Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 493 5135968 5045029 2026-05-05T06:25:28Z Rymchonak 22863 /* Памерлі */ +1 5135968 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на люты}}</noinclude> '''21 лютага''' — пяцьдзясят другі дзень [[год]]а па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == * [[1613]]: Земскі сабор абраў рускім царом [[Міхаіл Фёдаравіч|Міхаіла Фёдаравіча]] * [[1649]]: Месцічы [[Бабруйск]]а адчынілі гарадскія вароты перад войскамі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], скончылася [[Абарона Бабруйска (1649)|абарона Бабруйска]] ў ходзе [[Паўстанне Хмяльніцкага|казацкага паўстання 1648—1651 гадоў]]. * [[1779]]: Рэшткі [[Джэймс Кук|Джэймса Кука]], які загінуў на [[Гавайскія астравы|Гавайскіх астравах]], пахаваны ў водах [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]] * [[1804]]: У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] [[паравоз]] упершыню праехаў з [[ваганетка]]мі, тым самым правёўшы першы ў свеце [[цягнік]] * [[1916]]: У ходзе [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] пачалася [[бітва пры Вердэне]] ([[Францыя]]) * [[1918]]: [[Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда]] апублікаваў [[Першая Устаўная грамата|I Устаўную грамату]], якой абвясціў сябе часовым урадам Беларусі. Нямецкія войскі ўвайшлі ў [[Мінск]]. СНК РСФСР прыняў дэкрэт-заяву «Сацыялістычная Айчына ў небяспецы!» * [[1946]]: Выйшаў першы нумар газеты «[[Die Zeit]]» * [[1960]]: [[Фідэль Кастра]] нацыяналізаваў увесь бізнес на [[Куба|Кубе]] * [[1973]]: Суб’ектамі грамадзянскай вайны ў [[Лаос]]е падпісана пагадненне аб аднаўленні міру і дасягненні нацыянальнай згоды * [[2018]]: Нарвежская [[лыжныя гонкі|лыжніца]] [[Марыт Б’ёрген]] выйграла 14-ы алімпійскі медаль і стала самай тытулаванай спартсменкай у гісторыі Алімпіяд. == Нарадзіліся == * [[1728]]: [[Пётр III]], імператар расійскі (пам. [[17.7]].[[1762]]) * [[1791]]: [[Карл Чэрні]], аўстрыйскі [[кампазітар]] (пам. [[15.7]].[[1857]]) * [[1815]]: [[Жан-Луі-Эрнест Месанье]], французскі мастак * [[1844]]: [[Шарль-Мары Відор]], французскі кампазітар * [[1875]]: [[Шарль Герэн (мастак)]] * [[1885]]: [[Саша Гітры]], французскі акцёр, драматург * [[1895]]: [[Хенрык Карл Петэр Дам]], дацкі біяхімік і фізіёлаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1943) (пам. [[17.4]].[[1976]]) * [[1900]]: [[Мадлен Рэно]], французская актрыса * [[1903]]: [[Анаіс Нін]], амерыканская і французская пісьменніца (пам. [[14.1]].[[1977]]) * [[1905]]: [[Філафей (Нарко)]], іерарх [[БАПЦ]] (пам. [[24.9]].[[1986]]) * [[1907]]: [[Уістан Х’ю Одэн]], англа-амерыканскі паэт (пам. 29.9.[[1973]]) * [[1909]]: [[Ханс Эрні]], швейцарскі [[мастак]] і [[скульптар]] * [[1927]]: [[Поль Прэбуа]], французскі акцёр * [[1946]]: [[Алан Рыкман]], брытанскі акцёр (пам. [[14 студзеня|14.01]].[[2016]]) * [[1946]]: [[Энтані Дэніелс]], брытанскі акцёр * [[1950]]: [[Сахле-Ворк Зеўдэ]], эфіопскі прэзідэнт * [[1952]]: [[Мікалай Паграноўскі]], беларускі мастацтвазнавец * [[1969]]: [[Анжаню Эліс]], амерыканская актрыса * [[1979]]: [[Джэніфер Лаў Х’юіт]], амерыканская актрыса і спявачка * [[1980]]: [[Джыгмэ Кхесар Намг’ял Вангчук]], пяты кароль [[Бутан]]а * [[1989]]: [[Корбін Блю]], амерыканскі акцёр, танцор і спявак * [[1991]]: [[Джо Элвін]], брытанскі акцёр == Памерлі == [[Файл:Margot Fonteyn (1968).jpg|thumb|100px|[[Марго Фонтэйн]]]] * [[1513]]: [[Юлій II]], Папа Рымскі (нар. [[5.12]].[[1443]]) * [[1624]]: [[Дзірк ван Бабюрэн]], нідэрландкі мастак * [[1677]]: [[Бенедыкт Спіноза]], нідэрландскі [[філосаф]] (нар. [[24.11]].[[1632]]) * [[1730]]: [[Бенедыкт XIII]], Папа Рымскі (нар. [[2.2]].[[1649]]) * [[1881]]: [[Язэп Ходзька]], расійскі геадэзіст, географ (нар. [[6.12]].[[1800]]) * [[1926]]: [[Хейке Камерлінг-Онес]], галандскі [[фізік]] (нар. [[21.9]].[[1853]]) * [[1934]]: [[Аўгуста Сесар Сандзіна]], нікарагуанскі палітычны дзеяч * [[1967]]: [[Юрый Віктаравіч Тарыч|Юрый Тарыч]], беларускі кінарэжысёр, сцэнарыст, заснавальнік беларускай мастацкай кінематаграфіі (нар. [[1885]]) * [[1968]]: [[Павел Варфаламеевіч Кузняцоў]], расійскі мастак * [[1991]]: [[Марго Фонтэйн]], англійская артыстка [[балет]]а (нар. [[18.5]].[[1919]]) * [[1995]]: [[Юхан Війдынг]], эстонскі паэт, акцёр * [[1995]]: [[Роберт Болт]], брытанскі драматург, кінасцэнарыст * [[2024]]: [[Мішлін Прэль]], французская актрыса == Святкуюць == * {{Сцяг ЮНЕСКА}} [[Міжнародны дзень роднай мовы]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|221]] </noinclude> [[Катэгорыя:21 лютага| ]] iykxpjq0i0h5hol4u664ua10v7jwxmw 0 513 5135967 5026460 2026-05-05T06:24:58Z Rymchonak 22863 /* Нарадзіліся */ 5135967 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на жнівень}}</noinclude> '''22 жніўня''' — дзвесце трыццаць чацвёрты (дзвесце трыццаць пяты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Выява:Neptunian rings scheme ru.png|120px|right|thumb|Схема спадарожнікаў і кольцаў Нептуна]] * [[1485]]: Скончылася [[вайна Пунсовай і Белай ружы]], у бітве пры Босварце загінуў [[Рычард III]], кароль англійскі. * [[1812]]: Экспедыцыя швейцарскага археолага [[Іаган Людвіг Буркхарт|Іагана Буркхарта]] знайшла руіны старажытнага горада [[Петра]]. * [[1864]]: Падпісаная 1-ая Жэнеўская канвенцыя, створана [[таварыства Чырвонага крыжа]]. * [[1989]]: Адкрытыя кольцы [[Планета Нептун|Нептуна]]. * 1989: [[Літва]] абвясціла незаконнай анексію рэспублікі [[СССР|Савецкім Союзам]]. * [[1991]]: Пасля правалу [[Жнівеньскі путч|спробы дзяржаўнага перавароту]] ў [[СССР]] прэзідэнт краіны [[Міхаіл Гарбачоў]], які быў часова адхілены ад улады, вярнуўся ў [[Масква|Маскву]]; члены [[ГКЧП]] арыштаваныя. * [[2002]]: Улады [[Тайланд]]а забаранілі выкарыстоўваць [[слон|сланоў]] для перамяшчэння па гарадскіх вуліцах. == Нарадзіліся == [[Выява:Claude Debussy ca 1908, foto av Félix Nadar.jpg|thumb|left|120px|Клод Дэбюсі.]] * [[1647]]: [[Дэні Папен]], французскі [[матэматык]] і [[фізік]]. * [[1760]]: [[Леў XII|Леў XII, Папа Рымскі]]. * [[1861]]: [[Ігнат Буйніцкі]], беларускі [[акцёр]], [[рэжысёр]], тэатральны дзеяч, стваральнік нацыянальнага прафесійнага тэатра, удзельнік літаратурнага жыцця (пам. 9.9.1917). * [[1862]]: [[Клод Дэбюсі]], французскі [[кампазітар]] (пам. 25.3.1918). * [[1874]]: [[Макс Шэлер]], нямецкі філосаф і сацыёлаг. * [[1888]]: [[Каарла Аарні]], фінскі акцёр і рэжысёр. * [[1898]]: [[Генрык Лаўмянскі]], польскі [[гісторык]], даследчык [[ВКЛ]]. * [[1904]]: [[Дэн Сяапін]], кітайскі палітык і рэфарматар. * [[1907]]: [[Андрэй Мітрафанавіч Кіжаватаў]], удзельнік абароны Брэсцкай крэпасці, [[Герой Савецкага Саюза]] (загінуў 29.06.1941). * [[1920]]: [[Рэй Брэдберы]], амерыканскі пісьменнік-фантаст. * [[1922]]: [[Мішлін Прэль]], французская актрыса. * [[1963]]: [[Торы Эймас]], амерыканская спявачка. * [[1970]]: [[Рыка Грос]], нямецкі біятланіст. * [[1995]]: [[Дуа Ліпа]], брытанская спявачка. == Памерлі == * [[408]]: [[Стыліхон]], рымскі палкаводзец і дзяржаўны дзеяч. * [[1280]]: [[Мікалай III|Мікалай III, Папа Рымскі]]. * [[1350]]: [[Філіп VI Валуа]], кароль [[Францыя|Францыі]]. * [[1599]]: [[Лука Марэнцыё]], італьянскі кампазітар (нар. 1533). * [[1860]]: [[Аляксандр-Габрыэль Дэкан]], французскі мастак. * [[1891]]: [[Ян Неруда]], чэшскі [[журналіст]], [[паэт]] і [[пісьменнік]]. * [[1899]]: [[Альгерд Абуховіч]], беларускі літаратар (нар. 6.8.1840). * [[1917]]: [[Матэйс Марыс]], нідэрландскі мастак. * [[1922]]: [[Майкл Колінз (Ірландыя)|Майкл Колінз]], ірландскі палітык, змагар за незалежнасць (нар. 16.10.1890). * [[1937]]: [[Станіслаў Будзінскі]], рэвалюцыйны дзеяч, публіцыст (нар. 9.9.1894). * [[1973]]: [[Стэнтан Мак-Дональд-Райт]], амерыканскі мастак. * [[1980]]: [[Габрыэль Гансалес Відэла]], прэзідэнт Чылі. * [[1988]]: [[Віталь Вольскі]], беларускі празаік, [[драматург]], літаратуразнавец, краязнавец, палітычны дзеяч (нар. 5.9.1901). * [[2011]]: [[Джон Гільберт Лейтан]], канадскі палітык. * [[2023]]: [[Тота Кутуньё]], італьянскі спявак, аўтар песень. == Святкуюць == * {{Сцяг Расіі}} [[Расія]] — Дзень Дзяржаўнага сцяга Расійскай Федэрацыі. <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|822]] </noinclude> [[Катэгорыя:22 жніўня| ]] 8ii6z6d87bop6xcp68052ej1k283hqy 0 2318 5135899 4940768 2026-05-05T00:41:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135899 wikitext text/x-wiki {{Гімн | назва = Дзяржаўны гімн Рэспублікі Беларусь | транскрыпцыя = | беларуская назва = Дзяржаўны гімн Рэспублікі Беларусь | выява = My Belarusy 1.png | памер = 250 | подпіс = Першая старонка нот гімна Беларусі. | аўтар слоў = [[Міхась Мікалаевіч Клімковіч|М. М. Клімковіч]], 1955<br />[[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]], 2002 | дата напісання слоў = | кампазітар = [[Нестар Сакалоўскі]] | дата напісання музыкі = [[1944]] | краіна = {{сцяг Беларусі }} [[Рэспубліка Беларусь]] | зацверджаны = [[24 верасня]] [[1955]] (музыка)<br />[[2 ліпеня]] [[2002]] (словы) | адменены = | аўдыёфайл = My Belarusy vocal.ogg | апісанне = | тлумачэнне = «'''Мы, беларусы'''» — гімн Беларусі. | фармат = }} '''Гімн Беларусі''' — адзін з сімвалаў [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] як суверэннай дзяржавы. Музыку гімна Беларусі напісаў [[Несцер Фёдаравіч Сакалоўскі|Несцер Сакалоўскі]]. У 1955 годзе яго музычная кампазіцыя была зацверджана для [[Гімн Беларускай ССР|гімна Беларускай ССР]]. Тэкст, напісаны [[Міхась Клімковіч|Міхасём Клімковічам]], пачынаўся са слоў ''Мы, беларусы'', як і цяперашні. У 2002 годзе [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] перапрацаваў [[верш]] Клімковіча: прыбраў спасылкі на [[Расія|Расію]], [[Уладзімір Ленін|Леніна]] і камуністычную партыю. == Гісторыя == === Неафіцыйныя гімны === У пачатку ХХ стагоддзя неафіцыйным гімнам — сімвалам адраджэння Беларусі — быў ''Беларускі гімн''. Гэта быў верш ''[[А хто там ідзе?]]'' [[Янка Купала|Янкі Купалы]], да якога [[Людамір Міхал Рагоўскі]] напісаў музыку. У дваццатыя гады гімнам лічылася песня з 1919 году ''[[Мы выйдзем шчыльнымі радамі]]'' паэта [[Макар Краўцоў|Макара Краўцова]] і кампазітара [[Уладзімір Васілевіч Тэраўскі|Уладзіміра Тэраўскага]]. Гімн быў шырока распаўсюджаны ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Спявалі яго таксама падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі 1941-1944|нямецкай акупацыі]]. Па сённяшні дзень застаецца гімнам беларусаў — прыхільнікаў урада [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] на эміграцыі. У 1943 годзе [[Наталля Арсеннева]] напісала ўзвышаны верш-малітву ''[[Магутны Божа]]'', чатыры гады пазней [[Мікола Равенскі]] стварыў для яго музыку. Песня стала рэлігійным і патрыятычным гімнам, які спяваецца на заканчэнне нацыянальна-культурных мерапрыемстваў<ref>З. Пазняк, [http://www.bielarus.net/archives/2005/03/23/193/ ''Беларускія гімны''], «Старонкі гісторыі» 23 (2005) nr 3.</ref>. === Гімн БССР === У міжваенны перыяд, з 1922 года, афіцыйным гімнам Беларусі быў ''[[Інтэрнацыянал (гімн)|Інтэрнацыянал]]'', перакладзены на [[Руская мова|рускую мову]] і абавязковы ва ўсім [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкім Саюзе]]. У 1943 годзе, калі міжнародная абстаноўка прымусіла [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфа Сталіна]] да зменаў ідэалагічнай асновы з мэтай умацавання супрацоўніцтва з саюзнікамі супраць [[Нацысцкая Германія|нацысцкай Германіі]], было прынята рашэнне стварыць новы [[гімн Савецкага Саюзу]], які быў зацверджаны 15 сакавіка 1944 года<ref>И. И. Кондрашин, В. Н. Пономарёв, [http://ikondrashin.narod.ru/rus/latest/04.htm ''О Государственном гимне России''], у: ''Памятка гражданина России''.</ref>. У красавіку 1944 года ў [[Масква|Маскве]] пачаліся працы над стварэннем гімнаў рэспублік Савецкага Саюза, у тым ліку і БССР. 9 красавіка 1945 года ў [[Мінск]]у быў праведзены конкурс, у якім удзельнічала адзінаццаць паэтаў і чатырнаццаць кампазітараў<ref name="СкалабанКрапивин">В. Скалабан, С. Крапивин, [http://tv.sb.by/obshchestvo/article/gimn-raskryvshiisya-v-ottepel.html ''Гимн, раскрывшиися в оттепель''], «Советская Белоруссия» 13.09.2005.</ref>. Перамагла песня ''[[Шуміць наша слава]]'' кампазітара [[Анатоль Багатыроў|Анатоля Багатырова]] і паэтаў [[Кандрат Крапіва|Кандрата Крапівы]] і [[Пятрусь Броўка|Петруся Броўкі]]<ref name="Скалабан">В. Скалабан, [https://www.sb.by/articles/kogda-avtory-budut-vskryty-.html ''Когда авторы будут вскрыты…''], «Советская Белоруссия» 06.01.2001.</ref>. Нягледзячы на перамогу, песня не атрымала статус нацыянальнага гімна БССР<ref>[https://news.tut.by/culture/469970.html Почему создание и утверждение Государственного гимна БССР растянулось на 11 лет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190726175624/https://news.tut.by/culture/469970.html |date=26 ліпеня 2019 }} // TUT.BY 24 октября 2015.</ref>. Першая версія песні ''Мы — беларусы'' ў кампазіцыі Несцера Сакалоўскага на словы Міхаіла Клімковіча, напісаная ў 1944 годзе, таксама была прадстаўлена на разгляд журы, аднак не прайшла ў фінал спаборніцтваў, імаверна, з дзвюх прычын: Міхаіл Клімковіч афіцыйна не ўдзельнічаў у працах над стварэннем нацыянальнага гімну, таму што знаходзіўся на акупаванай немцамі тэрыторыі, а Несцер Сакалоўскі — хоць быў таленавітым кампазітарам — ня меў вышэйшай музычнай адукацыі. У 1949 годзе кампазітар стварыў другі варыянт мелодыі песні. Праца над устанаўленнем гімна БССР трывала амаль дзесяцігоддзе. 24 верасня 1955 года Прэзідыум [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савету БССР]] зацвердзіў тэкст і музыку гімна рэспублікі. У 1956 годзе спецыяльная камісія цалкам перарабіла тэкст, прыбраўшы з яго згадкі пра Сталіна. === Гімн Рэспублікі Беларусь === Пасля [[Гісторыя суверэннай Беларусі|абвяшчэння незалежнасці]] ў 1991 годзе беларускі ўрад не адразу зацвердзіў новы дзяржаўны гімн, хоць у 1991—1992 гадах аўтар гімнаў некалькіх гарадоў і арганізацый Беларусі, старшыня [[Беларускі саюз кампазітараў|Беларускага саюза кампазітараў]], [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|Ігар Лучанок]], прапанаваў на гімн песню ''[[Радзіма Беларусь]]'', якую напісаў з паэтам [[Леанід Дранько-Майсюк|Леанідам Дранько-Майсюком]]<ref name="Лученок">И. Лученок, [http://news.21.by/2007/10/26/100708.html ''В Государственном гимне Беларуси четыре ошибки!''], news.21.by.</ref>. Улада тлумачыла, што патрэбны час, неабходны для нармалізацыі новага парадку і вызначэння кірунку развіцця дзяржавы<ref>''Некоторые аспекты гражданско-патриотического воспитания в условиях сельского социума'', ред. С. А. Хвалько, Жуховичи 2010, с. 40-46.</ref>. У гэтым перыядзе выкарыстоўваўся нацыянальны гімн савецкай эпохі ў выкананні інструментальным<ref>P. Kasaty, [http://www.belarus-misc.org/anthem.htm ''The National Anthem of Belarus''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081012054636/http://www.belarus-misc.org/anthem.htm |date=12 кастрычніка 2008 }}, A Belarus Miscellany.</ref>. Конкурс на новы гімн Беларусі быў абвешчаны 3 студзеня 2002 года. Да журы ўвайшлі міністры культуры і інфармацыі, прадстаўнікі парламента, навукоўцы, дзяржаўныя служачыя, музыканты і кампазітары. Старшынёй журы быў віцэ-прэм’ер-міністр [[Уладзімір Несцеравіч Дражын|Уладзімір Дражын]]. Падчас нарадаў прэзідэнт [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]], [[Вольга Міхайлаўна Іпатава|Вольга Іпатава]], выказала меркаванне, што пераважыць музыка гімна БССР, а словы папярэдняга гімна будуць «пераніцованыя»<ref name="Перелицовка">Е. Данейко, [http://www.izvestia.ru/news/262841 ''Перелицовка''], «Известия» 07.06.2002.</ref>. Першапачаткова з прапановамі перарабіць тэкст гімна БССР звярнуліся да сваякоў Міхася Клімковіча, але яны выступілі катэгарычна супраць<ref name="maksim">{{Cite web |url=http://www.racyja.com/kultura/maksim-klimkovich-pavinen-byts-inshy-gi/ |title=Максім Клімковіч: Павінен быць іншы гімн |access-date=9 мая 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170322042828/http://www.racyja.com/kultura/maksim-klimkovich-pavinen-byts-inshy-gi/ |archivedate=22 сакавіка 2017 |url-status=dead }}</ref>. 7-9 чэрвеня 2002 года дзяржаўныя СМІ трансліравалі па некалькі разоў у дзень пяць патэнцыйных гімнаў Беларусі<ref name="Перелицовка"/>: ''[[Радзіма, мая дарагая|Радзіма мая дарагая]]'' паэта [[Алесь Бачыла|Алеся Бачылы]] і кампазітара [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзіміра Алоўнікава]], ''Гімн [[Жыве Беларусь!]]'' (''Красуй, Беларусь!'') паэта [[Леанід Іванавіч Пранчак|Леаніда Пранчака]] і кампазітара [[Васіль Раінчык|Васіля Раінчыка]] і тры ўтворы паэтаў [[Дзмітрый Марозаў|Дзмітрыя Марозава]], [[Іван Карэнда|Івана Карэнды]] і [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзіміра Карызны]]. Апошні перапісаў текст гімна БССР, пакінуўшы з яго ў сваёй працы некалькі радкоў. Падчас трансляцыі ў СМІ пяці выбраных утвораў праводзілася інтэрактыўнае апытанне<ref name="Старая мелодия">А. Фролов, [http://afn.by/news/i/18676 ''Старая мелодия Государственного гимна с новыми словами вполне соответствуют переживаемому страной трагическому периоду отечественной истории''], «Ньюс-Релиз» 11.06.2002.</ref>. На працягу трох дзён прагаласавала больш за 118 тысяч чалавек, з якіх больш за 50 тысяч выбрала ''Мы — беларусы''<ref name="Маслюкова">Л. Маслюкова, [http://www.sb.by/?area=content&articleID=17696 ''Конкурс гимна: решающее мнение''], «Советская Белоруссия» 12.06.2002.</ref>. 10 чэрвеня 2002 года камісія абвясціла пераможцу конкурсу<ref name="Старая мелодия"/>. Камісія прыйшла да высновы, што музыка да гімна, напісаная Несцерам Сакалоўскім у 1955 годзе, лепш за ўсё адлюстроўвае гістарычную пераемнасць беларускага народа<ref name="Маслюкова"/>, карыстаецца папулярнасцю і павагай некалькіх пакаленняў беларусаў<ref>[http://www.belarus.by/ru/government/symbols-and-anthem-of-the-republic-of-belarus ''Государственные символы''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140329085205/http://www.belarus.by/ru/government/symbols-and-anthem-of-the-republic-of-belarus |date=29 сакавіка 2014 }}, Belarus.by.</ref>. Лепшым быў прызнаны тэкст, прадстаўлены У. Карызнам, які перапрацаваў верш да гімна БССР, але яго тэкст адлюстроўваў новыя палітычныя, эканамічныя і сацыяльныя аспекты развіцця Беларусі, падкрэсліваў патрыятызм і працавітасць яе грамадзян і дружбу паміж народамі<ref name="СкалабанКрапивин"/>. 2 ліпеня 2002 года гімн быў ухвалены прэзідэнтам [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандрам Лукашэнкам]]. Пасля зацвярджэння дзяржаўнага гімна Беларусі Міністэрства адукацыі пераслала да школ і ўніверсітэтаў рэкамендацыі, як перадаваць веды пра дзяржаўныя сімвалы Рэспублікі Беларусь. Вучні і студэнты на пазакласных занятках павінны асвоіць афіцыйныя веды аб нацыянальным гімне, які музыкай і словамі прадстаўлае дзяржаўную ідэалогію, адносіцца да гісторыі і палітычнай сістэмы, адлюстроўвае мэты рэспублікі, асноўныя характарыстыкі нацыі і яе вартасці<ref>[http://www.adu.by/images/IMP_20132014/Metod_reccomend_simvolika.doc ''Рекомендации по использованию государственной символики в учреждениях образования 15 июля 2013 г.'']{{Недаступная спасылка}}, Национальный Институт Образования.</ref>. == Прававая аснова == === Канстытуцыя Беларусі === У адпаведнасці з 19 артыкулам I раздзела [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь]]: ''Сімваламі Рэспублікі Беларусь як суверэннай дзяржавы з’яўляюцца яе [[Сцяг Беларусі|Дзяржаўны сцяг]], [[Герб Беларусі|Дзяржаўны герб]] і Дзяржаўны гімн''<ref>[http://www.belconstitution.narod.ru/constitution1996.htm#19 ''Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь 27 лістапада 1996 г.'', Раздзел I, ''Асновы канстытуцыйнага ладу'', Артыкул 19].</ref>. === Указ ад 2 ліпеня 2002 года === 2 ліпеня 2002 года ўказам «Аб Дзяржаўным гімне Рэспублікі Беларусь» Аляксандр Лукашэнка падпісаў «Палажэнне аб Дзяржаўным гімне Рэспублікі Беларусь». Згодна з дакументам гімн з’яўляецца музычна-паэтычным творам, які выконваецца ў наступных варыянтах: аркестровым, харавым, аркестровым і харавым, ці іншым вакальным ці інструментальным. Гімн можна прайграваць з відэа- і аўдыё-носьбітаў, па радыё і тэлебачанні. У кожным выпадку гімн павінен выконвацца ў адпаведнасці з зацверджанымі тэкстам і музычнай рэдакцыяй. Гімн Беларусі выконваецца ў наступных выпадках: падчас цырымоніі ўступлення на пасаду прэзідэнта — пасля прысягі, на адкрыцці і закрыцці сесій [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] і [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]], падчас ўзняцця сцяга і іншых мерапрыемстваў дзяржаўнага ўзроўню. Згодна з дыпламатычным пратаколам гімн выконваецца падчас прывітання і развітання кіраўнікоў дзяржаў, якія наведваюць краіну з афіцыйным візітам, афіцыйных прадстаўнікоў замежжа, кіраўнікоў міждзяржаўных і міжурадавых арганізацый. Згодна з агульнавайсковымі і статутамі [[Узброеныя сілы Беларусі|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]] гімн выконваецца пры правядзенні вайсковых рытуалаў. Можна прайграць гімн падчас цырымоніі адкрыцця помнікаў і мемарыяльных дошак, прысвечаных важным падзеям у [[Гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]], а таксама ў гонар вядомых дзяржаўных, палітычных, сацыяльных і ваенных, нацыянальных герояў, актывістаў, дзеячаў навукі і культуры; падчас адкрыцця і закрыцця ўрачыстых сходаў, прысвечаных дзяржаўным святам, пасяджэння дзяржаўных органаў, органаў мясцовага самакіравання і іншых арганізацый. Дзяржаўны гімн Рэспублікі Беларусь трансліруецца кожны дзень у шэсць раніцы і апоўначы на дзяржаўным радыё і тэлебачанні. Падчас удзелу Рэспублікі Беларусь у афіцыйных мерапрыемствах за мяжой гімн Беларусі выконваецца ў адпаведнасці з правіламі, усталяванымі — з улікам традыцый дзяржавы — беларускім [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам замежных спраў Рэспублікі Беларусь]], дзе праходзіць цырымонія. Падчас міжнародных спартыўных спаборніцтваў, арганізаваных у Рэспубліцы Беларусь і за мяжой, гімн выконваецца ў адпаведнасці з правіламі, усталяванымі спартыўнымі арганізацыямі. Падчас афіцыйных выкананняў гімна прысутныя павінны слухаюць яго стоячы, а мужчыны — без галаўных убораў. Невыкананне Палажэння з’яўляецца абразай нацыянальнага гімна і караецца ў адпаведнасці з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь<ref>''[http://library.by/special/belorussian_anthem/gimn.htm Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 02.07.2002 № 350 «Аб Дзяржаўным гімне Рэспублікі Беларусь»]''.</ref>. === Закон ад 17 мая 2011 года === У адпаведнасці з 1 параграфам 7 артыкула Закона Рэспублікі Беларусь ад 17 мая 2011 года № 262-З «Аб аўтарскім праве і сумежных правах» гімн не з’яўляецца аб’ектамі аўтарскага права<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=H11100262&p2={NRPA} ''Закон Республики Беларусь «Об авторском праве и смежных правах»''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140505132206/http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=H11100262&p2=%7BNRPA%7D |date=5 мая 2014 }}.</ref>. == Гімн Беларусі == У першай [[Страфа|страфе]] гімна калектыўны суб’ект — беларусы — прадстаўляецца мірнай супольнасцю, адданай радзіме, прыязнай, настойлівай, працавітай і вольнай. Другая страфа адносіцца да мінулага краіны: успамінаюцца выйграныя бітвы за свабоду і мірнае жыццё беларусаў. Апошняя страфа — гэта [[імператыў]] — дружба народаў, якая дае сілу. Гімн заканчваецца [[апастрофа]]й да пераможнага [[штандар]]а радасці, які павінен з гонарам узвіцца ў высі. Строфы раздзяляе [[прыпеў]]. Гэта зварот да Радзімы, які праслаўляе яе імя, братэрскі саюз народаў і жадае ёй росквіту і вечнай трываласці. {| | <poem> Мы, беларусы — мірныя людзі, Сэрцам адданыя роднай зямлі, Шчыра сябруем, сілы гартуем Мы ў працавітай, вольнай сям’і. Слаўся, зямлі нашай светлае імя, Слаўся, народаў братэрскі саюз! Наша любімая маці-Радзіма, Вечна жыві і квітней, Беларусь! Разам з братамі мужна вякамі Мы баранілі родны парог, У бітвах за волю, бітвах за долю Свой здабывалі сцяг перамог! Слаўся, зямлі нашай светлае імя… Дружба народаў — сіла народаў — Наш запаветны, сонечны шлях. Горда ж узвіся ў ясныя высі, Сцяг пераможны — радасці сцяг! Слаўся, зямлі нашай светлае імя… </poem> |} == Крытычня водгукі == Ігар Лучанок знайшоў чатыры памылкі ў тэксце гімна: моўную, [[Арфаграфія|дзве арфаграфічныя]] і паэтычную. Лінгвістычная памылка заключаецца ў выкарыстанні ў беларускім тэксце рускага слова «імя» з [[націск]]ам на першы склад. Па-беларуску націск павінен падаць на апошні [[Склад (мова)|склад]]. Арфаграфічныя памылкі — гэта няправільнае прымяненне літары [[Ў]]ў: ''Ў бітвах за волю, ў бітвах за долю''. У адпаведнасці з беларускай арфаграфіяй Ўў не можна пісаць пасля [[Зычныя|зычных]], косак і на пачатку [[сказ]]у. У абодвух выпадках перад Ўў знаходзіцца коска. Гэтыя памылкі былі выпраўлены перад зацвярджэннем гімна Рэспублікі Беларусь: ''У бітвах за волю, бітвах за долю''. Апошняя памылка датычыцца правілаў [[Вершаскладанне|вершаскладання]]. Кожны другі радок трох строф верша мае па дзевяць складоў за выключэннем радка ''Сэр-цам ад-да-ны-я род-най зям-лі'', які складаецца з дзесяці складоў<ref name="Лученок"/>. Паводле музыказнаўцы [[Кірыл Насаеў|Кірыла Насаева]] гімн Беларусі састарэлы. Абраны ў конкурсе тэкставы варыянт несумяшчальны з мелодыяй, словы цяжка вывучыць. Беларускі гімн пазбаўлены энергіі і гонару быцця беларусам, няма ў ім важнага спалучэння паэзіі з барацьбой. Як сімвал дзяржавы і нацыі не дасягнуў мэты — не стаўся эмацыянальным слупам ідэі. Краіна падзелена, і ў выпадку небяспекі гімн не аб’яднае беларускае грамадства. Сярод кандыдатаў на гімн лепшым рашэннем быў бы ''Гімн Жыве Беларусь !'', прапанаваны [[Леанід Пранчак|Леанідам Пранчаком]] і [[Васіль Раінчык|Васілём Раінчыкам]]. Ментальна, з пункту гледжання мелодыі і слоў, беларусам бліжэйшая песня ''[[Радзіма мая дарагая]]'' [[Алесь Бачыла|Алеся Бачылы]] і [[Уладзімір Алоўнікаў|Уладзіміра Алоўнікава]]<ref>К. Насаеў, А. Воршыч, [https://nn.by/?c=ar&i=96532 ''У гэтым гімне няма крыві''], «Наша Ніва» 05.07.2002.