аэрадрома для базавання супрацьлодкавай і разведвальнай авіяцыі; развіццё і падтрыманне савецка-в’етнамскай садружнасці. Згодна з дагаворам, арэнда базы была бязвыплатнай, але з 1991 года в’етнамскі бок неафіцыйна прапаноўваў аплачваць арэнду. === Закрыццё === У 2001 годзе кіраўніцтва Расіі прыняло рашэнне не працягваць дамову з В’етнамам і датэрмінова эвакуіраваць базу. 17 кастрычніка прэзідэнт [[Уладзімір Пуцін]] абвясціў на нарадзе ў [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Мінабароны]] аб ліквідацыі ваенных баз у Лурдэсе і Камрані<ref>{{cite web |url=http://newsru.com/russia/17Oct2001/vyvod.html |title=Путин объявил о закрытии двух российских военных объектов во Вьетнаме и на Кубе |publisher=[[NEWSru]] |date=2001-10-17 |access-date=2014-07-16 |archive-url=https://www.webcitation.org/6R6bUtzuQ?url=http://newsru.com/russia/17Oct2001/vyvod.html |archive-date=2014-07-16 }}</ref>. Міністр замежных спраў Расіі [[Ігар Сяргеевіч Іваноў|Ігар Іваноў]] адзначаў у 2002 годзе, што на працягу 10 гадоў Ваенна-Марскі флот не выходзіў у Індыйскі акіян і не карыстаўся паслугамі Камрані<ref>{{Cite web |url=http://www.mid.ru/bl.nsf/218603db65cac2d343256ac50038d63e/d14bcb586f19148443256b800030c206?OpenDocument |title=МИД России {{!}} 03/18/2002 {{!}} Стенограмма выступления министра иностранных дел России И. С. Иванова в программе Ю. Семёнова «народ и власть» |access-date=2012-07-27 |archive-date=2014-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408214937/http://www.mid.ru/bl.nsf/218603db65cac2d343256ac50038d63e/d14bcb586f19148443256b800030c206?OpenDocument |url-status=live }}</ref>. База была зачынена следам за закрыццём [[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе|ваеннай базы ў Лурдэсе]] ([[Куба]]). 17 снежня 2001 года выйшла дырэктыва ГШ ВМФ № 730/1/859 і дырэктыва штаба ТАФ ад 8 студзеня 2002 года № 13/1/05 аб расфармаванні 922-га ПМТА. 2 мая 2002 года ва ўрачыстай абстаноўцы былі падпісаны дакументы аб прыёме-перадачы аб’ектаў базы. 4 мая 2002 года апошні дзень ваеннай прысутнасці Расіі ў В’етнаме. 1 чэрвеня 2002 года 922-і ПМТА спыніў сваё існаванне ў складзе Узброеных Сіл РФ. Частка базы рэканструявана і з 2004 года функцыянуе як грамадзянскі (цяпер — міжнародны) [[Камрань (аэрапорт)|аэрапорт Камрань]]. === Аднаўленне === У 2010 годзе ўрад РФ канстатаваў, што Камрань як ваенная база Расіі не патрэбна, але яна зацікаўлена ў выкарыстанні часткі інфраструктуры былой базы як пункта матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння расійскага флоту<ref>{{cite web |url=http://lenta.ru/news/2015/03/11/vietnam/ |title=Россия сочла ненужной военную базу во Вьетнаме |date=2010-10-29 |publisher=[[Lenta.ru]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313201404/http://lenta.ru/news/2015/03/11/vietnam/ |archive-date=2015-03-13 |deadlink= }}</ref>. 12 лістапада 2013 года ў ходзе расійска-в’етнамскіх перамоў на вышэйшым узроўні паміж прэзідэнтам Расіі Уладзімірам Пуціным і прэзідэнтам В’етнама [[Чыонг Тан Шанг]]ам было падпісана пагадненне аб стварэнні сумеснай базы для абслугоўвання і рамонту [[падводная лодка|падводных лодак]] у Камрані<ref>{{Cite web |url=http://svpressa.ru/politic/article/77340/?rss=1 |date=2013-11-12 |title=Россия возвращается в Камрань |access-date=2013-11-13 |archive-date=2013-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113144527/http://svpressa.ru/politic/article/77340/?rss=1 |url-status=live }}</ref>. 25 лістапада 2014 года падпісана пагадненне ў ходзе візіту ў [[Сочы]] Генеральнага сакратара ЦК [[Камуністычная партыя В’етнама|Кампартыі В’етнама]] [[Нгуен Фу Чонг]]а, якое ўсталёўвае нормы карыстання расійскімі баявымі караблямі портам Камрань у спрошчаным парадку (караблям і судам РФ, пасля нясення службы ў Сусветным акіяне, патрабуецца толькі апавяшчэнне партовых уладаў, каб здзейсніць заход у Камрань)<ref>{{Cite web |url=http://3mv.ru/publ/moskva_shvartuetsja_k_kamrani/3-1-0-34091 |title=Москва швартуется в Камране |access-date=2014-11-29 |archive-date=2014-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141204203022/http://3mv.ru/publ/moskva_shvartuetsja_k_kamrani/3-1-0-34091 |url-status=live }}</ref>. З вясны 2014 года аэрадром Камрані ўпершыню стаў выкарыстоўвацца для абслугоўвання самалётаў [[Іл-78]], якія забяспечваюць дазапраўкай палівам у паветры самалёты [[Ту-95]]<ref>{{Cite web |url=http://ria.ru/world/20150311/1052036071.html |title=США требуют, чтобы Вьетнам запретил самолётам ВВС РФ дозаправку |access-date=2015-03-17 |archive-date=2015-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319024953/http://ria.ru/world/20150311/1052036071.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.rg.ru/2015/01/04/aviacia-site.html |title=ВВС России впервые использовали аэродром во Вьетнаме |access-date=2015-03-17 |archive-date=2015-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150505023715/http://www.rg.ru/2015/01/04/aviacia-site.html |url-status=live }}</ref>. == Здарэнні == * 13 лютага 1985 года, пры выкананні начнога вылету на [[баявая служба ВМФ СССР|баявую службу]] пары разведчыкаў у Паўднёва-Кітайскае мора, пацярпеў катастрофу па тэхнічных прычынах Ту-95РЦ (вядучы), камандзір карабля маёр Крывенка Сяргей Дзмітрыевіч. Аварыйная сітуацыя ўзнікла на восьмай гадзіне палёту. За 50 хвілін да падзення камандзір перадаў вядзёнаму аб спыненні выканання задання і зразанні маршруту наўпрост на аэрадром Камрань, не патлумачыўшы прычыну гэтага манеўру. Кіраваны, ідучы за вядучым на выдаленні 15 км з перавышэннем 300 м заўважыў па светлавым маяку энергічнае перасоўванне вядучага направа з наступным зніжэннем, а затым прыняў па радыё паведамленне: «Падаем! Падаем! Хто мяне чуе? Па...». Ніхто з экіпажа не выратаваўся, прычыны пэўна не ўстаноўлены. * 8 ліпеня 1989 года пры заходзе на пасадку [[Катастрофа Ан-12 у Камрані (1989)|разбіўся самалёт Ан-12БП]]. Самалёт заходзіў на пасадку ва ўмовах трапічнага ліўня ў аэрапорце Хашымін, стукнуўся і зламаў правую стойку шасі, пашкодзіў вінт рухавіка № 4. Па метаўмовам аэрапорта Хашыміна экіпаж прыняў рашэнне на аварыйную пасадку на аэрадроме Камрань. Пасля некалькіх спроб экіпаж выканаў пасадку, але самалёт сышоў з паласы, разламаўся і загарэўся. Нягледзячы на ўсе намаганні асабовага складу авіябазы і грамадзянскіх пажарных з гарадка, самалёт цалкам згарэў, загінуў 31 чалавек (з іх 27 в’етнамцаў — пасажыраў). Удалося выратаваць камандзіра карабля, кармавога стралка і аднаго з пасажыраў — усе яны атрымалі цяжкія траўмы. * 12 снежня 1995 года [[Катастрофа Су-27 пад Камранню|пры заходзе на пасадку ў Камрані ў складаных метэаралагічных умовах пацярпелі катастрофу тры знішчальнікі]] [[Су-27]] са складу пілатажнай групы [[Ваенна-паветраныя сілы Расіі|ВПС Расіі]] «[[Рускія Віцязі]]», якія вярталіся з авіяцыйнай выставы «Ліма-95» у Малайзіі. Тры самалёты (з іх адзін — двухмесны, «спарка») на трэцім развароце сутыкнуліся з сопкай, загінула чатыры лётчыкі. У 2009 годзе ў Парку культуры пры аэрапорце Камрань быў адкрыты «Мемарыял у гонар загінулых савецкіх, расійскіх і в’етнамскіх вайскоўцаў у Камрані» з імёнамі 44 загінулых грамадзян Савецкага Саюза і РФ. Мемарыял пабудавалі на месцы абеліска памяці загінулых савецкіх лётчыкаў, які раней стаяў там<ref>{{cite web|url=http://vietnam.vnanet.vn/vnp/ru-ru/13/96/96/44967/default.aspx|title=Мемориальный комплекс Камрань – символ дружбы между Россией и Вьетнамом - Иллюстрированный журнал Вьетнам|access-date=2013-04-20|archive-url=https://www.webcitation.org/6GDeJpmbl?url=http://vietnam.vnanet.vn/vnp/ru-ru/13/96/96/44967/default.aspx|archive-date=2013-04-28}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Камрань (аэрапорт)]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Ерёмин Ю. П.'' К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54. == Спасылкі == * {{cite web |url=http://camranh.ru/index.html |title=«Ветераны Камрани» — история ПМТО Камрань в СРВ |date= |publisher= |lang= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110408022821/http://camranh.ru/index.html |archive-date=2011-04-08 |url-status=unfit }} * Павел Данилин. [http://www.vzglyad.ru/columns/2007/3/19/71649.html Борьба с мифами: кому Россия сдала Камрань?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140515024903/http://www.vzglyad.ru/columns/2007/3/19/71649.html |date=15 мая 2014 }} * [http://www.nhat-nam.ru/forum/viewtopic.php?p=32354#p32354 Мемориал в Камрани. История и современность] {{УС РФ за мяжой}} [[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]] [[Катэгорыя:Ваенныя парты]] eiv53six7o3hetgmugs9j61ijm6iojg Шаблон:Радыёстанцыі Беларусі 10 803557 5133415 5131000 2026-04-28T18:47:08Z Андрэй 2403 Б 152769 5133415 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Радыёстанцыі Беларусі |state = {{{state|autocollapse}}} |клас_цела = hlist |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Радыёстанцыі Беларусі]] |выява = |стыль_загалоўкаў = |загаловак1 = Агульнанацыянальныя |спіс1 = * [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё|1-ы Нацыянальны]] * [[Альфа Радыё]] * [[Аўтарадыё]] * [[Беларусь (радыёстанцыя)|Беларусь]] * [[Душэўнае радыё]] * [[Культура (радыёстанцыя, Беларусь)|Культура]] * [[Легенды FM]] * [[Новае радыё]] * [[Пілот FM]] * [[Радыё Свет]] * [[Радыё Рокс]] * [[Радыё UNISTAR]] * [[Радыус-FM]] * [[Рэлакс (радыё)|Рэлакс]] * [[Супер FM]] * [[Хіт-Радыё]] * [[Energy FM]] |загаловак2 =Мясцовыя |спіс2 = * [[Баранавічы FM]] * [[Мінская хваля]] * [[Радыё Брэст]] * [[Радыё Віцебск]] * [[Радыё Гомель Fm]] * [[Радыё Гродна]] * [[Зефір FM]] * [[Лідар FM (радыёстанцыя)|Лідар FM]] * [[Праўда Радыё]] * [[Магілёў (радыё)|Радыё Магілёў]] * [[Радыё-Мінск]] * [[Сталіца (радыё)|Сталіца]] |загаловак3 = Нішавыя |спіс3 = * [[Беларуская рэдакцыя Ватыканскага радыё|Ватыканскае радыё на Беларускай]] * [[Гумар FM]] * [[Жаночае радыё]] * [[Радыё Марыя|Радыё Марыя]] * [[Радыё Перамога]] * [[Рускае радыё (Беларусь)|Рускае радыё]] * [[MEGA (радыёстанцыя)|MEGA]] |загаловак4= Зніклыя |спіс4 = * [[Беларуская маладзёжная (радыёстанцыя)|Беларуская маладзёжная]] * [[Бярэзінская хваля]] * [[Веснік Быхаўшчыны]] * [[Польскае Радыё Баранавічы]] * [[Радыё АНТ]] * [[Радыё Бі-Эй]] * [[Радыё 101,2]] |загаловак5= Заблакаваныя ў РБ |спіс5 = * [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]] * [[Беларускае Радыё Рацыя|Рацыя]] * [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Свабода]] }}<includeonly>[[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]]</includeonly><noinclude> {{collapsible option}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]] </noinclude> rda957llmxeivspdtsidzpncvrpzjm6 Канстанцін Сулькевіч 0 804583 5133429 5115684 2026-04-28T19:34:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133429 wikitext text/x-wiki {{Асоба | Commons = }}'''Канстанцін Сулькевіч, Konstanty Sulkiewicz''' Mirza Hożman (нар. [[10 верасня]] [[1888|1888 г.]] у [[Сувалкі|Сувалках]], загінуў [[1940|у 1940 г.]] у сталінскіх рэпрэсіях у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] ) — [[Польшча|польскі]] [[Права|юрыст]], [[падпаручнік]] рэзерву кавалерыі Войска Польскага, ахвяра [[Катынскі расстрэл|Катынскага злачынства]] . == Біяграфія == Ён нарадзіўся 10 верасня 1888 года ў Сувалках у [[Беларускія татары|татарскай]] княжаскай (мірзы, мурзы) сям'і {{Sfn|Rocznik Oficerski Rezerw|1934}} <ref>{{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pl/skanydetale_wyszukiwarka_bazy_personalne/89909/|title=Konstanty Hoźman-Mirza-Sulkiewicz|website=wbh.wp.mil.pl}}</ref> <ref name="RC">{{Cite web|url=https://naszeblogi.pl/57750-czwarty-katyn|title=Czwarty Katyń|website=naszeblogi.pl|date=2015-10-12}}</ref>. Яго радавыя маёнткі ляжалі ў [[Ашмянскі павет (1920—1940)|Ашмянскім]] павеце [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] . Яго прадзедам быў палкоўнік [[Mustafa Achmatowicz|Мустафа Ахматовіч]], афіцэр 4-га палка пярэдняй варты ВКЛ, у гонар якога быў названы [[Татарскі кавалерыйскі полк імя Мустафы Ахматовіча|Татарскі]] кавалерыйскі полк Другой Польскай Рэспублікі . Яго бацькамі былі Мацей Ахматовіч (1820–1901, паэт і маёр 5-га палка ўланаў) і Хэлена, народжаная [[Туган-Бараноўскія|Туган-Бараноўская]] . Яго братамі і сёстрамі былі [[Аляксандр Сулькевіч|Аляксандр]], Стэфан, Богдан, [[Леон Сулькевіч|Леон]] (1897–1960), Марыя, Эва і Эльжбета<ref name="SH16" />. Паспяхова скончыў універсітэт з дыпломам [[Права|юрыдычнага факультэта]] . Пасля заканчэння [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] пачаў імклівую цывільную кар'еру. У 1918 годзе ён служыў намеснікам дырэктара канцылярыі Міністэрства замежных спраў у [[Азербайджан|Азербайджане]]<ref>{{Cite web|url=http://nowyprometeusz.pl/tatarzy-polscy-w-ruchu-prometejskim/|title=Tatarzy polscy w ruchu prometejskim|website=nowyprometeusz.pl/|access-date=22 сакавіка 2026|archive-date=19 лістапада 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119040825/http://nowyprometeusz.pl/tatarzy-polscy-w-ruchu-prometejskim/|url-status=dead}}</ref>. Пасля аднаўлення незалежнасці Польшчы ён быў прыняты ў Польскае войска. 1 чэрвеня 1919 года яму было прысвоена званне [[Падпаручнік|другога лейтэнанта]] кавалерыйскага рэзерву са старшынствам. У 1923 і 1924 гадах у якасці афіцэра рэзерву ён быў прызначаны ў 23-і ўланскі полк [[Вільня|Віленскага]] гарнізона. У 1934 годзе ў якасці падпаручніка кавалерыйскага рэзерву ён быў прызначаны ў афіцэрскія кадры акругі № III у якасці ''афіцэра па аб'яўленні на 12 месяцаў'', на працягу якіх ён заставаўся на ўліку Віленскага гарадскога акруговай каманды па прызыве. {{Sfn|Rocznik Oficerski Rezerw|1934}} Быў братам [[Аляксандр Сулькевіч|Аляксандра]], сябра [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]], які загінуў у 1916 г. У мірны час заняўся юрыдычнай працай у судах. Падчас [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Другой Польскай Рэспублікі]] ён быў адвакатам у Варшаве <ref name="RC"/> і намеснікам пракурора акруговага суда ў Вільні <ref name="MP">{{Monitor Polski|1932|259|297}} „za zasługi na polu administracji sądownictwa i wymiaru sprawiedliwości”.</ref> . Пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|агрэсіі СССР супраць Польшчы]] 17 верасня 1939 года ён быў арыштаваны саветамі. У 1940 годзе яго інтэрнавалі на Украіны і растраляны супрацоўнікамі [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] у рамках [[Катынскі расстрэл|Катынскага расправы,]] на тэрыторыі Украіны<ref>{{Кніга|спасылка=http://katyn.ipn.gov.pl/download/42/13503/ZESZYT04-StraceninaUkrainie.pdf|загаловак=Konstanty Sulkiewicz: Ukraińska Lista Katyńska. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 1994. s. 91. [dostęp 2015-11-15].|archive-date=31 сакавіка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331224951/http://katyn.ipn.gov.pl/download/42/13503/ZESZYT04-StraceninaUkrainie.pdf}}</ref>. Канстанцін Сулькевіч быў пахаваны на Польскіх ваенных могілках у [[Кіеў|Кіеве]] - Быкоўні, адкрытых у 2012 годзе <ref name="RC"/> . == Упрыгожванне == * Залаты Крыж Заслугі (9 лістапада 1932 г.) <ref name="MP">{{Monitor Polski|1932|259|297}} „za zasługi na polu administracji sądownictwa i wymiaru sprawiedliwości”.</ref> == Глядзіце таксама == * [[Аляксандр Сулькевіч]] * [[Леон Сулькевіч]] == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924. * Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1934. * Sławomir Hordejuk. Tatarski poeta. „Przegląd Tatarski”. Nr 3, s. 15-16, 2011.  [[Катэгорыя:Памерлі ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1888 годзе]] [[Катэгорыя:Юрысты Польшчы]] [[Катэгорыя:Постаці Варшавы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сувалках]] 7a4o38vufmwxckxv17qax57xm3ruvc7 Амністыя 1841 года 0 805203 5133585 5126980 2026-04-29T10:21:29Z Аляксандр Белы 46814 + Жняя К. Русецкага 5133585 wikitext text/x-wiki [[Амністыя]] 1841 года — акт вызвалення ад пакарання (або яго частковага змякчэння) некаторых катэгорый дзяржаўных злачынцаў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] з адносна лёгкай ступенню віны, абвешчаны 16 (28) красавіка 1841 году расійскім імператарам [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I]] з нагоды шлюбу спадкаемцы трону, будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], з вялікай княгіняй [[Марыя Аляксандраўна (імператрыца)|Марыяй Аляксандраўнай]] (дачкой вялікага герцага Людвіга II Гесенскага Максіміліянай), які адбыўся ў гэты дзень. Амністыя аблегчыла становішча некаторых былых сяброў [[Таварыства філаматаў]], удзельнікаў змовы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]] і [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Паўстання 1830—1831 гадоў]]: менш небяспечныя, з пункту гледжання царскіх уладаў, злачынцы былі вызваленыя са зняволення, змаглі вярнуцца на радзіму з ссылкі ўглыб Расіі, або змаглі ўладкавацца на лепшую працу, ім былі аблегчаныя ўмовы паліцэйскага нагляду і гэтак далей. Афіцыйна гэты акт называўся Манифест. ''О всемилостивейше дарованных милостях и облегчениях по случаю бракосочетания Его Императорского Высочества Государя Наследника Цесаревича и Великого Князя Александра Николаевича''<ref>''Николай I.'' [https://nlr.ru/e-res/law_r/search.php?part=431®im=3 Манифест. О всемилостивейше дарованных милостях и облегчениях по случаю бракосочетания Его Императорского Высочества Государя Наследника Цесаревича и Великого Князя Александра Николаевича]  // Полное собрание законов Российской империи. Собрание второе. — СПб.: Типография II отделения Собственной Его Императорского Величества канцелярии, 1842. — Т. XVI, отделение первое, 1841, № 14460. — С. 308-313. </ref>, пазней таксама ''Всемилостивейший манифест, состоявшийся в 16 день апреля 1841 года''<ref>''[https://www.prlib.ru/item/1404127 Всемилостивейший манифест, состоявшийся в 16 день апреля 1841 года]''</ref>. == Перадумовы амністыі == З амністыяй завяршылася дзесяцігоддзе жорсткіх імперскіх рэпрэсій пасля падаўлення паўстання, накіраваных на ўніфікацыю сацыяльна-палітычнага ладу, адукацыі і культуры “заходніх губерняў” з астатняй Расіяй: закрыцця [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта,]] скасавання царкоўнай [[Уніяцкая царква на Беларусі|Уніі]] і дзеяння [[Літоўскі статут|Літоўскага статуту]], закрыцця каталіцкіх кляштараў, “разбору шляхты” і абазначыўся пераход да адносна больш мягкай палітыкі, якая спалучала працяг жорсткага пераследу нелаяльных элементаў са стварэннем пэўных нішаў для дзейнасці (у прыватнасці, культурнай), лаяльнай да агульнай палітыкі ўраду. Дасягнутая ступень “замірэння” Літвы, Беларусі, Правабярэжнай Украіны была палічаная ў цэлым дастатковай і на павестку дня быў высунуты пошук форм інтэграцыі каталіцкай шляхты і духавенства ў агульнаімперскае жыццё. "Апошнім акордам" рэпрэсіўнага дзесяцігоддзя 1831—1841 было закрыццё [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]] з пераводам яе ў Кіеў (1842), але гэтае рашэнне было прынятае яшчэ ў 1840, і чакала толькі завяршэння пабудовы адпаведнага будынку ў Кіеве. == Характар амністыі == Амністыя не была ўсеагульнай; яна насіла выбарачны характар і дзяліла раней рэпрэсаваных на разрады. Некаторым асобам, якія знаходзіліся ў ссылцы ў аддаленых губернях Расіі (пад наглядам паліцыі), дазвалялася вярнуцца на радзіму ў заходнія губерні. Шмат каму вярталіся ранейшыя саслоўныя правы і дваранства, калі яны не былі замяшаныя ў «цяжкіх крымінальных злачынствах» падчас паўстання. Для тых, хто ўжо вярнуўся раней, але знаходзіўся пад строгім сакрэтным наглядам, рэжым кантролю мякчэў або адмяняўся зусім. Расейскія ўлады, аднак, захоўвалі жорсткую пазіцыю ў дачыненні да лідэраў і найбольш актыўных удзельнікаў паўстання і змоў. Амністыя практычна не тычылася чальцоў польскага Часовага ўрада 1830 году, кіраўнікоў буйных паўстанцкіх атрадаў і тых, хто знаходзіўся ў эміграцыі і працягваў палітычную дзейнасць (напрыклад, асяроддзя [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама Ежы Чартарыйскага]]). Тым, хто знаходзіўся за мяжой імперыі, шлях дадому быў па-ранейшаму зачынены, за выключэннем вельмі рэдкіх выпадкаў падачы асабістага прашэння на імя імператара з выразам "глыбокага раскаяння". == Асобы амніставаных == Рашэнні па лёсе канкрэтных асобаў прымаліся на месцах і не вызначаліся дакладнымі крытэрыямі. Сярод тых, хто змог скарыстацца амністыяй, былі, у прыватнасці: [[Ян Чачот]], філамат (фактычна ён яшчэ ў 1840 годзе пераехаў з [[Лепель|Лепеля]] ў [[Шчорсы]], дзеля працы ў бібліятэцы [[Адам Храптовіч|Адама Храптовіча]], але цяпер змог узаконіць новае месца жыхарства)<ref>Marian Pacholak. Trzy listy Jana Czeczota z lat 1844–1845 do Adolfa Kobylińskiego z Cieszewli. Kręgi poszukiwań archiwalnych i materiały dotyczące sylwetek korespondentów z Nowogródczyzny (część druga)<sup>*</sup>// Prace Literackie LXIII, 2024. S. 139. </ref> [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаш Зан]], філамат — у 1841 годзе вярнуўся на радзіму [[Эдвард Жалігоўскі]], удзельнік змовы Шымана Канарскага — быў вызвалены са зняволення і ў 1842 годзе змог вярнуцца на радзіму [[Адольф Міхайлавіч Янушкевіч|Адольф Янушкевіч]], паўстанец 1830 году: у жніўні 1841 змог пераехаць з [[Ішым|Ішыма]] ў [[Омск]], дзе яму дазволілі паступіць на дзяржаўную службу з прысваеннем чыну «калежскі рэгістратар». [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]], паўстанец 1830 году: у 1841 з яго быў канчаткова зняты паліцэйскі нагляд і ён змог атрымаць дазвол на выданне альманаха [[Athenaeum (1841)|Athenaeum]] [[Athenaeum (1841)|(1841)]]. [[Рамуальд Падбярэскі]], сын паўстанца — у 1841 змог пераехаць у Пецярбург з планам выдання ўласнага альманаха Rocznik literacki. == Адносная "адліга" 1841—1848 гадоў == Новая грамадская сітуацыя, якая склалася пасля амністыі, выклікала да жыцця ўплывовую лаялісцкую плынь у жыцці заходніх губерняў, асабліва літоўскіх. У ёй асабліва вылучалася стала гэтак званая [[Пецярбургская катэрыя|“Пецярбургская катэрыя”]], нефармальная лаялісцкая групоўка на чале з [[Генрык Жавускі|Генрыхам Жавускім]], якая ў траўні 1841 правяла ўстаноўчы сход у [[Чудніў|Чудніве]]. Таксама ў лаялісцкім духу дзейнічалі "літвіны" [[Фадзей Булгарын|Фадзей '''Булгарын''']]''',''' [[Восіп Іванавіч Сянкоўскі|Восіп Сянкоўскі,]] [[Плацыд Янкоўскі]] і іншыя, якія даводзілі, што Літва (як і Беларусь) — гэта адвечная гістарычная правінцыя Расіі, якая толькі праз нешчаслівы збег абставінаў апынулася ў уніі з Польшчай і на пэўны час стала перыферыяй заходняй цывілізацыі. Аднак, наступныя 7 гадоў у Літве і Беларусі былі самымі спрыяльнымі для культурнай дзейнасці за ўсё 30-гадовае праўленне Мікалая I. Паміж імперскай уладай (і адданымі ёй лаялістамі) і вонкава лаяльнай патрыятычнай інтэлігенцыяй у гэты час вялася складаная гульня за сэнсавае напаўненне паняццяў “Літва” і “літвіны”. (На гэтым этапе гісторыі царызм не выступаў супраць гэтых тэрмінаў, але хацеў іх пераасэнсавання ў патрэбным Расіі духу). Лаялісты імкнуліся стварыць як мага больш пра-імперскі вобраз краю, яго жыхароў і гісторыі, максімальна скампраметаваць і абарваць яго даўнія культурныя сувязі з Польшчай. Патрыёты жа, распрацоўваючы “літвінскую” тэматыку, стваралі аўтаномную мясцовую культуру, лакальную "літвінскую" ідэнтычнасць, нятоесную польскай, набыткі якой пазней былі часткова выкарыстаныя ў літоўскім і беларускім нацыянальных праектах. Найбольш бяспечнымі, з пункту гледжання цэнзуры, выглядалі даследаванні і публікацыі на тэмы паганскай, да-Крэўскай гісторыі Літвы, а таксама на тэмы мясцовай кухні, хатняй гаспадаркі, палявання, пошук этнаграфічных асаблівасцяў Літвы і Беларусі. == Новыя твары і знакавыя творы ==  У 7-годдзе пасля амністыі дэбютавалі, або сталі шырока вядомымі публіцы такія творцы, як Юзаф Ігнацы Крашэўскі, [[Станіслаў Манюшка]], [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Адам Ганоры Кіркор|Адам Ганоры Кіркор,]] [[Ян Баршчэўскі]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч,]] [[Рамуальд Падбярэскі]], і іншыя. Многія створаныя ў 1841—1848 гадах творы літаратуры, гістарыяграфіі, музыкі, выяўленчага мастацтва склалі канон “літвінскай” культуры XIX стагоддзя. Сярод іх, у прыватнасці: [[Хатні спеўнік|Хатнія спеўнікі]] (з 1843), опера "Галька" і кантата "Мілда" (1848) Станіслава Манюшкі Літаратурны дэбют Уладзіслава Сыракомлі з вершам "Паштальён" (1844) "Віленскі альбом" Яна Казіміра Вільчыньскага (1845) Першая кніга Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча "Ідылія" (1846) Адзіная арыгінальная кніга Яна Чачота “Земянін” (1846) і (невыдадзеныя) гістарычныя балады "Спевы пра даўніх літвінаў да 1434 году" (1842—1844) Карціны [[Канут Русецкі|Канута Русецкага]] "Жняя" (1844) і "Літвінка з вербамі" (1847) Энцыклапедыя хатняй гаспадаркі "[[Літоўская гаспадыня|Літоўская гаспадыня"]] Ганны Цюндзявіцкай (1848) У гэты ж час з'явіліся і капітальныя працы па гісторыі Літвы: Першы том працы «Starożytna Polska pod względem historycznym, geograficznym i statystycznym…» [[Міхал Ігнатавіч Балінскі|Міхала Баліньскага]] і Тыматэўша Ліпіньскага, прысвечаны гісторыі ВКЛ (1843) Litwa: Starożytne dzieje, ustawy, język, wiara, obyczaje, pieśni, przysłowia, podania itd. T. I-II Ю.І.Крашэўскага (Т. 1-2, 1847—1850) і ''Obraz Litwy pod względem jéj cywilizacyi, od czasów najdawniejszych do końca wieku XVIII'' [[Юзаф Ярашэвіч|Юзафа Ярашэвіча]]. (Апошні, 9 том аматарскай “Гісторыі літоўскага народу” [[Тэадор Нарбут|Тэадора Нарбута]] таксама ўбачыў святло ў 1841 годзе). У меншым маштабе, але аналагічныя працэсы адбываліся і ва ўласна літоўскамоўным асяроддзі: у 1845 годзе ў Пецярбургу выйшла першая гісторыя Літвы па-літоўску [[Сіманас Даўкантас|Сімонаса Даўкантаса]] “''Аблічча старажытных літоўцаў, горных і ніжніх (жамойтаў)”'', у 1846 годзе пачаў выходзіць штогадовы каляндар „Metų skaitlius“ Лаўрына Івінскіса і самая значная этнаграфічная праца [[Людвік Адам Дзям’янавіч Юцэвіч|Людвіка Юцэвіча]] «Літва з пункту погляду рэштак старажытнасці, звычаяў i нораваў» (напісаная па польску). Фактычна, за 1841—1848 гады былі распрацаваныя контуры мадэрнай літвінскай прота-нацыянальнай ідэнтычнасці — з дапамогай як навуковага інструментарыя (гістарычнага і этнаграфічнага), так і мастацкімі сродкамі. Яшчэ ніколі раней у гісторыі пра Літву так шмат не пісалі, не ўяўлялі, не адлюстроўвалі яе рознымі мастацкімі сродкамі, як у гэтае сямігоддзе. Імперскія ўлады далі зразумець што Літва нашмат больш прымальная, чым Польшча, і творчая інтэлігенцыя гэтай эпохі прыняла гэтыя ўмовы гульні, пасля дзесяцігоддзя няспынных жорсткіх рэпрэсій. У гэтым жа гістарычным перыядзе выйшла кніга Яна Баршчэўскага [[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях|"Шляхціч Завальня"]] (1844—1846, культывуе вобраз Беларусі, а не Літвы) і музычная сюіта [[Антон Іванавіч Абрамовіч|Антона Абрамовіча]] "Беларускае вяселле". 7-гадовая адносная “адліга”, запачаткаваная амністыяй 1841 году, скончылася ў 1848 годзе ў сувязі з жахам Мікалая I перад еўрапейскай [[Вясна народаў|“Вясной Народаў”]] і вяртаннем да палітыкі жорсткіх рэпрэсій (гл. [[Змрочнае сямігоддзе|“Змрочнае сямігоддзе”]]). == Іншыя аспекты амністыі == Мікалай I таксама скарыстаўся нагодай, каб знізіць сацыяльнае напружанне ў грамадстве. Былі спісаны даўгі (нядоімкі) па многіх дзяржаўных падатках, якія назапасіліся ў сялянаў і мяшчанаў пэўных губерняў і паветаў за папярэднія гады. Маніфест ад 16 красавіка адмяняў многія судовыя штрафы і пені па казённых спагнаннях. Быў адменены ці скарочаны шэраг чарговых рэкруцкіх набораў у некаторых губернях. Многія чыноўнікі, якія знаходзіліся пад судом за адміністрацыйныя парушэнні (не звязаныя з буйным раскраданнем маёмасці або хабарніцтвам), атрымалі прабачэнне. == Зноскі == [[Катэгорыя:1841]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Мікалай I]] [[Катэгорыя:Паўстанні ў Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя перыяды]] hm5rk8ef4bk7jhlw0ge7a4y5773b70p Канстанцін Друцкі-Любецкі 0 805521 5133416 5122970 2026-04-28T18:48:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133416 wikitext text/x-wiki [[Файл:Konstanty_Drucki-Lubecki.jpg|міні|280x280пкс|Канстанцін Друцкі-Любецкі — палкоўнік Войска Польскага]] '''Канстанцін Марыя Юзаф Друцкі-Любецкі''' (нар. [[13 сакавіка]] [[1893|1893 г.]] у маёнтку Парахоньск, [[Пінск|Пінскі]] павет, загінуў [[1940|у 1940 г.]] у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] ) — [[Прынц|князь]] герба [[Друцк (герб)|Друцк]], дыпламаваны [[палкоўнік]] кавалерыі Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari, ахвяра [[Катынскі расстрэл|Катынскага злачынства]] . == Біяграфіі == Паходзіў з княжацкага роду [[Друцкія-Любецкія|Друцкіх-Любецкіх]]. Сын Гераніма і Марыі, народжанай Гёцэндорф-Грабоўскай, дачкі Адама Грабоўскага . Скончыў Аляксандраўскую сярэднюю школу ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] (1914) і Афіцэрскую кавалерыйскую школу імя Мікалая I. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] служыў у расійскай арміі. Спачатку быў феерверкам у [[Расійская гвардыя|гвардзейскай]] коннай артылерыі, затым карнетам у [[17 Niżnonowogrodzki Pułk Dragonów|17-м драгунскім палку]], а пасля заканчэння службы [[Падпаручнік|— падпаручнікам]] у 12-м гусарскім палку. Быў паранены. З снежня 1917 года — жаўнер польскага эскадрону пад камандаваннем капітана Канстанціна Плісоўскага ў [[Адэса|Адэсе]] . У перыяд з 4 студзеня па 5 сакавіка ўдзельнічаў у пераправе 4-га эскадрону ўланаў пад камандаваннем капітана Казіміра Плісоўскага з Адэсы ў [[Бабруйск]], дзе мабілізаваліся падраздзяленні [[Польскі корпус|1-га Польскага корпуса]] . За адвагу ён быў узнагароджаны Амарантавай стужкай генералам [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Юзэфам Доўбар-Мусніцкім]]. З сакавіка па май 1918 года служыў у 3-м уланскім палку [[Польскі корпус|1-га Польскага корпуса на Усходзе]]<ref name="kawaleria" /> . Ён таксама служыў у [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-м уланскім]] і [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|23-м уланскіх палках]]. У барвах апошняга вучыўся ў Высшай Ваеннай школе<ref name="kawaleria" />. У 1918–1921 гадах служыў у конным падраздзяленні Віленскай самаабароны (даслужыўся да пасады камандзіра [[Полк|палка]] ). У званні [[Ротмістр|ротмістра]] ў кастрычніку 1920 года ён камандаваў швадронам, дзеянні якога пасля баёў дазволілі пяхоце захапіць дэмаркацыйную лінію каля [[Мінск|Мінска]]. За гэты ўчынак ён быў узнагароджаны ордэнам [[Virtuti Militari]] V класа. У міжваенны перыяд (1925–1928) ён быў, сярод іншага, дырэктарам навукі <ref name="kawaleria" /> у Цэнтры падрыхтоўкі кавалерыі ў Грудзёндзе, намеснікам камандзіра 13-га палка ўланаў, з красавіка 1929 года па красавік 1932 года камандзірам 2-га лёгкага (швалежэраў) кавалерыйскага палка, з 1932 па 1938 год начальнікам кафедры тактыкі ў Вышэйшай ваеннай школе <ref name="kawaleria" />, з верасня 1938 года <ref name="kawaleria" /> намеснікам камандзіра Віленскай кавалерыйскай брыгады і, нарэшце, камандзірам гэтай брыгады (жнівень 1939 года <ref name="kawaleria" />). Ен ёй і камандаваў у [[Польская абарончая вайна (1939)|вайне 1939 г.]] 26 верасня 1939 года быў паранены ў вёсцы [[Лешчанка (рака)|Лешчасна]], трапіў у савецкі палон і зняволены ў турме [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] у [[Самбар|Самборы]] . У маі 1940 года разам з групай афіцэраў, сярод якіх былі і іншыя, з 26-га палка Вялікапольскіх уланаў, быў перавезены ў турму ў [[Кіеў|Кіеве]] . Забіты ва [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінскай ССР]], верагодна, у Кіеве, пахаваны ў лесе каля Быкаўні . Яго імя было ўключана ў так званы Украінскі Катынскі спіс, апублікаваны ў 1994 годзе <ref>{{Cite web|url=http://katyn.ipn.gov.pl/download/42/13503/ZESZYT04-StraceninaUkrainie.pdf|title=Ukraińska Lista Katyńska|website=[[Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa]]|date=1994|pages=20|access-date=5 красавіка 2026|archive-date=31 сакавіка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331224951/http://katyn.ipn.gov.pl/download/42/13503/ZESZYT04-StraceninaUkrainie.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref> . Тэрыторыя, дзе быў пахаваны Друцкі-Любецкі, была пераўтворана ў Польскія ваенныя могілкі ў [[Кіеў|Кіеве]] - Быкоўні ў 2012 годзе. Яго сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|могілках Старыя Павонзкі]] ў [[Варшава|Варшаве]] (участак пад катакомбамі-1-129,130) . == Акцыі == * [[паручнік]] – 1917 * [[Маёр]] — са старшынствам з 1 чэрвеня 1919 г. * [[Падпалкоўнік]] – 1 студзеня 1927 г. * [[Палкоўнік]] – 1 студзеня 1932 г. == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 3535 (1921) * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (11 лістапада 1937 г.) * [[Крыж Храбрых|Крыж Харобрых]] (двойчы) * Залаты Крыж Заслугі (17 сакавіка 1930 г.) * Медаль Незалежнасці (9 лістапада 1933 г.) * Крыж Заслугі Цэнтральна-Літоўскай арміі № 847 * Памятны медаль вайны 1918–1921 гг. * Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці * Сярэбраны медаль за шматгадовую службу * Бронзавы медаль за шматгадовую службу * Афіцэр [[Ордэн Ганаровага легіёна|Ганаровага легіёна]] (Францыя) * Медаль Перамогі («Médaille Interalliée») * [[Друцкія-Любецкія]] * ахвяры Катынскага расправы — забітыя з украінскага Катынскага спісу * [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўская кампанія]] == Бібліяграфія == * Тадэвуш Крыска-Карскі і Станіслаў Журакоўскі, ''Генералы незалежнай Польшчы'', Editions Spotkania, Варшава 1991, 2-е выданне, дапоўненае і перапрацаванае, с. 89. * ''Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары 1792–1945'', том II, частка 2, Кашалін 1993. * Cezary Leżeński / Lesław Kukawski: Пра польскую кавалерыю 20 стагоддзя . Вроцлаў : Нацыянальны інстытут імя Асалінскага , 1991 год, с. 37. ISBN 83-04-03364-X . * Tadeusz Юрга: Абарона Польшчы 1939 года . Варшава : Выдавецкі інстытут PAX , 1990 год, с. 763. ISBN 83-211-1096-7 . * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/KGiO/I_480_120.pdf|title=Konstanty Drucki-Lubecki|website=[[Wojskowe Biuro Historyczne]]}} * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-07}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1893 годзе]] [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Друцкія-Любецкія]] fzdbdtuabxo5qgezr6tv0jlqt9uaos3 Самуэль Багуміл Ліндэ 0 805657 5133390 5131832 2026-04-28T17:18:35Z ~2026-21181-80 166293 фрагмент выкладзены больш зразумела 5133390 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} [[Файл:POL_COA_Słownik.svg|міні|Ліндэ за працу над слоўнікам у 1826 годзе быў узнагароджаны шляхецкіх гербам царом [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I]] (праект герба распрацоўваў сам Ліндэ)]] [[Файл:Popiersie_SB_Lindego_Powazki.JPG|міні|Бюст С. Б. Ліндэ з сямейнай магілы на Евангеліцка-Аўгсбургскіх могілках у Варшаве]] [[Файл:Dawny_budynek_Szkoły_Obywatelskiej_w_Toruniu.jpg|міні|Былая пратэстанцкая школа Новага горада ў Торуні, якую наведваў Самуэль Багуміл Ліндэ ў другой палове XVIII стагоддзя]] [[Файл:Torun_pomnik_Lindego.jpg|міні|Помнік Ліндэ ў Торуні]] '''Самуэль Багуміл Ліндэ''' ({{lang-pl|Samuel Bogumił Linde}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі [[Славістыка|славіст]], [[Лексікаграфія|лексікограф]], [[Мовазнаўства|лінгвіст]], перакладчык, бібліёграф, педагог і [[бібліятэкар]], аўтар манументальнага ''«Слоўніка польскай мовы»'' (1807—1814)<ref>Ліндэ Самуэль Багуміл // [[Беларуская энцыклапедыя]]: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн. : [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелЭн]], 1999. — Т. 9. — C. 265.</ref><ref name=":0">Biskup Marian (red.), ''[https://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=40020 Wybitni ludzie dawnego Torunia],'' Warszawa PWN 1982, s. 153—160. </ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Торунь|Торуні]], малодшы сын мяшчаніна, імігранта са [[Швецыя|Швецыі]], майстра-слесара і раднага Яна Якабсена Ліндэ (Jan Jacobsen Lindt) і Ганны Барбары, народжанай Лангенган (Barbara Langenhan). Наведваў школу Новага горада ў Торуні і пратэстанцкую акадэмічную гімназію. З 1789 года вывучаў [[Багаслоўе|тэалогію]] і [[Філалогія|філалогію]] ва [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|ўніверсітэце Лейпцыга.]] У 1791 годзе, пасля двух гадоў спроб, стаў выкладчыкам польскай мовы і літаратуры ва ўніверсітэце. Скончыў яго ў 1792 годзе, атрымаўшы званне ''магістра дыпламатыкі'' на філасофскім факультэце пасля абароны дысертацыі ''«De solatiis adversus mortis horrores in Platone et Novo Testamento obviis»'', што дало яму права чытаць лекцыі ва ўніверсітэце. Восенню 1792 года пачаў супрацоўнічаць з прыхільнікамі [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая,]] якія жылі ў [[Саксонія (федэральная зямля)|Саксоніі]] ў выгнанні, пераклаў на нямецкую мову творы [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Юльяна Урсына Нямцэвіча]] «''Вяртанне дэпутата»'' і ''«Таргавіцкую Біблію»'', а таксама творы [[Гуга Калантай|Гуга Калантая]], [[Ігнацы Патоцкі|Ігнацыя Патоцкага]] і Францішка Ксаверыя Дмахоўскага «''Пра ўздым і падзенне Канстытуцыі 3 мая 1791 года»''. Пераклады гэтых твораў былі апублікаваныя ў Лейпцыгу паміж 1792 і 1794 гадамі. Кантакты з польскімі эмігрантамі, чыё сацыяльнае становішча пераўзыходзіла Ліндэ, адкрылі яму кар’ерныя шляхі, нягледзячы на тагачасную палітычную сітуацыю, і назаўсёды прывязалі яго да польскасці. Падчас [[Паўстанне 1794 года|паўстання Касцюшкі]] жыў у [[Варшава|Варшаве]] сярод прыхільнікаў Ігнацыя Патоцкага і Гуга Калантая. Пасля паразы паўстання стаў бібліятэкарам Юзафа Максіміліяна Асалінскага ў [[Вена|Вене]] да 1803 года. У гэты перыяд сабраў асноўны лексікаграфічны матэрыял для працы свайго жыцця — «''Слоўніка польскай мовы''». У 1800 годзе быў прызначаны членам Варшаўскага таварыства сяброў навукі, у працы якога ён актыўна ўдзельнічаў пасля 1803 года<ref name=":0" />. У 1803 годзе стаў дырэктарам Варшаўскага ліцэя, заснаванага прускімі ўладамі, і займаў гэтую пасаду бесперапынна да 1831 года. 1 сакавіка 1804 года Ліндэ апублікаваў праспект «Слоўніка польскай мовы» на польскай і нямецкай мовах. Дзякуючы падпіскам і дапамозе арыстакратычных спонсараў, у прыватнасці [[Адам Казімір Чартарыйскі|Адама Казіміра Чартарыйскага]], у Варшаве паміж 1807 і 1815 гадамі былі апублікаваныя шэсць тамоў «Слоўніка польскай мовы» вельмі вялікім накладам у 1200 асобнікаў. Ліндэ працягваў прадаваць свае працы да канца жыцця (да 1847 года). У 1817 годзе цар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]] набыў у аўтара 98 асобнікаў «Слоўніка» для школ [[Літва|Літвы]] і [[Украіна|Украіны]], якія ўжо набылі працы Ліндэ дзякуючы намаганням [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], і асабліва яго рэктара [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]]. У 1816—1818 гадах чытаў лекцыі ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Каралеўскім Варшаўскім універсітэце]], а з 1818 года быў дырэктарам Публічнай бібліятэкі, якая была аддзелена ад універсітэта і пашырала сваю калекцыю ў асноўным рэдкімі старадрукамі. У 1831 годзе бібліятэка налічвала больш за 133 000 тамоў — на той момант гэта была найбуйнейшая бібліятэка ў Польшчы. У 1819 годзе Ліндэ сабраў 50 000 тамоў з бібліятэк царкоўных устаноў, якія ў той час ліквідаваліся. Навуковыя працы Ліндэ, апублікаваныя пасля 1815 года, былі значнымі для таго часу, у які яны былі напісаны: «''Аб славянска-расійскай літаратуры''» (1815—1816), «''Аб Літоўскім статуце, рускай мовай і друкам выдадзеным, паведамленне''» (1816, фактычна 1817) і «''Пра мову старажытных прусаў''» (1822). З шырокай перакладчыцкай дзейнасці Ліндэ былі апублікаваныя толькі ''«[[Vincent Kadłubek|Вінцэнт Кадлубек]]»'' Я. М. Асалінскага і ''«Гістарычны нарыс расійскай літаратуры»'' [[Mikołaj Griecz|Мікалая Грэча]] (1823). Падчас выхаду на пенсію ён працаваў над расійска-польскім слоўнікам, які пакінуў няскончаным. Гэтая праца некаторы час цікавіла расійскія ўлады, але падвяргалася крытыцы з боку расійскіх навукоўцаў. У 1826 годзе быў узведзены ў дваранскія тытулы; атрымаў спадчыннае дваранства і [[герб]] «Слоўнік». Быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Станіслава|ордэнам Святога Станіслава]] II ступені ў 1818 годзе і III ступені ў 1815 годзе, а таксама [[Ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам Святога]] [[Ордэн Святога Уладзіміра|Уладзіміра]] III ступені царамі Аляксандрам I і [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I.]] У 1816 годзе атрымаў залаты медаль, прафінансаваны таварыствам, за свой «Слоўнік польскай мовы»; у 1842 годзе атрымаў залаты медаль, прафінансаваны ўладамі Каралеўства Польскага, з нагоды свайго юбілею. У 1844 годзе стаў ганаровым грамадзянінам горада Торунь <ref>{{Cite web|url=https://torun.pl/pl/wykaz-honorowych-obywateli-miasta-torunia|title=Honorowi Obywatele Torunia|website=torun.pl}}</ref> . Пахаваны на Евангеліцка-Аўгсбургскіх могілках у Варшаве (алея 1, № 12). == Беларусістычныя даследванні == Пытанне таго, наколькі Ліндэ ў «''Слоўніку польскай мовы''» (1807—1814) выкарыстоўваў матэрыялы беларускай мовы застаецца дыскусійным. [[Вацлаў Ластоўскі]] лічыў, што ўключна з вытворнымі ў слоўніку налічваецца да 10 тысяч запазычанняў з беларускай і ўкраінскай моў<ref name=":02">{{Кніга|аўтар=Запрудскі Сяргей|загаловак=Беларусістычныя зацікаўленні Самуэля Багуміла Ліндэ // Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя: дапаможнік|год=2020|месца=Мінск|выдавецтва=БДУ|старонкі=25-40|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf}}</ref>. Але беларуская і ўкраінская мовы былі абмінуты С. Б. Ліндэ ў змешчаным у першым томе слоўніка ягоным пераліку славянскіх моў і дыялектаў, з якіх ён чэрпаў паралелі для польскіх слоў. У слоўніку С. Б. Ліндэ прыведзена цытата з «''Хронікі Гвагніна''», у якой фігуруе выраз Белая Русь. Таксама ў слоўніку ёсць артыкулы з назвамі сямі беларускіх гарадоў: [[Брэст]], [[Гродна]], [[Масты]], [[Навагрудак]], [[Нясвіж]], [[Магілёў]], [[Орша]]<ref>''Lewaszkiewicz, Tadeusz''. [https://ispan.waw.pl/ireteslaw/handle/20.500.12528/320bia%C5%82orutenistyczne.pdf Zainteresowania białorutenistyczne Samuela Bogumila Lindego]. W: Maria Biolik i in. (red.). ''Slavica, onomastica, regionalia. Prace dedykowane Panu Profesorowi Jerzemu Dumie''. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2016. S. 97-105.</ref>. У 1815—1816 гг. у Варшаве на польскай мове былі надрукаваны дзве працы Самуэля Багуміла Ліндэ, якія з’явіліся вельмі важным укладам у беларусістыку таго часу, фактычна распачыналі навуковае зацікаўленне беларускай мовай. Першая праца — гэта вялікі артыкул «''Аб славянска-расійскай літаратуры''» (''O literaturze słowiańskorosyjskiej''), дзе падрабаязна разглядаецца выдадзеная ў 1813—1815 гг. у Санкт-Пецярбургу праца [[Васіль Сцяпанавіч Сопікаў|Васіля Сопікава]] «''Спроба расійскай бібліяграфіі''». У ім упершыню ў польскамоўнай навуковай літаратуры сустракаецца выраз беларуская мова. Так, С. Б. Ліндэ акцэнтаваў увагу на тым, што мову не ўсіх прадстаўленых у каталогу В. Сопікава кірылічных выданняў трэба кваліфікаваць як царкоўнаславянскую: «''…шмат ёсць напісаных па-маларасійску або па-беларасійску''». Ліндэ змясціў два паралельныя, беларускі і польскі, фрагменты з ´Казання святога Кірылы пра Антыхрыста" [[Стафан Іванавіч Зізаній|Стафана Зізанія]], каментуючы мову ´Казання святога Кірылы пра Антыхрыста", выказаў меркаванне аб блізкасці здабытай з гэтага помніка, раней яму невядомай мовы да польскай: беларуская і польская мовы, на яго думку, адрозніваліся толькі канчаткамі іменных часцін мовы і дзеясловаў, але рэдка лексікай<ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/165563104/%D0%A4%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%86%D0%A0%D0%90%D0%92%D0%90%D0%9D%D0%9D%D0%95_%D0%9F%D0%90%D0%9D%D0%AF%D0%A6%D0%A6%D0%AF_%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF_%D0%9C%D0%9E%D0%92%D0%90_%D0%8E_%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%A8%D0%90%D0%99_%D0%9F%D0%90%D0%9B%D0%9E%D0%92%D0%95_%D0%A5%D0%86%D0%A5_%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%93%D0%9E%D0%94%D0%94%D0%97%D0%AF_%D0%A0%D0%9E%D0%9B%D0%AF_%D0%9F%D0%A0%D0%90%D0%A6_%D0%93%D0%86%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%A0%D0%AB%D0%A7%D0%9D%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%9F%D0%A0%D0%9E%D0%A4%D0%86%D0%9B%D0%AE|аўтар=Siarhiej Zaprudski|загаловак=ФАРМІРАВАННЕ ПАНЯЦЦЯ «БЕЛАРУСКАЯ МОВА» Ў ПЕРШАЙ ПАЛОВЕ ХІХ СТАГОДДЗЯ: РОЛЯ ПРАЦ ГІСТАРЫЧНАГА ПРОФІЛЮ|год=2025-01-01|выданне=Беларуская мова – галоўная гісторыка-культурная каштоўнасць нацыі і дзяржавы : (да 95-годдзя Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа) : зб. навук. арт. / Нац. акад. навук Беларусі, Цэнтр даслед. беларус. культуры, мовы і літ., Ін-т мовазнаўства імя Якуба Коласа ; пад агул. рэд. І. Л. Капылова ; н...}}</ref>. Ліндэ вельмі ўважліва і падрабязна разгледзеў тыя месцы кнігі Сопікава, у якіх гаворка ішла пра [[Францыск Скарына|Францыска Скарыну]], паводле меркавання філолага, Скарына хутчэй пісаў свае творы «''на рускім дыялекце, вельмі блізкім да польскай мовы''». Напісанне другой працы — «''Аб Літоўскім статуце, рускай мовай і друкам выдадзеным, паведамленне''» (''O Statucie litewskim ruskim językiem i drukiem wydanym wiadomość'') — было водгукам Ліндэ на грамадскую ўвагу да гэтага помніка, засведчаную ў факце яго выдання ў 1811 годзе ў Пецярбургу на рускай і польскай мовах. Ліндэ так моцна быў зацікаўлены гэтым помнікам, што першыя аркушы здаў у друк, калі кнігу яшчэ не скончыў. У выніку ў канцы працы прыйшлося зрабіць некаторыя карэктывы да таго, што было напісана ў пачатку кнігі. У гэтай працы Ліндэ звярнуў увагу на «рускую мову» Статута. Недыферэнцыяванае выкарыстанне некаторымі тагачаснымі польскімі аўтарамі тэрміна «''język ruski''» вымусіла Ліндэ зрабіць заўвагу адносна таго, што гэты выраз часам ужываўся неўласціва: напрыклад, [[Тадэвуш Чацкі]] ў асобных выпадках змешваў назву руская мова з назвамі царкоўная мова і расійская мова. Аднак, сцвярджае С. Б. Ліндэ, руская мова моцна адрозніваецца ад расійскай і царкоўнай, і<blockquote>расіянін, які з захапленнем дэкламуе творы Ламаносава, Дзяржавіна і г. д., а таксама грэцка-расійскі святар, які ўсю славянскую Біблію ведае на памяць, не зразумее ніводнага артыкула рускага Літоўскага статута настолькі, што ўзнікла патрэба выдаць Статут у перакладзе на расійскую мову.</blockquote>Зыходзячы з таго што мова Статута не адрознівалася ад мовы кваліфікаванага В. Сопікавым як беларуская «Казання Святога Кірыла аб Антыхрысце», С. Б. Ліндэ назваў мову Літоўскага статута беларускай, выдзеліўшы ў тэксце гэтую назву<ref name=":02" />. Параўноўваючы біблейскія ўрыўкі ў Статуце з Астрожскай Бібліяй, Ліндэ адмаўляў паходжанне гэтых урыўкаў і з Астрожскай Бібліі, і з перакладу Бібліі Скарыны: «Гэтыя ўрыўкі з Статуце, як вынікае, мусяць быць самастойнай працай беларускага перакладчыка, які трымаецца ў іх звычаяў, гутарковай мовы сваіх землякоў» (''Teksta zatem te w Statucie muszą być dowolnej pracy białoruskiego tłumacza, stosującego się w nich do zwyczaju, potocznej mowy swych ziomków'')<ref>''Olechnowicz, M.'' Polscy badacze folkloru i języka białoruskiego w XIX wieku. — Łódź, 1986. — S. 75.</ref>. У працы «Аб Літоўскім статуце…» С. Б. Ліндэ яшчэ раз звярнуўся да тэмы кваліфікацыі мовы Ф. Скарыны і скарэкціраваў свае ранейшыя погляды: «''у Скарыны назіраем дамешку рускай мовы да царкоўнай, старая славянская мова ў яго выразна пераважае''»<ref name=":02" />. Такім чынам, у працы Ліндэ істотнымі для беларусістыкі аказаліся размежаванне беларускай («рускай»), расійскай і стараславянскай моў у якасці асобных і і кваліфікацыя мовы Статута як беларускай<ref name=":02" />. У прадмове да перакладу кнігі [[Мікалай Іванавіч Грэч|Мікалая Грэча]] «Гісторыя рускай літаратуры» (1823) Ліндэ падкрэслівае неабходнасць устанавіць і захоўваць розніцу ва ўжыванні назваў славянскай, царкоўнай, рускай, маларасійскай, беларускай, сучаснай расійскай моў. Ён паўторна прапанаваў сваю дыферэнцыяцыю, пры гэтым рускай ён назваў мову, якая «''была ва ўжытку ў Маскве і ваколіцах да часу Пятра Вялікага і трохі пазней''», беларускай — «''на якой народ размаўляе ў Літве і часткова на Валыні''», сучаснай расійскай — «''якая ўзнікла пасля Пятра Вялікага''»<ref name=":3">{{Артыкул|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/12213|аўтар=Сяргей Мікалаевіч Запрудскі|загаловак=Беларусістычныя зацікаўленні Самуэля Багуміла Ліндэ|год=2007|выданне=Droga ku wzajemności. 50 lat białorutenistyki na Uniwersytecie Warszawskim. Redakcja naukowa Mikołaj Timoszuk i Mikołaj Chaustowicz. (Acta Albaruthenica 6)|старонкі=S. 382—395}}</ref>. Такім чынам, Ліндэ спачатку разумеў пад 'беларускай мовай'ª выключна гістарычны феномен, але пазней змяніў свой пункт гледжання і выкарыстоўваў гэты лінгвонім толькі для наймення сучаснай яму жывой беларускай мовы<ref name=":2" />. Паводле Сяргея Запрудскага: <blockquote>На кароткі час Ліндэ блізка дакрануўся да некаторых вельмі важных пісьмовых помнікаў беларускай гісторыі: выданняў Ф. Скарыны, Статута Вялікага Княства Літоўскага і іншых. Першы аналіз Статута дазволіў Ліндэ ідэнтыфікаваць беларускую мову як адрозную і ад польскай, і ад расійскай, і ад царкоўнаславянскай. Верагодна, з прычыны таго, аднак, што паглыбленая распрацоўка беларускай тэматыкі не магла прыносіць палітычных дывідэндаў Ліндэ неўзабаве перастаў акцэнтаваць беларускі ракурс польска-ўсходнеславянскіх сувязяў, звузіўшы яго да польска-расійскага<ref name=":3" />.</blockquote> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндэ Самуэль Багуміл}} [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Славісты Польшчы]] m8uity1e8olbyx2yn7vr2oh75gwwpvg The Superbullz 0 806208 5133298 5125819 2026-04-28T12:07:29Z Pabojnia 135280 афармленне 5133298 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = 2016 }}'''The Superbullz''' — беларускі [[Рок-музыка|рок-]]<nowiki/>гурт, створаны ў студзені 2016 года ў [[Мінск]]у. Вакалістам і лідарам гурта з’яўляецца Алесь-Францішак Мышкевіч, былы бас-гітарыст гуртаў [[Trubetskoy]] і [[J:морс|J:Mors]], які таксама выступае з [[Лявон Вольскі|Лявонам Вольскім]] у гурце «[[Крамбамбуля (гурт)|Крамбамбуля]]» і ў яго сольных праектах<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://www.experty.by/content/superbullz-pradstavili-debyutny-albom-slukhats|title=The Superbullz прадставілі дэбютны альбом (+слухаць)|website=http://experty.by|access-date=2026-02-06}}</ref>. У склад The Superbullz уваходзяць музыкі, вядомыя па гуртах «Крамбамбуля» і J:Mors, а таксама тыя, хто раней супрацоўнічаў у [[джаз]]авым праекце Мышкевіча [[Chiefs Band]].<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://musecube.org/cubeinterview/gruppa-chiefs-band-svoboda-v-polete-v-improviza/|title=Группа Chiefs Band. Свобода в полете, в импровизации, и в жизни {{!}} Musecube|last=fetalin|date=2012-06-09|access-date=2026-02-06}}</ref> Гурт называе сябе «пераважна [[Беларуская мова|беларускамоўным]]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/the-superbullz/28116629.html|title=«Ідэя гурта Trubetskoy мне незразумелая»: басіст Мышкевіч сышоў у збольшага беларускамоўны The Superbullz|website=Радыё Свабода|date=2016-11-14|access-date=2026-02-06}}</ref>, хоць яны таксама выконваюць песні на рускай і англійскай мовах. Першапачаткова гурт называўся The Superboyz, але вырашылі змяніць назву з-за таго, што ў [[Расія|Расіі]] ўжо існаваў гурт з такой жа назвай<ref>{{Cite web|lang=be-BY|url=http://artsiadziba.by/news/2017/01/03/ferriswheel-%D1%96-thesprbz/|title=29 студзеня Ferris Wheel і The Superbullz {{!