</ref><ref>К. Насаеў, П. Касцюкевіч, [http://nn.by/?c=ar&i=35213 ''«Мы, беларусы» — занадта памяркоўная мелодыя''], «Наша Ніва», 17.02.2010.</ref>. Кампазітар [[Андрэй Фралоў]] лічыць, што абраны тэкст новага гімна складаецца з камбінацыі вядомых словаў, гэта нейкія загаворы пра свабоду і іншыя, нібыта агульначалавечыя, каштоўнасці. На яго думку, няшчырая і напышлівыя музыка Сакалоўскага нагадвае савецкі перыяд у гісторыі Беларусі. Разам са сцягам і гербам дзяржавы гімн становіць адно цэлае, якое непасрэдна адносіцца да камуністычнага мінулага Беларусі<ref name="Старая мелодия"/>. [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Амерыканская]] арганізацыя [[Freedom House]], у сваім дакладзе 2003 года таксама негатыўна адняслася да зацвяржэння гімна, як да часткі працэсу аднаўлення савецкай сімволікі і барацьбы з сімволікай незалежнай<ref>[http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/NISPAcee/UNPAN012373.pdf ''Country Report of Belarus''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303213737/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/NISPAcee/UNPAN012373.pdf |date=3 сакавіка 2016 }}, Freedom House, с. 125.</ref>. Унук аўтара словаў гімна БССР [[Максім Клімковіч]] выказаў меркаванне, што было нельга перапісваць тэкст за нябожчыка Міхася Клімковіча. Таму назваў новы, перароблены Уладзімірам Карызнам тэкст, — «некарэктным», сам гімн — «пераходным», ды выказаўся за прыняцце іншага Дзяржаўнага гімна<ref name="maksim"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == ; Прававыя крыніцы * [http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=H11100262&p2={NRPA} ''Закон Республики Беларусь «Об авторском праве и смежных правах»''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140505132206/http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=H11100262&p2=%7BNRPA%7D |date=5 мая 2014 }}. * [http://zakanadaustva.narod.ru/zakony/Kanstytucyja_Bielarusi_2004.htm#19 ''Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь 27 лістапада 1996 г.'', Раздзел I, ''Асновы канстытуцыйнага ладу'', Артыкул 19] {{Архівавана|url=https://archive.today/20121221143110/http://zakanadaustva.narod.ru/zakony/Kanstytucyja_Bielarusi_2004.htm#19 |date=21 снежня 2012 }}. * [http://www.adu.by/images/IMP_20132014/Metod_reccomend_simvolika.doc ''Рекомендации по использованию государственной символики в учреждениях образования 15 июля 2013 г.'']{{Недаступная спасылка}}, Национальный Институт Образования. * [http://library.by/special/belorussian_anthem/gimn.htm ''Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 02.07.2002 № 350 «Аб Дзяржаўным гімне Рэспублікі Беларусь»'']. ; Даследаванні * [http://www.belarus.by/ru/government/symbols-and-anthem-of-the-republic-of-belarus ''Государственные символы''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140329085205/http://www.belarus.by/ru/government/symbols-and-anthem-of-the-republic-of-belarus |date=29 сакавіка 2014 }}, Belarus.by. * Данейко Е., [http://www.izvestia.ru/news/262841 ''Перелицовка''], «Известия» 07.06.2002. * Кондрашин И. И., Пономарёв В. Н., [http://ikondrashin.narod.ru/rus/latest/ogl00.htm ''Памятка гражданина России'']. * Лученок И., [http://news.21.by/2007/10/26/100708.html ''В Государственном гимне Беларуси четыре ошибки!''], news.21.by. * Маслюкова Л., [http://www.sb.by/?area=content&articleID=17696 ''Конкурс гимна: решающее мнение''], «Советская Белоруссия» 12.06.2002. * [[К. Насаеў|Насаеў К.]], Воршыч А., [http://www.nn.by/2002/25/18.htm ''У гэтым гімне няма крыві''], «Наша Ніва» 05.07.2002. * [[К. Насаеў|Насаеў К.]], Касцюкевіч П., [http://nn.by/?c=ar&i=35213 ''«Мы, беларусы» — занадта памяркоўная мелодыя''], «Наша Ніва», 17.02.2010. * ''Некоторые аспекты гражданско-патриотического воспитания в условиях сельского социума'', ред. С. А. Хвалько, Жуховичи 2010. ISBN 01596-32-4-99. * Пазняк З., [http://www.bielarus.net/archives/2005/03/23/193/ ''Беларускія гімны''], «Старонкі гісторыі» 23 (2005) nr 3. * Семененко И., [http://muzruk.net/2012/03/pesennyj-zhanr-ot-krestyanskoj-pesni-k-pop-muzyke-konsultaciya-dlya-vospitatelej/ ''«Песенный жанр: от крестьянской песни — к поп-музыке» — консультация для воспитателей''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150710190856/http://muzruk.net/2012/03/pesennyj-zhanr-ot-krestyanskoj-pesni-k-pop-muzyke-konsultaciya-dlya-vospitatelej/ |date=10 ліпеня 2015 }}, MuzRuk.net. * Скалабан В., [https://www.sb.by/articles/kogda-avtory-budut-vskryty-.html ''Когда авторы будут вскрыты…''], «Советская Белоруссия» 06.01.2001. * Скалабан В., Крапивин С., [http://pda.sb.by/post/46831/ ''Гимн, раскрывшиися в оттепель'']{{Недаступная спасылка}}, «Советская Белоруссия» 13.09.2005. * Фролов А., [http://afn.by/news/i/18676 ''Старая мелодия Государственного гимна с новыми словами вполне соответствуют переживаемому страной трагическому периоду отечественной истории''], «Ньюс-Релиз» 11.06.2002. * [http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/NISPAcee/UNPAN012373.pdf ''Country Report of Belarus''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303213737/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/NISPAcee/UNPAN012373.pdf |date=3 сакавіка 2016 }}, Freedom House. * Kasaty P., [http://www.belarus-misc.org/anthem.htm ''The National Anthem of Belarus''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081012054636/http://www.belarus-misc.org/anthem.htm |date=12 кастрычніка 2008 }}, A Belarus Miscellany. {{ВС}} {{Еўропа па тэмах|Гімн|Гімны}} {{Беларусь у тэмах}} [[Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Беларусі]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя гімны]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (пасля 1990 года)]] [[Катэгорыя:Песні на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Песні Беларусі]] lnvv9nztozd5cau83xzvs187a9waowv 0 2341 5135854 5131505 2026-05-04T20:38:19Z Plaga med 116903 5135854 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Доўнар}}{{Палепшыць}}{{Навуковец}} '''Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі''' ({{ДН|14|6|1867|2}}, [[Рэчыца]] — {{ДС|30|9|1934}}, {{МС|Масква}}{{efn|Памёр ад прыступу [[стэнакардыя|стэнакардыі]] і, лічыцца, пазбег такім чынам далейшых пераследванняў.}}) — [[Беларусы|беларускі]] гісторык і этнограф. Паходзіў з дробнай беззямельнай [[Шляхта|шляхты]], сын калежскага сакратара{{efn|Бацька займаў пасаду сталаначальніка ўезднага жандарскага ўпраўлення).}}. Аўтар больш за 150 прац па гісторыі [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]], Расіі ў XIX стагоддзі, гісторыі Літвы і Беларусі, па сацыяльна-палітычных рухах, сялянскім пытанні і этнаграфіі Беларусі{{efn|Лучна з больш за 30 працамі па этнаграфіі і фальклоры Беларусі. Аўтар прац па этнаграфіі з 1883, начальнік вялікай этнаграфічнай экспедыцыі ў Мінскай і Грдзенскай губерніях (1890—1891).}}. Працы яго пераважна мелі навукова-аналітычны характар. Шырока карыстаўся ў сваіх працах матэрыяламі больш, чым 20-ці архіваў ([[Масква]], [[Санкт-Пецярбург]], [[Кіеў]], [[Вільня]], [[Варшава]], [[Кракаў]], [[Львоў]], [[Кастрама]], [[Яраслаўль]], [[Ноўгарад]], [[Нясвіж]] і інш.). Шмат з яго прац застаюцца неапублікаванымі. Узнагароджаны за навуковую працу [[ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам Святога Уладзіміра]] 4-й ступені (1916). Выпускнік гістарычна-філалагічнага факультэта [[Кіеўскі ўніверсітэт|Кіеўскага ўніверсітэта]] (1893), магістарская дысертацыя (восень 1901), доктарская дысертацыя па гісторыі (1906). Прыват-дацэнт [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]] (1899), прафесар рускай гісторыі Кіеўскага ўніверсітэта (1902). Арганізатар і дырэктар Вышэйшых камерцыйных курсаў{{efn|Кіеўскі камерцыйны інстытут з 1909 года.}} (Кіеў, 1906), дырэктар Палаты экспертаў, старшыня навукова-папулярных гурткоў і таварыстваў у Кіеве. Пасля канфлікту са студэнтамі [[Кіеўскі камерцыйны інстытут|Кіеўскага камерцыйнага інстытута]] (1917) і «Справы Сташэўскага» (1917){{efn|Сташэўскі быў яго вучнем, і быў замяшаны ў крадзеж архіўных дакументаў.}}, адмовіўся амаль ад усёй выкладчыцкай працы. [[Прафесар]] Харкаўскага інстытута народнай гаспадаркі (снежань 1919 года) і [[Харкаўскі ўніверсітэт|Харкаўскага ўніверсітэта]] (1920—1921). Прарэктар [[Азербайджанскі ўніверсітэт|Азербайджанскага ўніверсітэта]] і прафесар Бакінскага політэхнічнага інстытута (1922—1925). Пасля пераезду ў Беларусь, прафесар беларускай гісторыі ў [[БДУ|Беларускім дзяржаўным універсітэце]] (кастрычнік 1925 — восень 1926 гадоў), стваральнік, супольна з [[Д. І. Даўгяла]]м, Археаграфічнай камісіі [[Інбелкульт]]а (1925). Пасля вымушанага пераезду ў Маскву (восень 1926 года), часта мусіў працаваць па-за навуковым полем дзейнасці. Прафесар Ціміразеўскай акадэміі (1930-я). У 1920-х—1930-х таксама займаў пасады ў сістэме кіравання гаспадаркай у савецкіх Украіне, Азербайджане, Беларусі і Расіі. == Паходжанне прозвішча == Прозвішча Доўнар ад старалітоўскага (старабалцкага) двухасноўнага імя ''Dau-nor’as''. Такія двухасноўныя імёны дайшлі з [[Індаеўрапейцы|індаеўрапейскай]] эпохі і ўласцівыя іменнікам народаў індаеўрапейскага паходжання<ref>T. Milewski. Indoeuropejskie imiona osobowe. Wrocław-Warszawa-Kraków, 1969. С. 11—13.</ref>. У імені ''Dau-nor’as'' асновы ад літоўскага ''daug'' «шмат», ''norėti'' «хацець»<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 82—83, 122—123.</ref>. Тыя ж асновы вядомыя і ў старапрускім іменніку<ref>R. Trautmann. Die altpreußischen Personnennamen. Göttingen, 1974. С. 135, 147.</ref>. Імя значыць «Той, хто шмат хоча», такія імёны адлюстроўвалі ваярскую этыку старалітоўскай эпохі, якая вымагала імкнуцца да заваяванняў і ваеннай здабычы<ref>С. Валянтас. Двусоставные антропонимы — реликты поэзии балтов // Балто-славянские исследования. XVI. Москва, 2004. С. 203.</ref>. На ўсходзе цяперашняй Беларусі прозвішчы такога тыпу распаўсюдзіліся ў XV стагоддзі, калі ў часы вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]] носьбіты такіх двухасноўных імёнаў пасылаліся ўмацоўваць мяжу Вялікага Княства Літоўскага<ref>Адкуль Бешанковічы // Arche. № 2. 2021. Стар. 50—53.</ref>. == У палітыцы == Удзельнічаў у нелегальных дэмакратычных рухах (1880-я), быў пад часоваю забаронай сяліцца ў Кіеве. Пазней, сімпатызаваў левым рухам. Актыўна падтрымліваў [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускую Народную Рэспубліку]], узначальваў [[Беларуская гандлёвая палата ў Кіеве|Беларускую гандлёвую палату]] (Кіеў, 1918), падрыхтаваў праект стварэння Беларускага ўніверсітэта ў Мінску (кан. сакавіка 1918). У маі—кастрычніку 1918 удзельнічаў у працы дыпламатычнай місіі БНР у Кіеве, якая шукала магчымасцяў дабіцца прызнання БНР у прадстаўнікоў Савецкай Расіі, Украіны, Дону, Германіі і Аўстра-Венгрыі. Па просьбе ўладаў БНР склаў «Мемарыял» («Асновы беларускай дзяржаўнасці»), які быў надрукаваны ў Гродне і Вільні ў 1919 годзе па-беларуску, па-руску, па-нямецку, па-французску; пазней «Мемарыял» быў перакладзены на англійскую мову П. Кларкам. Дакумент утрымліваў гістарычныя падставы неабходнасці стварэння незалежнай беларускай дзяржавы, і быў прадстаўлены на Версальскай канферэнцыі, хоць і беспаспяхова. Два сыны Доўнар-Запольскага загінулі ў час грамадзянскай вайны ў шэрагах Чырвонай Арміі. Надрукаваная, але неапублікаваная кніга «Гісторыя Беларусі» выклікала абурэнне палітычных уладаў Беларусі (пачатак 1926 года), была названа «катэхізісам [[нацыянал-дэмакратызм]]у», забаронена, а рукапіс канфіскаваны. Пасля гэтага Доўнар-Запольскі быў вымушаны пераехаць, практычна высланы, у Маскву (восень 1926 года), і ніколі больш не вяртаўся ў Беларусь.{{Няма АК}} У 1930—1934 гадах ён быў рэзка крытыкаваны за «нова-народніцтва», яму прыпісвалася аўтарства ідэйнай базы «нацыянал-дэмакратызму», яго называлі «агентам фашызму» (акадэмік [[В. К. Шчарбакоў]]), ён і яго навуковая школы былі палітычна выкрыты ў выступе яго былога вучня прафесара А. П. Аглобліна (Кіеў, 1934){{efn|Мяркуецца, што менавіта даклад былога вучня мог стаць повадам для фатальнага прыступу стэнакардыі.}}. === Удзел у вызначэнні межаў БНР === {{асноўны артыкул|Фарміраванне межаў Беларускай Народнай Рэспублікі}} Вясной 1918 года М. Доўнар-Запольскі адыграў ключавую ролю ў фарміраванні тэрытарыяльнай канцэпцыі [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]{{sfn|Міхалюк|2015|с=215}}. Ён быў запрошаны ў якасці эксперта ў склад беларускай дэлегацыі (разам з [[І. Краскоўскі|І. Краскоўскім]]) на перамовах з [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспублікай]] у Кіеве{{sfn|Міхалюк|2015|с=215}}. Гісторык заняў жорсткую пазіцыю, катэгарычна адкінуўшы прэтэнзіі Украіны на [[Палессе]], у тым ліку на [[Брэсцкі павет (Расійская імперыя)|Брэсцкі]], [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскі]] і [[Пінскі павет (Расійская імперыя)|Пінскі]] паветы{{sfn|Міхалюк|2015|с=217}}. У адрозненне ад акадэміка [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я. Ф. Карскага]], які на сваёй этнаграфічнай карце адносіў [[Заходняе Палессе]] да ўкраінскага моўнага арэала{{sfn|Міхалюк|2015|с=209}}, Доўнар-Запольскі настаяў на ўключэнні ўсяго Палесся ў склад Беларусі{{sfn|Міхалюк|2015|с=217}}. Сваю пазіцыю ён аргументаваў гістарычнай прыналежнасцю гэтых зямель да [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], эканамічнымі сувязямі і асаблівасцямі ментальнасці [[Палешукі|палешукоў]]{{sfn|Міхалюк|2015|с=217}}. Ён заяўляў: {{Цытата|На ўсходзе нашы беларусы абруселі, на захадзе значна апалячаны, а наша паўднёвая частка — самая каштоўная і ў нацыянальных, і ў эканамічных адносінах. З пункту гледжання і гісторыі, і этнаграфіі мы на поўдні нічога саступаць не павінны.{{sfn|Міхалюк|2015|с=217}}}} Менавіта тэрытарыяльная канцэпцыя Доўнар-Запольскага (паўднёвая мяжа па межах Гродзенскай і Мінскай губерняў) лягла ў аснову афіцыйных межаў БНР на поўдні, зафіксаваных пазней на «[[Карта Беларускай Народнай Рэспублікі (1919)|Карце Беларускай Народнай Рэспублікі]]» (1919){{sfn|Міхалюк|2015|с=228}}. <gallery perrow="5"> File:Тэрыторыя Беларуская Народная Рэспубліка.jpg|Тэрыторыі, на якіх была абвешчана [[Беларуская Народная Рэспубліка]] на падставе «этнічнага крытэрыя» ''(як гэта разумелася палітыкамі і ідэолагамі БНР)'' — паводле прац беларускага гісторыка Доўнар-Запольскага File:БНР і арэал рассялення беларусаў.jpg|Межы [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], аб’яўленыя 25 сакавіка 1918 года, і [[этнічная тэрыторыя беларусаў]] на падставе прац беларускага гісторыка Мітрафана Доўнар-Запольскага і [[Яўхім Карскі|Яўхіма Карскага]] </gallery> == У навуцы == Вучань прафесараў Галубоўскага, Іконнікава, і, асабліва, В. Б. Антановіча. Імкнуўся спалучаць навуковую і навучальную дзейнасці, як гэта рабілі Шафарык, Караджыч, [[Мікалай Іванавіч Кастамараў|Кастамараў]]. Разбіў погляд на беларусаў як на народ, пазбаўлены нацыянальнасці, рашуча падтрымліваў [[беларускае нацыянальнае адраджэнне]] ў пачатку XX стагоддзя. Вітаў з’яўленне «строга аб’ектыўнай і навуковай» плыні ў беларускіх гістарычных і этнаграфічных даследваннях. Выказваў агульную сімпатыю да [[марксізм]]у, але не быў ім захоплены.{{Няма АК}} У брашуры "Дунін-Марцінкевіч і яго паэма «Тарас на Парнасе»" ([[Віцебск]], 1896 год) упершыню апублікаваў ананімны твор XIX стагоддзя «[[Вясна гола перапала]]»<ref>{{Крыніцы/БелЭн|4|«Вясна гола перапала»|М. А. Лазарук|402}}</ref>. === Гістарычныя канцэпцыя === Мітрафан Доўнар-Запольскі аддаваў вяршэнства гісторыі народаў у параўнанні з гісторыяй [[Дзяржава|дзяржаў]], лічыў этнаграфію і [[Эканоміка|эканоміку]] аднымі з найважнейшых фактараў у развіцці [[грамадства]]. Сцвярджаў існаванне беларускай [[Нацыя|нацыі]], з уласнай гісторыяй, выразнымі этнаграфічнымі рысамі, багатай народнай культурай, з уласнай [[Беларуская мова|беларускай мовай]] як спадчынніцай [[дыялект]]аў [[Крывічы|крывічоў]] і [[Дрыгавічы|дрыгавічоў]]. Даследчык сцвярджаў, што беларусы сфарміраваліся ў IX—XII стагоддзях у выніку кансалідацыі крывічоў, дрыгавічоў і [[Радзімічы|радзімічаў]]. Падтрымліваў «тэорыю каланізацыі» ўзнікнення дзяржаўнасці ў Беларусі, лічыў крывічоў і дрыгавічоў у вялікай ступені ізаляванымі ад [[Кіеўская Русь|Кіеўскай дзяржавы]], іх развіццё з гэтай прычыны адметным. Мітрафан Доўнар-Запольскі таксама ўказваў на адсутнасць этнаграфічнай еднасці [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], яе адзінымі яднальнымі фактарамі лічыў вонкавыя [[Знешняя палітыка|палітычныя]] і [[Вайна|ваенныя]] пытанні. Разглядаў стварэнне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў XIII стагоддзі як ''часткова'' мірна ўтвораны і ўзаемна карысны саюз князёў ваяўнічай [[Літва (плямёны)|Літвы]] і аслабленых князёў Русі. Лічыў як [[Люблінская унія|дзяржаўную унію]], так і [[Берасцейская унія|царкоўную унію]] негатыўнымі фактарамі беларускай гісторыі, якія спрыялі рэлігійнай нецярпімасці. Адмоўна ставіўся да ўлучэння беларускіх зямель у склад [[Расійская імперыя|Расіі]] пасля раздзелаў Рэчы Паспалітай. Наогул, лічыў, што і польская «шляхецкая арыстакратычная рэспубліка», і расійская «баярская алігархія», якія выключалі ''дэмас'', былі «двума ліхамі» ў беларускай гісторыі і згубна ўплывалі на беларускі народ, які «моцна дэмакратычны ў сваіх гістарычных і народных традыцыях». Пазней, у 1920-х гадах, дадаткова падкрэсліваў эканамічны фактар у гісторыі і значэнне класавай барацьбы ў гісторыі Вялікага Княства Літоўскага.{{Няма АК}} == Ацэнкі == [[Файл:Mitrafan Doŭnar-Zapolski. Мітрафан Доўнар-Запольскі (1926).jpg|міні|злева|Правадзейны член Інбелкульта Мітрафан Доўнар-Запольскі на гарадзішчы [[Банцараўшчына]]. 1926 г.]] Яго асоба і творчасць прыцягвалі самыя палярныя ацэнкі. Да 1930-х яго наогул станоўча ацэньвалі [[М. К. Любаўскі]], [[У. І. Пічэта]], [[Ф. Ф. Турук]], [[Д. І. Даўгяла]] і інш.<ref>Караў 1994, С. 5.</ref> Пачынаючы з 1930-х гадоў, Доўнар-Запольскі трапіў, як навуковец, пад вострую палітызаваную крытыку ([[С. Я. Вальфсон|С. Я. Вольфсон]], В. М. Перцаў, У. К. Шчарбакоў і інш.). У 1940-х—1970-х, гадах параўнальна бяспечныя часткі яго прац (этнаграфія, археалогія, археаграфія) вывучаліся, і ставіліся ў аснову прац ([[Васіль Кірылавіч Бандарчык|В. К. Бандарчык]], [[Міхаіл Фёдаравіч Піліпенка|М. Ф. Піліпенка]], [[Ігар Усеваладавіч Чаквін|І. У. Чаквін]], [[Мікалай Мікалаевіч Улашчык|М. М. Улашчык]], [[Леанід Васілевіч Аляксееў|Л. В. Аляксееў]]). Гістарычныя працы Мітрафана Доўнар-Запольскага зрэдку згадваліся ў спасылках да 1980-х. Спробы ацэнкі М. В. Доўнар-Запольскага як гісторыка рабіліся ў манаграфіях [[Уладзімір Мікалаевіч Міхнюк|У. М. Міхнюка]], [[Залман Юдавіч Капыскі|З. Ю. Капыскага]], [[Валянціна Уладзіміраўна Чапко|В. У. Чапко]]. У 1990-х з’явіліся працы, якія вывучалі агульную навуковую пазіцыю М. Доўнар-Запольскага (С. І. Міхальчанка), развіццё яго гістарычнай канцэпцыі ([[Дзмітрый Уладзіміравіч Караў|Дз. У. Караў]], [[М. Ф. Шумейка]]). [[Джон Леслі Говард Кіп]] і [[Альтэр Львовіч Літвін|Альтэр Літвін]] згадваюць пра Доўнар-Запольскага і Пічэту як пра «ўмераных (беларускіх) нацыяналістаў»<ref>У кнізе «Сталінізм: рускі і заходні пагляд на пераломе стагоддзяў» (Routledge, 2005, ISBN 0415351081, [http://books.google.com/books?vid=ISBN0415351081&id=1AFH0yHI_MsC&pg=PA162&lpg=PA162&ots=zwlD9cn-p-&dq=Dovnar+Belarus&sig=Ih2xTKTiYchoSeZqVOt0UyVDCoY p.162]).</ref>. == Памяць == [[Файл:Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі і яго жонка Надзея Маркіянаўна Доўнар-Запольская. 1926.jpg|thumb|Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі і яго жонка Надзея Маркіянаўна. 1926]] У ліпені 1997 года [[Помнік Мітрафану Доўнар-Запольскаму (Рэчыца)|помнік Доўнар-Запольскаму]] пастаўлены ў [[Рэчыца|Рэчыцы]], побач з будынкам мясцовага ліцэя<ref>{{Cite web |url=https://monument.goub.by/wp-content/gallery/dovnarzapolsk/1.jpg |title=Помнік Мітрафану Доўнар-Запольскаму ў г. Рэчыца |access-date=24 верасня 2020 |archive-date=14 верасня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914070638/https://monument.goub.by/wp-content/gallery/dovnarzapolsk/1.jpg |url-status=dead }}</ref>, аўтар праекта [[Эдуард Канстанцінавіч Агуновіч|Эдуард Агуновіч]], скульптар [[Валяр’ян Янушкевіч]]. == Навуковыя працы == === Гісторыя, эканоміка і статыстыка Беларусі === * Нарыс гісторыі крывіцкіх і дрыгавіцкіх земляў да канца XII стагоддзя, Кіеў, 1891. * Заходне-руская сялянская абшчына ў XVI стагоддзі, Санкт-Пецярбург, 1897. * Дзяржаўная гаспадарка Вялікага княства літоўскага пры Ягелонах. Магістарская дысертацыя, Кіеў, 1901. * Нарысы арганізацыі заходне-рускага сялянства ў XVI стагоддзі. Доктарская дысертацыя, Кіеў, 1906. * Гісторыя рускай народнай гаспадаркі, Кіеў, 1911. * [http://www.manarchija.org/dz Гісторыя Беларусі, пачатковы варыянт у 1919 годзе, дапоўнена і надрукавана ў 1925 годзе, забаронена, выдадзена паводле няпоўнага рукапісу ў 1994 і 2005 гадах.] {{Архівавана|url=https://archive.today/20130113002751/http://www.manarchija.org/dz |date=13 студзеня 2013 }} * Нарыс сацыяльна-эканамічнай структуры Беларусі ў XVI—XVIII ст., Менск, 1925. * Народная гаспадарка Беларусі ў 1861—1914, Менск, 1926. * СССР па раёнах. Заходні раён (Беларуская ССР і заходняя частка РСФСР), Масква-Ленінград, 1928. === Этнаграфія і фальклор Беларусі === * Беларускае вяселле і вясельныя песні, Кіеў, 1888. * Беларускае вяселле ў культурна-рэлігійных перажытках, Кіеў, 1893. * Беларускае Палессе. Зборнік этнаграфічных матэрыялаў М. В. Доўнар-Запольскага. Песні пінчукоў{{efn|Тут, жыхароў Піншчыны.}}, Кіеў, 1895. * Даследванні і артыкулы. Зборнік у 2 т., Кіеў, 1909. === Палітычная гісторыя Русі і Расіі === * Палітычны лад Старажытнай Русі, Масква, 1906. * Палітычныя ідэалы М. М. Сперанскага, Масква, 1906. * Узнікненне міністэрстваў ў Расіі, Масква, 1906. * З гісторыі сацыяльных рухаў у Расіі. Зборнік артыкулаў, Кіеў, 1905. === Працы па руху дзекабрыстаў === * Таемнае таварыства дзекабрыстаў, Масква, 1906. * Мемуары дзекабрыстаў, Кіеў, 1906. * Ідэалы дзекабрыстаў, Масква, 1907. === Дакументальныя працы === * Дакументы Маскоўскага архіву Міністэрства юстыцыі, Масква, 1897. * Баркулабаўскі летапіс, 1897. * [[Акты Літоўска-Рускай дзяржавы]]. Выпуск 1, 1390—1529, Масква, 1898. * Літоўскія ўпамінкі татарскім ордам, Сімферопаль, 1898. * Зборнік матэрыялаў з гісторыі народу Валынскага ваяводства ў 17—18 ст., 1914 (не публ.). == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Саковіч А.'' Прафэсар Мітрахван Доўнар-Запольскі // Веда [Нью-Ёрк]. — 1952. — № 7 (12). — С. 193—206. * ''Палонская-Васіленка Н.'' Доўнар-Запольскі // Запісы = Zapisy. — 1953. — № 1. — С. 14—28. * ''Бандарчык В.'' Спадчына гісторыка і этнографа // Літаратура і мастацтва. — 1960. — № 102. * ''Бандарчык В. К.'' Гісторыя беларускай этнаграфіі XIX ст. — Мн.: Навука і тэхніка, 1964. — 282 с. С.201—215. * ''Калубовіч А.'' Прафэсар Мітрафан Доўнар-Запольскі й Акт 25 Сакавіка // Беларуская думка [Саўт-Рывэр]. — 1964. — № 6. — С. 3—7. * ''Калубовіч А.'' Прафэсар Мітрафан Доўнар-Запольскі й Акт 25 Сакавіка // Калубовіч, А. Крокі гісторыі: Дасьледаваньні, артыкулы, успаміны / Аўген Калубовіч; Біяграфічны нарыс і сьпіс публікацый І. Каханоўскай. — Беласток — Вільня — Менск: «ГаМакс» — «Наша Ніва» — Мастацкая літаратура, 1993. — 285 с. — ISBN 5-340-01437-1. — С. 85—91. * ''Караў Дз. У.'' Прадмова // Доўнар-Запольскі М. В. Гісторыя Беларусі / Беларус. Энцыкл., Нац. арх. Рэсп. Беларусь.; Пер. з рус. Т. М. Бутэвіч, Т. М. Кароткая, Е. П. Фешчанка. — Мн.: БелЭн, 1994. — 510 с.: 1л. ISBN 5-85700-151-X. С.5—15. * Даследчык гісторыі трох народаў: М. В. Доўнар-Запольскі. Гомель, 2000. * ''[[Валянціна Міхайлаўна Лебедзева|Лебедева В. М.]], [[Віталь Уладзіміравіч Скалабан|Скалабан В. В.]], Шумейко М. Ф.'' М. В. Довнар-Запольский и его наследие // Довнар-Запольский М. В. История Белорусии / М. В. Довнар-Запольский. — 2-е изд. — Мн.: Беларусь, 2005. — 680 с. ISBN 985-01-0550-X. С.3—14. * [http://pawet.net/library/history/bel_history/smalianchuk/64b/Мітрафан_Доўнар-Запольскі_(1868-1934_гг.):_асоба_ў_дакументах_і_ўспамінах.html Мітрафан Доўнар-Запольскі (1868—1934 гг.): асоба ў дакументах і ўспамінах / укл.: В. М. Мятліцкая. — Мінск : Лімарыус, 2020. — 488 с., іл.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210216160249/http://pawet.net/library/history/bel_history/smalianchuk/64b/%D0%9C%D1%96%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%80-%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D1%96_(1868-1934_%D0%B3%D0%B3.):_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B0_%D1%9E_%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%85_%D1%96_%D1%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B0%D1%85.html |date=16 лютага 2021 }} // на [[pawet.net]] * {{крыніцы/Беларуская Народная Рэспубліка 1918—1920 гг.: ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці |ref=Міхалюк}} * {{артыкул |аўтар=Белазорович В. А. |загаловак=Роль Е. Ф. Карского в формировании белорусской национальной исторической концепции |выданне=Славянский мир и национальная речевая культура в современной коммуникации |год=2021 |старонкі=10—17 |ref=Белазаровіч}} == Спасылкі == {{Commonscat|}} * [http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/dounar.html ДОЎНАР-ЗАПОЛЬСКІ Мітрафан Віктаравіч] * [http://libarts.basnet.by/view.php?dir=20 Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі : ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160307123457/http://libarts.basnet.by/view.php?dir=20 |date=7 сакавіка 2016 }} віртуальная выстава на сайце Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Я.