}} Арт Сядзіба|website=artsiadziba.by|access-date=2026-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.org/ru/news/2016/11/7/230270/|title=The Superbullz выпустили антикоммунистический клип «Чарка-шкварка»|website=charter97.org|access-date=2026-02-06}}</ref>. Спачатку музыкі планавалі выконваць пераважна каверы на старыя савецкія хіты ў стылі [[панк-рок]], але пазней яны засяродзіліся на стварэнні ўласных песень<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kyky.org/hero/ales-frantsishak-myshkevich-pryemna-shto-nas-para-no-vayuts-z-mihalkom-dzyakuy-bogu-shto-ne-z-rastarguevym|title=Алесь-Францішак Мышкевіч: «Прыемна, што нас параўноўваюць з Міхалком. Дзякуй богу, што не з Растаргуевым»|website=KYKY.ORG|access-date=2026-02-06}}</ref>. У лістападзе 2016 года гурт удзельнічаў у [[Беларусь на конкурсе песні Еўрабачанне|беларускім адборачным туры на конкурс песні «Еўрабачанне-2017»]] з песняй «Adstupisia!/Get Back!»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=J0vCA5BEje4|title=Eurovision 2017 Belarus: 24. The Superbullz - Adstupisia!/Get Back! (audition)|last=Euroforum|date=2016-11-30|access-date=2026-02-06}}</ref>, але выбыў у паўфінале<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/28149957.html|title=Зноў Navi! Беларускамоўная песьня на «Эўрабачаньні» дала б Беларусі больш балаў, — Клюеў|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2016-12-01|access-date=2026-02-06}}</ref>. 18 мая 2017 года The Superbullz прэзентавалі свой дэбютны альбом ''Hardcore zachodniaha Paleśsia''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/prezentacyya-na-euararadyyo-hardcore-zachodniaha-paliessia-gurta-superbullz|title=Прэзентацыя на Еўрарадыё: "Hardcore zachodniaha palieśsia" гурта The Superbullz {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2017-05-18|access-date=2026-02-06}}</ref>. == Склад == * Алесь-Францішак Мышкевіч — вакал <small>(з 2016 г.)</small> * Павал Трыпут — гітара <small>(з 2016 г.)</small> * Валер Дасюкевіч — бас-гітара <small>(з 2016)</small> * Павел Мамонаў — ударныя <small>(з 2016 г.)</small> * Андрэй Якубчык — труба <small>(з 2016 г.)</small> * Раман Джазукевіч — трамбон <small>(з 2016 г.)</small><ref>{{Cite web|url=https://tuzinfm.by/albums/3910/hardcore-zachodniaha-paliessia.html|title=The Superbullz. Зубровая моц|website=https://tuzinfm.by|access-date=2026-04-14}}</ref> == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === {| class="wikitable" !Дата выхаду ! Назва |- | align="center" | 18 мая [[2017 год у гісторыі музыкі|2017]] | ''Hardcore zachodniaha Paleśsia'' |- | align="center" |2023 |''Lancuhi'' |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Cпасылкі == * [https://soundcloud.com/thesuperbullz Афіцыйны профіль гурта на SoundCloud] * [https://www.youtube.com/channel/UCS8Bxutp1DqCo38XDUHUkKg Афіцыйны канал гурта на YouTube] * [https://www.experty.by/content/superbullz-pradstavili-debyutny-albom-slukhats Апісанне і рэцэнзія на дэбютны альбом гурта на партале Experty.by] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2016 годзе]] nhj84h74d6sfh709k9wbkhbgd7zbuqx Пустынныя ваўкі 0 806418 5133425 5130384 2026-04-28T19:22:51Z DBatura 73587 5133425 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = |арыгінал = |выява = |подпіс = |гады =з лістапада [[2024]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Калумбія}} |краіны = |падпарадкаванне = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]] |у складзе = |тып = [[батальён]] |уключае_ў_сябе = |роля = [[найміт]]ы |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Судан}} |мянушка = |мянушкі = |заступнік = |заступнікі = |дэвіз = |дэвізы = |колеры = |марш = |маршы = |талісман = |талісманы = |рыштунак = |войны = |бітвы = [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = [[Альварп Кіхана]] }} '''«Пустынныя ваўкі»''' — [[батальён]] [[найміт]]аў з ліку адстаўных вайскоўцаў [[Узброеныя сілы Калумбіі|Узброеных Сіл Калумбіі]], якія ў рамках [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|Суданскага канфлікту]] ваююць на баку [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] (САП), узначаленыя [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]]<ref>{{cite news |last=Farmer |first=Ben |date=August 4, 2025 |title=Colombian mercenaries hired to fight for Sudan rebels |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/08/04/colombia-mercenaries-sudan-rebels-darfur/ |work=The Telegraph |access-date=September 7, 2025}}</ref>. == Фарміраванне== У «гарачай кропцы» з лістапада 2024 года. Складаецца з чатырох рот, якія налічваюць у агульнай складанасці ад 300 да 400 чалавек<ref name=":0">{{cite news |last=Rodríguez Álvarez |first=Santiago |date=April 8, 2025 |title=Sudan: How Colombian mercenaries were duped into fighting in a brutal civil war |url=https://www.theafricareport.com/380870/desert-wolves-how-colombian-mercenaries-operate-in-sudan/ |work=The Africa Report |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Камплектаваннем займаліся [[Прыватная ваенная кампанія|прыватныя ваенныя кампаніі]], уключаючы ахоўную кампанію [[Global Security Service Group]] з [[ААЭ]], пры каардынацыі [[Альвара Кіхана]], адстаўнога палкоўніка калумбійскай арміі<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=August 18, 2025 |title=Coronel retirado del Ejército es señalado como reclutador de mercenarios colombianos para la guerra en Sudán |url=https://www.elheraldo.co/colombia/2025/08/18/coronel-retirado-del-ejercito-es-senalado-como-reclutador-de-mercenarios-colombianos-para-la-guerra-en-sudan/ |language=Spanish |trans-title=Retired Army colonel is accused of recruiting Colombian mercenaries for the war in Sudan |work=El Heraldo |agency=Agencia EFE |access-date=September 7, 2025}}</ref><ref name="Al-Makki">{{cite news |last=Al-Makki |first=Sabah |date=August 19, 2025 |title=Colombian Mercenaries in Darfur: Foreign Flames in a Proxy War |url=https://sudanevents.com/index.php/2025/08/19/colombian-mercenaries-in-darfur-foreign-flames-in-a-proxy-war/ |work=Sudan Events |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Набор праводзілі падманам: экс-вайскоўцам ПВК прапаноўвалі камандзіроўкі ў [[Судан]] для аховы нафтаздабываючых прадпрыемстваў, а калі тыя прыбывалі ў краіну, то іх прымушалі ўдзельнічаць у баях на баку САП.<ref name=":0" /> ==Удзел у баях == 28 лютага 2025 года [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] перахапілі партыю паставак САП у Паўночным Дарфуры і нейтралізавалі калумбійскіх наймітаў<ref>{{cite web |title=Sudan army ally ‘intercepts RSF supply shipment’ |url=https://www.arabnews.com/node/2592000/middle-east |website=Arab News |language=en |date=1 March 2025}}</ref>. 2 жніўня ў Эль-Фашыры, загінуў адзін з камандзіраў наёмнікаў<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. 6 жніўня пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла збіты эмірацкі транспартнік з калумбійцамі на борце<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref>. 1 кастрычніка ўрадавыя сілы заявілі, што забілі калумбійскіх і ўкраінскіх наймітаў, якія працавалі на атрады Дагала, у засадзе ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Sudan’s army says it killed Colombian, Ukrainian fighters in Darfur |url=https://sudantribune.com/article/305601 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref>. == Рэакцыя== 5 верасня 2025 голаСудан падаў скаргу ў [[Савет Бяспекі ААН]], абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку САП.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> 9 снежня [[Злучаныя Штаты]] ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 5 лютага 2026 года [[Вялікабрытанія]] ўвяла санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы замежнікаў<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref>. == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Часці і злучэнні наймітаў]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] eqjhfiz2j7q1o2ss2odos2b5sv0x45z Канфлікт вакол Беларускай АЭС 0 806445 5133464 5132039 2026-04-28T21:01:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 13 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133464 wikitext text/x-wiki {{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}} {{Грамадзянскі канфлікт |загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС |частка = [[Дыскусія пра атамную энергію]] |выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]] |апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва. |дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] | месца = | каардынаты = |прычыны = будаўніцтва БелАЭС | мэты = | метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]<ref>[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603213543/https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // Sputnik, 30 апреля 2019</ref>, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}</ref> | статус = ''працягваецца'' | вынік = | бок1 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Беларусь}} ** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]] *** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]] * {{Сцягафікацыя|Расія}} ** [[Расатам]] ** [[Атамстройэкспарт]] * Міжнародныя арганізацыі: ** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]<ref>Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212044/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021</ref> | бок2 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Літва}}: ** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]] *** [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]] *** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]] * {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|Беларуская апазіцыя]] ** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]» ** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]<ref>{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}</ref> ** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}</ref> | ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]<br>[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]<br>[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]<br>[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]<br>[[Рафаэль Гросі]] | ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайце]]<br>[[Гітанас Наўседа]]<br> [[Андрус Кубілюс]]<br>[[Ірэна Дзягутэнэ]]<br>[[Арвідас Секмокас]]<br>[[Дайнюс Крэйвіс]] }} '''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}</ref><ref>Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210605185128/https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=5 чэрвеня 2021 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013</ref> — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а. == Перадгісторыя == Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў<ref name="history.aes">''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180211071545/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=11 лютага 2018 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.</ref>. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі<ref>[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090327032648/http://news.tut.by/126996.html |date=27 сакавіка 2009 }} // TUT.BY, 20.01.2009</ref>. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя<ref>[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў. Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}</ref>. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<ref name="автоссылка1">{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}</ref>. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года<ref>[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603052350/https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Информационное агентство БелТА</ref>. == Пазіцыі бакоў == === За === Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу<ref name="сб"/><ref name="tut.by2020"/>. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт<ref name="авдотин"/>. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі<ref name="авдотин"/>. Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон<ref name="авдотин">Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021</ref>. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] ў свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый<ref name="tut.by2020">[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://news.tut.by/economics/690727.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // TUT.BY, 30 июня 2020</ref>. На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках<ref name="сб">[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212040/https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020</ref>. Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульны сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы<ref>Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212043/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019</ref>. === Супраць === Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]<ref>{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}</ref>. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]<ref>Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020</ref>. Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый<ref>{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}</ref>. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс<ref name="лопата">Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=3 чэрвеня 2021 }} // The Insider, 7 августа 2020</ref>. У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}</ref>. На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы<ref name="лопата"/>. == Ход падзей == === Выступленне беларускай грамадскасці === 26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]<ref name="ЧШ">''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недаступная спасылка}} // naviny.by</ref>. 26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.<ref name="ЧШ"/> 26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску<ref>[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161106074919/http://news.tut.by/politics/494115.html |date=6 лістапада 2016 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию</ref>. === Выступленне Літвы === 7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю па беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»<ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}</ref>. Па словах прэм'ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}</ref>, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) была адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}</ref> 16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэнэ]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС<ref>{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|url-status=live}}</ref>. 15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»<ref>{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}</ref>. Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову<ref>{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}}</ref>. === Зрыў блакады станцыі === Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі Польша<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}</ref>. Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»<ref>{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}</ref>, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС. Да 2025 года краіны Балтыі планавалі адключыцца ад энергетычнага кальца з Расіяй і Беларуссю, так званага БРЭЛЛ. Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая<ref>[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190609003423/https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=9 чэрвеня 2019 }} // energobelarus.by</ref>. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яе дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект<ref>{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Антыядзерны рух]] * [[Энергетыка Беларусі]] * [[Ігналінская АЭС]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Ссылки == * [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»] * [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017 * Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018 [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]] [[Катэгорыя:Энергетыка Беларусі]] 6akvhsbwlz09nfy0t5hq37vjz68zvo7 Парыж — Рубэ 0 806621 5133528 5132763 2026-04-29T04:28:06Z Emilia Noah 155537 Карэктыроўка. 5133528 wikitext text/x-wiki {{Велагонка | назва = Парыж — Рубэ | пераклад = | бягучае_спаборніцтва = | выява = | дата = пачатак красавіка | рэгіён = поўнач [[Францыя|Францыі]] | беларуская_назва = | мясцовыя_назвы = {{lang-fr|Paris–Roubaix}} | іншыя_назвы = {{Unbulleted list|{{nowrap|''L'Enfer du Nord'' (Пекла Поўначы)}}|Каралева класік|Велікодная гонка|Нядзеля ў Пекле}} | дысцыпліна = [[Шашэйны веласпорт|Шашэйная гонка]] | спаборніцтва = | тып = | арганізатар = [[Amaury Sport Organisation]] | дырэктар = | першая = {{Дата пачатку і ўзрост|1896}} | нумар = | апошняя = | першы_пераможца = | рэкорд_перамог = | апошні_пераможца = }} '''Парыж — Рубэ''' ({{lang-fr|Paris–Roubaix}}) — аднадзённая прафесійная [[Шашэйны веласпорт|шасэйная велагонка]] ў [[Францыя|Францыі]], якая праводзіцца ў першую нядзелю красавіка; яна пачынаецца на поўнач ад [[Парыж|Парыжа]] і заканчваецца ў [[Рубэ]], на мяжы з [[Бельгія|Бельгіяй]]. Гэта адна з найстарэйшых велагонак у свеце, адзін з «[[Манументы веласпорту|Манументаў]]» або класік еўрапейскага календара, якая дае ачкі ў [[Сусветны рэйтынг UCI]]. З моманту свайго заснавання ў 1896 годзе і да 1967 года гонка пачыналася ў Парыжы і заканчвалася ў Рубэ; у 1966 годзе старт быў перанесены ў [[Шанціі]]; а з 1977 года яна пачынаецца ў [[Камп’ень|Камп’ені]], прыкладна за 85 кіламетраў на паўночны ўсход ад цэнтра Парыжа. З 1943 года фініш у асноўным адбываецца на [[Веладром Рубэ|веладроме Рубэ]]. У цяперашні час гонка арганізуецца медыягрупай [[Amaury Sport Organisation]] і праводзіцца ў пачатку красавіка, звычайна ў другую нядзелю. Парыж — Рубэ славіцца складаным рэльефам і брукаванкай, або павэ ([[брусчатка]]), ёсць, разам з [[Тур Фландрыі|Турам Фландрыі]], [[E3 Харэлбеке]] і [[Гент — Вевельгем|Гент — Вевельгемам]], адной з [[Брукаваныя класікі|брукаваных класік]]. Яе называюць «Пеклам Поўначы», «Нядзеляй у пекле» (таксама назва [[Нядзеля ў пекле|фільма]] пра гонку 1976 года), «Каралевай класік» або «la Pascale» — Велікоднай гонкай<ref>{{cite web|title=I'm talking total cobbles |author=Matt Seaton |work=The Guardian|date=2006-04-05 |url=https://www.theguardian.com/g2/story/0,1746888,00.html |access-date=2007-09-01 }}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>. З 1977 года пераможца Парыж — Рубэ атрымлівае як прыз брукаваны камень.<ref>{{cite web|author=Hood, Andrew |title=Racing this week – Of txapelas and pavé |url=http://www.velonews.com/article/90231 |work=VeloNews |date=2009-04-06 |access-date=2009-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410203849/http://www.velonews.com/article/90231 |archive-date=10 April 2009 |url-status=dead}}</ref> Рэльеф мясцовасці прывёў да распрацоўкі спецыялізаваных [[Рама веласіпеда|рам]], колаў і шын. Праколы і іншыя механічныя праблемы ёсць звычайнай справай і часта ўплываюць на вынік. Нягледзячы на высокі статус гонкі, некаторыя веласіпедысты адмаўляюцца ад удзелу ў ёй праз цяжкія умовы. На гонцы таксама здараліся супярэчлівыя выпадкі з дыскваліфікацыяй пераможцаў. Маршрут падтрымліваецца арганізацыяй «Les Amis de Paris–Roubaix», групай фанатаў гонкі, створанай у 1983 годзе. «Катаржнікі брукаванкі» («[[Парыж — Рубэ#Les forçats du pavé|forçats du pavé]]») імкнуцца забяспечыць бяспеку маршруту для гоншчыкаў, захоўваючы пры гэтым яго складанасць. За выключэннем перыядаў сусветных войнаў і пандэміі [[Пандэмія COVID-19|каранавіруса]] ў 2020 годзе<ref>{{cite web|author=Long, Jonny |title=Paris-Roubaix 2020 has been cancelled |url=https://www.cyclingweekly.com/news/racing/paris-roubaix-2020-has-been-cancelled-472132 |work=Cycling Weekly |date=2020-10-09 |access-date=2009-06-23}}</ref> (гонка 2020 года была скасавана, а гонка 2021 года перанесена на кастрычнік),<ref name="Ballinger-01Apr2021">{{cite news |last1=Ballinger |first1=Alex |title=Paris-Roubaix 2021 officially postponed |url=https://www.cyclingweekly.com/news/racing/paris-roubaix-2021-officially-postponed-495303 |access-date=6 April 2021 |work=Cycling Weekly |date=1 April 2021}}</ref> яна праводзілася штогод з моманту свайго заснавання. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Шашэйныя велагонкі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Велагонкі ў Францыі]] 20c6yhmtnq7m4rbl82112edsuaabeew Бярэзінская хваля 0 806637 5133395 5129810 2026-04-28T17:35:53Z Андрэй 2403 Б 152769 5133395 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва = Бярэзінская хваля | лагатып = | горад = [[Бабруйск]] | краіна = [[Беларусь]] | слоган = | фармат = | час_вяшчання = | зона_вяшчання = | створана = | заснавальнік = | уладальнік = [[Трыбуна працы]] | галоўны офіс = Бабруйск, [[Вуліца Карла Лібкнехта (Бабруйск)|вул. К. Лібкнехта]], д. 49 | кіраўнікі = Алена Ласканьеўна Карпенка (2006-2016) | сайт = | on-line_трансляция = }} '''Бярэзінская хваля''' — беларуская рэгіянальная радыёстанцыя, якая вяшчала ў 2000-х і першай палове 2010-х гг. у г. [[Бабруйск]] і [[Бабруйскі раён|Бабруйскім раёне]]. Вяшчанне было на частаце 71,4 пераважна для пажылой вясковай аудыторыі<ref>Алена Карпенка [https://www.tribunapracy.by/2014/10/padaryce-backam-dobry-nastroj-albo-ne-zabudzce-nabyc-radyyopryyomnik/ Падарыце бацькам добры настрой, альбо Не забудзьце набыць радыёпрыёмнік] // [[Трыбуна працы]], 6.10.2014</ref>. Сярод радыёрубрык былі: “Ва ўрадзе”; “Весткі з гаспадарак раёна”; “На планерцы ў старшыні райвыканкама”; “Соцыум”; “Навіны культуры”; “За здаровы лад жыцця”, “Каментыруе спецыяліст”; “Надзённыя клопаты”; “Дзяжурны аддзел РАУС інфармуе”; “Інтрэрв`ю з нагоды”<ref>згодна [http://belsmi.by/index/smi/radio/bjarezinskaja-hvalja/ базе СМІ Беларусі]</ref>. Вяшчанне вялося пераважна на беларускай мове. З 1 студзеня 2016 г. Бярэзінская хваля спыніла працу, бо мясцовыя навіны пачало перадаваць [[Магілёў (радыё)|Радыё Магілёў]]<ref>[https://www.tribunapracy.by/peredachi-rajonnogo-radio/ Раённыя навіны — на FM-хвалі] // [[Трыбуна працы]]</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://belsmi.by/index/smi/radio/bjarezinskaja-hvalja/ Бярэзінская хваля ў базе СМІ Беларусі] * [http://tb.podfm.ru/?page=1 Архіў радыёнавінаў Бабруйскага раёна за 2015-2016 гг.] (у тым ліку частка перадач Бярэзінскай хвалі за 2015 г.) {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]] [[Катэгорыя: Бабруйскі раён]] db9lhwdzd9wjjajy1hwqwpd0ufqa6yo Арфаграфія беларускай мовы 0 806699 5133440 5132780 2026-04-28T19:48:12Z Jaŭhien 59102 арфаграфія 5133440 wikitext text/x-wiki '''Арфагра́фія белару́скай мо́вы''' — сістэма агульнапрынятых правіл напісання слоў [[Беларуская мова|беларускай мовы]]. Асноўныя задачы беларускай [[Арфаграфія|арфаграфіі]] — рэгламентацыя графічнага ўзнаўлення гукавога складу [[слова]]; злітнага, паўзлітнага ([[дэфіс]]нага) і раздзельнага напісання; пераносу слоў, а таксама правілы афармлення [[Абрэвіятура|абрэвіятур]], умоўных скарачэнняў<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Арфаграфія|том=1|старонкі=516}}</ref>. == Гісторыя == Беларуская арфаграфія фарміравалася на працягу доўгага часу. Ужо ў ранніх помніках беларускага пісьменства XIV—XV стагоддзяў, у якіх пераважна захоўваліся традыцыйныя нормы [[Старажытнаруская мова|старажытнарускага]] правапісу, знаходзілі адлюстраванне найбольш яркія рысы [[Беларуская фанетыка|беларускай фанетыкі]] (ацвярдзенне [р], шыпячых і [ц], пераход [в] у [ў] у пэўным становішчы, зрэдку — [[аканне]])<ref name="БМ:Эн">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Арфаграфія|старонкі=49—50}}</ref>. З XIX стагоддзя, калі жывая [[Дыялекты беларускай мовы|народная гаворка]] стала асновай [[Сучасная беларуская літаратурная мова|беларускай літаратурнай мовы]], складваюцца і замацоўваюцца найважнейшыя рысы беларускай арфаграфіі, пашыраецца фанетычны прынцып напісання. Напрыклад, у ананімных паэмах «[[Энеіда навыварат]]» (1845) і «[[Тарас на Парнасе]]» (1889) адлюстравана аканне (''паклон, чаўнок''), [[дзеканне]] і [[цеканне]] (''дзе, будзеце, уцяклі''), наяўнасць гука [ў] (''Саўка, казаў''){{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=32}}. З сярэдзіны XIX стагоддзя пачалося станаўленне тэорыі беларускай арфаграфіі — найперш у даследаваннях па беларускай граматыцы [[Павел Міхайлавіч Шпілеўскі|П. Шпілеўскага]] і К. Нядзведскага{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=32—33}}. На пачатку XX стагоддзя фарміраванню арфаграфічных нормаў садзейнічала навуковая распрацоўка беларускай мовы [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я. Карскім]], першыя беларускія газеты — «[[Наша доля]]» (1906), «[[Наша Ніва (1906)|Наша ніва]]» (1906—15), дзейнасць выдавецкага таварыства «[[Загляне сонца і ў наша аконца]]», легальныя і нелегальныя выданні твораў [[Францішак Багушэвіч|Ф. Багушэвіча]], [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]], [[Янка Купала|Я. Купалы]], [[Якуб Колас|Я. Коласа]] і іншых<ref name="БМ:Эн" />. Станаўленне правапісу ў гэты перыяд мела дынамічны характар і праходзіла, галоўным чынам, стыхійна, непасрэдна ў практыцы кнігадрукавання. У беларускай арфаграфіі акрэсліліся наступныя тэндэнцыі{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}: * арыентацыя на агульнанацыянальныя сродкі; * пашырэнне фанетычнага прынцыпу пры напісанні [[Галосныя|галосных]] (вынік — дастаткова паслядоўнае адлюстраванне акання) і некаторых [[Зычныя|зычных]] (перадача дзекання, цекання, цвёрдасці шыпячых і [р], падаўжэння зычных, пераходу [л] і [в] у [ў]): ''дзве, цябе, нажыў, Дрыбін, Залужжа, далоў, доўга''; * адсутнасць перадачы на пісьме [[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асіміляцыі]] па глухасці-звонкасці і шыпячасці-свісцячасці, нязменнае напісанне спалучэнняў на стыках [[Корань (мовазнаўства)|кораня]] і [[суфікс]]а: ''сведкі, дарожка, лодка'', а таксама [[Прыстаўка (мова)|прыставак]] і [[прыназоўнік]]аў на '''б, д''': ''абсыхае, адказаў''. Першыя спробы стабілізацыі беларускага правапісу рабіліся пераважна ў межах граматыкі. Вынікам стала выданне шэрага арыгінальных прац беларускімі мовазнаўцамі: «Jak prawilna pisać pa biełarusku» [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевіча]] ([[Вільня]], 1917), «[[Беларуская граматыка Пачобкі|Hramatyka biełaruskaj mowy]]» [[Баляслаў Пачопка|Б. Пачобкі]] (Вільня, 1918), «Biełaruski prawapis» [[Ян Станкевіч|Я. Станкевіча]], А. Луцкевіча (Вільня, 1918), «Pròsty spòsab stàcca ŭ karòtkim čase hràmatnym» [[Рудольф Абіхт|Р. Абіхта]], Я. Станкевіча ([[Брэслаў]], 1918). Праца «[[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|Беларуская граматыка для школ]]» [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Б. Тарашкевіча]] (Вільня, 1918) стала першым выданнем, у якім навукова карэктна асвятляліся такія нераспрацаваныя галіны беларускага мовазнаўства, як [[фанетыка]], [[граматыка]], [[словаўтварэнне]] і [[Сінтаксіс мовы|сінтаксіс]]. Граматыка была напісана з захаваннем лепшых традыцый тагачаснага ўсходнеславянскага мовазнаўства і апорай на даследаванні акадэмікаў [[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|А. Шахматава]] і Я. Карскага{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. Прынцыпы «Беларускай граматыкі для школ» Б. Тарашкевіча былі наступныя{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}: * у аснове правапісу — фанетычна-граматычныя асаблівасці [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]]; * для напісання галосных выкарыстоўваецца пераважна фанетычны прынцып (перадача акання / [[Яканне|якання]]), для адлюстравання зычных — марфалагічны (выключэнні: адлюстраванне дзекання, цекання, зацвярдзелага [р], [[Прыстаўныя гукі|прыстаўных гукаў]], асіміляцыйнай мяккасці); * словы іншамоўнага паходжання пішуцца ў адпаведнасці з іх вымаўленнем у той мове-крыніцы, адкуль яны былі [[Запазычанне|запазычаны]]: ''літэратура, монолёг, інспэктар''. Дзякуючы гэтаму даследаванню, быў ліквідаваны разнабой у школьным навучанні, выдавецкай і навуковай дзейнасці. Аднак сістэмнага вырашэння не атрымалі наступныя праблемы: напісанне запазычаных і [[Складанае слова|складаных слоў]], уласных назваў{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. Нормы беларускай арфаграфіі развівалі многія іншыя аўтары падручнікаў і граматык беларускай мовы 1920—1930-х гадоў: [[Анатоль Васілевіч Багдановіч|А. Багдановіч]], [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Я. Лёсік]], Н. Шэўчык і А. Саломенік, І. Пратасевіч і І. Самковіч, В. Рэверэлі і Р. Папіш{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. У лістападзе 1926 года ў [[Менск]]у была склікана [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі]], удзел у якой прынялі каля 70 беларускіх і замежных навукоўцаў, выкладчыкаў, грамадскіх дзеячаў{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. На канферэнцыі абмяркоўваліся найбольш спрэчныя пытанні беларускага правапісу{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}: * перадача акання / якання ў словах іншамоўнага паходжання; * выкарыстанне [[Мяккі знак|мяккага знака]] для абазначэння асіміляцыйнай мяккасці зычных (напісанні тыпу ''сьнег, зьзяць, дзьве, калосьсе''); * пераход на [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацініцу]] і інш. Даклады, прысвечаныя правапісу, былі абмеркаваны ўдзельнікамі канферэнцыі, а асноўныя ідэі адносна рэфармавання арфаграфіі сістэматызаваліся спецыяльна створанай у кастрычніку 1927 года Правапіснай камісіяй ([[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|С. Некрашэвіч]], А. Багдановіч, Я. Лёсік, [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскі]], [[Пётр Апанасавіч Бузук|П. Бузук]], [[Іван Кандратавіч Бялькевіч|І. Бялькевіч]], І. Луцэвіч (Я. Купала), [[Уладзіслаў Вікенцьевіч Чаржынскі|У. Чаржынскі]]){{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}. Камісія правяла больш за 30 пасяджэнняў, у выніку якіх у 1930 годзе быў падрыхтаваны «[[Праект рэформы беларускага правапісу 1930 года|Беларускі правапіс (праект)]]». Яго асноўныя палажэнні: * не пашыраць фанетычны прынцып на напісанне зычных; * галосныя няверхняга пад’ёму пасля мяккіх зычных перадаваць на пісьме праз '''я''' толькі ў першым складзе перад [[націск]]ам; * словы ''няма'' і ''няхай'' перадаваць праз '''я'''; * гукі [й] і [ў] у пачатку слоў, а таксама пасля слоў, якія заканчваюцца на галосны, перадаваць з дапамогай літар '''і''' і '''у''' адпаведна. Ва ўмовах нарастання [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|палітычных рэпрэсій]] гэты праект не быў зацверджаны, а замест яго калектывам супрацоўнікаў [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытута мовазнаўства Беларускай Акадэміі навук]] быў падрыхтаваны новы «Праект спрашчэння беларускага правапісу» (1933). У істотна перапрацаваным і абагульненым выглядзе ён быў зацверджаны пастановай [[Савет Народных Камісараў БССР|СНК БССР]] ад 26 жніўня 1933 года «[[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|Аб зменах і спрашчэнні беларускага правапісу]]»{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}. Асноўныя змены заключаліся ў наступным{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34—35}}: * перадача акання ў пачатку і сярэдзіне іншамоўных слоў: ''арганізацыя, калектыў''; * аканне ў «інтэрнацыянальна-рэвалюцыйных словах» і вытворных ад іх не перадавалася: ''рэволюцыя, совет, большэвік, комуна, соцыялізм, пролетарый''; * іншамоўныя ўласныя назвы перадаваліся ў адпаведнасці з іх правапісам у мове-крыніцы і захоўвалі ненаціскныя '''э, е''': ''Шэўчэнка, Терэхаў, Чэрнышэўскі, Плеханаў, Егор’еўск, Белінскі, Владзівасток, Орджонікідзе, Жэлезноў''; * ненаціскны [э] пасля мяккіх зычных у спрадвечна беларускіх словах абазначаўся літарай '''я''' толькі ў першым складзе перад націскам, у іншых складах '''е''' захоўвалася і не пад націскам: ''лес — лясу́н — лесаві́к''; * у часціцы ''не'' і прыназоўніку ''без'' нязменна пісалася літара '''е''': ''без меры, не без вынікаў''; * ліквідавалася абазначэнне на пісьме асіміляцыйнай мяккасці: ''смех, збег, жыццё''; * уводзілася нязменнае перадача на пісьме спалучэнняў ''гс, дс, жс, зс, кс, шс'' на стыку апошняга зычнага кораня з суфіксальным '''с''': ''выбаргскі, чэшскі, французскі''; * не перадавалася цвёрдасць зычных перад галоснымі пярэдняга рада ў словах іншамоўнага паходжання: ''марксізм, сістэма, універсітэт'' і інш. У 1934 годзе на аснове пастановы Савета Народных Камісараў Інстытут мовазнаўства Беларускай Акадэміі навук пад кіраўніцтвам [[Андрэй Іванавіч Александровіч|А. Александровіча]] падрыхтаваў і выдаў «Правапіс беларускай мовы»{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}. У 30—40-я гады практыка выкладання мовы ў школе, друкарская практыка выявілі шмат нявырашаных праблем правапісу, многія правілы патрабавалі перагляду. У 1951 годзе Арфаграфічнай камісіяй на чале з Я. Коласам быў падрыхтаваны праект змяненняў беларускага правапісу, вытрыманы ў кірунку далейшага збліжэння беларускай мовы з [[Руская мова|рускай]] (напрыклад, прапаноўвалася поўнасцю адмовіцца ад перадачы якання). Аднак пасля грамадскага абмеркавання праект быў адхілены{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}. 11 мая 1957 года [[Савет Міністраў БССР]] зацвердзіў новы праект Арфаграфічнай камісіі пры [[АН БССР]] «[[Беларускі правапіс (1959)|Аб удакладненні і частковых зменах існуючага беларускага правапісу]]». Прапаноўваліся наступныя змены{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}: * напісанне '''а''' на месцы '''о''' не пад націскам пашыралася на ўсе словы, незалежна ад іх паходжання (за выключэннем слоў тыпу ''трыо, Антарыо''): ''рэвалюцыя, савет, Арджанікідзе''; * уводзілася напісанне '''а''' ('''я''') у першым складзе перад націскам ва ўласных назвах славянскага паходжання (а таксама ў даўно запазычаных — неславянскага): ''Дзяніс, Пячора, Шаўчэнка''; * пашыралася адлюстраванне дзекання і цекання пры перадачы на пісьме ўласных найменняў: ''Цімафееў'' замест ''Тімафееў''; * сістэматызаваўся правапіс раздзяляльнага мяккага знака і [[апостраф]]а, складаных слоў, падоўжаных зычных, асобных формаў [[назоўнік]]аў, [[Дзеяслоў|дзеясловаў]] і [[лічэбнік]]аў. У адпаведнасці з зацверджаным праектам у 1959 годзе Інстытут мовазнаўства АН БССР пад кіраўніцтвам [[Кандрат Крапіва|К. Атраховіча]] (К. Крапівы) і [[Пятро Глебка|П. Глебкі]] падрыхтаваў «Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі»{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}. Аднак і яны не ахоплівалі ўсіх спрэчных і няясных выпадкаў, таму праца па ўдасканаленні правілаў беларускай арфаграфіі працягнулася. Пасля прыняцця Закона «Аб мовах у Беларускай ССР» у 1990 годзе і набыцця [[Беларусь|Беларуссю]] дзяржаўнага суверэнітэту зноў паўстала пытанне аб рэфармаванні існуючага правапісу. У жніўні 1993 года была прынята пастанова [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] «Аб удасканаленні правапісу беларускай літаратурнай мовы», у адпаведнасці з якой стваралася Дзяржаўная камісія па ўдакладненні беларускай арфаграфіі на чале з [[Ніл Гілевіч|Н. Гілевічам]]{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. Камісія прызнала, што існуючыя правілы беларускага правапісу ў цэлым забяспечваюць функцыянаванне пісьмовай мовы ва ўсіх сферах выкарыстання, не патрабуюць кардынальных змен, і рэкамендавала [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]] і [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству адукацыі Рэспублікі Беларусь]] падрыхтаваць да выдання новую рэдакцыю «Правіл беларускай арфаграфіі і пунктуацыі», дзе былі б улічаны выказаныя прапановы, а таксама патрэбы моўнай практыкі. У прыватнасці, было рэкамендавана{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}: * пашырыць фанетычны прынцып пісьма як у [[Беларуская лексіка|спрадвечна беларускай лексіцы]] (напісанне мяккага знака для перадачы асіміляцыйнай мяккасці, падпарадкаванне правілу якання слоў тыпу ''дзевяты''), так і ў словах іншамоўнага паходжання (перадача канцавых спалучэнняў ''-эр'', ''-эл''(''ь'') у ненаціскным становішчы праз ''-ар'', ''-ал''(''ь'')); * напісанне '''ў''' у выпадках тыпу ва ''ўніверсітэце, правесці ўніфікацыю''; * пашырыць напісанне мяккага знака: ''сьведчыць, астраханьскі, разьюшаны'' і інш. У 1997 годзе быў створаны калектыў па распрацоўцы правіл арфаграфіі і пунктуацыі ([[Аляксандр Іосіфавіч Падлужны|А. Падлужны]], [[Аляксандр Антонавіч Крывіцкі|А. Крывіцкі]], [[Арнольд Яфімавіч Міхневіч|А. Міхневіч]], [[Павел Паўлавіч Шуба|П. Шуба]], [[Міхаіл Станіслававіч Яўневіч|М. Яўневіч]]), які на працягу 1997—1998 гадоў падрыхтаваў праект новай рэдакцыі «Правіл». Аднак праца была неадназначна ацэнена грамадскасцю{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. Канчатковы варыянт новай рэдакцыі «Правіл» распрацавала рабочая група пад кіраўніцтвам [[Віктар Іванавіч Іўчанкаў|В. Іўчанкава]] і [[Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец|А. Лукашанца]], якая была створана ў студзені 2008 года Міністэрствам адукацыі Рэспублікі Беларусь. Вынікам стала падпісанне [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] 23 ліпеня 2008 года Закона «[[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|Аб правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]», які ўступіў у дзеянне з 1 верасня 2010 года{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. Асноўныя новаўвядзенні ў сферы беларускага правапісу наступныя{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}: * напісанне '''а''' ў частках складанаскарочаных слоў тыпу ''газпрам, выканкам, прафкам''; * напісанне '''а''' ў ненаціскным становішчы на канцы запазычаных слоў тыпу ''адажыа, імпрэсарыа, какава''; * напісанне '''а''' не пад націскам у фіналях запазычаных слоў: ''грэйдар, лідар, камп’ютар, шніцаль''; * пашырэнне напісання '''я''' ў першым складзе перад націскам: ''дзявяты, сямнаццаць, пяцьдзясят''; * пашырэнне напісання '''ў''' у словах іншамоўнага паходжання: ''для ўніята, ва ўніверсітэце, раўнд''; * пашырэнне напісання прыстаўкі ''су-'' ў словах са значэннем сумеснасці, узаемнай сувязі з тым, што названа матывавальнай асновай: ''суграмадзянін, суродзіч, сунаймальнік, супалімер''; * пашырэнне ўжывання суфікса ''-ава-'' (''-ява-'') у дзеясловах і адпаведных аддзеяслоўных назоўніках: ''анатаваць, забетанаваць, рэтушаваць''; * пашырэнне ўжывання вялікай літары ў назвах органаў дзяржаўнай улады, вышэйшых дзяржаўных і рэлігійных пасад, а таксама ў назвах знамянальных падзей і дат: ''Старшыня Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь, Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь, Далай-Лама; Нараджэнне Хрыстова, Дзяды''; * спрашчэнне правіл пераносу: ''дзя-цінства, дзя-цін-ства, дзя-цінс-тва, дзя-цінст-ва'' і інш. Усяго прапанавана прыблізна каля дваццаці новаўвядзенняў{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. == Прынцыпы арфаграфіі == Сучасная беларуская арфаграфія грунтуецца на двух асноўных прынцыпах — фанетычным (захаванне асаблівасцей вымаўлення) і марфалагічным (захаванне нязменнымі асобных марфалагічных частак слова)<ref name="Культура Беларусі">{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Арфаграфія|том=1|старонкі=218}}</ref>. Паводле фанетычнага прынцыпу перадаюцца спецыфічныя асаблівасці беларускай мовы: аканне і яканне, дзеканне і цеканне, цвёрдасць шыпячых, [ц] і [р], падаўжэнне зычных і інш<ref name="Культура Беларусі" />. Паводле марфалагічнага прынцыпу на пісьме аднастайна перадаюцца ўсе значымыя часткі слова ([[Марфема|марфемы]]) незалежна ад іх вымаўлення ў розных фанетычных пазіцыях: [с’ц’эшка] — ''сцежка'', [п’ашчаны] — ''пясчаны'', [γрамацтва] — ''грамадства''<ref name="Культура Беларусі" />. Традыцыйны прынцып арфаграфіі прадугледжвае захаванне напісанняў, якія не могуць быць растлумачаны з пункту гледжання сучаснага вымаўлення і марфалагічнай будовы слова. Па традыцыі, напрыклад, з вялікай літары пішацца новы радок у вершаваным творы<ref name="Культура Беларусі" />. У паэтычнай арфаграфіі замест '''ў''' можа ўжывацца '''у''' і наадварот, а замест '''й''' — '''і''' і наадварот<ref>{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Арфаграфія паэтычная|том=1|старонкі=218}}</ref>. Дыферэнцыяльны прынцып арфаграфіі патрабуе адрознення ў напісанні малой і вялікай літары, слоў асобна, разам і праз злучок, якія маюць аднолькавае гучанне, але рознае значэнне: ''чарот — Чарот, па волі — паволі'', у правапісе прыставак ''з-'' або ''с-'' у словах, утвораных ад дзеяслова ''ісці'' (''зыходзіць з меркаванняў'' і ''сыходзіць з ганка'')<ref name="Культура Беларусі" />. == Арфаграфічныя нормы == Арфаграфічная норма — гэта найбольш пашыранае і агульнапрынятае напісанне слоў і іх частак, што адпавядае прынцыпам беларускай арфаграфіі, а таксама замацаванай у моўнай практыцы грамадства традыцыі. Правапіс галосных '''о, э, а''' ў словах заснаваны на аканні. У спрадвечнабеларускіх і даўно запазычаных іншамоўных словах '''о, э''' пішуцца толькі пад націскам: ''го́лас — галасы́, го́рад — гарады́, чэ́рап — чарапы́, шэ́ры — шарава́тасць''. Ненаціскное '''э''' ў беларускім літаратурным вымаўленні захоўваецца ў іншамоўных неславянскіх словах перад націскным складам і пасля яго, што перадаецца на пісьме: ''экза́мен, рэфо́рма, о́рдэн, эква́тар, экало́гія''. У першым складзе перад націскам замест '''е, ё''' пішацца літара '''я''', а ва ўсіх астатніх ненаціскных складах захоўваецца '''е''': ''лес — лясы́, вёска — вяско́вы, ве́цер, землетрасе́нне''. У словах іншамоўнага (неславянскага) паходжання '''е''' захоўваецца незалежна ад націску: ''семе́стр, кефі́р, Гера́сім, Егі́пет, секу́нда, сезо́н, метро́, герой, Еўро́па''. Ва ўласных назвах '''ў''' у пачатку ніколі не пішацца: ''за Украінай, да Узды, Галіна Уланава''. Калі ў спалучэнні галосных у сярэдзіне запазычаных слоў першым галосным з’яўляецца '''і''' або '''ы''', то паміж ім і наступным галосным узнікае зычны гук [й]: ''дыета, біёграф, рэквіем, варыянт, авіяцыя, біёлаг''. На марфалагічным прынцыпе заснавана напісанне прыставак на ''-д-'' (''ад-, над-, пад-, перад-'') і ''аб-'', звонкіх зычных у канцы слова і іншае. Адначасова існуюць шматлікія правілы правапісу зычных, заснаваныя на фанетычным прынцыпе, напрыклад, напісанне прыставак на ''-з-''. Асіміляцыйная мяккасць, што ўзнікае пад уплывам наступных мяккіх зычных, на пісьме не абазначаецца: ''змена, цвісці, дзве''. == Гл. таксама == * [[Арфаэпія беларускай мовы]] * [[Гісторыя беларускай мовы]] * [[Сучасная беларуская літаратурная мова]] * [[Наркамаўка]] * [[Тарашкевіца]] * [[Дзеясловіца]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4|ref=БМ:ЭД}} {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Беларуская мова]] 9q9ldittu4mfotki08rmu9pqha4e4g3 5133468 5133440 2026-04-28T22:03:12Z Jaŭhien 59102 2006 год стварэння рабочай групы 5133468 wikitext text/x-wiki '''Арфагра́фія белару́скай мо́вы''' — сістэма агульнапрынятых правіл напісання слоў [[Беларуская мова|беларускай мовы]]. Асноўныя задачы беларускай [[Арфаграфія|арфаграфіі]] — рэгламентацыя графічнага ўзнаўлення гукавога складу [[слова]]; злітнага, паўзлітнага ([[дэфіс]]нага) і раздзельнага напісання; пераносу слоў, а таксама правілы афармлення [[Абрэвіятура|абрэвіятур]], умоўных скарачэнняў<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Арфаграфія|том=1|старонкі=516}}</ref>. == Гісторыя == Беларуская арфаграфія фарміравалася на працягу доўгага часу. Ужо ў ранніх помніках беларускага пісьменства XIV—XV стагоддзяў, у якіх пераважна захоўваліся традыцыйныя нормы [[Старажытнаруская мова|старажытнарускага]] правапісу, знаходзілі адлюстраванне найбольш яркія рысы [[Беларуская фанетыка|беларускай фанетыкі]] (ацвярдзенне [р], шыпячых і [ц], пераход [в] у [ў] у пэўным становішчы, зрэдку — [[аканне]])<ref name="БМ:Эн">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Арфаграфія|старонкі=49—50}}</ref>. З XIX стагоддзя, калі жывая [[Дыялекты беларускай мовы|народная гаворка]] стала асновай [[Сучасная беларуская літаратурная мова|беларускай літаратурнай мовы]], складваюцца і замацоўваюцца найважнейшыя рысы беларускай арфаграфіі, пашыраецца фанетычны прынцып напісання. Напрыклад, у ананімных паэмах «[[Энеіда навыварат]]» (1845) і «[[Тарас на Парнасе]]» (1889) адлюстравана аканне (''паклон, чаўнок''), [[дзеканне]] і [[цеканне]] (''дзе, будзеце, уцяклі''), наяўнасць гука [ў] (''Саўка, казаў''){{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=32}}. З сярэдзіны XIX стагоддзя пачалося станаўленне тэорыі беларускай арфаграфіі — найперш у даследаваннях па беларускай граматыцы [[Павел Міхайлавіч Шпілеўскі|П. Шпілеўскага]] і К. Нядзведскага{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=32—33}}. На пачатку XX стагоддзя фарміраванню арфаграфічных нормаў садзейнічала навуковая распрацоўка беларускай мовы [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я. Карскім]], першыя беларускія газеты — «[[Наша доля]]» (1906), «[[Наша Ніва (1906)|Наша ніва]]» (1906—15), дзейнасць выдавецкага таварыства «[[Загляне сонца і ў наша аконца]]», легальныя і нелегальныя выданні твораў [[Францішак Багушэвіч|Ф. Багушэвіча]], [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]], [[Янка Купала|Я. Купалы]], [[Якуб Колас|Я. Коласа]] і іншых<ref name="БМ:Эн" />. Станаўленне правапісу ў гэты перыяд мела дынамічны характар і праходзіла, галоўным чынам, стыхійна, непасрэдна ў практыцы кнігадрукавання. У беларускай арфаграфіі акрэсліліся наступныя тэндэнцыі{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}: * арыентацыя на агульнанацыянальныя сродкі; * пашырэнне фанетычнага прынцыпу пры напісанні [[Галосныя|галосных]] (вынік — дастаткова паслядоўнае адлюстраванне акання) і некаторых [[Зычныя|зычных]] (перадача дзекання, цекання, цвёрдасці шыпячых і [р], падаўжэння зычных, пераходу [л] і [в] у [ў]): ''дзве, цябе, нажыў, Дрыбін, Залужжа, далоў, доўга''; * адсутнасць перадачы на пісьме [[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асіміляцыі]] па глухасці-звонкасці і шыпячасці-свісцячасці, нязменнае напісанне спалучэнняў на стыках [[Корань (мовазнаўства)|кораня]] і [[суфікс]]а: ''сведкі, дарожка, лодка'', а таксама [[Прыстаўка (мова)|прыставак]] і [[прыназоўнік]]аў на '''б, д''': ''абсыхае, адказаў''. Першыя спробы стабілізацыі беларускага правапісу рабіліся пераважна ў межах граматыкі. Вынікам стала выданне шэрага арыгінальных прац беларускімі мовазнаўцамі: «Jak prawilna pisać pa biełarusku» [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевіча]] ([[Вільня]], 1917), «[[Беларуская граматыка Пачобкі|Hramatyka biełaruskaj mowy]]» [[Баляслаў Пачопка|Б. Пачобкі]] (Вільня, 1918), «Biełaruski prawapis» [[Ян Станкевіч|Я. Станкевіча]], А. Луцкевіча (Вільня, 1918), «Pròsty spòsab stàcca ŭ karòtkim čase hràmatnym» [[Рудольф Абіхт|Р. Абіхта]], Я. Станкевіча ([[Брэслаў]], 1918). Праца «[[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|Беларуская граматыка для школ]]» [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Б. Тарашкевіча]] (Вільня, 1918) стала першым выданнем, у якім навукова карэктна асвятляліся такія нераспрацаваныя галіны беларускага мовазнаўства, як [[фанетыка]], [[граматыка]], [[словаўтварэнне]] і [[Сінтаксіс мовы|сінтаксіс]]. Граматыка была напісана з захаваннем лепшых традыцый тагачаснага ўсходнеславянскага мовазнаўства і апорай на даследаванні акадэмікаў [[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|А. Шахматава]] і Я. Карскага{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. Прынцыпы «Беларускай граматыкі для школ» Б. Тарашкевіча былі наступныя{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}: * у аснове правапісу — фанетычна-граматычныя асаблівасці [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]]; * для напісання галосных выкарыстоўваецца пераважна фанетычны прынцып (перадача акання / [[Яканне|якання]]), для адлюстравання зычных — марфалагічны (выключэнні: адлюстраванне дзекання, цекання, зацвярдзелага [р], [[Прыстаўныя гукі|прыстаўных гукаў]], асіміляцыйнай мяккасці); * словы іншамоўнага паходжання пішуцца ў адпаведнасці з іх вымаўленнем у той мове-крыніцы, адкуль яны былі [[Запазычанне|запазычаны]]: ''літэратура, монолёг, інспэктар''. Дзякуючы гэтаму даследаванню, быў ліквідаваны разнабой у школьным навучанні, выдавецкай і навуковай дзейнасці. Аднак сістэмнага вырашэння не атрымалі наступныя праблемы: напісанне запазычаных і [[Складанае слова|складаных слоў]], уласных назваў{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. Нормы беларускай арфаграфіі развівалі многія іншыя аўтары падручнікаў і граматык беларускай мовы 1920—1930-х гадоў: [[Анатоль Васілевіч Багдановіч|А. Багдановіч]], [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Я. Лёсік]], Н. Шэўчык і А. Саломенік, І. Пратасевіч і І. Самковіч, В. Рэверэлі і Р. Папіш{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. У лістападзе 1926 года ў [[Менск]]у была склікана [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі]], удзел у якой прынялі каля 70 беларускіх і замежных навукоўцаў, выкладчыкаў, грамадскіх дзеячаў{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. На канферэнцыі абмяркоўваліся найбольш спрэчныя пытанні беларускага правапісу{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}: * перадача акання / якання ў словах іншамоўнага паходжання; * выкарыстанне [[Мяккі знак|мяккага знака]] для абазначэння асіміляцыйнай мяккасці зычных (напісанні тыпу ''сьнег, зьзяць, дзьве, калосьсе''); * пераход на [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацініцу]] і інш. Даклады, прысвечаныя правапісу, былі абмеркаваны ўдзельнікамі канферэнцыі, а асноўныя ідэі адносна рэфармавання арфаграфіі сістэматызаваліся спецыяльна створанай у кастрычніку 1927 года Правапіснай камісіяй ([[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|С. Некрашэвіч]], А. Багдановіч, Я. Лёсік, [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскі]], [[Пётр Апанасавіч Бузук|П. Бузук]], [[Іван Кандратавіч Бялькевіч|І. Бялькевіч]], І. Луцэвіч (Я. Купала), [[Уладзіслаў Вікенцьевіч Чаржынскі|У. Чаржынскі]]){{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}. Камісія правяла больш за 30 пасяджэнняў, у выніку якіх у 1930 годзе быў падрыхтаваны «[[Праект рэформы беларускага правапісу 1930 года|Беларускі правапіс (праект)]]». Яго асноўныя палажэнні: * не пашыраць фанетычны прынцып на напісанне зычных; * галосныя няверхняга пад’ёму пасля мяккіх зычных перадаваць на пісьме праз '''я''' толькі ў першым складзе перад [[націск]]ам; * словы ''няма'' і ''няхай'' перадаваць праз '''я'''; * гукі [й] і [ў] у пачатку слоў, а таксама пасля слоў, якія заканчваюцца на галосны, перадаваць з дапамогай літар '''і''' і '''у''' адпаведна. Ва ўмовах нарастання [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|палітычных рэпрэсій]] гэты праект не быў зацверджаны, а замест яго калектывам супрацоўнікаў [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытута мовазнаўства Беларускай Акадэміі навук]] быў падрыхтаваны новы «Праект спрашчэння беларускага правапісу» (1933). У істотна перапрацаваным і абагульненым выглядзе ён быў зацверджаны пастановай [[Савет Народных Камісараў БССР|СНК БССР]] ад 26 жніўня 1933 года «[[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|Аб зменах і спрашчэнні беларускага правапісу]]»{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}. Асноўныя змены заключаліся ў наступным{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34—35}}: * перадача акання ў пачатку і сярэдзіне іншамоўных слоў: ''арганізацыя, калектыў''; * аканне ў «інтэрнацыянальна-рэвалюцыйных словах» і вытворных ад іх не перадавалася: ''рэволюцыя, совет, большэвік, комуна, соцыялізм, пролетарый''; * іншамоўныя ўласныя назвы перадаваліся ў адпаведнасці з іх правапісам у мове-крыніцы і захоўвалі ненаціскныя '''э, е''': ''Шэўчэнка, Терэхаў, Чэрнышэўскі, Плеханаў, Егор’еўск, Белінскі, Владзівасток, Орджонікідзе, Жэлезноў''; * ненаціскны [э] пасля мяккіх зычных у спрадвечна беларускіх словах абазначаўся літарай '''я''' толькі ў першым складзе перад націскам, у іншых складах '''е''' захоўвалася і не пад націскам: ''лес — лясу́н — лесаві́к''; * у часціцы ''не'' і прыназоўніку ''без'' нязменна пісалася літара '''е''': ''без меры, не без вынікаў''; * ліквідавалася абазначэнне на пісьме асіміляцыйнай мяккасці: ''смех, збег, жыццё''; * уводзілася нязменнае перадача на пісьме спалучэнняў ''гс, дс, жс, зс, кс, шс'' на стыку апошняга зычнага кораня з суфіксальным '''с''': ''выбаргскі, чэшскі, французскі''; * не перадавалася цвёрдасць зычных перад галоснымі пярэдняга рада ў словах іншамоўнага паходжання: ''марксізм, сістэма, універсітэт'' і інш. У 1934 годзе на аснове пастановы Савета Народных Камісараў Інстытут мовазнаўства Беларускай Акадэміі навук пад кіраўніцтвам [[Андрэй Іванавіч Александровіч|А. Александровіча]] падрыхтаваў і выдаў «Правапіс беларускай мовы»{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}. У 30—40-я гады практыка выкладання мовы ў школе, друкарская практыка выявілі шмат нявырашаных праблем правапісу, многія правілы патрабавалі перагляду. У 1951 годзе Арфаграфічнай камісіяй на чале з Я. Коласам быў падрыхтаваны праект змяненняў беларускага правапісу, вытрыманы ў кірунку далейшага збліжэння беларускай мовы з [[Руская мова|рускай]] (напрыклад, прапаноўвалася поўнасцю адмовіцца ад перадачы якання). Аднак пасля грамадскага абмеркавання праект быў адхілены{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}. 11 мая 1957 года [[Савет Міністраў БССР]] зацвердзіў новы праект Арфаграфічнай камісіі пры [[АН БССР]] «[[Беларускі правапіс (1959)|Аб удакладненні і частковых зменах існуючага беларускага правапісу]]». Прапаноўваліся наступныя змены{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}: * напісанне '''а''' на месцы '''о''' не пад націскам пашыралася на ўсе словы, незалежна ад іх паходжання (за выключэннем слоў тыпу ''трыо, Антарыо''): ''рэвалюцыя, савет, Арджанікідзе''; * уводзілася напісанне '''а''' ('''я''') у першым складзе перад націскам ва ўласных назвах славянскага паходжання (а таксама ў даўно запазычаных — неславянскага): ''Дзяніс, Пячора, Шаўчэнка''; * пашыралася адлюстраванне дзекання і цекання пры перадачы на пісьме ўласных найменняў: ''Цімафееў'' замест ''Тімафееў''; * сістэматызаваўся правапіс раздзяляльнага мяккага знака і [[апостраф]]а, складаных слоў, падоўжаных зычных, асобных формаў [[назоўнік]]аў, [[Дзеяслоў|дзеясловаў]] і [[лічэбнік]]аў. У адпаведнасці з зацверджаным праектам у 1959 годзе Інстытут мовазнаўства АН БССР пад кіраўніцтвам [[Кандрат Крапіва|К. Атраховіча]] (К. Крапівы) і [[Пятро Глебка|П. Глебкі]] падрыхтаваў «Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі»{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}. Аднак і яны не ахоплівалі ўсіх спрэчных і няясных выпадкаў, таму праца па ўдасканаленні правілаў беларускай арфаграфіі працягнулася. Пасля прыняцця Закона «Аб мовах у Беларускай ССР» у 1990 годзе і набыцця [[Беларусь|Беларуссю]] дзяржаўнага суверэнітэту зноў паўстала пытанне аб рэфармаванні існуючага правапісу. У жніўні 1993 года была прынята пастанова [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] «Аб удасканаленні правапісу беларускай літаратурнай мовы», у адпаведнасці з якой стваралася Дзяржаўная камісія па ўдакладненні беларускай арфаграфіі на чале з [[Ніл Гілевіч|Н. Гілевічам]]{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. Камісія прызнала, што існуючыя правілы беларускага правапісу ў цэлым забяспечваюць функцыянаванне пісьмовай мовы ва ўсіх сферах выкарыстання, не патрабуюць кардынальных змен, і рэкамендавала [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]] і [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству адукацыі Рэспублікі Беларусь]] падрыхтаваць да выдання новую рэдакцыю «Правіл беларускай арфаграфіі і пунктуацыі», дзе былі б улічаны выказаныя прапановы, а таксама патрэбы моўнай практыкі. У прыватнасці, было рэкамендавана{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}: * пашырыць фанетычны прынцып пісьма як у [[Беларуская лексіка|спрадвечна беларускай лексіцы]] (напісанне мяккага знака для перадачы асіміляцыйнай мяккасці, падпарадкаванне правілу якання слоў тыпу ''дзевяты''), так і ў словах іншамоўнага паходжання (перадача канцавых спалучэнняў ''-эр'', ''-эл''(''ь'') у ненаціскным становішчы праз ''-ар'', ''-ал''(''ь'')); * напісанне '''ў''' у выпадках тыпу ва ''ўніверсітэце, правесці ўніфікацыю''; * пашырыць напісанне мяккага знака: ''сьведчыць, астраханьскі, разьюшаны'' і інш. У 1997 годзе быў створаны калектыў па распрацоўцы правіл арфаграфіі і пунктуацыі ([[Аляксандр Іосіфавіч Падлужны|А. Падлужны]], [[Аляксандр Антонавіч Крывіцкі|А. Крывіцкі]], [[Арнольд Яфімавіч Міхневіч|А. Міхневіч]], [[Павел Паўлавіч Шуба|П. Шуба]], [[Міхаіл Станіслававіч Яўневіч|М. Яўневіч]]), які на працягу 1997—1998 гадоў падрыхтаваў праект новай рэдакцыі «Правіл». Аднак праца была неадназначна ацэнена грамадскасцю{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. Канчатковы варыянт новай рэдакцыі «Правіл» распрацавала рабочая група пад кіраўніцтвам [[Віктар Іванавіч Іўчанкаў|В. Іўчанкава]] і [[Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец|А. Лукашанца]], якая была створана ў студзені 2006 года Міністэрствам адукацыі Рэспублікі Беларусь. Вынікам стала падпісанне [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] 23 ліпеня 2008 года Закона «[[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|Аб правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]», які ўступіў у дзеянне з 1 верасня 2010 года{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. Асноўныя новаўвядзенні ў сферы беларускага правапісу наступныя{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}: * напісанне '''а''' ў частках складанаскарочаных слоў тыпу ''газпрам, выканкам, прафкам''; * напісанне '''а''' ў ненаціскным становішчы на канцы запазычаных слоў тыпу ''адажыа, імпрэсарыа, какава''; * напісанне '''а''' не пад націскам у фіналях запазычаных слоў: ''грэйдар, лідар, камп’ютар, шніцаль''; * пашырэнне напісання '''я''' ў першым складзе перад націскам: ''дзявяты, сямнаццаць, пяцьдзясят''; * пашырэнне напісання '''ў''' у словах іншамоўнага паходжання: ''для ўніята, ва ўніверсітэце, раўнд''; * пашырэнне напісання прыстаўкі ''су-'' ў словах са значэннем сумеснасці, узаемнай сувязі з тым, што названа матывавальнай асновай: ''суграмадзянін, суродзіч, сунаймальнік, супалімер''; * пашырэнне ўжывання суфікса ''-ава-'' (''-ява-'') у дзеясловах і адпаведных аддзеяслоўных назоўніках: ''анатаваць, забетанаваць, рэтушаваць''; * пашырэнне ўжывання вялікай літары ў назвах органаў дзяржаўнай улады, вышэйшых дзяржаўных і рэлігійных пасад, а таксама ў назвах знамянальных падзей і дат: ''Старшыня Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь, Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь, Далай-Лама; Нараджэнне Хрыстова, Дзяды''; * спрашчэнне правіл пераносу: ''дзя-цінства, дзя-цін-ства, дзя-цінс-тва, дзя-цінст-ва'' і інш. Усяго прапанавана прыблізна каля дваццаці новаўвядзенняў{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. == Прынцыпы арфаграфіі == Сучасная беларуская арфаграфія грунтуецца на двух асноўных прынцыпах — фанетычным (захаванне асаблівасцей вымаўлення) і марфалагічным (захаванне нязменнымі асобных марфалагічных частак слова)<ref name="Культура Беларусі">{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Арфаграфія|том=1|старонкі=218}}</ref>. Паводле фанетычнага прынцыпу перадаюцца спецыфічныя асаблівасці беларускай мовы: аканне і яканне, дзеканне і цеканне, цвёрдасць шыпячых, [ц] і [р], падаўжэнне зычных і інш<ref name="Культура Беларусі" />. Паводле марфалагічнага прынцыпу на пісьме аднастайна перадаюцца ўсе значымыя часткі слова ([[Марфема|марфемы]]) незалежна ад іх вымаўлення ў розных фанетычных пазіцыях: [с’ц’эшка] — ''сцежка'', [п’ашчаны] — ''пясчаны'', [γрамацтва] — ''грамадства''<ref name="Культура Беларусі" />. Традыцыйны прынцып арфаграфіі прадугледжвае захаванне напісанняў, якія не могуць быць растлумачаны з пункту гледжання сучаснага вымаўлення і марфалагічнай будовы слова. Па традыцыі, напрыклад, з вялікай літары пішацца новы радок у вершаваным творы<ref name="Культура Беларусі" />. У паэтычнай арфаграфіі замест '''ў''' можа ўжывацца '''у''' і наадварот, а замест '''й''' — '''і''' і наадварот<ref>{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Арфаграфія паэтычная|том=1|старонкі=218}}</ref>. Дыферэнцыяльны прынцып арфаграфіі патрабуе адрознення ў напісанні малой і вялікай літары, слоў асобна, разам і праз злучок, якія маюць аднолькавае гучанне, але рознае значэнне: ''чарот — Чарот, па волі — паволі'', у правапісе прыставак ''з-'' або ''с-'' у словах, утвораных ад дзеяслова ''ісці'' (''зыходзіць з меркаванняў'' і ''сыходзіць з ганка'')<ref name="Культура Беларусі" />. == Арфаграфічныя нормы == Арфаграфічная норма — гэта найбольш пашыранае і агульнапрынятае напісанне слоў і іх частак, што адпавядае прынцыпам беларускай арфаграфіі, а таксама замацаванай у моўнай практыцы грамадства традыцыі. Правапіс галосных '''о, э, а''' ў словах заснаваны на аканні. У спрадвечнабеларускіх і даўно запазычаных іншамоўных словах '''о, э''' пішуцца толькі пад націскам: ''го́лас — галасы́, го́рад — гарады́, чэ́рап — чарапы́, шэ́ры — шарава́тасць''. Ненаціскное '''э''' ў беларускім літаратурным вымаўленні захоўваецца ў іншамоўных неславянскіх словах перад націскным складам і пасля яго, што перадаецца на пісьме: ''экза́мен, рэфо́рма, о́рдэн, эква́тар, экало́гія''. У першым складзе перад націскам замест '''е, ё''' пішацца літара '''я''', а ва ўсіх астатніх ненаціскных складах захоўваецца '''е''': ''лес — лясы́, вёска — вяско́вы, ве́цер, землетрасе́нне''. У словах іншамоўнага (неславянскага) паходжання '''е''' захоўваецца незалежна ад націску: ''семе́стр, кефі́р, Гера́сім, Егі́пет, секу́нда, сезо́н, метро́, герой, Еўро́па''. Ва ўласных назвах '''ў''' у пачатку ніколі не пішацца: ''за Украінай, да Узды, Галіна Уланава''. Калі ў спалучэнні галосных у сярэдзіне запазычаных слоў першым галосным з’яўляецца '''і''' або '''ы''', то паміж ім і наступным галосным узнікае зычны гук [й]: ''дыета, біёграф, рэквіем, варыянт, авіяцыя, біёлаг''. На марфалагічным прынцыпе заснавана напісанне прыставак на ''-д-'' (''ад-, над-, пад-, перад-'') і ''аб-'', звонкіх зычных у канцы слова і іншае. Адначасова існуюць шматлікія правілы правапісу зычных, заснаваныя на фанетычным прынцыпе, напрыклад, напісанне прыставак на ''-з-''. Асіміляцыйная мяккасць, што ўзнікае пад уплывам наступных мяккіх зычных, на пісьме не абазначаецца: ''змена, цвісці, дзве''. == Гл. таксама == * [[Арфаэпія беларускай мовы]] * [[Гісторыя беларускай мовы]] * [[Сучасная беларуская літаратурная мова]] * [[Наркамаўка]] * [[Тарашкевіца]] * [[Дзеясловіца]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4|ref=БМ:ЭД}} {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Беларуская мова]] km0uyup88afej7i32nzu806qg7u2250 Нацыянальны пункт пахавання радыеактыўных адкідаў 0 806845 5133396 5132861 2026-04-28T18:12:52Z Siarhei V 122587 5133396 wikitext text/x-wiki '''Нацыянальны пункт пахавання радыеактыўных адкідаў (НППРА)''' — праектуемы спецыялізаваны інжынерна-тэхнічны аб'ект на тэрыторыі [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]], прызначаны для цэнтралізаванай доўгатэрміновай ізаляцыі, кандыцыянавання і пахавання радыеактыўных адкідаў (РАА)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33546939.html|title=«Шкодныя рэчывы на тысячы, а то і мільёны гадоў». Якія радыяактыўныя адкіды хочуць захоўваць у Беларусі і ў чым шкода гэтага|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2025-10-02|access-date=2026-04-24}}</ref>. Юрыдычнай асновай для стварэння аб'екта з'яўляецца пастанова [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў]] і адпаведная Нацыянальная стратэгія абыходжання з радыеактыўнымі адкідамі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=C22400158|title=Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 07.03.2024 г. № 158 «О создании государственной комиссии по выбору приоритетной площадки для сооружения пункта захоронения радиоактивных отходов» – Pravo.by|website=pravo.by|access-date=2026-04-24}}</ref>. Сховішча ў першую чаргу разлічана на абслугоўванне тэхналагічнага цыкла [[Беларуская АЭС|Беларускай АЭС]], а таксама доўгатэрміновае размяшчэнне высокаактыўных ізатопных матэрыялаў, якія будуць вернутыя ў краіну пасля завяршэння перапрацоўкі адпрацаванага ядзернага паліва ў [[Расія|Расійскай Федэрацыі]].<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mediazonaby.com/article/2026/04/26/station|title=Ядерный «могильник» и тихие обсуждения: куда денут отходы БелАЭС|website=Медиазона Беларусь|archive-url=https://web.archive.org/web/20260426143131/https://mediazonaby.com/article/2026/04/26/station|archive-date=2026-04-26|access-date=2026-04-26}}</ref> == Прызначэнне аб'екта == Патрэба ў стварэнні цэнтралізаванага сховішча з'явілася пасля пачатку фізічнага пуску і эксплуатацыі Беларускай АЭС (БелАЭС) каля горада [[Астравец]]. Пачатковы этап працы БелАЭС прадугледжвае захоўванне эксплуатацыйных вадкіх і цвёрдых радыеактыўных адкідаў у прыстанцыйных ёмістасцях і басейнах вытрымкі наўпрост у Астраўцы. Праектны ліміт часу для такой практыкі складае не больш за 10 гадоў, пасля чаго станцыя патрабуе вывазу РАА на сталы пункт ізаляцыі. Насуперак распаўсюджанаму ў грамадстве памылковаму ўяўленню аб поўным вывазе радыеактыўных прадуктаў у Расію, дагаворныя абавязацельствы з прадпрыемствамі «Расатама» распаўсюджваюцца выключна на адпрацаванае паліва для здабывання каштоўнага ўрану і плутонію<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/my-otkryli-pozharnyj-gidrant-i-teper-ne-znaem-kuda-otvesti-vodu-izvestnyj-uchenyj-rasskazal-o-problemah-stroitelstva-jadernogo-mogilnika-v-belarusi.html|title=Известный ученый рассказал о проблемах строительства ядерного могильника в Беларуси|website=Флагшток|date=2026-04-17|access-date=2026-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/oshibochno-schitajut-chto-othody-vyvozjatsja-v-rf-v-belarusi-usiljat-obrabotku-naselenija-dlja-sozdanija-obscestvennoj-podderzhki-mogilnika-belaes.html|title=В Беларуси усилят обработку населения для создания «общественной поддержки» могильника БелАЭС|website=Флагшток|date=2026-03-12|access-date=2026-04-24}}</ref>. Пасля тэхналагічнай экстракцыі небяспечныя радыеактыўныя шлакі, інкарпараваныя ў ашклёную матрыцу (высокаактыўныя адкіды, ВАА), падлягаюць юрыдычнаму звароту ў Беларусь. Стварэнне НППРА мае мэтай ізаляцыю гэтай трансуранавай групы з заяўленым тэрмінам першага пуску аб'екта каля 2030 года. == Кіруючая арганізацыя == Заказчыкам будаўніцтва, міжнародным кантактам па лініі [[Міжнароднае агенцтва па атамнай энергіі|МАГАТЭ]] і аперацыйным менеджарам прызначана рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Беларуская арганізацыя па абыходжанні з радыеактыўнымі адкідамі» (БелРАА). Амаль адразу прадпрыемства паглыбілася ў фазу кадравага і кіраўнічага крызісу — першы генеральны дырэктар, наняты для кіравання стратэгічнымі этапамі адбору ўчастка, раптоўна пакінуў сваю пасаду, у выніку чаго арганізацыя засталася абезгалоўленай на найважнейшай фазе функцыянавання<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/predprijatie-kotoroe-vybiraet-mesto-stroitelstva-jadernogo-mogilnika-v-belarusi-ostalos-bez-rukovoditelja.html|title=Предприятие, которое выбирает место строительства ядерного могильника в Беларуси, осталось без руководителя|website=Флагшток|date=2026-04-03|access-date=2026-04-24}}</ref>. Аналітыка кадравага складу прадпрыемства, праведзеная СМІ, выявіла праблему вострага дэфіцыту профільнай экспертызы, неабходнай для арганізацыі ядзернага аб'екта такога ўзроўню і забеспячэння тэхналагічнага абгрунтавання бяспекі<ref name=":0">{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/flagshtok/torgovlja-odezhdoj-agroservis-kgb-est-li-profilnye-specialisty-v-organizacii-otvetstvennoj-za-jadernyj-mogilnik-v-belarusi.html|title=Торговля одеждой, агросервис, КГБ. Есть ли профильные специалисты в организации, ответственной за ядерный могильник в Беларуси?|website=Флагшток|date=2026-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260426163106/https://flagshtok.info/ru/flagshtok/torgovlja-odezhdoj-agroservis-kgb-est-li-profilnye-specialisty-v-organizacii-otvetstvennoj-za-jadernyj-mogilnik-v-belarusi.html|archive-date=2026-04-26|access-date=2026-04-26}}</ref>. Было высветлена, што адміністрацыйны апарат БелРАА сфарміраваны з прадстаўнікоў камітэта дзяржаўнага кантролю, архітэктараў газаправодаў, аграсервісаў, а таксама менеджараў па рознічным гандлі адзеннем, касметыкай і аптовых гандляроў электратаварамі<ref name=":0" />. Адсутнасць у штаце даследчыкаў-практыкаў у галіне [[Гідрагеалогія|гідрагеалогіі]], бар'ернай фізікі ці [[Радыяхімія|радыехіміі]] трактуецца незалежнай навуковай супольнасцю як сур'ёзная інстытуцыянальная памылка ўлады, якая вядзе да немагчымасці кампетэнтнага і публічнага абмеркавання стратэгій працы адкідамі і павялічвае пагрозу крытычных памылак пры будаўніцтве і наступнай эксплуатацыі магільніка.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/393989|title=Гандляры адзеннем, супрацоўнікі аграсэрвісу і КДБ. Хто працуе ў арганізацыі, адказнай за ядзерны могільнік у Беларусі?|website=Наша Ніва|date=2026-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428181028/https://nashaniva.com/393989|archive-date=2026-04-28|access-date=2026-04-28}}</ref> == Пошук геалагічнай пляцоўкі і інжынерна-архітэктурны падыход == Разглядаюцца тры магчымыя ўчасткі для забудовы могільніка. Гэта [[Астравецкі раён]], [[Мсціслаўскі раён]] і ўчасткі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]] каля горада [[Хойнікі]] паблізу граніцы з Украінай<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/jadernyj-mogilnik-othodov-belaes-mogut-postroit-v-gomelskoj-oblasti-vblizi-granicy-s-ukrainoj-uznali-tochnuju-lokaciju.html|title=Ядерный могильник отходов БелАЭС могут построить в Гомельской области вблизи границы с Украиной. Узнали точную локацию|website=Флагшток|date=2026-01-29|access-date=2026-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33723980.html|title=Палесьсе, Мсьціслаў ці Астравец: улады прапанавалі тры пляцоўкі пад адкіды ад БелАЭС. Чым гэта небясьпечна і якая зь іх лепшая|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-04-03|access-date=2026-04-24}}</ref>. Згодна з афіцыйнымі рэндарамі і эскізамі праекта, прадэманстраванымі адказнымі ведамствамі ў 2026 годзе для ўчастка на Гомельшчыне, магільнік будзе ўяўляць сабой модульнае прыпаверхневае бетоннае сховішча палігоннага тыпу<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33696241.html|title=Стала вядома, як будзе выглядаць праектаваны беларускі могільнік радыеактыўных адкідаў. ФОТА|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-03-05|access-date=2026-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/kak-budet-vygljadet-jadernyj-mogilnik-kotoryj-mogut-postroit-na-gomelscine-pokazala-belrao.html|title=Как будет выглядеть ядерный могильник, который могут построить на Гомельщине, показала БелРАО|website=Флагшток|date=2026-03-05|access-date=2026-04-24}}</ref>. З навукова-інжынернага пункта гледжання эксперты характарызуюць такую мадэль захоўвання як праект, што «не мае сусветных аналагаў» з прычыны відавочнага ігнаравання правілаў геалагічнай бяспекі<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/vse-poshlo-ne-tak-kak-govorilos-na-gomelscine-mogut-postroit-jadernyj-mogilnik-kotoromu-net-analogov-v-mire.html|title=На Гомельщине могут построить ядерный могильник, которому нет аналогов в мире|website=Флагшток|date=2024-03-18|access-date=2026-04-24}}</ref>. Міжнародны стандарт ізаляцыі вытворчых партый высокаактыўных ізатопаў абавязвае фармаваць глыбінныя шахты ў цвёрдым крышталічным (гранітным) фундаменце дзеля пазбягання кантакту ўпаковак з падземнымі воднымі гарызонтамі. Дадзены праект НППРА ў мэтах фінансавай эканоміі грунтуецца на мелкаўзроўневай пабудове ў тэктанічна слабых глініста-пясчаных зонах. Адмова ад ізаляцыі ў глыбінных горных пародах крытыкуецца навукоўцамі, як прамы фактар рызыкі гідралагічнай катастрофы: паскораны радыеліз і [[карозія]] здольныя знішчыць метала-бетонную бар'ерную абарону і прывесці да прасочвання актынідаў у экасістэмы [[Дняпро|Дняпра]] ці [[Нёман|Нёмана]]. == Узаемадзеянне з грамадствам == [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства энергетыкі]] заявіла аб пераважнай арыентацыі пры выбары пляцоўкі на грамадскую згоду жыхароў каля Беларускай АЭС або жыхароў рэгіёнаў, звязаных з тэмай Чарнобыля, абапіраючыся на зніжаны радыефобны настрой зацікаўленых грамадзян. Для легітымізацыі магчымага размяшчэння ўрадавымі арганізацыямі публікавалася адмысловыя сацыялагічныя апытанні, канстатуючыя наўяўнасць 70% узроўня падтрымкі развіцця ядзернай энергетыкі ў Гомельскай вобласці<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/v-gomelskoj-oblasti-pochti-70-podderzhivajut-razvitie-atomnoj-energetiki-utverzhdaetsja-po-itogam-oficialnogo-oprosa.html|title=В Гомельской области почти 70% поддерживают «развитие атомной энергетики», утверждается по итогам официального опроса|website=Флагшток|date=2026-03-02|access-date=2026-04-24}}</ref>. Аднак фактычны працэс камунікацыі насельніцтва і дзяржаўнага аператара мае азнакі дэкларатыўнага адміністрацыйнага падыходу з мэтанакіраваным зрывам інстытута грамадскіх слуханняў. Як высветлілася вясною 2026 года на прыкладзе абмеркавання будучага пункта ў вёсцы ў Хойніцкім раёне, мясцовая адміністрацыя падрыхтавала толькі ўнутраны, закрыты сход без доступу сродкаў масавай інфармацыі<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/regieny/narod-pobezhit-iz-goroda-v-hojnikah-proshla-vstrecha-na-temu-stroitelstva-jadernogo-mogilnika.html|title=«Народ побежит из города». В Хойниках прошла встреча на тему строительства ядерного могильника|website=Флагшток|date=2026-03-18|access-date=2026-04-24}}</ref>. Нягледзячы на публічныя анонсы аб абмеркаванні магільніка, на абмеркаванні дапусцілі толькі дзясятак інспектараў райвыканкама, праваахоўнікаў і чыноўнікаў лакальнай ідэалагічнай галіны<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/vlasti-poshli-na-hitrost-vmesto-otkrytoj-vstrechi-v-derevne-v-hojnikskom-rajone-na-temu-stroitelstva-jadernogo-mogilnika-proveli-zakrytuju-dlja-chinovnikov.html|title=Власти пошли на хитрость: вместо открытой встречи в деревне в Хойникском районе на тему строительства ядерного могильника провели закрытую для чиновников|website=Флагшток|date=2026-02-20|access-date=2026-04-24}}</ref>. Дзяржаўная прэса вынікі абмеркаванняў цалкам праігнаравала — пра слуханні аб радыеактыўным сховішчы ў мясцовай перыёдыцы не выйшла ніякага справаздачнага матэрыялу<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/k-stroitelstvu-jadernogo-mogilnika-naselenie-gotovjat-vtihuju-o-proshedshej-v-hojnikskom-rajone-vstreche-vlasti-ne-rasskazali.html|title=К строительству ядерного могильника население готовят втихую — о прошедшей в Хойникском районе встрече власти не рассказали|website=Флагшток|date=2026-02-16|access-date=2026-04-24}}</ref>. Грамадскія антыядзерныя лісты з сотнямі калектыўных меркаванняў-нязгод, адрасаваныя ў райвыканкам Хойнікаў дзеля прыцягнення ўвагі, былі прыняты і фармалізаваны пустой адпіскай інстанцыі<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/mnenie-protiv-v-oficialnom-pisme-kak-gotovjat-naselenie-hojnikskogo-rajona-k-vozmozhnomu-stroitelstvu-jadernogo-mogilnika.html|title=Мнение против — в официальном письме. Как готовят население Хойникского района к возможному строительству ядерного могильника|website=Флагшток|date=2026-02-03|access-date=2026-04-24}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Onkalo]] * [[Cigéo]] * [[Беларуская АЭС]] * [[Аб’ект 802|Аб'ект 802]] == Зноскі == <references /> [[Катэгорыя:Радыяцыйная бяспека]] [[Катэгорыя:Экалогія]] [[Катэгорыя:Ядзерная энергетыка]] [[Катэгорыя:Сховішчы радыёактыўных адкідаў]] [[Катэгорыя:Прамысловасць Беларусі]] 79agrwn3e6fo7nttn6bfvkw91crp0tk Яніна Зоф'я Умястоўская 0 806861 5133344 5133258 2026-04-28T14:50:55Z Aliaksei Lastouski 75892 5133344 wikitext text/x-wiki {{асоба | выява = [[File:Janina Zofia Umiastowska.jpg|thumb|Партрэт Яніны Зоф'я Умястоўскай. Пасля 1924. Рымская фундацыя Я.З. Умястоўскай]] }} [[Файл:Janina_Umiastowska_grób.jpg|міні|Кенатаф Яніны Умястоўскай на Павонзкаўскіх могілках]] '''Яніна Зоф’я Умястоўская''' (польск. ''Janina Zofia Umiastowska''''',''' [[15 красавіка]] [[1860]], Машчаніца, Пётркаўскі павет - [[6 кастрычніка]] [[1941]], [[Рым]]) — [[Маркіз|маркіза]], мецэнатка, заснавальніца Рымскай фундацыі імя Ю.З. Умястоўскай (''Fondazione Romana Marchesa JS Umiastowska'')<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.fondazioneumiastowska.com/pl/zalozycielka/|title=Fondazione Umiastowska » Założycielka Fundacji Janina Umiastowska|website=Fondazione Umiastowska|access-date=2026-04-28}}</ref>. == Біяграфія == Дачка Яна Адама Астрарога-Садоўскага [[Герб|герба]] [[Любіч (герб)|Любіч]] (1807–1868) і Аляксандры, народжанай Пехэржэўскай [[Сякера (герб)|герба Тапур]] (1831–1917). У 1882 годзе выйшла замуж за багатага землеўладальніка з Віленскага ваяводства графа [[Уладзіслаў Казіміравіч Умястоўскі|Уладзіслава Умястоўскага]] <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.mabpz.org/postaci-mabpz-b/janina-zofia-umiastowska|title=Janina Zofia Umiastowska|website=Stała Konferencja Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodzie}}</ref>. Пасля смерці мужа ў 1905 годзе яна атрымала ў спадчыну ўвесь яго маёнтак. Яе другім мужам быў уплывовы мецэнат мастацтваў і кансерватыўны публіцыст граф [[Ігнат Оскаравіч Корвін-Мілеўскі|Ігнат Корвін-Мілеўскі]]. === Касцёл святога Уладзіслава ў Суботніках === Пахавала свайго мужа ў крыпце цаглянага [[Касцёл Святога Уладзіслава (Суботнікі)|касцёла, які ён пабудаваў у Соботніках]]. Храм быў асвечаны ў 1904 годзе, але застаўся няскончаным. У 1906 годзе яна аднавіла працу над касцёлам, працягваючы спадчыну мужа. Для новага касцёла яна ахвяравала дубовы [[амбон]], упрыгожаны скульптурамі і гербамі, пазалочаны бронзавы крыж і абраз [[Ласла I Святы|Святога Уладзіслава]], змешчаны ў галоўным алтары, якую яна заказала ў [[Баварыя|Баварыі]]. Рымскі папа [[Пій X]] дараваў ёй асаблівыя [[Індульгенцыя|індульгенцыі]]. Прафінансавала абраз Маці Божай Шкаплернай для бакавога алтара, а ў 1913 годзе — каменныя станцыі Крыжовага шляху. Таксама ахвяравала лаўкі і [[Дамаст|дамаставую]] харугву з выявай Святога Уладзіслава. === Жамыслаўльская фундацыя === Згодна з рашэннем, прынятым сумесна з мужам, яна перадала маёнтак [[Жамыслаўль]] і яго ваколіцы [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскаму ўніверсітэту]] ў дарчым акте ад 6 сакавіка 1922 года, якім быў заснаваны ''Навуковы фонд імя Уладзіслава і Яніны Умястоўскіх.'' Дар даваў падставы для стварэння фонду, мэтай якога была пабудова ў Жамыслаўлі вышэйшай сельскагаспадарчай установы з інтэрнатам для студэнтаў, а таксама жаночай і мужчынскай гімназіі, з інтэрнатам на англійскі і швейцарскі ўзор<ref name=":2">{{Cite web|lang=ru|url=https://ivjebiblioteka.wixsite.com/palac/%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%8F-%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E-%D1%96-%D1%8F%D0%BD%D1%96%D0%BD%D0%B0-%D1%83%D0%BC%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96|title=Жамыслаўльская фундацыя|website=Palac|access-date=2026-04-25}}</ref>. Яніна Умястоўская задумала стварыць тут навуковы цэнтр: калі вучоба ідзе паралельна з вытворчасцю, практыкай. У палацы вялося выкладанне розных земляробчых прадметаў, на палях вяліся гаспадарчыя работы<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3123935,%D1%83-%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96-%D0%B2%D1%8B%D0%B9%D1%88%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B0-%D1%83%D0%BC%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85-%D1%81%D1%8F%D0%B1%D1%80%D0%BE%D1%9E-%D0%B4%D0%B7%D1%8E%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0-%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0-%D1%96-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D1%8F%D0%BA%D0%B0|title=У Вільні выйшла кніга пра Умястоўскіх, сяброў Дзюма-сына, Вагнера і землякоў Пазняка - Беларуская Служба|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-04-25}}</ref>. У лістападзе 1923 года яна пашырыла дар, завяшчаючы 25% даходу ад эксплуатацыі лясоў, і нават пакінула ўсю сваю маёмасць універсітэту ў сваім завяшчанні, напісаным 6 сакавіка 1922 года. Паколькі Фонд дрэнна кіраваўся, у 1926 годзе яна звярнулася да міністра рэлігійных канфесій і народнай адукацыі з просьбай узяць на сябе кіраванне Фондам. Урэшце, з дазволу новага рэктара ўніверсітэта, прафесара [[Станіслаў Пігань|Станіслава Піганя]], які разумеў неабходнасць зменаў, 15 сакавіка 1927 года кіраўніцтва фонду перайшло ў рукі юрыста [[Зыгмунт Юндзіл|Зыгмунта Юндзіла]]. Новае кіраўніцтва, новыя людзі ўвялі сучасныя метады гаспадарання, якія неўзабаве пачалі даваць добрыя плады. У 1931 годзе адразу пасля паводкі ў Вільні яна перадала ў Камітэт дапамогі ахвярам паводкі дзве тысячы злотых - больш за ўсіх іншых ахвяравальнікаў. Яна аказвала фінансавую падтрымку працам па выяўленых каралеўскіх пахаваннях у падзямеллі [[Архікафедральны сабор Святога Станіслава (Вільня)|Віленскага кафедральнага сабора]], займаючы пасаду віцэ-прэзідэнта Камітэта выратавання базілікі. Прадастаўляла памяшканні ў віленскім палацы на вул. Троцкай для дзейнасці некаторых арганізацый; сярод іншага тут знаходзіліся майстэрні краўчай школы для бедных дзяўчат, якой кіраваў Саюз грамадзянскай працы жанчын. Двор у маёнтку Канвалішкі, з такімі цяжкасцямі адваяваны ёю, яна перадала на грамадскія мэты. З 1932 года ён перайшоў пад апеку Таварыства апекі над дзецьмі. Цэнтр, які квітнеў пад кіраўніцтвам загадчыцы Яніны Брэнштэйнавай, называлі «Умястоўскай рэспублікай». У 1938 годзе прэзідэнт Вільні атрымаў чэк на 1000 злотых, якія яна загадала перадаць на куплю адзення для бедных дзяцей. Калі справы Жэмласлаўскай фундацыі нарэшце ўладзіліся належным чынам, Яніна Умястоўская стала яе актыўным членам. У 1938 годзе яна фінансавала будаўніцтва дома адпачынку для вучоных, мастакоў і літаратараў. Задумай фундатаркі было стварэнне асабліва спрыяльных умоў для творчай працы або адпачынку ў сельскай глушы. Дом быў адкрыты 14 жніўня і стаў другой падобнай установай у міжваеннай Польшчы пасля Мандроліна пад Варшавай. Кошт будаўніцтва склаў каля 60 тысяч злотых. У цырымоніі асвячэння і адкрыцця ўзялі ўдзел, сярод іншых, міністр сацыяльнай апекі [[Станіслаў Зындрам-Касцялкоўскі]] і генерал [[Люцыян Жалігоўскі]]. === Рымская фундацыя === Папа [[Бенедыкт XV]] у 1921 годзе ўзнагародзіў яе тытулам маркграфіні (маркізы). У 1927 годзе, пасля каранацыі [[Абраз Маці Божай Вастрабрамскай|карціны Маці Божай Вострай Брамы]], выкананай [[Kazimierz Skirmut|Казімірам Скірмунтам]], Умястоўская фінансавала копію карціны для касцёла Святога Станіслава ў Рыме. Яна меншая за арыгінал, і яе памер быў адаптаваны да [[Абраз Маці Божай Чэнстахоўскай|абраза Маці Божай Чэнстахоўскай,]] які там знаходзіўся. Гэта было зроблена па просьбе айца Флёрчака, апекуна касцёла. Адзенне і кароны, якія ўпрыгожваюць карціну, былі зроблены са срэбра Ксаверыем Гаржухоўскім, віленскім ювелірам. Срэбную рамку распрацаваў [[Бенедыкт Кубіцкі]]. Уверсе намаляваны арол, а ўнізе — імя ахвярадаўцы . Умястоўская даволі часта спынялася ў [[Італія|Італіі]], а пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] назаўсёды пасялілася ў [[Рым|Рыме]], дзе памерла 6 кастрычніка 1941 года. Пахавана на могілках Кампа Верана ў капліцы Arciconfraternita del Preziosissimo Sangue di NSGC. Яе памяць была ўшанавана сімвалічным надмагіллем на [[Старыя Павонзкі|Павонзкіх могілках у Варшаве]] (раздзелы 19-1-21,22,23) . У сваім завяшчанні яна ахвяравала ўвесь свой маёнтак на стварэнне фонду, які носіць яе імя <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.mabpz.org/postaci-mabpz-b/janina-zofia-umiastowska|title=Janina Zofia Umiastowska|website=Stała Konferencja Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodzie}}</ref> . Рымскі фонд І. З. Умястоўскай (''Fondazione Romana Marchesa JS Umiastowska'') пачаў сваю дзейнасць у 1946 годзе, спачатку падтрымліваючы польскіх мастакоў, якія пасля вайны знаходзіліся за мяжой. Пазней фонд пачаў выдаваць стыпендыі маладым польскім навукоўцам для знаходжання ў Італіі. З 1989 года яго галоўнай місіяй з'яўляецца дакументаванне прысутнасці і дзейнасці палякаў у Італіі ў XX стагоддзі. Фонд мае шырокую бібліятэку, спецыялізуецца на зборы публікацый пра 2-гі корпус і італьянскую Палонію, а таксама мае калекцыю польска-эміграцыйных публікацый <ref>{{Cite web|url=https://www.polacywewloszech.com/2015/12/24/fundacja-rzymska-im-j-z-umiastowskiej/|title=Fundacja Rzymska im. J. Z. Umiastowskiej|website=Polacy we Włoszech. Wiadomości on-line}}</ref> . == Публікацыі == У 1928 годзе кнігарня Gebethner and Wolf апублікавала ўспаміны Умястоўскай пад псеўданімам Nałęcz. Яны называліся «''Szmat ziemi i życia: opis i pamięci''» ( ''«Кавал зямлі і жыцця: апісанні і ўспаміны»)'' з прадмовай [[Чэслаў Янкоўскі|Чэслава Янкоўскага]].<ref>{{Артыкул|спасылка=https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/73261/edition/79687/content|аўтар=Nałęcz (Janina Umiastowska)|загаловак=Szmat ziemi i życia: opisy i wspomnienia|год=Wilno : Księgarnia Gebethnera i Wolffa, 1928|мова=|выданне=}}</ref> Янкоўскі падтрымліваў цесныя кантакты з Умястоўскай, у 1926 годзе ён выдаў брашуру ''«Fundacja żemłosławska w województwie wileńskiem» («Жамыслаўльская Фундацыя ў Віленскім ваяводстве»),'' дзе апісваў дар, зроблены Віленскаму ўніверсітэту, і выступаў на баку графіні, якая папікала ўніверсітэт у занядбанні Жамыслаўскай фундацыі. У 1939 годе ў Вільні пад псеўданімам Nałęcz была апублікавана і брашура пад назвай "''Co powinniśmy wiedzieć o Żydach''" ("''Што нам трэба ведаць пра яўрэяў''"), дзе на аснове кампіляцыі розных антысеміцкіх публікацый даводзілася, што яўрэі ў змове з масонамі распрацоўваюць планы панавання над сусветам, і ў тым ліку ажыццяўляюць канспіралагічныя планы па завалодванню Польшчай. Аўтарка заклікала пазбавіць яўрэяў палітычных правоў у Польшчы. == Ордэны і ўзнагароды == * Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (8 лістапада 1930 г.) <ref>{{Monitor Polski|rok=1930|numer=260|pozycja=351}} „za zasługi na polu pracy narodowej i filantropijnej”.</ref> * Залаты Крыж Заслугі (31 студзеня 1939 г.) <ref>{{Monitor Polski|2=29|3=50|rok=1939}} „za zasługi na polu pracy społecznej”.</ref> == Крыніцы == [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паванзкоўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1941 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1860 годзе]] <references /> [[Катэгорыя:Мецэнаты]] [[Катэгорыя:Віленскі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Рым]] [[Катэгорыя:Жамыслаўль]] [[Катэгорыя:Суботнікі]] [[Катэгорыя:Умястоўскія]] s4zxyafu4yjgbzbnxczzr3fj8uo6cbt 5133345 5133344 2026-04-28T14:51:36Z Aliaksei Lastouski 75892 5133345 wikitext text/x-wiki {{асоба | выява = [[File:Janina Zofia Umiastowska.jpg|thumb|Партрэт Яніны Зоф'я Умястоўскай. Пасля 1924. Рымская фундацыя Я.З. Умястоўскай]] }} [[Файл:Janina_Umiastowska_grób.jpg|міні|Кенатаф Яніны Умястоўскай на Павонзкаўскіх могілках]] '''Яніна Зоф’я Умястоўская''' (польск. ''Janina Zofia Umiastowska''''',''' [[15 красавіка]] [[1860]], Машчаніца, Пётркаўскі павет - [[6 кастрычніка]] [[1941]], [[Рым]]) — [[Маркіз|маркіза]], мецэнатка, заснавальніца Рымскай фундацыі імя Ю.З. Умястоўскай (''Fondazione Romana Marchesa JS Umiastowska'')<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.fondazioneumiastowska.com/pl/zalozycielka/|title=Fondazione Umiastowska » Założycielka Fundacji Janina Umiastowska|website=Fondazione Umiastowska|access-date=2026-04-28}}</ref>. == Біяграфія == Дачка Яна Адама Астрарога-Садоўскага [[Герб|герба]] [[Любіч (герб)|Любіч]] (1807–1868) і Аляксандры, народжанай Пехэржэўскай [[Сякера (герб)|герба Тапур]] (1831–1917). У 1882 годзе выйшла замуж за багатага землеўладальніка з Віленскага ваяводства графа [[Уладзіслаў Казіміравіч Умястоўскі|Уладзіслава Умястоўскага]] <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.mabpz.org/postaci-mabpz-b/janina-zofia-umiastowska|title=Janina Zofia Umiastowska|website=Stała Konferencja Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodzie}}</ref>. Пасля смерці мужа ў 1905 годзе яна атрымала ў спадчыну ўвесь яго маёнтак. Яе другім мужам быў уплывовы мецэнат мастацтваў і кансерватыўны публіцыст граф [[Ігнат Оскаравіч Корвін-Мілеўскі|Ігнат Корвін-Мілеўскі]]. === Касцёл святога Уладзіслава ў Суботніках === Пахавала свайго мужа ў крыпце цаглянага [[Касцёл Святога Уладзіслава (Суботнікі)|касцёла, які ён пабудаваў у Соботніках]]. Храм быў асвечаны ў 1904 годзе, але застаўся няскончаным. У 1906 годзе яна аднавіла працу над касцёлам, працягваючы спадчыну мужа. Для новага касцёла яна ахвяравала дубовы [[амбон]], упрыгожаны скульптурамі і гербамі, пазалочаны бронзавы крыж і абраз [[Ласла I Святы|Святога Уладзіслава]], змешчаны ў галоўным алтары, якую яна заказала ў [[Баварыя|Баварыі]]. Рымскі папа [[Пій X]] дараваў ёй асаблівыя [[Індульгенцыя|індульгенцыі]]. Прафінансавала абраз Маці Божай Шкаплернай для бакавога алтара, а ў 1913 годзе — каменныя станцыі Крыжовага шляху. Таксама ахвяравала лаўкі і [[Дамаст|дамаставую]] харугву з выявай Святога Уладзіслава. === Жамыслаўльская фундацыя === Згодна з рашэннем, прынятым сумесна з мужам, яна перадала маёнтак [[Жамыслаўль]] і яго ваколіцы [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскаму ўніверсітэту]] ў дарчым акте ад 6 сакавіка 1922 года, якім быў заснаваны ''Навуковы фонд імя Уладзіслава і Яніны Умястоўскіх.'' Дар даваў падставы для стварэння фонду, мэтай якога была пабудова ў Жамыслаўлі вышэйшай сельскагаспадарчай установы з інтэрнатам для студэнтаў, а таксама жаночай і мужчынскай гімназіі, з інтэрнатам на англійскі і швейцарскі ўзор<ref name=":2">{{Cite web|lang=ru|url=https://ivjebiblioteka.wixsite.com/palac/%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%8F-%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E-%D1%96-%D1%8F%D0%BD%D1%96%D0%BD%D0%B0-%D1%83%D0%BC%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96|title=Жамыслаўльская фундацыя|website=Palac|access-date=2026-04-25}}</ref>. Яніна Умястоўская задумала стварыць тут навуковы цэнтр: калі вучоба ідзе паралельна з вытворчасцю, практыкай. У палацы вялося выкладанне розных земляробчых прадметаў, на палях вяліся гаспадарчыя работы<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3123935,%D1%83-%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96-%D0%B2%D1%8B%D0%B9%D1%88%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B0-%D1%83%D0%BC%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85-%D1%81%D1%8F%D0%B1%D1%80%D0%BE%D1%9E-%D0%B4%D0%B7%D1%8E%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0-%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0-%D1%96-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D1%8F%D0%BA%D0%B0|title=У Вільні выйшла кніга пра Умястоўскіх, сяброў Дзюма-сына, Вагнера і землякоў Пазняка - Беларуская Служба|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-04-25}}</ref>. У лістападзе 1923 года яна пашырыла дар, завяшчаючы 25% даходу ад эксплуатацыі лясоў, і нават пакінула ўсю сваю маёмасць універсітэту ў сваім завяшчанні, напісаным 6 сакавіка 1922 года. Паколькі Фонд дрэнна кіраваўся, у 1926 годзе яна звярнулася да міністра рэлігійных канфесій і народнай адукацыі з просьбай узяць на сябе кіраванне Фондам. Урэшце, з дазволу новага рэктара ўніверсітэта, прафесара [[Станіслаў Пігань|Станіслава Піганя]], які разумеў неабходнасць зменаў, 15 сакавіка 1927 года кіраўніцтва фонду перайшло ў рукі юрыста [[Зыгмунт Юндзіл|Зыгмунта Юндзіла]]. Новае кіраўніцтва, новыя людзі ўвялі сучасныя метады гаспадарання, якія неўзабаве пачалі даваць добрыя плады. У 1931 годзе адразу пасля паводкі ў Вільні яна перадала ў Камітэт дапамогі ахвярам паводкі дзве тысячы злотых - больш за ўсіх іншых ахвяравальнікаў. Яна аказвала фінансавую падтрымку працам па выяўленых каралеўскіх пахаваннях у падзямеллі [[Архікафедральны сабор Святога Станіслава (Вільня)|Віленскага кафедральнага сабора]], займаючы пасаду віцэ-прэзідэнта Камітэта выратавання базілікі. Прадастаўляла памяшканні ў віленскім палацы на вул. Троцкай для дзейнасці некаторых арганізацый; сярод іншага тут знаходзіліся майстэрні краўчай школы для бедных дзяўчат, якой кіраваў Саюз грамадзянскай працы жанчын. Двор у маёнтку Канвалішкі, з такімі цяжкасцямі адваяваны ёю, яна перадала на грамадскія мэты. З 1932 года ён перайшоў пад апеку Таварыства апекі над дзецьмі. Цэнтр, які квітнеў пад кіраўніцтвам загадчыцы Яніны Брэнштэйнавай, называлі «Умястоўскай рэспублікай». У 1938 годзе прэзідэнт Вільні атрымаў чэк на 1000 злотых, якія яна загадала перадаць на куплю адзення для бедных дзяцей. Калі справы Жэмласлаўскай фундацыі нарэшце ўладзіліся належным чынам, Яніна Умястоўская стала яе актыўным членам. У 1938 годзе яна фінансавала будаўніцтва дома адпачынку для вучоных, мастакоў і літаратараў. Задумай фундатаркі было стварэнне асабліва спрыяльных умоў для творчай працы або адпачынку ў сельскай глушы. Дом быў адкрыты 14 жніўня і стаў другой падобнай установай у міжваеннай Польшчы пасля Мандроліна пад Варшавай. Кошт будаўніцтва склаў каля 60 тысяч злотых. У цырымоніі асвячэння і адкрыцця ўзялі ўдзел, сярод іншых, міністр сацыяльнай апекі [[Станіслаў Зындрам-Касцялкоўскі]] і генерал [[Люцыян Жалігоўскі]]. === Рымская фундацыя === Папа [[Бенедыкт XV]] у 1921 годзе ўзнагародзіў яе тытулам маркграфіні (маркізы). У 1927 годзе, пасля каранацыі [[Абраз Маці Божай Вастрабрамскай|карціны Маці Божай Вострай Брамы]], выкананай [[Kazimierz Skirmut|Казімірам Скірмунтам]], Умястоўская фінансавала копію карціны для касцёла Святога Станіслава ў Рыме. Яна меншая за арыгінал, і яе памер быў адаптаваны да [[Абраз Маці Божай Чэнстахоўскай|абраза Маці Божай Чэнстахоўскай,]] які там знаходзіўся. Гэта было зроблена па просьбе айца Флёрчака, апекуна касцёла. Адзенне і кароны, якія ўпрыгожваюць карціну, былі зроблены са срэбра Ксаверыем Гаржухоўскім, віленскім ювелірам. Срэбную рамку распрацаваў [[Бенедыкт Кубіцкі]]. Уверсе намаляваны арол, а ўнізе — імя ахвярадаўцы . Умястоўская даволі часта спынялася ў [[Італія|Італіі]], а пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] назаўсёды пасялілася ў [[Рым|Рыме]], дзе памерла 6 кастрычніка 1941 года. Пахавана на могілках Кампа Верана ў капліцы Arciconfraternita del Preziosissimo Sangue di NSGC. Яе памяць была ўшанавана сімвалічным надмагіллем на [[Старыя Павонзкі|Павонзкіх могілках у Варшаве]] (раздзелы 19-1-21,22,23) . У сваім завяшчанні яна ахвяравала ўвесь свой маёнтак на стварэнне фонду, які носіць яе імя <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.mabpz.org/postaci-mabpz-b/janina-zofia-umiastowska|title=Janina Zofia Umiastowska|website=Stała Konferencja Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodzie}}</ref> . Рымскі фонд І. З. Умястоўскай (''Fondazione Romana Marchesa JS Umiastowska'') пачаў сваю дзейнасць у 1946 годзе, спачатку падтрымліваючы польскіх мастакоў, якія пасля вайны знаходзіліся за мяжой. Пазней фонд пачаў выдаваць стыпендыі маладым польскім навукоўцам для знаходжання ў Італіі. З 1989 года яго галоўнай місіяй з'яўляецца дакументаванне прысутнасці і дзейнасці палякаў у Італіі ў XX стагоддзі. Фонд мае шырокую бібліятэку, спецыялізуецца на зборы публікацый пра 2-гі корпус і італьянскую Палонію, а таксама мае калекцыю польска-эміграцыйных публікацый <ref>{{Cite web|url=https://www.polacywewloszech.com/2015/12/24/fundacja-rzymska-im-j-z-umiastowskiej/|title=Fundacja Rzymska im. J. Z. Umiastowskiej|website=Polacy we Włoszech. Wiadomości on-line}}</ref> . == Публікацыі == У 1928 годзе кнігарня Gebethner and Wolf апублікавала ўспаміны Умястоўскай пад псеўданімам Nałęcz. Яны называліся «''Szmat ziemi i życia: opis i pamięci''» ( ''«Кавал зямлі і жыцця: апісанні і ўспаміны»)'' з прадмовай [[Чэслаў Янкоўскі|Чэслава Янкоўскага]].<ref>{{Артыкул|спасылка=https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/73261/edition/79687/content|аўтар=Nałęcz (Janina Umiastowska)|загаловак=Szmat ziemi i życia: opisy i wspomnienia|год=Wilno : Księgarnia Gebethnera i Wolffa, 1928|мова=|выданне=}}</ref> Янкоўскі падтрымліваў цесныя кантакты з Умястоўскай, у 1926 годзе ён выдаў брашуру ''«Fundacja żemłosławska w województwie wileńskiem» («Жамыслаўльская Фундацыя ў Віленскім ваяводстве»),'' дзе апісваў дар, зроблены Віленскаму ўніверсітэту, і выступаў на баку графіні, якая папікала ўніверсітэт у занядбанні Жамыслаўскай фундацыі. У 1939 годе ў Вільні пад псеўданімам Nałęcz была апублікавана і брашура пад назвай "''Co powinniśmy wiedzieć o Żydach''" ("''Што нам трэба ведаць пра яўрэяў''"), дзе на аснове кампіляцыі розных антысеміцкіх публікацый даводзілася, што яўрэі ў змове з масонамі распрацоўваюць планы панавання над сусветам, і ў тым ліку ажыццяўляюць канспіралагічныя планы па завалодванню Польшчай. Аўтарка заклікала пазбавіць яўрэяў палітычных правоў у Польшчы. == Ордэны і ўзнагароды == * Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (8 лістапада 1930 г.) <ref>{{Monitor Polski|rok=1930|numer=260|pozycja=351}} „za zasługi na polu pracy narodowej i filantropijnej”.</ref> * Залаты Крыж Заслугі (31 студзеня 1939 г.) <ref>{{Monitor Polski|2=29|3=50|rok=1939}} „za zasługi na polu pracy społecznej”.</ref> == Крыніцы == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1941 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1860 годзе]] <references /> [[Катэгорыя:Мецэнаты]] [[Катэгорыя:Віленскі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Рым]] [[Катэгорыя:Жамыслаўль]] [[Катэгорыя:Суботнікі]] [[Катэгорыя:Умястоўскія]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Рыме]] a2ykc132pgompyv1n5p2fvc4ox4n5qa Захоп Горак (1863) 0 806905 5133361 5132207 2026-04-28T15:17:12Z StachLysy 62453 катэгорыі 5133361 wikitext text/x-wiki {{аб’яднаць|Паўстанне 1863 года ў Горках}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Захоп Горак |частка = [[Паўстанне 1863—1864 гадоў]] |выява = |памер = |загаловак = |дата = ноч на 6 мая (24 красавіка) 1863 года |месца = [[Горкі]], [[Магілёўская губерня]] |прычына = |casus belli = |вынік = Перамога паўстанцаў, часовы пераход горада пад кантроль Нацыянальнага ўрада |змены = |праціўнік1 = [[Паўстанцкія атрады (1863—1864)|Паўстанцкі атрад]] |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Людвік Звяждоўскі]] (Тапор)<br>Станіслаў Віркоўскі |камандзір2 = |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = 90—150 чалавек |сілы2 = каманда інвалідаў, паліцыя, гарнізонная варта |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = 1 забіты (Войцех Дамарадзкі), 1 паранены (да пачатку бою) |страты2 = 4—10 забітых, каля 30 палонных |агульныя страты = |заўвага = |Commons = }} '''Захо́п Го́рак'''&nbsp;— эпізод [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], які адбыўся ў ноч на 6 мая 1863 года ў горадзе [[Горкі]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Аб'яднаны паўстанцкі атрад пад камандаваннем капітана расійскага Генеральнага штаба [[Людвік Звяждоўскі|Людвіка Звяждоўскага]] (псеўданім «Тапор») паспяхова атакаваў расійскі гарнізон, захапіў адміністрацыйныя будынкі, скарб і арсенал, усталяваўшы ў горадзе на кароткі час уладу [[Нацыянальны ўрад (1863—1864)|Нацыянальнага ўрада]]. Гэта была найбуйнейшая і найбольш паспяховая ваенная аперацыя паўстанцаў на тэрыторыі ўсходняй [[Беларусь|Беларусі]]. == Перадумовы і падрыхтоўка == Цэнтральным пунктам падрыхтоўкі паўстання ў Магілёўскай губерні стаў горад Горкі. Значэнне горада абумоўлівалася наяўнасцю буйнога [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Горы-Горацкага земляробчага інстытута]], дзе навучаліся сотні маладых людзей, пераважна выхадцаў са шляхецкіх сем'яў гістарычнай [[Літва (гістарычная)|Літвы]]. Да вясны 1863 года ў інстытуце была сфарміравана добра арганізаваная канспіратыўная сетка. Мясцовай моладзевай арганізацыяй кіраваў студэнт [[Станіслаў Віркоўскі]], а агульнае камандаванне над сіламі ўсёй губерні Нацыянальны ўрад даручыў капітану Людвіку Звяждоўскаму{{sfn|Maliszewski|1920|с=11—13}}. План Звяждоўскага прадугледжваў раптоўны начны напад на Горкі, захоп зброі з інстытуцкага арсенала, канфіскацыю грошай з павятовага скарбу і далучэнне новых добраахвотнікаў да атрада перад далейшым маршам на поўдзень у бок [[Чавусы|Чавусаў]]. Выступ быў прызначаны на 5 мая (23 красавіка паводле старога стылю). Падрыхтоўка вялася ў строгай таямніцы, чысцілася зброя і рыхтаваліся патроны{{sfn|Maliszewski|1920|с=12}}. Напярэдадні выступу, каля 3-й гадзіны дня 5 мая, канспірацыя ледзь не была раскрыта з-за трагічнай выпадковасці. Трое студэнтаў&nbsp;— Антоні Грынкевіч-Мачульскі, Лапо і Ястрэмбскі&nbsp;— рыхтавалі ў пакоі зброю. Грынкевіч-Мачульскі, прыставіўшы пісталет да вуснаў, пачаў у яго дзьмуць. Зброя нечакана стрэліла, і куля прабіла студэнту галаву. Каб не прыцягнуць увагу паліцыі да пакоя, дзе захоўвалася шмат іншай зброі, сябры схавалі параненага і акрываўленага таварыша ў коўдру пад ложак і выцерлі кроў. Толькі ўвечары Ястрэмбскі прывёў параненага да прытомнасці. Звяждоўскі, даведаўшыся пра інцыдэнт, загадаў адправіць яго ў бальніцу. Дзякуючы гэтай вытрымцы маладых людзей улады нічога не западозрылі, і план паўстання не быў сарваны<ref>Цалкам гэты трагічны эпізод чэрпаецца з ліста А. Ястрэмбскага да А. Грынкевіча-Мачульскага ад 15 кастрычніка 1902 года, а таксама з успамінаў Стэфана Кулешы (Stefan Kulesza: ''Gory-Goreckaja katastrofa'', Russkaje starina 1883 r. zeszyt IX, str. 613).</ref>{{sfn|Maliszewski|1920|с=12—13}}. == Склад сіл == Кропкай збору быў прызначаны пункт па-за горадам, куды а 10-й гадзіне вечара пачалі сыходзіцца ўзброеныя студэнты інстытута і курсаў [[Таксатар|таксатараў]], а таксама дробная [[Шляхта|шляхта]] з ваколіц. Сабралася каля 30 коннікаў і значная колькасць пехацінцаў. Ацэнкі агульнай колькасці паўстанцаў у розных гісторыкаў і мемуарыстаў адрозніваюцца: расійскі аўтар Кулеша пісаў пра 150 чалавек, З. Калюмна (Z. Kolumna) называў лічбу ў 140 чалавек, у той час як [[Валерый Пшыбароўскі]] ў сваіх працах завышаў яе да 250 чалавек. Больш верагоднай лічыцца колькасць каля 90—150 байцоў, узброеных пераважна паляўнічымі стрэльбамі і рэвальверамі<ref>Z. Kolumna: ''Pamiątka dla rodzin polskich'', t. 179; W. Przyborowski: ''Dzieje 1863 r.'', t. III, str. 61.