Коласа НАН Беларусі * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/iofe/%D0%9C%D1%96%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%80-%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D1%96.html Іофэ Эмануіл. Мітрафан Доўнар-Запольскі — дасьледнік сацыяльна-эканамічнага разьвіцьця фэадальнае Беларусі // Спадчына 1997. № 4. С. 48-64. ] // на [[pawet.net]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Доўнар-Запольскі Мітрафан}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Украіны]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Мітрафан Доўнар-Запольскі]] pvoc7s31hastygbfse3o69b8y1ohv7g 5135870 5135854 2026-05-04T21:45:10Z Plaga med 116903 /* У навуцы */ 5135870 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Доўнар}}{{Палепшыць}}{{Навуковец}} '''Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі''' ({{ДН|14|6|1867|2}}, [[Рэчыца]] — {{ДС|30|9|1934}}, {{МС|Масква}}{{efn|Памёр ад прыступу [[стэнакардыя|стэнакардыі]] і, лічыцца, пазбег такім чынам далейшых пераследванняў.}}) — [[Беларусы|беларускі]] гісторык і этнограф. Паходзіў з дробнай беззямельнай [[Шляхта|шляхты]], сын калежскага сакратара{{efn|Бацька займаў пасаду сталаначальніка ўезднага жандарскага ўпраўлення).}}. Аўтар больш за 150 прац па гісторыі [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]], Расіі ў XIX стагоддзі, гісторыі Літвы і Беларусі, па сацыяльна-палітычных рухах, сялянскім пытанні і этнаграфіі Беларусі{{efn|Лучна з больш за 30 працамі па этнаграфіі і фальклоры Беларусі. Аўтар прац па этнаграфіі з 1883, начальнік вялікай этнаграфічнай экспедыцыі ў Мінскай і Грдзенскай губерніях (1890—1891).}}. Працы яго пераважна мелі навукова-аналітычны характар. Шырока карыстаўся ў сваіх працах матэрыяламі больш, чым 20-ці архіваў ([[Масква]], [[Санкт-Пецярбург]], [[Кіеў]], [[Вільня]], [[Варшава]], [[Кракаў]], [[Львоў]], [[Кастрама]], [[Яраслаўль]], [[Ноўгарад]], [[Нясвіж]] і інш.). Шмат з яго прац застаюцца неапублікаванымі. Узнагароджаны за навуковую працу [[ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам Святога Уладзіміра]] 4-й ступені (1916). Выпускнік гістарычна-філалагічнага факультэта [[Кіеўскі ўніверсітэт|Кіеўскага ўніверсітэта]] (1893), магістарская дысертацыя (восень 1901), доктарская дысертацыя па гісторыі (1906). Прыват-дацэнт [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]] (1899), прафесар рускай гісторыі Кіеўскага ўніверсітэта (1902). Арганізатар і дырэктар Вышэйшых камерцыйных курсаў{{efn|Кіеўскі камерцыйны інстытут з 1909 года.}} (Кіеў, 1906), дырэктар Палаты экспертаў, старшыня навукова-папулярных гурткоў і таварыстваў у Кіеве. Пасля канфлікту са студэнтамі [[Кіеўскі камерцыйны інстытут|Кіеўскага камерцыйнага інстытута]] (1917) і «Справы Сташэўскага» (1917){{efn|Сташэўскі быў яго вучнем, і быў замяшаны ў крадзеж архіўных дакументаў.}}, адмовіўся амаль ад усёй выкладчыцкай працы. [[Прафесар]] Харкаўскага інстытута народнай гаспадаркі (снежань 1919 года) і [[Харкаўскі ўніверсітэт|Харкаўскага ўніверсітэта]] (1920—1921). Прарэктар [[Азербайджанскі ўніверсітэт|Азербайджанскага ўніверсітэта]] і прафесар Бакінскага політэхнічнага інстытута (1922—1925). Пасля пераезду ў Беларусь, прафесар беларускай гісторыі ў [[БДУ|Беларускім дзяржаўным універсітэце]] (кастрычнік 1925 — восень 1926 гадоў), стваральнік, супольна з [[Д. І. Даўгяла]]м, Археаграфічнай камісіі [[Інбелкульт]]а (1925). Пасля вымушанага пераезду ў Маскву (восень 1926 года), часта мусіў працаваць па-за навуковым полем дзейнасці. Прафесар Ціміразеўскай акадэміі (1930-я). У 1920-х—1930-х таксама займаў пасады ў сістэме кіравання гаспадаркай у савецкіх Украіне, Азербайджане, Беларусі і Расіі. == Паходжанне прозвішча == Прозвішча Доўнар ад старалітоўскага (старабалцкага) двухасноўнага імя ''Dau-nor’as''. Такія двухасноўныя імёны дайшлі з [[Індаеўрапейцы|індаеўрапейскай]] эпохі і ўласцівыя іменнікам народаў індаеўрапейскага паходжання<ref>T. Milewski. Indoeuropejskie imiona osobowe. Wrocław-Warszawa-Kraków, 1969. С. 11—13.</ref>. У імені ''Dau-nor’as'' асновы ад літоўскага ''daug'' «шмат», ''norėti'' «хацець»<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 82—83, 122—123.</ref>. Тыя ж асновы вядомыя і ў старапрускім іменніку<ref>R. Trautmann. Die altpreußischen Personnennamen. Göttingen, 1974. С. 135, 147.</ref>. Імя значыць «Той, хто шмат хоча», такія імёны адлюстроўвалі ваярскую этыку старалітоўскай эпохі, якая вымагала імкнуцца да заваяванняў і ваеннай здабычы<ref>С. Валянтас. Двусоставные антропонимы — реликты поэзии балтов // Балто-славянские исследования. XVI. Москва, 2004. С. 203.</ref>. На ўсходзе цяперашняй Беларусі прозвішчы такога тыпу распаўсюдзіліся ў XV стагоддзі, калі ў часы вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]] носьбіты такіх двухасноўных імёнаў пасылаліся ўмацоўваць мяжу Вялікага Княства Літоўскага<ref>Адкуль Бешанковічы // Arche. № 2. 2021. Стар. 50—53.</ref>. == У палітыцы == Удзельнічаў у нелегальных дэмакратычных рухах (1880-я), быў пад часоваю забаронай сяліцца ў Кіеве. Пазней, сімпатызаваў левым рухам. Актыўна падтрымліваў [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускую Народную Рэспубліку]], узначальваў [[Беларуская гандлёвая палата ў Кіеве|Беларускую гандлёвую палату]] (Кіеў, 1918), падрыхтаваў праект стварэння Беларускага ўніверсітэта ў Мінску (кан. сакавіка 1918). У маі—кастрычніку 1918 удзельнічаў у працы дыпламатычнай місіі БНР у Кіеве, якая шукала магчымасцяў дабіцца прызнання БНР у прадстаўнікоў Савецкай Расіі, Украіны, Дону, Германіі і Аўстра-Венгрыі. Па просьбе ўладаў БНР склаў «Мемарыял» («Асновы беларускай дзяржаўнасці»), які быў надрукаваны ў Гродне і Вільні ў 1919 годзе па-беларуску, па-руску, па-нямецку, па-французску; пазней «Мемарыял» быў перакладзены на англійскую мову П. Кларкам. Дакумент утрымліваў гістарычныя падставы неабходнасці стварэння незалежнай беларускай дзяржавы, і быў прадстаўлены на Версальскай канферэнцыі, хоць і беспаспяхова. Два сыны Доўнар-Запольскага загінулі ў час грамадзянскай вайны ў шэрагах Чырвонай Арміі. Надрукаваная, але неапублікаваная кніга «Гісторыя Беларусі» выклікала абурэнне палітычных уладаў Беларусі (пачатак 1926 года), была названа «катэхізісам [[нацыянал-дэмакратызм]]у», забаронена, а рукапіс канфіскаваны. Пасля гэтага Доўнар-Запольскі быў вымушаны пераехаць, практычна высланы, у Маскву (восень 1926 года), і ніколі больш не вяртаўся ў Беларусь.{{Няма АК}} У 1930—1934 гадах ён быў рэзка крытыкаваны за «нова-народніцтва», яму прыпісвалася аўтарства ідэйнай базы «нацыянал-дэмакратызму», яго называлі «агентам фашызму» (акадэмік [[В. К. Шчарбакоў]]), ён і яго навуковая школы былі палітычна выкрыты ў выступе яго былога вучня прафесара А. П. Аглобліна (Кіеў, 1934){{efn|Мяркуецца, што менавіта даклад былога вучня мог стаць повадам для фатальнага прыступу стэнакардыі.}}. === Удзел у вызначэнні межаў БНР === {{асноўны артыкул|Фарміраванне межаў Беларускай Народнай Рэспублікі}} Вясной 1918 года М. Доўнар-Запольскі адыграў ключавую ролю ў фарміраванні тэрытарыяльнай канцэпцыі [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]{{sfn|Міхалюк|2015|с=215}}. Ён быў запрошаны ў якасці эксперта ў склад беларускай дэлегацыі (разам з [[І. Краскоўскі|І. Краскоўскім]]) на перамовах з [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспублікай]] у Кіеве{{sfn|Міхалюк|2015|с=215}}. Гісторык заняў жорсткую пазіцыю, катэгарычна адкінуўшы прэтэнзіі Украіны на [[Палессе]], у тым ліку на [[Брэсцкі павет (Расійская імперыя)|Брэсцкі]], [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскі]] і [[Пінскі павет (Расійская імперыя)|Пінскі]] паветы{{sfn|Міхалюк|2015|с=217}}. У адрозненне ад акадэміка [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я. Ф. Карскага]], які на сваёй этнаграфічнай карце адносіў [[Заходняе Палессе]] да ўкраінскага моўнага арэала{{sfn|Міхалюк|2015|с=209}}, Доўнар-Запольскі настаяў на ўключэнні ўсяго Палесся ў склад Беларусі{{sfn|Міхалюк|2015|с=217}}. Сваю пазіцыю ён аргументаваў гістарычнай прыналежнасцю гэтых зямель да [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], эканамічнымі сувязямі і асаблівасцямі ментальнасці [[Палешукі|палешукоў]]{{sfn|Міхалюк|2015|с=217}}. Ён заяўляў: {{Цытата|На ўсходзе нашы беларусы абруселі, на захадзе значна апалячаны, а наша паўднёвая частка — самая каштоўная і ў нацыянальных, і ў эканамічных адносінах. З пункту гледжання і гісторыі, і этнаграфіі мы на поўдні нічога саступаць не павінны.{{sfn|Міхалюк|2015|с=217}}}} Менавіта тэрытарыяльная канцэпцыя Доўнар-Запольскага (паўднёвая мяжа па межах Гродзенскай і Мінскай губерняў) лягла ў аснову афіцыйных межаў БНР на поўдні, зафіксаваных пазней на «[[Карта Беларускай Народнай Рэспублікі (1919)|Карце Беларускай Народнай Рэспублікі]]» (1919){{sfn|Міхалюк|2015|с=228}}. <gallery perrow="5"> File:Тэрыторыя Беларуская Народная Рэспубліка.jpg|Тэрыторыі, на якіх была абвешчана [[Беларуская Народная Рэспубліка]] на падставе «этнічнага крытэрыя» ''(як гэта разумелася палітыкамі і ідэолагамі БНР)'' — паводле прац беларускага гісторыка Доўнар-Запольскага File:БНР і арэал рассялення беларусаў.jpg|Межы [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], аб’яўленыя 25 сакавіка 1918 года, і [[этнічная тэрыторыя беларусаў]] на падставе прац беларускага гісторыка Мітрафана Доўнар-Запольскага і [[Яўхім Карскі|Яўхіма Карскага]] </gallery> == У навуцы == Вучань прафесараў Галубоўскага, {{нп5|Уладзімір Сцяпанавіч Іконнікаў|У. Іконнікава|uk|Іконников Володимир Степанович}}, і, асабліва, [[Уладзімір Баніфатавіч Антановіч|У. Б. Антановіча]]. Імкнуўся спалучаць навуковую і навучальную дзейнасці, як гэта рабілі Шафарык, Караджыч, [[Мікалай Іванавіч Кастамараў|Кастамараў]]. Разбіў погляд на беларусаў як на народ, пазбаўлены нацыянальнасці, рашуча падтрымліваў [[беларускае нацыянальнае адраджэнне]] ў пачатку XX стагоддзя. Вітаў з’яўленне «строга аб’ектыўнай і навуковай» плыні ў беларускіх гістарычных і этнаграфічных даследваннях. Выказваў агульную сімпатыю да [[марксізм]]у, але не быў ім захоплены.{{Няма АК}} У брашуры "Дунін-Марцінкевіч і яго паэма «Тарас на Парнасе»" ([[Віцебск]], 1896 год) упершыню апублікаваў ананімны твор XIX стагоддзя «[[Вясна гола перапала]]»<ref>{{Крыніцы/БелЭн|4|«Вясна гола перапала»|М. А. Лазарук|402}}</ref>. === Гістарычныя канцэпцыя === Мітрафан Доўнар-Запольскі аддаваў вяршэнства гісторыі народаў у параўнанні з гісторыяй [[Дзяржава|дзяржаў]], лічыў этнаграфію і [[Эканоміка|эканоміку]] аднымі з найважнейшых фактараў у развіцці [[грамадства]]. Сцвярджаў існаванне беларускай [[Нацыя|нацыі]], з уласнай гісторыяй, выразнымі этнаграфічнымі рысамі, багатай народнай культурай, з уласнай [[Беларуская мова|беларускай мовай]] як спадчынніцай [[дыялект]]аў [[Крывічы|крывічоў]] і [[Дрыгавічы|дрыгавічоў]]. Даследчык сцвярджаў, што беларусы сфарміраваліся ў IX—XII стагоддзях у выніку кансалідацыі крывічоў, дрыгавічоў і [[Радзімічы|радзімічаў]]. Падтрымліваў «тэорыю каланізацыі» ўзнікнення дзяржаўнасці ў Беларусі, лічыў крывічоў і дрыгавічоў у вялікай ступені ізаляванымі ад [[Кіеўская Русь|Кіеўскай дзяржавы]], іх развіццё з гэтай прычыны адметным. Мітрафан Доўнар-Запольскі таксама ўказваў на адсутнасць этнаграфічнай еднасці [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], яе адзінымі яднальнымі фактарамі лічыў вонкавыя [[Знешняя палітыка|палітычныя]] і [[Вайна|ваенныя]] пытанні. Разглядаў стварэнне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў XIII стагоддзі як ''часткова'' мірна ўтвораны і ўзаемна карысны саюз князёў ваяўнічай [[Літва (плямёны)|Літвы]] і аслабленых князёў Русі. Лічыў як [[Люблінская унія|дзяржаўную унію]], так і [[Берасцейская унія|царкоўную унію]] негатыўнымі фактарамі беларускай гісторыі, якія спрыялі рэлігійнай нецярпімасці. Адмоўна ставіўся да ўлучэння беларускіх зямель у склад [[Расійская імперыя|Расіі]] пасля раздзелаў Рэчы Паспалітай. Наогул, лічыў, што і польская «шляхецкая арыстакратычная рэспубліка», і расійская «баярская алігархія», якія выключалі ''дэмас'', былі «двума ліхамі» ў беларускай гісторыі і згубна ўплывалі на беларускі народ, які «моцна дэмакратычны ў сваіх гістарычных і народных традыцыях». Пазней, у 1920-х гадах, дадаткова падкрэсліваў эканамічны фактар у гісторыі і значэнне класавай барацьбы ў гісторыі Вялікага Княства Літоўскага.{{Няма АК}} == Ацэнкі == [[Файл:Mitrafan Doŭnar-Zapolski. Мітрафан Доўнар-Запольскі (1926).jpg|міні|злева|Правадзейны член Інбелкульта Мітрафан Доўнар-Запольскі на гарадзішчы [[Банцараўшчына]]. 1926 г.]] Яго асоба і творчасць прыцягвалі самыя палярныя ацэнкі. Да 1930-х яго наогул станоўча ацэньвалі [[М. К. Любаўскі]], [[У. І. Пічэта]], [[Ф. Ф. Турук]], [[Д. І. Даўгяла]] і інш.<ref>Караў 1994, С. 5.</ref> Пачынаючы з 1930-х гадоў, Доўнар-Запольскі трапіў, як навуковец, пад вострую палітызаваную крытыку ([[С. Я. Вальфсон|С. Я. Вольфсон]], В. М. Перцаў, У. К. Шчарбакоў і інш.). У 1940-х—1970-х, гадах параўнальна бяспечныя часткі яго прац (этнаграфія, археалогія, археаграфія) вывучаліся, і ставіліся ў аснову прац ([[Васіль Кірылавіч Бандарчык|В. К. Бандарчык]], [[Міхаіл Фёдаравіч Піліпенка|М. Ф. Піліпенка]], [[Ігар Усеваладавіч Чаквін|І. У. Чаквін]], [[Мікалай Мікалаевіч Улашчык|М. М. Улашчык]], [[Леанід Васілевіч Аляксееў|Л. В. Аляксееў]]). Гістарычныя працы Мітрафана Доўнар-Запольскага зрэдку згадваліся ў спасылках да 1980-х. Спробы ацэнкі М. В. Доўнар-Запольскага як гісторыка рабіліся ў манаграфіях [[Уладзімір Мікалаевіч Міхнюк|У. М. Міхнюка]], [[Залман Юдавіч Капыскі|З. Ю. Капыскага]], [[Валянціна Уладзіміраўна Чапко|В. У. Чапко]]. У 1990-х з’явіліся працы, якія вывучалі агульную навуковую пазіцыю М. Доўнар-Запольскага (С. І. Міхальчанка), развіццё яго гістарычнай канцэпцыі ([[Дзмітрый Уладзіміравіч Караў|Дз. У. Караў]], [[М. Ф. Шумейка]]). [[Джон Леслі Говард Кіп]] і [[Альтэр Львовіч Літвін|Альтэр Літвін]] згадваюць пра Доўнар-Запольскага і Пічэту як пра «ўмераных (беларускіх) нацыяналістаў»<ref>У кнізе «Сталінізм: рускі і заходні пагляд на пераломе стагоддзяў» (Routledge, 2005, ISBN 0415351081, [http://books.google.com/books?vid=ISBN0415351081&id=1AFH0yHI_MsC&pg=PA162&lpg=PA162&ots=zwlD9cn-p-&dq=Dovnar+Belarus&sig=Ih2xTKTiYchoSeZqVOt0UyVDCoY p.162]).</ref>. == Памяць == [[Файл:Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі і яго жонка Надзея Маркіянаўна Доўнар-Запольская. 1926.jpg|thumb|Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі і яго жонка Надзея Маркіянаўна. 1926]] У ліпені 1997 года [[Помнік Мітрафану Доўнар-Запольскаму (Рэчыца)|помнік Доўнар-Запольскаму]] пастаўлены ў [[Рэчыца|Рэчыцы]], побач з будынкам мясцовага ліцэя<ref>{{Cite web |url=https://monument.goub.by/wp-content/gallery/dovnarzapolsk/1.jpg |title=Помнік Мітрафану Доўнар-Запольскаму ў г. Рэчыца |access-date=24 верасня 2020 |archive-date=14 верасня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914070638/https://monument.goub.by/wp-content/gallery/dovnarzapolsk/1.jpg |url-status=dead }}</ref>, аўтар праекта [[Эдуард Канстанцінавіч Агуновіч|Эдуард Агуновіч]], скульптар [[Валяр’ян Янушкевіч]]. == Навуковыя працы == === Гісторыя, эканоміка і статыстыка Беларусі === * Нарыс гісторыі крывіцкіх і дрыгавіцкіх земляў да канца XII стагоддзя, Кіеў, 1891. * Заходне-руская сялянская абшчына ў XVI стагоддзі, Санкт-Пецярбург, 1897. * Дзяржаўная гаспадарка Вялікага княства літоўскага пры Ягелонах. Магістарская дысертацыя, Кіеў, 1901. * Нарысы арганізацыі заходне-рускага сялянства ў XVI стагоддзі. Доктарская дысертацыя, Кіеў, 1906. * Гісторыя рускай народнай гаспадаркі, Кіеў, 1911. * [http://www.manarchija.org/dz Гісторыя Беларусі, пачатковы варыянт у 1919 годзе, дапоўнена і надрукавана ў 1925 годзе, забаронена, выдадзена паводле няпоўнага рукапісу ў 1994 і 2005 гадах.] {{Архівавана|url=https://archive.today/20130113002751/http://www.manarchija.org/dz |date=13 студзеня 2013 }} * Нарыс сацыяльна-эканамічнай структуры Беларусі ў XVI—XVIII ст., Менск, 1925. * Народная гаспадарка Беларусі ў 1861—1914, Менск, 1926. * СССР па раёнах. Заходні раён (Беларуская ССР і заходняя частка РСФСР), Масква-Ленінград, 1928. === Этнаграфія і фальклор Беларусі === * Беларускае вяселле і вясельныя песні, Кіеў, 1888. * Беларускае вяселле ў культурна-рэлігійных перажытках, Кіеў, 1893. * Беларускае Палессе. Зборнік этнаграфічных матэрыялаў М. В. Доўнар-Запольскага. Песні пінчукоў{{efn|Тут, жыхароў Піншчыны.}}, Кіеў, 1895. * Даследванні і артыкулы. Зборнік у 2 т., Кіеў, 1909. === Палітычная гісторыя Русі і Расіі === * Палітычны лад Старажытнай Русі, Масква, 1906. * Палітычныя ідэалы М. М. Сперанскага, Масква, 1906. * Узнікненне міністэрстваў ў Расіі, Масква, 1906. * З гісторыі сацыяльных рухаў у Расіі. Зборнік артыкулаў, Кіеў, 1905. === Працы па руху дзекабрыстаў === * Таемнае таварыства дзекабрыстаў, Масква, 1906. * Мемуары дзекабрыстаў, Кіеў, 1906. * Ідэалы дзекабрыстаў, Масква, 1907. === Дакументальныя працы === * Дакументы Маскоўскага архіву Міністэрства юстыцыі, Масква, 1897. * Баркулабаўскі летапіс, 1897. * [[Акты Літоўска-Рускай дзяржавы]]. Выпуск 1, 1390—1529, Масква, 1898. * Літоўскія ўпамінкі татарскім ордам, Сімферопаль, 1898. * Зборнік матэрыялаў з гісторыі народу Валынскага ваяводства ў 17—18 ст., 1914 (не публ.). == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Саковіч А.'' Прафэсар Мітрахван Доўнар-Запольскі // Веда [Нью-Ёрк]. — 1952. — № 7 (12). — С. 193—206. * ''Палонская-Васіленка Н.'' Доўнар-Запольскі // Запісы = Zapisy. — 1953. — № 1. — С. 14—28. * ''Бандарчык В.'' Спадчына гісторыка і этнографа // Літаратура і мастацтва. — 1960. — № 102. * ''Бандарчык В. К.'' Гісторыя беларускай этнаграфіі XIX ст. — Мн.: Навука і тэхніка, 1964. — 282 с. С.201—215. * ''Калубовіч А.'' Прафэсар Мітрафан Доўнар-Запольскі й Акт 25 Сакавіка // Беларуская думка [Саўт-Рывэр]. — 1964. — № 6. — С. 3—7. * ''Калубовіч А.'' Прафэсар Мітрафан Доўнар-Запольскі й Акт 25 Сакавіка // Калубовіч, А. Крокі гісторыі: Дасьледаваньні, артыкулы, успаміны / Аўген Калубовіч; Біяграфічны нарыс і сьпіс публікацый І. Каханоўскай. — Беласток — Вільня — Менск: «ГаМакс» — «Наша Ніва» — Мастацкая літаратура, 1993. — 285 с. — ISBN 5-340-01437-1. — С. 85—91. * ''Караў Дз. У.'' Прадмова // Доўнар-Запольскі М. В. Гісторыя Беларусі / Беларус. Энцыкл., Нац. арх. Рэсп. Беларусь.; Пер. з рус. Т. М. Бутэвіч, Т. М. Кароткая, Е. П. Фешчанка. — Мн.: БелЭн, 1994. — 510 с.: 1л. ISBN 5-85700-151-X. С.5—15. * Даследчык гісторыі трох народаў: М. В. Доўнар-Запольскі. Гомель, 2000. * ''[[Валянціна Міхайлаўна Лебедзева|Лебедева В. М.]], [[Віталь Уладзіміравіч Скалабан|Скалабан В. В.]], Шумейко М. Ф.'' М. В. Довнар-Запольский и его наследие // Довнар-Запольский М. В. История Белорусии / М. В. Довнар-Запольский. — 2-е изд. — Мн.: Беларусь, 2005. — 680 с. ISBN 985-01-0550-X. С.3—14. * [http://pawet.net/library/history/bel_history/smalianchuk/64b/Мітрафан_Доўнар-Запольскі_(1868-1934_гг.):_асоба_ў_дакументах_і_ўспамінах.html Мітрафан Доўнар-Запольскі (1868—1934 гг.): асоба ў дакументах і ўспамінах / укл.: В. М. Мятліцкая. — Мінск : Лімарыус, 2020. — 488 с., іл.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210216160249/http://pawet.net/library/history/bel_history/smalianchuk/64b/%D0%9C%D1%96%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%80-%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D1%96_(1868-1934_%D0%B3%D0%B3.):_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B0_%D1%9E_%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%85_%D1%96_%D1%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B0%D1%85.html |date=16 лютага 2021 }} // на [[pawet.net]] * {{крыніцы/Беларуская Народная Рэспубліка 1918—1920 гг.: ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці |ref=Міхалюк}} * {{артыкул |аўтар=Белазорович В. А. |загаловак=Роль Е. Ф. Карского в формировании белорусской национальной исторической концепции |выданне=Славянский мир и национальная речевая культура в современной коммуникации |год=2021 |старонкі=10—17 |ref=Белазаровіч}} == Спасылкі == {{Commonscat|}} * [http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/dounar.html ДОЎНАР-ЗАПОЛЬСКІ Мітрафан Віктаравіч] * [http://libarts.basnet.by/view.php?dir=20 Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі : ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160307123457/http://libarts.basnet.by/view.php?dir=20 |date=7 сакавіка 2016 }} віртуальная выстава на сайце Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Я.Коласа НАН Беларусі * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/iofe/%D0%9C%D1%96%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%80-%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D1%96.html Іофэ Эмануіл. Мітрафан Доўнар-Запольскі — дасьледнік сацыяльна-эканамічнага разьвіцьця фэадальнае Беларусі // Спадчына 1997. № 4. С. 48-64. ] // на [[pawet.net]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Доўнар-Запольскі Мітрафан}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Украіны]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Мітрафан Доўнар-Запольскі]] 6o9s86musbw9q4j4li6pgnp8jpva181 5135871 5135870 2026-05-04T21:45:57Z Plaga med 116903 5135871 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Доўнар}}{{Палепшыць}}{{Навуковец}} '''Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі''' ({{ДН|14|6|1867|2}}, [[Рэчыца]] — {{ДС|30|9|1934}}, {{МС|Масква}}{{efn|Памёр ад прыступу [[стэнакардыя|стэнакардыі]] і, лічыцца, пазбег такім чынам далейшых пераследванняў.}}) — [[Беларусы|беларускі]] гісторык і этнограф. Паходзіў з дробнай беззямельнай [[Шляхта|шляхты]], сын калежскага сакратара{{efn|Бацька займаў пасаду сталаначальніка ўезднага жандарскага ўпраўлення).}}. Аўтар больш за 150 прац па гісторыі [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]], Расіі ў XIX стагоддзі, гісторыі Літвы і Беларусі, па сацыяльна-палітычных рухах, сялянскім пытанні і этнаграфіі Беларусі{{efn|Лучна з больш за 30 працамі па этнаграфіі і фальклоры Беларусі. Аўтар прац па этнаграфіі з 1883, начальнік вялікай этнаграфічнай экспедыцыі ў Мінскай і Грдзенскай губерніях (1890—1891).}}. Працы яго пераважна мелі навукова-аналітычны характар. Шырока карыстаўся ў сваіх працах матэрыяламі больш, чым 20-ці архіваў ([[Масква]], [[Санкт-Пецярбург]], [[Кіеў]], [[Вільня]], [[Варшава]], [[Кракаў]], [[Львоў]], [[Кастрама]], [[Яраслаўль]], [[Ноўгарад]], [[Нясвіж]] і інш.). Шмат з яго прац застаюцца неапублікаванымі. Узнагароджаны за навуковую працу [[ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам Святога Уладзіміра]] 4-й ступені (1916). Выпускнік гістарычна-філалагічнага факультэта [[Кіеўскі ўніверсітэт|Кіеўскага ўніверсітэта]] (1893), магістарская дысертацыя (восень 1901), доктарская дысертацыя па гісторыі (1906). Прыват-дацэнт [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]] (1899), прафесар рускай гісторыі Кіеўскага ўніверсітэта (1902). Арганізатар і дырэктар Вышэйшых камерцыйных курсаў{{efn|Кіеўскі камерцыйны інстытут з 1909 года.}} (Кіеў, 1906), дырэктар Палаты экспертаў, старшыня навукова-папулярных гурткоў і таварыстваў у Кіеве. Пасля канфлікту са студэнтамі [[Кіеўскі камерцыйны інстытут|Кіеўскага камерцыйнага інстытута]] (1917) і «Справы Сташэўскага» (1917){{efn|Сташэўскі быў яго вучнем, і быў замяшаны ў крадзеж архіўных дакументаў.}}, адмовіўся амаль ад усёй выкладчыцкай працы. [[Прафесар]] Харкаўскага інстытута народнай гаспадаркі (снежань 1919 года) і [[Харкаўскі ўніверсітэт|Харкаўскага ўніверсітэта]] (1920—1921). Прарэктар [[Азербайджанскі ўніверсітэт|Азербайджанскага ўніверсітэта]] і прафесар Бакінскага політэхнічнага інстытута (1922—1925). Пасля пераезду ў Беларусь, прафесар беларускай гісторыі ў [[БДУ|Беларускім дзяржаўным універсітэце]] (кастрычнік 1925 — восень 1926 гадоў), стваральнік, супольна з [[Д. І. Даўгяла]]м, Археаграфічнай камісіі [[Інбелкульт]]а (1925). Пасля вымушанага пераезду ў Маскву (восень 1926 года), часта мусіў працаваць па-за навуковым полем дзейнасці. Прафесар Ціміразеўскай акадэміі (1930-я). У 1920-х—1930-х таксама займаў пасады ў сістэме кіравання гаспадаркай у савецкіх Украіне, Азербайджане, Беларусі і Расіі. == Паходжанне прозвішча == Прозвішча Доўнар ад старалітоўскага (старабалцкага) двухасноўнага імя ''Dau-nor’as''. Такія двухасноўныя імёны дайшлі з [[Індаеўрапейцы|індаеўрапейскай]] эпохі і ўласцівыя іменнікам народаў індаеўрапейскага паходжання<ref>T. Milewski. Indoeuropejskie imiona osobowe. Wrocław-Warszawa-Kraków, 1969. С. 11—13.</ref>. У імені ''Dau-nor’as'' асновы ад літоўскага ''daug'' «шмат», ''norėti'' «хацець»<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 82—83, 122—123.</ref>. Тыя ж асновы вядомыя і ў старапрускім іменніку<ref>R. Trautmann. Die altpreußischen Personnennamen. Göttingen, 1974. С. 135, 147.