</ref>{{sfn|Maliszewski|1920|с=13}}. Каля поўначы камандуючы Звяждоўскі падзяліў атрад на чатыры групы для адначасовай атакі на ключавыя аб'екты горада: будынак інстытута, павятовае ўпраўленне, памяшканне каманды інвалідаў і драўляныя [[Казарма|казармы]]{{sfn|Maliszewski|1920|с=14}}. == Ход бою == Самая слабая частка атрада атачыла будынак інстытута, дзе не сустрэла супраціву. Іншыя групы накіраваліся ў цэнтр горада. Паўстанцы, якія атакавалі павятовае ўпраўленне, хутка забілі вартавых, захапілі касу, у якой знаходзілася каля 15 тысяч рублёў, і цалкам знішчылі ўсе афіцыйныя дакументы і паперы. Адначасова былі ўзятыя ў палон начальнік каманды інвалідаў і двое афіцэраў, а іх зброя была канфіскавана{{sfn|Maliszewski|1920|с=14}}. Найбольш драматычныя і крывавыя падзеі разгарнуліся каля драўляных казарм, дзе размяшчалася каля чатырох дзясяткаў расійскіх салдат. Адзін з вартавых стрэліў з рэвальвера ў паўстанцаў. У адказ на гэта пачалася інтэнсіўная страляніна з абодвух бакоў. На дапамогу вартавым з будынка выбеглі іншыя салдаты з карабінамі. У гэты момант студэнт [[Войцех Дамарацкі|Войцех Дамарадскі]] з ружжом у руках адважна кінуўся на салдат. Ён быў уколаты багнетамі і ўпаў перад уваходам. Пасля гэтага паўстанцы шчыльным агнём прымусілі расійскіх вайскоўцаў адступіць назад у казарму, зачынілі дзверы і падпалілі драўляны будынак. Полымя хутка ахапіла будынак, у падвале якога зажыва згарэлі чацвёра расійскіх салдат, якія працягвалі адстрэльвацца. Разам з казармай у полымі апынулася і цела героя атакі Дамарадскага{{sfn|Maliszewski|1920|с=14}}. Ад гукаў стрэлаў і святла пажару горад прачнуўся. У цэрквах пачалі біць у званы на трывогу, але паўстанцы хутка спынілі паніку, зрабіўшы некалькі папераджальных стрэлаў. Да раніцы 6 мая Горкі цалкам перайшлі пад кантроль паўстанцаў<ref>Звесткі пра страты бакоў грунтуюцца на рапартах і ўспамінах. Паводле Кулешы і Пшыбароўскага, загінула каля 10 расійскіх салдат і дзясяткі ўзяты ў палон.</ref>{{sfn|Maliszewski|1920|с=14}}. == Наступствы == Дзень 6 мая пачаўся са святкавання перамогі. На вуліцах горада ад імя Нацыянальнага ўрада быў публічна зачытаны [[Маніфест 22 студзеня|маніфест]], які абвяшчаў поўнае вызваленне сялян і перадачу ім зямлі. Еўрапейская прэса неўзабаве паведаміла пра ўзяцце расійскага павятовага горада польскімі паўстанцамі, што выклікала моцны рэзананс{{sfn|Maliszewski|1920|с=14—15}}. Расійская адміністрацыя ў Магілёве і суседніх гарадах апынулася ў стане панікі і шоку. Губернатар [[Аляксандр Пятровіч Бяклемішаў|Бяклемішаў]] і ваеннае камандаванне тэрмінова пачалі сцягваць войскі і артылерыю ў бок [[Орша|Оршы]], чакаючы далейшага наступу Звяждоўскага<ref>W. Przyborowski: ''Powstanie styczniowe 1863—1864''. Warszawa, Tow. Wydawnicze. Str. 154.</ref>{{sfn|Maliszewski|1920|с=15}}. Перад уваходам у будынак інстытута адбылося ўрачыстае развітанне са студэнтам Войцехам Дамарадскім. Яго абгарэлыя астанкі, загорнутыя ў прыгожы дыван, узяты з кватэры дырэктара інстытута, пранеслі праз шэрагі паўстанцаў і пахавалі ў бярозавым гаі пад салют з агнястрэльнай зброі. Каталіцкі пробашч ксёндз Манюшка адмовіўся ўдзельнічаць у жалобнай цырымоніі з асцярогі перад уладамі{{sfn|Maliszewski|1920|с=16}}. Пасля пахавання дырэктар інстытута [[Рудольф Эрнеставіч Траўтфетэр|Траўтфетэр]], выконваючы патрабаванні паўстанцаў (ці, паводле некаторых зводак, з пэўнай сімпатыяй да іх), загадаў выдаць з дзяржаўных складоў харчаванне. У двары інстытута паўстанцы снедалі, наразаючы шаблямі і багнетамі шынка і каўбасы, запіваючы іх віном са скляпоў<ref>У Цэнтральным архіве ў Вільні захоўваўся арыгінал рапарта дырэктара Траўтфетэра ад 22 мая 1863 г., у якім утрымліваўся падрабязны спіс усіх студэнтаў, заўважаных падчас нападу на інстытут (справа следчай камісіі ў Магілёве).</ref>{{sfn|Maliszewski|1920|с=16}}. Забраўшы ўсе магчымыя транспартныя сродкі (каля шасцідзесяці коней і вазоў), забраўшы правіянт і зброю з інстытуцкага цэйхгаўза, а 2-й гадзіне дня 6 мая атрад Звяждоўскага пакінуў Горкі. Паўстанцы рушылі ўздоўж ракі [[Проня]] ў напрамку [[Чавусы|Чавусаў]] і [[Крычаў|Крычава]], пакінуўшы за сабой спаленыя дакументы і раззброены гарнізон{{sfn|Maliszewski|1920|с=17}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар= Edward Maliszewski |загаловак= Rok 1863 na kresach mohilewskich |месца= Warszawa |выдавецтва= "Straż Kresowa", P. Szwede |год= 1920 |старонак= 49 |ref=Maliszewski}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Паўстанне 1863—1864 гадоў у Беларусі]] [[Катэгорыя:Бітвы паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Гісторыя Горак]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1863 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 6 мая]] [[Катэгорыя:Май 1863 года]] [[Катэгорыя:1863 год у Беларусі]] sz0czng3lcua12cjywkyf7vwdj2cdo0 Бой пад Балонавым Сяльцом 0 806906 5133358 5132205 2026-04-28T15:16:21Z StachLysy 62453 катэгорыі 5133358 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Бой пад Балонавым Сяльцом |частка = [[Паўстанне 1863—1864 гадоў]] |выява = |памер = |загаловак = |дата = 10 мая (28 красавіка) 1863 года |месца = ваколіцы фальварка [[Балонаў Сялец]], [[Быхаўскі павет]], [[Магілёўская губерня]] |прычына = |casus belli = |вынік = Паражэнне і рассейванне паўстанцкага атрада, паланенне камандзіра |змены = |праціўнік1 = [[Паўстанцкія атрады (1863—1864)|Паўстанцкі атрад]] |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Ільдэфонс Анцыпа]] |камандзір2 = штабс-капітан Кусонскі<br>падпаручнік Ліпінскі |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = да 40 чалавек |сілы2 = каля 71 салдата (15-я рота Смаленскага пяхотнага палка) |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = без забітых, атрад рассеяны і часткова ўзяты ў палон пазней |страты2 = 1 паранены |агульныя страты = |заўвага = |Commons = }} '''Бой пад Бало́навым Сяльцо́м'''&nbsp;— эпізод [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], узброенае сутыкненне паміж шляхецкім паўстанцкім атрадам пад камандаваннем [[Ільдэфонс Анцыпа|Ільдэфонса Анцыпы]] і часцямі [[Руская імператарская армія|расійскіх рэгулярных войскаў]], якое адбылося 10 мая 1863 года паблізу фальварка [[Балонаў Сялец]] у [[Быхаўскі павет|Быхаўскім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] (цяпер [[Быхаўскі раён|Быхаўскі раён]]). == Перадумовы == Дзеянні паўстанцкіх сіл у Быхаўскім павеце, у адрозненне ад суседніх рэгіёнаў Магілёўшчыны, мелі абмежаваны характар з-за малой колькасці ўдзельнікаў. Арганізатарам і камандзірам мясцовага атрада (партыі) стаў [[Ільдэфонс Анцыпа]]&nbsp;— дасведчаны вайсковец і патрыёт, які нарадзіўся ў 1815 годзе, быў удзельнікам папярэдняга [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Лістападаўскага паўстання]], пасля чаго эміграваў у [[Парыж]]. Скарыстаўшыся амністыяй 1861 года, ён вярнуўся на радзіму і адразу далучыўся да падрыхтоўкі новага выступу супраць расійскай улады. З пачаткам паўстання ён здолеў сабраць невялікую групу з прадстаўнікоў мясцовай [[Шляхта|шляхты]], якая налічвала каля 40 чалавек{{sfn|Maliszewski|1920|с=27—28}}. Расійскія ўлады хутка даведаліся пра фарміраванне ўзброеных груп у рэгіёне. Для ліквідацыі паўстанцаў у Быхаўскі павет была накіравана 15-я рота рэзервовага батальёна [[Смаленскі пяхотны полк|Смаленскага пяхотнага палка]] пад камандаваннем штабс-капітана Кусонскага{{sfn|Maliszewski|1920|с=28}}. == Ход падзей == Згодна з афіцыйным расійскім рапартам, 9 мая 1863 года каманда Кусонскага прыбыла ў фальварак Балонаў Сялец (у Глухскай воласці на магілёўска-бабруйскім тракце). Там расійскі афіцэр атрымаў інфармацыю, што ў ваколіцах хаваюцца дзве паўстанцкія «банды». Каб павысіць эфектыўнасць пошуку, штабс-капітан падзяліў свае сілы: а 11-й гадзіне ночы ён разам з павятовым асесарам і 35 салдатамі накіраваўся ў Злотава, а астатнюю частку роты (36 салдат) пакінуў у фальварку пад камандаваннем падпаручніка Ліпінскага<ref>''Kurjer Wileński'' z 1863 r., nr 51.</ref>{{sfn|Maliszewski|1920|с=28}}. На наступны дзень, 10 мая, працягваючы прачэсванне мясцовасці, расійскія салдаты каля 5-й гадзіны пасля поўдня натыкнуліся на паўстанцкі атрад Анцыпы ў лесе побач з фальваркам мясцовага землеўласніка [[Славінскі|Славінскага]]. Пачалася інтэнсіўная страляніна. Нягледзячы на наяўнасць зброі, паўстанцы, якія саступалі ў прафесійнай падрыхтоўцы рэгулярнай арміі, не змаглі доўга трымаць пазіцыі. Адзінаццаць чалавек з атрада ў паніцы збеглі, пакінуўшы на месцы сутычкі двух коней. Неўзабаве і астатняя частка атрада была вымушана адступіць і рассеяцца па лесе{{sfn|Maliszewski|1920|с=28}}. == Наступствы == Непасрэднае баявое сутыкненне пад Балонавым Сяльцом аказалася практычна бяскроўным: на месцы бою не засталося ні забітых, ні параненых паўстанцаў, а з боку расійскага войска лёгкае раненне атрымаў толькі адзін салдат. Аднак стратэгічныя наступствы былі катастрафічнымі для атрада. У аблаве на ўцекачоў актыўны і масавы ўдзел узяло мясцовае [[Сялянства|сялянства]], якое паддалося на антышляхецкую прапаганду і абяцанні ўзнагарод ад расійскіх улад. У выніку гэтай аблавы паўстанцкі атрад быў канчаткова ліквідаваны, а большасць яго ўдзельнікаў, уключаючы самога камандзіра Ільдэфонса Анцыпу, былі злоўлены і перададзены ўладам{{sfn|Maliszewski|1920|с=28}}. Паланёны Анцыпа паўстаў перад ваенна-следчай камісіяй і быў асуджаны. Як і многія іншыя ўдзельнікі паўстання ў Магілёўскай губерні, ён панёс суровае пакаранне, а яго маёмасць падлягала канфіскацыі ў даход расійскай казны. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар= Edward Maliszewski |загаловак= Rok 1863 na kresach mohilewskich |месца= Warszawa |выдавецтва= "Straż Kresowa", P. Szwede |год= 1920 |старонак= 49 |ref=Maliszewski}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бітвы паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Паўстанне 1863—1864 гадоў у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Быхаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1863 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 10 мая]] [[Катэгорыя:Май 1863 года]] [[Катэгорыя:1863 год у Беларусі]] h1y46xlsp0accb3i7gnfh2h53fxvs8z Бой пад Сляпцамі 0 806912 5133359 5132241 2026-04-28T15:16:50Z StachLysy 62453 катэгорыі 5133359 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Бой пад Сляпцамі |частка = [[Паўстанне 1863—1864 гадоў]] |выява = |памер = |загаловак = |дата = 5—6 мая (23—24 красавіка) 1863 года |месца = фальварак [[Сляпцы (Крупскі раён)|Сляпцы]], [[Сенненскі павет]], [[Магілёўская губерня]] |прычына = |casus belli = |вынік = Адступленне паўстанцаў, пачатак пераследу расійскімі войскамі |змены = |праціўнік1 = [[Паўстанцкія атрады (1863—1864)|Паўстанцкі атрад]] |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Валяр'ян Шлягер]]<br>[[Антоні Алендскі]] |камандзір2 = паручнік Пуцята |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = больш за 100 чалавек |сілы2 = 4-я стралковая рота Алексапальскага палка |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = невядома |страты2 = невядома |агульныя страты = |заўвага = |Commons = }} '''Бой пад Сляпцамі'''&nbsp;— эпізод [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], звязаны са зборам і першым сутыкненнем шляхецкага паўстанцкага атрада [[Сенненскі павет|Сенненскага павета]] пад камандаваннем [[Валяр'ян Шлягер|Валяр'яна Шлягера]] з рэгулярнымі расійскімі войскамі. Падзеі адбыліся 5—6 мая 1863 года ў фальварку [[Сляпцы (Крупскі раён)|Сляпцы]] (цяпер [[Крупскі раён]]). == Лакалізацыя == Гістарычны фальварак Сляпцы размяшчаўся ў паўднёвай частцы [[Сенненскі павет|Сенненскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]], каля мястэчка [[Абчуга]], на адлегласці каля 50 кіламетраў ад павятовага цэнтра [[Сянно]]{{sfn|Maliszewski|1920|с=25}}. == Збор атрада == У пачатку мая 1863 года, згодна з агульным планам выступу ў Магілёўскай губерні, пачалося фарміраванне лакальных паўстанцкіх партый. Пунктам збору для паўстанцаў Сенненскага павета быў абраны адасоблены фальварак Сляпцы, які на той момант знаходзіўся ва ўласнасці мясцовага шляхціча [[Тамаш Хмуровіч|Тамаша Хмуровіча]]. 5 мая туды сцягнулася больш за сто чалавек, пераважна прадстаўнікоў мясцовай [[Шляхта|шляхты]] і інтэлігенцыі. Камандаванне над гэтай групоўкай узяў на сябе [[Валяр'ян Шлягер]], а яго памочнікам стаў падпаручнік расійскай арміі [[Антоні Алендскі]], які перайшоў на бок паўстанцаў{{sfn|Maliszewski|1920|с=25}}. == Ход падзей == Планы паўстанцаў адразу ж былі парушаны. Хтосьці з мясцовых жыхароў або сведкаў збору паведаміў расійскім уладам пра канцэнтрацыю ўзброеных людзей у Сляпцах. Ужо на наступны дзень, 6 мая 1863 года, да фальварка падышла 4-я стралковая рота расійскага [[Алексопальскі 31-ы пяхотны полк|Алексопальскага палка]] пад камандаваннем паручніка Пуцяты{{sfn|Maliszewski|1920|с=25—26}}. Паўстанцы, убачыўшы набліжэнне праціўніка і ўсведамляючы сваю непадрыхтаванасць да адкрытага бою з рэгулярнай пяхотай, пачалі паспешлівае адступленне. Расійская рота распачала пераслед паўстанцаў, якія хаваліся ў густых мясцовых лясах. Складаны рэльеф мясцовасці і густы лес надалі атраду Шлягера выдатнае сховішча. З надыходам цемры расійскія войскі былі вымушаны спыніць пагоню. Паручнік Пуцята, асцерагаючыся начной засады, прыняў рашэнне спыніцца і дачакацца падыходу падмацавання ў выглядзе яшчэ адной роты таго ж палка{{sfn|Maliszewski|1920|с=26}}. == Наступствы == Расійскі атрад страціў след паўстанцаў і тры дні беспаспяхова блукаў па ваколіцах Сляпцоў. Толькі 9 мая паручніку Пуцяту ўдалося нечакана натыкнуцца на атрад Шлягера каля вёскі [[Славені (Талачынскі раён)|Славені]] (на фальварку [[Вячэранка]]), дзе адбыўся наступны жорсткі бой. Канчаткова Сенненскі паўстанцкі атрад быў разбіты 19 мая ў [[Бітва пад Шчаўрамі|бітве пад Шчаўрамі]]{{sfn|Maliszewski|1920|с=26, 36}}. Сляпцы засталіся ў гісторыі як кропка збору і першай трывогі для паўстанцаў рэгіёна. Уладальнік фальварка Тамаш Хмуровіч за падтрымку паўстання пазней быў узяты ў палон разам з 24 іншымі паўстанцамі{{sfn|Maliszewski|1920|с=36}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар= Edward Maliszewski |загаловак= Rok 1863 na kresach mohilewskich |месца= Warszawa |выдавецтва= "Straż Kresowa", P. Szwede |год= 1920 |старонак= 49 |ref=Maliszewski}} {{Паўстанне 1863—1864 гадоў у Магілёўскай губерні}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бітвы паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Паўстанне 1863—1864 гадоў у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Крупскага раёна]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1863 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 5 мая]] [[Катэгорыя:Май 1863 года]] [[Катэгорыя:1863 год у Беларусі]] pd9pid9825ai86amkjdpuvawucaa08z Музейная справа ў Беларусі 0 807046 5133470 5133268 2026-04-28T22:16:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5133470 wikitext text/x-wiki '''Музе́йная спра́ва ў Белару́сі'''&nbsp;— працэс збірання, захавання, вывучэння і папулярызацыі гісторыка-культурнай і прыроднай спадчыны на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] праз сістэму [[музей]]ных устаноў. Гісторыя музейнай справы ў краіне прайшла доўгі шлях ад прыватнага і царкоўнага збіральніцтва ў эпоху [[Сярэднявечча]] і [[Асветніцтва]] да стварэння разгалінаванай дзяржаўнай музейнай сеткі ў [[XX стагоддзе|ХХ]] — пачатку [[XXI стагоддзе|ХХІ стагоддзя]]. Найбольш складанымі перыядамі ў яе развіцці сталі 1918—1941 гады, калі адбывалася ідэалагізацыя і цэнтралізацыя, а таксама 1941—1991 гады, якія ахапілі [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|катастрафічныя страты падчас Вялікай Айчыннай вайны]], цяжкае пасляваеннае аднаўленне, жорсткую ідэалагічную рэгламентацыю ў [[Савецкі Саюз|савецкі]] час і паступовую [[дэмакратызацыя|дэмакратызацыю]] ў канцы 1980-х гадоў{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=3—5}}{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=3—4}}. == Гісторыя == === Зараджэнне музейнай справы (XI — пачатак XX стагоддзя) === Вытокі музейнай справы на беларускіх землях бяруць пачатак ад скарбніц царкоўных і свецкіх уладароў. Ужо ў XII стагоддзі ў [[Полацк]]у намаганнямі [[Ефрасіння Полацкая|Ефрасінні Полацкай]] збіраліся каштоўныя рэліквіі, сярод якіх сусветна вядомы [[Крыж Ефрасінні Полацкай]] (1161){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=5—6}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=13}}. З XVI стагоддзя пачалі фарміравацца магутныя магнацкія калекцыі. Найбуйнейшай з іх з’яўлялася скарбніца [[Радзівілы|Радзівілаў]] у [[Нясвіжскі замак|Нясвіжскім замку]], дзе захоўваліся карцінная галерэя (каля 1000 палотнаў), багаты арсенал і нумізматычны кабінет{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=9—10}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=16—17}}. Багатыя зборы мелі таксама [[Сапегі]] ў [[Ружанскі палац|Ружанскім]] і [[Дзярэчын]]скім палацах{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=12—13}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=18—19}}. У эпоху [[Асветніцтва]] і [[Рамантызм]]у (XVIII—XIX стагоддзі) з’явіліся буйныя прыватныя калекцыі новага тыпу, якія мелі навукова-асветніцкі характар: зборы [[Яўхім Літавор Храптовіч|Яўхіма Храптовіча]] ў [[Шчорсы|Шчорсах]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=14—15}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=21—22}}, арніталагічны кабінет і карцінная галерэя [[Канстанцін Тызенгаўз|Канстанціна Тызенгаўза]] ў [[Паставы|Паставах]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=20—21}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=26—28}}, калекцыі [[Мікалай Пятровіч Румянцаў|Мікалая Румянцава]] ў [[Гомель|Гомелі]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=24—25}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=30—31}}, збор [[Іван Хрысанфавіч Каладзееў|Івана Каладзеева]] па гісторыі [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] ў [[Барысаў|Барысаве]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37—38}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=43—44}}, унікальныя калекцыі [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] ў [[Замосце (Пухавіцкі раён)|Замосці]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=38—40}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=44—46}}. У 1842 годзе браты [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Канстанцін]] і [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Яўстах Тышкевічы]] стварылі ў [[Лагойск]]у першы на тэрыторыі Беларусі публічны музей старажытнасцей{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=22—24}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=28—29}}. У 1855 годзе Яўстах Тышкевіч стаў заснавальнікам [[Віленскі музей старажытнасцей|Віленскага музея старажытнасцей]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=66—69}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=76—78}}. Першымі ведамаснымі музеямі сталі кабінеты пры [[Гродзенская медыцынская акадэмія|Гродзенскай медыцынскай акадэміі]] (створаны [[Жан Эмануэль Жылібер|Ж. Э. Жыліберам]]){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=45—47}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=52—54}} і [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацкай езуіцкай акадэміі]] (намаганнямі [[Габрыэль Грубер|Г. Грубера]]){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=48—50}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=55—58}}. У другой палове XIX стагоддзя першыя публічныя правінцыйныя музеі пачалі стварацца пры губернскіх статыстычных камітэтах: у 1867 годзе ў [[Магілёў|Магілёве]] і ў 1868 годзе ў [[Віцебск]]у (намаганнямі [[Аляксандр Мацвеевіч Семянтоўскі|А. М. Семянтоўскага]]){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=74—75}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=85—88}}. На мяжы XIX—XX стагоддзяў на хвалі цікавасці да захавання царкоўнай даўніны дзякуючы працы [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Е. Р. Раманава]] і іншых рупліўцаў узніклі царкоўна-археалагічныя музеі ў [[Віцебскі царкоўна-археалагічны музей|Віцебску]] (1893), [[Магілёўскі царкоўна-археалагічны музей|Магілёве]] (1897) і [[Мінскі царкоўна-археалагічны музей|Мінску]] (1908){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=78—83}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=91—94}}. === Станаўленне і развіццё ў 1918—1941 гадах === Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] пачаўся працэс [[Нацыяналізацыя|нацыяналізацыі]] прыватных і царкоўных збораў. У 1919 годзе былі створаны першыя дзяржаўныя музеі ў Віцебску, Магілёве, [[Гомель|Гомелі]] і [[Мінск]]у{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=13-18}}. У 1922 годзе быў заснаваны [[Беларускі дзяржаўны музей]], які стаў цэнтральнай установай рэспублікі і актыўна папаўняў свае фонды пад кіраўніцтвам [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В. Ю. Ластоўскага]]. 1920-я гады сталі «залатым дзесяцігоддзем» беларускага краязнаўства: пад кіраўніцтвам Цэнтральнага бюро краязнаўства было створана каля 30 раённых музеяў{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=130-132}}. Аднак у 1930-я гады падчас [[Рэпрэсіі ў БССР|сталінскіх рэпрэсій]] краязнаўчы рух быў разгромлены, многія выдатныя музейныя дзеячы (В. Ластоўскі, [[Мікалай Іванавіч Каспяровіч|М. І. Каспяровіч]], [[Сымон Аляксандравіч Рак-Міхайлоўскі|С. А. Рак-Міхайлоўскі]], [[Цодзік Якаўлевіч Славін|Ц. Я. Славін]]) былі расстраляныя або адпраўлены ў [[ГУЛАГ]], а музеі ператвораны ў ідэалагічныя ўстановы прапаганды{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=160-161}}. У [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якая ўваходзіла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], развіццё ішло іншым шляхам. Тут дзейнічала [[Польскае краязнаўчае таварыства]], высілкамі якога былі створаны музеі ў [[Пінск]]у (пад кіраўніцтвам [[Дзмітрый Сяргеевіч Геаргіеўскі|Дз. Геаргіеўскага]]), [[Гродна|Гродне]] (заснавальнікі — [[Юзаф Ядкоўскі|Ю. Ядкоўскі]] і [[Станіслаў Паўлавіч Жыўна|С. Жыўна]]), [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|Слоніме]] (заснавальнік [[Іосіф Іосіфавіч Стаброўскі|І. Стаброўскі]]). Найбуйнейшым цэнтрам беларускай культуры стаў [[Беларускі музей імя Івана Луцкевіча]] ў [[Вільнюс|Вільні]], які налічваў звыш 13 тысяч адзінак захоўвання{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=149-153}}. Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР у 1939 годзе мясцовыя музеі былі нацыяналізаваны, а калекцыі віленскага музея ў 1944 годзе былі падзелены паміж [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]] і БССР{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=156}}. === Перадваенны стан і пачатак Вялікай Айчыннай вайны === Напярэдадні нападу [[Нацысцкая Германія|нацысцкай Германіі]] на [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкі Саюз]] у [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] праводзілася рэарганізацыя і ўпарадкаванне музейнай сеткі, што было звязана з новым абласным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзелам]]. У рэспубліцы налічвалася 26 дзяржаўных музеяў, якія знаходзіліся ў падпарадкаванні [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы БССР]]. Да ліку буйнейшых устаноў адносіліся [[Мінскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўная мастацкая галерэя БССР]], [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей|Віцебскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]], [[Гомельскі абласны краязнаўчы музей|Гомельскі абласны гістарычны музей]], [[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей|Гродзенскі гісторыка-археалагічны музей]], [[Баранавіцкі краязнаўчы музей|Баранавіцкі абласны мастацкі музей]] і [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|Слонімскі музей]]. У іх фондах захоўваліся дзясяткі тысяч першакласных твораў мастацтва і рухомых помнікаў гісторыі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=7}}. Аднак Наркамасветы БССР не меў планаў выратавання каштоўнасцей на выпадак пагрозы іх знішчэння. У музеяў адсутнічалі планы пагрузкі, спісы прадметаў для першачарговай эвакуацыі і ўпаковачныя матэрыялы. Пасля пачатку вайны і стварэння [[Савет па эвакуацыі пры СНК СССР|Савета па эвакуацыі]] вываз маёмасці праводзіўся ў вялікай спешцы. З [[Віцебск]]а пад кіраўніцтвам дырэктара [[В. К. Зэйлерт|В.&nbsp;К.&nbsp;Зэйлерта]] ўдалося адправіць толькі частку калекцый разам з фондамі [[Мастацкая галерэя Ю. М. Пэна|Мастацкай галерэі]] [[Юдаль Пэн|Ю.&nbsp;М.&nbsp;Пэна]] ў [[Самара|Куйбышаў]] і [[Саратаў]], але каля 15 тысяч прадметаў засталіся ў горадзе і зніклі. З Гомельскага гістарычнага музея навуковая супрацоўніца [[Э. Р. Чэчык|Э.&nbsp;Р.&nbsp;Чэчык]] змагла эвакуіраваць 4299 адзінак, аднак найбольш аб’ёмныя рэчы, уключаючы мэблю эпохі [[Рэнесанс]]у, скульптуры [[Антоніа Канова|А.&nbsp;Кановы]] і [[Крысціян Даніэль Раўх|К.&nbsp;Раўха]], а таксама калекцыю зброі ў [[Палац Румянцавых — Паскевічаў|палацы Паскевічаў]], засталіся ў горадзе і былі страчаны{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=8—9}}. Амаль цалкам загінулі зборы [[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Е. Р. Раманава|Магілёўскага абласнога гістарычнага музея]]. У браніраваным пакоі-сейфе [[Будынак былога сялянскага банка (Магілёў)|былога сялянскага банка]] засталіся нацыянальныя каштоўнасці: залатыя і сярэбраныя ключы [[Магілёў|Магілёва]], пячаткі горада, булава караля [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта ІІІ]], а таксама [[Крыж Ефрасінні Полацкай]]. У ліпені 1941 года гэтыя прадметы бясследна зніклі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=9}}. Дзяржаўная мастацкая галерэя ў [[Мінск]]у таксама не змагла эвакуіравацца і была разрабавана спачатку мясцовымі жыхарамі і першымі нямецкімі часцямі, а потым мэтанакіравана спустошана нямецкім камандаваннем{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=10}}{{sfn|Спадчына|2003}}. === Музеі падчас нямецкай акупацыі (1941—1944) === Падчас акупацыі ажыццяўлялася [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|планамернае разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі]]. Гэтым займаўся [[Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга]] (АШР), які меў свае прадстаўніцтвы ў Мінску і іншых гарадах. Асаблівая ўвага надавалася канфіскацыі яўрэйскіх калекцый і адбору найбольш каштоўных мастацкіх твораў для вывазу ў [[Трэці рэйх|рэйх]]. З Дзяржаўнай мастацкай галерэі БССР у [[Кёнігсберг]] было вывезена каля 170 твораў рускага і заходнееўрапейскага мастацтва, а таксама 48 унікальных [[Слуцкія паясы|слуцкіх паясоў]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=10}}. Нягледзячы на ваенныя дзеянні, некаторыя музеі на тэрыторыі [[Генеральная акруга «Беларусь»|Генеральнай акругі «Беларусь»]] працягвалі працаваць. У Мінску дзейнічаў [[Мінскі краёвы гістарычны музей|Краёвы гістарычны музей]], размешчаны ў [[Архірэйскі двор (Мінск)|былым Архірэйскім доме]]. Восенню 1941 года яго ўзначаліў этнограф [[А. А. Шукелойць|А.&nbsp;А.&nbsp;Шукелойць]], а мастаком-рэстаўратарам працаваў [[Гаўрыла Віер|Г.&nbsp;С.&nbsp;Віер]]. Яны здолелі ўпарадкаваць ацалелыя калекцыі, ладзілі выставы і нават перадавалі культавыя рэчы адноўленым праваслаўным і каталіцкім храмам, ратуючы іх ад знішчэння{{sfn|Спадчына|2003}}. У [[Слонім]]е дзякуючы намаганням [[Язэп Іосіфавіч Стаброўскі|Я.&nbsp;І.&nbsp;Стаброўскага]] і [[Сяргей Новік|С.&nbsp;Новіка]] быў адноўлены [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|раённы гісторыка-краязнаўчы музей]], у якім экспанаваліся [[Статут Вялікага Княства Літоўскага]], вайсковыя даспехі і нават [[Трэцяя Устаўная грамата БНР]]{{sfn|Спадчына|2003}}. Увесну 1944 года, з набліжэннем савецкіх войскаў, нямецкія ўлады пачалі прымусовую эвакуацыю музейных збораў. Калекцыі мінскага музея пад кіраўніцтвам доктара [[Эма Гаўпт|Эмы Гаўпт]] былі вывезены ў [[Чарняхоўск|Інстэрбург]], а затым у замак [[Гёхштэт (замак)|Хёхштэт]] у [[Баварыя|Баварыі]]. Слонімскі музей таксама быў часткова вывезены{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=14—15}}{{sfn|Спадчына|2003}}. === Пасляваеннае аднаўленне і рэстытуцыя (1944 — сярэдзіна 1950-х гадоў) === Першачарговай задачай пасля вайны стала [[Рэстытуцыя культурнай спадчыны Беларусі|рэстытуцыя]] вывезеных калекцый. У 1945 годзе замак Хёхштэт быў заняты [[Узброеныя сілы ЗША|амерыканскай арміяй]], і высветлілася, што многія экспанаты моцна пашкоджаны. У кастрычніку 1947 года ў [[Берлін]]е прадстаўнік [[Савет Міністраў БССР]] прыняў 182 скрыні з беларускімі помнікамі, якія ўключалі мастацкія творы, царкоўнае начынне, [[старадрукі]] (у тым ліку [[Супрасльская друкарня|супрасльскія]] і [[Куцеінская друкарня|куцеінскія]] выданні) і зброю. Усяго [[Група савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі|Савецкая ваенная адміністрацыя ў Германіі]] вярнула каля 15 тысяч музейных прадметаў, якія часова размясцілі ў сутарэннях [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=15}}. Аднак у жніўні 1950 года ўрад БССР бязвыплатна перадаў [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]] 89 арыгінальных партрэтаў з [[Нясвіжскі замак|Нясвіжскага замка]], што стала вялікай стратай для нацыянальнай мастацкай спадчыны{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=250}}. Аднаўленне музейнай сеткі праходзіла ў цяжкіх матэрыяльных умовах. Яшчэ 22 кастрычніка 1944 года ў Мінску быў адкрыты [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] (першы дырэктар — [[Васіль Данілавіч Стальноў|В. Д. Стальноў]]), экспанаты для якога збіраліся непасрэдна падчас баявых дзеянняў і ў партызанскіх атрадах{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=221-222}}. У 1945 годзе быў створаны Камітэт па справах культурна-асветніцкіх устаноў пры [[Савет народных камісараў БССР|СНК БССР]]. Улада патрабавала ад музеяў у першую чаргу адлюстроўваць поспехі сацыялістычнага будаўніцтва і гісторыю [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]]. Гістарычныя экспазіцыі моцна ідэалагізаваліся. Напрыклад, у Магілёўскім абласным музеі, адноўленым у 1949 годзе дзякуючы намаганням [[Іван Сцяпанавіч Мігулін|І. С. Мігуліна]], экспазіцыя пачыналася з вялізнай карціны «Раніца Радзімы нашай» з выявай [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|І. Сталіна]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=197-198}}. Тым не менш, праводзілася актыўная збіральніцкая праца. У [[Гродна]] гісторыка-археалагічны музей пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Іванавіч Собаль|М. І. Собаля]] і [[Леанід Васільевіч Аляксееў|Л. В. Аляксеева]] пачаў археалагічныя раскопкі на [[Замкавая гара (Гродна)|Замкавай гары]]. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўная карцінная галерэя БССР]] пад кіраўніцтвам [[Алена Васільеўна Аладава|А. В. Аладавай]] вяла інтэнсіўны пошук і закупку твораў айчыннай і рускай класікі, дзякуючы чаму быў сфарміраваны выдатны мастацкі збор{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=249}}. === Перыяд «адлігі» і развіццё музейнай сеткі (сярэдзіна 1950-х — канец 1960-х гадоў) === Пасля смерці І. Сталіна і [[ХХ з'езд КПСС|XX з’езда КПСС]] пачаўся працэс частковай [[дэмакратызацыя|дэмакратызацыі]], вядомы як «[[Хрушчоўская адліга|адліга]]», які закрануў і музейную сферу. Змянілася стаўленне да гістарычных фактаў, пачалося экспанаванне матэрыялаў аб раней рэпрэсаваных дзеячах. У 1964 годзе [[Цэнтральны камітэт Камуністычнай партыі Савецкага Саюза|ЦК КПСС]] прыняў пастанову «Аб павышэнні ролі музеяў у камуністычным выхаванні працоўных», якая прывяла да ўпарадкавання музейнай сеткі, вяртання дзяржаўнага статусу многім раённым музеям і паляпшэння фінансавання{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=56—60}}. У гэты час пачаўся пошук новых формаў экспазіцыйнага дызайну, адыход ад «ілюстратыўнасці» да больш вобразнага паказу. Выдатным прыкладам стаў [[Мемарыяльны комплекс «Брэсцкая крэпасць-герой»|Музей абароны Брэсцкай крэпасці]], адкрыты ў 1956 годзе, які хутка стаў адным з самых наведвальных у рэспубліцы{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=88—89}}. У 1967 годзе ў Мінску адкрыўся [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўны музей БССР]], які стаў цэнтрам вывучэння нацыянальнай гісторыі. Актыўна ствараліся ведамасныя і грамадскія школьныя музеі краязнаўства{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=91—92}}. === Цэнтралізацыя і новыя формы працы (1970-я — 1980-я гады) === У 1970-я гады ў музейнай справе СССР і БССР панавала тэндэнцыя да [[Цэнтралізацыя|цэнтралізацыі]]. Ствараліся музейныя аб’яднанні і гісторыка-культурныя запаведнікі. У 1967 годзе быў заснаваны [[Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік|архітэктурна-археалагічны запаведнік у Полацку]], які аб’яднаў [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор]], тэрыторыі [[Верхні замак (Полацк)|Верхняга]] і [[Ніжні замак (Полацк)|Ніжняга]] замкаў. У 1976 годзе было прынята рашэнне аб стварэнні [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту|Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту]] каля вёскі [[Азярцо (Мінскі раён)|Строчыцы]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=239-240}}. Значнай падзеяй стала адкрыццё ў 1979 годзе [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музея старажытнабеларускай культуры]] пры Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР, створанага дзякуючы экспедыцыйнай дзейнасці даследчыкаў (на чале з В. Церашчатавай, [[Юрый Віктаравіч Хадыка|Ю. Хадыкам]], [[Э. Вецер]]), якія выратавалі сотні помнікаў іканапісу і драўлянай скульптуры з зачыненых храмаў{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=255-256}}. Актыўна развівалася сетка літаратурных музеяў: [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|музей Янкі Купалы]] і [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|музей Якуба Коласа]] ў Мінску займелі філіялы ў [[Вязынка|Вязынцы]], [[Ляўкі (Аршанскі раён)|Ляўках]], [[Акінчыцы|Смольні]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=259-263}}. Дзяржаўны мастацкі музей БССР, які ўзначальваў з 1977 года [[Юрый Аляксандравіч Карачун|Ю. А. Карачун]], стварыў шырокую сетку філіялаў: [[Музей беларускага народнага мастацтва|музей беларускага народнага мастацтва ў Раўбічах]], [[Галерэя імя Г. Х. Вашчанкі|карцінная галерэя ў Мазыры]], [[Музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі|музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі ў Магілёве]] і іншыя{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=254}}. Раённыя музеі, такія як [[Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава|Веткаўскі музей народнай творчасці]] (заснаваны [[Фёдар Рыгоравіч Шкляраў|Ф. Р. Шкляравым]]) і [[Гудзевіцкі дзяржаўны літаратурна-краязнаўчы музей|Гудзевіцкі літаратурна-краязнаўчы музей]] (стваральнік [[Алесь Белакоз|А. М. Белакоз]]), дзякуючы энтузіязму сваіх заснавальнікаў сабралі ўнікальныя калекцыі стараабрадніцтва, старадрукаў і этнаграфіі{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=217, 265}}. === Крызіс і трансфармацыя (канец 1980-х — 1991 год) === На мяжы 1980—1990-х гадоў, на фоне сацыяльна-эканамічнага крызісу (перыяд [[Перабудова|перабудовы]]) і палітыкі [[Галоснасць|галоснасці]], музейная справа сутыкнулася з новымі выклікамі. Рэзка скарацілася фінансаванне, знізілася наведвальнасць. Адначасова ў грамадстве ўзрасла цікавасць да аб’ектыўнай нацыянальнай гісторыі, не скажонай [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|камуністычнай ідэалогіяй]]. Вострай праблемай сталі крадзяжы з музеяў (напрыклад, у 1991 годзе з [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музея старажытнабеларускай культуры АН БССР]] былі выкрадзены найкаштоўнейшыя абразы). Таксама пачаўся працэс [[Рэлігія ў СССР|вяртання культавых будынкаў вернікам]], што прывяло да высялення многіх музеяў з памяшканняў, якія яны займалі дзесяцігоддзямі. Напрыклад, [[Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі|Рэспубліканскі музей атэізму і гісторыі рэлігіі ў Гродне]] быў вымушаны пакінуць [[Гродзенскі базыльянскі манастыр|базыльянскі кляштар]], а [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей]] — будынак [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Брэст)|Крыжаўзвіжанскага касцёла]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=152—153}}. У 1989 годзе была прынята «Праграма развіцця сеткі дзяржаўных музеяў і філіялаў у БССР да 2000 г.», якая прадугледжвала стварэнне новых нацыянальных музеяў і перапрафіляванне існуючых. Са здабыццём Беларуссю незалежнасці ў 1991 годзе пачаўся якасна новы этап у развіцці айчыннай музейнай справы. === Сучасны этап (з 1991 года) === Са здабыццём Беларуссю незалежнасці ў 1991 годзе пачаўся якасна новы этап у развіцці айчыннай музейнай справы. Змена палітычнага клімату і дэідэалагізацыя дазволілі музеям перайсці да аб’ектыўнага паказу нацыянальнай гісторыі. Былі ліквідаваны або перапрафіляваны музеі, якія выключна прапагандавалі камуністычную ідэалогію (напрыклад, музеі гістпарту). У кантэксце фарміравання новых дзяржаўна-царкоўных адносін пачалася дэмузеефікацыя канфіскаваных раней культавых будынкаў. Так, [[Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі|Рэспубліканскі музей гісторыі рэлігіі ў Гродне]] перадаў вернікам будынак былога [[Гродзенскі базыльянскі манастыр|жаночага манастыра Нараджэння Багародзіцы]], а [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей]] пакінуў [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Брэст)|Крыжаўзвіжанскі касцёл]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=274}}. Вядучыя музейныя ўстановы краіны атрымалі статус Нацыянальных (Нацыянальны мастацкі музей, Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь і інш.). З’явіўся феномен прыватных музеяў, найбольш вядомым з якіх стаў Музейны комплекс старажытных народных рамёстваў і тэхналогій «[[Дудуткі]]», заснаваны ў 1994 годзе [[Яўген Будзінас|Яўгенам Будзінасам]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=286}}. У 1996 годзе быў прыняты Закон Рэспублікі Беларусь «Аб музеях і Музейным фондзе Рэспублікі Беларусь» (новая рэдакцыя ў 2005 годзе), які ўпершыню заканадаўча замацаваў статус музеяў, падзяліў музейны фонд на дзяржаўную і недзяржаўную часткі і вызначыў парадак стварэння [[Дзяржаўны электронны каталог Музейнага фонду Беларусі|Дзяржаўнага электроннага каталога Музейнага фонду]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=276-277}}. Сёння музейная сетка краіны ўключае больш за 150 дзяржаўных музеяў, якія актыўна ўкараняюць новыя інфармацыйныя тэхналогіі, музейную педагогіку і пашыраюць міжнароднае супрацоўніцтва. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Нараджэнне беларускага музея |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2001 |старонак=124 |isbn=985-7372-17-8 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Музеі Беларусі (1918—1941 гг.) |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2002 |старонак=176 |isbn=985-6372-22-4 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Музеі Беларусі (1941–1991 гг.) |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2004 |старонак=218 |isbn=985-6372-34-8 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} * {{артыкул |загаловак=Музеі Генеральнай акругі «Беларусь» (1941-1944) |выданне=Спадчына |год=2003 |нумар=4—5 |ref=Спадчына}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-28}} [[Катэгорыя:Музейная справа]] [[Катэгорыя:Культура Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] jqqjg3s5ekps23j89ofe2ivykfdm8ia 5133471 5133470 2026-04-28T22:23:08Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Станаўленне і развіццё ў 1918—1941 гадах */ 5133471 wikitext text/x-wiki '''Музе́йная спра́ва ў Белару́сі'''&nbsp;— працэс збірання, захавання, вывучэння і папулярызацыі гісторыка-культурнай і прыроднай спадчыны на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] праз сістэму [[музей]]ных устаноў. Гісторыя музейнай справы ў краіне прайшла доўгі шлях ад прыватнага і царкоўнага збіральніцтва ў эпоху [[Сярэднявечча]] і [[Асветніцтва]] да стварэння разгалінаванай дзяржаўнай музейнай сеткі ў [[XX стагоддзе|ХХ]] — пачатку [[XXI стагоддзе|ХХІ стагоддзя]]. Найбольш складанымі перыядамі ў яе развіцці сталі 1918—1941 гады, калі адбывалася ідэалагізацыя і цэнтралізацыя, а таксама 1941—1991 гады, якія ахапілі [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|катастрафічныя страты падчас Вялікай Айчыннай вайны]], цяжкае пасляваеннае аднаўленне, жорсткую ідэалагічную рэгламентацыю ў [[Савецкі Саюз|савецкі]] час і паступовую [[дэмакратызацыя|дэмакратызацыю]] ў канцы 1980-х гадоў{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=3—5}}{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=3—4}}. == Гісторыя == === Зараджэнне музейнай справы (XI — пачатак XX стагоддзя) === Вытокі музейнай справы на беларускіх землях бяруць пачатак ад скарбніц царкоўных і свецкіх уладароў. Ужо ў XII стагоддзі ў [[Полацк]]у намаганнямі [[Ефрасіння Полацкая|Ефрасінні Полацкай]] збіраліся каштоўныя рэліквіі, сярод якіх сусветна вядомы [[Крыж Ефрасінні Полацкай]] (1161){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=5—6}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=13}}. З XVI стагоддзя пачалі фарміравацца магутныя магнацкія калекцыі. Найбуйнейшай з іх з’яўлялася скарбніца [[Радзівілы|Радзівілаў]] у [[Нясвіжскі замак|Нясвіжскім замку]], дзе захоўваліся карцінная галерэя (каля 1000 палотнаў), багаты арсенал і нумізматычны кабінет{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=9—10}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=16—17}}. Багатыя зборы мелі таксама [[Сапегі]] ў [[Ружанскі палац|Ружанскім]] і [[Дзярэчын]]скім палацах{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=12—13}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=18—19}}. У эпоху [[Асветніцтва]] і [[Рамантызм]]у (XVIII—XIX стагоддзі) з’явіліся буйныя прыватныя калекцыі новага тыпу, якія мелі навукова-асветніцкі характар: зборы [[Яўхім Літавор Храптовіч|Яўхіма Храптовіча]] ў [[Шчорсы|Шчорсах]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=14—15}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=21—22}}, арніталагічны кабінет і карцінная галерэя [[Канстанцін Тызенгаўз|Канстанціна Тызенгаўза]] ў [[Паставы|Паставах]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=20—21}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=26—28}}, калекцыі [[Мікалай Пятровіч Румянцаў|Мікалая Румянцава]] ў [[Гомель|Гомелі]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=24—25}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=30—31}}, збор [[Іван Хрысанфавіч Каладзееў|Івана Каладзеева]] па гісторыі [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] ў [[Барысаў|Барысаве]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37—38}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=43—44}}, унікальныя калекцыі [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] ў [[Замосце (Пухавіцкі раён)|Замосці]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=38—40}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=44—46}}. У 1842 годзе браты [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Канстанцін]] і [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Яўстах Тышкевічы]] стварылі ў [[Лагойск]]у першы на тэрыторыі Беларусі публічны музей старажытнасцей{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=22—24}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=28—29}}. У 1855 годзе Яўстах Тышкевіч стаў заснавальнікам [[Віленскі музей старажытнасцей|Віленскага музея старажытнасцей]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=66—69}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=76—78}}. Першымі ведамаснымі музеямі сталі кабінеты пры [[Гродзенская медыцынская акадэмія|Гродзенскай медыцынскай акадэміі]] (створаны [[Жан Эмануэль Жылібер|Ж. Э. Жыліберам]]){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=45—47}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=52—54}} і [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацкай езуіцкай акадэміі]] (намаганнямі [[Габрыэль Грубер|Г. Грубера]]){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=48—50}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=55—58}}. У другой палове XIX стагоддзя першыя публічныя правінцыйныя музеі пачалі стварацца пры губернскіх статыстычных камітэтах: у 1867 годзе ў [[Магілёў|Магілёве]] і ў 1868 годзе ў [[Віцебск]]у (намаганнямі [[Аляксандр Мацвеевіч Семянтоўскі|А. М. Семянтоўскага]]){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=74—75}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=85—88}}. На мяжы XIX—XX стагоддзяў на хвалі цікавасці да захавання царкоўнай даўніны дзякуючы працы [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Е. Р. Раманава]] і іншых рупліўцаў узніклі царкоўна-археалагічныя музеі ў [[Віцебскі царкоўна-археалагічны музей|Віцебску]] (1893), [[Магілёўскі царкоўна-археалагічны музей|Магілёве]] (1897) і [[Мінскі царкоўна-археалагічны музей|Мінску]] (1908){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=78—83}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=91—94}}. === Станаўленне і развіццё ў 1918—1941 гадах === Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] пачаўся працэс [[Нацыяналізацыя|нацыяналізацыі]] прыватных і царкоўных збораў. У 1919 годзе былі створаны першыя дзяржаўныя музеі ў Віцебску, Магілёве, [[Гомель|Гомелі]] і [[Мінск]]у{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=90—97}}{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=13—18}}. У 1922 годзе быў заснаваны [[Беларускі дзяржаўны музей]], які стаў цэнтральнай установай рэспублікі і актыўна папаўняў свае фонды пад кіраўніцтвам [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В. Ю. Ластоўскага]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=97—102}}{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=24—32}}. 1920-я гады сталі «залатым дзесяцігоддзем» беларускага краязнаўства: у 1923 годзе было створана [[Цэнтральнае бюро краязнаўства]] (ЦБК), якое каардынавала намаганні соцень энтузіястаў. Пасля 1-га Усебеларускага краязнаўчага з'езда (1926) пачалося масавае стварэнне раённых краязнаўчых музеяў — да канца дзесяцігоддзя іх налічвалася каля 30{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=130—132}}{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=89—90}}. Аднак у 1930-я гады падчас [[Рэпрэсіі ў БССР|сталінскіх рэпрэсій]] краязнаўчы рух быў разгромлены, многія выдатныя музейныя дзеячы (В. Ластоўскі, [[Мікалай Іванавіч Каспяровіч|М. І. Каспяровіч]], [[Сымон Аляксандравіч Рак-Міхайлоўскі|С. А. Рак-Міхайлоўскі]], [[Цодзік Якаўлевіч Славін|Ц. Я. Славін]]) былі расстраляныя або адпраўлены ў [[ГУЛАГ]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=144—145}}{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=160—161}}. Самі музеі пераўтвараліся ў ідэалагічныя ўстановы прапаганды сацыялістычнага будаўніцтва, а значная частка фондаў была распрададзена за мяжу праз кантору «Дзяржгандбел» дзеля атрымання валюты{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=120—121}}{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=54—55}}. Напярэдадні вайны, у 1940 годзе, каб уратаваць ад фізічнага знішчэння культавыя помнікі, у Віцебску і Гомелі былі адкрыты так званыя антырэлігійныя музеі{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=111-112}}{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=52—53}}. У [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якая ўваходзіла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], развіццё ішло іншым шляхам. Тут дзейнічала [[Польскае краязнаўчае таварыства]], высілкамі якога былі створаны музеі ў [[Пінск]]у (пад кіраўніцтвам [[Дзмітрый Сяргеевіч Геаргіеўскі|Дз. Геаргіеўскага]]), [[Гродна|Гродне]] (заснавальнікі — [[Юзаф Ядкоўскі|Ю. Ядкоўскі]] і [[Станіслаў Паўлавіч Жыўна|С. Жыўна]]), [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|Слоніме]] (заснавальнік [[Іосіф Іосіфавіч Стаброўскі|І. Стаброўскі]]){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=162—168}}{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=116—135}}. Найбуйнейшым цэнтрам беларускай культуры стаў [[Беларускі музей імя Івана Луцкевіча]] ў [[Вільнюс|Вільні]], які налічваў звыш 13 тысяч адзінак захоўвання{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=150—153}}{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=105—110}}. Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР у 1939 годзе мясцовыя музеі былі нацыяналізаваны, а калекцыі віленскага музея ў 1944 годзе былі падзелены паміж [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]] і БССР{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=155—156}}{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=114—116}}. === Перадваенны стан і пачатак Вялікай Айчыннай вайны === Напярэдадні нападу [[Нацысцкая Германія|нацысцкай Германіі]] на [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкі Саюз]] у [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] праводзілася рэарганізацыя і ўпарадкаванне музейнай сеткі, што было звязана з новым абласным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзелам]]. У рэспубліцы налічвалася 26 дзяржаўных музеяў, якія знаходзіліся ў падпарадкаванні [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы БССР]]. Да ліку буйнейшых устаноў адносіліся [[Мінскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўная мастацкая галерэя БССР]], [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей|Віцебскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]], [[Гомельскі абласны краязнаўчы музей|Гомельскі абласны гістарычны музей]], [[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей|Гродзенскі гісторыка-археалагічны музей]], [[Баранавіцкі краязнаўчы музей|Баранавіцкі абласны мастацкі музей]] і [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|Слонімскі музей]]. У іх фондах захоўваліся дзясяткі тысяч першакласных твораў мастацтва і рухомых помнікаў гісторыі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=7}}. Аднак Наркамасветы БССР не меў планаў выратавання каштоўнасцей на выпадак пагрозы іх знішчэння. У музеяў адсутнічалі планы пагрузкі, спісы прадметаў для першачарговай эвакуацыі і ўпаковачныя матэрыялы. Пасля пачатку вайны і стварэння [[Савет па эвакуацыі пры СНК СССР|Савета па эвакуацыі]] вываз маёмасці праводзіўся ў вялікай спешцы. З [[Віцебск]]а пад кіраўніцтвам дырэктара [[В. К. Зэйлерт|В.&nbsp;К.&nbsp;Зэйлерта]] ўдалося адправіць толькі частку калекцый разам з фондамі [[Мастацкая галерэя Ю. М. Пэна|Мастацкай галерэі]] [[Юдаль Пэн|Ю.&nbsp;М.&nbsp;Пэна]] ў [[Самара|Куйбышаў]] і [[Саратаў]], але каля 15 тысяч прадметаў засталіся ў горадзе і зніклі. З Гомельскага гістарычнага музея навуковая супрацоўніца [[Э. Р. Чэчык|Э.&nbsp;Р.&nbsp;Чэчык]] змагла эвакуіраваць 4299 адзінак, аднак найбольш аб’ёмныя рэчы, уключаючы мэблю эпохі [[Рэнесанс]]у, скульптуры [[Антоніа Канова|А.&nbsp;Кановы]] і [[Крысціян Даніэль Раўх|К.&nbsp;Раўха]], а таксама калекцыю зброі ў [[Палац Румянцавых — Паскевічаў|палацы Паскевічаў]], засталіся ў горадзе і былі страчаны{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=8—9}}. Амаль цалкам загінулі зборы [[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Е. Р. Раманава|Магілёўскага абласнога гістарычнага музея]]. У браніраваным пакоі-сейфе [[Будынак былога сялянскага банка (Магілёў)|былога сялянскага банка]] засталіся нацыянальныя каштоўнасці: залатыя і сярэбраныя ключы [[Магілёў|Магілёва]], пячаткі горада, булава караля [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта ІІІ]], а таксама [[Крыж Ефрасінні Полацкай]]. У ліпені 1941 года гэтыя прадметы бясследна зніклі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=9}}. Дзяржаўная мастацкая галерэя ў [[Мінск]]у таксама не змагла эвакуіравацца і была разрабавана спачатку мясцовымі жыхарамі і першымі нямецкімі часцямі, а потым мэтанакіравана спустошана нямецкім камандаваннем{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=10}}{{sfn|Спадчына|2003}}. === Музеі падчас нямецкай акупацыі (1941—1944) === Падчас акупацыі ажыццяўлялася [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|планамернае разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі]]. Гэтым займаўся [[Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга]] (АШР), які меў свае прадстаўніцтвы ў Мінску і іншых гарадах. Асаблівая ўвага надавалася канфіскацыі яўрэйскіх калекцый і адбору найбольш каштоўных мастацкіх твораў для вывазу ў [[Трэці рэйх|рэйх]]. З Дзяржаўнай мастацкай галерэі БССР у [[Кёнігсберг]] было вывезена каля 170 твораў рускага і заходнееўрапейскага мастацтва, а таксама 48 унікальных [[Слуцкія паясы|слуцкіх паясоў]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=10}}. Нягледзячы на ваенныя дзеянні, некаторыя музеі на тэрыторыі [[Генеральная акруга «Беларусь»|Генеральнай акругі «Беларусь»]] працягвалі працаваць. У Мінску дзейнічаў [[Мінскі краёвы гістарычны музей|Краёвы гістарычны музей]], размешчаны ў [[Архірэйскі двор (Мінск)|былым Архірэйскім доме]]. Восенню 1941 года яго ўзначаліў этнограф [[А. А. Шукелойць|А.&nbsp;А.&nbsp;Шукелойць]], а мастаком-рэстаўратарам працаваў [[Гаўрыла Віер|Г.&nbsp;С.&nbsp;Віер]]. Яны здолелі ўпарадкаваць ацалелыя калекцыі, ладзілі выставы і нават перадавалі культавыя рэчы адноўленым праваслаўным і каталіцкім храмам, ратуючы іх ад знішчэння{{sfn|Спадчына|2003}}. У [[Слонім]]е дзякуючы намаганням [[Язэп Іосіфавіч Стаброўскі|Я.&nbsp;І.&nbsp;Стаброўскага]] і [[Сяргей Новік|С.&nbsp;Новіка]] быў адноўлены [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|раённы гісторыка-краязнаўчы музей]], у якім экспанаваліся [[Статут Вялікага Княства Літоўскага]], вайсковыя даспехі і нават [[Трэцяя Устаўная грамата БНР]]{{sfn|Спадчына|2003}}. Увесну 1944 года, з набліжэннем савецкіх войскаў, нямецкія ўлады пачалі прымусовую эвакуацыю музейных збораў. Калекцыі мінскага музея пад кіраўніцтвам доктара [[Эма Гаўпт|Эмы Гаўпт]] былі вывезены ў [[Чарняхоўск|Інстэрбург]], а затым у замак [[Гёхштэт (замак)|Хёхштэт]] у [[Баварыя|Баварыі]]. Слонімскі музей таксама быў часткова вывезены{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=14—15}}{{sfn|Спадчына|2003}}. === Пасляваеннае аднаўленне і рэстытуцыя (1944 — сярэдзіна 1950-х гадоў) === Першачарговай задачай пасля вайны стала [[Рэстытуцыя культурнай спадчыны Беларусі|рэстытуцыя]] вывезеных калекцый. У 1945 годзе замак Хёхштэт быў заняты [[Узброеныя сілы ЗША|амерыканскай арміяй]], і высветлілася, што многія экспанаты моцна пашкоджаны. У кастрычніку 1947 года ў [[Берлін]]е прадстаўнік [[Савет Міністраў БССР]] прыняў 182 скрыні з беларускімі помнікамі, якія ўключалі мастацкія творы, царкоўнае начынне, [[старадрукі]] (у тым ліку [[Супрасльская друкарня|супрасльскія]] і [[Куцеінская друкарня|куцеінскія]] выданні) і зброю. Усяго [[Група савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі|Савецкая ваенная адміністрацыя ў Германіі]] вярнула каля 15 тысяч музейных прадметаў, якія часова размясцілі ў сутарэннях [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=15}}. Аднак у жніўні 1950 года ўрад БССР бязвыплатна перадаў [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]] 89 арыгінальных партрэтаў з [[Нясвіжскі замак|Нясвіжскага замка]], што стала вялікай стратай для нацыянальнай мастацкай спадчыны{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=250}}. Аднаўленне музейнай сеткі праходзіла ў цяжкіх матэрыяльных умовах. Яшчэ 22 кастрычніка 1944 года ў Мінску быў адкрыты [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] (першы дырэктар — [[Васіль Данілавіч Стальноў|В. Д. Стальноў]]), экспанаты для якога збіраліся непасрэдна падчас баявых дзеянняў і ў партызанскіх атрадах{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=221-222}}. У 1945 годзе быў створаны Камітэт па справах культурна-асветніцкіх устаноў пры [[Савет народных камісараў БССР|СНК БССР]]. Улада патрабавала ад музеяў у першую чаргу адлюстроўваць поспехі сацыялістычнага будаўніцтва і гісторыю [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]]. Гістарычныя экспазіцыі моцна ідэалагізаваліся. Напрыклад, у Магілёўскім абласным музеі, адноўленым у 1949 годзе дзякуючы намаганням [[Іван Сцяпанавіч Мігулін|І. С. Мігуліна]], экспазіцыя пачыналася з вялізнай карціны «Раніца Радзімы нашай» з выявай [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|І. Сталіна]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=197-198}}. Тым не менш, праводзілася актыўная збіральніцкая праца. У [[Гродна]] гісторыка-археалагічны музей пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Іванавіч Собаль|М. І. Собаля]] і [[Леанід Васільевіч Аляксееў|Л. В. Аляксеева]] пачаў археалагічныя раскопкі на [[Замкавая гара (Гродна)|Замкавай гары]]. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўная карцінная галерэя БССР]] пад кіраўніцтвам [[Алена Васільеўна Аладава|А. В. Аладавай]] вяла інтэнсіўны пошук і закупку твораў айчыннай і рускай класікі, дзякуючы чаму быў сфарміраваны выдатны мастацкі збор{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=249}}. === Перыяд «адлігі» і развіццё музейнай сеткі (сярэдзіна 1950-х — канец 1960-х гадоў) === Пасля смерці І. Сталіна і [[ХХ з'езд КПСС|XX з’езда КПСС]] пачаўся працэс частковай [[дэмакратызацыя|дэмакратызацыі]], вядомы як «[[Хрушчоўская адліга|адліга]]», які закрануў і музейную сферу. Змянілася стаўленне да гістарычных фактаў, пачалося экспанаванне матэрыялаў аб раней рэпрэсаваных дзеячах. У 1964 годзе [[Цэнтральны камітэт Камуністычнай партыі Савецкага Саюза|ЦК КПСС]] прыняў пастанову «Аб павышэнні ролі музеяў у камуністычным выхаванні працоўных», якая прывяла да ўпарадкавання музейнай сеткі, вяртання дзяржаўнага статусу многім раённым музеям і паляпшэння фінансавання{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=56—60}}. У гэты час пачаўся пошук новых формаў экспазіцыйнага дызайну, адыход ад «ілюстратыўнасці» да больш вобразнага паказу. Выдатным прыкладам стаў [[Мемарыяльны комплекс «Брэсцкая крэпасць-герой»|Музей абароны Брэсцкай крэпасці]], адкрыты ў 1956 годзе, які хутка стаў адным з самых наведвальных у рэспубліцы{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=88—89}}. У 1967 годзе ў Мінску адкрыўся [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўны музей БССР]], які стаў цэнтрам вывучэння нацыянальнай гісторыі. Актыўна ствараліся ведамасныя і грамадскія школьныя музеі краязнаўства{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=91—92}}. === Цэнтралізацыя і новыя формы працы (1970-я — 1980-я гады) === У 1970-я гады ў музейнай справе СССР і БССР панавала тэндэнцыя да [[Цэнтралізацыя|цэнтралізацыі]]. Ствараліся музейныя аб’яднанні і гісторыка-культурныя запаведнікі. У 1967 годзе быў заснаваны [[Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік|архітэктурна-археалагічны запаведнік у Полацку]], які аб’яднаў [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор]], тэрыторыі [[Верхні замак (Полацк)|Верхняга]] і [[Ніжні замак (Полацк)|Ніжняга]] замкаў. У 1976 годзе было прынята рашэнне аб стварэнні [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту|Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту]] каля вёскі [[Азярцо (Мінскі раён)|Строчыцы]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=239-240}}. Значнай падзеяй стала адкрыццё ў 1979 годзе [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музея старажытнабеларускай культуры]] пры Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР, створанага дзякуючы экспедыцыйнай дзейнасці даследчыкаў (на чале з В. Церашчатавай, [[Юрый Віктаравіч Хадыка|Ю. Хадыкам]], [[Э. Вецер]]), якія выратавалі сотні помнікаў іканапісу і драўлянай скульптуры з зачыненых храмаў{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=255-256}}. Актыўна развівалася сетка літаратурных музеяў: [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|музей Янкі Купалы]] і [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|музей Якуба Коласа]] ў Мінску займелі філіялы ў [[Вязынка|Вязынцы]], [[Ляўкі (Аршанскі раён)|Ляўках]], [[Акінчыцы|Смольні]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=259-263}}. Дзяржаўны мастацкі музей БССР, які ўзначальваў з 1977 года [[Юрый Аляксандравіч Карачун|Ю. А. Карачун]], стварыў шырокую сетку філіялаў: [[Музей беларускага народнага мастацтва|музей беларускага народнага мастацтва ў Раўбічах]], [[Галерэя імя Г. Х. Вашчанкі|карцінная галерэя ў Мазыры]], [[Музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі|музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі ў Магілёве]] і іншыя{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=254}}. Раённыя музеі, такія як [[Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава|Веткаўскі музей народнай творчасці]] (заснаваны [[Фёдар Рыгоравіч Шкляраў|Ф. Р. Шкляравым]]) і [[Гудзевіцкі дзяржаўны літаратурна-краязнаўчы музей|Гудзевіцкі літаратурна-краязнаўчы музей]] (стваральнік [[Алесь Белакоз|А. М. Белакоз]]), дзякуючы энтузіязму сваіх заснавальнікаў сабралі ўнікальныя калекцыі стараабрадніцтва, старадрукаў і этнаграфіі{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=217, 265}}. === Крызіс і трансфармацыя (канец 1980-х — 1991 год) === На мяжы 1980—1990-х гадоў, на фоне сацыяльна-эканамічнага крызісу (перыяд [[Перабудова|перабудовы]]) і палітыкі [[Галоснасць|галоснасці]], музейная справа сутыкнулася з новымі выклікамі. Рэзка скарацілася фінансаванне, знізілася наведвальнасць. Адначасова ў грамадстве ўзрасла цікавасць да аб’ектыўнай нацыянальнай гісторыі, не скажонай [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|камуністычнай ідэалогіяй]]. Вострай праблемай сталі крадзяжы з музеяў (напрыклад, у 1991 годзе з [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музея старажытнабеларускай культуры АН БССР]] былі выкрадзены найкаштоўнейшыя абразы). Таксама пачаўся працэс [[Рэлігія ў СССР|вяртання культавых будынкаў вернікам]], што прывяло да высялення многіх музеяў з памяшканняў, якія яны займалі дзесяцігоддзямі. Напрыклад, [[Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі|Рэспубліканскі музей атэізму і гісторыі рэлігіі ў Гродне]] быў вымушаны пакінуць [[Гродзенскі базыльянскі манастыр|базыльянскі кляштар]], а [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей]] — будынак [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Брэст)|Крыжаўзвіжанскага касцёла]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=152—153}}. У 1989 годзе была прынята «Праграма развіцця сеткі дзяржаўных музеяў і філіялаў у БССР да 2000 г.», якая прадугледжвала стварэнне новых нацыянальных музеяў і перапрафіляванне існуючых. Са здабыццём Беларуссю незалежнасці ў 1991 годзе пачаўся якасна новы этап у развіцці айчыннай музейнай справы. === Сучасны этап (з 1991 года) === Са здабыццём Беларуссю незалежнасці ў 1991 годзе пачаўся якасна новы этап у развіцці айчыннай музейнай справы. Змена палітычнага клімату і дэідэалагізацыя дазволілі музеям перайсці да аб’ектыўнага паказу нацыянальнай гісторыі. Былі ліквідаваны або перапрафіляваны музеі, якія выключна прапагандавалі камуністычную ідэалогію (напрыклад, музеі гістпарту). У кантэксце фарміравання новых дзяржаўна-царкоўных адносін пачалася дэмузеефікацыя канфіскаваных раней культавых будынкаў. Так, [[Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі|Рэспубліканскі музей гісторыі рэлігіі ў Гродне]] перадаў вернікам будынак былога [[Гродзенскі базыльянскі манастыр|жаночага манастыра Нараджэння Багародзіцы]], а [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей]] пакінуў [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Брэст)|Крыжаўзвіжанскі касцёл]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=274}}. Вядучыя музейныя ўстановы краіны атрымалі статус Нацыянальных (Нацыянальны мастацкі музей, Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь і інш.). З’явіўся феномен прыватных музеяў, найбольш вядомым з якіх стаў Музейны комплекс старажытных народных рамёстваў і тэхналогій «[[Дудуткі]]», заснаваны ў 1994 годзе [[Яўген Будзінас|Яўгенам Будзінасам]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=286}}. У 1996 годзе быў прыняты Закон Рэспублікі Беларусь «Аб музеях і Музейным фондзе Рэспублікі Беларусь» (новая рэдакцыя ў 2005 годзе), які ўпершыню заканадаўча замацаваў статус музеяў, падзяліў музейны фонд на дзяржаўную і недзяржаўную часткі і вызначыў парадак стварэння [[Дзяржаўны электронны каталог Музейнага фонду Беларусі|Дзяржаўнага электроннага каталога Музейнага фонду]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=276-277}}. Сёння музейная сетка краіны ўключае больш за 150 дзяржаўных музеяў, якія актыўна ўкараняюць новыя інфармацыйныя тэхналогіі, музейную педагогіку і пашыраюць міжнароднае супрацоўніцтва. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Нараджэнне беларускага музея |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2001 |старонак=124 |isbn=985-7372-17-8 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Музеі Беларусі (1918—1941 гг.) |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2002 |старонак=176 |isbn=985-6372-22-4 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Музеі Беларусі (1941–1991 гг.) |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2004 |старонак=218 |isbn=985-6372-34-8 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} * {{артыкул |загаловак=Музеі Генеральнай акругі «Беларусь» (1941-1944) |выданне=Спадчына |год=2003 |нумар=4—5 |ref=Спадчына}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-28}} [[Катэгорыя:Музейная справа]] [[Катэгорыя:Культура Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] cumj8jjjb5008p3gima7bgy6n53yoh0 5133472 5133471 2026-04-28T22:24:52Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Цэнтралізацыя і новыя формы працы (1970-я — 1980-я гады) */ 5133472 wikitext text/x-wiki '''Музе́йная спра́ва ў Белару́сі'''&nbsp;— працэс збірання, захавання, вывучэння і папулярызацыі гісторыка-культурнай і прыроднай спадчыны на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] праз сістэму [[музей]]ных устаноў. Гісторыя музейнай справы ў краіне прайшла доўгі шлях ад прыватнага і царкоўнага збіральніцтва ў эпоху [[Сярэднявечча]] і [[Асветніцтва]] да стварэння разгалінаванай дзяржаўнай музейнай сеткі ў [[XX стагоддзе|ХХ]] — пачатку [[XXI стагоддзе|ХХІ стагоддзя]]. Найбольш складанымі перыядамі ў яе развіцці сталі 1918—1941 гады, калі адбывалася ідэалагізацыя і цэнтралізацыя, а таксама 1941—1991 гады, якія ахапілі [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|катастрафічныя страты падчас Вялікай Айчыннай вайны]], цяжкае пасляваеннае аднаўленне, жорсткую ідэалагічную рэгламентацыю ў [[Савецкі Саюз|савецкі]] час і паступовую [[дэмакратызацыя|дэмакратызацыю]] ў канцы 1980-х гадоў{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=3—5}}{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=3—4}}. == Гісторыя == === Зараджэнне музейнай справы (XI — пачатак XX стагоддзя) === Вытокі музейнай справы на беларускіх землях бяруць пачатак ад скарбніц царкоўных і свецкіх уладароў. Ужо ў XII стагоддзі ў [[Полацк]]у намаганнямі [[Ефрасіння Полацкая|Ефрасінні Полацкай]] збіраліся каштоўныя рэліквіі, сярод якіх сусветна вядомы [[Крыж Ефрасінні Полацкай]] (1161){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=5—6}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=13}}. З XVI стагоддзя пачалі фарміравацца магутныя магнацкія калекцыі. Найбуйнейшай з іх з’яўлялася скарбніца [[Радзівілы|Радзівілаў]] у [[Нясвіжскі замак|Нясвіжскім замку]], дзе захоўваліся карцінная галерэя (каля 1000 палотнаў), багаты арсенал і нумізматычны кабінет{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=9—10}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=16—17}}. Багатыя зборы мелі таксама [[Сапегі]] ў [[Ружанскі палац|Ружанскім]] і [[Дзярэчын]]скім палацах{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=12—13}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=18—19}}. У эпоху [[Асветніцтва]] і [[Рамантызм]]у (XVIII—XIX стагоддзі) з’явіліся буйныя прыватныя калекцыі новага тыпу, якія мелі навукова-асветніцкі характар: зборы [[Яўхім Літавор Храптовіч|Яўхіма Храптовіча]] ў [[Шчорсы|Шчорсах]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=14—15}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=21—22}}, арніталагічны кабінет і карцінная галерэя [[Канстанцін Тызенгаўз|Канстанціна Тызенгаўза]] ў [[Паставы|Паставах]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=20—21}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=26—28}}, калекцыі [[Мікалай Пятровіч Румянцаў|Мікалая Румянцава]] ў [[Гомель|Гомелі]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=24—25}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=30—31}}, збор [[Іван Хрысанфавіч Каладзееў|Івана Каладзеева]] па гісторыі [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] ў [[Барысаў|Барысаве]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37—38}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=43—44}}, унікальныя калекцыі [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] ў [[Замосце (Пухавіцкі раён)|Замосці]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=38—40}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=44—46}}. У 1842 годзе браты [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Канстанцін]] і [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Яўстах Тышкевічы]] стварылі ў [[Лагойск]]у першы на тэрыторыі Беларусі публічны музей старажытнасцей{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=22—24}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=28—29}}. У 1855 годзе Яўстах Тышкевіч стаў заснавальнікам [[Віленскі музей старажытнасцей|Віленскага музея старажытнасцей]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=66—69}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=76—78}}. Першымі ведамаснымі музеямі сталі кабінеты пры [[Гродзенская медыцынская акадэмія|Гродзенскай медыцынскай акадэміі]] (створаны [[Жан Эмануэль Жылібер|Ж. Э. Жыліберам]]){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=45—47}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=52—54}} і [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацкай езуіцкай акадэміі]] (намаганнямі [[Габрыэль Грубер|Г. Грубера]]){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=48—50}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=55—58}}. У другой палове XIX стагоддзя першыя публічныя правінцыйныя музеі пачалі стварацца пры губернскіх статыстычных камітэтах: у 1867 годзе ў [[Магілёў|Магілёве]] і ў 1868 годзе ў [[Віцебск]]у (намаганнямі [[Аляксандр Мацвеевіч Семянтоўскі|А. М. Семянтоўскага]]){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=74—75}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=85—88}}. На мяжы XIX—XX стагоддзяў на хвалі цікавасці да захавання царкоўнай даўніны дзякуючы працы [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Е. Р. Раманава]] і іншых рупліўцаў узніклі царкоўна-археалагічныя музеі ў [[Віцебскі царкоўна-археалагічны музей|Віцебску]] (1893), [[Магілёўскі царкоўна-археалагічны музей|Магілёве]] (1897) і [[Мінскі царкоўна-археалагічны музей|Мінску]] (1908){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=78—83}}{{sfn|Гужалоўскі|2001|с=91—94}}. === Станаўленне і развіццё ў 1918—1941 гадах === Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] пачаўся працэс [[Нацыяналізацыя|нацыяналізацыі]] прыватных і царкоўных збораў. У 1919 годзе былі створаны першыя дзяржаўныя музеі ў Віцебску, Магілёве, [[Гомель|Гомелі]] і [[Мінск]]у{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=90—97}}{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=13—18}}. У 1922 годзе быў заснаваны [[Беларускі дзяржаўны музей]], які стаў цэнтральнай установай рэспублікі і актыўна папаўняў свае фонды пад кіраўніцтвам [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В. Ю. Ластоўскага]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=97—102}}{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=24—32}}. 1920-я гады сталі «залатым дзесяцігоддзем» беларускага краязнаўства: у 1923 годзе было створана [[Цэнтральнае бюро краязнаўства]] (ЦБК), якое каардынавала намаганні соцень энтузіястаў. Пасля 1-га Усебеларускага краязнаўчага з'езда (1926) пачалося масавае стварэнне раённых краязнаўчых музеяў — да канца дзесяцігоддзя іх налічвалася каля 30{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=130—132}}{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=89—90}}. Аднак у 1930-я гады падчас [[Рэпрэсіі ў БССР|сталінскіх рэпрэсій]] краязнаўчы рух быў разгромлены, многія выдатныя музейныя дзеячы (В. Ластоўскі, [[Мікалай Іванавіч Каспяровіч|М. І. Каспяровіч]], [[Сымон Аляксандравіч Рак-Міхайлоўскі|С. А. Рак-Міхайлоўскі]], [[Цодзік Якаўлевіч Славін|Ц. Я. Славін]]) былі расстраляныя або адпраўлены ў [[ГУЛАГ]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=144—145}}{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=160—161}}. Самі музеі пераўтвараліся ў ідэалагічныя ўстановы прапаганды сацыялістычнага будаўніцтва, а значная частка фондаў была распрададзена за мяжу праз кантору «Дзяржгандбел» дзеля атрымання валюты{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=120—121}}{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=54—55}}. Напярэдадні вайны, у 1940 годзе, каб уратаваць ад фізічнага знішчэння культавыя помнікі, у Віцебску і Гомелі былі адкрыты так званыя антырэлігійныя музеі{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=111-112}}{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=52—53}}. У [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якая ўваходзіла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], развіццё ішло іншым шляхам. Тут дзейнічала [[Польскае краязнаўчае таварыства]], высілкамі якога былі створаны музеі ў [[Пінск]]у (пад кіраўніцтвам [[Дзмітрый Сяргеевіч Геаргіеўскі|Дз. Геаргіеўскага]]), [[Гродна|Гродне]] (заснавальнікі — [[Юзаф Ядкоўскі|Ю. Ядкоўскі]] і [[Станіслаў Паўлавіч Жыўна|С. Жыўна]]), [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|Слоніме]] (заснавальнік [[Іосіф Іосіфавіч Стаброўскі|І. Стаброўскі]]){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=162—168}}{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=116—135}}. Найбуйнейшым цэнтрам беларускай культуры стаў [[Беларускі музей імя Івана Луцкевіча]] ў [[Вільнюс|Вільні]], які налічваў звыш 13 тысяч адзінак захоўвання{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=150—153}}{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=105—110}}. Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР у 1939 годзе мясцовыя музеі былі нацыяналізаваны, а калекцыі віленскага музея ў 1944 годзе былі падзелены паміж [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]] і БССР{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=155—156}}{{sfn|Гужалоўскі|2002|с=114—116}}. === Перадваенны стан і пачатак Вялікай Айчыннай вайны === Напярэдадні нападу [[Нацысцкая Германія|нацысцкай Германіі]] на [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкі Саюз]] у [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] праводзілася рэарганізацыя і ўпарадкаванне музейнай сеткі, што было звязана з новым абласным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзелам]]. У рэспубліцы налічвалася 26 дзяржаўных музеяў, якія знаходзіліся ў падпарадкаванні [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы БССР]]. Да ліку буйнейшых устаноў адносіліся [[Мінскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўная мастацкая галерэя БССР]], [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей|Віцебскі абласны сацыяльна-гістарычны музей]], [[Гомельскі абласны краязнаўчы музей|Гомельскі абласны гістарычны музей]], [[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей|Гродзенскі гісторыка-археалагічны музей]], [[Баранавіцкі краязнаўчы музей|Баранавіцкі абласны мастацкі музей]] і [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|Слонімскі музей]]. У іх фондах захоўваліся дзясяткі тысяч першакласных твораў мастацтва і рухомых помнікаў гісторыі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=7}}. Аднак Наркамасветы БССР не меў планаў выратавання каштоўнасцей на выпадак пагрозы іх знішчэння. У музеяў адсутнічалі планы пагрузкі, спісы прадметаў для першачарговай эвакуацыі і ўпаковачныя матэрыялы. Пасля пачатку вайны і стварэння [[Савет па эвакуацыі пры СНК СССР|Савета па эвакуацыі]] вываз маёмасці праводзіўся ў вялікай спешцы. З [[Віцебск]]а пад кіраўніцтвам дырэктара [[В. К. Зэйлерт|В.&nbsp;К.&nbsp;Зэйлерта]] ўдалося адправіць толькі частку калекцый разам з фондамі [[Мастацкая галерэя Ю. М. Пэна|Мастацкай галерэі]] [[Юдаль Пэн|Ю.&nbsp;М.&nbsp;Пэна]] ў [[Самара|Куйбышаў]] і [[Саратаў]], але каля 15 тысяч прадметаў засталіся ў горадзе і зніклі. З Гомельскага гістарычнага музея навуковая супрацоўніца [[Э. Р. Чэчык|Э.&nbsp;Р.&nbsp;Чэчык]] змагла эвакуіраваць 4299 адзінак, аднак найбольш аб’ёмныя рэчы, уключаючы мэблю эпохі [[Рэнесанс]]у, скульптуры [[Антоніа Канова|А.&nbsp;Кановы]] і [[Крысціян Даніэль Раўх|К.&nbsp;Раўха]], а таксама калекцыю зброі ў [[Палац Румянцавых — Паскевічаў|палацы Паскевічаў]], засталіся ў горадзе і былі страчаны{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=8—9}}. Амаль цалкам загінулі зборы [[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Е. Р. Раманава|Магілёўскага абласнога гістарычнага музея]]. У браніраваным пакоі-сейфе [[Будынак былога сялянскага банка (Магілёў)|былога сялянскага банка]] засталіся нацыянальныя каштоўнасці: залатыя і сярэбраныя ключы [[Магілёў|Магілёва]], пячаткі горада, булава караля [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта ІІІ]], а таксама [[Крыж Ефрасінні Полацкай]]. У ліпені 1941 года гэтыя прадметы бясследна зніклі{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=9}}. Дзяржаўная мастацкая галерэя ў [[Мінск]]у таксама не змагла эвакуіравацца і была разрабавана спачатку мясцовымі жыхарамі і першымі нямецкімі часцямі, а потым мэтанакіравана спустошана нямецкім камандаваннем{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=10}}{{sfn|Спадчына|2003}}. === Музеі падчас нямецкай акупацыі (1941—1944) === Падчас акупацыі ажыццяўлялася [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|планамернае разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі]]. Гэтым займаўся [[Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга]] (АШР), які меў свае прадстаўніцтвы ў Мінску і іншых гарадах. Асаблівая ўвага надавалася канфіскацыі яўрэйскіх калекцый і адбору найбольш каштоўных мастацкіх твораў для вывазу ў [[Трэці рэйх|рэйх]]. З Дзяржаўнай мастацкай галерэі БССР у [[Кёнігсберг]] было вывезена каля 170 твораў рускага і заходнееўрапейскага мастацтва, а таксама 48 унікальных [[Слуцкія паясы|слуцкіх паясоў]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=10}}. Нягледзячы на ваенныя дзеянні, некаторыя музеі на тэрыторыі [[Генеральная акруга «Беларусь»|Генеральнай акругі «Беларусь»]] працягвалі працаваць. У Мінску дзейнічаў [[Мінскі краёвы гістарычны музей|Краёвы гістарычны музей]], размешчаны ў [[Архірэйскі двор (Мінск)|былым Архірэйскім доме]]. Восенню 1941 года яго ўзначаліў этнограф [[А. А. Шукелойць|А.&nbsp;А.&nbsp;Шукелойць]], а мастаком-рэстаўратарам працаваў [[Гаўрыла Віер|Г.&nbsp;С.&nbsp;Віер]]. Яны здолелі ўпарадкаваць ацалелыя калекцыі, ладзілі выставы і нават перадавалі культавыя рэчы адноўленым праваслаўным і каталіцкім храмам, ратуючы іх ад знішчэння{{sfn|Спадчына|2003}}. У [[Слонім]]е дзякуючы намаганням [[Язэп Іосіфавіч Стаброўскі|Я.&nbsp;І.&nbsp;Стаброўскага]] і [[Сяргей Новік|С.&nbsp;Новіка]] быў адноўлены [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага|раённы гісторыка-краязнаўчы музей]], у якім экспанаваліся [[Статут Вялікага Княства Літоўскага]], вайсковыя даспехі і нават [[Трэцяя Устаўная грамата БНР]]{{sfn|Спадчына|2003}}. Увесну 1944 года, з набліжэннем савецкіх войскаў, нямецкія ўлады пачалі прымусовую эвакуацыю музейных збораў. Калекцыі мінскага музея пад кіраўніцтвам доктара [[Эма Гаўпт|Эмы Гаўпт]] былі вывезены ў [[Чарняхоўск|Інстэрбург]], а затым у замак [[Гёхштэт (замак)|Хёхштэт]] у [[Баварыя|Баварыі]]. Слонімскі музей таксама быў часткова вывезены{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=14—15}}{{sfn|Спадчына|2003}}. === Пасляваеннае аднаўленне і рэстытуцыя (1944 — сярэдзіна 1950-х гадоў) === Першачарговай задачай пасля вайны стала [[Рэстытуцыя культурнай спадчыны Беларусі|рэстытуцыя]] вывезеных калекцый. У 1945 годзе замак Хёхштэт быў заняты [[Узброеныя сілы ЗША|амерыканскай арміяй]], і высветлілася, што многія экспанаты моцна пашкоджаны. У кастрычніку 1947 года ў [[Берлін]]е прадстаўнік [[Савет Міністраў БССР]] прыняў 182 скрыні з беларускімі помнікамі, якія ўключалі мастацкія творы, царкоўнае начынне, [[старадрукі]] (у тым ліку [[Супрасльская друкарня|супрасльскія]] і [[Куцеінская друкарня|куцеінскія]] выданні) і зброю. Усяго [[Група савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі|Савецкая ваенная адміністрацыя ў Германіі]] вярнула каля 15 тысяч музейных прадметаў, якія часова размясцілі ў сутарэннях [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=15}}. Аднак у жніўні 1950 года ўрад БССР бязвыплатна перадаў [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]] 89 арыгінальных партрэтаў з [[Нясвіжскі замак|Нясвіжскага замка]], што стала вялікай стратай для нацыянальнай мастацкай спадчыны{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=250}}. Аднаўленне музейнай сеткі праходзіла ў цяжкіх матэрыяльных умовах. Яшчэ 22 кастрычніка 1944 года ў Мінску быў адкрыты [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] (першы дырэктар — [[Васіль Данілавіч Стальноў|В. Д. Стальноў]]), экспанаты для якога збіраліся непасрэдна падчас баявых дзеянняў і ў партызанскіх атрадах{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=221-222}}. У 1945 годзе быў створаны Камітэт па справах культурна-асветніцкіх устаноў пры [[Савет народных камісараў БССР|СНК БССР]]. Улада патрабавала ад музеяў у першую чаргу адлюстроўваць поспехі сацыялістычнага будаўніцтва і гісторыю [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]]. Гістарычныя экспазіцыі моцна ідэалагізаваліся. Напрыклад, у Магілёўскім абласным музеі, адноўленым у 1949 годзе дзякуючы намаганням [[Іван Сцяпанавіч Мігулін|І. С. Мігуліна]], экспазіцыя пачыналася з вялізнай карціны «Раніца Радзімы нашай» з выявай [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|І. Сталіна]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=197-198}}. Тым не менш, праводзілася актыўная збіральніцкая праца. У [[Гродна]] гісторыка-археалагічны музей пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Іванавіч Собаль|М. І. Собаля]] і [[Леанід Васільевіч Аляксееў|Л. В. Аляксеева]] пачаў археалагічныя раскопкі на [[Замкавая гара (Гродна)|Замкавай гары]]. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўная карцінная галерэя БССР]] пад кіраўніцтвам [[Алена Васільеўна Аладава|А. В. Аладавай]] вяла інтэнсіўны пошук і закупку твораў айчыннай і рускай класікі, дзякуючы чаму быў сфарміраваны выдатны мастацкі збор{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=249}}. === Перыяд «адлігі» і развіццё музейнай сеткі (сярэдзіна 1950-х — канец 1960-х гадоў) === Пасля смерці І. Сталіна і [[ХХ з'езд КПСС|XX з’езда КПСС]] пачаўся працэс частковай [[дэмакратызацыя|дэмакратызацыі]], вядомы як «[[Хрушчоўская адліга|адліга]]», які закрануў і музейную сферу. Змянілася стаўленне да гістарычных фактаў, пачалося экспанаванне матэрыялаў аб раней рэпрэсаваных дзеячах. У 1964 годзе [[Цэнтральны камітэт Камуністычнай партыі Савецкага Саюза|ЦК КПСС]] прыняў пастанову «Аб павышэнні ролі музеяў у камуністычным выхаванні працоўных», якая прывяла да ўпарадкавання музейнай сеткі, вяртання дзяржаўнага статусу многім раённым музеям і паляпшэння фінансавання{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=56—60}}. У гэты час пачаўся пошук новых формаў экспазіцыйнага дызайну, адыход ад «ілюстратыўнасці» да больш вобразнага паказу. Выдатным прыкладам стаў [[Мемарыяльны комплекс «Брэсцкая крэпасць-герой»|Музей абароны Брэсцкай крэпасці]], адкрыты ў 1956 годзе, які хутка стаў адным з самых наведвальных у рэспубліцы{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=88—89}}. У 1967 годзе ў Мінску адкрыўся [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўны музей БССР]], які стаў цэнтрам вывучэння нацыянальнай гісторыі. Актыўна ствараліся ведамасныя і грамадскія школьныя музеі краязнаўства{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=91—92}}. === Цэнтралізацыя і новыя формы працы (1970-я — 1980-я гады) === У 1970-я гады ў музейнай справе СССР і БССР панавала тэндэнцыя да [[Цэнтралізацыя|цэнтралізацыі]]. Ствараліся музейныя аб’яднанні і гісторыка-культурныя запаведнікі. У 1967 годзе быў заснаваны [[Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік|архітэктурна-археалагічны запаведнік у Полацку]], які аб’яднаў [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор]], тэрыторыі [[Верхні замак (Полацк)|Верхняга]] і [[Ніжні замак (Полацк)|Ніжняга]] замкаў. У 1976 годзе было прынята рашэнне аб стварэнні [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту|Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту]] каля вёскі [[Азярцо (Мінскі раён)|Строчыцы]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=239-240}}. Значнай падзеяй стала адкрыццё ў 1979 годзе [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музея старажытнабеларускай культуры]] пры Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР, створанага дзякуючы экспедыцыйнай дзейнасці даследчыкаў (на чале з В. Церашчатавай, [[Юрый Віктаравіч Хадыка|Ю. Хадыкам]], [[Э. Вецер]]), якія выратавалі сотні помнікаў іканапісу і драўлянай скульптуры з зачыненых храмаў{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=255-256}}. Актыўна развівалася сетка літаратурных музеяў: [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|музей Янкі Купалы]] і [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|музей Якуба Коласа]] ў Мінску займелі філіялы ў [[Вязынка (Маладзечанскі раён)|Вязынцы]], [[Ляўкі (Аршанскі раён)|Ляўках]], [[Акінчыцы|Смольні]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=259-263}}. Дзяржаўны мастацкі музей БССР, які ўзначальваў з 1977 года [[Юрый Аляксандравіч Карачун|Ю. А. Карачун]], стварыў шырокую сетку філіялаў: [[Музей беларускага народнага мастацтва|музей беларускага народнага мастацтва ў Раўбічах]], [[Галерэя імя Г. Х. Вашчанкі|карцінная галерэя ў Мазыры]], [[Музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі|музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі ў Магілёве]] і іншыя{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=254}}. Раённыя музеі, такія як [[Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава|Веткаўскі музей народнай творчасці]] (заснаваны [[Фёдар Рыгоравіч Шкляраў|Ф. Р. Шкляравым]]) і [[Гудзевіцкі дзяржаўны літаратурна-краязнаўчы музей|Гудзевіцкі літаратурна-краязнаўчы музей]] (стваральнік [[Алесь Белакоз|А. М. Белакоз]]), дзякуючы энтузіязму сваіх заснавальнікаў сабралі ўнікальныя калекцыі стараабрадніцтва, старадрукаў і этнаграфіі{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=217, 265}}. === Крызіс і трансфармацыя (канец 1980-х — 1991 год) === На мяжы 1980—1990-х гадоў, на фоне сацыяльна-эканамічнага крызісу (перыяд [[Перабудова|перабудовы]]) і палітыкі [[Галоснасць|галоснасці]], музейная справа сутыкнулася з новымі выклікамі. Рэзка скарацілася фінансаванне, знізілася наведвальнасць. Адначасова ў грамадстве ўзрасла цікавасць да аб’ектыўнай нацыянальнай гісторыі, не скажонай [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|камуністычнай ідэалогіяй]]. Вострай праблемай сталі крадзяжы з музеяў (напрыклад, у 1991 годзе з [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музея старажытнабеларускай культуры АН БССР]] былі выкрадзены найкаштоўнейшыя абразы). Таксама пачаўся працэс [[Рэлігія ў СССР|вяртання культавых будынкаў вернікам]], што прывяло да высялення многіх музеяў з памяшканняў, якія яны займалі дзесяцігоддзямі. Напрыклад, [[Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі|Рэспубліканскі музей атэізму і гісторыі рэлігіі ў Гродне]] быў вымушаны пакінуць [[Гродзенскі базыльянскі манастыр|базыльянскі кляштар]], а [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей]] — будынак [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Брэст)|Крыжаўзвіжанскага касцёла]]{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=152—153}}. У 1989 годзе была прынята «Праграма развіцця сеткі дзяржаўных музеяў і філіялаў у БССР да 2000 г.», якая прадугледжвала стварэнне новых нацыянальных музеяў і перапрафіляванне існуючых. Са здабыццём Беларуссю незалежнасці ў 1991 годзе пачаўся якасна новы этап у развіцці айчыннай музейнай справы. === Сучасны этап (з 1991 года) === Са здабыццём Беларуссю незалежнасці ў 1991 годзе пачаўся якасна новы этап у развіцці айчыннай музейнай справы. Змена палітычнага клімату і дэідэалагізацыя дазволілі музеям перайсці да аб’ектыўнага паказу нацыянальнай гісторыі. Былі ліквідаваны або перапрафіляваны музеі, якія выключна прапагандавалі камуністычную ідэалогію (напрыклад, музеі гістпарту). У кантэксце фарміравання новых дзяржаўна-царкоўных адносін пачалася дэмузеефікацыя канфіскаваных раней культавых будынкаў. Так, [[Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі|Рэспубліканскі музей гісторыі рэлігіі ў Гродне]] перадаў вернікам будынак былога [[Гродзенскі базыльянскі манастыр|жаночага манастыра Нараджэння Багародзіцы]], а [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей]] пакінуў [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Брэст)|Крыжаўзвіжанскі касцёл]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=274}}. Вядучыя музейныя ўстановы краіны атрымалі статус Нацыянальных (Нацыянальны мастацкі музей, Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь і інш.). З’явіўся феномен прыватных музеяў, найбольш вядомым з якіх стаў Музейны комплекс старажытных народных рамёстваў і тэхналогій «[[Дудуткі]]», заснаваны ў 1994 годзе [[Яўген Будзінас|Яўгенам Будзінасам]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=286}}. У 1996 годзе быў прыняты Закон Рэспублікі Беларусь «Аб музеях і Музейным фондзе Рэспублікі Беларусь» (новая рэдакцыя ў 2005 годзе), які ўпершыню заканадаўча замацаваў статус музеяў, падзяліў музейны фонд на дзяржаўную і недзяржаўную часткі і вызначыў парадак стварэння [[Дзяржаўны электронны каталог Музейнага фонду Беларусі|Дзяржаўнага электроннага каталога Музейнага фонду]]{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=276-277}}. Сёння музейная сетка краіны ўключае больш за 150 дзяржаўных музеяў, якія актыўна ўкараняюць новыя інфармацыйныя тэхналогіі, музейную педагогіку і пашыраюць міжнароднае супрацоўніцтва. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Нараджэнне беларускага музея |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2001 |старонак=124 |isbn=985-7372-17-8 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Музеі Беларусі (1918—1941 гг.) |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2002 |старонак=176 |isbn=985-6372-22-4 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Музеі Беларусі (1941–1991 гг.) |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2004 |старонак=218 |isbn=985-6372-34-8 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} * {{артыкул |загаловак=Музеі Генеральнай акругі «Беларусь» (1941-1944) |выданне=Спадчына |год=2003 |нумар=4—5 |ref=Спадчына}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-28}} [[Катэгорыя:Музейная справа]] [[Катэгорыя:Культура Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] hoebl20hs30wg3o27qyvjtuq2fxr38a Параска Сцяпанаўна Плытка-Гарыцвіт 0 807078 5133305 2026-04-28T12:38:49Z Culamar 102133 Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/47911582|Плитка-Горицвіт Параска Степанівна]]» 5133305 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Параска Сцяпанаўна Плытка-Гарыцвіт''' ({{Lang-uk|Пара́ска Степа́нівна Пли́тка-Гори́цвіт}}; {{ВД-Прэамбула}}) — украінская [[Гуцулы|гуцульская]] мастачка, фатограф, пісьменніца, апавядальніца, народны філосаф, [[Фалькларыстыка|фалькларыст]], [[Этнаграфія|этнограф]], [[Дыялекталогія|дыялектолаг]]; [[Гамер|«Гамер]] [[Гуцульшчына|Гуцульскага краю»]]. == Біяграфія == Нарадзілася 1 сакавіка 1927 года ў вёсцы Быстрэцы (цяпер Верхавінскі раён [[Івана-Франкоўская вобласць|Івана-Франкоўскай вобласці]]) у сям’і Стэфана (Сцяпана) Плыткі, вядомага ў Косаўскім павеце [[Кавальства|каваля]], адукаванага чалавека, які ведаў некалькі моў. Маці — Ганна, таленавітая [[Ткацтва|ткачыха]] і [[Вышыўка|вышывальшчыца]]. Пазней сям’я пераехала ў Крыворыўну. Параска скончыла толькі чатыры класы школы, але дзякуючы бацьку ведала розныя мовы (у тым ліку нямецкую), таму падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] працавала перакладчыцай у сельскай канцылярыі. У 1943 годзе яна самастойна паехала ў [[Германія|Германію]], каб паступіць ва ўніверсітэт. Але замест вучобы апынулася ў нямецкай сям’і, дзе зведала прыніжэнне. Вярнуўшыся ў Крывароўну, далучылася да нацыянальна-вызваленчага руху, стала сувязной [[Украінская паўстанчая армія|УПА]] пад псеўданімам Ластаўка і насіла ежу і цёплыя рэчы паўстанцам у лесе. === Выгнанне === Узімку 1945 года тысячы асуджаных маладых дзяўчат з [[Заходняя Украіна|Заходняй Украіны]] былі адпраўлены ў [[Сібір]] таварнымі цягнікамі. «Замест цёплай вопраткі ім давалі акрываўленыя паліто ад расстраляных», — успамінала Параска Сцяпанаўна. У цягніку на Калыму дзяўчына адмарозіла ногі, і яе пакінулі ва Уральскім турэмным шпіталі. Ад ампутацыі яе выратаваў грузінскі лекар, якога яна ўсё жыццё ўспамінала з удзячнасцю. Пасля гэтага дзяўчыне амаль пяць гадоў давялося перасоўвацца на мыліцах. З 1947 года адбывала тэрмін у спецыяльным лагеры ў Спаску ([[Казахстан]])<ref name=":3">{{Cite web|lang=uk-ua|url=http://spadok.org.ua/gutsulschyna/paraska-plytka-gorytsvit-gutsulka-yaka-povtoryla-shlyach-skovorody|title=Параска Плитка-Горицвіт - гуцулка, яка повторила шлях Сковороди|author=Адміністратор|website=Спадщина Предків|access-date=2017-04-25}}</ref>. У лагерах пазнаёмілася з маладым грузінскім мастаком, з якім доўга перапісвалася і ў якога закахалася. Парасцы ўдалося даслаць дадому адрас каханага, але бацькі не ўхвалілі гэтыя адносіны, а бацька знішчыў ліст, таму Параска страціла сувязь з каханым. Вярнуўшыся дадому, дзяўчына не магла дараваць бацьку такі ўчынак, таму жыла асобна і, памятаючы сваё каханне, заставалася адзінокай да канца жыцця. === Вяртанне ў родную вёску === У 27 гадоў яна вярнулася ў Крывароўну, дзе мясцовыя жыхары ставіліся да яе з асцярогай, памятаючы яе ссылку. Параска ніколі не абмяркоўвала жыццё ў лагерах, лічачы, што гэта прынясе толькі нянавісць і боль яе слухачам<ref name=":3">{{Cite web|lang=uk-ua|url=http://spadok.org.ua/gutsulschyna/paraska-plytka-gorytsvit-gutsulka-yaka-povtoryla-shlyach-skovorody|title=Параска Плитка-Горицвіт - гуцулка, яка повторила шлях Сковороди|author=Адміністратор|website=Спадщина Предків|access-date=2017-04-25}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">Адміністратор. [https://spadok.org.ua/gutsulschyna/paraska-plytka-gorytsvit-gutsulka-yaka-povtoryla-shlyach-skovorody Параска Плитка-Горицвіт - гуцулка, яка повторила шлях Сковороди]. ''Спадщина Предків'' <span class="cs1-ref-lang" title="українською мовою">(укр.)</span><span class="reference-accessdate">. Процитовано 25 квітня 2017</span>.</cite></ref>. Спачатку яна актыўна ўдзельнічала ў грамадскім жыцці, удзельнічала ў [[Талака (звычай)|талоках]], працавала мастачкай у лясной гаспадарцы, стварыла хор, займалася фальклорам, пісьменствам, маляваннем і фатаграфіяй. Але пазней, магчыма, з-за драмы ў асабістым жыцці, паступова адышла, каб выканаць абяцанне, якое дала (яшчэ ў турме) — каб праслаўляць Божы мір. З таго часу яна вяла аскетычны лад жыцця, жывучы тым, што прыносілі аднавяскоўцы. У Параскі не было саду, бо яна аддала сваю зямлю ў абмен на тое, каб не ссякаць дзве яе бярозы на ўзгорку каля дома. Яна ніколі не трымала жывёлу. Калі працавала, то нават святара не магла ўпусціць у дом — патрабавалася поўная канцэнтрацыя ўвагі<ref name=":3">{{Cite web|lang=uk-ua|url=http://spadok.org.ua/gutsulschyna/paraska-plytka-gorytsvit-gutsulka-yaka-povtoryla-shlyach-skovorody|title=Параска Плитка-Горицвіт - гуцулка, яка повторила шлях Сковороди|author=Адміністратор|website=Спадщина Предків|access-date=2017-04-25}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">Адміністратор. [https://spadok.org.ua/gutsulschyna/paraska-plytka-gorytsvit-gutsulka-yaka-povtoryla-shlyach-skovorody Параска Плитка-Горицвіт - гуцулка, яка повторила шлях Сковороди]. ''Спадщина Предків'' <span class="cs1-ref-lang" title="українською мовою">(укр.)</span><span class="reference-accessdate">. Процитовано 25 квітня 2017</span>.</cite></ref>. === 1970-я—1990-я гады === У 1970-я гады яна кіравала экспедыцыямі ў [[Карпаты]] і паказвала студэнтам горы. Некалькі кіеўскіх студэнтаў у знак падзякі падарылі ёй [[Пішучая машынка|друкарскую машынку]], на якой пазней Параска друкавала свае творы. Плытка-Гарыцвіт прадбачыла занядбанне яе працы пасля смерці. Таму яна зрабіла папяровыя футляры для кніг, каб абараніць рукапісы, а намаляваныя абразы аддала людзям<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.radiosvoboda.org/a/2079156.html|title=Параска Плитка-Горицвіт – неоцінений талант Гуцульщини|website=Радіо Свобода|access-date=2017-04-25}}</ref>. Некаторыя гісторыкі тлумачаць адзіноту мастачкі неабходнасцю працаваць над вялікім творам<ref>{{Cite web|url=http://ethnography.org.ua/content/guculska-maystrynya-paraska-plytka-gorycvit|title=Гуцульська майстриня Параска Плитка-Горицвіт {{!}} Етнографія|website=ethnography.org.ua|access-date=2017-04-25}}</ref>. Параска добра спявала і грала на розных музычных інструментах, якія сама вырабляла, а таксама самастойна авалодала фатаграфіяй і друкам фатаграфій<ref name=":4">{{Cite web|lang=en-US|url=http://www.umoloda.kiev.ua/number/1406/163/49533/|title=Жінка–Горицвіт|website=Club-tourist|access-date=2017-04-25}}</ref>. Мастачка фатаграфавала навакольныя краявіды, царкоўныя абрады, вясковы побыт, партрэты аднавяскоўцаў. Фотаздымкі яна раздавала людзям, таму працы Параскі можна ўбачыць амаль у кожным доме ў Крывароўне. Захаплялася вызваленчай барацьбой індыйскага народа, філасофіяй міру нацыянальнага індыйскага прарока [[Махатма Гандзі|Махатмы Гандзі]], пісала лісты [[Індзіра Гандзі|Індыры Гандзі]]. Пісала творы пра [[Культура Індыі|індыйскую культуру]], ілюструючы іх сваімі малюнкамі<ref name=":4">{{Cite web|lang=en-US|url=http://www.umoloda.kiev.ua/number/1406/163/49533/|title=Жінка–Горицвіт|website=Club-tourist|access-date=2017-04-25}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.umoloda.kiev.ua/number/1406/163/49533/ Жінка–Горицвіт]. ''Club-tourist'' <span class="cs1-ref-lang" title="американською англійською мовою">(амер.)</span><span class="reference-accessdate">. Процитовано 25 квітня 2017</span>.</cite></ref>. [[Файл:Плитка-Горицвіт_Параска_Степанівна-2.jpg|злева|міні|225x225пкс|<small>У дарослым узросце.</small>]] === Апошнія гады === Апошнія гады яна пражыла ў галечы і слабасці, ледзь не страціўшы зрок. Часта ела толькі хлебныя сухары і гарбату з карпацкіх траў. У яе доме стаялі труна і падпісаны крыж, на якім засталося толькі вольнае месца для даты. Пахавалі яе ў Крывароўне. == Мастацтва == === Літаратурная праца === Творы Параскі Плыткі-Гарыцвіт аб’яднаны пад назвай «Падарунак роднай зямлі» — 46 вялікіх рукапісных і машынапісных кніг па 500 старонак кожная, а таксама дзясяткі невялікіх кніг з яе ілюстрацыямі і ў самаробных пераплётах. Рукапісы вылучаюцца выключнай каліграфіяй. Сярод іх шэраг духоўных філасофскіх прац: «Малітва — дар Божы», «За мір дабра памолімся», «Да Нябеснага трона ад падножжа зямлі», «Малітвы ў славу святога Хрышчэння Украіны-Русі», «Вянец Божай любові». Яшчэ адзін цыкл твораў — народныя: «З народных казак», «Спеўныя песні гуцулаў», кніга-альбом «Лёс гуцульскай жанчыны». Яна склала слоўнік гуцульскага дыялекту, пісала [[Верлібр|казкі]], апавяданні і фэнтэзійна-прыгодніцкі раман «Індыйскія іскры» пра прыгоды гуцулаў у Індыі, а таксама вяла дзённікі<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.radiosvoboda.org/a/2079156.html|title=Параска Плитка-Горицвіт – неоцінений талант Гуцульщини|website=Радіо Свобода|access-date=2017-04-25}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.radiosvoboda.org/a/2079156.html Параска Плитка-Горицвіт – неоцінений талант Гуцульщини]. ''Радіо Свобода''<span class="reference-accessdate">. Процитовано 25 квітня 2017</span>.</cite></ref>. Адзін з запісаў звычайнага вечара:<blockquote>Я распаліла агонь, падагрэла гарбату ўласнай сумесі, як лекі: ліпавы колер, глог, крапіва, шыпшыннік, водар мяты. І зноў смачна павячэрала з крэкерамі. — Дзякуй Богу, я думала, што Ён у сваіх чатырох сценах бездакорны і непагадзі, і я напаіла Яго вадой... І я ў гэты вечар шчыра і з удзячнасцю заклікаю Бога: дзякуй Табе, Жыццядаўцу нашаму, Ойчу, любячаму і прабачальнаму, за тое, што Ты даеш духоўную ежу маёй душы і сэрцу, і я спакойная і ў малым, і ў вялікім дастатку...</blockquote>Пасля кожнай напісанай кнігі Параска афармляла яе, рабіла [[Выцінанка|гравюры]] і малявала ілюстрацыі. У 2008 годзе выйшла першая кніга Плыткі-Гарыцвіт — «Старавіцкія апавяданні», напісаныя на гуцульскім дыялекце з тлумачэннем значэнняў некаторых слоў. Яна напісала кнігу «Дзявочае сэрца», дзе сабрала каламыйскія апавяданні. Пісьменніца заўсёды казала, што кнігі для яе як дзеці<ref name=":4">{{Cite web|lang=en-US|url=http://www.umoloda.kiev.ua/number/1406/163/49533/|title=Жінка–Горицвіт|website=Club-tourist|access-date=2017-04-25}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.umoloda.kiev.ua/number/1406/163/49533/ Жінка–Горицвіт]. ''Club-tourist'' <span class="cs1-ref-lang" title="американською англійською мовою">(амер.)</span><span class="reference-accessdate">. Процитовано 25 квітня 2017</span>.</cite></ref>. === Карціны і ілюстрацыі === Цыкл малюнкаў «Шаўчэнка ў Карпатах» Параскі захоўваецца ў Канеўскім музеі. Дзясяткі работ прысвечаны [[Іван Якаўлевіч Франко|Івану Франку]] і [[Леся Украінка|Лесі Украінцы]]. Серыя «Лёс гуцулкі» распавядае пра жыццё жанчыны ў высокіх Карпатах. Сярод яе карцін — Шота Руставелі, Леся Украінка, Іван Франко, Тарас Шаўчэнка, Васіль Стэфанік, Аксана Петрусенка. === Паэзія === Параска пісала не толькі прозу, але і вершы, выкарыстоўваючы гуцульскі дыялект (у прыватнасці, паэтычны зборнік «Варта думаць»). Яна друкавала свае вершы і пісала іх каляровымі ручкамі, укладваючы дадатковы сэнс у колеры тэксту. Паэзія, у адрозненне ад прозы, пераважна на рэлігійныя тэмы. === Фатаграфія === Мастачка пачала фатаграфаваць у 1970-х гадах і працягвала рабіць гэта большую частку свайго жыцця. Большасць яе работ былі альбо страчаны, альбо пашкоджаны часам і вільгаццю з-за нядбайнага захоўвання<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.radiosvoboda.org/a/28448803.html|title=Троє киян виявили 4 тисячі унікальних світлин Параски Плитки-Горицвіт, у яких відображене гуцульське життя|website=Радіо Свобода|access-date=2017-04-25}}</ref>. Толькі вельмі абмежаваная колькасць яе аднавяскоўцаў ведала, што Параска была вельмі таленавітай і дбайнай фатографкай. Да самага канца жыцця яна нідзе не выстаўляла свае фатаграфіі, а негатывы і раздрукаваныя фотаздымкі захоўвала пад ложкам. Некаторыя з іх пазней выпадкова знайшліся ў музеі ў пакеце, на якім сама Параска калісьці напісала «няўдалыя фатаграфіі, бледныя». Аказалася, што за сваё жыццё Параска зрабіла больш за 4000 фотаздымкаў, фатаграфуючы аднавяскоўцаў і іх дзяцей, пейзажы, святы, прыроду і г.