</ref>. Імя значыць «Той, хто шмат хоча», такія імёны адлюстроўвалі ваярскую этыку старалітоўскай эпохі, якая вымагала імкнуцца да заваяванняў і ваеннай здабычы<ref>С. Валянтас. Двусоставные антропонимы — реликты поэзии балтов // Балто-славянские исследования. XVI. Москва, 2004. С. 203.</ref>. На ўсходзе цяперашняй Беларусі прозвішчы такога тыпу распаўсюдзіліся ў XV стагоддзі, калі ў часы вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]] носьбіты такіх двухасноўных імёнаў пасылаліся ўмацоўваць мяжу Вялікага Княства Літоўскага<ref>Адкуль Бешанковічы // Arche. № 2. 2021. Стар. 50—53.</ref>. == У палітыцы == Удзельнічаў у нелегальных дэмакратычных рухах (1880-я), быў пад часоваю забаронай сяліцца ў Кіеве. Пазней, сімпатызаваў левым рухам. Актыўна падтрымліваў [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускую Народную Рэспубліку]], узначальваў [[Беларуская гандлёвая палата ў Кіеве|Беларускую гандлёвую палату]] (Кіеў, 1918), падрыхтаваў праект стварэння Беларускага ўніверсітэта ў Мінску (кан. сакавіка 1918). У маі—кастрычніку 1918 удзельнічаў у працы дыпламатычнай місіі БНР у Кіеве, якая шукала магчымасцяў дабіцца прызнання БНР у прадстаўнікоў Савецкай Расіі, Украіны, Дону, Германіі і Аўстра-Венгрыі. Па просьбе ўладаў БНР склаў «Мемарыял» («Асновы беларускай дзяржаўнасці»), які быў надрукаваны ў Гродне і Вільні ў 1919 годзе па-беларуску, па-руску, па-нямецку, па-французску; пазней «Мемарыял» быў перакладзены на англійскую мову П. Кларкам. Дакумент утрымліваў гістарычныя падставы неабходнасці стварэння незалежнай беларускай дзяржавы, і быў прадстаўлены на Версальскай канферэнцыі, хоць і беспаспяхова. Два сыны Доўнар-Запольскага загінулі ў час грамадзянскай вайны ў шэрагах Чырвонай Арміі. Надрукаваная, але неапублікаваная кніга «Гісторыя Беларусі» выклікала абурэнне палітычных уладаў Беларусі (пачатак 1926 года), была названа «катэхізісам [[нацыянал-дэмакратызм]]у», забаронена, а рукапіс канфіскаваны. Пасля гэтага Доўнар-Запольскі быў вымушаны пераехаць, практычна высланы, у Маскву (восень 1926 года), і ніколі больш не вяртаўся ў Беларусь.{{Няма АК}} У 1930—1934 гадах ён быў рэзка крытыкаваны за «нова-народніцтва», яму прыпісвалася аўтарства ідэйнай базы «нацыянал-дэмакратызму», яго называлі «агентам фашызму» (акадэмік [[В. К. Шчарбакоў]]), ён і яго навуковая школы былі палітычна выкрыты ў выступе яго былога вучня прафесара {{нп5|Аляксандр Пятровіч Аглоблін|А. П. Аглобліна|uk|Оглоблин Олександр Петрович}} (Кіеў, 1934){{efn|Мяркуецца, што менавіта даклад былога вучня мог стаць повадам для фатальнага прыступу стэнакардыі.}}. === Удзел у вызначэнні межаў БНР === {{асноўны артыкул|Фарміраванне межаў Беларускай Народнай Рэспублікі}} Вясной 1918 года М. Доўнар-Запольскі адыграў ключавую ролю ў фарміраванні тэрытарыяльнай канцэпцыі [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]{{sfn|Міхалюк|2015|с=215}}. Ён быў запрошаны ў якасці эксперта ў склад беларускай дэлегацыі (разам з [[І. Краскоўскі]]м) на перамовах з [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспублікай]] у Кіеве{{sfn|Міхалюк|2015|с=215}}. Гісторык заняў жорсткую пазіцыю, катэгарычна адкінуўшы прэтэнзіі Украіны на [[Палессе]], у тым ліку на [[Брэсцкі павет (Расійская імперыя)|Брэсцкі]], [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскі]] і [[Пінскі павет (Расійская імперыя)|Пінскі]] паветы{{sfn|Міхалюк|2015|с=217}}. У адрозненне ад акадэміка [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я. Ф. Карскага]], які на сваёй этнаграфічнай карце адносіў [[Заходняе Палессе]] да ўкраінскага моўнага арэала{{sfn|Міхалюк|2015|с=209}}, Доўнар-Запольскі настаяў на ўключэнні ўсяго Палесся ў склад Беларусі{{sfn|Міхалюк|2015|с=217}}. Сваю пазіцыю ён аргументаваў гістарычнай прыналежнасцю гэтых зямель да [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], эканамічнымі сувязямі і асаблівасцямі ментальнасці [[Палешукі|палешукоў]]{{sfn|Міхалюк|2015|с=217}}. Ён заяўляў: {{Цытата|На ўсходзе нашы беларусы абруселі, на захадзе значна апалячаны, а наша паўднёвая частка — самая каштоўная і ў нацыянальных, і ў эканамічных адносінах. З пункту гледжання і гісторыі, і этнаграфіі мы на поўдні нічога саступаць не павінны.{{sfn|Міхалюк|2015|с=217}}}} Менавіта тэрытарыяльная канцэпцыя Доўнар-Запольскага (паўднёвая мяжа па межах Гродзенскай і Мінскай губерняў) лягла ў аснову афіцыйных межаў БНР на поўдні, зафіксаваных пазней на «[[Карта Беларускай Народнай Рэспублікі (1919)|Карце Беларускай Народнай Рэспублікі]]» (1919){{sfn|Міхалюк|2015|с=228}}. <gallery perrow="5"> File:Тэрыторыя Беларуская Народная Рэспубліка.jpg|Тэрыторыі, на якіх была абвешчана [[Беларуская Народная Рэспубліка]] на падставе «этнічнага крытэрыя» ''(як гэта разумелася палітыкамі і ідэолагамі БНР)'' — паводле прац беларускага гісторыка Доўнар-Запольскага File:БНР і арэал рассялення беларусаў.jpg|Межы [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], аб’яўленыя 25 сакавіка 1918 года, і [[этнічная тэрыторыя беларусаў]] на падставе прац беларускага гісторыка Мітрафана Доўнар-Запольскага і [[Яўхім Карскі|Яўхіма Карскага]] </gallery> == У навуцы == Вучань прафесараў Галубоўскага, {{нп5|Уладзімір Сцяпанавіч Іконнікаў|У. Іконнікава|uk|Іконников Володимир Степанович}}, і, асабліва, [[Уладзімір Баніфатавіч Антановіч|У. Б. Антановіча]]. Імкнуўся спалучаць навуковую і навучальную дзейнасці, як гэта рабілі Шафарык, Караджыч, [[Мікалай Іванавіч Кастамараў|Кастамараў]]. Разбіў погляд на беларусаў як на народ, пазбаўлены нацыянальнасці, рашуча падтрымліваў [[беларускае нацыянальнае адраджэнне]] ў пачатку XX стагоддзя. Вітаў з’яўленне «строга аб’ектыўнай і навуковай» плыні ў беларускіх гістарычных і этнаграфічных даследваннях. Выказваў агульную сімпатыю да [[марксізм]]у, але не быў ім захоплены.{{Няма АК}} У брашуры «Дунін-Марцінкевіч і яго паэма „Тарас на Парнасе“» ([[Віцебск]], 1896 год) упершыню апублікаваў ананімны твор XIX стагоддзя «[[Вясна гола перапала]]»<ref>{{Крыніцы/БелЭн|4|«Вясна гола перапала»|М. А. Лазарук|402}}</ref>. === Гістарычныя канцэпцыя === Мітрафан Доўнар-Запольскі аддаваў вяршэнства гісторыі народаў у параўнанні з гісторыяй [[Дзяржава|дзяржаў]], лічыў этнаграфію і [[Эканоміка|эканоміку]] аднымі з найважнейшых фактараў у развіцці [[грамадства]]. Сцвярджаў існаванне беларускай [[Нацыя|нацыі]], з уласнай гісторыяй, выразнымі этнаграфічнымі рысамі, багатай народнай культурай, з уласнай [[Беларуская мова|беларускай мовай]] як спадчынніцай [[дыялект]]аў [[Крывічы|крывічоў]] і [[Дрыгавічы|дрыгавічоў]]. Даследчык сцвярджаў, што беларусы сфарміраваліся ў IX—XII стагоддзях у выніку кансалідацыі крывічоў, дрыгавічоў і [[Радзімічы|радзімічаў]]. Падтрымліваў «тэорыю каланізацыі» ўзнікнення дзяржаўнасці ў Беларусі, лічыў крывічоў і дрыгавічоў у вялікай ступені ізаляванымі ад [[Кіеўская Русь|Кіеўскай дзяржавы]], іх развіццё з гэтай прычыны адметным. Мітрафан Доўнар-Запольскі таксама ўказваў на адсутнасць этнаграфічнай еднасці [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], яе адзінымі яднальнымі фактарамі лічыў вонкавыя [[Знешняя палітыка|палітычныя]] і [[Вайна|ваенныя]] пытанні. Разглядаў стварэнне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў XIII стагоддзі як ''часткова'' мірна ўтвораны і ўзаемна карысны саюз князёў ваяўнічай [[Літва (плямёны)|Літвы]] і аслабленых князёў Русі. Лічыў як [[Люблінская унія|дзяржаўную унію]], так і [[Берасцейская унія|царкоўную унію]] негатыўнымі фактарамі беларускай гісторыі, якія спрыялі рэлігійнай нецярпімасці. Адмоўна ставіўся да ўлучэння беларускіх зямель у склад [[Расійская імперыя|Расіі]] пасля раздзелаў Рэчы Паспалітай. Наогул, лічыў, што і польская «шляхецкая арыстакратычная рэспубліка», і расійская «баярская алігархія», якія выключалі ''дэмас'', былі «двума ліхамі» ў беларускай гісторыі і згубна ўплывалі на беларускі народ, які «моцна дэмакратычны ў сваіх гістарычных і народных традыцыях». Пазней, у 1920-х гадах, дадаткова падкрэсліваў эканамічны фактар у гісторыі і значэнне класавай барацьбы ў гісторыі Вялікага Княства Літоўскага.{{Няма АК}} == Ацэнкі == [[Файл:Mitrafan Doŭnar-Zapolski. Мітрафан Доўнар-Запольскі (1926).jpg|міні|злева|Правадзейны член Інбелкульта Мітрафан Доўнар-Запольскі на гарадзішчы [[Банцараўшчына]]. 1926 г.]] Яго асоба і творчасць прыцягвалі самыя палярныя ацэнкі. Да 1930-х яго наогул станоўча ацэньвалі [[М. К. Любаўскі]], [[У. І. Пічэта]], [[Ф. Ф. Турук]], [[Д. І. Даўгяла]] і інш.<ref>Караў 1994, С. 5.</ref> Пачынаючы з 1930-х гадоў, Доўнар-Запольскі трапіў, як навуковец, пад вострую палітызаваную крытыку ([[С. Я. Вальфсон|С. Я. Вольфсон]], В. М. Перцаў, У. К. Шчарбакоў і інш.). У 1940-х—1970-х, гадах параўнальна бяспечныя часткі яго прац (этнаграфія, археалогія, археаграфія) вывучаліся, і ставіліся ў аснову прац ([[Васіль Кірылавіч Бандарчык|В. К. Бандарчык]], [[Міхаіл Фёдаравіч Піліпенка|М. Ф. Піліпенка]], [[Ігар Усеваладавіч Чаквін|І. У. Чаквін]], [[Мікалай Мікалаевіч Улашчык|М. М. Улашчык]], [[Леанід Васілевіч Аляксееў|Л. В. Аляксееў]]). Гістарычныя працы Мітрафана Доўнар-Запольскага зрэдку згадваліся ў спасылках да 1980-х. Спробы ацэнкі М. В. Доўнар-Запольскага як гісторыка рабіліся ў манаграфіях [[Уладзімір Мікалаевіч Міхнюк|У. М. Міхнюка]], [[Залман Юдавіч Капыскі|З. Ю. Капыскага]], [[Валянціна Уладзіміраўна Чапко|В. У. Чапко]]. У 1990-х з’явіліся працы, якія вывучалі агульную навуковую пазіцыю М. Доўнар-Запольскага (С. І. Міхальчанка), развіццё яго гістарычнай канцэпцыі ([[Дзмітрый Уладзіміравіч Караў|Дз. У. Караў]], [[М. Ф. Шумейка]]). [[Джон Леслі Говард Кіп]] і [[Альтэр Львовіч Літвін|Альтэр Літвін]] згадваюць пра Доўнар-Запольскага і Пічэту як пра «ўмераных (беларускіх) нацыяналістаў»<ref>У кнізе «Сталінізм: рускі і заходні пагляд на пераломе стагоддзяў» (Routledge, 2005, ISBN 0415351081, [http://books.google.com/books?vid=ISBN0415351081&id=1AFH0yHI_MsC&pg=PA162&lpg=PA162&ots=zwlD9cn-p-&dq=Dovnar+Belarus&sig=Ih2xTKTiYchoSeZqVOt0UyVDCoY p.162]).</ref>. == Памяць == [[Файл:Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі і яго жонка Надзея Маркіянаўна Доўнар-Запольская. 1926.jpg|thumb|Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі і яго жонка Надзея Маркіянаўна. 1926]] У ліпені 1997 года [[Помнік Мітрафану Доўнар-Запольскаму (Рэчыца)|помнік Доўнар-Запольскаму]] пастаўлены ў [[Рэчыца|Рэчыцы]], побач з будынкам мясцовага ліцэя<ref>{{Cite web |url=https://monument.goub.by/wp-content/gallery/dovnarzapolsk/1.jpg |title=Помнік Мітрафану Доўнар-Запольскаму ў г. Рэчыца |access-date=24 верасня 2020 |archive-date=14 верасня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914070638/https://monument.goub.by/wp-content/gallery/dovnarzapolsk/1.jpg |url-status=dead }}</ref>, аўтар праекта [[Эдуард Канстанцінавіч Агуновіч|Эдуард Агуновіч]], скульптар [[Валяр’ян Янушкевіч]]. == Навуковыя працы == === Гісторыя, эканоміка і статыстыка Беларусі === * Нарыс гісторыі крывіцкіх і дрыгавіцкіх земляў да канца XII стагоддзя, Кіеў, 1891. * Заходне-руская сялянская абшчына ў XVI стагоддзі, Санкт-Пецярбург, 1897. * Дзяржаўная гаспадарка Вялікага княства літоўскага пры Ягелонах. Магістарская дысертацыя, Кіеў, 1901. * Нарысы арганізацыі заходне-рускага сялянства ў XVI стагоддзі. Доктарская дысертацыя, Кіеў, 1906. * Гісторыя рускай народнай гаспадаркі, Кіеў, 1911. * [http://www.manarchija.org/dz Гісторыя Беларусі, пачатковы варыянт у 1919 годзе, дапоўнена і надрукавана ў 1925 годзе, забаронена, выдадзена паводле няпоўнага рукапісу ў 1994 і 2005 гадах.] {{Архівавана|url=https://archive.today/20130113002751/http://www.manarchija.org/dz |date=13 студзеня 2013 }} * Нарыс сацыяльна-эканамічнай структуры Беларусі ў XVI—XVIII ст., Менск, 1925. * Народная гаспадарка Беларусі ў 1861—1914, Менск, 1926. * СССР па раёнах. Заходні раён (Беларуская ССР і заходняя частка РСФСР), Масква-Ленінград, 1928. === Этнаграфія і фальклор Беларусі === * Беларускае вяселле і вясельныя песні, Кіеў, 1888. * Беларускае вяселле ў культурна-рэлігійных перажытках, Кіеў, 1893. * Беларускае Палессе. Зборнік этнаграфічных матэрыялаў М. В. Доўнар-Запольскага. Песні пінчукоў{{efn|Тут, жыхароў Піншчыны.}}, Кіеў, 1895. * Даследванні і артыкулы. Зборнік у 2 т., Кіеў, 1909. === Палітычная гісторыя Русі і Расіі === * Палітычны лад Старажытнай Русі, Масква, 1906. * Палітычныя ідэалы М. М. Сперанскага, Масква, 1906. * Узнікненне міністэрстваў ў Расіі, Масква, 1906. * З гісторыі сацыяльных рухаў у Расіі. Зборнік артыкулаў, Кіеў, 1905. === Працы па руху дзекабрыстаў === * Таемнае таварыства дзекабрыстаў, Масква, 1906. * Мемуары дзекабрыстаў, Кіеў, 1906. * Ідэалы дзекабрыстаў, Масква, 1907. === Дакументальныя працы === * Дакументы Маскоўскага архіву Міністэрства юстыцыі, Масква, 1897. * Баркулабаўскі летапіс, 1897. * [[Акты Літоўска-Рускай дзяржавы]]. Выпуск 1, 1390—1529, Масква, 1898. * Літоўскія ўпамінкі татарскім ордам, Сімферопаль, 1898. * Зборнік матэрыялаў з гісторыі народу Валынскага ваяводства ў 17—18 ст., 1914 (не публ.). == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Саковіч А.'' Прафэсар Мітрахван Доўнар-Запольскі // Веда [Нью-Ёрк]. — 1952. — № 7 (12). — С. 193—206. * ''Палонская-Васіленка Н.'' Доўнар-Запольскі // Запісы = Zapisy. — 1953. — № 1. — С. 14—28. * ''Бандарчык В.'' Спадчына гісторыка і этнографа // Літаратура і мастацтва. — 1960. — № 102. * ''Бандарчык В. К.'' Гісторыя беларускай этнаграфіі XIX ст. — Мн.: Навука і тэхніка, 1964. — 282 с. С.201—215. * ''Калубовіч А.'' Прафэсар Мітрафан Доўнар-Запольскі й Акт 25 Сакавіка // Беларуская думка [Саўт-Рывэр]. — 1964. — № 6. — С. 3—7. * ''Калубовіч А.'' Прафэсар Мітрафан Доўнар-Запольскі й Акт 25 Сакавіка // Калубовіч, А. Крокі гісторыі: Дасьледаваньні, артыкулы, успаміны / Аўген Калубовіч; Біяграфічны нарыс і сьпіс публікацый І. Каханоўскай. — Беласток — Вільня — Менск: «ГаМакс» — «Наша Ніва» — Мастацкая літаратура, 1993. — 285 с. — ISBN 5-340-01437-1. — С. 85—91. * ''Караў Дз. У.'' Прадмова // Доўнар-Запольскі М. В. Гісторыя Беларусі / Беларус. Энцыкл., Нац. арх. Рэсп. Беларусь.; Пер. з рус. Т. М. Бутэвіч, Т. М. Кароткая, Е. П. Фешчанка. — Мн.: БелЭн, 1994. — 510 с.: 1л. ISBN 5-85700-151-X. С.5—15. * Даследчык гісторыі трох народаў: М. В. Доўнар-Запольскі. Гомель, 2000. * ''[[Валянціна Міхайлаўна Лебедзева|Лебедева В. М.]], [[Віталь Уладзіміравіч Скалабан|Скалабан В. В.]], Шумейко М. Ф.'' М. В. Довнар-Запольский и его наследие // Довнар-Запольский М. В. История Белорусии / М. В. Довнар-Запольский. — 2-е изд. — Мн.: Беларусь, 2005. — 680 с. ISBN 985-01-0550-X. С.3—14. * [http://pawet.net/library/history/bel_history/smalianchuk/64b/Мітрафан_Доўнар-Запольскі_(1868-1934_гг.):_асоба_ў_дакументах_і_ўспамінах.html Мітрафан Доўнар-Запольскі (1868—1934 гг.): асоба ў дакументах і ўспамінах / укл.: В. М. Мятліцкая. — Мінск : Лімарыус, 2020. — 488 с., іл.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210216160249/http://pawet.net/library/history/bel_history/smalianchuk/64b/%D0%9C%D1%96%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%80-%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D1%96_(1868-1934_%D0%B3%D0%B3.):_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B0_%D1%9E_%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%85_%D1%96_%D1%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B0%D1%85.html |date=16 лютага 2021 }} // на [[pawet.net]] * {{крыніцы/Беларуская Народная Рэспубліка 1918—1920 гг.: ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці |ref=Міхалюк}} * {{артыкул |аўтар=Белазорович В. А. |загаловак=Роль Е. Ф. Карского в формировании белорусской национальной исторической концепции |выданне=Славянский мир и национальная речевая культура в современной коммуникации |год=2021 |старонкі=10—17 |ref=Белазаровіч}} == Спасылкі == {{Commonscat|}} * [http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/dounar.html ДОЎНАР-ЗАПОЛЬСКІ Мітрафан Віктаравіч] * [http://libarts.basnet.by/view.php?dir=20 Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі : ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160307123457/http://libarts.basnet.by/view.php?dir=20 |date=7 сакавіка 2016 }} віртуальная выстаўка на сайце Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Я.Коласа НАН Беларусі * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/iofe/%D0%9C%D1%96%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%80-%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D1%96.html Іофэ Эмануіл. Мітрафан Доўнар-Запольскі — дасьледнік сацыяльна-эканамічнага разьвіцьця фэадальнае Беларусі // Спадчына 1997. № 4. С. 48-64. ] // на [[pawet.net]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Доўнар-Запольскі Мітрафан}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Украіны]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Мітрафан Доўнар-Запольскі]] 2u2li4vb3jv4dtgipt6r9nyfx589urj 0 2342 5135924 5083685 2026-05-05T03:11:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135924 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мёрскі раён |Арыгінальная назва = |Герб = Coat of Arms of Miory, Belarus.svg |Сцяг = Flag of Miory.svg |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = раён |Гімн = |Уваходзіць у = [[Віцебская вобласць]] |Уключае = |Сталіца = [[Мёры]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 81,8 %, [[руская мова|руская]] 17,11 %<br/><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 63,93 %, руская 32,81 %<ref name="belstat2009" /> |Насельніцтва = 24&nbsp;364 чал.<ref name="belstat2009">[https://archive.today/20120523225241/belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php Вынікі перапісу 2009 года]</ref> |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = 14 |Шчыльнасць = 13,64 |Месца па шчыльнасці = 10 |Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 93,01 %, <br /> [[рускія]] — 3,98 %, <br /> [[палякі]] — 1,69 %, <br /> іншыя — 1,32 %<ref name="belstat2009" /> |Канфесійны склад = |Плошча = 1&nbsp;786,64<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> |Месца па плошчы = 11 |Максімальная вышыня = [[Воўчая гара]] 209 |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Belarus, Viciebskaja voblasć, Miorski rajon.png |Часавыпояс = [[UTC+2]] |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = http://miory.vitebsk-region.gov.by |Заўвагі = }} '''Мёрскі раён''' — [[Раён|адміністрацыйная адзінка]] ў складзе [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Размешчаны на паўночным захадзе Віцебскай вобласці ў межах [[Полацкая нізіна|Полацкай нізіны]]. Мяжуе з [[Браслаўскі раён|Браслаўскім]], [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскім]], [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім]], [[Полацкі раён|Полацкім]] і [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскім]] раёнамі, [[Латвія|Рэспублікай Латвія]]. У якасці натуральнай мяжы з Верхнядзвінскім раёнам выступае [[Заходняя Дзвіна]]. <br /> Плошча раёна — 1787 км². == Геаграфія == Большая частка раёна знаходзіцца ў межах [[Полацкая нізіна|Полацкай нізіны]] — плоскаўвагнутай, прарэзанай далінамі рэк, з адноснымі вышынямі ў 3-5 м. На паўночным захадзе на тэрыторыі раёна знаходзяцца ўзвышшы [[Браслаўская града|Браслаўскай грады]]. Тут асноўны тып рэльефу — узгорыста-марэнны азёрны, значна расчлянёны, спалучае падоўжаныя ўзгоркі і невялікія грады з западзінамі. Найвышэйшы пункт — Воўчая Гара (211 м), размешчана непадалёку ад вёскі [[Пераброддзе]]. У тэктанічных адносінах раён прымеркаваны да Прыбалтыйскай монакліналі — схілу [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]]. Сучасная паверхня складзена з алювіяльных адкладаў поймы і надпоймавых тэрас [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]], азёрна-алювіяльных, марэнных і флювіягляцыяльных адкладаў паазерскага [[ледавік]]а. Ніжэй залягаюць утварэнні сожскага і дняпроўскага ледавікоў. Агульная магутнасць тоўшчы антрапагенавых адкладаў ад 40-50 да 60-90 м. У сельгасугоддзях [[дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы]] займаюць 49,9 %, [[дзярнова-падзолістыя глебы]] — 34, дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя — 9,2, тарфяна-балотныя — 5,3, поймавыя — 1,5 %. Па механічным складзе пераважаюць сугліністыя глебы. Асноўнае выкапнёвае багацце раёна — [[торф]]. Па тэрыторыі Мёрскага раёна працякаюць 16 рэк і 39 ручаёў. Найбольшыя з іх — [[Заходняя Дзвіна]] і яе прытокі [[Дзісна]], [[Авута]], [[Волта]], [[Мёрыца]], [[Вята (рака)|Вята]], [[Друйка (рака)|Друйка]]. У раёне налічваецца 96 вадаёмаў, у тым ліку 83 возеры і 13 сажалак, 20 з якіх маюць прамысловае значэнне. Найбольшыя азёры: [[Абстэрна]] — 9,89 км², [[Ельня (возера)|Ельня]] — 5,42 км², [[Набіста]] — 3,76 км². Іншыя азёры: [[Ідолта (возера)|Ідолта]], [[Юндзялоўскае]], [[Орцы]], [[Асінаўка (возера)|Асінаўка]]. [[Капыльшчынскае вадасховішча]]. === Помнікі прыроды === * [[Бертаўшчынскі вялікі камень]] * [[Буяноўскі пагорак]] * [[Бярозаўскі вялікі камень]] * Гарадскі парк «Паўвостраў» * [[Гаранская града]] * [[Гір’яцкі вялікі камень]] * Крыніца «[[Святая вада Дзехцяроўская]]» * [[Кублішчынскі вялікі камень]] * [[Лупаўшчынскі вялікі камень]] * [[Мазылеўскі вялікі камень]] * [[Новапагосцкі вялікі камень]] * [[Навалацкія пагоркі]] * [[Перабродскі валун]] * Прыкупная пушча * [[Ражнёўскі валун]] * [[Сімкаў скарбавы камень]] * [[Старая пушча]] * [[Язненскі талеркавы камень]] * [[Янапольскі скарбавы камень]] == Заказнікі == * [[Заказнік Ельня]] * [[Балота Мох]] * [[Воўчая гара]] * [[Копцеўская озавая града]] * [[Жада (заказнік)|Жада]] * [[Янава крыніца]] == Гісторыя == Мёрскі раён утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. 1 мая 1940 года ў раёне ўтвораны гарадскі пасёлак [[Друя]]. 12 кастрычніка 1940 года раён падзелены на 19 сельсаветаў: [[Аляксандраўскі сельсавет (Мёрскі раён)|Аляксандраўскі]], [[Барсукоўскі сельсавет (Мёрскі раён)|Барсукоўскі]], [[Валькоўскі сельсавет|Валькоўскі]], [[Воўкаўшчынскі сельсавет|Воўкаўшчынскі]], [[Дварнасельскі сельсавет|Дварнасельскі]], [[Жукоўскі сельсавет|Жукоўскі]], [[Лебедзеўскі сельсавет (Мёрскі раён)|Лебедзеўскі]], [[Лявонавецкі сельсавет|Лявонавецкі]], [[Лявонпальскі сельсавет|Лявонпальскі]], [[Мальцаўскі сельсавет|Мальцаўскі]], [[Мёрскі сельсавет|Мёрскі]], [[Наўгародскі сельсавет|Наўгародскі]], [[Новакрукоўскі сельсавет|Новакрукоўскі]], [[Новапагосцкі сельсавет|Новапагосцкі]], [[Павяцкі сельсавет|Павяцкі]], [[Перабродскі сельсавет|Перабродскі]], [[Урбанаўскі сельсавет|Урбанаўскі]], [[Чэраскі сельсавет|Чэраскі]], [[Янчонкаўскі сельсавет|Янчонкаўскі]]. З 20 верасня 1944 года раён у складзе [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — у складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Валькоўскі, Воўкаўшчынскі, Дварнасельскі, Жукоўскі, Лявонавецкі, Янчонкаўскі сельсаветы, Барсукоўскі сельсавет перайменаваны ва [[Узменскі сельсавет|Узменскі]], Лебедзеўскі — у [[Дзедзінаўскі сельсавет|Дзедзінаўскі]], Новакрукоўскі сельсавет — у [[Глінаўскі сельсавет|Глінаўскі]], утвораны [[Камянполлеўскі сельсавет]]. 7 жніўня 1957 года Мёры атрымалі статус гарадскога пасёлка, скасаваны Мёрскі сельсавет. 27 сакавіка 1959 года скасаваны Глінаўскі, Урбанаўскі і Чэраскі сельсаветы, утвораны [[Якубаўшчынскі сельсавет]]. 3 кастрычніка 1959 года да раёна далучаны горад [[Дзісна]], [[Мікалаёўскі сельсавет|Мікалаёўскі]], [[Сцефанполлеўскі сельсавет|Сцефанполлеўскі]], [[Туркоўскі сельсавет]]ы скасаванага [[Дзісенскі раён|Дзісенскага раёна]]. З 20 студзеня 1960 года раён у складзе [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. 16 верасня 1960 года скасаваны Аляксандраўскі і Сцефанполлеўскі сельсаветы, 14 красавіка 1962 года — Мальцаўскі сельсавет. 17 красавіка 1962 года да раёна далучаны гарадскі пасёлак [[Шаркаўшчына]], [[Буйкаўскі сельсавет|Буйкаўскі]], [[Германавіцкі сельсавет|Германавіцкі]], [[Дулінаўскі сельсавет|Дулінаўскі]], [[Жукоўшчынскі сельсавет (Мёрскі раён)|Жукоўшчынскі]], [[Пяліцкі сельсавет|Пяліцкі]], [[Ручайскі сельсавет|Ручайскі]], [[Шкунціцкі сельсавет]]ы скасаванага [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскага раёна]]. 28 мая 1962 года скасаваны Жукоўшчынскі сельсавет. 25 снежня 1962 года да раёна далучаны [[Дворнаўскі сельсавет|Дворнаўскі]], [[Завуццеўскі сельсавет|Завуццеўскі]], [[Лужкоўскі сельсавет (Мёрскі раён)|Лужкоўскі]], [[Празароцкі сельсавет|Празароцкі]], [[Старынкаўскі сельсавет (Мёрскі раён)|Старынкаўскі]], [[Язненскі сельсавет]]ы скасаванага [[Пліскі раён|Пліскага раёна]]. 18 сакавіка 1963 года гарадскі пасёлак [[Друя]] перададзены [[Браслаўскі раён|Браслаўскаму раёну]], Дворнаўскі сельсавет скасаваны. 12 лютага 1965 года Дулінаўскі, Празароцкі, Старынкаўскі, Шкунціцкі сельсаветы перададзены [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкаму раёну]]. 9 ліпеня 1965 года Лявонпальскі сельсавет перайменаваны ў [[Даўгінаўскі сельсавет (Мёрскі раён)|Даўгінаўскі]]. 30 ліпеня 1966 года гарадскі пасёлак Шаркаўшчына, Буйкаўскі, Германавіцкі, Лужкоўскі, Пяліцкі, Ручайскі сельсаветы перададзены ў склад адноўленага Шаркаўшчынскага раёна. 17 снежня 1971 года Наўгародскі сельсавет перайменаваны ў [[Дварнасельскі сельсавет|Дварнасельскі]]. 7 студзеня 1972 года Мёры атрымалі статус горада. 26 сакавіка 1973 года скасаваны Дзедзінаўскі сельсавет, 11 сакавіка 1974 года — Камянполлеўскі сельсавет. На 1 студзеня 1974 года ў складзе раёна 12 сельсаветаў, 762 населеныя пункты<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|B5 }}</ref>. 24 жніўня 1992 года Якубаўшчынскі сельсавет перайменаваны ў [[Чэраскі сельсавет|Чэраскі]]. 