д. На фотаздымках можна ўбачыць, як на іх у розны час паўстаюць адны і тыя ж людзі: спачатку дзяўчына, потым яна сама — ужо дарослая жанчына, пазней — яна і яе дзеці. Параска асаблівую ўвагу надавала [[Вялікдзень|Вялікадню]], яна год за годам фатаграфавала гэтае свята. Здымкі дазваляюць убачыць паўсядзённае жыццё і побыт звычайных людзей, якія жылі ў Карпатах у другой палове 20 стагоддзя. Тэхніка фатаграфавання знаходзіцца на вельмі высокім узроўні. Параска самастойна навучылася фатаграфаваць, праяўляць і друкаваць фатаграфіі. Паводле слоў экспертаў, Параска падыходзіла да фатаграфіі скрупулёзна, вымяраючы і прадумваючы ўсе дэталі выявы, мела вялікі талент і шмат працавала. Выпадкова наведвальнікі музея змаглі знайсці і захаваць больш за 4000 фатаграфій і негатываў у 2015 годзе. Яны былі ачышчаны, алічбаваны і абаронены ад далейшага знішчэння. === Даследаванні === Параска ўсё сваё жыццё прысвяціла вывучэнню і даследаванню [[Гуцульшчына|Гуцульскага рэгіёна]], пакінуўшы пасля сябе вялікі корпус прац па гісторыі, культуры і духоўнасці рэгіёна. Яе суседка Васіліна Харук успамінае Параску як жанчыну, закаханую ў прыроду, якая добра захоўвала і ведала [[Гуцулы|гуцульскія]] звычаі, абрады і дыялект, лічачы, што мова — гэта найвялікшае багацце народа<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.radiosvoboda.org/a/2079156.html|title=Параска Плитка-Горицвіт – неоцінений талант Гуцульщини|website=Радіо Свобода|access-date=2017-04-25}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.radiosvoboda.org/a/2079156.html Параска Плитка-Горицвіт – неоцінений талант Гуцульщини]. ''Радіо Свобода''<span class="reference-accessdate">. Процитовано 25 квітня 2017</span>.</cite></ref>. == Памяць == === Фільмы === * «Свет Параскі Гарыцвіт» (1992, створаны пры жыцці пісьменніцы; рэжысёр Павел Фарэнюк, аператар Аляксандр Коваль); * «Калядка для Параскі» (2005, знятая пасля смерці мастачкі Алегам Драчом); * «Піктаграма» Партрэт вёскі Крывароўня» (2008, знята Лідай і Мішам Сухімі); * «Партрэт на фоне гор» (2018, рэжысёр Максім Рудэнка); * «Гарыцвіт: Квітнее насуперак» (2025). === Выставы === * 17 кастрычніка 2019 года ў Мысцецкім арсенале адкрылася выстава «Параска Плытка-Гарыцвіт. Пераадоленне гравітацыі». Гэта найбуйнейшая выстава твораў мастачкі ў гісторыі. Выстава працягвалася да 19 студзеня 2020 года; * У лістападзе 2016 года актывісты правялі ў Івана-Франкоўску выставу пад назвай «Партрэт месца і часу», прысвечаную мастачцы; * У снежні 2016 года на Варшаўскай «''Biennale Nieużytków''» былі выстаўлены фатаграфіі спадарыні Гарыцвіт<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.facebook.com/ParaskaPlytkaHorytsvit/photos/a.802352209898484.1073741829.800117383455300/945936758873361/?type=3&theater|title=Параска Плитка-Горицвіт / Paraska Plytka Horytsvit|website=www.facebook.com|access-date=2017-04-25}}</ref>; * «Варта падумаць» — выстава твораў у музеі Міхайла Грушэўскага ў Кіеве; * У 2010 годзе ў Нацыянальным музеі літаратуры Украіны адбылася выстава яе карцін, гравюр і рукапісаў; * 14–28 мая 2017 года — выстава «Украінская вясна» ў [[Познань|Познані]] ў мясцовай грэка-каталіцкай парафіі<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://fb.com/events/153103791888910/|title=Wystawa fotografii Paraski Płytki-Horycwit - Ukraińska Wiosna|website=fb.com|access-date=2017-05-09}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.facebook.com/ParaskaPlytkaHorytsvit/photos/pcb.1049899178477118/1049896851810684/?type=3&theater|title=Параска Плитка-Горицвіт / Paraska Plytka Horytsvit|website=www.facebook.com|access-date=2017-05-16}}</ref>; * У чэрвені 2017 года ў Крывароўне адкрылася фотавыстава мастачкі. Валанцёры апрацавалі фотаздымкі і арганізавалі выставу<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://fb.com/ahvottykak/posts/10210985228325277|title=Инга Леви|website=fb.com|access-date=2017-06-03}}</ref>. Адным з першых наведвальнікаў выставы быў [[Святаслаў Іванавіч Вакарчук|Святаслаў Вакарчук]]<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://fb.com/ahvottykak/posts/10210984791754363|title=Инга Леви|website=fb.com|access-date=2017-06-03}}</ref>; * 8 ліпеня 2017 года — адкрыццё выставы работ у Косаўскім музеі Гуцульшчыны<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.facebook.com/events/720933974758726/?acontext=%7B%22source%22:3,%22source_newsfeed_story_type%22:%22regular%22,%22action_history%22:%22%5B%7B%5C%22surface%5C%22:%5C%22newsfeed%5C%22,%5C%22mechanism%5C%22:%5C%22feed_story%5C%22,%5C%22extra_data%5C%22:%5B%5D%7D%5D%22,%22has_source%22:true%7D&source=3&source_newsfeed_story_type=regular&action_history=%5B%7B%22surface%22:%22newsfeed%22,%22mechanism%22:%22feed_story%22,%22extra_data%22:%5B%5D%7D%5D&has_source=1&hc_ref=NEWSFEED|title=Фотовиставка "Портрет місця і часу"|website=www.facebook.com|access-date=2017-07-05}}</ref>. === Музей === У Крывароўне створаны публічны музей Плыткі-Гарыцвіт, размешчаны ў доме, дзе жыла мастачка. Першыя пяць гадоў працы Параскі захоўваліся неналежным чынам, выстава не мела каталога, але пазней працы пачалі сістэматызаваць і пераводзіць у лічбавы фармат. Музей сабраў частку яе прац, астатнія захоўваюцца ў музеі Івана Франка ў Крывароўне, у Верхавіне і некалькіх іншых музеях Украіны<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.radiosvoboda.org/a/28448803.html|title=Троє киян виявили 4 тисячі унікальних світлин Параски Плитки-Горицвіт, у яких відображене гуцульське життя|website=Радіо Свобода|access-date=2017-04-25}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.radiosvoboda.org/a/28448803.html Троє киян виявили 4 тисячі унікальних світлин Параски Плитки-Горицвіт, у яких відображене гуцульське життя]. ''Радіо Свобода''<span class="reference-accessdate">. Процитовано 25 квітня 2017</span>.</cite></ref>. Уладальніца музея сістэматызуе творчасць Параскі Гарыцвіт. Аксана Рыбарук, жонка мясцовага святара, друкуе тэксты Параскі на камп’ютары. Тэкстамі займаецца і Кіеўскі цэнтр Леся Курбаса<ref>{{Cite web|lang=рус.|url=http://www.svoboda.org/a/28435444.html|title="Неудачные бледные фотоснимки"|author=Вагнер|first=Александра|website=www.svoboda.org|date=|publisher=|access-date=25.04.2017}}</ref>. == Сям’я == * бацька — Сцяпан Плытка, каваль<ref name=":3">{{Cite web|lang=uk-ua|url=http://spadok.org.ua/gutsulschyna/paraska-plytka-gorytsvit-gutsulka-yaka-povtoryla-shlyach-skovorody|title=Параска Плитка-Горицвіт - гуцулка, яка повторила шлях Сковороди|author=Адміністратор|website=Спадщина Предків|access-date=2017-04-25}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">Адміністратор. [https://spadok.org.ua/gutsulschyna/paraska-plytka-gorytsvit-gutsulka-yaka-povtoryla-shlyach-skovorody Параска Плитка-Горицвіт - гуцулка, яка повторила шлях Сковороди]. ''Спадщина Предків'' <span class="cs1-ref-lang" title="українською мовою">(укр.)</span><span class="reference-accessdate">. Процитовано 25 квітня 2017</span>.</cite></ref>; * маці — Ганна, таленавітая [[Ткацтва|ткачыха]] і вышывальшчыца. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Друковані матеріали виставки «Кличу до гір». * Зеленчук М. Самородок Гуцульщини / Микола Зеленчук // Світанок. —1995. — 27 трав. * Ватаманюк К. Оаза енергій духу. Парасочка / Калина Ватаманюк // Верховинська вість. — 1996. — № 85. * Зеленчук І. Доля гуцулки-праведниці / Іван Зеленчук // Гуцульщина. — 1997. — № 2 (50). — С. 14—15. * Рибарук О. Параска Плитка-Горицвіт // Хто є хто на Івано-Франківщині: Новітня історія через віки. Вип. 3. — Київ, 2006. — С. 147—148. * Рибарук О. Забута ікона Параски Плитки-Горицвіт / Оксана Рибарук // Українська культура. —2008. — № 1. — С. 48—49. * Шевченко Н. Філософ із фломастерами / Наталія Шевченко // [[Український тиждень]]. — 2008. — № 37 (46). * Образи Параски Плитки-Горицвіт: альбом. — Львів: Модерн, 2009. — 84 с. * Музиченко Я. Жінка Горицвіт / Ярослава Музиченко // Україна молода. — 2009. — № 85. * Рибарук О. Образи Параски Плитки-Горицвіт / Оксана Рибарук // Українознавство. —2010. — № 4. — С. 337—339. * Плитка (Горицвіт) Параска Стефанівна // Рух опору в Україні: 1960—1990: енциклопедичний довідник. — Київ : Смолоскип, 2012. — С. 571—572. * Виродова-Готьє В. Спогади про Параску Плитку-Горицвіт та її рідне село Криворівню / Віра Виродова-Готьє // Образотворче мистецтво.— 2019. — № 1. — С. 110 —111: іл. * Параска Плитка-Горицвіт. Подолання гравітації. — Київ: ДП «НКММК "Мистецький арсенал"», 2019. — 224 с.: іл. == Спасылкі == * [https://www.facebook.com/ParaskaPlytkaHorytsvit Сторінка в Facebook: «Проект зі збереження фотоархіву Параски Плитки-Горицвіт»] * [http://www.radiosvoboda.org/articleprintview/2079156.html Параска Плитка-Горицвіт — неоцінений талант Гуцульщини // Радіо Свобода, 22.06.2010] * [http://litakcent.com/2009/03/10/vystavka-knyzhok-parasky-plytky-horycvit/print Виставка книжок Параски Плитки-Горицвіт // ЛітАкцент, 10.03.2009] * [http://varta.kharkov.ua/photo/1084433.html Подарунок рідному краєві: Параска Плитка-Горицвіт // Справжня варта, 28.04.2011] * [http://uartlib.org/allbooks/kartini-z-narodnogo-zhittya-paraski-plitki-goritsvit-komplekt-listivok/ Картини з народного життя Параски Плитки-Горицвіт. Комплект листівок.] {{Вонкавыя спасылкі|#AFD6FF}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы Украіны]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] o3svr262k83zoa6ndizdhxq8295kpqp 5133306 5133305 2026-04-28T12:43:06Z Culamar 102133 5133306 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Параска Сцяпанаўна Плытка-Гарыцвіт''' ({{Lang-uk|Пара́ска Степа́нівна Пли́тка-Гори́цвіт}}; {{ВД-Прэамбула}}) — украінская [[Гуцулы|гуцульская]] мастачка, фатограф, пісьменніца, апавядальніца, народны філосаф, [[Фалькларыстыка|фалькларыст]], [[Этнаграфія|этнограф]], [[Дыялекталогія|дыялектолаг]]; [[Гамер|«Гамер]] [[Гуцульшчына|Гуцульскага краю»]]. == Біяграфія == Нарадзілася 1 сакавіка 1927 года ў вёсцы Быстрэцы (цяпер Верхавінскі раён [[Івана-Франкоўская вобласць|Івана-Франкоўскай вобласці]]) у сям’і Стэфана (Сцяпана) Плыткі, вядомага ў Косаўскім павеце [[Кавальства|каваля]], адукаванага чалавека, які ведаў некалькі моў. Маці — Ганна, таленавітая [[Ткацтва|ткачыха]] і [[Вышыўка|вышывальшчыца]]. Пазней сям’я пераехала ў Крыворыўну. Параска скончыла толькі чатыры класы школы, але дзякуючы бацьку ведала розныя мовы (у тым ліку нямецкую), таму падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] працавала перакладчыцай у сельскай канцылярыі. У 1943 годзе яна самастойна паехала ў [[Германія|Германію]], каб паступіць ва ўніверсітэт. Але замест вучобы апынулася ў нямецкай сям’і, дзе зведала прыніжэнне. Вярнуўшыся ў Крывароўну, далучылася да нацыянальна-вызваленчага руху, стала сувязной [[Украінская паўстанчая армія|УПА]] пад псеўданімам Ластаўка і насіла ежу і цёплыя рэчы паўстанцам у лесе. === Выгнанне === Узімку 1945 года тысячы асуджаных маладых дзяўчат з [[Заходняя Украіна|Заходняй Украіны]] былі адпраўлены ў [[Сібір]] таварнымі цягнікамі. «Замест цёплай вопраткі ім давалі акрываўленыя паліто ад расстраляных», — успамінала Параска Сцяпанаўна. У цягніку на Калыму дзяўчына адмарозіла ногі, і яе пакінулі ва Уральскім турэмным шпіталі. Ад ампутацыі яе выратаваў грузінскі лекар, якога яна ўсё жыццё ўспамінала з удзячнасцю. Пасля гэтага дзяўчыне амаль пяць гадоў давялося перасоўвацца на мыліцах. З 1947 года адбывала тэрмін у спецыяльным лагеры ў Спаску ([[Казахстан]])<ref name=":3">{{Cite web|lang=uk-ua|url=http://spadok.org.ua/gutsulschyna/paraska-plytka-gorytsvit-gutsulka-yaka-povtoryla-shlyach-skovorody|title=Параска Плитка-Горицвіт - гуцулка, яка повторила шлях Сковороди|author=Адміністратор|website=Спадщина Предків|access-date=2017-04-25}}</ref>. У лагерах пазнаёмілася з маладым грузінскім мастаком, з якім доўга перапісвалася і ў якога закахалася. Парасцы ўдалося даслаць дадому адрас каханага, але бацькі не ўхвалілі гэтыя адносіны, а бацька знішчыў ліст, таму Параска страціла сувязь з каханым. Вярнуўшыся дадому, дзяўчына не магла дараваць бацьку такі ўчынак, таму жыла асобна і, памятаючы сваё каханне, заставалася адзінокай да канца жыцця. === Вяртанне ў родную вёску === У 27 гадоў яна вярнулася ў Крывароўну, дзе мясцовыя жыхары ставіліся да яе з асцярогай, памятаючы яе ссылку. Параска ніколі не абмяркоўвала жыццё ў лагерах, лічачы, што гэта прынясе толькі нянавісць і боль яе слухачам<ref name=":3"/>. Спачатку яна актыўна ўдзельнічала ў грамадскім жыцці, удзельнічала ў [[Талака (звычай)|талоках]], працавала мастачкай у лясной гаспадарцы, стварыла хор, займалася фальклорам, пісьменствам, маляваннем і фатаграфіяй. Але пазней, магчыма, з-за драмы ў асабістым жыцці, паступова адышла, каб выканаць абяцанне, якое дала (яшчэ ў турме) — каб праслаўляць Божы мір. З таго часу яна вяла аскетычны лад жыцця, жывучы тым, што прыносілі аднавяскоўцы. У Параскі не было саду, бо яна аддала сваю зямлю ў абмен на тое, каб не ссякаць дзве яе бярозы на ўзгорку каля дома. Яна ніколі не трымала жывёлу. Калі працавала, то нават святара не магла ўпусціць у дом — патрабавалася поўная канцэнтрацыя ўвагі<ref name=":3"/>. === 1970-я—1990-я гады === У 1970-я гады яна кіравала экспедыцыямі ў [[Карпаты]] і паказвала студэнтам горы. Некалькі кіеўскіх студэнтаў у знак падзякі падарылі ёй [[Пішучая машынка|друкарскую машынку]], на якой пазней Параска друкавала свае творы. Плытка-Гарыцвіт прадбачыла занядбанне яе працы пасля смерці. Таму яна зрабіла папяровыя футляры для кніг, каб абараніць рукапісы, а намаляваныя абразы аддала людзям<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.radiosvoboda.org/a/2079156.html|title=Параска Плитка-Горицвіт – неоцінений талант Гуцульщини|website=Радіо Свобода|access-date=2017-04-25}}</ref>. Некаторыя гісторыкі тлумачаць адзіноту мастачкі неабходнасцю працаваць над вялікім творам<ref>{{Cite web|url=http://ethnography.org.ua/content/guculska-maystrynya-paraska-plytka-gorycvit|title=Гуцульська майстриня Параска Плитка-Горицвіт {{!}} Етнографія|website=ethnography.org.ua|access-date=2017-04-25}}</ref>. Параска добра спявала і грала на розных музычных інструментах, якія сама вырабляла, а таксама самастойна авалодала фатаграфіяй і друкам фатаграфій<ref name=":4">{{Cite web|lang=en-US|url=http://www.umoloda.kiev.ua/number/1406/163/49533/|title=Жінка–Горицвіт|website=Club-tourist|access-date=2017-04-25}}</ref>. Мастачка фатаграфавала навакольныя краявіды, царкоўныя абрады, вясковы побыт, партрэты аднавяскоўцаў. Фотаздымкі яна раздавала людзям, таму працы Параскі можна ўбачыць амаль у кожным доме ў Крывароўне. Захаплялася вызваленчай барацьбой індыйскага народа, філасофіяй міру нацыянальнага індыйскага прарока [[Махатма Гандзі|Махатмы Гандзі]], пісала лісты [[Індзіра Гандзі|Індыры Гандзі]]. Пісала творы пра [[Культура Індыі|індыйскую культуру]], ілюструючы іх сваімі малюнкамі<ref name=":4"/>. === Апошнія гады === Апошнія гады яна пражыла ў галечы і слабасці, ледзь не страціўшы зрок. Часта ела толькі хлебныя сухары і гарбату з карпацкіх траў. У яе доме стаялі труна і падпісаны крыж, на якім засталося толькі вольнае месца для даты. Пахавалі яе ў Крывароўне. == Мастацтва == === Літаратурная праца === Творы Параскі Плыткі-Гарыцвіт аб’яднаны пад назвай «Падарунак роднай зямлі» — 46 вялікіх рукапісных і машынапісных кніг па 500 старонак кожная, а таксама дзясяткі невялікіх кніг з яе ілюстрацыямі і ў самаробных пераплётах. Рукапісы вылучаюцца выключнай каліграфіяй. Сярод іх шэраг духоўных філасофскіх прац: «Малітва — дар Божы», «За мір дабра памолімся», «Да Нябеснага трона ад падножжа зямлі», «Малітвы ў славу святога Хрышчэння Украіны-Русі», «Вянец Божай любові». Яшчэ адзін цыкл твораў — народныя: «З народных казак», «Спеўныя песні гуцулаў», кніга-альбом «Лёс гуцульскай жанчыны». Яна склала слоўнік гуцульскага дыялекту, пісала [[Верлібр|казкі]], апавяданні і фэнтэзійна-прыгодніцкі раман «Індыйскія іскры» пра прыгоды гуцулаў у Індыі, а таксама вяла дзённікі<ref name=":2"/>. Адзін з запісаў звычайнага вечара:<blockquote>Я распаліла агонь, падагрэла гарбату ўласнай сумесі, як лекі: ліпавы колер, глог, крапіва, шыпшыннік, водар мяты. І зноў смачна павячэрала з крэкерамі. — Дзякуй Богу, я думала, што Ён у сваіх чатырох сценах бездакорны і непагадзі, і я напаіла Яго вадой… І я ў гэты вечар шчыра і з удзячнасцю заклікаю Бога: дзякуй Табе, Жыццядаўцу нашаму, Ойчу, любячаму і прабачальнаму, за тое, што Ты даеш духоўную ежу маёй душы і сэрцу, і я спакойная і ў малым, і ў вялікім дастатку…</blockquote>Пасля кожнай напісанай кнігі Параска афармляла яе, рабіла [[Выцінанка|гравюры]] і малявала ілюстрацыі. У 2008 годзе выйшла першая кніга Плыткі-Гарыцвіт — «Старавіцкія апавяданні», напісаныя на гуцульскім дыялекце з тлумачэннем значэнняў некаторых слоў. Яна напісала кнігу «Дзявочае сэрца», дзе сабрала каламыйскія апавяданні. Пісьменніца заўсёды казала, што кнігі для яе як дзеці<ref name=":4"/>. === Карціны і ілюстрацыі === Цыкл малюнкаў «Шаўчэнка ў Карпатах» Параскі захоўваецца ў Канеўскім музеі. Дзясяткі работ прысвечаны [[Іван Якаўлевіч Франко|Івану Франку]] і [[Леся Украінка|Лесі Украінцы]]. Серыя «Лёс гуцулкі» распавядае пра жыццё жанчыны ў высокіх Карпатах. Сярод яе карцін — Шота Руставелі, Леся Украінка, Іван Франко, Тарас Шаўчэнка, Васіль Стэфанік, Аксана Петрусенка. === Паэзія === Параска пісала не толькі прозу, але і вершы, выкарыстоўваючы гуцульскі дыялект (у прыватнасці, паэтычны зборнік «Варта думаць»). Яна друкавала свае вершы і пісала іх каляровымі ручкамі, укладваючы дадатковы сэнс у колеры тэксту. Паэзія, у адрозненне ад прозы, пераважна на рэлігійныя тэмы. === Фатаграфія === Мастачка пачала фатаграфаваць у 1970-х гадах і працягвала рабіць гэта большую частку свайго жыцця. Большасць яе работ былі альбо страчаны, альбо пашкоджаны часам і вільгаццю з-за нядбайнага захоўвання<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.radiosvoboda.org/a/28448803.html|title=Троє киян виявили 4 тисячі унікальних світлин Параски Плитки-Горицвіт, у яких відображене гуцульське життя|website=Радіо Свобода|access-date=2017-04-25}}</ref>. Толькі вельмі абмежаваная колькасць яе аднавяскоўцаў ведала, што Параска была вельмі таленавітай і дбайнай фатографкай. Да самага канца жыцця яна нідзе не выстаўляла свае фатаграфіі, а негатывы і раздрукаваныя фотаздымкі захоўвала пад ложкам. Некаторыя з іх пазней выпадкова знайшліся ў музеі ў пакеце, на якім сама Параска калісьці напісала «няўдалыя фатаграфіі, бледныя». Аказалася, што за сваё жыццё Параска зрабіла больш за 4000 фотаздымкаў, фатаграфуючы аднавяскоўцаў і іх дзяцей, пейзажы, святы, прыроду і г.д. На фотаздымках можна ўбачыць, як на іх у розны час паўстаюць адны і тыя ж людзі: спачатку дзяўчына, потым яна сама — ужо дарослая жанчына, пазней — яна і яе дзеці. Параска асаблівую ўвагу надавала [[Вялікдзень|Вялікадню]], яна год за годам фатаграфавала гэтае свята. Здымкі дазваляюць убачыць паўсядзённае жыццё і побыт звычайных людзей, якія жылі ў Карпатах у другой палове 20 стагоддзя. Тэхніка фатаграфавання знаходзіцца на вельмі высокім узроўні. Параска самастойна навучылася фатаграфаваць, праяўляць і друкаваць фатаграфіі. Паводле слоў экспертаў, Параска падыходзіла да фатаграфіі скрупулёзна, вымяраючы і прадумваючы ўсе дэталі выявы, мела вялікі талент і шмат працавала. Выпадкова наведвальнікі музея змаглі знайсці і захаваць больш за 4000 фатаграфій і негатываў у 2015 годзе. Яны былі ачышчаны, алічбаваны і абаронены ад далейшага знішчэння. === Даследаванні === Параска ўсё сваё жыццё прысвяціла вывучэнню і даследаванню [[Гуцульшчына|Гуцульскага рэгіёна]], пакінуўшы пасля сябе вялікі корпус прац па гісторыі, культуры і духоўнасці рэгіёна. Яе суседка Васіліна Харук успамінае Параску як жанчыну, закаханую ў прыроду, якая добра захоўвала і ведала [[Гуцулы|гуцульскія]] звычаі, абрады і дыялект, лічачы, што мова — гэта найвялікшае багацце народа<ref name=":2"/>. == Памяць == === Фільмы === * «Свет Параскі Гарыцвіт» (1992, створаны пры жыцці пісьменніцы; рэжысёр Павел Фарэнюк, аператар Аляксандр Коваль); * «Калядка для Параскі» (2005, знятая пасля смерці мастачкі Алегам Драчом); * «Піктаграма» Партрэт вёскі Крывароўня" (2008, знята Лідай і Мішам Сухімі); * «Партрэт на фоне гор» (2018, рэжысёр Максім Рудэнка); * «Гарыцвіт: Квітнее насуперак» (2025). === Выставы === * 17 кастрычніка 2019 года ў Мысцецкім арсенале адкрылася выстава «Параска Плытка-Гарыцвіт. Пераадоленне гравітацыі». Гэта найбуйнейшая выстава твораў мастачкі ў гісторыі. Выстава працягвалася да 19 студзеня 2020 года; * У лістападзе 2016 года актывісты правялі ў Івана-Франкоўску выставу пад назвай «Партрэт месца і часу», прысвечаную мастачцы; * У снежні 2016 года на Варшаўскай «''Biennale Nieużytków''» былі выстаўлены фатаграфіі спадарыні Гарыцвіт<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.facebook.com/ParaskaPlytkaHorytsvit/photos/a.802352209898484.1073741829.800117383455300/945936758873361/?type=3&theater|title=Параска Плитка-Горицвіт / Paraska Plytka Horytsvit|website=www.facebook.com|access-date=2017-04-25}}</ref>; * «Варта падумаць» — выстава твораў у музеі Міхайла Грушэўскага ў Кіеве; * У 2010 годзе ў Нацыянальным музеі літаратуры Украіны адбылася выстава яе карцін, гравюр і рукапісаў; * 14-28 мая 2017 года — выстава «Украінская вясна» ў [[Познань|Познані]] ў мясцовай грэка-каталіцкай парафіі<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://fb.com/events/153103791888910/|title=Wystawa fotografii Paraski Płytki-Horycwit - Ukraińska Wiosna|website=fb.com|access-date=2017-05-09}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.facebook.com/ParaskaPlytkaHorytsvit/photos/pcb.1049899178477118/1049896851810684/?type=3&theater|title=Параска Плитка-Горицвіт / Paraska Plytka Horytsvit|website=www.facebook.com|access-date=2017-05-16}}</ref>; * У чэрвені 2017 года ў Крывароўне адкрылася фотавыстава мастачкі. Валанцёры апрацавалі фотаздымкі і арганізавалі выставу<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://fb.com/ahvottykak/posts/10210985228325277|title=Инга Леви|website=fb.com|access-date=2017-06-03}}</ref>. Адным з першых наведвальнікаў выставы быў [[Святаслаў Іванавіч Вакарчук|Святаслаў Вакарчук]]<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://fb.com/ahvottykak/posts/10210984791754363|title=Инга Леви|website=fb.com|access-date=2017-06-03}}</ref>; * 8 ліпеня 2017 года — адкрыццё выставы работ у Косаўскім музеі Гуцульшчыны<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.facebook.com/events/720933974758726/?acontext=%7B%22source%22:3,%22source_newsfeed_story_type%22:%22regular%22,%22action_history%22:%22%5B%7B%5C%22surface%5C%22:%5C%22newsfeed%5C%22,%5C%22mechanism%5C%22:%5C%22feed_story%5C%22,%5C%22extra_data%5C%22:%5B%5D%7D%5D%22,%22has_source%22:true%7D&source=3&source_newsfeed_story_type=regular&action_history=%5B%7B%22surface%22:%22newsfeed%22,%22mechanism%22:%22feed_story%22,%22extra_data%22:%5B%5D%7D%5D&has_source=1&hc_ref=NEWSFEED|title=Фотовиставка "Портрет місця і часу"|website=www.facebook.com|access-date=2017-07-05}}</ref>. === Музей === У Крывароўне створаны публічны музей Плыткі-Гарыцвіт, размешчаны ў доме, дзе жыла мастачка. Першыя пяць гадоў працы Параскі захоўваліся неналежным чынам, выстава не мела каталога, але пазней працы пачалі сістэматызаваць і пераводзіць у лічбавы фармат. Музей сабраў частку яе прац, астатнія захоўваюцца ў музеі Івана Франка ў Крывароўне, у Верхавіне і некалькіх іншых музеях Украіны<ref name=":0"/>. Уладальніца музея сістэматызуе творчасць Параскі Гарыцвіт. Аксана Рыбарук, жонка мясцовага святара, друкуе тэксты Параскі на камп’ютары. Тэкстамі займаецца і Кіеўскі цэнтр Леся Курбаса<ref>{{Cite web|lang=рус.|url=http://www.svoboda.org/a/28435444.html|title="Неудачные бледные фотоснимки"|author=Вагнер|first=Александра|website=www.svoboda.org|date=|publisher=|access-date=25.04.2017}}</ref>. == Сям’я == * бацька — Сцяпан Плытка, каваль<ref name=":3"/>; * маці — Ганна, таленавітая [[Ткацтва|ткачыха]] і вышывальшчыца. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Друковані матеріали виставки «Кличу до гір». * Зеленчук М. Самородок Гуцульщини / Микола Зеленчук // Світанок. —1995. — 27 трав. * Ватаманюк К. Оаза енергій духу. Парасочка / Калина Ватаманюк // Верховинська вість. — 1996. — № 85. * Зеленчук І. Доля гуцулки-праведниці / Іван Зеленчук // Гуцульщина. — 1997. — № 2 (50). — С. 14—15. * Рибарук О. Параска Плитка-Горицвіт // Хто є хто на Івано-Франківщині: Новітня історія через віки. Вип. 3. — Київ, 2006. — С. 147—148. * Рибарук О. Забута ікона Параски Плитки-Горицвіт / Оксана Рибарук // Українська культура. —2008. — № 1. — С. 48—49. * Шевченко Н. Філософ із фломастерами / Наталія Шевченко // [[Український тиждень]]. — 2008. — № 37 (46). * Образи Параски Плитки-Горицвіт: альбом. — Львів: Модерн, 2009. — 84 с. * Музиченко Я. Жінка Горицвіт / Ярослава Музиченко // Україна молода. — 2009. — № 85. * Рибарук О. Образи Параски Плитки-Горицвіт / Оксана Рибарук // Українознавство. —2010. — № 4. — С. 337—339. * Плитка (Горицвіт) Параска Стефанівна // Рух опору в Україні: 1960—1990: енциклопедичний довідник. — Київ : Смолоскип, 2012. — С. 571—572. * Виродова-Готьє В. Спогади про Параску Плитку-Горицвіт та її рідне село Криворівню / Віра Виродова-Готьє // Образотворче мистецтво.— 2019. — № 1. — С. 110—111: іл. * Параска Плитка-Горицвіт. Подолання гравітації. — Київ: ДП «НКММК „Мистецький арсенал“», 2019. — 224 с.: іл. == Спасылкі == * [https://www.facebook.com/ParaskaPlytkaHorytsvit Сторінка в Facebook: «Проект зі збереження фотоархіву Параски Плитки-Горицвіт»] * [http://www.radiosvoboda.org/articleprintview/2079156.html Параска Плитка-Горицвіт — неоцінений талант Гуцульщини // Радіо Свобода, 22.06.2010] * [http://litakcent.com/2009/03/10/vystavka-knyzhok-parasky-plytky-horycvit/print Виставка книжок Параски Плитки-Горицвіт // ЛітАкцент, 10.03.2009] * [http://varta.kharkov.ua/photo/1084433.html Подарунок рідному краєві: Параска Плитка-Горицвіт // Справжня варта, 28.04.2011] * [http://uartlib.org/allbooks/kartini-z-narodnogo-zhittya-paraski-plitki-goritsvit-komplekt-listivok/ Картини з народного життя Параски Плитки-Горицвіт. Комплект листівок.] {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Плытка-Гарыцвіт Параска Сцяпанаўна}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы Украіны]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] e2ej9o4djdpbd37galgmkz9u2ctlv4v 5133460 5133306 2026-04-28T20:30:41Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5133460 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Параска Сцяпанаўна Плытка-Гарыцвіт''' ({{Lang-uk|Пара́ска Степа́нівна Пли́тка-Гори́цвіт}}; {{ВД-Прэамбула}}) — украінская [[Гуцулы|гуцульская]] мастачка, фатограф, пісьменніца, апавядальніца, народны філосаф, [[Фалькларыстыка|фалькларыст]], [[Этнаграфія|этнограф]], [[Дыялекталогія|дыялектолаг]]; [[Гамер|«Гамер]] [[Гуцульшчына|Гуцульскага краю»]]. == Біяграфія == Нарадзілася 1 сакавіка 1927 года ў вёсцы Быстрэцы (цяпер Верхавінскі раён [[Івана-Франкоўская вобласць|Івана-Франкоўскай вобласці]]) у сям’і Стэфана (Сцяпана) Плыткі, вядомага ў Косаўскім павеце [[Кавальства|каваля]], адукаванага чалавека, які ведаў некалькі моў. Маці — Ганна, таленавітая [[Ткацтва|ткачыха]] і [[Вышыўка|вышывальшчыца]]. Пазней сям’я пераехала ў Крыворыўну. Параска скончыла толькі чатыры класы школы, але дзякуючы бацьку ведала розныя мовы (у тым ліку нямецкую), таму падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] працавала перакладчыцай у сельскай канцылярыі. У 1943 годзе яна самастойна паехала ў [[Германія|Германію]], каб паступіць ва ўніверсітэт. Але замест вучобы апынулася ў нямецкай сям’і, дзе зведала прыніжэнне. Вярнуўшыся ў Крывароўну, далучылася да нацыянальна-вызваленчага руху, стала сувязной [[Украінская паўстанчая армія|УПА]] пад псеўданімам Ластаўка і насіла ежу і цёплыя рэчы паўстанцам у лесе. === Выгнанне === Узімку 1945 года тысячы асуджаных маладых дзяўчат з [[Заходняя Украіна|Заходняй Украіны]] былі адпраўлены ў [[Сібір]] таварнымі цягнікамі. «Замест цёплай вопраткі ім давалі акрываўленыя паліто ад расстраляных», — успамінала Параска Сцяпанаўна. У цягніку на Калыму дзяўчына адмарозіла ногі, і яе пакінулі ва Уральскім турэмным шпіталі. Ад ампутацыі яе выратаваў грузінскі лекар, якога яна ўсё жыццё ўспамінала з удзячнасцю. Пасля гэтага дзяўчыне амаль пяць гадоў давялося перасоўвацца на мыліцах. З 1947 года адбывала тэрмін у спецыяльным лагеры ў Спаску ([[Казахстан]])<ref name=":3">{{Cite web|lang=uk-ua|url=http://spadok.org.ua/gutsulschyna/paraska-plytka-gorytsvit-gutsulka-yaka-povtoryla-shlyach-skovorody|title=Параска Плитка-Горицвіт - гуцулка, яка повторила шлях Сковороди|author=Адміністратор|website=Спадщина Предків|access-date=2017-04-25}}</ref>. У лагерах пазнаёмілася з маладым грузінскім мастаком, з якім доўга перапісвалася і ў якога закахалася. Парасцы ўдалося даслаць дадому адрас каханага, але бацькі не ўхвалілі гэтыя адносіны, а бацька знішчыў ліст, таму Параска страціла сувязь з каханым. Вярнуўшыся дадому, дзяўчына не магла дараваць бацьку такі ўчынак, таму жыла асобна і, памятаючы сваё каханне, заставалася адзінокай да канца жыцця. === Вяртанне ў родную вёску === У 27 гадоў яна вярнулася ў Крывароўну, дзе мясцовыя жыхары ставіліся да яе з асцярогай, памятаючы яе ссылку. Параска ніколі не абмяркоўвала жыццё ў лагерах, лічачы, што гэта прынясе толькі нянавісць і боль яе слухачам<ref name=":3"/>. Спачатку яна актыўна ўдзельнічала ў грамадскім жыцці, удзельнічала ў [[Талака (звычай)|талоках]], працавала мастачкай у лясной гаспадарцы, стварыла хор, займалася фальклорам, пісьменствам, маляваннем і фатаграфіяй. Але пазней, магчыма, з-за драмы ў асабістым жыцці, паступова адышла, каб выканаць абяцанне, якое дала (яшчэ ў турме) — каб праслаўляць Божы мір. З таго часу яна вяла аскетычны лад жыцця, жывучы тым, што прыносілі аднавяскоўцы. У Параскі не было саду, бо яна аддала сваю зямлю ў абмен на тое, каб не ссякаць дзве яе бярозы на ўзгорку каля дома. Яна ніколі не трымала жывёлу. Калі працавала, то нават святара не магла ўпусціць у дом — патрабавалася поўная канцэнтрацыя ўвагі<ref name=":3"/>. === 1970-я—1990-я гады === У 1970-я гады яна кіравала экспедыцыямі ў [[Карпаты]] і паказвала студэнтам горы. Некалькі кіеўскіх студэнтаў у знак падзякі падарылі ёй [[Пішучая машынка|друкарскую машынку]], на якой пазней Параска друкавала свае творы. Плытка-Гарыцвіт прадбачыла занядбанне яе працы пасля смерці. Таму яна зрабіла папяровыя футляры для кніг, каб абараніць рукапісы, а намаляваныя абразы аддала людзям<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.radiosvoboda.org/a/2079156.html|title=Параска Плитка-Горицвіт – неоцінений талант Гуцульщини|website=Радіо Свобода|access-date=2017-04-25}}</ref>. Некаторыя гісторыкі тлумачаць адзіноту мастачкі неабходнасцю працаваць над вялікім творам<ref>{{Cite web|url=http://ethnography.org.ua/content/guculska-maystrynya-paraska-plytka-gorycvit|title=Гуцульська майстриня Параска Плитка-Горицвіт {{!}} Етнографія|website=ethnography.org.ua|access-date=2017-04-25}}</ref>. Параска добра спявала і грала на розных музычных інструментах, якія сама вырабляла, а таксама самастойна авалодала фатаграфіяй і друкам фатаграфій<ref name=":4">{{Cite web|lang=en-US|url=http://www.umoloda.kiev.ua/number/1406/163/49533/|title=Жінка–Горицвіт|website=Club-tourist|access-date=2017-04-25}}</ref>. Мастачка фатаграфавала навакольныя краявіды, царкоўныя абрады, вясковы побыт, партрэты аднавяскоўцаў. Фотаздымкі яна раздавала людзям, таму працы Параскі можна ўбачыць амаль у кожным доме ў Крывароўне. Захаплялася вызваленчай барацьбой індыйскага народа, філасофіяй міру нацыянальнага індыйскага прарока [[Махатма Гандзі|Махатмы Гандзі]], пісала лісты [[Індзіра Гандзі|Індыры Гандзі]]. Пісала творы пра [[Культура Індыі|індыйскую культуру]], ілюструючы іх сваімі малюнкамі<ref name=":4"/>. === Апошнія гады === Апошнія гады яна пражыла ў галечы і слабасці, ледзь не страціўшы зрок. Часта ела толькі хлебныя сухары і гарбату з карпацкіх траў. У яе доме стаялі труна і падпісаны крыж, на якім засталося толькі вольнае месца для даты. Пахавалі яе ў Крывароўне. == Мастацтва == === Літаратурная праца === Творы Параскі Плыткі-Гарыцвіт аб’яднаны пад назвай «Падарунак роднай зямлі» — 46 вялікіх рукапісных і машынапісных кніг па 500 старонак кожная, а таксама дзясяткі невялікіх кніг з яе ілюстрацыямі і ў самаробных пераплётах. Рукапісы вылучаюцца выключнай каліграфіяй. Сярод іх шэраг духоўных філасофскіх прац: «Малітва — дар Божы», «За мір дабра памолімся», «Да Нябеснага трона ад падножжа зямлі», «Малітвы ў славу святога Хрышчэння Украіны-Русі», «Вянец Божай любові». Яшчэ адзін цыкл твораў — народныя: «З народных казак», «Спеўныя песні гуцулаў», кніга-альбом «Лёс гуцульскай жанчыны». Яна склала слоўнік гуцульскага дыялекту, пісала [[Верлібр|казкі]], апавяданні і фэнтэзійна-прыгодніцкі раман «Індыйскія іскры» пра прыгоды гуцулаў у Індыі, а таксама вяла дзённікі<ref name=":2"/>. Адзін з запісаў звычайнага вечара:<blockquote>Я распаліла агонь, падагрэла гарбату ўласнай сумесі, як лекі: ліпавы колер, глог, крапіва, шыпшыннік, водар мяты. І зноў смачна павячэрала з крэкерамі. — Дзякуй Богу, я думала, што Ён у сваіх чатырох сценах бездакорны і непагадзі, і я напаіла Яго вадой… І я ў гэты вечар шчыра і з удзячнасцю заклікаю Бога: дзякуй Табе, Жыццядаўцу нашаму, Ойчу, любячаму і прабачальнаму, за тое, што Ты даеш духоўную ежу маёй душы і сэрцу, і я спакойная і ў малым, і ў вялікім дастатку…</blockquote>Пасля кожнай напісанай кнігі Параска афармляла яе, рабіла [[Выцінанка|гравюры]] і малявала ілюстрацыі. У 2008 годзе выйшла першая кніга Плыткі-Гарыцвіт — «Старавіцкія апавяданні», напісаныя на гуцульскім дыялекце з тлумачэннем значэнняў некаторых слоў. Яна напісала кнігу «Дзявочае сэрца», дзе сабрала каламыйскія апавяданні. Пісьменніца заўсёды казала, што кнігі для яе як дзеці<ref name=":4"/>. === Карціны і ілюстрацыі === Цыкл малюнкаў «Шаўчэнка ў Карпатах» Параскі захоўваецца ў Канеўскім музеі. Дзясяткі работ прысвечаны [[Іван Якаўлевіч Франко|Івану Франку]] і [[Леся Украінка|Лесі Украінцы]]. Серыя «Лёс гуцулкі» распавядае пра жыццё жанчыны ў высокіх Карпатах. Сярод яе карцін — Шота Руставелі, Леся Украінка, Іван Франко, Тарас Шаўчэнка, Васіль Стэфанік, Аксана Петрусенка. === Паэзія === Параска пісала не толькі прозу, але і вершы, выкарыстоўваючы гуцульскі дыялект (у прыватнасці, паэтычны зборнік «Варта думаць»). Яна друкавала свае вершы і пісала іх каляровымі ручкамі, укладваючы дадатковы сэнс у колеры тэксту. Паэзія, у адрозненне ад прозы, пераважна на рэлігійныя тэмы. === Фатаграфія === Мастачка пачала фатаграфаваць у 1970-х гадах і працягвала рабіць гэта большую частку свайго жыцця. Большасць яе работ былі альбо страчаны, альбо пашкоджаны часам і вільгаццю з-за нядбайнага захоўвання<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.radiosvoboda.org/a/28448803.html|title=Троє киян виявили 4 тисячі унікальних світлин Параски Плитки-Горицвіт, у яких відображене гуцульське життя|website=Радіо Свобода|access-date=2017-04-25}}</ref>. Толькі вельмі абмежаваная колькасць яе аднавяскоўцаў ведала, што Параска была вельмі таленавітай і дбайнай фатографкай. Да самага канца жыцця яна нідзе не выстаўляла свае фатаграфіі, а негатывы і раздрукаваныя фотаздымкі захоўвала пад ложкам. Некаторыя з іх пазней выпадкова знайшліся ў музеі ў пакеце, на якім сама Параска калісьці напісала «няўдалыя фатаграфіі, бледныя». Аказалася, што за сваё жыццё Параска зрабіла больш за 4000 фотаздымкаў, фатаграфуючы аднавяскоўцаў і іх дзяцей, пейзажы, святы, прыроду і г.д. На фотаздымках можна ўбачыць, як на іх у розны час паўстаюць адны і тыя ж людзі: спачатку дзяўчына, потым яна сама — ужо дарослая жанчына, пазней — яна і яе дзеці. Параска асаблівую ўвагу надавала [[Вялікдзень|Вялікадню]], яна год за годам фатаграфавала гэтае свята. Здымкі дазваляюць убачыць паўсядзённае жыццё і побыт звычайных людзей, якія жылі ў Карпатах у другой палове 20 стагоддзя. Тэхніка фатаграфавання знаходзіцца на вельмі высокім узроўні. Параска самастойна навучылася фатаграфаваць, праяўляць і друкаваць фатаграфіі. Паводле слоў экспертаў, Параска падыходзіла да фатаграфіі скрупулёзна, вымяраючы і прадумваючы ўсе дэталі выявы, мела вялікі талент і шмат працавала. Выпадкова наведвальнікі музея змаглі знайсці і захаваць больш за 4000 фатаграфій і негатываў у 2015 годзе. Яны былі ачышчаны, алічбаваны і абаронены ад далейшага знішчэння. === Даследаванні === Параска ўсё сваё жыццё прысвяціла вывучэнню і даследаванню [[Гуцульшчына|Гуцульскага рэгіёна]], пакінуўшы пасля сябе вялікі корпус прац па гісторыі, культуры і духоўнасці рэгіёна. Яе суседка Васіліна Харук успамінае Параску як жанчыну, закаханую ў прыроду, якая добра захоўвала і ведала [[Гуцулы|гуцульскія]] звычаі, абрады і дыялект, лічачы, што мова — гэта найвялікшае багацце народа<ref name=":2"/>. == Памяць == === Фільмы === * «Свет Параскі Гарыцвіт» (1992, створаны пры жыцці пісьменніцы; рэжысёр Павел Фарэнюк, аператар Аляксандр Коваль); * «Калядка для Параскі» (2005, знятая пасля смерці мастачкі Алегам Драчом); * «Піктаграма» Партрэт вёскі Крывароўня" (2008, знята Лідай і Мішам Сухімі); * «Партрэт на фоне гор» (2018, рэжысёр Максім Рудэнка); * «Гарыцвіт: Квітнее насуперак» (2025). === Выставы === * 17 кастрычніка 2019 года ў Мысцецкім арсенале адкрылася выстава «Параска Плытка-Гарыцвіт. Пераадоленне гравітацыі». Гэта найбуйнейшая выстава твораў мастачкі ў гісторыі. Выстава працягвалася да 19 студзеня 2020 года; * У лістападзе 2016 года актывісты правялі ў Івана-Франкоўску выставу пад назвай «Партрэт месца і часу», прысвечаную мастачцы; * У снежні 2016 года на Варшаўскай «''Biennale Nieużytków''» былі выстаўлены фатаграфіі спадарыні Гарыцвіт<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.facebook.com/ParaskaPlytkaHorytsvit/photos/a.802352209898484.1073741829.800117383455300/945936758873361/?type=3&theater|title=Параска Плитка-Горицвіт / Paraska Plytka Horytsvit|website=www.facebook.com|access-date=2017-04-25}}</ref>; * «Варта падумаць» — выстава твораў у музеі Міхайла Грушэўскага ў Кіеве; * У 2010 годзе ў Нацыянальным музеі літаратуры Украіны адбылася выстава яе карцін, гравюр і рукапісаў; * 14-28 мая 2017 года — выстава «Украінская вясна» ў [[Познань|Познані]] ў мясцовай грэка-каталіцкай парафіі<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://fb.com/events/153103791888910/|title=Wystawa fotografii Paraski Płytki-Horycwit - Ukraińska Wiosna|website=fb.com|access-date=2017-05-09}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.facebook.com/ParaskaPlytkaHorytsvit/photos/pcb.1049899178477118/1049896851810684/?type=3&theater|title=Параска Плитка-Горицвіт / Paraska Plytka Horytsvit|website=www.facebook.com|access-date=2017-05-16}}</ref>; * У чэрвені 2017 года ў Крывароўне адкрылася фотавыстава мастачкі. Валанцёры апрацавалі фотаздымкі і арганізавалі выставу<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://fb.com/ahvottykak/posts/10210985228325277|title=Инга Леви|website=fb.com|access-date=2017-06-03}}</ref>. Адным з першых наведвальнікаў выставы быў [[Святаслаў Іванавіч Вакарчук|Святаслаў Вакарчук]]<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://fb.com/ahvottykak/posts/10210984791754363|title=Инга Леви|website=fb.com|access-date=2017-06-03}}</ref>; * 8 ліпеня 2017 года — адкрыццё выставы работ у Косаўскім музеі Гуцульшчыны<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.facebook.com/events/720933974758726/?acontext=%7B%22source%22:3,%22source_newsfeed_story_type%22:%22regular%22,%22action_history%22:%22%5B%7B%5C%22surface%5C%22:%5C%22newsfeed%5C%22,%5C%22mechanism%5C%22:%5C%22feed_story%5C%22,%5C%22extra_data%5C%22:%5B%5D%7D%5D%22,%22has_source%22:true%7D&source=3&source_newsfeed_story_type=regular&action_history=%5B%7B%22surface%22:%22newsfeed%22,%22mechanism%22:%22feed_story%22,%22extra_data%22:%5B%5D%7D%5D&has_source=1&hc_ref=NEWSFEED|title=Фотовиставка "Портрет місця і часу"|website=www.facebook.com|access-date=2017-07-05}}</ref>. === Музей === У Крывароўне створаны публічны музей Плыткі-Гарыцвіт, размешчаны ў доме, дзе жыла мастачка. Першыя пяць гадоў працы Параскі захоўваліся неналежным чынам, выстава не мела каталога, але пазней працы пачалі сістэматызаваць і пераводзіць у лічбавы фармат. Музей сабраў частку яе прац, астатнія захоўваюцца ў музеі Івана Франка ў Крывароўне, у Верхавіне і некалькіх іншых музеях Украіны<ref name=":0"/>. Уладальніца музея сістэматызуе творчасць Параскі Гарыцвіт. Аксана Рыбарук, жонка мясцовага святара, друкуе тэксты Параскі на камп’ютары. Тэкстамі займаецца і Кіеўскі цэнтр Леся Курбаса<ref>{{Cite web|lang=рус.|url=http://www.svoboda.org/a/28435444.html|title="Неудачные бледные фотоснимки"|author=Вагнер|first=Александра|website=www.svoboda.org|date=|publisher=|access-date=25.04.2017}}</ref>. == Сям’я == * бацька — Сцяпан Плытка, каваль<ref name=":3"/>; * маці — Ганна, таленавітая [[Ткацтва|ткачыха]] і вышывальшчыца. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Друковані матеріали виставки «Кличу до гір». * Зеленчук М. Самородок Гуцульщини / Микола Зеленчук // Світанок. —1995. — 27 трав. * Ватаманюк К. Оаза енергій духу. Парасочка / Калина Ватаманюк // Верховинська вість. — 1996. — № 85. * Зеленчук І. Доля гуцулки-праведниці / Іван Зеленчук // Гуцульщина. — 1997. — № 2 (50). — С. 14—15. * Рибарук О. Параска Плитка-Горицвіт // Хто є хто на Івано-Франківщині: Новітня історія через віки. Вип. 3. — Київ, 2006. — С. 147—148. * Рибарук О. Забута ікона Параски Плитки-Горицвіт / Оксана Рибарук // Українська культура. —2008. — № 1. — С. 48—49. * Шевченко Н. Філософ із фломастерами / Наталія Шевченко // [[Український тиждень]]. — 2008. — № 37 (46). * Образи Параски Плитки-Горицвіт: альбом. — Львів: Модерн, 2009. — 84 с. * Музиченко Я. Жінка Горицвіт / Ярослава Музиченко // Україна молода. — 2009. — № 85. * Рибарук О. Образи Параски Плитки-Горицвіт / Оксана Рибарук // Українознавство. —2010. — № 4. — С. 337—339. * Плитка (Горицвіт) Параска Стефанівна // Рух опору в Україні: 1960—1990: енциклопедичний довідник. — Київ : Смолоскип, 2012. — С. 571—572. * Виродова-Готьє В. Спогади про Параску Плитку-Горицвіт та її рідне село Криворівню / Віра Виродова-Готьє // Образотворче мистецтво.— 2019. — № 1. — С. 110—111: іл. * Параска Плитка-Горицвіт. Подолання гравітації. — Київ: ДП «НКММК „Мистецький арсенал“», 2019. — 224 с.: іл. == Спасылкі == * [https://www.facebook.com/ParaskaPlytkaHorytsvit Сторінка в Facebook: «Проект зі збереження фотоархіву Параски Плитки-Горицвіт»] * [http://www.radiosvoboda.org/articleprintview/2079156.html Параска Плитка-Горицвіт — неоцінений талант Гуцульщини // Радіо Свобода, 22.06.2010] * [http://litakcent.com/2009/03/10/vystavka-knyzhok-parasky-plytky-horycvit/print Виставка книжок Параски Плитки-Горицвіт // ЛітАкцент, 10.03.2009] * [http://varta.kharkov.ua/photo/1084433.html Подарунок рідному краєві: Параска Плитка-Горицвіт // Справжня варта, 28.04.2011] * [http://uartlib.org/allbooks/kartini-z-narodnogo-zhittya-paraski-plitki-goritsvit-komplekt-listivok/ Картини з народного життя Параски Плитки-Горицвіт. Комплект листівок.] {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-28}} {{DEFAULTSORT:Плытка-Гарыцвіт Параска Сцяпанаўна}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы Украіны]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] f1q5wjhp4xpsrqwvbkueo60g94f9mfq Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній 0 807079 5133314 2026-04-28T13:36:12Z Vlad Shmeklia 158547 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/146183627|Американская ассоциация звукозаписывающих компаний]]» 5133314 wikitext text/x-wiki {{Кампанія | назва = Амерыканская асацыяцыя гуказапісвальных кампаній | лагатып = RIAA logo colored.svg | тып = арганізацыя па стандартызацыі, музыкальная организация і [[Некамерцыйная арганізацыя|НКА]] | заснавана = [[1952]] | размяшчэнне = [[Вашынгтон]], [[ЗША]] | галіна = музычная індустрыя | абарот = ▲36,8 млн $ (2023) | сайт = https://www.riaa.com/ }}'''Амерыканская асацыяцыя гуказапісвальных кампаній''' ({{Lang-en|Recording Industry Association of America}} ''RIAA'') - асацыяцыя, якая прадстаўляе інтарэсы гуказапісвальнай індустрыі ЗША. == Гісторыя == RIAA была сфарміравана ў [[1952]]. Яе першым практычным дасягненнем было зацвярджэнне стандартнай схемы частотных предыскажений [[Грамафонная пласцінка|грамзапісы]], сталай вядомай як «{{Не перакладзена 3|Крывая RIAA|крывая RIAA|ru|Кривая RIAA}}» ці «карэкцыя RIAA». RIAA працягнула прымаць удзел у стварэнні і падтрымцы тэхнічных стандартаў [[Гуказапіс|гуказапісу]] і гукаўзнаўлення, такіх як [[магнітная стужка]], [[Кампакт-касета|магнітафонная касета]], {{Не перакладзена 3|DAT (фармат гуказапісу)|DAT|ru|DAT (формат звукозаписи)}}, [[кампакт-дыск]], праграмныя тэхналогіі запісу гуку. RIAA таксама кіруе ліцэнзаваннем і аўтарскімі ўзнагародамі ў вобласці музыкі. RIAA адказвае за так званую {{Не перакладзена 3|Сертыфікацыя RIAA|сертыфікацыю RIAA|ru|Сертификация RIAA}} альбомаў і сінглаў у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], якая заключаецца ў прысваенні ім статусаў залаты, плацінавы (і некалькіх іншых менш вядомых). == Судовыя пазовы == У 2008 годзе RIAA пачала прад'яўляць абвінавачанні «ў пірацтве» звычайным карыстальнікам сеткі. Напрыклад, адзін з іскаў RIAA — гэта пазоў супраць маці-адзіночкі Тані Андэрсан<ref name="newsru">{{Cite web|url=http://hitech.newsru.com/article/03dec2008/riaa|title=Американская ассоциация звукозаписывающих компаний отсудила 8 тысяч долларов у тяжело больной девушки|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207051517/http://hitech.newsru.com/article/03dec2008/riaa|archive-date=2008-12-07|access-date=2008-12-03|url-status=live}}</ref>, якая нібыта спампоўвала з сеткі {{Не перакладзена 3|KaZaA|3=ru|4=Kazaa}} гангста-рэп. Да 66-гадовай скульптаркі Сары Сіберы Уард з Масачусэтса, якая «процізаконна падала іншым карыстальнікам p2p-сеткі больш за дзве тысячы музычных кампазіцый» <ref name="newsru" />. У снежні 2008 года RIAA адсудзіла 8 тысяч долараў у дзяўчыны-падлетка, хворай [[Панкрэатыт|на панкрэатыт]], якая «выклала ў анлайн 10 песень і тым самым парушыла правы праваўладальнікаў»<ref name="newsru" />. == Крытыка == У канцы 2000-х роля RIAA стала дастаткова неадназначна ацэньвацца грамадскай думкай. Гэта было звязана з актыўным процідзеяннем, якое яна аказвала развіццю {{Не перакладзена 3|Файлаабменная сетка|файлаабменных сетак|ru|Файлообменная сеть}} і іншых тэхналогій распаўсюджвання музыкі. Крытыкі RIAA паказвалі на тое, што яна абараняе інтарэсы толькі вялікіх гуказапісвальных кампаній, а не артыстаў ці спажыўцоў. == Нататкі == {{Крыніцы}} == Глядзіце таксама == * {{Не перакладзена 3|BIEM|3=ru|4=BIEM}} * {{Не перакладзена 3|Міжнародная федэрацыя вытворцаў фанаграм|IFPI|ru|Международная федерация производителей фонограмм}} * {{Не перакладзена 3|Міжнародная канфедэрацыя таварыстваў аўтараў і кампазітараў|Міжнародная канфедэрацыя таварыстваў аўтараў і кампазітараў|ru|Международная конфедерация обществ авторов и композиторов}} (СІЗАК) * {{Не перакладзена 3|Сертыфікацыя RIAA|3=ru|4=Сертификация RIAA}} * [[Асацыяцыя кінакампаній|Амерыканская асацыяцыя кінакампаній]] * [[Сумежныя правы]] == Спасылкі == * '''[https://www.riaa.com riaa.com]''' - афіцыйны сайт * [http://www.linux.org.ru/view-message.jsp?msgid=2281594 FSF уступае ў бой з RIAA] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1952 годзе]] [[Катэгорыя:Музычныя арганізацыі]] [[Катэгорыя:Гуказапіс]] [[Катэгорыя:Арганізацыі ЗША]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] 5ed77qzly55r2krttjr8rm6jkw5gxgv Іркуцкая вуліца (Мінск) 0 807080 5133319 2026-04-28T13:56:37Z Андрэй 2403 Б 152769 Новая старонка: «{{Вуліца Мінска |назва = Іркуцкая вуліца |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = File:Irkuckaja street (Minsk).jpg |памер фота = |подпіс = |раён...» 5133319 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = Іркуцкая вуліца |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = File:Irkuckaja street (Minsk).jpg |памер фота = |подпіс = |раён = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]] |гістарычны раён = Паўночны пасёлак |электрычка = |трамвай = |тралейбус = |аўтобус = |метро = {{minskmetro|2}} [[Магілёўская (станцыя метро)|Магілёўская]] |індэкс = 220102 (дд. 1-27, 2-24), 220137 (д. 26-к і 29-к<ref>[https://24minsk.by/index Почтовые индексы Минска]</ref>) |тэлефоны = |шырыня = |працягласць = 2,3 км<ref name="geodzen">Паводле [https://geodzen.com/by/minsk/irkuckaja базы Геадзэн]</ref> |пакрыццё = |рух = двухбаковы |класіфікатар = |на карце openstreetmap |на карце яндэкс = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325506/?ll=27.675005%2C53.875817&z=14 |на карце гугл = |Commons = Irkuckaja Street, Minsk |sort = }} '''Іркуцкая вуліца''' — [[вуліца]] ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Названа ў гонар г. [[Іркуцк]]. Ідзе ад [[Вуліца Варвашэні (Мінск)|вуліцы Варвашэні]], паралельна [[Ангарская вуліца (Мінск)|Ангарскай]], перасякаючы шэраг вуліц і завулкаў да скрыжавання з [[Вуліца Арцёма (Мінск)|вуліцай Арцёма]], пасля чаго пераходзіць у [[Барвовая вуліца (Мінск)|Барвовую]]<ref name="geodzen"/>. Архітэктура пераважна адносіцца да сектара індывідуальнай жылой забудовы<ref name="geodzen"/>. == Славутасці == * дом 37 — будынак 1956 г., былы магазін, цяпер офісны будынак; * дом 65А — вучэбны корпус № 2 [[Міжнародны дзяржаўны экалагічны інстытут імя А. Дз. Сахарава|МДЭІ БДУ]], былы яслі-сад № 488 (да 2001 г.); * дом 132 — магазін; * дом 139 — дзіцячы сад № 477<ref>Паводле [https://photobuildings.com/list.php?uid=191 архітэктурнай базы Рhotobuildings]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://ato.by/street/397 Іркуцкая вуліца на АТО.ВУ] * [https://geodzen.com/by/minsk/irkuckaja Іркуцкая вуліца ў базе даных Геадзэн] * [https://photobuildings.com/list.php?uid=191 Іркуцкая вуліца ў архітэктурнай базе Рhotobuildings] {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]] dh7q7f4vyqtls9yo4qehv4460p0wx5y 5133320 5133319 2026-04-28T13:57:19Z Андрэй 2403 Б 152769 5133320 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = Іркуцкая вуліца |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = Irkuckaja street (Minsk).jpg |памер фота = |подпіс = |раён = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]] |гістарычны раён = Паўночны пасёлак |электрычка = |трамвай = |тралейбус = |аўтобус = |метро = {{minskmetro|2}} [[Магілёўская (станцыя метро)|Магілёўская]] |індэкс = 220102 (дд. 1-27, 2-24), 220137 (д. 26-к і 29-к<ref>[https://24minsk.by/index Почтовые индексы Минска]</ref>) |тэлефоны = |шырыня = |працягласць = 2,3 км<ref name="geodzen">Паводле [https://geodzen.com/by/minsk/irkuckaja базы Геадзэн]</ref> |пакрыццё = |рух = двухбаковы |класіфікатар = |на карце openstreetmap |на карце яндэкс = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325506/?ll=27.675005%2C53.875817&z=14 |на карце гугл = |Commons = Irkuckaja Street, Minsk |sort = }} '''Іркуцкая вуліца''' — [[вуліца]] ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Названа ў гонар г. [[Іркуцк]]. Ідзе ад [[Вуліца Варвашэні (Мінск)|вуліцы Варвашэні]], паралельна [[Ангарская вуліца (Мінск)|Ангарскай]], перасякаючы шэраг вуліц і завулкаў да скрыжавання з [[Вуліца Арцёма (Мінск)|вуліцай Арцёма]], пасля чаго пераходзіць у [[Барвовая вуліца (Мінск)|Барвовую]]<ref name="geodzen"/>. Архітэктура пераважна адносіцца да сектара індывідуальнай жылой забудовы<ref name="geodzen"/>. == Славутасці == * дом 37 — будынак 1956 г., былы магазін, цяпер офісны будынак; * дом 65А — вучэбны корпус № 2 [[Міжнародны дзяржаўны экалагічны інстытут імя А. Дз. Сахарава|МДЭІ БДУ]], былы яслі-сад № 488 (да 2001 г.); * дом 132 — магазін; * дом 139 — дзіцячы сад № 477<ref>Паводле [https://photobuildings.com/list.php?uid=191 архітэктурнай базы Рhotobuildings]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://ato.by/street/397 Іркуцкая вуліца на АТО.ВУ] * [https://geodzen.com/by/minsk/irkuckaja Іркуцкая вуліца ў базе даных Геадзэн] * [https://photobuildings.com/list.php?uid=191 Іркуцкая вуліца ў архітэктурнай базе Рhotobuildings] {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]] 0by84gb6ttydpvzz62dt0czspuc59jk Іркуцкі завулак (Мінск) 0 807081 5133330 2026-04-28T14:25:08Z Андрэй 2403 Б 152769 Новая старонка: «{{Вуліца Мінска |назва = Іркуцкі завулак |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = |памер фота = |подпіс = |раён = Заводск...» 5133330 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = Іркуцкі завулак |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = |памер фота = |подпіс = |раён = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]] |гістарычны раён = Паўночны пасёлак |электрычка = |трамвай = |тралейбус = |аўтобус = |метро = {{minskmetro|2}} [[Магілёўская (станцыя метро)|Магілёўская]] |індэкс = 220102 (дд. 1-9, 2-12), 220137 (д. 11-к і 14-к<ref>[https://24minsk.by/index Почтовые индексы Минска]</ref>) |тэлефоны = |шырыня = |працягласць = 260 м<ref name="geodzen">Паводле [https://geodzen.com/by/minsk/irkucki базы Геадзэн]</ref> |пакрыццё = |рух = двухбаковы |класіфікатар = |на карце openstreetmap |на карце яндэкс = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325507/?ll=27.678347%2C53.871440&z=16 |на карце гугл = |Commons = |sort = }} '''Іркуцкі завулак''' — [[завулак]] у [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Названы ў гонар г. [[Іркуцк]]. Ідзе ад [[Вуліца Лазарава (Мінск)|вуліцы Лазарава]] паралельна [[Іркуцкая вуліца (Мінск)|аднайменнай вуліцы]] і [[Вуліца Варвашэні (Мінск)|вуліцы Варвашэні]], перасякае [[Байкальская вуліца (Мінск)|Байкальскую вуліцу]] і завяршаецца скрыжаваннем з [[Хабараўская вуліца (Мінск)|Хабараўскай вуліцай]]<ref name="geodzen"/>. Архітэктура адносіцца да сектара індывідуальнай жылой забудовы<ref name="geodzen"/>. З прадпрыемстваў і арганізацый тут дзейнічае толькі фірма грузаперавозак «Turbobus» (д. 11)<ref>Згодна[https://turbobus.by/kontakty сайту арганізацыі]</ref>. == Цікавыя факты == * У Іркуцкага завулка ў Беларусі ёсць [[Іркуцкі завулак (Магілёў)|«цёзка» ў Магілёве]], але ў РБ такі тапонім не вельмі пашыраны. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://ato.by/street/398 Іркуцкі завулак на АТО.ВУ] * [https://geodzen.com/by/minsk/irkucki Іркуцкі завулак ў базе даных Геадзэн] * [https://belarus-streets.openalfa.com/streets/%D0%98%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%BA-zavodski-district Іркуцкі завулак на openalfa] {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]] ss7wn4ws89zujwbx5v9xrwe30au89zj 5133331 5133330 2026-04-28T14:25:48Z Андрэй 2403 Б 152769 5133331 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = Іркуцкі завулак |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = |памер фота = |подпіс = |раён = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]] |гістарычны раён = Паўночны пасёлак |электрычка = |трамвай = |тралейбус = |аўтобус = |метро = {{minskmetro|2}} [[Магілёўская (станцыя метро)|Магілёўская]] |індэкс = 220102 (дд. 1-9, 2-12), 220137 (д. 11-к і 14-к<ref>[https://24minsk.by/index Почтовые индексы Минска]</ref>) |тэлефоны = |шырыня = |працягласць = 260 м<ref name="geodzen">Паводле [https://geodzen.com/by/minsk/irkucki базы Геадзэн]</ref> |пакрыццё = |рух = двухбаковы |класіфікатар = |на карце openstreetmap |на карце яндэкс = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325507/?ll=27.678347%2C53.871440&z=16 |на карце гугл = |Commons = |sort = }} '''Іркуцкі завулак''' — [[завулак]] у [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Названы ў гонар г. [[Іркуцк]]. Ідзе ад [[Вуліца Лазарава (Мінск)|вуліцы Лазарава]] паралельна [[Іркуцкая вуліца (Мінск)|аднайменнай вуліцы]] і [[Вуліца Варвашэні (Мінск)|вуліцы Варвашэні]], перасякае [[Байкальская вуліца (Мінск)|Байкальскую вуліцу]] і завяршаецца скрыжаваннем з [[Хабараўская вуліца (Мінск)|Хабараўскай вуліцай]]<ref name="geodzen"/>. Архітэктура адносіцца да сектара індывідуальнай жылой забудовы<ref name="geodzen"/>. З прадпрыемстваў і арганізацый тут дзейнічае толькі фірма грузаперавозак «Turbobus» (д. 11)<ref>Згодна[https://turbobus.by/kontakty сайту арганізацыі]</ref>. == Цікавыя факты == * У Іркуцкага завулка ў Беларусі ёсць [[Іркуцкі завулак (Магілёў)|«цёзка» ў Магілёве]], але ў РБ такі тапонім не вельмі пашыраны. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://ato.by/street/398 Іркуцкі завулак на АТО.ВУ] * [https://geodzen.com/by/minsk/irkucki Іркуцкі завулак ў базе даных Геадзэн] * [https://belarus-streets.openalfa.com/streets/%D0%98%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%BA-zavodski-district Іркуцкі завулак на openalfa] {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]] 1af7qgtw2bih5p36rc9hbb0hho0stl2 5133332 5133331 2026-04-28T14:28:43Z Андрэй 2403 Б 152769 5133332 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = Іркуцкі завулак |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = |памер фота = |подпіс = |раён = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]] |гістарычны раён = Паўночны пасёлак |электрычка = |трамвай = |тралейбус = |аўтобус = |метро = {{minskmetro|2}} [[Магілёўская (станцыя метро)|Магілёўская]] |індэкс = 220102 (дд. 1-9, 2-12), 220137 (д. 11-к і 14-к<ref>[https://24minsk.by/index Почтовые индексы Минска]</ref>) |тэлефоны = |шырыня = |працягласць = 260 м<ref name="geodzen">Паводле [https://geodzen.com/by/minsk/irkucki базы Геадзэн]</ref> |пакрыццё = |рух = двухбаковы |класіфікатар = |на карце openstreetmap |на карце яндэкс = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325507/?ll=27.678347%2C53.871440&z=16 |на карце гугл = |Commons = |sort = }} '''Іркуцкі завулак''' — [[завулак]] у [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Названы ў гонар г. [[Іркуцк]]. Ідзе ад [[Вуліца Лазарава (Мінск)|вуліцы Лазарава]] паралельна [[Іркуцкая вуліца (Мінск)|аднайменнай вуліцы]] і [[Вуліца Варвашэні (Мінск)|вуліцы Варвашэні]], перасякае [[Байкальская вуліца (Мінск)|Байкальскую вуліцу]] і завяршаецца скрыжаваннем з [[Хабараўская вуліца (Мінск)|Хабараўскай вуліцай]]<ref name="geodzen"/>. Архітэктура адносіцца да сектара індывідуальнай жылой забудовы<ref name="geodzen"/>. З прадпрыемстваў і арганізацый тут дзейнічае толькі фірма грузаперавозак «Turbobus» (д. 11)<ref>Згодна [https://turbobus.by/kontakty сайту арганізацыі]</ref>. == Цікавыя факты == * У Іркуцкага завулка ў Беларусі ёсць [[Іркуцкі завулак (Магілёў)|«цёзка» ў Магілёве]], але ў РБ такі тапонім не вельмі пашыраны. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://ato.by/street/398 Іркуцкі завулак на АТО.ВУ] * [https://geodzen.com/by/minsk/irkucki Іркуцкі завулак ў базе даных Геадзэн] * [https://belarus-streets.openalfa.com/streets/%D0%98%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%BA-zavodski-district Іркуцкі завулак на openalfa] {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]] d8h90as9hzztdpp39stje385et8i8lm Размовы з удзельнікам:Markuss86 3 807082 5133373 2026-04-28T15:43:02Z JerzyKundrat 174 Прывітанне 5133373 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:42, 28 красавіка 2026 (+03) qqtxramshcmkohp90e8n3hh5ynau9e1 Иль-де-Версаль 0 807083 5133382 2026-04-28T16:15:17Z Γλωσσολαλιά 164873 Новая старонка: «{{Востраў |Назва = Іль-дэ-Версаль |Нацыянальная назва = fr/Île de Versailles |Выява = W2546 Nantes ErdreVersailles 92858 crop.jpg |Подпіс выявы = Пешаходны мост на востраў і судны на прыколе |Каардынаты = |Краіна = |Рэгіён = |Раён = |Архіпел...» 5133382 wikitext text/x-wiki {{Востраў |Назва = Іль-дэ-Версаль |Нацыянальная назва = fr/Île de Versailles |Выява = W2546 Nantes ErdreVersailles 92858 crop.jpg |Подпіс выявы = Пешаходны мост на востраў і судны на прыколе |Каардынаты = |Краіна = |Рэгіён = |Раён = |Архіпелаг = |Акваторыя = |Плошча = |Найвышэйшая кропка = |Насельніцтва = 0 |Год перапісу = }} '''Востраў Версаль''', '''Іль-дэ-Версаль''' ({{lang-fr|Île de Versailles}}) — штучны востраў, размешчаны на рацэ {{iw|Эрдр||d|Q1349493}} у [[Нант]]е, які быў часткова створаны з грунту ад земляных і днопаглыбляльных работ падчас будаўніцтва канала {{iw|Нант — Брэст||ru|Нант — Брест}}. == Тапаніміка == Гэта месца паслядоўна называлася: «балота Барбен» (назва вёскі, якая знаходзілася на правым беразе), «востраў Ле Галя», затым «Малпін востраў», перш чым узяло назву ад набярэжнай Версаль, якая праходзіць уздоўж яго з усходу<ref name="Architecture et Histoire">{{cite web | url = http://www.nantes44.com/ileversaille.htm | title = Île de Versailles | website = nantes44.com | date = 22 janvier 2020}}.</ref>. Назва «Версаль», якая была прысвоена ў 1878 годзе, адносіцца да вялікага маёнтка, названага «маленькі Версаль», які з'явіўся на плане Како 1756 года і які распасціраўся ад дарогі на Рэн (цяперашняя вуліца Поль-Беламі) да вуліц Шатабрыян і Адольф-Муацье<ref>{{cite web|author=Dominique Bloyet |title=Entre île et quai : si Versailles était contée… |url=https://nantes.maville.com/actu/actuphoto.php?idCla=9182&idDoc=456500&idPho=696069 |date=2007-10-20 |publisher=nantes.maville.com}}.</ref>. == Геаграфія == Гэта самы ніжні па плыні востраў на рацэ Эрдр, які займае 1,7 гектара і размешчаны прыкладна ў 400 метрах ад набярэжнай Сэнеры, дзе знаходзіцца паўночны ўваход у {{iw|тунэль Сен-Фелікс||d|Q3542125}}. Размешчаны ў раёне От-Павэ - Сен-Фелікс, востраў геаграфічна крыху бліжэй да правага берага ракі з набярэжнай Версаль, чым да левага берага з набярэжнай Анры-Барбюса. Доступ да яго ажыццяўляецца па каменным мосце на паўднёвым ускрайку, пабудаваным каля [[1845]] года, і па двух металічных пешаходных мастках, адзін на паўднёвым усходзе, другі на паўночным захадзе, устаноўленых у [[1988]] году<ref>{{cite web | url = http://maurice.racinoux.free.fr/eravalversaillpage1.htm | title = Ponts de l'île de Versailles | website = maurice.racinoux.free.fr | date = 22 janvier 2020}}.</ref>. == Гісторыя == На плане 1761 года<ref>{{cite web | url = http://www.archinoe.fr/am44 | title = План горада Нант і рэчышча ракі Луары ад Нанта да мора (1761). | website = www.archinoe.fr | publisher = муніцыпальныя архівы Нанта | date = 2012-04-28 }}.</ref>, месца будучага вострава ўяўляла сабой толькі балота. У 1831 годзе туды пачалі звозіць і адкладаць грунт, атрыманы пры капанні Нантска-Брэсцкага канала<ref> {{Артыкул | мова = fr | формат = pdf | аўтар = Ізабель Корбэ | загаловак = Востраў Версаль: былы рамесны квартал, ператвораны ў японскі сад | год = 2003 | спасылка = http://www.archives.nantes.fr/PAGES/HISTOIRE_QUARTIERS/fichiers_pdf/Nantes_au_quotidien/NQ134ebook.pdf }}.</ref><ref name="Architecture et Histoire"/>. Востраў быў куплены ў 1840 годзе спадаром Ле Галем, які пазней перапрадаў яго, падзяліўшы на ўчасткі.<ref name="SeveNantes">{{cite web | url = http://www.seve.nantes.fr/Lesjardins/info/120.htm | title = Востраў Версаль}}.</ref>. На працягу больш чым стагоддзя там змянялі адзін аднаго розныя ўласнікі: пральні, сталярныя майстэрні, гарбарныя заводы, кузні, лодачныя майстэрні, рыбныя промыслы і таверны<ref name="Architecture et Histoire"/><ref name=Pajot>{{harvnb|Pajot|2010|p=208}}.</ref>. У 1844 годзе архітэктар-інспектар горада Нант, [[Матурын Пэко]], прадставіў планы пераўтварэння вострава ў велізарную пральню з цэнтральным басейнам даўжынёй каля ста метраў, які сілкаваўся пяццю каналамі, што злучаліся з ракой. Але праект не быў рэалізаваны<ref name=Pajot/>. У пачатку XX стагоддзя [[суднабудаўнічая верф]] [[Chantier Rondet|Рондэ]], размешчаная на востраве, пабудавала маторную [[лодка|лодку]] ''{{iw|Suzette II||fr|Suzette II}}'', якая сёння прызнана гісторыка-культурнай каштоўнасцю<ref>{{cite web | url = http://www.bm-poitiers.fr/medias/medias.aspx?INSTANCE=EXPLOITATION&PORTAL_ID=portal_model_instance__riviere__mer.xml | title = Рака і мора}}.</ref><ref>{{cite web | format = pdf | url = https://f.emf.fr/actualite/2003-04_060/24.pdf | title = Выключная лодка, ''Suzette II'' | website = f.emf.fr | date = 2020-01-22}}.</ref>. Да 1950-х гадоў, да яго ўладкавання ў парк-сад, востраў быў трохі занядбаны. Там былі толькі розныя майстэрні, звязаныя з ракой, у прыватнасці, суднабудаўнічыя і суднарамонтныя. == Славутасці == На бягучы момант на востраве размешчаны [[Японскі сад Іль-дэ-Версаль|японскі сад]], які з'яўляецца папулярным месцам адпачынку ў гараджан. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Нант]] [[Катэгорыя:Астравы Францыі]] qxylbcja6et94e6tqqna20kb1u9bvrv 5133385 5133382 2026-04-28T16:24:15Z Γλωσσολαλιά 164873 Перасылае да [[Іль-дэ-Версаль]] 5133385 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Іль-дэ-Версаль]] 3t5yrm9hmjptop158jju29fvzevbvhy Іль-дэ-Версаль 0 807084 5133384 2026-04-28T16:23:54Z Γλωσσολαλιά 164873 Новая старонка: «{{Востраў |Назва = Іль-дэ-Версаль |Нацыянальная назва = fr/Île de Versailles |Выява = W2546 Nantes ErdreVersailles 92858 crop.jpg |Подпіс выявы = Пешаходны мост на востраў і судны на прыколе |Каардынаты = |Краіна = |Рэгіён = |Раён = |Архіпел...» 5133384 wikitext text/x-wiki {{Востраў |Назва = Іль-дэ-Версаль |Нацыянальная назва = fr/Île de Versailles |Выява = W2546 Nantes ErdreVersailles 92858 crop.jpg |Подпіс выявы = Пешаходны мост на востраў і судны на прыколе |Каардынаты = |Краіна = |Рэгіён = |Раён = |Архіпелаг = |Акваторыя = |Плошча = |Найвышэйшая кропка = |Насельніцтва = 0 |Год перапісу = }} '''Востраў Версаль''', '''Іль-дэ-Версаль''' ({{lang-fr|Île de Versailles}}) — штучны востраў, размешчаны на рацэ {{iw|Эрдр||d|Q1349493}} у [[Нант]]е, які быў часткова створаны з грунту ад земляных і днопаглыбляльных работ падчас будаўніцтва канала {{iw|Нант — Брэст||ru|Нант — Брест}}. == Тапаніміка == Гэта месца паслядоўна называлася: «балота Барбен» (назва вёскі, якая знаходзілася на правым беразе), «востраў Ле Галя», затым «Малпін востраў», перш чым узяло назву ад набярэжнай Версаль, якая праходзіць уздоўж яго з усходу<ref name="Architecture et Histoire">{{cite web | url = http://www.nantes44.com/ileversaille.htm | title = Île de Versailles | website = nantes44.com | date = 22 janvier 2020}}.</ref>. Назва «Версаль», якая была прысвоена ў 1878 годзе, адносіцца да вялікага маёнтка, названага «маленькі Версаль», які з'явіўся на плане Како 1756 года і які распасціраўся ад дарогі на Рэн (цяперашняя вуліца Поль-Беламі) да вуліц Шатабрыян і Адольф-Муацье<ref>{{cite web|author=Dominique Bloyet |title=Entre île et quai : si Versailles était contée… |url=https://nantes.maville.com/actu/actuphoto.php?idCla=9182&idDoc=456500&idPho=696069 |date=2007-10-20 |publisher=nantes.maville.com}}.</ref>. == Геаграфія == Гэта самы ніжні па плыні востраў на рацэ Эрдр, які займае 1,7 гектара і размешчаны прыкладна ў 400 метрах ад набярэжнай Сэнеры, дзе знаходзіцца паўночны ўваход у {{iw|тунэль Сен-Фелікс||d|Q3542125}}. Размешчаны ў раёне От-Павэ - Сен-Фелікс, востраў геаграфічна крыху бліжэй да правага берага ракі з набярэжнай Версаль, чым да левага берага з набярэжнай Анры-Барбюса. Доступ да яго ажыццяўляецца па каменным мосце на паўднёвым ускрайку, пабудаваным каля [[1845]] года, і па двух металічных пешаходных мастках, адзін на паўднёвым усходзе, другі на паўночным захадзе, устаноўленых у [[1988]] году<ref>{{cite web | url = http://maurice.racinoux.free.fr/eravalversaillpage1.htm | title = Ponts de l'île de Versailles | website = maurice.racinoux.free.fr | date = 22 janvier 2020}}.</ref>. == Гісторыя == На плане 1761 года<ref>{{cite web | url = http://www.archinoe.fr/am44 | title = План горада Нант і рэчышча ракі Луары ад Нанта да мора (1761). | website = www.archinoe.fr | publisher = муніцыпальныя архівы Нанта | date = 2012-04-28 }}.</ref>, месца будучага вострава ўяўляла сабой толькі балота. У 1831 годзе туды пачалі звозіць і адкладаць грунт, атрыманы пры капанні Нантска-Брэсцкага канала<ref> {{Артыкул | мова = fr | формат = pdf | аўтар = Ізабель Корбэ | загаловак = Востраў Версаль: былы рамесны квартал, ператвораны ў японскі сад | год = 2003 | спасылка = http://www.archives.nantes.fr/PAGES/HISTOIRE_QUARTIERS/fichiers_pdf/Nantes_au_quotidien/NQ134ebook.pdf }}.</ref><ref name="Architecture et Histoire"/>. Востраў быў куплены ў 1840 годзе спадаром Ле Галем, які пазней перапрадаў яго, падзяліўшы на ўчасткі.<ref name="SeveNantes">{{cite web | url = http://www.seve.nantes.fr/Lesjardins/info/120.htm | title = Востраў Версаль}}.</ref>. На працягу больш чым стагоддзя там змянялі адзін аднаго розныя ўласнікі: пральні, сталярныя майстэрні, гарбарныя заводы, кузні, лодачныя майстэрні, рыбныя промыслы і таверны<ref name="Architecture et Histoire"/><ref name=Pajot>{{harvnb|Pajot|2010|p=208}}.</ref>. У 1844 годзе архітэктар-інспектар горада Нант, [[Матурын Пэко]], прадставіў планы пераўтварэння вострава ў велізарную пральню з цэнтральным басейнам даўжынёй каля ста метраў, які сілкаваўся пяццю каналамі, што злучаліся з ракой. Але праект не быў рэалізаваны<ref name=Pajot/>. У пачатку XX стагоддзя [[суднабудаўнічая верф]] [[Chantier Rondet|Рондэ]], размешчаная на востраве, пабудавала маторную [[лодка|лодку]] ''{{iw|Suzette II||fr|Suzette II}}'', якая сёння прызнана гісторыка-культурнай каштоўнасцю<ref>{{cite web | url = http://www.bm-poitiers.fr/medias/medias.aspx?INSTANCE=EXPLOITATION&PORTAL_ID=portal_model_instance__riviere__mer.xml | title = Рака і мора}}.</ref><ref>{{cite web | format = pdf | url = https://f.emf.fr/actualite/2003-04_060/24.pdf | title = Выключная лодка, ''Suzette II'' | website = f.emf.fr | date = 2020-01-22}}.</ref>. Да 1950-х гадоў, да яго ўладкавання ў парк-сад, востраў быў трохі занядбаны. Там былі толькі розныя майстэрні, звязаныя з ракой, у прыватнасці, суднабудаўнічыя і суднарамонтныя. == Славутасці == На бягучы момант на востраве размешчаны [[Японскі сад Іль-дэ-Версаль|японскі сад]], які з'яўляецца папулярным месцам адпачынку ў гараджан. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Нант]] [[Катэгорыя:Астравы Францыі]] qxylbcja6et94e6tqqna20kb1u9bvrv 5133491 5133384 2026-04-28T23:23:51Z Γλωσσολαλιά 164873 /* Славутасці */ 5133491 wikitext text/x-wiki {{Востраў |Назва = Іль-дэ-Версаль |Нацыянальная назва = fr/Île de Versailles |Выява = W2546 Nantes ErdreVersailles 92858 crop.jpg |Подпіс выявы = Пешаходны мост на востраў і судны на прыколе |Каардынаты = |Краіна = |Рэгіён = |Раён = |Архіпелаг = |Акваторыя = |Плошча = |Найвышэйшая кропка = |Насельніцтва = 0 |Год перапісу = }} '''Востраў Версаль''', '''Іль-дэ-Версаль''' ({{lang-fr|Île de Versailles}}) — штучны востраў, размешчаны на рацэ {{iw|Эрдр||d|Q1349493}} у [[Нант]]е, які быў часткова створаны з грунту ад земляных і днопаглыбляльных работ падчас будаўніцтва канала {{iw|Нант — Брэст||ru|Нант — Брест}}. == Тапаніміка == Гэта месца паслядоўна называлася: «балота Барбен» (назва вёскі, якая знаходзілася на правым беразе), «востраў Ле Галя», затым «Малпін востраў», перш чым узяло назву ад набярэжнай Версаль, якая праходзіць уздоўж яго з усходу<ref name="Architecture et Histoire">{{cite web | url = http://www.nantes44.com/ileversaille.htm | title = Île de Versailles | website = nantes44.com | date = 22 janvier 2020}}.</ref>. Назва «Версаль», якая была прысвоена ў 1878 годзе, адносіцца да вялікага маёнтка, названага «маленькі Версаль», які з'явіўся на плане Како 1756 года і які распасціраўся ад дарогі на Рэн (цяперашняя вуліца Поль-Беламі) да вуліц Шатабрыян і Адольф-Муацье<ref>{{cite web|author=Dominique Bloyet |title=Entre île et quai : si Versailles était contée… |url=https://nantes.maville.com/actu/actuphoto.php?idCla=9182&idDoc=456500&idPho=696069 |date=2007-10-20 |publisher=nantes.maville.com}}.</ref>. == Геаграфія == Гэта самы ніжні па плыні востраў на рацэ Эрдр, які займае 1,7 гектара і размешчаны прыкладна ў 400 метрах ад набярэжнай Сэнеры, дзе знаходзіцца паўночны ўваход у {{iw|тунэль Сен-Фелікс||d|Q3542125}}. Размешчаны ў раёне От-Павэ - Сен-Фелікс, востраў геаграфічна крыху бліжэй да правага берага ракі з набярэжнай Версаль, чым да левага берага з набярэжнай Анры-Барбюса. Доступ да яго ажыццяўляецца па каменным мосце на паўднёвым ускрайку, пабудаваным каля [[1845]] года, і па двух металічных пешаходных мастках, адзін на паўднёвым усходзе, другі на паўночным захадзе, устаноўленых у [[1988]] году<ref>{{cite web | url = http://maurice.racinoux.free.fr/eravalversaillpage1.htm | title = Ponts de l'île de Versailles | website = maurice.racinoux.free.fr | date = 22 janvier 2020}}.</ref>. == Гісторыя == На плане 1761 года<ref>{{cite web | url = http://www.archinoe.fr/am44 | title = План горада Нант і рэчышча ракі Луары ад Нанта да мора (1761). | website = www.archinoe.fr | publisher = муніцыпальныя архівы Нанта | date = 2012-04-28 }}.</ref>, месца будучага вострава ўяўляла сабой толькі балота. У 1831 годзе туды пачалі звозіць і адкладаць грунт, атрыманы пры капанні Нантска-Брэсцкага канала<ref> {{Артыкул | мова = fr | формат = pdf | аўтар = Ізабель Корбэ | загаловак = Востраў Версаль: былы рамесны квартал, ператвораны ў японскі сад | год = 2003 | спасылка = http://www.archives.nantes.fr/PAGES/HISTOIRE_QUARTIERS/fichiers_pdf/Nantes_au_quotidien/NQ134ebook.pdf }}.</ref><ref name="Architecture et Histoire"/>. Востраў быў куплены ў 1840 годзе спадаром Ле Галем, які пазней перапрадаў яго, падзяліўшы на ўчасткі.<ref name="SeveNantes">{{cite web | url = http://www.seve.nantes.fr/Lesjardins/info/120.htm | title = Востраў Версаль}}.</ref>. На працягу больш чым стагоддзя там змянялі адзін аднаго розныя ўласнікі: пральні, сталярныя майстэрні, гарбарныя заводы, кузні, лодачныя майстэрні, рыбныя промыслы і таверны<ref name="Architecture et Histoire"/><ref name=Pajot>{{harvnb|Pajot|2010|p=208}}.</ref>. У 1844 годзе архітэктар-інспектар горада Нант, [[Матурын Пэко]], прадставіў планы пераўтварэння вострава ў велізарную пральню з цэнтральным басейнам даўжынёй каля ста метраў, які сілкаваўся пяццю каналамі, што злучаліся з ракой. Але праект не быў рэалізаваны<ref name=Pajot/>. У пачатку XX стагоддзя [[суднабудаўнічая верф]] [[Chantier Rondet|Рондэ]], размешчаная на востраве, пабудавала маторную [[лодка|лодку]] ''{{iw|Suzette II||fr|Suzette II}}'', якая сёння прызнана гісторыка-культурнай каштоўнасцю<ref>{{cite web | url = http://www.bm-poitiers.fr/medias/medias.aspx?INSTANCE=EXPLOITATION&PORTAL_ID=portal_model_instance__riviere__mer.xml | title = Рака і мора}}.</ref><ref>{{cite web | format = pdf | url = https://f.emf.fr/actualite/2003-04_060/24.pdf | title = Выключная лодка, ''Suzette II'' | website = f.emf.fr | date = 2020-01-22}}.</ref>. Да 1950-х гадоў, да яго ўладкавання ў парк-сад, востраў быў трохі занядбаны. Там былі толькі розныя майстэрні, звязаныя з ракой, у прыватнасці, суднабудаўнічыя і суднарамонтныя. == Славутасці == {{Асноўны артыкул|Японскі сад Іль-дэ-Версаль}} На бягучы момант на востраве размешчаны [[японскі сад]], які з'яўляецца папулярным месцам адпачынку ў гараджан. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Нант]] [[Катэгорыя:Астравы Францыі]] 8hudu6x1p2xbgkbrwr17p7a6ml6c486 5133578 5133491 2026-04-29T09:31:19Z Γλωσσολαλιά 164873 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133578 wikitext text/x-wiki {{Востраў |Назва = Іль-дэ-Версаль |Нацыянальная назва = fr/Île de Versailles |Выява = W2546 Nantes ErdreVersailles 92858 crop.jpg |Подпіс выявы = Пешаходны мост на востраў і судны на прыколе |Каардынаты = |Краіна = |Рэгіён = |Раён = |Архіпелаг = |Акваторыя = |Плошча = |Найвышэйшая кропка = |Насельніцтва = 0 |Год перапісу = }} '''Востраў Версаль''', '''Іль-дэ-Версаль''' ({{lang-fr|Île de Versailles}}) — штучны востраў, размешчаны на рацэ {{iw|Эрдр||d|Q1349493}} у [[Нант]]е, які быў часткова створаны з грунту ад земляных і днопаглыбляльных работ падчас будаўніцтва канала {{iw|Нант — Брэст||ru|Нант — Брест}}. == Тапаніміка == Гэта месца паслядоўна называлася: «балота Барбен» (назва вёскі, якая знаходзілася на правым беразе), «востраў Ле Галя», затым «Малпін востраў», перш чым узяло назву ад набярэжнай Версаль, якая праходзіць уздоўж яго з усходу<ref name="Architecture et Histoire">{{cite web | url = http://www.nantes44.com/ileversaille.htm | title = Île de Versailles | website = nantes44.com | date = 22 janvier 2020}}.</ref>. Назва «Версаль», якая была прысвоена ў 1878 годзе, адносіцца да вялікага маёнтка, названага «маленькі Версаль», які з'явіўся на плане Како 1756 года і які распасціраўся ад дарогі на Рэн (цяперашняя вуліца Поль-Беламі) да вуліц Шатабрыян і Адольф-Муацье<ref>{{cite web|author=Dominique Bloyet |title=Entre île et quai : si Versailles était contée… |url=https://nantes.maville.com/actu/actuphoto.php?idCla=9182&idDoc=456500&idPho=696069 |date=2007-10-20 |publisher=nantes.maville.com}}.</ref>. == Геаграфія == Гэта самы ніжні па плыні востраў на рацэ Эрдр, які займае 1,7 гектара і размешчаны прыкладна ў 400 метрах ад набярэжнай Сэнеры, дзе знаходзіцца паўночны ўваход у {{iw|тунэль Сен-Фелікс||d|Q3542125}}. Размешчаны ў раёне От-Павэ - Сен-Фелікс, востраў геаграфічна крыху бліжэй да правага берага ракі з набярэжнай Версаль, чым да левага берага з набярэжнай Анры-Барбюса. Доступ да яго ажыццяўляецца па каменным мосце на паўднёвым ускрайку, пабудаваным каля [[1845]] года, і па двух металічных пешаходных мастках, адзін на паўднёвым усходзе, другі на паўночным захадзе, устаноўленых у [[1988]] году<ref>{{cite web | url = http://maurice.racinoux.free.fr/eravalversaillpage1.htm | title = Ponts de l'île de Versailles | website = maurice.racinoux.free.fr | date = 22 janvier 2020}}.</ref>. == Гісторыя == На плане 1761 года<ref>{{cite web | url = http://www.archinoe.fr/am44 | title = План горада Нант і рэчышча ракі Луары ад Нанта да мора (1761). | website = www.archinoe.fr | publisher = муніцыпальныя архівы Нанта | date = 2012-04-28 }}.</ref>, месца будучага вострава ўяўляла сабой толькі балота. У 1831 годзе туды пачалі звозіць і адкладаць грунт, атрыманы пры капанні Нантска-Брэсцкага канала<ref>{{Артыкул | мова = fr | формат = pdf | аўтар = Ізабель Корбэ | загаловак = Востраў Версаль: былы рамесны квартал, ператвораны ў японскі сад | год = 2003 | спасылка = http://www.archives.nantes.fr/PAGES/HISTOIRE_QUARTIERS/fichiers_pdf/Nantes_au_quotidien/NQ134ebook.pdf | archive-date = 27 снежня 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161227195512/http://www.archives.nantes.fr/PAGES/HISTOIRE_QUARTIERS/fichiers_pdf/Nantes_au_quotidien/NQ134ebook.pdf }}.</ref><ref name="Architecture et Histoire"/>. Востраў быў куплены ў 1840 годзе спадаром Ле Галем, які пазней перапрадаў яго, падзяліўшы на ўчасткі.<ref name="SeveNantes">{{cite web | url = http://www.seve.nantes.fr/Lesjardins/info/120.htm | title = Востраў Версаль | access-date = 28 красавіка 2026 | archive-date = 3 верасня 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140903221157/http://www.seve.nantes.fr/Lesjardins/info/120.htm | url-status = dead }}.</ref>. На працягу больш чым стагоддзя там змянялі адзін аднаго розныя ўласнікі: пральні, сталярныя майстэрні, гарбарныя заводы, кузні, лодачныя майстэрні, рыбныя промыслы і таверны<ref name="Architecture et Histoire"/><ref name=Pajot>{{harvnb|Pajot|2010|p=208}}.</ref>. У 1844 годзе архітэктар-інспектар горада Нант, [[Матурын Пэко]], прадставіў планы пераўтварэння вострава ў велізарную пральню з цэнтральным басейнам даўжынёй каля ста метраў, які сілкаваўся пяццю каналамі, што злучаліся з ракой. Але праект не быў рэалізаваны<ref name=Pajot/>. У пачатку XX стагоддзя [[суднабудаўнічая верф]] [[Chantier Rondet|Рондэ]], размешчаная на востраве, пабудавала маторную [[лодка|лодку]] ''{{iw|Suzette II||fr|Suzette II}}'', якая сёння прызнана гісторыка-культурнай каштоўнасцю<ref>{{cite web | url = http://www.bm-poitiers.fr/medias/medias.aspx?INSTANCE=EXPLOITATION&PORTAL_ID=portal_model_instance__riviere__mer.xml | title = Рака і мора}}.</ref><ref>{{cite web | format = pdf | url = https://f.emf.fr/actualite/2003-04_060/24.pdf | title = Выключная лодка, ''Suzette II'' | website = f.emf.fr | date = 2020-01-22 | url-status = dead }}.</ref>. Да 1950-х гадоў, да яго ўладкавання ў парк-сад, востраў быў трохі занядбаны. Там былі толькі розныя майстэрні, звязаныя з ракой, у прыватнасці, суднабудаўнічыя і суднарамонтныя. == Славутасці == {{Асноўны артыкул|Японскі сад Іль-дэ-Версаль}} На бягучы момант на востраве размешчаны [[японскі сад]], які з'яўляецца папулярным месцам адпачынку ў гараджан. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Нант]] [[Катэгорыя:Астравы Францыі]] 5njj8f3bhv0txply411nulcaohvf75g Казімір Цвірка-Гадыцкі 0 807085 5133393 2026-04-28T17:23:51Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Кастусь Мардар’евіч Гадыцкі-Цвірка]] 5133393 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Кастусь Мардар’евіч Гадыцкі-Цвірка]] fgvcqhrnfhk0rt7ulsv8x5dx48hn0ya Веснік Быхаўшчыны 0 807086 5133414 2026-04-28T18:44:57Z Андрэй 2403 Б 152769 Новая старонка: «{{Радыёстанцыя | назва = Веснік Быхаўшчыны | лагатып = | горад = [[Быхаў]] | краіна = [[Беларусь]] | слоган = | фармат = | час_вяшчання = | зона_вяшчання = | створана = [[1998]] | заснавальнік = | уладальнік = [[Быхаўскі раённы выканаўчы камітэт]] | галоўны офіс = Быхаў, вул....» 5133414 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва = Веснік Быхаўшчыны | лагатып = | горад = [[Быхаў]] | краіна = [[Беларусь]] | слоган = | фармат = | час_вяшчання = | зона_вяшчання = | створана = [[1998]] | заснавальнік = | уладальнік = [[Быхаўскі раённы выканаўчы камітэт]] | галоўны офіс = Быхаў, вул. Леніна, 22 | кіраўнікі = Алеся Аляксандраўна Мухачова | сайт = | on-line_трансляция = }} '''Веснік Быхаўшчыны''' — беларуская рэгіянальная [[радыёстанцыя]], якая вяшчала з 1998 па першую палову 2010-х гг. у г. [[Быхаў]] і [[Быхаўскі раён|Быхаўскім раёне]]. У анкеце радыёстанцыі на сайце «СМІ Беларусі» пазначана наступная інфармацыя: "Асноўная задача радыё — гэта інфармаванне насельніцтва. Галоўны наш дэвіз — "Аператыўнасць і актуальнасць". У перадачах асвятляюцца матэрыялы на розныя тэмы: дзейнасць органаў улады, выкананне прагнозных паказчыкаў, добраўпарадкаванне і навядзенне парадку, грамадская бяспека і дысцыпліна, адпачынак моладзі, жыццядзейнасць аграгарадкоў, сацыяльная абарона насельніцтва, работа з непаўналетнімі і многія іншыя. Гучаць крытычныя матэрыялы<ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/vestnik-byhovschiny/ Вестник Быховщины] // СМІ Беларусі</ref>". Рэдакцыю радыёстанцыі ўнеслі ў адзіны дзяржаўны рэестр юрыдычных асобаў і індывідуальных прадпрымальнікаў 21 ці 22 чэрвеня 1998 г<ref>[https://bizinspect.by/inst/5c1fc4f037b6871c5c2e5f41 Текущее состояние Редакция районной радиопрограммы "Вестник Быховщины"]</ref><ref>[https://m3.by/globalpartner/group/?id=1454427#comments_content-__EGR_data Отзывы на фирму Учреждение "Редакция Быховской районной радиопрограммы "Вестник Быховщины"]</ref>. Першапачаткова перадачы раённага радыё выходзілі ў эфір 1 раз у тыдзень на працягу 15 – 20 хвілін, а рабочы кабінет журналістаў знаходзіўся па вул. Савецкай д.2 у будынку аддзялення статыстыкі, радыёрубка был размешчана ў будынку вузла паштовай сувязі; вяшчанне вялося па [[Правадное вяшчанне|правадной сетцы]] і на УКХ<ref>[https://lib-bykhov.by/bykhov/radioveshanie Радыёвяшчанне] // Мой край Быхаўшчына</ref>. У 2009 г. эфір павялічыўся да 10 разоў на тыдзень з аб'ёмам вяшчання 3 гадзіны 10 хвілін<ref>[https://infopedia.su/19x634d.html Вестник Быховщины, г. Быхов]</ref>. Па стане на 2011 г. дзейнічала 80 розных рубрык, з якіх найбольш папулярнымі былі: «Вы да нас звярнуліся», «Нашы землякі», «Перадавікі раёна», «Быхаўшчына: лічбы і факты». У 2010 г. вышйшлі 13 новых рубрык, напрыклад, «Лёсы чалавечыя», «Год якасці», «Да 65-годдзя Перамогі», «Родная мова» і «Буслік»<ref>[https://lib-bykhov.by/bykhov/radioveshanie Радыёвяшчанне] // Мой край Быхаўшчына</ref>. Некаторыя прапановы наконт тэм для асвятлення перадач на радыё «Веснік Быхаўшчыны» падымалі слухачы, падчас прамой лініі з чыноўнікамі [[Быхаўскі раённы выканаўчы камітэт|райвыканкама]]<ref>Сергей АНДРЕЕВ. [https://bykhov.gov.by/news/novosti-regiona/item/1424-mnenie Мнения слушателей] // Сайт Быхаўскага райвыканкама</ref>. 2 верасня 2012 г. з нагоды [[Дзень беларускага пісьменства|Дня беларускага пісьменства]] ў эфіры прайшла перадача «Свята, якое памнажае духоўную спадчыну» у рамках супрацоўніцтва з бібліятэкамі раёна<ref>Таццяна Каржова. [https://www.bykhov.by/kultura/55095/ У бібліятэках горада і раёна з 2 па 8 верасня пройдзе шэраг мерапрыемстваў, прысвечаных гісторыі пісьменства] Bykhov.by</ref> У 2016 г. радыёстанцыя была ліквідавана і 6 чэрвеня 2016 г. выключана з Адзінага дзяржаўнага рэестра<ref>[https://bizinspect.by/inst/5c1fc4f037b6871c5c2e5f41 Текущее состояние Редакция районной радиопрограммы "Вестник Быховщины"]</ref>. ==Цікавыя факты == * Першы галоўны рэдактар «Веснік Быхаўшчыны» Наталля Віктараўна Левачкова атрымала 2 узнагароды за сваю дзейнасць на радыёстанцыі: дыплом цэнтральнага камітэта Беларускага прафесійнага саюза работнікаў адукацыі і навукі за лепшую серыю радыёрэпартажаў аб дзейнасці, лідарах, актывістах галіновага прафсаюза работнікаў адукацыі<ref>[https://bykhov.gov.by/news/novosti-regiona/item/1422-nagrada Узнагароды] // Сайт Быхаўскага райвыканкама</ref> і пахвальная грамата упаўнаважанага па справах рэлiгiй i нацыянальнасцей «За актыўны удзел у Рэспубліканскім конкурсе сярод журналістаў і сродкаў масавай інфармацыі на лепшае асвятленне пытанняў міжнацыянальных i мiжканфесіянальных адносін, мiжкультурнага дыялогу ў Рэспублiцы Беларусь i супрацоўніцтва з суайчыннiкамi за мяжой»<ref>[https://belarus21.by/New/uznagarodzhanne-peramozhca-respubl-kanskaga-konkursu Загад 28.05.2014 № 15-к "Аб узнагароджанні пераможцаў Рэспубліканскага конкурсу" упаўнаважанага па справах рэлiгiй i нацыянальнасцей Л.П. Гулякі]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * Наталья Левачкова. [https://web.archive.org/web/20141129010805/http://www.bykhov.by/?p=92111 В Быхове состоялась презентация книги Сергея Антонова (аудио)] // Маяк Прыдняпроўя, 12.11.2014 (архіваваны артыкул) * [https://lib-bykhov.by/bykhov/radioveshanie Гісторыя радыёстанцыі «Веснік Быхаўшчыны»] * [http://belsmi.by/index/smi/radio/vestnik-byhovschiny/ Вестник Быховщины] // СМІ Беларусі == Літаратура == * Солобуто, Н. На местной радиоволне / Н. Солобуто // Маяк Прыдняп.- 2006.- 6 мая. {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]] [[Катэгорыя: Быхаўскі раён]] dtzvnxosfn1sajuo6ubnbq8zaleni7d 5133418 5133414 2026-04-28T18:57:28Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Цікавыя факты */ 5133418 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва = Веснік Быхаўшчыны | лагатып = | горад = [[Быхаў]] | краіна = [[Беларусь]] | слоган = | фармат = | час_вяшчання = | зона_вяшчання = | створана = [[1998]] | заснавальнік = | уладальнік = [[Быхаўскі раённы выканаўчы камітэт]] | галоўны офіс = Быхаў, вул. Леніна, 22 | кіраўнікі = Алеся Аляксандраўна Мухачова | сайт = | on-line_трансляция = }} '''Веснік Быхаўшчыны''' — беларуская рэгіянальная [[радыёстанцыя]], якая вяшчала з 1998 па першую палову 2010-х гг. у г. [[Быхаў]] і [[Быхаўскі раён|Быхаўскім раёне]]. У анкеце радыёстанцыі на сайце «СМІ Беларусі» пазначана наступная інфармацыя: "Асноўная задача радыё — гэта інфармаванне насельніцтва. Галоўны наш дэвіз — "Аператыўнасць і актуальнасць". У перадачах асвятляюцца матэрыялы на розныя тэмы: дзейнасць органаў улады, выкананне прагнозных паказчыкаў, добраўпарадкаванне і навядзенне парадку, грамадская бяспека і дысцыпліна, адпачынак моладзі, жыццядзейнасць аграгарадкоў, сацыяльная абарона насельніцтва, работа з непаўналетнімі і многія іншыя. Гучаць крытычныя матэрыялы<ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/vestnik-byhovschiny/ Вестник Быховщины] // СМІ Беларусі</ref>". Рэдакцыю радыёстанцыі ўнеслі ў адзіны дзяржаўны рэестр юрыдычных асобаў і індывідуальных прадпрымальнікаў 21 ці 22 чэрвеня 1998 г<ref>[https://bizinspect.by/inst/5c1fc4f037b6871c5c2e5f41 Текущее состояние Редакция районной радиопрограммы "Вестник Быховщины"]</ref><ref>[https://m3.by/globalpartner/group/?id=1454427#comments_content-__EGR_data Отзывы на фирму Учреждение "Редакция Быховской районной радиопрограммы "Вестник Быховщины"]</ref>. Першапачаткова перадачы раённага радыё выходзілі ў эфір 1 раз у тыдзень на працягу 15 – 20 хвілін, а рабочы кабінет журналістаў знаходзіўся па вул. Савецкай д.2 у будынку аддзялення статыстыкі, радыёрубка был размешчана ў будынку вузла паштовай сувязі; вяшчанне вялося па [[Правадное вяшчанне|правадной сетцы]] і на УКХ<ref>[https://lib-bykhov.by/bykhov/radioveshanie Радыёвяшчанне] // Мой край Быхаўшчына</ref>. У 2009 г. эфір павялічыўся да 10 разоў на тыдзень з аб'ёмам вяшчання 3 гадзіны 10 хвілін<ref>[https://infopedia.su/19x634d.html Вестник Быховщины, г. Быхов]</ref>. Па стане на 2011 г. дзейнічала 80 розных рубрык, з якіх найбольш папулярнымі былі: «Вы да нас звярнуліся», «Нашы землякі», «Перадавікі раёна», «Быхаўшчына: лічбы і факты». У 2010 г. вышйшлі 13 новых рубрык, напрыклад, «Лёсы чалавечыя», «Год якасці», «Да 65-годдзя Перамогі», «Родная мова» і «Буслік»<ref>[https://lib-bykhov.by/bykhov/radioveshanie Радыёвяшчанне] // Мой край Быхаўшчына</ref>. Некаторыя прапановы наконт тэм для асвятлення перадач на радыё «Веснік Быхаўшчыны» падымалі слухачы, падчас прамой лініі з чыноўнікамі [[Быхаўскі раённы выканаўчы камітэт|райвыканкама]]<ref>Сергей АНДРЕЕВ. [https://bykhov.gov.by/news/novosti-regiona/item/1424-mnenie Мнения слушателей] // Сайт Быхаўскага райвыканкама</ref>. 2 верасня 2012 г. з нагоды [[Дзень беларускага пісьменства|Дня беларускага пісьменства]] ў эфіры прайшла перадача «Свята, якое памнажае духоўную спадчыну» у рамках супрацоўніцтва з бібліятэкамі раёна<ref>Таццяна Каржова. [https://www.bykhov.by/kultura/55095/ У бібліятэках горада і раёна з 2 па 8 верасня пройдзе шэраг мерапрыемстваў, прысвечаных гісторыі пісьменства] Bykhov.by</ref> У 2016 г. радыёстанцыя была ліквідавана і 6 чэрвеня 2016 г. выключана з Адзінага дзяржаўнага рэестра<ref>[https://bizinspect.by/inst/5c1fc4f037b6871c5c2e5f41 Текущее состояние Редакция районной радиопрограммы "Вестник Быховщины"]</ref>. ==Цікавыя факты == * Да 1998 г. «Веснік Быхаўшчыны» быў радыёпраграмай газеты «[[Маяк Прыдняпроўя]]». У 1988-1991 гг. там працаваў [[Мікалай Уладзіміравіч Леўчанка]]<ref>[https://www.bykhov.by/chelovek-i-ego-delo/78301/ Летописец Быховщины Николай Левченко] // Bekhov.by, 28.10.2013</ref> * Першы галоўны рэдактар «Веснік Быхаўшчыны» Наталля Віктараўна Левачкова атрымала 2 узнагароды за сваю дзейнасць на радыёстанцыі: дыплом цэнтральнага камітэта Беларускага прафесійнага саюза работнікаў адукацыі і навукі за лепшую серыю радыёрэпартажаў аб дзейнасці, лідарах, актывістах галіновага прафсаюза работнікаў адукацыі<ref>[https://bykhov.gov.by/news/novosti-regiona/item/1422-nagrada Узнагароды] // Сайт Быхаўскага райвыканкама</ref> і пахвальная грамата упаўнаважанага па справах рэлiгiй i нацыянальнасцей «За актыўны удзел у Рэспубліканскім конкурсе сярод журналістаў і сродкаў масавай інфармацыі на лепшае асвятленне пытанняў міжнацыянальных i мiжканфесіянальных адносін, мiжкультурнага дыялогу ў Рэспублiцы Беларусь i супрацоўніцтва з суайчыннiкамi за мяжой»<ref>[https://belarus21.by/New/uznagarodzhanne-peramozhca-respubl-kanskaga-konkursu Загад 28.05.2014 № 15-к "Аб узнагароджанні пераможцаў Рэспубліканскага конкурсу" упаўнаважанага па справах рэлiгiй i нацыянальнасцей Л.П. Гулякі]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * Наталья Левачкова. [https://web.archive.org/web/20141129010805/http://www.bykhov.by/?p=92111 В Быхове состоялась презентация книги Сергея Антонова (аудио)] // Маяк Прыдняпроўя, 12.11.2014 (архіваваны артыкул) * [https://lib-bykhov.by/bykhov/radioveshanie Гісторыя радыёстанцыі «Веснік Быхаўшчыны»] * [http://belsmi.by/index/smi/radio/vestnik-byhovschiny/ Вестник Быховщины] // СМІ Беларусі == Літаратура == * Солобуто, Н. На местной радиоволне / Н. Солобуто // Маяк Прыдняп.- 2006.- 6 мая. {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]] [[Катэгорыя: Быхаўскі раён]] 5mtnwl8v3ta2s405xfqio8xmnboc54q 5133419 5133418 2026-04-28T18:59:23Z Андрэй 2403 Б 152769 5133419 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва = Веснік Быхаўшчыны | лагатып = | горад = [[Быхаў]] | краіна = [[Беларусь]] | слоган = | фармат = | час_вяшчання = | зона_вяшчання = | створана = [[1998]] | заснавальнік = | уладальнік = [[Быхаўскі раённы выканаўчы камітэт]] | галоўны офіс = Быхаў, вул. Леніна, 22 | кіраўнікі = Алеся Аляксандраўна Мухачова | сайт = | on-line_трансляция = }} '''Веснік Быхаўшчыны''' — беларуская рэгіянальная [[радыёстанцыя]], якая вяшчала з 1998 па першую палову 2010-х гг. у г. [[Быхаў]] і [[Быхаўскі раён|Быхаўскім раёне]]. У анкеце радыёстанцыі на сайце «СМІ Беларусі» пазначана наступная інфармацыя: "Асноўная задача радыё — гэта інфармаванне насельніцтва. Галоўны наш дэвіз — "Аператыўнасць і актуальнасць". У перадачах асвятляюцца матэрыялы на розныя тэмы: дзейнасць органаў улады, выкананне прагнозных паказчыкаў, добраўпарадкаванне і навядзенне парадку, грамадская бяспека і дысцыпліна, адпачынак моладзі, жыццядзейнасць аграгарадкоў, сацыяльная абарона насельніцтва, работа з непаўналетнімі і многія іншыя. Гучаць крытычныя матэрыялы<ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/vestnik-byhovschiny/ Вестник Быховщины] // СМІ Беларусі</ref>". Рэдакцыю радыёстанцыі ўнеслі ў адзіны дзяржаўны рэестр юрыдычных асобаў і індывідуальных прадпрымальнікаў 21 ці 22 чэрвеня 1998 г<ref>[https://bizinspect.by/inst/5c1fc4f037b6871c5c2e5f41 Текущее состояние Редакция районной радиопрограммы "Вестник Быховщины"]</ref><ref>[https://m3.by/globalpartner/group/?id=1454427#comments_content-__EGR_data Отзывы на фирму Учреждение "Редакция Быховской районной радиопрограммы "Вестник Быховщины"]</ref>. Першапачаткова перадачы раённага радыё выходзілі ў эфір 1 раз у тыдзень на працягу 15 – 20 хвілін, а рабочы кабінет журналістаў знаходзіўся па вул. Савецкай д.2 у будынку аддзялення статыстыкі, радыёрубка был размешчана ў будынку вузла паштовай сувязі; вяшчанне вялося па [[Правадное вяшчанне|правадной сетцы]] і на УКХ<ref>[https://lib-bykhov.by/bykhov/radioveshanie Радыёвяшчанне] // Мой край Быхаўшчына</ref>. У 2009 г. эфір павялічыўся да 10 разоў на тыдзень з аб'ёмам вяшчання 3 гадзіны 10 хвілін<ref>[https://infopedia.su/19x634d.html Вестник Быховщины, г. Быхов]</ref>. Па стане на 2011 г. дзейнічала 80 розных рубрык, з якіх найбольш папулярнымі былі: «Вы да нас звярнуліся», «Нашы землякі», «Перадавікі раёна», «Быхаўшчына: лічбы і факты». У 2010 г. вышйшлі 13 новых рубрык, напрыклад, «Лёсы чалавечыя», «Год якасці», «Да 65-годдзя Перамогі», «Родная мова» і «Буслік»<ref>[https://lib-bykhov.by/bykhov/radioveshanie Радыёвяшчанне] // Мой край Быхаўшчына</ref>. Некаторыя прапановы наконт тэм для асвятлення перадач на радыё «Веснік Быхаўшчыны» падымалі слухачы, падчас прамой лініі з чыноўнікамі [[Быхаўскі раённы выканаўчы камітэт|райвыканкама]]<ref>Сергей АНДРЕЕВ. [https://bykhov.gov.by/news/novosti-regiona/item/1424-mnenie Мнения слушателей] // Сайт Быхаўскага райвыканкама</ref>. 2 верасня 2012 г. з нагоды [[Дзень беларускага пісьменства|Дня беларускага пісьменства]] ў эфіры прайшла перадача «Свята, якое памнажае духоўную спадчыну» у рамках супрацоўніцтва з бібліятэкамі раёна<ref>Таццяна Каржова. [https://www.bykhov.by/kultura/55095/ У бібліятэках горада і раёна з 2 па 8 верасня пройдзе шэраг мерапрыемстваў, прысвечаных гісторыі пісьменства] Bykhov.by</ref> У 2016 г. радыёстанцыя была ліквідавана і 6 чэрвеня 2016 г. выключана з Адзінага дзяржаўнага рэестра<ref>[https://bizinspect.by/inst/5c1fc4f037b6871c5c2e5f41 Текущее состояние Редакция районной радиопрограммы "Вестник Быховщины"]</ref>. ==Цікавыя факты == * Да 1998 г. «Веснік Быхаўшчыны» быў радыёпраграмай газеты «[[Маяк Прыдняпроўя]]»<ref>[https://lib-bykhov.by/bykhov/radioveshanie Радыёвяшчанне] // Мой край Быхаўшчына</ref>. У 1988-1991 гг. там працаваў [[Мікалай Уладзіміравіч Леўчанка]]<ref>[https://www.bykhov.by/chelovek-i-ego-delo/78301/ Летописец Быховщины Николай Левченко] // Bekhov.by, 28.10.2013</ref> * Першы галоўны рэдактар «Веснік Быхаўшчыны» Наталля Віктараўна Левачкова атрымала 2 узнагароды за сваю дзейнасць на радыёстанцыі: дыплом цэнтральнага камітэта Беларускага прафесійнага саюза работнікаў адукацыі і навукі за лепшую серыю радыёрэпартажаў аб дзейнасці, лідарах, актывістах галіновага прафсаюза работнікаў адукацыі<ref>[https://bykhov.gov.by/news/novosti-regiona/item/1422-nagrada Узнагароды] // Сайт Быхаўскага райвыканкама</ref> і пахвальная грамата упаўнаважанага па справах рэлiгiй i нацыянальнасцей «За актыўны удзел у Рэспубліканскім конкурсе сярод журналістаў і сродкаў масавай інфармацыі на лепшае асвятленне пытанняў міжнацыянальных i мiжканфесіянальных адносін, мiжкультурнага дыялогу ў Рэспублiцы Беларусь i супрацоўніцтва з суайчыннiкамi за мяжой»<ref>[https://belarus21.by/New/uznagarodzhanne-peramozhca-respubl-kanskaga-konkursu Загад 28.05.2014 № 15-к "Аб узнагароджанні пераможцаў Рэспубліканскага конкурсу" упаўнаважанага па справах рэлiгiй i нацыянальнасцей Л.П. Гулякі]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * Наталья Левачкова. [https://web.archive.org/web/20141129010805/http://www.bykhov.by/?p=92111 В Быхове состоялась презентация книги Сергея Антонова (аудио)] // Маяк Прыдняпроўя, 12.11.2014 (архіваваны артыкул) * [https://lib-bykhov.by/bykhov/radioveshanie Гісторыя радыёстанцыі «Веснік Быхаўшчыны»] * [http://belsmi.by/index/smi/radio/vestnik-byhovschiny/ Вестник Быховщины] // СМІ Беларусі == Літаратура == * Солобуто, Н. На местной радиоволне / Н. Солобуто // Маяк Прыдняп.- 2006.- 6 мая. {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]] [[Катэгорыя: Быхаўскі раён]] cz7nvdhdurh28mzjy221g3j4c7ju9h0 Канстанцін Якаўлевіч Курачкін 0 807087 5133433 2026-04-28T19:46:27Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Ваенны дзеяч |бітвы=[[Вялікая Айчынная вайна]], [[Інтэрвенцыя Арганізацыі Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакію]], [[Афганская вайна (1979—1989)]], [[Грамадзянская вайна ў Анголе]]}} '''Канстанцін Якаўлевіч Курачкіня''' ([[15 лістапада]] [[1923]] — [[8 ліпеня]] [[2014]]) — саве...» 5133433 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |бітвы=[[Вялікая Айчынная вайна]], [[Інтэрвенцыя Арганізацыі Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакію]], [[Афганская вайна (1979—1989)]], [[Грамадзянская вайна ў Анголе]]}} '''Канстанцін Якаўлевіч Курачкіня''' ([[15 лістапада]] [[1923]] — [[8 ліпеня]] [[2014]]) — савецкі і расійскі ваенны дзеяч, намеснік камандуючага [[Паветрана-дэсантныя войскі|ПДВ]] (1968—1982), першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў [[Міністэрства абароны СССР]], [[генерал-палкоўнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў с. Белы Еалодзеж [[Залатухінскі раён|Залатухінскага раёна]] [[Курская вобласць|Курскай вобласці]]. Скончыў 1-ю Маскоўскую спецыяльную артылерыйскую школу (1939) і Пензенскае артылерыйскае вучылішча (май 1941). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з першых дзён баявых дзеянняў у званні [[лейтэнан]а. Да жніўня 1944 года на Карэльскім фронце, затым быў першым памочнікам начальніка штаба 275-га гвардзейскага мінамётнага палка 58-й гвардзейскай артылерыйскай брыгады [[3-і Украінскі фронт|3-га Украінскага фронту]]. Пасля вайны служыў у ПДВ. Скончыў з адзнакай [[Ваенная акадэмія імя М.В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ]] (1960), [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба УС СССР]] (1966) — таксама з адзнакай. У 1961—1964 гадах камандзір [[106-я гвардзейская паветрана-дэсантная дывізія|106-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай дывізіі]]. У 1968—1982 намеснік камандуючага ПДВ. У жніўні—верасні 1968 кіраўнік аператыўнай групы па правядзенні [[увод войскаў у Чэхаславакію|1968)|ваеннай аперацыі ў Чэхаславакіі]]. Удзельнік [[Вайна ў Афганістане (1979—1989)|вайны ў Афганістане]]. У 1982—1985 гадах галоўны ваенны саветнік пры міністры абароны [[Ангола|Народнай Рэспублікі Анголы]]. У 1985—1991 гадах першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў МА СССР. Генерал-палкоўнік. З 1991 у адстаўцы. Пахаваны на [[Ваганькаўскія могілкі|аганькаўскіх могілках]] у Маскве. == Узнагароды == * [[ордэн Леніна]], * два [[ордэн Чырвонага Сцяга|ордэна Чырвонага Сцяга]], * [[ордэн Айчыннай вайны|ордэны Айчыннай вайны]] I і II ступені, * чатыры [[ордэн Чырвонай Зоркі|ордэна Чырвонай Зоркі]], * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»||ордэны «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] II і III ступені, ордэн Чэ Гевары (Куба), * [[Ордэн «За заслугі перад Айчынай» (ГДР)|ордэн Заслуг перад Айчынай ГДР]] 3-й ступені (1988) * розныя медалі == Крыніцы== * [http://old.redstar.ru/2001/03/29_03/s_o21.html «Мерседес» для генерала Константина] * [http://www.veteranangola.ru/main/vospominaniya/varenikov Варенников В. И. Незабываемое. Книга 4. Глава «АНГОЛА» ] * [http://www.redstar.ru/index.php/news-menu/vesti/tablo-dnya/item/17123-ushjol-iz-zhizni-general-polkovnik-k-ya-kurochkin Ушёл из жизни генерал-полковник К. Я. Курочкин] * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/?static_hash=7e344b8793be5197b03c5c47dfb15012v2&csrf=fc5674325e070ad3bbd0befde7874454&last_name=%D0%9A%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BD&first_name=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD&middle_name=%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&group=all&types=pamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:pdv_kart_in:pdv_kart_in_inostranec:pamyat_voenkomat:potery_vpp:pamyat_zsp_parts:kld_ran:kld_bolezn:kld_polit:kld_upk:kld_vmf:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_kartoteki:potery_rvk_extra:potery_isp_extra:same_doroga&page=1&grouppersons=1&date_birth_from=1923 Память народа] {{ВС}} [[Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі СССР]][[Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)]] ta7ejerqhm0qsrx8bnov2cfg44bwmla 5133434 5133433 2026-04-28T19:47:07Z DBatura 73587 5133434 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |бітвы=[[Вялікая Айчынная вайна]], [[Інтэрвенцыя Арганізацыі Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакію]], [[Афганская вайна (1979—1989)]], [[Грамадзянская вайна ў Анголе]]}} '''Канстанцін Якаўлевіч Курачкіня''' ([[15 лістапада]] [[1923]] — [[8 ліпеня]] [[2014]]) — савецкі ваенны дзеяч, намеснік камандуючага [[Паветрана-дэсантныя войскі СССР|ПДВ]] (1968—1982), першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў [[Міністэрства абароны СССР]], [[генерал-палкоўнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў с. Белы Еалодзеж [[Залатухінскі раён|Залатухінскага раёна]] [[Курская вобласць|Курскай вобласці]]. Скончыў 1-ю Маскоўскую спецыяльную артылерыйскую школу (1939) і Пензенскае артылерыйскае вучылішча (май 1941). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з першых дзён баявых дзеянняў у званні [[лейтэнан]а. Да жніўня 1944 года на Карэльскім фронце, затым быў першым памочнікам начальніка штаба 275-га гвардзейскага мінамётнага палка 58-й гвардзейскай артылерыйскай брыгады [[3-і Украінскі фронт|3-га Украінскага фронту]]. Пасля вайны служыў у ПДВ. Скончыў з адзнакай [[Ваенная акадэмія імя М.