20 кастрычніка 1995 года Мёрскі раён і горад Мёры аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 8 красавіка 2004 года ўтвораны [[Мёрскі сельсавет]], скасаваны Дварнасельскі, Чэраскі і Узменскі сельсаветы<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}</ref>. 16 верасня 2010 года Даўгінаўскі сельсавет перайменаваны ва [[Узмёнскі сельсавет|Узмёнскі]]<ref>{{Cite web |url=http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-258/2010-258(002-004).pdf&oldDocPage=3 |title=Решение Витебского областного Совета депутатов от 16 сентября 2010 г. № 35 О переименовании Долгиновского сельсовета Миорского района |access-date=23 верасня 2020 |archive-date=2 сакавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240302135628/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-258/2010-258(002-004).pdf&oldDocPage=3 |url-status=dead }}</ref>. == Сацыяльная сфера == === Адукацыя === {{main|Адукацыя ў Мёрскім раёне}} У раёне дзейнічаюць 12 дзіцячых садоў: у г. Дзісна, у в. Ідолта, Чэрасы, Іст, Туркова, Канцэрава, Наўгароды, Нікалаёва, Язна і 3 дзіцячых сада ў Міёрах. Усе дашкольныя ўстановы ўкаранілі праграму «Пралеска». У раёне налічваецца 28 школ: 3 сярэднія школы ў Міёрах, астатнія — у г. Дзісна, у в. Язна, Завуцце, Пераброддзе, Папшулі, Павяцце, Туркова, Узмёны, Цвеціна, Далгінава, Сіцькова, Новы Пагост, Чапукі, Дворнае Сяло, Волкаўшчына, Дрыгучы, Мікалаёва, Ісце, Паташня, Крукі, Слабада, Мілашова, Наўгароды, Фурсяны, Забалоцце. З іх — 8 базавых і 17 сярэдніх школ, 10 устаноў тыпу школа-сад у в. Завуцце, Пераброддзе, Узмёны, Цвеціна, Сіцькова, Новы Пагост, Чапукі, Волкаўшчына, Дрыгучы, Слабада. === Ахова здароўя === Медыцынскае абслугоўванне насельніцтва ў раёне ажыццяўляе ўстанова аховы здароўя «[[Міёрская раённая цэнтральная бальніца]]» . == Насельніцтва == Колькасць насельніцтва: : 2009 — 24 364 чал.<ref name="pop">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасць насельніцтва Беларусі на кастрычнік 2009 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm |date=2 кастрычніка 2019 }}</ref> : 2007 — 27,2 тыс. : 1998 — 33,3 тыс. : 1995 — 34,4 тыс.{{sfn|Беларусь|1995}} Населеных пунктаў 470, у тым ліку два гарады — [[Мёры]] і [[Дзісна]]. == Адміністрацыйны падзел == Раён падзелены на 9 сельскіх саветаў: Завуццеўскі, Мёрскі, Мікалаёўскі, Новапагосцкі, Перабродскі, Павяцкі, Туркоўскі, Узмёнскі, Язненскі. == Транспарт == Па тэрыторыі раёна праходзіць чыгунка Варапаева — Друя, аўтамабільныя дарогі Браслаў — Полацк, Верхнядзвінск — Шаркаўшчына, Дзісна — Лужкі, Дзісна — Германавічы. Ёсць паромная пераправа праз Дзвіну ў Дзісне. Праведзены [[нафтаправод «Дружба»]]. == Культура, адукацыя, друк == Мясцовая прэса прадстаўлена раённай газетай «[[Міёрскія навіны]]». Наклад — амаль 4 тыс. асобнікаў (2019). Гл. [https://www.mijory.by/ Міёрскія навіны]. == Мясцовыя святы == З 2012 г. у верасні на Мёршчыне праводзіцца экалагічнае свята «Жураўлі і журавіны Міёрскага краю». == Помнікі архітэктуры == * [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Грыгаравічы)|Свята-Петра-Паўлаўская царква]] 1861 г., в. Грыгаравічы == Вядомыя асобы == * [[Павел Канстанцінавіч Валынцэвіч|Павел Валынцэвіч]] (1875—1962) — адзін з пачынальнікаў сучаснай беларускай фатаграфіі, святар<ref name="walyncewicz">[http://www.rh.by/by/141/250/3737/ Павел Валынцэвіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131113142133/http://www.rh.by/by/141/250/3737/ |date=13 лістапада 2013 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref>. * [[Ян Гушча]] (1917—1986) — паэт, празаік, перакладчык. * [[Генрых Дмахоўскі]] (1810, [[Забалоцце (Перабродскі сельсавет)|Забалоцце]] — 1863) — удзельнік нацыянальна-вызваленчага руху на землях Беларусі, Літвы і Польшчы ў 1830—1860-я гады. * [[Юрый Кашыра]] (1904—1943) — каталіцкі святар, прылічаны да святых. * Міхась Ляўковіч (нар. 1950, в. Язна) — беларускі мастак. * Язэп Малецкі (1906, в. Якужы — 1982) — грамадскі дзеяч, доктар медыцыны. * [[Васіль Мядзелец]] (1928, в. [[Ружанполле]] — 2004) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, сябра беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі [[Саюз беларускіх патрыётаў]] (СБП). * [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Сяргей Панізнік]] (нар. 1942, в. Бабышкі) — беларускі [[паэт]], перакладчык, заснавальнік [[Музей радзімазнаўства|Музея радзімазнаўства]] ў [[Лявонпаль|Лявонпалі]]. * [[Часлаў Сіповіч]] (1914—1981) — рэлігійны і грамадскі дзеяч. * Франц Сіўко (нар. 1953, в. Вята) — беларускі празаік, публіцыст. * [[Казімір Смулька]] (1894, в. [[Пруднікі (Мёрскі раён)|Пруднікі]] — 1965) — дзеяч беларускага хрысціянскага руху, каталіцкі [[святар]]. * [[Пятро Паўлавіч Сушко|Пятро Сушко]] (1937—1996) — беларускі паэт і перакладчык. * [[Ягор Андрэевіч Тамко|Ягор Тамко]] (1935, в. [[Лявонаўцы]] — 2008) — віцэ-адмірал, [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Браніслаў Туронак]] ([[1896]], фальв. Пестуны — [[1938]]) — беларускі грамадскі дзеяч. * [[Галіна Казіміраўна Тычка|Галіна Тычка]] (нар. 1955, в. [[Сташулі]]) — беларуская літаратуразнаўца. * [[Генадзь Іванавіч Цітовіч|Генадзь Цітовіч]] (1910—1986) — харавы дырыжор, этнамузыказнавец, [[кампазітар]]. * Вячаслаў Шамшур (нар. 1942, в. Пціцкія) — беларускі мастацтвазнаўца. * [[Алесь Юршэвіч]] (1928, в. [[Курылавічы (Мёрскі раён)|Курылавічы]] — 2007) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, сябра і адзін з утваральнікаў [[Глыбокае|глыбоцкай]] групы беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі [[Саюз беларускіх патрыётаў]] (СБП). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Мёрскага раёна / рэдкал. Г. М. Маняк [і інш.]. — Мн., 1998. — 630 с. * Туристская энциклопедия Беларуси. Мн. Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с. * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Міёрскі раён|479}} == Спасылкі == * [http://miory.vitebsk-region.gov.by/by/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180929194642/http://miory.vitebsk-region.gov.by/by/ |date=29 верасня 2018 }} * [https://www.radzima.net/be/rayon/mierski.html Спіс населенных пунктаў Мёрскага раёна па сельсаветах] * [http://pridvinie.vlib.by/index.php/mijorski-rajon Рэсурс Віцебскай абласной бібліятэкі «Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць»] * [http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_vitebsk/regions/reg_miory/map.shtml Мапы і агульныя звесткі на emaps-online] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100929130639/http://emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_vitebsk/regions/reg_miory/map.shtml |date=29 верасня 2010 }} * [http://www.westki.info/miory Навіны Мёрскага раёна на сайце Westki.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090503063033/http://westki.info/miory |date=3 мая 2009 }} <!-- * [http://dorogiby.info/node/557 Гісторыка-культурныя каштоўнасці Мёрскага раёна на сайце «Дорогами Беларуси»] (на рускай мове) --> * [https://radzima.org/be/rayon/miyerski.html Фотаздымкі адметных мясцін на сайце Radzima.org] * [http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=1460 Урокі міёрскага радзімазнаўства — «круглы стол», арганізаваны газетай «Культура»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160310054813/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=1460 |date=10 сакавіка 2016 }} * [http://globustut.by/_regs/miors.htm Выдатныя мясціны на партале globustut.by] {{ref-ru}} * [http://www.ng.by/ru/issues?art_id=43178 Артыкул «Вадаспад нечаканых адкрыццяў» у «Народнай газеце», 27.01.2010] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120111105024/http://www.ng.by/ru/issues?art_id=43178 |date=11 студзеня 2012 }} {{Мёрскі раён}} {{Адміністрацыйны падзел Віцебскай вобласці}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Мёрскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Вілейская вобласць|child|загаловак=Мёрскі раён у [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] (1940—1944)}} |спіс2 = {{Полацкая вобласць|child|загаловак=Мёрскі раён у [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]] (1944—1954)}} |спіс3 = {{Маладзечанская вобласць|child|загаловак=Мёрскі раён у [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]] (1954—1960)}} |спіс4 = {{Віцебская вобласць БССР|child|загаловак=Мёрскі раён у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] (з 1960)}} }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мёрскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе]] ghmn2k6i6h9n1oxg6lyk5tk5oub5xse 0 10185 5136019 4879049 2026-05-05T09:10:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5136019 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Шчытоўка (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Шчытоўка |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg = 54|lat_min = 52|lat_sec = 33 |lon_dir =E|lon_deg = 30|lon_min = 23|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Сенненскі |сельсавет = Багушэўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = 0,177044 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 2135<ref name="post">[http://zip.belpost.by/street/schitovka-viteb-sennenskiy-bogushevskiy Сайт РУП «Белпошта»]</ref> |паштовы індэкс = 211510<ref name="post" /> |аўтамабільны код = BY |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = }} '''Шчыто́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ščytoŭka}}, {{lang-ru|Щитовка}}) — [[вёска]] ў [[Сенненскі раён|Сенненскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Багушэўскі сельсавет|Багушэўскага сельсавета]]. Да 1963 года вёска ўваходзіла ў склад [[Асінаўскі сельсавет (Віцебскі раён)|Асінаўскага сельсавета]] [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]]<ref>Рашэнні выканкома Віцебскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 17 жніўня і 6 верасня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 34 (1034).</ref>. Вёска знаходзіцца каля аўтадарогі {{таблічка-by|М|8}} ({{таблічка-eu|95}}). На ўсход ад вёскі возера. У вёсцы дзейнічае база адпачынку УА «Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава»<ref name="ust">[http://tourvitebsk.gov.by/node/1427 Управление спорта и туризма Витебского облисполкома] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160312084821/http://tourvitebsk.gov.by/node/1427 |date=12 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://pravo.levonevsky.org/bazaby11/region01/text970.htm Решение Сенненского районного Совета депутатов от 24.06.2011 г. № 84 «Об установлении границ сельских населённых пунктов Сенненского района Витебской области»] {{ref-ru}} {{Багушэўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Багушэўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Сенненскага раёна]] 5k4bi8no7g16b4pt1gmkov9vm6zinl9 5136026 5136019 2026-05-05T09:26:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Крыніцы */ 5136026 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Шчытоўка (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Шчытоўка |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg = 54|lat_min = 52|lat_sec = 33 |lon_dir =E|lon_deg = 30|lon_min = 23|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Сенненскі |сельсавет = Багушэўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = 0,177044 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 2135<ref name="post">[http://zip.belpost.by/street/schitovka-viteb-sennenskiy-bogushevskiy Сайт РУП «Белпошта»]</ref> |паштовы індэкс = 211510<ref name="post" /> |аўтамабільны код = BY |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = }} '''Шчыто́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ščytoŭka}}, {{lang-ru|Щитовка}}) — [[вёска]] ў [[Сенненскі раён|Сенненскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Багушэўскі сельсавет|Багушэўскага сельсавета]]. Да 1963 года вёска ўваходзіла ў склад [[Асінаўскі сельсавет (Віцебскі раён)|Асінаўскага сельсавета]] [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]]<ref>Рашэнні выканкома Віцебскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 17 жніўня і 6 верасня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 34 (1034).</ref>. Вёска знаходзіцца каля аўтадарогі {{таблічка-by|М|8}} ({{таблічка-eu|95}}). На ўсход ад вёскі возера. У вёсцы дзейнічае база адпачынку УА «Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава»<ref name="ust">[http://tourvitebsk.gov.by/node/1427 Управление спорта и туризма Витебского облисполкома] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160312084821/http://tourvitebsk.gov.by/node/1427 |date=12 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. == Славутасці == * [[Старадаўнія дубы Багушэўскага лясгаса]] — батанічны помнік прыроды мясцовага значэння (за 2,95 км на паўднёвы ўсход ад вёскі). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://pravo.levonevsky.org/bazaby11/region01/text970.htm Решение Сенненского районного Совета депутатов от 24.06.2011 г. № 84 «Об установлении границ сельских населённых пунктов Сенненского района Витебской области»] {{ref-ru}} {{Багушэўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Багушэўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Сенненскага раёна]] r7834pmh6v9ll6do4o3zogb710lm3al 0 15111 5136054 5116640 2026-05-05T10:21:19Z Gleb Leo 83942 5136054 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Вацлаў Ластоўскі}} {{ДД | імя = Вацлаў Ластоўскі | жанчына = | выява = Vaclaw Lastowski.jpg | подпіс = | тытул = 2-і Старшыня Рады міністраў БНР | сцяг =Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg | сцяг2 = Coat of Arms of Belarus (1991).svg | перыядпачатак = снежань [[1919]] | перыядканец = красавік [[1922]] | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | прэм'ер = | папярэднік = [[Антон Луцкевіч]] | пераемнік = [[Аляксандр Цвікевіч]] | тытул_2 = Неадменны сакратар БАН | перыядпачатак_2 = [[1928]] | перыядканец_2 = [[1930]] | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | прэзідэнт_2 = | дата нараджэння = 8.11.1883 | месца нараджэння = | дата смерці = 23.1.1938 | месца смерці = | выбарчая_акруга = | нацыянальнасць = | партыя = БСГ ([[1906]]—[[1908]]), БПСР ([[1919]]—[[1923]]) | муж = | жонка = [[Марыя Ластоўская|Марыя]] з [[Іваноўскія|Іваноўскіх]] | род = [[Ластоўскія]] | бацька = Юстын Ластоўскі | маці = Ганна | дзеці = Ганна, Станіслава | прафесія = | рэлігія = [[рыма-каталік]] | узнагароды = | каментар = }} '''Ва́цлаў Юсты́навіч Ласто́ўскі''' ({{ДН|8|11|1883|27|10}}, засценак Калеснікаў Дзісенскага пав. Віленскай губ., цяпер [[Глыбоцкі раён]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] — {{ДС|23|1|1938}}, [[Саратаў]], НКУС. Псеўданімы і крыптанімы: ''Власт''; ''Wlast''; ''Васіль Люцьвяг''<ref>[http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/lastouski/Ластоўскі_В._Аб_найменьнях_-_%27Гуды%27,_-_%27Крывічы%27,_-_%27Русь%27.html ''Ластоўскі В.'' Аб найменьнях — «Гуды», — «Крывічы», — «Русь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210926025926/http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/lastouski/%D0%9B%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%92._%D0%90%D0%B1_%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%BD%D1%8F%D1%85_-_%27%D0%93%D1%83%D0%B4%D1%8B%27,_-_%27%D0%9A%D1%80%D1%8B%D0%B2%D1%96%D1%87%D1%8B%27,_-_%27%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%27.html |date=26 верасня 2021 }}</ref>; ''Юры Верашчака''; ''Ласт''; ''В.Ласт.''; ''Уласт''; ''Арцём Музыка''; ''Пагашчанін''; ''Сваяк''; ''Ю.Сулімірскі''; ''Язэп Гулевіч''<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Мікалай Хаўстовіч|Хаўстовіч, М]]|загаловак=Загадкі Альгерда Абуховіча|год=2019|выданне=Даследаванні і матэрыялы|том=5|старонкі=249}}</ref>;''Veritatis''; ''Miles''; ''Peregrinus''; ''В.В…''; ''В-…''; ''В. Л.''; ''В.Л-скі''; ''В-т''; ''Л.''; ''Ю. В.'') — беларускі грамадскі і палітычны дзеяч, пісьменнік, гісторык, філолаг, літаратуразнавец, этнограф, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН Беларусі]] (1928). == Біяграфія == У 1902 годзе ўступіў у [[Польская сацыялістычная партыя ў Літве|Польскую сацыялістычную партыю ў Літве]]. У 1904—1905 слухаў лекцыі ў [[Пецярбургскі ўніверсітэт|Пецярбургскім універсітэце]]. З 1906 у [[Рыга|Рызе]], дзе займаўся самаадукацыяй, далучыўся да мясцовага беларускага руху. У 1906—1908 член [[БСГ]]. З сакавіка 1909 у [[Вільня|Вільні]]. У 1909—1914 рэдакцыйны сакратар газеты «[[Наша ніва (1906)|Наша ніва]]». Рэдагаваў часопісы «[[Саха (1912)|Саха]]» (1912), «[[Беларускі сцяг (1922)|Беларускі сцяг]]» (1922), газету «[[Гоман (газета, 1916)|Гоман]]» (1916—1917). Выступіў ініцыятарам шырокай дыскусіі пра шляхі развіцця, творчы метад, кірунак і стыль беларускай літаратуры, у якой прынялі ўдзел [[Я. Купала]], [[М. Гарэцкі]], [[Л. Гмырак]]. У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] заставаўся ў Вільні. У студзені 1915 разам з [[В. Святаполк-Мірскі]]м, [[І. Луцкевіч]]ам і [[А. Луцкевіч]]ам падпісаў зварот да нямецкіх акупацыйных улад аб выданні беларускіх газет. Кіраваў віленскай «Беларускай кнігарняй» і [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускім выдавецкім таварыствам]], курыраваў выданне школьных падручнікаў у [[Выдавецтва Вацлава Ластоўскага|прыватным выдавецтве]], сам удзельнічаў у іх напісанні. Уваходзіў у кіраўніцтва партыі «Хрысціянская злучнасць» (1915). Адзін з аўтараў «Мемарандума прадстаўнікоў Беларусі», у якім адстойваў права беларускага народа на нацыянальна-дзяржаўнае развіццё і які быў прадстаўлены на міжнароднай канферэнцыі ў [[Лазана|Лазане]] ([[Швейцарыя]], 1916). Быў адным з удзельнікаў [[Сувязь незалежнасці і непадзельнасці Беларусі|Сувязі незалежнасці і непадзельнасці Беларусі]] (СНіНБ), што ўзнікла ў 1916 годзе. У лістоўках ад імя гэтай арганізацыі выказаў ідэю дзяржаўнай незалежнасці Беларусі, у той час як многія іншыя беларускія дзеячы яшчэ схіляліся да стварэння [[Канфедэрацыя Вялікага Княства Літоўскага|канфедэрацыі з Літвой]]. Такім чынам, Вацлаў Ластоўскі стаў першым, хто выказаўся за поўную незалежнасць Беларусі<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=123-124}}</ref>. У 1918—1919 член [[Віленская беларуская рада|Віленскай беларускай рады]], у сакавіку 1918 кааптаваны ад яе ў склад [[Рада БНР|Рады БНР]]. Удзельнічаў у абвяшчэнні незалежнасці [[БНР]]. У лістападзе 1918 увайшоў у склад [[Літоўская Тарыба|Літоўскай Тарыбы]]. У канцы 1918 узначаліў Беларускае прадстаўніцтва пры Літоўскай Тарыбе, потым беларускі аташэ пры літоўскім пасольстве ў [[Берлін]]е. 3 1919 член Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў ([[БПС-Р]]). У снежні [[1919]] узначаліў Кабінет міністраў [[Народная рада БНР|Народнай рады БНР]]. Арыштаваны польскімі ўладамі 17 снежня 1919; вызвалены ў лютым 1920; пераехаў у Рыгу, потым у [[Коўна]]. Разам з [[Т. Грыб]]ам, [[К. Дуж-Душэўскі]]м, [[А. Цвікевіч]]ам і іншымі ўвайшоў у Камітэт загранічных груп Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў. Удзельнічаў у арганізацыі антыпольскага партызанскага руху. Пасля падпісання папярэдніх умоў міру паміж Савецкай Расіяй і Польшчай (кастрычнік 1920) у афіцыйным пасланні мірнай канферэнцыі ў [[Парыж]]ы прасіў краіны Антанты аказаць дапамогу ўраду БНР. [[20 кастрычніка]] 1920 на беларускай канферэнцыі ў Рызе пад кіраўнінтвам В. Ластоўскага створаны блок беларускіх партый для барацьбы супраць Савецкай улады і польскай акупацыі за незалежную і непадзельную Беларусь. У сувязі з разыходжаннямі па пытаннях тактыкі Камітэта замежных груп і ЦК БПС-Р ([[П. Бадунова]], [[Я. Мамонька]]) на з’ездзе БПС-Р у Мінску ў снежні 1920 выключаны з партыі беларускіх эсэраў, якія на савецкай тэрыторыі ў гэты час падтрымлівалі савецкую ўладу. Удзельнік [[Першая Усебеларуская канферэнцыя|Першай Усебеларускай канферэнцыі]] ў [[Прага|Празе]] (верасень 1921), якая прызнала ўрад Луцкевіча адзіным законным беларускім урадам. У 1920—1923 з дыпламатычнымі місіямі наведаў Бельгію, Германію, Ватыкан, Італію, Чэхаславакію, Францыю, Швейцарыю і іншыя краіны, выступаў за правы беларускага народа, асабліва ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. [[20 красавіка]] [[1923]] падаў у адстаўку з пасады прэм’ер-міністра БНР. Працаваў у [[Міністэрства беларускіх спраў Літвы|Міністэрстве беларускіх спраў у Літве]]. У 1923—1927 выдаваў часопіс «[[Крывіч (1923)|Крывіч]]», надрукаваў некалькі падручнікаў. Узначальваў «Камітэт 400-летняга юбілею беларускага друку: 1525—1925» (разам з [[К. Дуж-Душэўскі]]м, [[Аляксандр Ружанцоў|А. Ружанцовым]]). Быў старшынёй Сувязі нацыянальна-дзяржаўнага вызвалення Беларусі, ад імя якой выступаў за выкарыстанне беларускай мовы ў богаслужэннях. Запрошаны [[Інбелкульт]]ам на [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічную канферэнцыю па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] (лістапад 1926), на якой абраны старшынёй Графічнай камісіі і выступіў прыхільнікам кірылічнага шрыфту. Пад націскам неспрыяльных абставін (літоўскі ўрад адмовіўся фінансаваць выданне «Крывіча» і Беларускі цэнтр у Коўне, палітычны пераварот 17 снежня [[1926]] у Літве) у красавіку 1927 пераехаў у [[БССР]]. Працаваў дырэктарам Беларускага дзяржаўнага музея, загадчыкам кафедры этнаграфіі пры Інбелкульце, не маючы нават сярэдняй адукацыі. З 1928 акадэмік [[БелАН]]. Быў неадменным сакратаром Інбелкульта. Рэдагаваў «Працы кафедры этнаграфіі», працаваў у «Камісіі жывой беларускай мовы», уваходзіў у «Камісію па ахове помнікаў старасвтечыны ў БССР». Арганізоўваў этнаграфічныя экспедыцыі ў розныя рэгіёны Беларусі, у час адной з іх знойдзены [[Крыж Ефрасінні Полацкай]]. Пастановамі СНК БССР 20 лістапада [[1929]] вызвалены з пасады сакратара Беларускай АН. 21 ліпеня [[1930]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.openlist.wiki/%D0%9B%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%86%D0%BB%D0%B0%D0%B2_%D0%A3%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_(1883)|title=Ластовский Вацлав Устинович (1883)|website=Открытый список|access-date=2023-11-08}}</ref> арыштаваны ДПУ БССР па справе «[[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюза вызвалення Беларусі]]». Утрымліваўся ў турмах [[Масква|Масквы]] і [[Мінск]]а. 6 снежня 1930 пазбаўлены звання акадэміка. Фармальнай прычынай стала публікацыя артыкула [[Я. Станкевіч]]а «Дыспалаталізацыя l у беларускай мове» (1928) у «Запісках аддзела гуманітарных навук», выдадзеных Інбелкультам. Пастановай Калегіі АДПУ СССР ад 10 красавіка 1931 высланы на 5 гадоў у [[Саратаў]]<ref name=":0" />. Працаваў загадчыкам аддзела рэдкіх рукапісаў біблітятэкі Саратаўскага ўніверсітэта. Паўторна арыштаваны 20 жніўня [[1937]]<ref name=":0" />. Ваеннай калегіяй [[Вярхоўны Суд СССР|Вярхоўнага суда СССР]] 23 студзеня 1938<ref name=":0" /> прыгавораны да расстрэлу «як агент польскай разведкі і ўдзельнік нацыянал-фашысцкай арганізацыі». Па першым прысудзе рэабілітаваны 10 чэрвеня [[1988]]; па другім — 16 верасня [[1958]]<ref name=":0" />. Адноўлены ў званні акадэміка АНБ у [[1990]]. == У палітыцы == У публіцыстыцы, асабліва ў нашаніўскіх артыкулах «Сплачвайце доўг» ([[1913]]), «Па свайму шляху!» ([[1914]]), выступаў супраць рэвалюцыйна-дэмакратычнага кірунку ў літаратуры. Ставіў нацыянальныя інтарэсы вышэй за класавыя, лічыў нацыянальную праблему найважнейшай у гісторыі. Адмаўляў канцэпцыю адзінства гістарычных лёсаў Расіі і Беларусі, непрыхільна ставіўся да марксізму. «Для нас вельмі важна вырваць наш народ з-пад рускага гіпнозу, паказаць яму іншыя каштоўнасці і шляхі нацыянальнага жыцця, звярнуць увагу на неабходнасць больш цеснага збліжэння з нашымі прыбалтыйскімі суседзямі»<ref>Выбраныя творы. — Мн., 1997.</ref>, — пісаў ён у 1924 годзе. == У навуцы == [[Файл:Кароткая гісторыя Беларусі. Тытульны аркуш.jpg|міні|Тытульны аркуш «Кароткай Гісторыі Беларусі» (1910).]] [[Файл:Ластоўскі В. Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі.pdf|thumb|Вокладка «Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі».]] У 1910 годзе Вацлаў Ластоўскі выдаў «Кароткую гісторыю Беларусі» — першую кнігу, у якой была спроба абгрунтаваць беларускі характар [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. Канцэптуальна абагульніў вядомыя факты пра мінулае Беларусі з погляду ўласна-нацыянальнай гісторыі (падзеі даведзены да 1905). У «Нашай ніве» у рубрыцы «З нашай мінуўшчыны» і ў газеце «Гоман» змясціў шэраг артыкулаў па гісторыі Беларусі. Некаторыя з іх склалі асобнае выданне «Калісь і цяпер: Гістарычна-грамадзянскія нарысы» (Вільня, 1918). У пачатку 1920-х гадоў працаваў над «Нарысамі беларускай гісторыі», якія па сутнасці ўяўляюць сабой першую беларускую энцыклапедыю гісторыі Беларусі і складзены з розных тэрмінаў і паняццяў з беларускай мінуўшчыны (машынапісны экзэмпляр захоўваецца ў Аддзеле рукапісаў Цэнтральнай навуковай бібліятэкі [[Акадэмія навук Літвы|АН Літвы]]). Даследаваў старажытна-беларускую літаратуру, гісторыю і паходжанне назвы Беларусь. У 1924 годзе надрукаваў «[[Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік|Падручны расійска-крыўскі слоўнік]]», які акрамя асноўнага лексічнага масіву ўключаў: руска-беларускі слоўнік асабовых імён «Крыўскі (беларускі) іменьнік»; слоўнік тэрмінаў арніталагічных «Назовы птахаў» і батанічных — «Іменьнік расьцін». У слоўніку беларускай вайсковай тэрміналогіі «Вайсковая каманда» апроч народнай лексікі прапаноўваў шмат уласных лексічных вынаходак і да добрага, сапраўднага матэрыялу дадаў шмат выдуманага, і, паводле думкі [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]], выдуманага несістэмна. Апрацаваў разам з [[Тадэвуш Іваноўскі|Тадэвушам Іваноўскім]], [[Клаўдзій Сцяпанавіч Дуж-Душэўскі|Клаўдзіем Дуж-Душэўскім]] лацінска-руска-беларускі слоўнік па арніталогіі. У 1925 годзе апублікаваў «Летапісца Вялікага княства Літоўскага і Жамойцкага» паводле спісу Рачынскага. У 1926 годзе пабачыла свет галоўная праца Ластоўскага — манументальная «Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі. Спроба паясьніцельнай кнігопісі ад канца X да пачатку XIX стагоддзя», у якой прыводзіліся цытаты на старабеларускай мове са шматлікіх старажытных кніг і рукапісаў. Публікацыя ўяўляе сабой агляд «''звыш 1000 важнейшых рукапісных кніг, грамат, старадрукаваных кніг з пачатку зараджэння беларускага пісьма (X ст.) аж да XIX ст.''» Пасля пераезду ў БССР Вацлаў Ластоўскі апрацаваў разам з М. Шчакаціхіным «Праваднік па аддзеле сучаснага беларускага малярства і разьбярства» (1929), распачаў вялікую працу «Матэрыяльная культура Беларусі», якая ахоплівала перыяд ад XVI да XX стагоддзяў. Вацлаў Ластоўскі выставіў тэзіс ад тоеснасці крывіцкай (т. ч., [[Полацкае княства|Полацкай]]) і беларускай дзяржаўнасці, адзін з найбольшых прапагандыстаў назвы «Крывія» для Беларусі і «''крывіцкая''» для беларускай мовы. Перыядызацыя гісторыі Ластоўскага, нягледзячы на кампіляцыйны характар яго «Кароткай гісторыі», лічыцца ў радзе момантаў больш дасканалай<ref>Грыцкевіч…</ref> за пазней прапанаваную [[Усевалад Макаравіч Ігнатоўскі#У навуцы|У. Ігнатоўскім]] і прынятую за афіцыйную аснову. Прыхільнік канцэпцыі «[[залаты век|залатога веку]]». Шмат увагі ўдзяляў этнаграфіі, між іншым, лічыў племя [[волат]]аў старадаўнімі продкамі беларусаў<ref>Лыч. Назвы зямлі беларускай, 1994.</ref>. Выступаў<ref name="БАК-1926…">БАК-1926…</ref> за ўлік і асваенне ў беларускай мове не толькі сучаснага народнага, але і гістарычнага старабеларускага досведу. Таксама меркаваў, што пісанне мяккага знаку ў беларускай арфаграфіі карэніцца ў польскай арфаграфічнай практыцы<ref name="БАК-1926…"/>. Падтрымліваў праект [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Я. Лёсіка]] на акадэмічнай канферэнцыі (1926), адзначаючы, што тарашкевічава азбука фактычна русіфікуе вымаўленне беларускіх ётаваных галосных. Член-карэспандэнт Украінскай акадэміі грамадазнаўства ў Празе (1926), акадэмік АН Беларусі (1928). == Літаратурная творчасць == Друкаваўся з 1909 (псеўданімы Власт, Юры Верашчака, Арцём Музыка, Сваяк, Палачанін, Ю. Сулімірскі і інш.). Аўтар фантастычнай аповесці «[[Лабірынты (аповесць)|Лабірынты]]» (Коўна, 1923), сцэнічнага эпізода з жыцця [[Францыск Скарына|Ф. Скарыны]] («Адзінокі», 1923). Складаў чытанкі для дзяцей. Апрацоўваў гістарычныя легенды. Аўтар апавяданняў, артыкулаў пра [[С. Палуян]]а, [[П. Багрым]]а, Ц. Бычкоўскага, К. Каліноўскага, [[В. Цяпінскі|В. Цяпінскага]] і іншых, успамінаў пра [[М. Багдановіч]]а, Я. Купалу, «нашаніўскі перыяд». Перакладаў з рускай (А. Талстой), англійскай ([[Р. Кіплінг]], Б. Мэон), польскай ([[Э. Ажэшка]], А. Валодзьскі, [[К. Тэтмаер]]), дацкай ([[Х. К. Андэрсен]]) і іншых моў. У апавяданні «Дудар», зробленым на аснове накіду [[Казімеж Пшэрва-Тэтмаер|Казімежа Пшэрвы-Тэтмаера]] для планаванай аповесці, якая так і не была напісаная, Вацлаў Ластоўскі замяніў скрыпача на дудара. У 1923 годзе, у часопісе «Крывіч» пад псеўданімам Васіль Люцьвяг, Вацлаў Ластоўскі надрукаваў гісторыка-абычаёвы нарыс «Дуда», у якім прааналізаваў значэнне [[Беларуская дуда|беларускай дуды]] для беларускай культуры і гісторыі. Менавіта ў вобразе дудара прадстаўлены таксама сам аўтар у вершы-прысвячэнні [[Янка Купала|Янкі Купалы]]: <blockquote><poem> '''Аўтару «Беларускай Гісторыі» Власту''' На кургане на адвечным, Пад асінай векавой, Сеў дудар, сагнуўшы плечы, З пасівелай галавой.<ref>https://be.wikisource.org/wiki/%D0%94%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80</ref> </poem></blockquote> Дакументы і матэрыялы з архіва В. Ластоўскага захоўваюцца ў Вільнюсе, Маскве, Мінску, Саратаве. == Творы == {{Вікікрыніцы|Category:Вацлаў Ластоўскі}} * Кароткая гісторыя Беларусі. З 40 рысункамі. (Вільня: Друкарня Марціна Кухты, 1910; факсімільнае перавыданне — Мінск, 1992 і 1993). * [[Што трэба ведаць кажнаму беларусу|Што трэба ведаць кожнаму беларусу?]] / Выданне «Вольнае Беларусі» (Менск: друк-ня А. Я. Грынблята, [https://rekenavri.blogspot.com/2011/08/blog-post_9966.html 1918]; [http://www.jivebelarus.net/history/gistografia/need-to-know.html перавыданні] — 1943, 1991 (факсімільн.)). * Слоўнік геаметрычных і трыганаметрычных тэрмінаў і сказаў. Коўна, 1923 (у сааўт. з К. Дуж-Душэўскім). * Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік (Коўна: друк-ня А. Бака, 1924; факсімільнае перавыданне — Мінск: Навука і тэхніка, 1990). * Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі: (Спроба паясніцельнай кнігапісі ад канца Х да пачатку ХІХ стагоддзя) (Коўна, 1926; факсімільнае перавыданне — Мінск, 2012 з прадмовай [[Алесь Суша (культуролаг)|Алеся Сушы]]). * Творы (Мюнхен, 1956). * Выбраныя творы (Мінск, 1997; уклад., прадм. і камент. Я. Янушкевіча). == Памяць == З 2003 года ў [[Полацк]]у ёсць [[Дуб Вацлава Ластоўскага]]<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/24850868.html У гонар 120-годзьдзя Вацлава Ластоўскага ў Полацку з’явіцца дуб ягонага імя]</ref>. У 2012 годзе ў [[Глыбокае|Глыбокім]] быў усталяваны бюст Вацлава Ластоўскага<ref>{{спасылка|url=http://euroradio.fm/report/u-glybokim-ustalyavali-pomnik-premeru-bnr-vatslavu-lastowskamu-fota-116581|загаловак=У Глыбокім усталявалі помнік прэм'еру БНР Вацлаву Ластоўскаму|праект=[[Эўрапейскае радыё для Беларусі|Эўрарадыё]]|дата=30 жніўня 2012}}</ref>. Памяць пра Вацлава Ластоўскага ўшаноўваецца ў межах фэсту [[Дударскі рэй]]<ref>http://vitvesti.by/kultura/dudarsk-rei.html</ref>. == Іншае == Вацлаў Ластоўскі быў аўтарам-складальнікам шэрага «чытанак», прызначаных для дзяцей і моладзі. Праз іх Ластоўскі ўпершыню ўвёў у навуковы ўжытак «гістарычныя песні», якія, на думку беларускага гісторыка [[Алег Ліцкевіч|Алега Ліцкевіча]], былі яго ўласнымі творамі, сюды адносіцца і вядомая песня пра [[Бітва пад Оршай (1514)|бітву пад Оршай]] («Слава Воршы ўжо не горша…»)<ref>Ліцкевіч А. [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_167773.pdf «Слава Воршы ўжо не горша…»] // Беларуская думка. — 2009. — № 3. — С. 92—99.</ref>. Гісторык Аляксандр Гронскі мяркуе, што менавіта Вацлаў Ластоўскі сканструяваў «беларускасць» [[Вінцэнт-Канстанцін Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]] і паспрабаваў скласці яго біяграфію як ідэальнага беларускага героя. Таксама А. Гронскі сцвярджае, што менавіта ў В. Ластоўскага Канстанцін (або Канстанты) стаў Касцюком; пазней «Касцюк» трансфармуецца ў «Кастуся», што і замацавалася да нашых дзён<ref name="gronsky">Гронский А. [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_308612.pdf Кастусь Калиновский: конструирование героя] // Беларуская думка. — 2008. — № 2. — С. 82—87.</ref>. Скарэктаваныя ў патрэбны для беларускага нацыяналізму бок былі і арыгінальныя тэксты Каліноўскага. Напрыклад, у арыгінальным тэксце<ref name="ReferenceA">«Мужыцкая праўда» і лісты «з-пад шыбеніцы»: Тексты і каментарый. — Нью-Йорк, 1980.</ref>: <blockquote>«Браты мае, мужыкі родныя!<br /> Марыська, чарнаброва галубка мая»</blockquote> Тэкст у Ластоўскага<ref>Гронский…</ref>: <blockquote>«Беларусы, браты родныя!<br /> Беларуская зямелька, галубка мая»</blockquote> == Сям’я і нашчадкі == [[Файл:Ганна Ластоўская-Главацкене.jpg|alt=Старэйшая дачка В. Ластоўскага Ганна|міні|192x192пкс|Старэйшая дачка В. Ластоўскага Ганна]] З 1904 года быў у шлюбе са значна старэйшай за яго літоўскай пісьменніцай [[Марыя Ластоўская|Марыяй Іванаўскайце]] (1872—1957), літаратурны псеўданім «Лаздзіну Пяледа». Ад шлюба нарадзіліся дзве дачкі: * Ганна (07.08.1905 — ?)<ref>[https://svabod1.azureedge.net/a/31237595.html Знойдзеныя пашпарты старэйшай дачкі Вацлава Ластоўскага. ФОТА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210506093604/https://svabod1.azureedge.net/a/31237595.html |date=6 мая 2021 }}</ref>, па мужы Главацкене (літ. ''Lastauskaitė-Glovackienė''). * Станіслава (Стася) (1910—1995), па мужы Матулене (літ. ''Lastauskaitė-Matulienė''). Муж Ганны Ластоўскай {{нп5|Піюс Главацкас||lt|Pijus Glovackas}} (1902—1941) быў членам даваеннай [[Літоўская камуністычная партыя|Літоўскай камуністычнай партыі]], падчас нядоўгай даваеннай [[Далучэнне Прыбалтыкі да СССР|савецкай акупацыі Літвы]] ў 1940—1941 гг. займаў высокія пасады ў [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛССР]]. Падчас адступлення савецкага войска памылкова быў забіты чырвонаармейцам 24 чэрвеня 1941 г. у наваколлі літоўскай [[Уцяна|Уцяны]]. Вядомы партрэт Ганны Ластоўскай-Главацкене, напісаны яе дзедам мастаком [[Нікадэм Іванаўскас|Нікадэмам Эразмам Іванаўскасам]] (цесцем В. Ластоўскага). Доўгі час гэты партрэт памылкова лічыўся выявай яго дачкі Сафіі Іванаўскайце-Пшыбіляўскене.<ref>Vaida Ščiglienė. Dailininkas Nikodemas Ivanauskas: nuo svajonių iki tikrovės // Acta Academiae Artium Vilnensis. 2003. C. 176.</ref> Выява Станіславы ёсць у альбоме этнаграфічнай экспедыцыі Ластоўскага ў мястэчка Даманавічы ў 1928 годзе.<ref>{{Кніга|спасылка=https://skarynapress.com/kniharnia/9781915601360/?srsltid=AfmBOorMa7stQ1liClLH_d179DlcrcDQK0xsuS0Y5ukibPompJcDhMWw|аўтар=Вольга Лабачэўская|загаловак=Экспэдыцыя Вацлава Ластоўскага 1928 году|адказны=Пад рэд. Караліны Мацкевіч|год=2024|месца=Лондан—Варшава|выдавецтва=Skaryna Press; Czabor Publishing.|старонкі=Ст. 11, 14|старонак=256 с.|isbn=ISBN: 9781915601360}}</ref> [[Файл:Удзельнікі этнаграфічнай экспедыцыі.jpg|alt=Удзельнікі этнаграфічнай экспедыцыі: Аляксандр Паноў, Тодар Гальмаджан, Вацлаў Ластоўскі, Станіслава Ластоўская. Даманавічы. 1928 г.|міні|Аляксандр Паноў, Тодар Гальмаджан, Вацлаў Ластоўскі, Станіслава Ластоўская. Даманавічы. 1928 г.]] Яе сын {{нп5|Рымантас Матуліс||lt|Rimantas Matulis}} (нар. 19.02.1941) — вядомы літоўскі грамадскі і палітычны дзеяч, старшыня «[[Саюз літоўскіх таўцінінкаў|Саюза літоўскіх таўцінінкаў]]» у 1989—1990 гадах, дырэктар Фонда культуры Літвы ў 1990—1995 гадах. Яго дзяцей (праўнукаў В. Ластоўскага) завуць Доўмантас, Вісвідас, Рамінта. Другая жонка В. Ластоўскага — Станіслава, шлюб з ёй ён аформіў пасля пераезду з даваеннай Літвы ў БССР. == Цэнзура == Па заяве [[Пракуратура горада Мінска|пракуратуры горада Мінска]] ў пачатку мая 2024 года кніга «Выбраныя творы» Вацлава Ластоўскага (1997), выпушчаная ў серыі «[[Беларускі кнігазбор]]», прызнаная [[Экстрэмісцкія матэрыялы|экстрэмісцкімі матэрыяламі]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/342246|title=Кнігі Вацлава Ластоўскага і Алеся Петрашкевіча прызналі экстрэмісцкімі матэрыяламі|website=Наша Ніва|date=2024-05-06|access-date=2024-05-06}}</ref>.{{зноскі}} == Літаратура == * ''Барысенка В. У.'' Праблемы светаўладкавання ў апавяданнях В. Ластоўскага: Прэпрынты МДЛУ, № 90. — Мн.: МДЛУ, 2000. — 25 с.. * ''Васючэнка П.'' Захоплены Лабірынтам / П. Васючэнка // Роднае слова. — 2008. — № 11. — С. 3—6. * ''Васючэнка П.'' Мастацкія адкрыцці Вацлава Ластоўскага на фоне сусветнай літаратуры / П. В. Васючэнка // Вестник Полоцкого государственного университета. Серия А, Гуманитарные науки. — 2008. — № 7. — С. 145—148. * ''Гарэцкі М.'' Гісторыя беларускае літаратуры. Вільня, 1920; Тое ж. М., 1992. * ''Дварчанін І.'' Хрэстаматыя новай беларускай літаратуры (ад 1905 г.). Вільня, 1927. * ''Драздовіч Я.'' Дзённік // Маладосць. — 1992. — № 2. * З лістоў беларускіх вучоных і грамадскіх дзеячаў — да [[Міхайла Грушэўскі|М. Грушэўскага]] / Уступны артыкул [[Юрый Мыцык|Ю. А. Мыцыка]]; Публікацыя і пераклад з украінскай [[Яўген Лецка|Я. Лецкі]] // [[Полымя (часопіс)|Полымя]]. — 2003. — № 3. — С. 174—177. * ''Зубко В.'' «Curriculum vitae» Вацлава Ластоўскага і [[Тамаш Грыб|Тамаша Грыба]] / Пасляслоўе [[Уладзімір Ляхоўскі|У. Ляхоўскага]] // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. — 2003. — № 3. — С. 62—71. * ''Ількевіч М.'' За чатыры месяцы да расстрэлу: Аб адной архіўнай знаходцы // [[Пагоня (газета, 1992)|Пагоня]]. — 1994. — 27 жн. — 2 вер. * ''Кісялёў Г.'' Власт: Першае набліжэнне // Кісялёў Г. Радаводнае дрэва. — Мн., 1994. * {{крыніцы/БП (1992-95)||''Кісялёў Г.'' Вацлаў Ластоўскі}} — Т. 4. — С. 16. * ''Конан У.'' Парадоксы эстэтыкі Вацлава Ластоўскага: традыцыі і мадэрнізм / У. М. Конан // Весці БДПУ. Серыя 2. — 2008. — № 4. — С. 86—89. * ''Луцкевіч А.'' За дваццаць пяць гадоў (1903—1928). Вільня, 1928; Тое ж. Мн., 1991. * ''Луцкевіч А.'' Дзённік // Полымя. — 1991. — № 5. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * ''Мікус А.'' Ярамір быў жабай. Раман Э. Бульвера «Раса, што ўжо ідзе» як прататып аповесці В. Ластоўскага «Лабірынты» // Arche. — 2011. — № 5 (104). — С. 215—239. * ''Міхнюк У.'' Справа Вацлава Ластоўскага // [[Маладосць]]. — 1993. — № 8—9. * ''[[Святлана Снапкоўская|Снапкоўская С.]]'' «Сыном маладой Беларусі…»: Педагагічная спадчына Вацлава Ластоўскага // [[Роднае слова (1988)|Роднае слова]]. — 1993. — № 10. — С. 38—41. * ''[[Алесь Суша (культуролаг)|Суша А.]]'' Першая гісторыя беларускай кнігі і яе стварэнне // Ластоўскі, В. Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі. Факсімільнае выд. — Мн., 2012. — С. 3—30. * ''Хмяльніцкая Л.'' Новыя звесткі да біяграфіі Вацлава Ластоўскага // [[Голас Радзімы]]. — 1994. — 6 студз. * ''Янушкевіч Я.'' Ластоўскі Вацлаў Юстынавіч // {{крыніцы/ЭГБ|4}} — С. 336—337. * ''Янушкевіч Я. Я.'' Ластоўскі Вацлаў Юсцінавіч // {{крыніцы/БелЭн|9}} — С. 144—145. * ''Янушкевіч Я.'' Неадменны сакратар Адраджэння: Вацлаў Ластоўскі. — Мн., 1995. * {{кніга |аўтар = Д. Міхалюк |загаловак = Беларуская Народная Рэспубліка 1918 — 1920 гг.: ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці |месца = Смаленск |выдавецтва = Інбелкульт |год = 2015 |ref = Міхалюк }} == Спасылкі == {{Commonscat|Vaclaŭ Lastoŭski}} * [http://belta.cz/prod_slovar.php?id_product=8 Расійска-Крыўскі (Беларускі) слоўнік] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120820220131/http://belta.cz/prod_slovar.php?id_product=8 |date=20 жніўня 2012 }} * [http://knihi.com/bk/lastouski/ Выбраныя творы — Беларускі кнігазбор] * [http://arche.by/by/8/30/287/ А. Пашкевіч. Вільня ці Менск? Трагічны выбар Вацлава Ластоўскага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090406152126/http://arche.by/by/8/30/287/ |date=6 красавіка 2009 }} * [https://csl.bas-net.by/personalii/72608/lastouski-vaclau-ustinavich/ Вацлаў Ластоўскі] ў базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] * [http://library.basnet.by/handle/csl/275 Біябібліаграфічны паказальнік] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211125081552/http://library.basnet.by/handle/csl/275 |date=25 лістапада 2021 }} у рэпазіторыі [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} * [http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/lastouski.html ЛАСТОЎСКІ Вацлаў Юстынавіч] * [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.mamoniczy.trebaviedac В. Ластоўскі: «Што трэба ведаць кажнаму беларусу» на Google Play] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/00603a/%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%91%D0%B2%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%B0_%D0%92%D0%B0%D1%86%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%83_%D0%9B%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC.html Прыжыццёвы некралог па Вацлаву Ластоўскім] // на [[pawet.net]] {{Кіраўнікі ўрадаў Беларусі}} {{Вацлаў Ластоўскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ластоўскі Вацлаў Юстынавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбоцкім раёне]] [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай сацыялістычнай грамады]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры БНР]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі]] [[Катэгорыя:Папулярызатары навукі]] [[Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага навуковага таварыства (1918)]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]] [[Катэгорыя:Вацлаў Ластоўскі| ]] 8wk0rfpobp6kwv6vvgnecix6gwm0f7h 0 15228 5135890 5071164 2026-05-05T00:09:12Z Pabojnia 135280 прыбраў неадназначнасць 5135890 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | пасада = [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] | імя = Гедзімін | парадак = | выява = Giedzimin. Гедзімін (A. Guagnini, 1578).jpg | подпіс = Гравюра з «[[Хроніка Еўрапейскай Сарматыі|Апісання Еўрапейскай Сарматыі]]» [[Аляксандр Гваньіні|Аляксандра Гваньіні]], 1578. Таксама гравюра ўжыта складальнікам як партрэт [[Казімір III Вялікі|Казіміра Вялікага]] | сцяг = | перыядпачатак = [[1316]] | каранацыя = | перыядканец = [[1341]] | папярэднік = [[Віцень]] | пераемнік = [[Яўнут]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | жонка = | дзеці = | род = | бацька = | маці = | Rodovid = 116523 }} '''Гедзімін''', '''Гедымін'''<ref>Ёсць думка, напр. М. Ермаловіча, што слушная беларуская форма са змякчаным «д», т.ч. з «дз» — «Гедзімін». {{Крыніцы/Ермаловіч ВП}} C. 10.</ref> (~[[1275]] — {{ДС|||1341}}) — [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] (~[[1316]]—[[1341]])<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Гедимин |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 142 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. У часы Гедзіміна [[Вялікае Княства Літоўскае]] зрабілася моцнай [[Усходняя Еўропа|усходнееўрапейскай]] дзяржавай, яго тэрыторыя павялічылася ўдвая. Узмацнілася запазычанне элементаў [[Заходняя Еўропа|заходнееўрапейскай]] [[культура|культуры]], адначасова Гедзімін заклаў падмурак рускаму вектару палітыкі ВКЛ. Яго шматлікія нашчадкі ўтварылі дынастыю [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічаў]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. == Імя == ''Гедзімін'' — старабалцкае (старалітоўскае) двухасноўнае імя. Такія імёны дайшлі з [[Індаеўрапейцы|індаеўрапейскай]] эпохі і ўласцівыя іменнікам народаў індаеўрапейскага паходжання<ref>T. Milewski. Indoeuropejskie imiona osobowe. Wrocław-Warszawa-Kraków, 1969. С. 11-13.</ref>. Першая іменная аснова ''Ged-'' звязаная з літ. ''gedauti'' «жадаць», з якім таксама звязаныя літ. ''godus'' «прагны» і далей словы, вытворныя ад славянскага *''žęd''-<ref>В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. М., 1975. С. 184.</ref>, уключна з блр. ''жадаць,'' рус. ''жадный'' «сквапны, прагны» і інш. У літоўскім іменніку аснова ''Ged-'' вызначаецца высокай прадуктыўнасцю, ад яе (разам з аднаасноўнымі імёнамі) утворана больш за 80 антрапонімаў<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 90.</ref>. Другая аснова ''Min-'' звязаная з літ. ''mintis'' «думка»'', minti'' «думаць; мець на ўвазе; прыгадваць» (далей звязана з індаеўрапейскім ''men-'' «думаць; разумова ўзрушвацца»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 726.</ref>). У раннелітоўскім іменніку гэтая аснова была асабліва папулярная — з ёй вядома больш за 170 антрапонімаў<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 116.</ref>. Гэтая аснова таксама ў імені [[Міндоўг]]а. Прадуктыўнымі асновы ''Ged-'' і ''Min-'' былі і ў старапрускім іменніку, дзе ад іх так жа сама ўтвараліся і адна-, і двухасноўныя імёны<ref>R. Trautmann. Die altpreußischen Personennamen. Göttingen, 1974. С. 138, 146.</ref>. Імя Гедзімін, такім чынам, мела б значыць «прагнадумны». У беларускай навуковай літаратуры імя князя ўжываецца ў форме «Гедымін»: «Нарысы гісторыі Беларусі» (Частка 1. Мн., 1994), «Гісторыя Беларусі» (Т. 2. Мн., 2008), у тэкстах гісторыкаў [[Георгій Галенчанка|Георгія Галенчанкі]], [[Павел Лойка|Паўла Лойкі]], [[Генадзь Сагановіч|Генадзя Сагановіча]], [[Аляксандр Краўцэвіч|Аляксандра Краўцэвіча]]<ref name="svaboda.org">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/29451727.html|title=«Гедымін» перамог «Гедзіміна». Навукоўцы паспрачаліся праз помнік князю ў Лідзе|date=24 жніўня 2018|publisher=[[Радыё Свабода]]}}</ref>. Пісьменнік і гісторык [[Мікола Ермаловіч]] адзначыў, што ў крыніцах імя сустракаецца ў розных варыянтах, але ва ўсіх гук «д» мяккі<ref>Ермаловіч М. Старажытная Беларусь: Віленскі перыяд…</ref>. Варыянт «Гедзімін» ужываў таксама гісторык [[Вячаслаў Насевіч]]. Мовазнаўца [[Вінцук Вячорка]] звярнуў увагу, што абсалютная бальшыня старых кірылічных напісанняў імя князя — праз ''-ди-'', і ў старабеларускай мове гэта значыла мяккасць зычнага; ён таксама даў дадатковыя аргументы да напісання «Гедзімін» і выказаў меркаванне, што варыянт «Гедымін» узнік пад уплывам [[польская мова|польскай мовы]]. Тым не менш, на [[Помнік Гедыміну (Ліда)|помніку-вершніку]], які ў 2019 годзе паставілі ў [[Ліда|Лідзе]], напісалі «Гедымін»<ref name="svaboda.org" />. == Паходжанне == У легендарнай частцы беларуска-літоўскіх летапісаў і ва ўсёй данавуковай літоўскай гістарыяграфіі Гедзімін паказаны як сын вялікага князя літоўскага [[Віцень|Віценя]]. Такую самую версію дае і расійская «[[Аксамітная кніга]]» XVII стагоддзя: «{{Script/Slavonic|А Витеневъ сынъ Едиманъ Князь Великий. А Едимановы дети…}}». У 2-й палове XV стагоддзя была і тэндэнцыйная версія, зафіксаваная ў хроніцы [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]] і маскоўскіх крыніцах, што Гедзімін — конюх Віценя, забіў свайго ўладара і захапіў уладу. Аднак рыжскія ратманы ў лісце да Гедзіміна ад 1322 года называюць Віценя яго «братам і папярэднікам» (''frater vester et antecessor''), такім чынам, Гедзімін імаверна таксама быў сынам [[Будзівід]]а. З канца XIX стагоддзя ў гістарыяграфіі такое меркаванне было агульнапрынятым. У канцы XX стагоддзя некаторыя гісторыкі, абапіраючыся на словы двух сыноў [[Альгерд]]а паводле маскоўскай паэмы «{{нп5|Задоншчына (аповесць)|Задоншчына|ru|Задонщина}}»: «{{Script/Slavonic|Молвяше Андреи Олгордович своему брату: „Брате Дмитреи, сами есмя собе два браты, сынове Олгордовы, а внуки мы Доментовы, а правнуки есми Сколомендовы…“}}», — паводле Кірыла-Белазерскага спісу: «{{Script/Slavonic|Молвяше Андреи к своему брату Дмитрею: „Сама есмя два брата, дети Вольярдовы, внучата Едиментовы, правнучата Сколдимеровы“}}», — і ўзяўшы пад увагу шырокае значэнне паняцця ''брат'', выказалі думку пра паходжанне Гедзіміна ад згаданага [[Комант|Скаламенда]]. Іншыя даследчыкі наконт такой версіі заўважаюць, што Скаламенд мог быць цесцем Гедзіміна і такім чынам прадзедам Альгердавічаў, што не супярэчыць словам рыжскіх ратманаў пра Віценя як яго брата. Таксама ў лісце да Папы Гедзімін не называе Віценя сваім «бацькам», але толькі «папярэднікам» (''praedecessor''). Таксама ёсць версія, што Гедзімін быў не родным, а стрыечным братам Віценя, а Скаламенд, адпаведна, братам Будзікіда і Будзівіда. Апроч Віценя ў Гедзіміна быў прынамсі адзін брат — [[Воін (князь полацкі)|Воін]], вядомы як полацкі князь. Таксама не выключана, што братамі Гедзіміна былі кіеўскі князь [[Фёдар (князь кіеўскі)|Фёдар]] і жамойцкі князь [[Маргірыс]]. == Жыццё і дзейнасць == Уладарства Гедзіміна пачалося паміж кастрычнікам 1315 (апошняя згадка Віценя) і чэрвенем 1317 года. На пачатку княжання Гедзіміна была створана самастойная [[Літоўская мітраполія|Літоўская праваслаўная мітраполія]], падпарадкаваная непасрэдна [[Патрыярх Канстанцінопальскі|канстанцінопальскаму патрыярху]] (1317—1330, з цэнтрам у [[Навагрудак|Новагародку]]), і прадпрынята спроба нармалізаваць адносіны з каталіцкім Захадам. Не пазней за 1320 год Гедзімін заснаваў мураваны замак у [[Вільня|Вільні]], які стаў яго галоўнай рэзідэнцыяй. Паводле легендарнай часткі беларуска-літоўскіх летапісаў, на паляванні князь здабыў у тамтэйшых лясах [[тур (жывёла)|тура]], на тым месцы заначаваў і бачыў сон, як на гары стаіць жалезны воўк, а ў ім вые сто ваўкоў. Гедзімін спытаў пра сон свайго варажбіта Ліздзейку, той растлумачыў так, што на месцы сна паўстане магутны сталічны горад<ref>Топоров B. H. Vilnius, Wilno, Вильна: город и миф. С. 40-44.</ref>. Каля 1321 года Гедзімін пабудаваў у Вільні [[касцёл]] манахаў-[[францысканцы|францысканцаў]] і аднавіў іх касцёл у Наваградку, пабудаваны яшчэ [[Віцень|Віценем]] і спалены ў напад крыжакоў. У 1318 годзе сын Гедзіміна [[Альгерд]] ажаніўся з [[Марыя Віцебская|дачкой]] апошняга віцебскага князя і па яго смерці ў 1320 годзе пачаў княжыць у [[Віцебск]]у. У 1320 годзе шлюбам дачкі Гедзіміна Марыі з [[Цвярское княства|вялікім князем цвярскім]] [[Дзмітрый Міхайлавіч Грозныя Вочы|Дзмітрыем Міхайлавічам]] змацаваны саюз з [[Цвярское княства|Вялікім княствам Цвярскім]]. У 1322 годзе гарадзенскі намеснік Гедзіміна, [[Давыд Гарадзенскі|Давыд]], кароткі час быў князем у [[Пскоў|Пскове]], такім чынам Пскоў выйшаў з-пад кантролю [[Ноўгарад]]а. Каля 1322 года пад уладу Гедзіміна перайшлі [[Берасцейская зямля]] і [[Падляшша]], праўда, пра гэта паведамляюць толькі познія летапісы (ускоснае пацверджанне — пералік ваявод [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскага княства]] 1335 года, дзе няма ваявод з гэтых зямель). У 1323 годзе адбыўся набег літоўскага войска на наўгародскую воласць [[Вялікія Лукі]]. Пад непасрэдную ўладу Гедзіміна адышлі ў 1320-я гады {{нп3|Таропецкае княства|Таропецкае|ru|Таропецкае}} і {{нп3|Ржэўскае княства|Ржэўскае княствы|ru|Ржевское княжество}} на поўначы [[Смаленскае княства|Смаленскай зямлі]]. Актыўная палітыка Гедзіміна на [[Русь|Русі]] выклікала канфлікт з [[Залатая Арда|Залатой Ардой]]. Падчас візіту папскіх легатаў ён быў вельмі занепакоены ардынскімі справамі, а ў 1325 годзе адбыўся [[Войны Залатой Арды з Вялікім Княствам Літоўскім|татарскі наезд на Вялікае Княства Літоўскае]]. У маі 1323 года Гедзімін праз [[Рыга|Рыгу]] звярнуўся з [[Лісты Гедзіміна|шэрагам лістоў]] да [[рымская курыя|рымскай курыі]], [[Ганза|Ганзы]], [[Герцагства Саксонія|саксонскіх]] рэзідэнцый францысканскага і дамініканскага ордэнаў. У гэтых лістах Гедзімін, тытулаваны як «''кароль Літвы і Русі, уладар і князь Земгаліі''», выказваў намер прыняць [[каталіцтва]], запрашаў у ВКЛ манахаў і майстроў розных спецыяльнасцей, гарантаваў ім розныя прывілеі. 