В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ]] (1960), [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба УС СССР]] (1966) — таксама з адзнакай. У 1961—1964 гадах камандзір [[106-я гвардзейская паветрана-дэсантная дывізія|106-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай дывізіі]]. У 1968—1982 намеснік камандуючага ПДВ. У жніўні—верасні 1968 кіраўнік аператыўнай групы па правядзенні [[увод войскаў у Чэхаславакію|1968)|ваеннай аперацыі ў Чэхаславакіі]]. Удзельнік [[Вайна ў Афганістане (1979—1989)|вайны ў Афганістане]]. У 1982—1985 гадах галоўны ваенны саветнік пры міністры абароны [[Ангола|Народнай Рэспублікі Анголы]]. У 1985—1991 гадах першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў МА СССР. Генерал-палкоўнік. З 1991 у адстаўцы. Пахаваны на [[Ваганькаўскія могілкі|аганькаўскіх могілках]] у Маскве. == Узнагароды == * [[ордэн Леніна]], * два [[ордэн Чырвонага Сцяга|ордэна Чырвонага Сцяга]], * [[ордэн Айчыннай вайны|ордэны Айчыннай вайны]] I і II ступені, * чатыры [[ордэн Чырвонай Зоркі|ордэна Чырвонай Зоркі]], * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»||ордэны «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] II і III ступені, ордэн Чэ Гевары (Куба), * [[Ордэн «За заслугі перад Айчынай» (ГДР)|ордэн Заслуг перад Айчынай ГДР]] 3-й ступені (1988) * розныя медалі == Крыніцы== * [http://old.redstar.ru/2001/03/29_03/s_o21.html «Мерседес» для генерала Константина] * [http://www.veteranangola.ru/main/vospominaniya/varenikov Варенников В. И. Незабываемое. Книга 4. Глава «АНГОЛА» ] * [http://www.redstar.ru/index.php/news-menu/vesti/tablo-dnya/item/17123-ushjol-iz-zhizni-general-polkovnik-k-ya-kurochkin Ушёл из жизни генерал-полковник К. Я. Курочкин] * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/?static_hash=7e344b8793be5197b03c5c47dfb15012v2&csrf=fc5674325e070ad3bbd0befde7874454&last_name=%D0%9A%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BD&first_name=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD&middle_name=%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&group=all&types=pamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:pdv_kart_in:pdv_kart_in_inostranec:pamyat_voenkomat:potery_vpp:pamyat_zsp_parts:kld_ran:kld_bolezn:kld_polit:kld_upk:kld_vmf:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_kartoteki:potery_rvk_extra:potery_isp_extra:same_doroga&page=1&grouppersons=1&date_birth_from=1923 Память народа] {{ВС}} [[Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі СССР]][[Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)]] m6ri3lcpcwge9zms4qw71tidxrcsyqe 5133436 5133434 2026-04-28T19:47:34Z DBatura 73587 /* Біяграфія */ 5133436 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |бітвы=[[Вялікая Айчынная вайна]], [[Інтэрвенцыя Арганізацыі Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакію]], [[Афганская вайна (1979—1989)]], [[Грамадзянская вайна ў Анголе]]}} '''Канстанцін Якаўлевіч Курачкіня''' ([[15 лістапада]] [[1923]] — [[8 ліпеня]] [[2014]]) — савецкі ваенны дзеяч, намеснік камандуючага [[Паветрана-дэсантныя войскі СССР|ПДВ]] (1968—1982), першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў [[Міністэрства абароны СССР]], [[генерал-палкоўнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў с. Белы Калодзеж [[Залатухінскі раён|Залатухінскага раёна]] [[Курская вобласць|Курскай вобласці]]. Скончыў 1-ю Маскоўскую спецыяльную артылерыйскую школу (1939) і Пензенскае артылерыйскае вучылішча (май 1941). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з першых дзён баявых дзеянняў у званні [[лейтэнан]а. Да жніўня 1944 года на Карэльскім фронце, затым быў першым памочнікам начальніка штаба 275-га гвардзейскага мінамётнага палка 58-й гвардзейскай артылерыйскай брыгады [[3-і Украінскі фронт|3-га Украінскага фронту]]. Пасля вайны служыў у ПДВ. Скончыў з адзнакай [[Ваенная акадэмія імя М.В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ]] (1960), [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба УС СССР]] (1966) — таксама з адзнакай. У 1961—1964 гадах камандзір [[106-я гвардзейская паветрана-дэсантная дывізія|106-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай дывізіі]]. У 1968—1982 намеснік камандуючага ПДВ. У жніўні—верасні 1968 кіраўнік аператыўнай групы па правядзенні [[увод войскаў у Чэхаславакію|1968)|ваеннай аперацыі ў Чэхаславакіі]]. Удзельнік [[Вайна ў Афганістане (1979—1989)|вайны ў Афганістане]]. У 1982—1985 гадах галоўны ваенны саветнік пры міністры абароны [[Ангола|Народнай Рэспублікі Анголы]]. У 1985—1991 гадах першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў МА СССР. Генерал-палкоўнік. З 1991 у адстаўцы. Пахаваны на [[Ваганькаўскія могілкі|аганькаўскіх могілках]] у Маскве. == Узнагароды == * [[ордэн Леніна]], * два [[ордэн Чырвонага Сцяга|ордэна Чырвонага Сцяга]], * [[ордэн Айчыннай вайны|ордэны Айчыннай вайны]] I і II ступені, * чатыры [[ордэн Чырвонай Зоркі|ордэна Чырвонай Зоркі]], * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»||ордэны «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] II і III ступені, ордэн Чэ Гевары (Куба), * [[Ордэн «За заслугі перад Айчынай» (ГДР)|ордэн Заслуг перад Айчынай ГДР]] 3-й ступені (1988) * розныя медалі == Крыніцы== * [http://old.redstar.ru/2001/03/29_03/s_o21.html «Мерседес» для генерала Константина] * [http://www.veteranangola.ru/main/vospominaniya/varenikov Варенников В. И. Незабываемое. Книга 4. Глава «АНГОЛА» ] * [http://www.redstar.ru/index.php/news-menu/vesti/tablo-dnya/item/17123-ushjol-iz-zhizni-general-polkovnik-k-ya-kurochkin Ушёл из жизни генерал-полковник К. Я. Курочкин] * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/?static_hash=7e344b8793be5197b03c5c47dfb15012v2&csrf=fc5674325e070ad3bbd0befde7874454&last_name=%D0%9A%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BD&first_name=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD&middle_name=%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&group=all&types=pamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:pdv_kart_in:pdv_kart_in_inostranec:pamyat_voenkomat:potery_vpp:pamyat_zsp_parts:kld_ran:kld_bolezn:kld_polit:kld_upk:kld_vmf:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_kartoteki:potery_rvk_extra:potery_isp_extra:same_doroga&page=1&grouppersons=1&date_birth_from=1923 Память народа] {{ВС}} [[Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі СССР]][[Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)]] eopsjjgurqtp8j9igz2dq3njbsskp6a 5133438 5133436 2026-04-28T19:47:56Z DBatura 73587 /* Біяграфія */ 5133438 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |бітвы=[[Вялікая Айчынная вайна]], [[Інтэрвенцыя Арганізацыі Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакію]], [[Афганская вайна (1979—1989)]], [[Грамадзянская вайна ў Анголе]]}} '''Канстанцін Якаўлевіч Курачкіня''' ([[15 лістапада]] [[1923]] — [[8 ліпеня]] [[2014]]) — савецкі ваенны дзеяч, намеснік камандуючага [[Паветрана-дэсантныя войскі СССР|ПДВ]] (1968—1982), першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў [[Міністэрства абароны СССР]], [[генерал-палкоўнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў с. Белы Калодзеж [[Залатухінскі раён|Залатухінскага раёна]] [[Курская вобласць|Курскай вобласці]]. Скончыў 1-ю Маскоўскую спецыяльную артылерыйскую школу (1939) і Пензенскае артылерыйскае вучылішча (май 1941). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з першых дзён баявых дзеянняў у званні [[лейтэнан]]а. Да жніўня 1944 года на Карэльскім фронце, затым быў першым памочнікам начальніка штаба 275-га гвардзейскага мінамётнага палка 58-й гвардзейскай артылерыйскай брыгады [[3-і Украінскі фронт|3-га Украінскага фронту]]. Пасля вайны служыў у ПДВ. Скончыў з адзнакай [[Ваенная акадэмія імя М.В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ]] (1960), [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба УС СССР]] (1966) — таксама з адзнакай. У 1961—1964 гадах камандзір [[106-я гвардзейская паветрана-дэсантная дывізія|106-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай дывізіі]]. У 1968—1982 намеснік камандуючага ПДВ. У жніўні—верасні 1968 кіраўнік аператыўнай групы па правядзенні [[увод войскаў у Чэхаславакію|1968)|ваеннай аперацыі ў Чэхаславакіі]]. Удзельнік [[Вайна ў Афганістане (1979—1989)|вайны ў Афганістане]]. У 1982—1985 гадах галоўны ваенны саветнік пры міністры абароны [[Ангола|Народнай Рэспублікі Анголы]]. У 1985—1991 гадах першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў МА СССР. Генерал-палкоўнік. З 1991 у адстаўцы. Пахаваны на [[Ваганькаўскія могілкі|аганькаўскіх могілках]] у Маскве. == Узнагароды == * [[ордэн Леніна]], * два [[ордэн Чырвонага Сцяга|ордэна Чырвонага Сцяга]], * [[ордэн Айчыннай вайны|ордэны Айчыннай вайны]] I і II ступені, * чатыры [[ордэн Чырвонай Зоркі|ордэна Чырвонай Зоркі]], * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»||ордэны «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] II і III ступені, ордэн Чэ Гевары (Куба), * [[Ордэн «За заслугі перад Айчынай» (ГДР)|ордэн Заслуг перад Айчынай ГДР]] 3-й ступені (1988) * розныя медалі == Крыніцы== * [http://old.redstar.ru/2001/03/29_03/s_o21.html «Мерседес» для генерала Константина] * [http://www.veteranangola.ru/main/vospominaniya/varenikov Варенников В. И. Незабываемое. Книга 4. Глава «АНГОЛА» ] * [http://www.redstar.ru/index.php/news-menu/vesti/tablo-dnya/item/17123-ushjol-iz-zhizni-general-polkovnik-k-ya-kurochkin Ушёл из жизни генерал-полковник К. Я. Курочкин] * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/?static_hash=7e344b8793be5197b03c5c47dfb15012v2&csrf=fc5674325e070ad3bbd0befde7874454&last_name=%D0%9A%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BD&first_name=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD&middle_name=%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&group=all&types=pamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:pdv_kart_in:pdv_kart_in_inostranec:pamyat_voenkomat:potery_vpp:pamyat_zsp_parts:kld_ran:kld_bolezn:kld_polit:kld_upk:kld_vmf:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_kartoteki:potery_rvk_extra:potery_isp_extra:same_doroga&page=1&grouppersons=1&date_birth_from=1923 Память народа] {{ВС}} [[Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі СССР]][[Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)]] oxr43gmbfvcesd1gxss7igzha6g48ox 5133439 5133438 2026-04-28T19:48:09Z DBatura 73587 /* Біяграфія */ 5133439 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |бітвы=[[Вялікая Айчынная вайна]], [[Інтэрвенцыя Арганізацыі Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакію]], [[Афганская вайна (1979—1989)]], [[Грамадзянская вайна ў Анголе]]}} '''Канстанцін Якаўлевіч Курачкіня''' ([[15 лістапада]] [[1923]] — [[8 ліпеня]] [[2014]]) — савецкі ваенны дзеяч, намеснік камандуючага [[Паветрана-дэсантныя войскі СССР|ПДВ]] (1968—1982), першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў [[Міністэрства абароны СССР]], [[генерал-палкоўнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў с. Белы Калодзеж [[Залатухінскі раён|Залатухінскага раёна]] [[Курская вобласць|Курскай вобласці]]. Скончыў 1-ю Маскоўскую спецыяльную артылерыйскую школу (1939) і Пензенскае артылерыйскае вучылішча (май 1941). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з першых дзён баявых дзеянняў у званні [[лейтэнант]]а. Да жніўня 1944 года на Карэльскім фронце, затым быў першым памочнікам начальніка штаба 275-га гвардзейскага мінамётнага палка 58-й гвардзейскай артылерыйскай брыгады [[3-і Украінскі фронт|3-га Украінскага фронту]]. Пасля вайны служыў у ПДВ. Скончыў з адзнакай [[Ваенная акадэмія імя М.В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ]] (1960), [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба УС СССР]] (1966) — таксама з адзнакай. У 1961—1964 гадах камандзір [[106-я гвардзейская паветрана-дэсантная дывізія|106-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай дывізіі]]. У 1968—1982 намеснік камандуючага ПДВ. У жніўні—верасні 1968 кіраўнік аператыўнай групы па правядзенні [[увод войскаў у Чэхаславакію|1968)|ваеннай аперацыі ў Чэхаславакіі]]. Удзельнік [[Вайна ў Афганістане (1979—1989)|вайны ў Афганістане]]. У 1982—1985 гадах галоўны ваенны саветнік пры міністры абароны [[Ангола|Народнай Рэспублікі Анголы]]. У 1985—1991 гадах першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў МА СССР. Генерал-палкоўнік. З 1991 у адстаўцы. Пахаваны на [[Ваганькаўскія могілкі|аганькаўскіх могілках]] у Маскве. == Узнагароды == * [[ордэн Леніна]], * два [[ордэн Чырвонага Сцяга|ордэна Чырвонага Сцяга]], * [[ордэн Айчыннай вайны|ордэны Айчыннай вайны]] I і II ступені, * чатыры [[ордэн Чырвонай Зоркі|ордэна Чырвонай Зоркі]], * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»||ордэны «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] II і III ступені, ордэн Чэ Гевары (Куба), * [[Ордэн «За заслугі перад Айчынай» (ГДР)|ордэн Заслуг перад Айчынай ГДР]] 3-й ступені (1988) * розныя медалі == Крыніцы== * [http://old.redstar.ru/2001/03/29_03/s_o21.html «Мерседес» для генерала Константина] * [http://www.veteranangola.ru/main/vospominaniya/varenikov Варенников В. И. Незабываемое. Книга 4. Глава «АНГОЛА» ] * [http://www.redstar.ru/index.php/news-menu/vesti/tablo-dnya/item/17123-ushjol-iz-zhizni-general-polkovnik-k-ya-kurochkin Ушёл из жизни генерал-полковник К. Я. Курочкин] * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/?static_hash=7e344b8793be5197b03c5c47dfb15012v2&csrf=fc5674325e070ad3bbd0befde7874454&last_name=%D0%9A%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BD&first_name=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD&middle_name=%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&group=all&types=pamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:pdv_kart_in:pdv_kart_in_inostranec:pamyat_voenkomat:potery_vpp:pamyat_zsp_parts:kld_ran:kld_bolezn:kld_polit:kld_upk:kld_vmf:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_kartoteki:potery_rvk_extra:potery_isp_extra:same_doroga&page=1&grouppersons=1&date_birth_from=1923 Память народа] {{ВС}} [[Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі СССР]][[Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)]] jn4tmige9vmgz0w9p4kuooer84eyogd 5133441 5133439 2026-04-28T19:49:02Z DBatura 73587 /* Біяграфія */ 5133441 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |бітвы=[[Вялікая Айчынная вайна]], [[Інтэрвенцыя Арганізацыі Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакію]], [[Афганская вайна (1979—1989)]], [[Грамадзянская вайна ў Анголе]]}} '''Канстанцін Якаўлевіч Курачкіня''' ([[15 лістапада]] [[1923]] — [[8 ліпеня]] [[2014]]) — савецкі ваенны дзеяч, намеснік камандуючага [[Паветрана-дэсантныя войскі СССР|ПДВ]] (1968—1982), першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў [[Міністэрства абароны СССР]], [[генерал-палкоўнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў с. Белы Калодзеж [[Залатухінскі раён|Залатухінскага раёна]] [[Курская вобласць|Курскай вобласці]]. Скончыў 1-ю Маскоўскую спецыяльную артылерыйскую школу (1939) і Пензенскае артылерыйскае вучылішча (май 1941). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з першых дзён баявых дзеянняў у званні [[лейтэнант]]а. Да жніўня 1944 года на Карэльскім фронце, затым быў першым памочнікам начальніка штаба 275-га гвардзейскага мінамётнага палка 58-й гвардзейскай артылерыйскай брыгады [[3-і Украінскі фронт|3-га Украінскага фронту]]. Пасля вайны служыў у ПДВ. Скончыў з адзнакай [[Ваенная акадэмія імя М.В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ]] (1960), [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба УС СССР]] (1966) — таксама з адзнакай. У 1961—1964 гадах камандзір [[106-я гвардзейская паветрана-дэсантная дывізія|106-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай дывізіі]]. У 1968—1982 намеснік камандуючага ПДВ. У жніўні—верасні 1968 кіраўнік аператыўнай групы па правядзенні ээваеннай аперацыі ў Чэхаславакіі. Удзельнік [[Вайна ў Афганістане (1979—1989)|вайны ў Афганістане]]. У 1982—1985 гадах галоўны ваенны саветнік пры міністры абароны [[Ангола|Народнай Рэспублікі Анголы]]. У 1985—1991 гадах першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў МА СССР. Генерал-палкоўнік. З 1991 у адстаўцы. Пахаваны на [[Ваганькаўскія могілкі|аганькаўскіх могілках]] у Маскве. == Узнагароды == * [[ордэн Леніна]], * два [[ордэн Чырвонага Сцяга|ордэна Чырвонага Сцяга]], * [[ордэн Айчыннай вайны|ордэны Айчыннай вайны]] I і II ступені, * чатыры [[ордэн Чырвонай Зоркі|ордэна Чырвонай Зоркі]], * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»||ордэны «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] II і III ступені, ордэн Чэ Гевары (Куба), * [[Ордэн «За заслугі перад Айчынай» (ГДР)|ордэн Заслуг перад Айчынай ГДР]] 3-й ступені (1988) * розныя медалі == Крыніцы== * [http://old.redstar.ru/2001/03/29_03/s_o21.html «Мерседес» для генерала Константина] * [http://www.veteranangola.ru/main/vospominaniya/varenikov Варенников В. И. Незабываемое. Книга 4. Глава «АНГОЛА» ] * [http://www.redstar.ru/index.php/news-menu/vesti/tablo-dnya/item/17123-ushjol-iz-zhizni-general-polkovnik-k-ya-kurochkin Ушёл из жизни генерал-полковник К. Я. Курочкин] * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/?static_hash=7e344b8793be5197b03c5c47dfb15012v2&csrf=fc5674325e070ad3bbd0befde7874454&last_name=%D0%9A%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BD&first_name=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD&middle_name=%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&group=all&types=pamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:pdv_kart_in:pdv_kart_in_inostranec:pamyat_voenkomat:potery_vpp:pamyat_zsp_parts:kld_ran:kld_bolezn:kld_polit:kld_upk:kld_vmf:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_kartoteki:potery_rvk_extra:potery_isp_extra:same_doroga&page=1&grouppersons=1&date_birth_from=1923 Память народа] {{ВС}} [[Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі СССР]][[Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)]] 9r7wtikrwurr40idyumtjk8wlf10ur8 5133442 5133441 2026-04-28T19:49:31Z DBatura 73587 /* Біяграфія */ 5133442 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |бітвы=[[Вялікая Айчынная вайна]], [[Інтэрвенцыя Арганізацыі Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакію]], [[Афганская вайна (1979—1989)]], [[Грамадзянская вайна ў Анголе]]}} '''Канстанцін Якаўлевіч Курачкіня''' ([[15 лістапада]] [[1923]] — [[8 ліпеня]] [[2014]]) — савецкі ваенны дзеяч, намеснік камандуючага [[Паветрана-дэсантныя войскі СССР|ПДВ]] (1968—1982), першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў [[Міністэрства абароны СССР]], [[генерал-палкоўнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў с. Белы Калодзеж [[Залатухінскі раён|Залатухінскага раёна]] [[Курская вобласць|Курскай вобласці]]. Скончыў 1-ю Маскоўскую спецыяльную артылерыйскую школу (1939) і Пензенскае артылерыйскае вучылішча (май 1941). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з першых дзён баявых дзеянняў у званні [[лейтэнант]]а. Да жніўня 1944 года на Карэльскім фронце, затым быў першым памочнікам начальніка штаба 275-га гвардзейскага мінамётнага палка 58-й гвардзейскай артылерыйскай брыгады [[3-і Украінскі фронт|3-га Украінскага фронту]]. Пасля вайны служыў у ПДВ. Скончыў з адзнакай [[Ваенная акадэмія імя М.В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ]] (1960), [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба УС СССР]] (1966) — таксама з адзнакай. У 1961—1964 гадах камандзір [[106-я гвардзейская паветрана-дэсантная дывізія|106-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай дывізіі]]. У 1968—1982 намеснік камандуючага ПДВ. У жніўні—верасні 1968 кіраўнік аператыўнай групы па правядзенні ваеннай аперацыі ў Чэхаславакіі. Удзельнік [[Вайна ў Афганістане (1979—1989)|вайны ў Афганістане]]. У 1982—1985 гадах галоўны ваенны саветнік пры міністры абароны [[Ангола|Народнай Рэспублікі Анголы]]. У 1985—1991 гадах першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў МА СССР. Генерал-палкоўнік. З 1991 у адстаўцы. Пахаваны на [[Ваганькаўскія могілкі|аганькаўскіх могілках]] у Маскве. == Узнагароды == * [[ордэн Леніна]], * два [[ордэн Чырвонага Сцяга|ордэна Чырвонага Сцяга]], * [[ордэн Айчыннай вайны|ордэны Айчыннай вайны]] I і II ступені, * чатыры [[ордэн Чырвонай Зоркі|ордэна Чырвонай Зоркі]], * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»||ордэны «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] II і III ступені, ордэн Чэ Гевары (Куба), * [[Ордэн «За заслугі перад Айчынай» (ГДР)|ордэн Заслуг перад Айчынай ГДР]] 3-й ступені (1988) * розныя медалі == Крыніцы== * [http://old.redstar.ru/2001/03/29_03/s_o21.html «Мерседес» для генерала Константина] * [http://www.veteranangola.ru/main/vospominaniya/varenikov Варенников В. И. Незабываемое. Книга 4. Глава «АНГОЛА» ] * [http://www.redstar.ru/index.php/news-menu/vesti/tablo-dnya/item/17123-ushjol-iz-zhizni-general-polkovnik-k-ya-kurochkin Ушёл из жизни генерал-полковник К. Я. Курочкин] * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/?static_hash=7e344b8793be5197b03c5c47dfb15012v2&csrf=fc5674325e070ad3bbd0befde7874454&last_name=%D0%9A%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BD&first_name=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD&middle_name=%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&group=all&types=pamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:pdv_kart_in:pdv_kart_in_inostranec:pamyat_voenkomat:potery_vpp:pamyat_zsp_parts:kld_ran:kld_bolezn:kld_polit:kld_upk:kld_vmf:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_kartoteki:potery_rvk_extra:potery_isp_extra:same_doroga&page=1&grouppersons=1&date_birth_from=1923 Память народа] {{ВС}} [[Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі СССР]][[Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)]] rjw9yhwg9fij8ifhu5gm95xwbivvv1g 5133444 5133442 2026-04-28T19:49:55Z DBatura 73587 /* Біяграфія */ 5133444 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |бітвы=[[Вялікая Айчынная вайна]], [[Інтэрвенцыя Арганізацыі Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакію]], [[Афганская вайна (1979—1989)]], [[Грамадзянская вайна ў Анголе]]}} '''Канстанцін Якаўлевіч Курачкіня''' ([[15 лістапада]] [[1923]] — [[8 ліпеня]] [[2014]]) — савецкі ваенны дзеяч, намеснік камандуючага [[Паветрана-дэсантныя войскі СССР|ПДВ]] (1968—1982), першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў [[Міністэрства абароны СССР]], [[генерал-палкоўнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў с. Белы Калодзеж [[Залатухінскі раён|Залатухінскага раёна]] [[Курская вобласць|Курскай вобласці]]. Скончыў 1-ю Маскоўскую спецыяльную артылерыйскую школу (1939) і Пензенскае артылерыйскае вучылішча (май 1941). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з першых дзён баявых дзеянняў у званні [[лейтэнант]]а. Да жніўня 1944 года на Карэльскім фронце, затым быў першым памочнікам начальніка штаба 275-га гвардзейскага мінамётнага палка 58-й гвардзейскай артылерыйскай брыгады [[3-і Украінскі фронт|3-га Украінскага фронту]]. Пасля вайны служыў у ПДВ. Скончыў з адзнакай [[Ваенная акадэмія імя М.В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ]] (1960), [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба УС СССР]] (1966) — таксама з адзнакай. У 1961—1964 гадах камандзір [[106-я гвардзейская паветрана-дэсантная дывізія|106-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай дывізіі]]. У 1968—1982 намеснік камандуючага ПДВ. У жніўні—верасні 1968 кіраўнік аператыўнай групы па правядзенні ваеннай аперацыі ў Чэхаславакіі. Удзельнік [[Вайна ў Афганістане (1979—1989)|вайны ў Афганістане]]. У 1982—1985 гадах галоўны ваенны саветнік пры міністры абароны [[Ангола|Народнай Рэспублікі Анголы]]. У 1985—1991 гадах першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў МА СССР. Генерал-палкоўнік. З 1991 у адстаўцы. Пахаваны на [[Ваганькаўскія могілкі|Ваганькаўскіх могілках]] у Маскве. == Узнагароды == * [[ордэн Леніна]], * два [[ордэн Чырвонага Сцяга|ордэна Чырвонага Сцяга]], * [[ордэн Айчыннай вайны|ордэны Айчыннай вайны]] I і II ступені, * чатыры [[ордэн Чырвонай Зоркі|ордэна Чырвонай Зоркі]], * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»||ордэны «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] II і III ступені, ордэн Чэ Гевары (Куба), * [[Ордэн «За заслугі перад Айчынай» (ГДР)|ордэн Заслуг перад Айчынай ГДР]] 3-й ступені (1988) * розныя медалі == Крыніцы== * [http://old.redstar.ru/2001/03/29_03/s_o21.html «Мерседес» для генерала Константина] * [http://www.veteranangola.ru/main/vospominaniya/varenikov Варенников В. И. Незабываемое. Книга 4. Глава «АНГОЛА» ] * [http://www.redstar.ru/index.php/news-menu/vesti/tablo-dnya/item/17123-ushjol-iz-zhizni-general-polkovnik-k-ya-kurochkin Ушёл из жизни генерал-полковник К. Я. Курочкин] * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/?static_hash=7e344b8793be5197b03c5c47dfb15012v2&csrf=fc5674325e070ad3bbd0befde7874454&last_name=%D0%9A%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BD&first_name=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD&middle_name=%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&group=all&types=pamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:pdv_kart_in:pdv_kart_in_inostranec:pamyat_voenkomat:potery_vpp:pamyat_zsp_parts:kld_ran:kld_bolezn:kld_polit:kld_upk:kld_vmf:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_kartoteki:potery_rvk_extra:potery_isp_extra:same_doroga&page=1&grouppersons=1&date_birth_from=1923 Память народа] {{ВС}} [[Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі СССР]][[Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)]] 2byw8drazfpugfghsq1ffe4o22byej6 5133445 5133444 2026-04-28T19:50:17Z DBatura 73587 /* Узнагароды */ 5133445 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |бітвы=[[Вялікая Айчынная вайна]], [[Інтэрвенцыя Арганізацыі Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакію]], [[Афганская вайна (1979—1989)]], [[Грамадзянская вайна ў Анголе]]}} '''Канстанцін Якаўлевіч Курачкіня''' ([[15 лістапада]] [[1923]] — [[8 ліпеня]] [[2014]]) — савецкі ваенны дзеяч, намеснік камандуючага [[Паветрана-дэсантныя войскі СССР|ПДВ]] (1968—1982), першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў [[Міністэрства абароны СССР]], [[генерал-палкоўнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў с. Белы Калодзеж [[Залатухінскі раён|Залатухінскага раёна]] [[Курская вобласць|Курскай вобласці]]. Скончыў 1-ю Маскоўскую спецыяльную артылерыйскую школу (1939) і Пензенскае артылерыйскае вучылішча (май 1941). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з першых дзён баявых дзеянняў у званні [[лейтэнант]]а. Да жніўня 1944 года на Карэльскім фронце, затым быў першым памочнікам начальніка штаба 275-га гвардзейскага мінамётнага палка 58-й гвардзейскай артылерыйскай брыгады [[3-і Украінскі фронт|3-га Украінскага фронту]]. Пасля вайны служыў у ПДВ. Скончыў з адзнакай [[Ваенная акадэмія імя М.В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ]] (1960), [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба УС СССР]] (1966) — таксама з адзнакай. У 1961—1964 гадах камандзір [[106-я гвардзейская паветрана-дэсантная дывізія|106-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай дывізіі]]. У 1968—1982 намеснік камандуючага ПДВ. У жніўні—верасні 1968 кіраўнік аператыўнай групы па правядзенні ваеннай аперацыі ў Чэхаславакіі. Удзельнік [[Вайна ў Афганістане (1979—1989)|вайны ў Афганістане]]. У 1982—1985 гадах галоўны ваенны саветнік пры міністры абароны [[Ангола|Народнай Рэспублікі Анголы]]. У 1985—1991 гадах першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў МА СССР. Генерал-палкоўнік. З 1991 у адстаўцы. Пахаваны на [[Ваганькаўскія могілкі|Ваганькаўскіх могілках]] у Маскве. == Узнагароды == * [[ордэн Леніна]], * два [[ордэн Чырвонага Сцяга|ордэны Чырвонага Сцяга]], * [[ордэн Айчыннай вайны|ордэны Айчыннай вайны]] I і II ступені, * чатыры [[ордэн Чырвонай Зоркі|ордэна Чырвонай Зоркі]], * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»|ордэны «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] II і III ступені, * ордэн Чэ Гевары (Куба), * [[Ордэн «За заслугі перад Айчынай» (ГДР)|ордэн Заслуг перад Айчынай ГДР]] 3-й ступені (1988) * розныя медалі == Крыніцы== * [http://old.redstar.ru/2001/03/29_03/s_o21.html «Мерседес» для генерала Константина] * [http://www.veteranangola.ru/main/vospominaniya/varenikov Варенников В. И. Незабываемое. Книга 4. Глава «АНГОЛА» ] * [http://www.redstar.ru/index.php/news-menu/vesti/tablo-dnya/item/17123-ushjol-iz-zhizni-general-polkovnik-k-ya-kurochkin Ушёл из жизни генерал-полковник К. Я. Курочкин] * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/?static_hash=7e344b8793be5197b03c5c47dfb15012v2&csrf=fc5674325e070ad3bbd0befde7874454&last_name=%D0%9A%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BD&first_name=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD&middle_name=%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&group=all&types=pamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:pdv_kart_in:pdv_kart_in_inostranec:pamyat_voenkomat:potery_vpp:pamyat_zsp_parts:kld_ran:kld_bolezn:kld_polit:kld_upk:kld_vmf:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_kartoteki:potery_rvk_extra:potery_isp_extra:same_doroga&page=1&grouppersons=1&date_birth_from=1923 Память народа] {{ВС}} [[Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі СССР]][[Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)]] 839qqzixbi9ic0z2mm5f680w8zg549a 5133446 5133445 2026-04-28T19:51:26Z DBatura 73587 5133446 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |бітвы=[[Вялікая Айчынная вайна]], [[Інтэрвенцыя Арганізацыі Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакію]], [[Афганская вайна (1979—1989)]], [[Грамадзянская вайна ў Анголе]]}} '''Канстанцін Якаўлевіч Курачкіня''' ({{lang-ru|Константин Яковлевич Курочкин}}; [[15 лістапада]] [[1923]] — [[8 ліпеня]] [[2014]]) — савецкі ваенны дзеяч, намеснік камандуючага [[Паветрана-дэсантныя войскі СССР|ПДВ]] (1968—1982), першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў [[Міністэрства абароны СССР]], [[генерал-палкоўнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў с. Белы Калодзеж [[Залатухінскі раён|Залатухінскага раёна]] [[Курская вобласць|Курскай вобласці]]. Скончыў 1-ю Маскоўскую спецыяльную артылерыйскую школу (1939) і Пензенскае артылерыйскае вучылішча (май 1941). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з першых дзён баявых дзеянняў у званні [[лейтэнант]]а. Да жніўня 1944 года на Карэльскім фронце, затым быў першым памочнікам начальніка штаба 275-га гвардзейскага мінамётнага палка 58-й гвардзейскай артылерыйскай брыгады [[3-і Украінскі фронт|3-га Украінскага фронту]]. Пасля вайны служыў у ПДВ. Скончыў з адзнакай [[Ваенная акадэмія імя М.В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ]] (1960), [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба УС СССР]] (1966) — таксама з адзнакай. У 1961—1964 гадах камандзір [[106-я гвардзейская паветрана-дэсантная дывізія|106-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай дывізіі]]. У 1968—1982 намеснік камандуючага ПДВ. У жніўні—верасні 1968 кіраўнік аператыўнай групы па правядзенні ваеннай аперацыі ў Чэхаславакіі. Удзельнік [[Вайна ў Афганістане (1979—1989)|вайны ў Афганістане]]. У 1982—1985 гадах галоўны ваенны саветнік пры міністры абароны [[Ангола|Народнай Рэспублікі Анголы]]. У 1985—1991 гадах першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў МА СССР. Генерал-палкоўнік. З 1991 у адстаўцы. Пахаваны на [[Ваганькаўскія могілкі|Ваганькаўскіх могілках]] у Маскве. == Узнагароды == * [[ордэн Леніна]], * два [[ордэн Чырвонага Сцяга|ордэны Чырвонага Сцяга]], * [[ордэн Айчыннай вайны|ордэны Айчыннай вайны]] I і II ступені, * чатыры [[ордэн Чырвонай Зоркі|ордэна Чырвонай Зоркі]], * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»|ордэны «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] II і III ступені, * ордэн Чэ Гевары (Куба), * [[Ордэн «За заслугі перад Айчынай» (ГДР)|ордэн Заслуг перад Айчынай ГДР]] 3-й ступені (1988) * розныя медалі == Крыніцы== * [http://old.redstar.ru/2001/03/29_03/s_o21.html «Мерседес» для генерала Константина] * [http://www.veteranangola.ru/main/vospominaniya/varenikov Варенников В. И. Незабываемое. Книга 4. Глава «АНГОЛА» ] * [http://www.redstar.ru/index.php/news-menu/vesti/tablo-dnya/item/17123-ushjol-iz-zhizni-general-polkovnik-k-ya-kurochkin Ушёл из жизни генерал-полковник К. Я. Курочкин] * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/?static_hash=7e344b8793be5197b03c5c47dfb15012v2&csrf=fc5674325e070ad3bbd0befde7874454&last_name=%D0%9A%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BD&first_name=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD&middle_name=%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&group=all&types=pamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:pdv_kart_in:pdv_kart_in_inostranec:pamyat_voenkomat:potery_vpp:pamyat_zsp_parts:kld_ran:kld_bolezn:kld_polit:kld_upk:kld_vmf:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_kartoteki:potery_rvk_extra:potery_isp_extra:same_doroga&page=1&grouppersons=1&date_birth_from=1923 Память народа] {{ВС}} [[Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі СССР]][[Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)]] cm18h0xv3pa5ugyrxq9ynzq0ig4zf0u Рослаўскі павет 0 807088 5133473 2026-04-28T22:26:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Рослаўльскі павет]] 5133473 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Рослаўльскі павет]] rk8yyzon0pbwtsk9a3tttnud64hdbe1 Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя Іосіфа Іосіфавіча Стаброўскага 0 807089 5133475 2026-04-28T22:27:30Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя Іосіфа Іосіфавіча Стаброўскага]] у [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага]] 5133475 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага]] tercfbxcezj8lwz775j75l9azgc98lr Мінскі абласны сацыяльна-гістарычны музей 0 807090 5133481 2026-04-28T22:40:17Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь#Мінскі сацыяльна-гістарычны музей (1930—1941)]] 5133481 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь#Мінскі сацыяльна-гістарычны музей (1930—1941)]] gvsdos4n2kifw9xgwn72unlzsjky2tj Японскі сад Іль-дэ-Версаль 0 807091 5133487 2026-04-28T23:19:45Z Γλωσσολαλιά 164873 Новая старонка: «{{Парк |Назва = Японскі сад Іль-дэ-Версаль |Нацыянальная назва = |Выява = Nantes - Île de Versailles - Jardin japonais 12.jpg |Подпіс = Масток і вадаспад |Каардынаты = |Краіна = Францыя |Рэгіён = |Раён = |Месцазнаход...» 5133487 wikitext text/x-wiki {{Парк |Назва = Японскі сад Іль-дэ-Версаль |Нацыянальная назва = |Выява = Nantes - Île de Versailles - Jardin japonais 12.jpg |Подпіс = Масток і вадаспад |Каардынаты = |Краіна = Францыя |Рэгіён = |Раён = |Месцазнаходжанне = [[Нант]], [[Іль-дэ-Версаль]] |Тып = [[японскі сад]] |Заснаваны = 1986 |Архітэктар = |Плошча = 1,7 |Наведвальнікі = |Статус = дзейны }} '''Японскі сад Іль-дэ-Версаль'''&nbsp;— [[японскі сад]]<ref>[https://www.lemonde.fr/m-styles/article/2012/12/28/nantes-revele-sa-vraie-nature_1810618_4497319.html Le Monde: Nantes révèle sa vraie nature]</ref>, размешчаны на штучным востраве [[Іль-дэ-Версаль]], збудаваным з грунту, вынятага падчас будаўніцтва канала {{iw|Нант — Брэст||fr|Canal de Nantes à Brest}}. Размешчаны ў [[Нант]]е, [[Францыя]].<ref>[https://www.france.fr/ru/article/nant-chem-zanyatsya/ Вызначныя мясціны Нанта, якія нельга прапусціць]</ref><ref>[https://etudiant.lefigaro.fr/etudes/dossier/etudier-a-nantes/ Le Figaro: Dossier. Étudier à Nantes]</ref> == Гісторыя == У 1986 годзе востраў, які да гэтага належаў прыватным асобам, быў выкуплены горадам, пасля чаго пачаліся работы па добраўпарадкаванні пад кіраўніцтвам Мішэля Шоці, мэра Нанта з 1983 па 1989 год.<ref>[https://www.lefigaro.fr/voyages/2016/11/23/30003-20161123ARTFIG00291-cinq-bonnes-raisons-de-passer-un-week-end-a-nantes.php Le Figaro: Cinq bonnes raisons de passer un week-end à Nantes]</ref><ref name="japonjardinfr">[https://japonjardin.fr/nantes-jardin-japonais-ile-versailles-jardin-japonais/ NANTES: Jardin japonais de l’Île de Versailles]</ref> Па выніках архітэктурнага конкурсу праект каманды ў складзе Жака Дзюлье<ref name="japonjardinfr" />, Клодзін Брэтон, Мішэля Карм'е і Мішэля Дзюдона, дапоўнены ландшафтным дызайнерам Луі Суларам, атрымаў замовy на рэалізацыю праекта на тэму [[Японія|Японіі]]. Адкрыццё сада адбылося [[11 верасня]] [[1987|1987 года]]<ref name="SeveNantes">{{cite web | url = http://www.seve.nantes.fr/Lesjardins/info/120.htm | title = Ile de Versailles}}</ref>. Сад быў цалкам адрэстаўраваны ў 2019 годзе<ref>{{Cite web |lang=fr |title=L’île de Versailles s’est refait une beauté |url=https://metropole.nantes.fr/actualites/2019/environnement-nature/ile-versailles-amenagement |website=metropole.nantes.fr |date=2025-03-26}}</ref>. == Віды сада == <gallery> Nantes - Île de Versailles 1.jpg| Nantes - Île de Versailles 3.jpg| Île Versailles - Nantes (FR44) - 2022-09-19 - 11.jpg| </gallery> == Апісанне == Парк пабудаваны вакол трох збудаванняў, натхнёных традыцыйным японскім жыллём: * Капітанства, прызначанае для кіравання дзейнасцю на набярэжных Эрдры; * «Дом Эрдры», прамавугольная структура якога акружае [[сад дзэн]]; ён выкарыстоўваецца для правядзення шматлікіх выстаў, прысвечаных самой рацэ і яе воднаму асяроддзю; * рэстаран «La Cocotte en verre», цяпер закрыты, размешчаны на паўночным краі вострава<ref>{{cite web | url = https://www.nantes.fr/cocotteenverre | title = Découvrez les projets imaginés pour ce lieu | website = www.nantes.fr | date = 22 студзеня 2020}}.</ref>. Пейзаж, створаны і структураваны скальнымі ўтварэннямі, што складаюцца з вадаспадаў і вадаёмаў, багата засаджаны экзатычнымі раслінамі, такімі як [[бамбук]]і, [[Таксодыум двухрадны|лысыя кіпарысы]], [[рададэндран]]ы, [[Камелія|камеліі]] і [[Prunus serrulata|японскія вішні]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} [[Катэгорыя:Японскі сад|Іль-дэ-Версаль]] [[Катэгорыя:Нант]] 3keqdn1uarsyv06idtpen1ddgl6wkgm Удзельнік:Salarnhiri2011 2 807092 5133527 2026-04-29T04:22:33Z Salarnhiri2011 144553 Новая старонка: «{{Babel|th|be-0}}» 5133527 wikitext text/x-wiki {{Babel|th|be-0}} l75qlzam5jt3uj3uclz4gpuhcozh6gm Размовы:Vite 1 807093 5133534 2026-04-29T04:44:02Z Emilia Noah 155537 Новая старонка: «{{Пакінута|2026|l1=Vite}}» 5133534 wikitext text/x-wiki {{Пакінута|2026|l1=Vite}} 6frogv39e688ezuods8h184civqu7j8 Размовы:Смерць фашызму 1 807094 5133535 2026-04-29T04:44:20Z Emilia Noah 155537 Новая старонка: «{{Пакінута|2026|l1=Смерць фашызму}}» 5133535 wikitext text/x-wiki {{Пакінута|2026|l1=Смерць фашызму}} ru1tcfju2evzlxwn5wmoku7hy3im0c5 Размовы:Парыж — Рубэ 1 807095 5133536 2026-04-29T04:44:37Z Emilia Noah 155537 Новая старонка: «{{Пакінута|2026|l1=Парыж — Рубэ}}» 5133536 wikitext text/x-wiki {{Пакінута|2026|l1=Парыж — Рубэ}} b23ov0ryam83fdo1vhg2y8vgr86b8kd Лі-он-Сі 0 807096 5133541 2026-04-29T05:33:35Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Лі-он-Сі''' ({{lang-en|Leigh-on-Sea}}) — горад у [[Англія|Англіі]], на паўднёвым усходзе графства [[Эсекс]]. Упершыню згадваецца ў 1086 годзе пад назвай Легра ({{lang-en|Legra}}). Выгаднае месцазнаходжанне каля вусця Тэмзы спрыяла развіццю ў Лі-он-Сі порта, праца якога асаб...» 5133541 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Лі-он-Сі''' ({{lang-en|Leigh-on-Sea}}) — горад у [[Англія|Англіі]], на паўднёвым усходзе графства [[Эсекс]]. Упершыню згадваецца ў 1086 годзе пад назвай Легра ({{lang-en|Legra}}). Выгаднае месцазнаходжанне каля вусця Тэмзы спрыяла развіццю ў Лі-он-Сі порта, праца якога асабліва ажывілася пасля правядзення чыгункі ў 1851 годзе. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Джон Фаўлз]], англійскі пісьменнік {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Англіі]] a3g3q0avupf8ot6q8ob0auhtffjkbnp 5133542 5133541 2026-04-29T05:35:06Z Rymchonak 22863 5133542 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Лі-он-Сі''' ({{lang-en|Leigh-on-Sea}}) — горад у [[Англія|Англіі]], на паўднёвым усходзе графства [[Эсекс]]. Упершыню згадваецца ў 1086 годзе пад назвай Легра ({{lang-en|Legra}}). Выгаднае месцазнаходжанне каля вусця Тэмзы спрыяла развіццю ў Лі-он-Сі порта, праца якога асабліва ажывілася пасля правядзення чыгункі ў 1851 годзе. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Джон Фаўлз]], англійскі пісьменнік {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Англіі]] 1wg8zs734x1z90vabjtuanyfq6vn69d Патрык Гордан 0 807097 5133546 2026-04-29T06:01:19Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{цёзкі2|Гордан}} {{Асоба}} '''Патрык Леапольд Гордан оф Охлухрыс''' ({{lang-en|Patrick Leopold Gordon of Auchleuchries}}), у Расіі вядомы як ''Пётр (або Патрык) Іванавіч Гордан'' (31 сакавіка (10 красавіка) 1635, маёнтак Ахлухрыс, Абердыншыр — 29 лістапада (9 снежня) 1699, {{МС|Масква||}}) — шатла...» 5133546 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Гордан}} {{Асоба}} '''Патрык Леапольд Гордан оф Охлухрыс''' ({{lang-en|Patrick Leopold Gordon of Auchleuchries}}), у Расіі вядомы як ''Пётр (або Патрык) Іванавіч Гордан'' (31 сакавіка (10 красавіка) 1635, маёнтак Ахлухрыс, Абердыншыр — 29 лістапада (9 снежня) 1699, {{МС|Масква||}}) — шатландскі і расійскі военачальнік, генерал (1687) і [[контр-адмірал]] (1694) рускай службы. На расійскай ваеннай службе былі таксама яго сыны Джон (Іван), граф Джэймс (Якаў), Тэадор (Фёдар) і сваякі Аляксандэр Гордан оф Охінтул, Томас Гордан і іншыя. Незадоўга да смерці прыняў на каталіцкай канфірмацыі імя Леапольд. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Гордан}} [[Катэгорыя:Паслы Вялікабрытаніі ў Расіі]] bsp1rnurrzy2tf4wwhrms5o2plcqn1h Уэймут 0 807098 5133554 2026-04-29T07:06:22Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Уэймут''' ({{lang-en|Weymouth}}) — горад у графстве Дорсет у Паўднёва-Заходняй Англіі, адміністрацыйны цэнтр раёна Уэймут-энд-Портленд. Горад знаходзіцца за 13 км на поўдзень ад [[Дорчэстэр (Дорсет)|Дорчэстэра]]. У 2009 годзе брытанскія археолагі пад Уэймутма...» 5133554 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Уэймут''' ({{lang-en|Weymouth}}) — горад у графстве Дорсет у Паўднёва-Заходняй Англіі, адміністрацыйны цэнтр раёна Уэймут-энд-Портленд. Горад знаходзіцца за 13 км на поўдзень ад [[Дорчэстэр (Дорсет)|Дорчэстэра]]. У 2009 годзе брытанскія археолагі пад Уэймутма знайшлі ў брацкай магіле абезгалоўленыя шкілеты вікінгаў. У 2012 годзе ў горадзе прайшла ветразная рэгата летніх Алімпійскіх гульняў. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Англіі]] mqcutyqs9rreunw8dqr35djtvfswetr 5133556 5133554 2026-04-29T07:07:29Z Rymchonak 22863 5133556 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Уэймут''' ({{lang-en|Weymouth}}) — горад у графстве Дорсет у Паўднёва-Заходняй Англіі, адміністрацыйны цэнтр раёна Уэймут-энд-Портленд. Горад знаходзіцца за 13 км на поўдзень ад [[Дорчэстэр (Дорсет)|Дорчэстэра]]. У 2009 годзе брытанскія археолагі пад Уэймутма знайшлі ў брацкай магіле абезгалоўленыя шкілеты вікінгаў. У 2012 годзе ў горадзе прайшла ветразная рэгата летніх Алімпійскіх гульняў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Англіі]] abidx04evq7oxkemlr3ow11mr8dk79e 5133564 5133556 2026-04-29T07:23:52Z Rymchonak 22863 5133564 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Уэймут''' ({{lang-en|Weymouth}}) — горад у графстве Дорсет у Паўднёва-Заходняй Англіі, адміністрацыйны цэнтр раёна Уэймут-энд-Портленд. Горад знаходзіцца за 13 км на поўдзень ад [[Дорчэстэр (Дорсет)|Дорчэстэра]]. У 2009 годзе брытанскія археолагі пад Уэймутма знайшлі ў брацкай магіле абезгалоўленыя шкілеты вікінгаў. У 2012 годзе ў горадзе прайшла ветразная рэгата летніх Алімпійскіх гульняў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Томас Лаў Пікак]], англійскі пісьменнік {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Англіі]] ecdhip7bi1mxqujjc44ay6f8jlfrczq Томас Лаў Пікак 0 807099 5133558 2026-04-29T07:15:26Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Пісьменнік}} '''Томас Лаў Пікак''' ({{lang-en|Thomas Love Peacock}}) ({{ДН|18|10|1785}}, {{МН|Уэймут||}}, Дорсетшыр — {{ДС|23|1|1866}}, Шэпертан, Сурэй, Англія) — англійскі пісьменнік-сатырык і [[паэт]]. У сваіх мастацкіх творах, у першую чаргу ў раманах, пісьменнік востра высмейваў звыча...» 5133558 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Томас Лаў Пікак''' ({{lang-en|Thomas Love Peacock}}) ({{ДН|18|10|1785}}, {{МН|Уэймут||}}, Дорсетшыр — {{ДС|23|1|1866}}, Шэпертан, Сурэй, Англія) — англійскі пісьменнік-сатырык і [[паэт]]. У сваіх мастацкіх творах, у першую чаргу ў раманах, пісьменнік востра высмейваў звычаі і норавы, якія бытавалі ў сучасным яму грамадстве. Значны ўплыў на паэтычную творчасць аказаў яго сябар, паэт [[Персі Бішы Шэлі]]. Найбольш вядомыя творы Пікака — «Абацтва Кашмараў» і «Сядзіба Грыла». {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Пікак}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі]] 0zptj4pi7irxo3xv6ndopnp9y6vac61 5133561 5133558 2026-04-29T07:18:37Z Rymchonak 22863 5133561 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Томас Лаў Пікак''' ({{lang-en|Thomas Love Peacock}}) ({{ДН|18|10|1785}}, {{МН|Уэймут||}}, Дорсетшыр — {{ДС|23|1|1866}}, {{МС|Шэпертан||}}, Сурэй, Англія) — англійскі пісьменнік-сатырык і [[паэт]]. У сваіх мастацкіх творах, у першую чаргу ў раманах, пісьменнік востра высмейваў звычаі і норавы, якія бытавалі ў сучасным яму грамадстве. Значны ўплыў на паэтычную творчасць аказаў яго сябар, паэт [[Персі Бішы Шэлі]]. Найбольш вядомыя творы Пікака — «Абацтва Кашмараў» і «Сядзіба Грыла». {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Пікак}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі]] ja0r3nre8p48cexm37q6022wwnqib4d Шэпертан 0 807100 5133562 2026-04-29T07:20:28Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Шэпертан''' ({{lang-en|Shepperton}}) — горад у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Знаходзіцца на поўдні Англіі, у акрузе Шпельтхарн графства Сурэй, у непасрэднай блізкасці да Вялікага Лондана, на беразе ракі [[Тэмза]]. Чыгуначная лінія злучае станцыю Шэперта...» 5133562 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Шэпертан''' ({{lang-en|Shepperton}}) — горад у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Знаходзіцца на поўдні Англіі, у акрузе Шпельтхарн графства Сурэй, у непасрэднай блізкасці да Вялікага Лондана, на беразе ракі [[Тэмза]]. Чыгуначная лінія злучае станцыю Шэпертана з лонданскім вакзалам Ватэрлоа. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Вялікабрытаніі]] iivlwpk065udig3nx1rf2237wwenn45 5133563 5133562 2026-04-29T07:21:20Z Rymchonak 22863 5133563 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Шэпертан''' ({{lang-en|Shepperton}}) — горад у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Знаходзіцца на поўдні Англіі, у акрузе Шпельтхарн графства Сурэй, у непасрэднай блізкасці да Вялікага Лондана, на беразе ракі [[Тэмза]]. Чыгуначная лінія злучае станцыю Шэпертана з лонданскім вакзалам Ватэрлоа. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Вялікабрытаніі]] sgr49apsa40ck62oqvjt8wd8c01ka8n Брэнт 0 807101 5133565 2026-04-29T07:30:09Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «'''Брэнт''': == Прозвішча == * [[Джордж Брэнт]] — амерыканскі кінаакцёр == Тапонім == * [[Брэнт (Алабама)]] * [[Брэнт (рака)]] {{неадназначнасць}}» 5133565 wikitext text/x-wiki '''Брэнт''': == Прозвішча == * [[Джордж Брэнт]] — амерыканскі кінаакцёр == Тапонім == * [[Брэнт (Алабама)]] * [[Брэнт (рака)]] {{неадназначнасць}} c5nt9smjo6fxk7rvhlz7rlsogvrnjyw Брэнт (рака) 0 807102 5133566 2026-04-29T07:33:09Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{значэнні2|Брэнт}} {{Рака}} '''Брэнт''' ({{lang-en|Brent}}) — рака ў [[Лондан]]е, [[Вялікабрытанія]]. Даўжыня - 29 км. Брэнт працякае праз лонданскае бора Брэнт, прыток ракі [[Тэмза]]. [[Катэгорыя:Прытокі Тэмзы]] [[Катэгорыя:Рэкі Англіі]]» 5133566 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Брэнт}} {{Рака}} '''Брэнт''' ({{lang-en|Brent}}) — рака ў [[Лондан]]е, [[Вялікабрытанія]]. Даўжыня - 29 км. Брэнт працякае праз лонданскае бора Брэнт, прыток ракі [[Тэмза]]. [[Катэгорыя:Прытокі Тэмзы]] [[Катэгорыя:Рэкі Англіі]] a4lv7pt3jl2na7d22rl1je7062ozkdy 5133567 5133566 2026-04-29T07:33:50Z Rymchonak 22863 5133567 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Брэнт}} {{Рака}} '''Брэнт''' ({{lang-en|Brent}}) — рака ў [[Лондан]]е, [[Вялікабрытанія]]. Даўжыня — 29 км. Брэнт працякае праз лонданскае бора Брэнт, прыток ракі [[Тэмза]]. [[Катэгорыя:Прытокі Тэмзы]] [[Катэгорыя:Рэкі Англіі]] pagkzk9fe1naf8qsxezkffpjhkiokjq Котсуалд-Хілс 0 807103 5133576 2026-04-29T09:20:50Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «'''Котсуалд-Хілс''', або '''Котсуалдс''' ({{lang-en|Cotswold Hills, Cotswolds}}) — града ўзгоркаў у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], паўночна-заходняе апраўленне Лонданскага басейна. Размешчана ў заходняй частцы цэнтральнай Англіі, пераважна на тэрыторыі графстваў Оксф...» 5133576 wikitext text/x-wiki '''Котсуалд-Хілс''', або '''Котсуалдс''' ({{lang-en|Cotswold Hills, Cotswolds}}) — града ўзгоркаў у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], паўночна-заходняе апраўленне Лонданскага басейна. Размешчана ў заходняй частцы цэнтральнай Англіі, пераважна на тэрыторыі графстваў [[Оксфардшыр]] і [[Гластэршыр]]. Котсуалд-Хілс распасціраюцца з паўднёвага захаду на паўночны ўсход уздоўж левабярэжжа ракі [[Северн]] прыблізна на 100 км. На ўсходніх схілах бяруць пачатак [[Тэмза]] і яе прытокі. Найвышэйшы пункт — Кліў-Хіл (330 м), размешчаны за 4 км на поўнач ад [[Чэлтнема]]. Града складзена вапнякамі, пясчанікамі і [[мергель|мергелямі]]. [[Катэгорыя:Геаграфія Англіі]] do80gbtvlill1h5dfydug0ly694y6k8 5133577 5133576 2026-04-29T09:21:38Z Rymchonak 22863 5133577 wikitext text/x-wiki '''Котсуалд-Хілс''', або '''Котсуалдс''' ({{lang-en|Cotswold Hills, Cotswolds}}) — града ўзгоркаў у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], паўночна-заходняе апраўленне Лонданскага басейна. Размешчана ў заходняй частцы цэнтральнай Англіі, пераважна на тэрыторыі графстваў [[Оксфардшыр]] і [[Глостэршыр]]. Котсуалд-Хілс распасціраюцца з паўднёвага захаду на паўночны ўсход уздоўж левабярэжжа ракі [[Северн]] прыблізна на 100 км. На ўсходніх схілах бяруць пачатак [[Тэмза]] і яе прытокі. Найвышэйшы пункт — Кліў-Хіл (330 м), размешчаны за 4 км на поўнач ад [[Чэлтнема]]. Града складзена вапнякамі, пясчанікамі і [[мергель|мергелямі]]. [[Катэгорыя:Геаграфія Англіі]] l7340p206vza9f7rdixirw3e81zwxpm Размовы з удзельнікам:Алексей Веллог 3 807104 5133580 2026-04-29T09:39:12Z Plaga med 116903 Вітаем! 5133580 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:39, 29 красавіка 2026 (+03) 3di7b3mkxtewrpjourifqxa80r5688k Катэгорыя:Сонечныя гадзіннікі 14 807105 5133587 2026-04-29T10:48:08Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Гадзіннікі]] [[Катэгорыя:Сонца]]» 5133587 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Гадзіннікі]] [[Катэгорыя:Сонца]] sgtfrj07e0rcn3t791eky5q3i9bab1u Катэгорыя:Солфард 14 807106 5133589 2026-04-29T10:52:24Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Англіі]]» 5133589 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Англіі]] e3s8l0asdl0l0h8rhzr85n52pgu5q9p Размовы з удзельнікам:Plaga med Bot 3 807107 5133596 2026-04-29T11:48:26Z MocnyDuham 99818 Думаю так будзе прасцей адсочваць гэтую старонку, калі нехта напіша датычна працы бота. 5133596 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Размовы з удзельнікам:Plaga med]] ouyflkf4pv2fshuiql1u8of8sim8mri