20 кастрычніка 1323 года Гедзімін заключыў мір з [[Архібіскупы рыжскія|рыжскім архібіскупам]] і магістратам Рыгі (так званы [[Дагавор 1323 года]]). Межы ВКЛ і [[Інфлянцкі (Лівонскі) ордэн|Лівонскага ордэна]] абвяшчаліся адкрытымі для гандлю і вольнага перамяшчэння людзей. Адносіны з [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскім ордэнам]] на прускай мяжы засталіся варожымі, у пачатку 1324 года адбыўся шэраг нападаў на [[Жамойць]], у ліпені — аблога войскамі ВКЛ ордэнскага замка [[Скірстамоны|Хрыстмэмэль]]. У кастрычніку 1324 года рымскі Папа [[Ян XXII]] накіраваў сваіх [[аблегат|легатаў]], упаўнаважаных ахрысціць Гедзіміна. Аднак у апошні момант Гедзімін адмовіўся ад прыняцця каталіцтва, задаволіўшыся мірам з Тэўтонскім ордэнам, заключаным у лістападзе 1324 года з дапамогай легатаў. Адначасова Гедзімін наладзіў добрыя стасункі з [[Польшча]]й і ў 1325 годзе выдаў сваю дачку [[Альдона|Альдону]] за [[Казімір III Вялікі|Казіміра]], сына караля [[Уладзіслаў I Лакетак|Уладзіслава Лакетка]]. Полацкім князем быў брат Гедзіміна [[Воін Полацкі|Воін]], а менскі князь [[Васіль (князь менскі)|Васіль]] служыў Гедзіміну. З гэтага відаць, што пачатыя яшчэ пры [[Войшалк]]у стасункі ВКЛ з [[Полацкае княства|Полацкай зямлёй]] не перапыняліся, а яшчэ больш узмацніліся. Гэтыя князі ў 1326 годзе рабілі пасольства Гедзіміна ў Ноўгарадзе (Воін узначальваў яго), вынікам якога стала заключэнне міру з Ноўгарадам і аднаўленне міру з Лівоніяй. Сфера ўплыву Гедзіміна на Русі няўхільна пашыралася. У 1327—1329 гадах у Пскове княжыў цвярскі князь {{нп3|Аляксандр Міхайлавіч Цвярскі|Аляксандр Міхайлавіч|ru|Александр Михайлович (князь владимирский)}}, які абапіраўся на падтрымку Гедзіміна. У 1326 годзе Гедзімін накіраваў войска ў 1200 вершнікаў на чале з гарадзенскім намеснікам Давыдам, якое спустошыла зямлю варожага Польшчы [[Маркграфства Брандэнбург|Брандэнбургскага маркграфства]]. А ў 1328 годзе ўмяшаўся ў канфлікт паміж рыжскім магістратам і Лівонскім ордэнам, напэўна, спадзеючыся, што гэта прывядзе да ліквідацыі ордэна. Восенню 1329 годзе на просьбу рыжанаў спустошыў уладанні ордэна, а вясной 1330 — уладанні рыжскага архібіскупа. Аднак канфлікт скончыўся паражэннем гараджан і заключэннем імі міру з ордэнам (30 сакавіка 1330), што прывяло да аднаўлення вайны паміж ВКЛ і крыжакамі. Сумесны напад прускай і лівонскай галін ордэна на Жамойць адбыўся ўжо ў сакавіку 1330 года. У адказ у верасні гэтага ж года Гедзімін паслаў войска на дапамогу польскаму каралю, які напаў на [[Старажытная Прусія|Прусію]]. У далейшым напады ордэнскіх рыцараў на ВКЛ сталі рэгулярнымі: яны адбываліся ў 1332, 1333 (да [[Полацк]]а), 1334 (да Полацка), 1339, 1340 гадах. Аднаўленне вайны на захадзе не спыніла рускіх спраў Гедзіміна, хоць і ўскладніла іх. Саюзнік Гедзіміна цвярскі князь Аляксандр у 1329 годзе страціў Пскоў, але ў 1331 годзе другім разам атрымаў яго пры дапамозе Гедзіміна і заставаўся пскоўскім князем да 1337 года. У 1331 годзе Гедзімін зрабіў няўдалую спробу правесці на вакантны наўгародскі епіскапскі сталец свайго стаўленіка Арсенія. Пра велічыню ўплыву Гедзіміна на Русі ў гэты час сведчыць тое, што другі кандыдат у епіскапы, якога Гедзімін імкнуўся захапіць, паехаў у Ноўгарад з [[Валынь|Валыні]] толькі вакольным шляхам праз [[Бранск]] і [[Таржок]] (гл. таксама: {{нп3|Фёдар Кіеўскі||ru|Фёдор (князь киевский)}}). Саюзнікамі Гедзіміна ў той час былі смаленскі князь [[Іван Аляксандравіч (князь смаленскі)|Іван Аляксандравіч]], [[Казельскае княства|казельскі князь]] Аляксандр Мсціславіч — зяць Гедзіміна. У 1331 годзе Гедзімін аддаў сваю дачку Яўфімію за галіцкага князя {{нп3|Юрый II Баляслаў|Баляслава-Юрыя|ru|Юрий II Болеслав}}. У 1333 годзе сын Гедзіміна [[Нарымонт Гедзімінавіч|Нарымонт]] быў запрошаны князем у Ноўгарад, што было праявай палітычнага саюзу паміж ВКЛ і Ноўгарадам, накіраванага супраць маскоўскага князя [[Іван Каліта|Івана Каліты]]. Аднак Гедзімін у 1333 годзе аддаў дачку Аўгусту за [[Сямён Горды|Сямёна Гордага]], сына Каліты. У 1335 годзе Нарымонт з’ехаў з Ноўгарада і стаў княжыць у Полацку і, магчыма, [[Пінск]]у, але захаваў сваіх намеснікаў у шэрагу наўгародскіх валасцей (у [[Старая Ладага|Ладазе]], {{нп3|Арэшак (крэпасць)|Арэшку|ru|Орешек (крепость)}}, [[Прыазерск|Карэле]] і палове Капор’я). [[Файл:Gediminas, Kyiv (112833193).jpg|250px|міні|left|Уваход Гедзіміна ў Кіеў]] [[Файл:Lithuania Raudone Gediminas Oak.jpg|thumb|250px|Дуб каля [[Раўдоне|Баербурга]], побач якога, паводле падання, загінуў Гедзімін.]] У пазнейшых крыніцах паведамляецца пра заваяванне Гедзімінам {{нп3|Кіеўскае княства|Кіеўскай зямлі|ru|Киевское княжество}}, але гэты сюжэт большасць даследчыкаў слушна лічыць міфічным. Кіевам у 1331—1363 гадах валодаў князь {{нп3|Фёдар Кіеўскі|Фёдар|ru|Фёдор (князь киевский)}}, які падпарадкоўваўся татарскаму [[баскак]]у. Магчыма, спробы пашырыць уплыў ВКЛ на Кіеў выклікалі новы [[Татарскія паходы супраць ВКЛ|татарскі наезд на ВКЛ]] (1338). У 1340 годзе памёр апошні галіцкі князь Баляслаў-Юрый, што дазволіла ўладкавацца на Валыні малодшаму сыну Гедзіміна [[Любарт Гедзімінавіч|Любарту]]. Канчатковы падзел галіцка-валынскай спадчыны паміж ВКЛ, Ардой і Польшчай адбыўся ўжо пасля смерці Гедзіміна. Ён загінуў зімой 1341—1342 гадоў, напэўна, пры аблозе ордэнскага замка [[Раўдоне|Баербург]]<ref name="БС"/>, ад траплення з [[агнястрэльная зброя|агнястрэльнай зброі]]. З грунтам на чэшскую крыніцу ёсць версія пра атручэнне Гедзіміна, але не вельмі надзейная. == Ацэнкі == Пры Гедзіміне ВКЛ ператварылася ў адзін з галоўных цэнтраў аб’яднання ўсходнеславянскіх зямель. Ён перанёс сталіцу дзяржавы ў [[Вільня|Вільню]]. Пры тым вядучае месца ў Вялікім Княстве заняла славянская культура, а [[старабеларуская мова]] стала тут афіцыйнай. Гедзімін праводзіў мудрую ўнутраную і знешнюю палітыку, супрацьстаяў крыжацкай і татарскай агрэсіі. Пры ім актывізаваліся кантакты з Заходняй Еўропай, адкуль ён запрашаў рамеснікаў і гандляроў. У часы Гедзіміна ВКЛ упершыню ўступіла ў антыгерманскі саюз з Польшчай<ref>Гісторыя Беларусі са старажытных часоў да канца XV ст.: вучэб. дапам. для 6-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання. Ч. 2 / пад рэд. Ю. М. Бохана. — Мн., 2016. ISBN 978-985-553-392-5</ref>. Падчас панавання Гедзіміна ВКЛ стала моцнай усходнееўрапейскай дзяржавай, яго тэрыторыя павялічылася ўдвая. Апрача Вільні, мураваныя замкі былі ўзведзеныя ў [[Медніцкі замак|Медніках]], [[Лідскі замак|Лідзе]], [[Крэўскі замак|Крэве]]. Пачалося запазычанне першых элементаў заходнееўрапейскай культуры. Адначасова Гедзімін заклаў падмурак рускаму вектару палітыкі ВКЛ, які развіваўся ў наступныя дзесяцігоддзі. Гісторык [[Алег Латышонак]] падкрэслівае, што Гедзімін не быў беларусам, а быў проста акупантам<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/aleg-latyshonak-zhyve-belarus-lepshay-nacidei-ya-na-syonnya-ne-bachu|title=Алег Латышонак: "Жыве Беларусь!" — лепшай націдэі я на сёння не бачу {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2019-10-03|access-date=2024-06-27}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/239210|title=Алег Латышонак: ВКЛ было рабаўладальніцкай дзяржавай, а Гедымін — акупантам ВІДЭА|website=Наша Ніва|date=2019-10-14|access-date=2024-06-27}}</ref>. Сумненні ў слушнасці такіх ацэнак выказалі іншыя эксперты, напрыклад [[Алесь Краўцэвіч]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/30218286.html|title=Ці былі Міндоўг і Гедымін «акупантамі Беларусі», а Сапега — беларусам|website=Радыё Свабода|date=2023-07-20|access-date=2024-06-27}}</ref>. Гісторык [[Альфрэдас Бумблаўскас]] казаў, што, уяўляючы сабе, як Жалезны воўк завыў і ўзнікла Вільня, варта мець на ўвазе, што Жалезны воўк выў па-беларуску<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/30173471.html|title=Літоўскі гісторык Бумблаўскас: У сьне Гедзіміна жалезны воўк выў па-беларуску|website=Радыё Свабода|date=2019-09-19|access-date=2024-06-27}}</ref>. == Шлюбы і дзеці == Колькасць шлюбаў Гедзіміна дыскусійная — адзін, што найбольш імаверна, або два ці тры, у якіх нарадзілася сем сыноў, паміж імі яшчэ пры жыцці бацькі былі падзелены ўладанні. * {{нп3|Монтвід||ru|Монтвид}} (каля 1300 — 1348) атрымаў [[Кярнаве|Кернаў]] і [[Слонім]]; * [[Нарымонт Гедзімінавіч|Нарымонт]] (у хрышчэнні ''Глеб''; каля 1300 — 1348) — [[Пінск]]; * [[Альгерд]] (каля 1296 — 1377) — [[Крэва]]; * [[Карыят]] (у хрышчэнні ''Міхаіл''; каля 1300 — каля 1362) — [[Навагрудак|Наваградак]]; * [[Любарт Гедзімінавіч|Любарт]] (у хрышчэнні ''Дзмітрый''; каля 1300 — 1384) — [[Уладзімір (горад, Украіна)|Уладзімір]], [[Луцк]] і [[Валынь]]; * [[Кейстут]] (1297—1382) — [[Жамойць]], [[Трокі]] і [[Гродна|Гародню]]; * [[Яўнут]] (у хрышчэнні ''Іван'') — Вільню. У нашчадках [[Монтвід]]а, [[Кейстут]]а, [[Карыят]]а і [[Любарт Гедзімінавіч|Любарта]] род згас у другім ці трэцім пакаленні. Нашчадкі [[Нарымонт Гедзімінавіч|Нарымонта]], [[Альгерд]]а і [[Яўнут]]а — роды, якія агулам прынята называць [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічамі]]. Акрамя гэтага, меў 7 дачок: * Марыя (пам. 1349), з 1320 года жонка [[Дзмітрый Міхайлавіч Грозныя Вочы|Дзмітрыя Міхайлавіча Грозныя Вочы]], вялікага князя цвярскога і ўладзімірскага, * [[Данміла Гедзімінаўна|Данміла]] (Елізавета) (каля 1302 — 1364), з 1316 года жонка [[Вацлаў, князь плоцкі|Вацлава]], князя плоцкага, * [[Яўфімія Гедзімінаўна|Офка]] (Яўфімія) (каля 1310 — 5 лютага 1342) — з 1331 года жонка [[Юрый II Баляслаў|Юрыя II Баляслава]], караля Русі, князя галіцка-валынскага, * [[Альдона]] (Ганна) (1311 — 25 мая 1339), з 1325 года жонка караля польскага [[Казімір III|Казіміра III]], * [[Бірута Гедзімінаўна|Бірута]] (умоўнае імя; каля 1315/1319 — чэрвень 1339), жонка Андрэя Казельскага, * [[Аўгуста Гедзімінаўна|Айгуста]], у хрышчэнні Анастасія (каля 1316/1321 — 11 сакавіка 1345), з 1333 года жонка [[Сямён Горды|Сімяона Гордага]], князя маскоўскага і вялікага князя ўладзімірскага. * [[Марыя Гедзімінаўна, малодшая|Марыя]] (малодшая) == Гл. таксама == * [[Вежа Гедзіміна]] * [[Акмянская бітва (1331)]] {{зноскі}} == Літаратура == * Hiedymin // {{Крыніцы/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} * ''Prochaska А.'' О prawdziwości listow Gedymina. — Kr.: Rozprawy (Sprawozdailia) Akademii umiejtności, Wydz. historyczno-filozoficzny, 1895. — Ser, 2. — Т. 7. * ''Ермаловіч М.'' Старажытная Беларусь: Віленскі перыяд. — Гіст. дасл. Мн.: Выд. цэнтр «Бацькаўшчына»: МП «Бесядэь», 1994. — 91 с. ISBN 985-6026-01-6 * ''Казбярук У.'' [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/kazbiaruk1/%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D1%8F%D1%80%D1%83%D0%BA_%D0%A3._%D0%93%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D0%BC%D1%96%D0%BD_%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%85.html Гедымін у летапісах] // Спадчына № 5-1992. — С. 93-96. * ''Краўцэвіч А. К.'' [http://pawet.net/library/history/bel_history/kraucewicz/08/%D0%93%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D0%BC%D1%96%D0%BD_(1316-1341)._%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%8B_i_%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%96.html Гедымін (1316—1341). Каралеўства Літвы i Русі = Hiedymin. (1316—1341). Kingdom of Lithuania and Rutenia : нарыс.] — Мінск, 2012. — 152 с. * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=520|артыкул=Гедзімін|аўтар=[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]}} * {{Крыніцы/ЭГБ|2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Gediminas}} {{Вялікія князі літоўскія}} {{нашчадкі|descendants=3}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Манархі, якія загінулі ў баі]] [[Катэгорыя:Вялікія князі літоўскія]] [[Катэгорыя:Гедзімінавічы]] [[Катэгорыя:Памерлі ад агнястрэльнай зброі]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гедзімін| ]] 6mhd1z03sq5gp42iv87c515wmzn3wur 5135891 5135890 2026-05-05T00:12:04Z Pabojnia 135280 афармленне 5135891 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | пасада = [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] | імя = Гедзімін | парадак = | выява = Giedzimin. Гедзімін (A. Guagnini, 1578).jpg | подпіс = Гравюра з «[[Хроніка Еўрапейскай Сарматыі|Апісання Еўрапейскай Сарматыі]]» [[Аляксандр Гваньіні|Аляксандра Гваньіні]], 1578. Таксама гравюра ўжыта складальнікам як партрэт [[Казімір III Вялікі|Казіміра Вялікага]] | сцяг = | перыядпачатак = [[1316]] | каранацыя = | перыядканец = [[1341]] | папярэднік = [[Віцень]] | пераемнік = [[Яўнут]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | жонка = | дзеці = | род = | бацька = | маці = | Rodovid = 116523 }} '''Гедзімін''', '''Гедымін'''<ref>Ёсць думка, напр. М. Ермаловіча, што слушная беларуская форма са змякчаным «д», т.ч. з «дз» — «Гедзімін». {{Крыніцы/Ермаловіч ВП}} C. 10.</ref> (~[[1275]] — {{ДС|||1341}}) — [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] (~[[1316]]—[[1341]])<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Гедимин |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 142 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. У часы Гедзіміна [[Вялікае Княства Літоўскае]] зрабілася моцнай [[Усходняя Еўропа|усходнееўрапейскай]] дзяржавай, яго тэрыторыя павялічылася ўдвая. Узмацнілася запазычанне элементаў [[Заходняя Еўропа|заходнееўрапейскай]] [[культура|культуры]], адначасова Гедзімін заклаў падмурак рускаму вектару палітыкі ВКЛ. Яго шматлікія нашчадкі ўтварылі дынастыю [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічаў]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. == Імя == ''Гедзімін'' — старабалцкае (старалітоўскае) двухасноўнае імя. Такія імёны дайшлі з [[Індаеўрапейцы|індаеўрапейскай]] эпохі і ўласцівыя іменнікам народаў індаеўрапейскага паходжання<ref>T. Milewski. Indoeuropejskie imiona osobowe. Wrocław-Warszawa-Kraków, 1969. С. 11-13.</ref>. Першая іменная аснова ''Ged-'' звязаная з літ. ''gedauti'' «жадаць», з якім таксама звязаныя літ. ''godus'' «прагны» і далей словы, вытворныя ад славянскага *''žęd''-<ref>В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. М., 1975. С. 184.</ref>, уключна з блр. ''жадаць,'' рус. ''жадный'' «сквапны, прагны» і інш. У літоўскім іменніку аснова ''Ged-'' вызначаецца высокай прадуктыўнасцю, ад яе (разам з аднаасноўнымі імёнамі) утворана больш за 80 антрапонімаў<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 90.</ref>. Другая аснова ''Min-'' звязаная з літ. ''mintis'' «думка»'', minti'' «думаць; мець на ўвазе; прыгадваць» (далей звязана з індаеўрапейскім ''men-'' «думаць; разумова ўзрушвацца»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 726.</ref>). У раннелітоўскім іменніку гэтая аснова была асабліва папулярная — з ёй вядома больш за 170 антрапонімаў<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 116.</ref>. Гэтая аснова таксама ў імені [[Міндоўг]]а. Прадуктыўнымі асновы ''Ged-'' і ''Min-'' былі і ў старапрускім іменніку, дзе ад іх так жа сама ўтвараліся і адна-, і двухасноўныя імёны<ref>R. Trautmann. Die altpreußischen Personennamen. Göttingen, 1974. С. 138, 146.</ref>. Імя Гедзімін, такім чынам, мела б значыць «прагнадумны». У беларускай навуковай літаратуры імя князя ўжываецца ў форме «Гедымін»: «Нарысы гісторыі Беларусі» (Частка 1. Мн., 1994), «Гісторыя Беларусі» (Т. 2. Мн., 2008), у тэкстах гісторыкаў [[Георгій Галенчанка|Георгія Галенчанкі]], [[Павел Лойка|Паўла Лойкі]], [[Генадзь Сагановіч|Генадзя Сагановіча]], [[Аляксандр Краўцэвіч|Аляксандра Краўцэвіча]]<ref name="svaboda.org">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/29451727.html|title=«Гедымін» перамог «Гедзіміна». Навукоўцы паспрачаліся праз помнік князю ў Лідзе|date=24 жніўня 2018|publisher=[[Радыё Свабода]]}}</ref>. Пісьменнік і гісторык [[Мікола Ермаловіч]] адзначыў, што ў крыніцах імя сустракаецца ў розных варыянтах, але ва ўсіх гук «д» мяккі<ref>Ермаловіч М. Старажытная Беларусь: Віленскі перыяд…</ref>. Варыянт «Гедзімін» ужываў таксама гісторык [[Вячаслаў Насевіч]]. Мовазнаўца [[Вінцук Вячорка]] звярнуў увагу, што абсалютная бальшыня старых кірылічных напісанняў імя князя — праз ''-ди-'', і ў старабеларускай мове гэта значыла мяккасць зычнага; ён таксама даў дадатковыя аргументы да напісання «Гедзімін» і выказаў меркаванне, што варыянт «Гедымін» узнік пад уплывам [[польская мова|польскай мовы]]. Тым не менш, на [[Помнік Гедыміну (Ліда)|помніку-вершніку]], які ў 2019 годзе паставілі ў [[Ліда|Лідзе]], напісалі «Гедымін»<ref name="svaboda.org" />. == Паходжанне == У легендарнай частцы беларуска-літоўскіх летапісаў і ва ўсёй данавуковай літоўскай гістарыяграфіі Гедзімін паказаны як сын вялікага князя літоўскага [[Віцень|Віценя]]. Такую самую версію дае і расійская «[[Аксамітная кніга]]» XVII стагоддзя: «{{Script/Slavonic|А Витеневъ сынъ Едиманъ Князь Великий. А Едимановы дети…}}». У 2-й палове XV стагоддзя была і тэндэнцыйная версія, зафіксаваная ў хроніцы [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]] і маскоўскіх крыніцах, што Гедзімін — конюх Віценя, забіў свайго ўладара і захапіў уладу. Аднак рыжскія ратманы ў лісце да Гедзіміна ад 1322 года называюць Віценя яго «братам і папярэднікам» (''frater vester et antecessor''), такім чынам, Гедзімін імаверна таксама быў сынам [[Будзівід]]а. З канца XIX стагоддзя ў гістарыяграфіі такое меркаванне было агульнапрынятым. У канцы XX стагоддзя некаторыя гісторыкі, абапіраючыся на словы двух сыноў [[Альгерд]]а паводле маскоўскай паэмы «{{нп5|Задоншчына (аповесць)|Задоншчына|ru|Задонщина}}»: «{{Script/Slavonic|Молвяше Андреи Олгордович своему брату: „Брате Дмитреи, сами есмя собе два браты, сынове Олгордовы, а внуки мы Доментовы, а правнуки есми Сколомендовы…“}}», — паводле Кірыла-Белазерскага спісу: «{{Script/Slavonic|Молвяше Андреи к своему брату Дмитрею: „Сама есмя два брата, дети Вольярдовы, внучата Едиментовы, правнучата Сколдимеровы“}}», — і ўзяўшы пад увагу шырокае значэнне паняцця ''брат'', выказалі думку пра паходжанне Гедзіміна ад згаданага [[Комант|Скаламенда]]. Іншыя даследчыкі наконт такой версіі заўважаюць, што Скаламенд мог быць цесцем Гедзіміна і такім чынам прадзедам Альгердавічаў, што не супярэчыць словам рыжскіх ратманаў пра Віценя як яго брата. Таксама ў лісце да Папы Гедзімін не называе Віценя сваім «бацькам», але толькі «папярэднікам» (''praedecessor''). Таксама ёсць версія, што Гедзімін быў не родным, а стрыечным братам Віценя, а Скаламенд, адпаведна, братам Будзікіда і Будзівіда. Апроч Віценя ў Гедзіміна быў прынамсі адзін брат — [[Воін (князь полацкі)|Воін]], вядомы як полацкі князь. Таксама не выключана, што братамі Гедзіміна былі кіеўскі князь [[Фёдар (князь кіеўскі)|Фёдар]] і жамойцкі князь [[Маргірыс]]. == Жыццё і дзейнасць == Уладарства Гедзіміна пачалося паміж кастрычнікам 1315 (апошняя згадка Віценя) і чэрвенем 1317 года. На пачатку княжання Гедзіміна была створана самастойная [[Літоўская мітраполія|Літоўская праваслаўная мітраполія]], падпарадкаваная непасрэдна [[Патрыярх Канстанцінопальскі|канстанцінопальскаму патрыярху]] (1317—1330, з цэнтрам у [[Навагрудак|Новагародку]]), і прадпрынята спроба нармалізаваць адносіны з каталіцкім Захадам. Не пазней за 1320 год Гедзімін заснаваў мураваны замак у [[Вільня|Вільні]], які стаў яго галоўнай рэзідэнцыяй. Паводле легендарнай часткі беларуска-літоўскіх летапісаў, на паляванні князь здабыў у тамтэйшых лясах [[тур (жывёла)|тура]], на тым месцы заначаваў і бачыў сон, як на гары стаіць жалезны воўк, а ў ім вые сто ваўкоў. Гедзімін спытаў пра сон свайго варажбіта Ліздзейку, той растлумачыў так, што на месцы сна паўстане магутны сталічны горад<ref>Топоров B. H. Vilnius, Wilno, Вильна: город и миф. С. 40-44.</ref>. Каля 1321 года Гедзімін пабудаваў у Вільні [[касцёл]] манахаў-[[францысканцы|францысканцаў]] і аднавіў іх касцёл у Наваградку, пабудаваны яшчэ [[Віцень|Віценем]] і спалены ў напад крыжакоў. У 1318 годзе сын Гедзіміна [[Альгерд]] ажаніўся з [[Марыя Віцебская|дачкой]] апошняга віцебскага князя і па яго смерці ў 1320 годзе пачаў княжыць у [[Віцебск]]у. У 1320 годзе шлюбам дачкі Гедзіміна Марыі з [[Цвярское княства|вялікім князем цвярскім]] [[Дзмітрый Міхайлавіч Грозныя Вочы|Дзмітрыем Міхайлавічам]] змацаваны саюз з [[Цвярское княства|Вялікім княствам Цвярскім]]. У 1322 годзе гарадзенскі намеснік Гедзіміна, [[Давыд Гарадзенскі|Давыд]], кароткі час быў князем у [[Пскоў|Пскове]], такім чынам Пскоў выйшаў з-пад кантролю [[Ноўгарад]]а. Каля 1322 года пад уладу Гедзіміна перайшлі [[Берасцейская зямля]] і [[Падляшша]], праўда, пра гэта паведамляюць толькі познія летапісы (ускоснае пацверджанне — пералік ваявод [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскага княства]] 1335 года, дзе няма ваявод з гэтых зямель). У 1323 годзе адбыўся набег літоўскага войска на наўгародскую воласць [[Вялікія Лукі]]. Пад непасрэдную ўладу Гедзіміна адышлі ў 1320-я гады {{нп3|Таропецкае княства|Таропецкае|ru|Таропецкае}} і {{нп3|Ржэўскае княства|Ржэўскае княствы|ru|Ржевское княжество}} на поўначы [[Смаленскае княства|Смаленскай зямлі]]. Актыўная палітыка Гедзіміна на [[Русь|Русі]] выклікала канфлікт з [[Залатая Арда|Залатой Ардой]]. Падчас візіту папскіх легатаў ён быў вельмі занепакоены ардынскімі справамі, а ў 1325 годзе адбыўся [[Войны Залатой Арды з Вялікім Княствам Літоўскім|татарскі наезд на Вялікае Княства Літоўскае]]. У маі 1323 года Гедзімін праз [[Рыга|Рыгу]] звярнуўся з [[Лісты Гедзіміна|шэрагам лістоў]] да [[рымская курыя|рымскай курыі]], [[Ганза|Ганзы]], [[Герцагства Саксонія|саксонскіх]] рэзідэнцый францысканскага і дамініканскага ордэнаў. У гэтых лістах Гедзімін, тытулаваны як «''кароль Літвы і Русі, уладар і князь Земгаліі''», выказваў намер прыняць [[каталіцтва]], запрашаў у ВКЛ манахаў і майстроў розных спецыяльнасцей, гарантаваў ім розныя прывілеі. 20 кастрычніка 1323 года Гедзімін заключыў мір з [[Архібіскупы рыжскія|рыжскім архібіскупам]] і магістратам Рыгі (так званы [[Дагавор 1323 года]]). Межы ВКЛ і [[Інфлянцкі (Лівонскі) ордэн|Лівонскага ордэна]] абвяшчаліся адкрытымі для гандлю і вольнага перамяшчэння людзей. Адносіны з [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскім ордэнам]] на прускай мяжы засталіся варожымі, у пачатку 1324 года адбыўся шэраг нападаў на [[Жамойць]], у ліпені — аблога войскамі ВКЛ ордэнскага замка [[Скірстамоны|Хрыстмэмэль]]. У кастрычніку 1324 года рымскі Папа [[Ян XXII]] накіраваў сваіх [[аблегат|легатаў]], упаўнаважаных ахрысціць Гедзіміна. Аднак у апошні момант Гедзімін адмовіўся ад прыняцця каталіцтва, задаволіўшыся мірам з Тэўтонскім ордэнам, заключаным у лістападзе 1324 года з дапамогай легатаў. Адначасова Гедзімін наладзіў добрыя стасункі з [[Польшча]]й і ў 1325 годзе выдаў сваю дачку [[Альдона|Альдону]] за [[Казімір III Вялікі|Казіміра]], сына караля [[Уладзіслаў I Лакетак|Уладзіслава Лакетка]]. Полацкім князем быў брат Гедзіміна [[Воін Полацкі|Воін]], а менскі князь [[Васіль (князь менскі)|Васіль]] служыў Гедзіміну. З гэтага відаць, што пачатыя яшчэ пры [[Войшалк]]у стасункі ВКЛ з [[Полацкае княства|Полацкай зямлёй]] не перапыняліся, а яшчэ больш узмацніліся. Гэтыя князі ў 1326 годзе рабілі пасольства Гедзіміна ў Ноўгарадзе (Воін узначальваў яго), вынікам якога стала заключэнне міру з Ноўгарадам і аднаўленне міру з Лівоніяй. Сфера ўплыву Гедзіміна на Русі няўхільна пашыралася. У 1327—1329 гадах у Пскове княжыў цвярскі князь [[Аляксандр Міхайлавіч Цвярскі|Аляксандр Міхайлавіч]], які абапіраўся на падтрымку Гедзіміна. У 1326 годзе Гедзімін накіраваў войска ў 1200 вершнікаў на чале з гарадзенскім намеснікам Давыдам, якое спустошыла зямлю варожага Польшчы [[Маркграфства Брандэнбург|Брандэнбургскага маркграфства]]. А ў 1328 годзе ўмяшаўся ў канфлікт паміж рыжскім магістратам і Лівонскім ордэнам, напэўна, спадзеючыся, што гэта прывядзе да ліквідацыі ордэна. Восенню 1329 годзе на просьбу рыжанаў спустошыў уладанні ордэна, а вясной 1330 — уладанні рыжскага архібіскупа. Аднак канфлікт скончыўся паражэннем гараджан і заключэннем імі міру з ордэнам (30 сакавіка 1330), што прывяло да аднаўлення вайны паміж ВКЛ і крыжакамі. Сумесны напад прускай і лівонскай галін ордэна на Жамойць адбыўся ўжо ў сакавіку 1330 года. У адказ у верасні гэтага ж года Гедзімін паслаў войска на дапамогу польскаму каралю, які напаў на [[Старажытная Прусія|Прусію]]. У далейшым напады ордэнскіх рыцараў на ВКЛ сталі рэгулярнымі: яны адбываліся ў 1332, 1333 (да [[Полацк]]а), 1334 (да Полацка), 1339, 1340 гадах. Аднаўленне вайны на захадзе не спыніла рускіх спраў Гедзіміна, хоць і ўскладніла іх. Саюзнік Гедзіміна цвярскі князь Аляксандр у 1329 годзе страціў Пскоў, але ў 1331 годзе другім разам атрымаў яго пры дапамозе Гедзіміна і заставаўся пскоўскім князем да 1337 года. У 1331 годзе Гедзімін зрабіў няўдалую спробу правесці на вакантны наўгародскі епіскапскі сталец свайго стаўленіка Арсенія. Пра велічыню ўплыву Гедзіміна на Русі ў гэты час сведчыць тое, што другі кандыдат у епіскапы, якога Гедзімін імкнуўся захапіць, паехаў у Ноўгарад з [[Валынь|Валыні]] толькі вакольным шляхам праз [[Бранск]] і [[Таржок]] (гл. таксама: {{нп3|Фёдар Кіеўскі||ru|Фёдор (князь киевский)}}). Саюзнікамі Гедзіміна ў той час былі смаленскі князь [[Іван Аляксандравіч (князь смаленскі)|Іван Аляксандравіч]], [[Казельскае княства|казельскі князь]] Аляксандр Мсціславіч — зяць Гедзіміна. У 1331 годзе Гедзімін аддаў сваю дачку Яўфімію за галіцкага князя {{нп3|Юрый II Баляслаў|Баляслава-Юрыя|ru|Юрий II Болеслав}}. У 1333 годзе сын Гедзіміна [[Нарымонт Гедзімінавіч|Нарымонт]] быў запрошаны князем у Ноўгарад, што было праявай палітычнага саюзу паміж ВКЛ і Ноўгарадам, накіраванага супраць маскоўскага князя [[Іван Каліта|Івана Каліты]]. Аднак Гедзімін у 1333 годзе аддаў дачку Аўгусту за [[Сямён Горды|Сямёна Гордага]], сына Каліты. У 1335 годзе Нарымонт з’ехаў з Ноўгарада і стаў княжыць у Полацку і, магчыма, [[Пінск]]у, але захаваў сваіх намеснікаў у шэрагу наўгародскіх валасцей (у [[Старая Ладага|Ладазе]], {{нп3|Арэшак (крэпасць)|Арэшку|ru|Орешек (крепость)}}, [[Прыазерск|Карэле]] і палове Капор’я). [[Файл:Gediminas, Kyiv (112833193).jpg|250px|міні|left|Уваход Гедзіміна ў Кіеў]] [[Файл:Lithuania Raudone Gediminas Oak.jpg|thumb|250px|Дуб каля [[Раўдоне|Баербурга]], побач якога, паводле падання, загінуў Гедзімін.]] У пазнейшых крыніцах паведамляецца пра заваяванне Гедзімінам {{нп3|Кіеўскае княства|Кіеўскай зямлі|ru|Киевское княжество}}, але гэты сюжэт большасць даследчыкаў слушна лічыць міфічным. Кіевам у 1331—1363 гадах валодаў князь {{нп3|Фёдар Кіеўскі|Фёдар|ru|Фёдор (князь киевский)}}, які падпарадкоўваўся татарскаму [[баскак]]у. Магчыма, спробы пашырыць уплыў ВКЛ на Кіеў выклікалі новы [[Татарскія паходы супраць ВКЛ|татарскі наезд на ВКЛ]] (1338). У 1340 годзе памёр апошні галіцкі князь Баляслаў-Юрый, што дазволіла ўладкавацца на Валыні малодшаму сыну Гедзіміна [[Любарт Гедзімінавіч|Любарту]]. Канчатковы падзел галіцка-валынскай спадчыны паміж ВКЛ, Ардой і Польшчай адбыўся ўжо пасля смерці Гедзіміна. Ён загінуў зімой 1341—1342 гадоў, напэўна, пры аблозе ордэнскага замка [[Раўдоне|Баербург]]<ref name="БС"/>, ад траплення з [[агнястрэльная зброя|агнястрэльнай зброі]]. З грунтам на чэшскую крыніцу ёсць версія пра атручэнне Гедзіміна, але не вельмі надзейная. == Ацэнкі == Пры Гедзіміне ВКЛ ператварылася ў адзін з галоўных цэнтраў аб’яднання ўсходнеславянскіх зямель. Ён перанёс сталіцу дзяржавы ў [[Вільня|Вільню]]. Пры тым вядучае месца ў Вялікім Княстве заняла славянская культура, а [[старабеларуская мова]] стала тут афіцыйнай. Гедзімін праводзіў мудрую ўнутраную і знешнюю палітыку, супрацьстаяў крыжацкай і татарскай агрэсіі. Пры ім актывізаваліся кантакты з Заходняй Еўропай, адкуль ён запрашаў рамеснікаў і гандляроў. У часы Гедзіміна ВКЛ упершыню ўступіла ў антыгерманскі саюз з Польшчай<ref>Гісторыя Беларусі са старажытных часоў да канца XV ст.: вучэб. дапам. для 6-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання. Ч. 2 / пад рэд. Ю. М. Бохана. — Мн., 2016. ISBN 978-985-553-392-5</ref>. Падчас панавання Гедзіміна ВКЛ стала моцнай усходнееўрапейскай дзяржавай, яго тэрыторыя павялічылася ўдвая. Апрача Вільні, мураваныя замкі былі ўзведзеныя ў [[Медніцкі замак|Медніках]], [[Лідскі замак|Лідзе]], [[Крэўскі замак|Крэве]]. Пачалося запазычанне першых элементаў заходнееўрапейскай культуры. Адначасова Гедзімін заклаў падмурак рускаму вектару палітыкі ВКЛ, які развіваўся ў наступныя дзесяцігоддзі. Гісторык [[Алег Латышонак]] падкрэслівае, што Гедзімін не быў беларусам, а быў проста акупантам<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/aleg-latyshonak-zhyve-belarus-lepshay-nacidei-ya-na-syonnya-ne-bachu|title=Алег Латышонак: "Жыве Беларусь!" — лепшай націдэі я на сёння не бачу {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2019-10-03|access-date=2024-06-27}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/239210|title=Алег Латышонак: ВКЛ было рабаўладальніцкай дзяржавай, а Гедымін — акупантам ВІДЭА|website=Наша Ніва|date=2019-10-14|access-date=2024-06-27}}</ref>. Сумненні ў слушнасці такіх ацэнак выказалі іншыя эксперты, напрыклад [[Алесь Краўцэвіч]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/30218286.html|title=Ці былі Міндоўг і Гедымін «акупантамі Беларусі», а Сапега — беларусам|website=Радыё Свабода|date=2023-07-20|access-date=2024-06-27}}</ref>. Гісторык [[Альфрэдас Бумблаўскас]] казаў, што, уяўляючы сабе, як Жалезны воўк завыў і ўзнікла Вільня, варта мець на ўвазе, што Жалезны воўк выў па-беларуску<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/30173471.html|title=Літоўскі гісторык Бумблаўскас: У сьне Гедзіміна жалезны воўк выў па-беларуску|website=Радыё Свабода|date=2019-09-19|access-date=2024-06-27}}</ref>. == Шлюбы і дзеці == Колькасць шлюбаў Гедзіміна дыскусійная — адзін, што найбольш імаверна, або два ці тры, у якіх нарадзілася сем сыноў, паміж імі яшчэ пры жыцці бацькі былі падзелены ўладанні. * {{нп3|Монтвід||ru|Монтвид}} (каля 1300 — 1348) атрымаў [[Кярнаве|Кернаў]] і [[Слонім]]; * [[Нарымонт Гедзімінавіч|Нарымонт]] (у хрышчэнні ''Глеб''; каля 1300 — 1348) — [[Пінск]]; * [[Альгерд]] (каля 1296 — 1377) — [[Крэва]]; * [[Карыят]] (у хрышчэнні ''Міхаіл''; каля 1300 — каля 1362) — [[Навагрудак|Наваградак]]; * [[Любарт Гедзімінавіч|Любарт]] (у хрышчэнні ''Дзмітрый''; каля 1300 — 1384) — [[Уладзімір (горад, Украіна)|Уладзімір]], [[Луцк]] і [[Валынь]]; * [[Кейстут]] (1297—1382) — [[Жамойць]], [[Трокі]] і [[Гродна|Гародню]]; * [[Яўнут]] (у хрышчэнні ''Іван'') — Вільню. У нашчадках [[Монтвід]]а, [[Кейстут]]а, [[Карыят]]а і [[Любарт Гедзімінавіч|Любарта]] род згас у другім ці трэцім пакаленні. Нашчадкі [[Нарымонт Гедзімінавіч|Нарымонта]], [[Альгерд]]а і [[Яўнут]]а — роды, якія агулам прынята называць [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічамі]]. Акрамя гэтага, меў 7 дачок: * Марыя (пам. 1349), з 1320 года жонка [[Дзмітрый Міхайлавіч Грозныя Вочы|Дзмітрыя Міхайлавіча Грозныя Вочы]], вялікага князя цвярскога і ўладзімірскага, * [[Данміла Гедзімінаўна|Данміла]] (Елізавета) (каля 1302 — 1364), з 1316 года жонка [[Вацлаў, князь плоцкі|Вацлава]], князя плоцкага, * [[Яўфімія Гедзімінаўна|Офка]] (Яўфімія) (каля 1310 — 5 лютага 1342) — з 1331 года жонка [[Юрый II Баляслаў|Юрыя II Баляслава]], караля Русі, князя галіцка-валынскага, * [[Альдона]] (Ганна) (1311 — 25 мая 1339), з 1325 года жонка караля польскага [[Казімір III|Казіміра III]], * [[Бірута Гедзімінаўна|Бірута]] (умоўнае імя; каля 1315/1319 — чэрвень 1339), жонка Андрэя Казельскага, * [[Аўгуста Гедзімінаўна|Айгуста]], у хрышчэнні Анастасія (каля 1316/1321 — 11 сакавіка 1345), з 1333 года жонка [[Сямён Горды|Сімяона Гордага]], князя маскоўскага і вялікага князя ўладзімірскага. * [[Марыя Гедзімінаўна, малодшая|Марыя]] (малодшая) == Гл. таксама == * [[Вежа Гедзіміна]] * [[Акмянская бітва (1331)]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Hiedymin // {{Крыніцы/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} * ''Prochaska А.'' О prawdziwości listow Gedymina. — Kr.: Rozprawy (Sprawozdailia) Akademii umiejtności, Wydz. historyczno-filozoficzny, 1895. — Ser, 2. — Т. 7. * ''Ермаловіч М.'' Старажытная Беларусь: Віленскі перыяд. — Гіст. дасл. Мн.: Выд. цэнтр «Бацькаўшчына»: МП «Бесядэь», 1994. — 91 с. ISBN 985-6026-01-6 * ''Казбярук У.'' [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/kazbiaruk1/%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D1%8F%D1%80%D1%83%D0%BA_%D0%A3._%D0%93%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D0%BC%D1%96%D0%BD_%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%85.html Гедымін у летапісах] // Спадчына № 5-1992. — С. 93-96. * ''Краўцэвіч А. К.'' [http://pawet.net/library/history/bel_history/kraucewicz/08/%D0%93%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D0%BC%D1%96%D0%BD_(1316-1341)._%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%8B_i_%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%96.html Гедымін (1316—1341). Каралеўства Літвы i Русі = Hiedymin. (1316—1341). Kingdom of Lithuania and Rutenia : нарыс.] — Мінск, 2012. — 152 с. * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=520|артыкул=Гедзімін|аўтар=[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]}} * {{Крыніцы/ЭГБ|2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Gediminas}} {{Вялікія князі літоўскія}} {{нашчадкі|descendants=3}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Манархі, якія загінулі ў баі]] [[Катэгорыя:Вялікія князі літоўскія]] [[Катэгорыя:Гедзімінавічы]] [[Катэгорыя:Памерлі ад агнястрэльнай зброі]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гедзімін| ]] roxj04qak7unm7uj6fx6g2kmk45wtte 4 16411 5135876 5135447 2026-05-04T22:46:14Z James M Irons 165857 /* Мікалай Міхайлавіч Зуеў */ 5135876 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] == : {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{/Падвал}} 2j860bq42nlkdzjgu4rpco7iairw0qj 5135877 5135876 2026-05-04T22:49:54Z James M Irons 165857 /* TEDxUlicaMińska */ 5135877 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] == : {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{/Падвал}} ahb7acyau7xnjsht3yohj4ugxi5d9it 5135878 5135877 2026-05-04T22:52:08Z JerzyKundrat 174 /* Мікалай Міхайлавіч Зуеў */ 5135878 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] == : {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03) :: Тут не прынята разглядаць пладавітасць аўтара як доказ значнасці. [[Удзельнік:James M Irons]], пра тэарэму распавядзіце падрабязней, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:51, 5 мая 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{/Падвал}} b8bgcbnkxhexjr9l9754dro0k2w3vt2 0 16939 5135807 5110517 2026-05-04T19:24:28Z JerzyKundrat 174 5135807 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Арэхаўск |выява = Church in Arechaŭsk, Bełaruś.JPG |подпіс = Троіцкая Царква |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет2 = Арэхаўскі |статус з = 1946 |вышыня цэнтра НП = 169 }} '''Арэхаўск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> — [[гарадскі пасёлак]] у [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], на беразе [[Арэхаўскае (возера, Аршанскі раён)|Арэхаўскага возера]], каля вытоку ракі [[Аршыца]]. За 27 км ад [[Орша|Оршы]], 10 км ад чыгуначнай станцыі Хлюсціна на лініі Орша—[[Смаленск]] ([[Расія]]), аўтамабільнымі дарогамі звязаны з Оршай і [[Віцебск]]ам. == Гісторыя == Узнік у пачатку XX ст. як завадскі пасёлак Выдрыца ва ўрочышчы Выдрыца каля вёскі Арэхі [[Аршанскі павет (Расійская імперыя)|Аршанскага павета]] ў сувязі з будаўніцтвам завода сухой перагонкі дрэва. Пасля закрыцця завода ў 1917 г. пасёлак сельскага тыпу. З 1924 г. у Аршанскім раёне. З пачаткам будаўніцтва [[Беларуская ДРЭС|Беларускай ДРЭС]] пасёлак зліўся з вёскай Арэхі і ў 1938 г. пераўтварыўся ў рабочы пасёлак пад назвай Арэхі-Выдрыца. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] амаль цалкам разбураны. З 1946 г. гарадскі пасёлак Арэхаўск. У 1946—1956 гг. цэнтр [[Арэхаўскі раён (БССР)|Арэхаўскага раёна]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == [[Файл:Арэхаўск. Беларуская ДРЭС.jpg|міні|злева|[[Беларуская ДРЭС]]]] * [[БелДРЭС]]. * ААТ «[[Арэхаўскі льнозавод]]». == Славутасці == [[Файл:Арэхаўск. Сядзіба Хлюсціных (02).jpg|міні|злева|Сядзіба Хлюсціных]] * [[Свята-Троіцкая царква (Арэхаўск)|Свята-Троіцкая царква]]; * [[Сядзіба Хлюсціных (Арэхаўск)|Сядзіба Хлюсціных]]. == Вядомыя асобы == * [[Уладзімір Вітальевіч Азаранка]] — беларускі вучоны ў галіне аграрных навук, акадэмік. * [[Маіна Іванаўна Арцішэўская-Ерусалімчык]] (нар. [[1933]]) — беларускі архітэктар і пісьменніца. * [[Ганна Мартынаўна Базыленка]] — беларускі мовазнавец. * [[Самуіл Барысавіч Кормер]] — савецкі [[фізік]]. * [[Алег Аркадзевіч Макарэвіч]] (нар. 1974) — беларускі дзяржаўны службовец. * [[Аляксандр Аляксандравіч Навуменка]] (нар. 1947) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі вытворчасці тэкстыльных матэрыялаў. * [[Аляксандр Леанідавіч Папкоў|Аляксандр Папкоў]] (нар. 1954) — беларускі баскетбаліст У Арэхаўску пахаваны беларускі жывапісец і педагог [[Пётр Пятровіч Шарыпа]] ([[1942]]—[[2013]]). == Гл. таксама == * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Віцебскай вобласці]] * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|||15}} == Спасылкі == * {{YouTube|2SfDSubhOv4|Арэхаўск у праграме «Падарожжы з Жыгамонтам»}} * {{Cite web|url=https://gs.archives.gov.by/?page_id=4980&lang=be|title=Звесткі пра сучасны герб і сцяг Арэхаўска|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250823144815/https://gs.archives.gov.by/?page_id=4980&lang=be |archivedate=23 жніўня 2025 }} * [https://www.radzima.org/be/mesto/arehausk-vydryca.html Арэхаўск на сайце radzima.org] {{Commonscat-inline|Arechaŭsk|Арэхаўск}} {{OSM relation|6809905|Арэхаўск}} {{Арэхаўскі сельсавет, Аршанскі раён}} {{Аршанскі раён}} {{Віцебская вобласць}} [[Катэгорыя:Арэхаўск| ]] j19bfxgmdd55xb6dg9kwmsa50hmmzzb 0 22336 5135979 5022427 2026-05-05T06:49:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135979 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Чаргінец}} {{Дзяржаўны дзеяч |беларускае імя = Мікалай Іванавіч Чаргінец |арыгінальнае імя = |партрэт =Cherginec.jpg |шырыня партрэта = |подпіс = |тытул = Старшыня Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы |парадак = 1 |сцяг = Flag of Belarus.svg |перыядпачатак = [[1997]] |перыядканец = [[2008]] |папярэднік = |пераемнік = [[Ніна Мікалаеўна Мазай]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |гады службы = |званне = [[Генерал-лейтэнант]] унутранай службы |род войскаў = |камандаваў = |частка = |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганская вайна, 1979—1989]] |дзейнасць = [[палітык]], [[пісьменнік]] |прафесія = [[трэнер]], [[юрыст]] |адукацыя = |навуковая ступень = |узнагароды = |бацька = |маці = |жонка = |дзеці = |аўтограф = |партыя = [[КПСС]] ([[1963]]—[[1991]]) <br /> з [[1991]] года — беспартыйны |сайт=[http://www.cherginets.by/ Персанальны сайт] }} '''Мікала́й Іва́навіч Чаргіне́ц''' ({{lang-ru|Николай Иванович Чергинец}}; нар. {{ДН|17|10|1937}}, [[Мінск|Менск]]) — савецкі і беларускі [[пісьменнік]], піша на [[Руская мова|рускай мове]]. Функцыянер [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. Кандыдат юрыдычных навук (1977), Заслужаны работнік [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|МУС СССР]] (1977), генерал-лейтэнант унутранай службы (1993), старшыня прарэжымнага [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] (2005—2022). Працуе ў дэтэктыўным жанры, увёў у рускамоўную літаратуру Беларусі так званы міліцэйскі дэтэктыў. Аўтар каля паўсотні кніг мастацкай прозы, большасць з іх — вострасюжэтныя дэтэктывы. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і рабочага. У маладосці займаўся футболам. Выхаванец мінскай [[ФК Мінск|Футбольнай школы моладзі]], у 1958 годзе далучыўся да новастворанай каманды «[[Лакаматыў (Вінніца)|Лакаматыў]]» з [[Вінніца|Вінніцы]] і забіў першы гол гэтай каманды ў гісторыі. Пасля выступаў у [[Малдова|Малдове]], а ў 1960—1962 гадах у мінскіх клубах<ref>[http://footballfacts.ru/players/108184-cherginec-nikolaj-ivanovich Профіль футбаліста на сайце footballfacts.ru]</ref>. У 1963 годзе скончыў Вышэйшую школу трэнераў [[Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры|Беларускага дзяржаўнага інстытута фізічнай культуры]]. {{Картка |уверсе = Футбольная кар’ера |стыль_тэксту = text-align:left; |стыль_загалоўкаў = background:{{Колер|Спорт2}}; |метка1 = Пазіцыя |тэкст1 = [[нападнік (футбол)|нападнік]] |загаловак2 = Клубная кар’ера |тэкст3 = {{Табліца са спартыўнай кар’ерай| {{спартыўная кар’ера |1958|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Ніва Вінніца|Лакаматыў (Вінніца)]]|12 (2) |1958—1959|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Зімбру|Малдова (Кішынёў)]]|12 (0) |1960|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Ураджай Мінск|Ураджай (Мінск)]]|? (3) |1961|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Дынама Мінск|Беларусь (Мінск)]]|15 (0) |1962|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]|28 (3)}} }} }} Працаваў інструктарам фізічнай культуры на [[Мінскі прыборабудаўнічы завод|Мінскім прыборабудаўнічым заводзе]]. У 1964 годзе накіраваны на работу ў органы міліцыі — у крымінальны вышук. У 1967 годзе скончыў [[Юрыдычны факультэт БДУ|юрыдычны факультэт]] [[БДУ]]. З 1969 года — намеснік начальніка Першамайскага, з 1973 года — начальнік Ленінскага раённага аддзела ўнутраных спраў Мінска. З 1975 года — намеснік начальніка ўпраўлення ўнутраных спраў [[Мінгарвыканкам]]а, з 1981 года — начальнік Упраўлення крымінальнага вышуку [[Міністэрства ўнутраных спраў БССР]]. У 1984—1987 гадах служыў у [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганістане]] дарадцам пры штабе ([[Афганская вайна (1979—1989)|Савецкая вайна ў Афганістане]])<ref name="НВ" />. З 1987 года — начальнік Беларускага ўпраўлення ўнутраных спраў на транспарце МУС БССР. Генерал-маёр міліцыі. [[Кандыдат юрыдычных навук]]. Член [[Саюз пісьменнікаў СССР|СП СССР]] (з 1978). Акадэмік {{нп3|Акадэмія праблем бяспекі, абароны і правапарадку Расійскай Федэрацыі|Акадэміі праблем бяспекі, абароны і правапарадку Расійскай Федэрацыі|ru|Академия проблем безопасности, обороны и правопорядка}} (акадэмія закрыта ў 2008 годзе за махлярства — выдавала ўяўныя дакументы і званні, якія назвай супадалі з вайсковымі званнямі<ref>{{Cite web |url=http://www.iuaj.net/1_oldmasp/modules.php?name=News&file=article&sid=379 |title=Кассационная коллегия Верховного Суда РФ 19 февраля 2009 г. рассмотрела кассационною жалобу АБОП на решение Верховного суда РФ от 10.17.08г. |access-date=24 лютага 2019 |archive-date=11 лістапада 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111111025507/http://www.iuaj.net/1_oldmasp/modules.php?name=News&file=article&sid=379 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web| date =8 лютага 2013| url =https://udf.by/news/main_news/74182-viktor-sheyman-stal-professorom-nesuschestvuyuschey-akademii.html | title =Виктор Шейман оказался "липовым" профессором |publisher =udf.by| access-date = 24 лютага 2019| lang =ru}}</ref>). Член Прэзідыума [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]], старшыня Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы, старшыня Пастаяннай камісіі Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі па пытаннях знешняй палітыкі. Старшыня грамадскага аб’яднання «[[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюз пісьменнікаў Беларусі]]», які падтрымліваецца [[Рэжым Лукашэнкі|рэжымам Лукашэнкі]] (2005—2022)<ref name="НББ">{{cite web| url = http://old.nlb.by/html/calendar/2007/charginetc.html| title = 17 кастрычніка - 70 год з дня нараджэння (1937) М.І. Чаргінца, пісьменніка, журналіста, публіцыста, дзяржаўнага дзеяча Беларусі| publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі| archive-url = https://web.archive.org/web/20170828230749/http://old.nlb.by/html/calendar/2007/charginetc.html| archive-date = 28 жніўня 2017| access-date = 2014/07-24| url-status = dead}}</ref>. == Творчасць == Дэбютаваў у друку як журналіст у 1963. Піша на [[Руская мова|рускай мове]]. Аўтар кніг прозы «Четвертый след» (1973), «Тревожная служба» (1975), «Следствие продолжается» (1977), «Финал Краба» (1979), «Служба — дни и ночи» (1981), «Приказ № 1» (1985; 2003, серыя «Уголовный розыск»), «Следствие продолжается. Финал Краба» (1986), раманаў «Вам — задание» (1982), «За секунду до выстрела» (1983), «Тайна Черных Гор» (1987), «Сыновья» (1989; 2000, серыя Уголовный розыск), Черный пес (2000, Уголовный розыск), За секунду до выстрела (2001, Уголовный розыск), Киллер (2001, Уголовный розыск), Кремлевский колодец (2001, Уголовный розыск), Русская красавица (2001, Уголовный розыск), Убить вождя (2001, Уголовный розыск), Илоты безумия (2002, Уголовный розыск), Побег (2002, Уголовный розыск), Смертник (2002, Уголовный розыск), Тайна Овального кабинета (2002), Смерть за смерть (2003, Уголовный розыск), Упреждающий удар (2002, Уголовный розыск), «Вам задание» (2004), Русское братство (2004, Уголовный розыск), Смертельный квадрат (2004, Уголовный розыск), Третья звезда (2005, Уголовный розыск), Выстрел в прошлое (2006, серыя Спецназ), «Логово змей» (2007). Аўтар аповесцяў «Свадьбы не будет», «Однажды в марте», «По божьей воле», «Следствие продолжается» (2000, Уголовный розыск), «Последний герой» (2003, Уголовный розыск)<ref name="НББ" />. Па творах М. І. Чаргінца пастаўлены ваенна-прыгодніцкі фільм «Вам задание», 4-серыйны тэлевізійны фільм «Ветров», здымаецца 6-серыйны тэлевізійны фільм па яго раманах «Смерць за смерць» і «Побег». == Узнагароды == Узнагароджаны 8 ордэнамі [[СССР]], [[Беларусь|Беларусі]], [[Афганістан]]а і [[Польшча|Польшчы]], у т.л. [[Ордэн Чырвонага Сцяга|ордэнам Чырвонага Сцяга]], двума [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэнамі Чырвонай Зоркі]], вышэйшым афганскім ордэнам Чырвоны Сцяг, савецкімі і афганскімі медалямі. [[Заслужаны работнік Міністэрства ўнутраных спраў СССР]] (1977). Лаўрэат [[Літаратурная прэмія імя А. Фадзеева|Літаратурнай прэміі імя А. Фадзеева]] (1990) за раман «Сыновья», [[Літаратурная прэмія імя В. Пікуля|Літаратурнай прэміі імя В. Пікуля]]. У 2022 годзе атрымаў ганаровае званне [[Народны пісьменнік Беларусі|Народнага пісьменніка Беларусі]]<ref>[https://blr.belta.by/president/view/ordeny-medali-ganarovyja-zvanni-dzjarzhuznagarod-udastoeny-75-pradstaunikou-roznyh-sfer-dzejnastsi-116914-2022/ Ордэны, медалі, ганаровыя званні. Дзяржузнагарод удастоены 75 прадстаўнікоў розных сфер дзейнасці]</ref>. == Крытыка == Пры першай спробе прыняцця ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюз пісьменнікаў БССР]] Мікалай Чаргінец не быў прыняты, бо, як палічыла прыёмная камісія, яго творчасць «''ніякага дачынення да літаратуры не мае''»<ref name="НВ">{{cite web| author =[[Міхась Скобла|Скобла М.]]| date =2020-10-16| url =https://www.nv-online.info/2020/10/16/ne-gljadzi-charginec-u-chuzhy-gamanec.html| title =Не глядзі, Чаргінец, у чужы гаманец| publisher =[[Народная Воля]]| access-date =2020-10-21| archive-url =https://web.archive.org/web/20201023060337/https://www.nv-online.info/2020/10/16/ne-gljadzi-charginec-u-chuzhy-gamanec.html| archive-date =23 кастрычніка 2020| url-status =dead}}</ref>. Як сцвярджае сам Мікалай Чаргінец на сваім сайце, ён унесены ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]] за разнапланавыя дасягненні ў галіне навукі і культуры (1998)<ref name="Чарг">{{cite web |url= http://www.cherginets.by/ru/about/biografia.html|title= Чергинец Николай Иванович |access-date=24 лютага 2019|lang= ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813081429/http://www.cherginets.by/ru/about/biografia.html |archive-date= 13 жніўня 2018}}</ref>. Аднак, пры афіцыйным запыце да прадстаўніцтва кампаніі пацвердзіць гэта, высветлілася, што Чаргінца ў базе няма і ніколі не было<ref>{{cite web| date =28 верасня 2015| url =https://belsat.eu/ru/news/nikolaya-chergintsa-ulichili-vo-lzhi/ | title =Николая Чергинца уличили во лжи |publisher =[[БелСат]]| access-date = 2019-02-29| lang =ru}}</ref>. Няма яго імя і на афіцыйным сайце міжнароднай прэміі імя С. Міхалкова, хаця сам Чаргінец заяўляе, што з’яўляецца яе лаўрэатам<ref name="НВ" />. Таксама паводле сцвярджэнняў самога Чаргінца, у 2008 годзе Амерыканскім бібліяграфічным інстытутам ён быў прызнаны «Чалавекам года» за выдатны ўклад у развіццё Рэспублікі Беларусь<ref name="Чарг" />, на самай справе такога інстытута няма. Пры кіраванні Чаргінца Саюзам пісьменнікаў Беларусі наклад калісьці папулярнага штотыднёвіка «[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]» зменшыўся амаль у дзесяць разоў. З ведама Чаргінца імёны шэрагу вядомых пісьменнікаў былі ўнесены ў так званыя «чорныя спісы» дзяржаўных выдавецтваў<ref name="НВ" />. == Сям’я == Жанаты, мае дваіх дзяцей: сын [[Ігар Мікалаевіч Чаргінец|Ігар Чаргінец]] — генеральны дырэктар «[[Белавія]]», дачка Вольга Чаргінец — юрыстка, палкоўнік памежных войскаў у адстаўцы <ref>[https://euroradio.fm/dachka-generala-charginca-stala-palkounikam-pamezhnyh-voyskau]</ref>. == Памяць == У снежні 2022 года, пры жыцці Мікалая Чаргінца, у гонар яго была названая школа № 76 горада Мінска<ref>{{cite web|url = https://zviazda.by/be/news/20221201/1669875713-imem-mikalaya-charginca-nazvali-shkolu|title = Імем Мікалая Чаргінца назвалі школу|author = Кастусь Лешніца|date = 1-12-2022|publisher = zviazda.by|access-date = 1 снежня 2022|archive-date = 1 снежня 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20221201142546/https://zviazda.by/be/news/20221201/1669875713-imem-mikalaya-charginca-nazvali-shkolu|url-status = dead}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == {{Commonscat|}} * {{крыніцы/БП 1917/90|Чаргінец Мікалай|576—577}} * {{Крыніцы/БелЭн|17|Чаргінец Мікалай Іванавіч||225}} * Чаргінец Мікалай Іванавіч // Парламент — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь другога склікання / пад агул. рэд. У. М. Канаплёва і М. А. Аўласевіча. — Мн.:, 2003. — С. 231. * Чергинец Николай Иванович // Кто есть кто в Республике Беларусь, 2005 / под ред. И. В. Чекалова. — Мн.:, 2005. — Т.2. — С. 366. == Спасылкі == * [http://telegraf.by/by/2011/08/korni-belorusskoi-politiki-nikolai-cherginec Карані беларускай палітыкі. Мікалай Чаргінец] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120319110522/http://telegraf.by/by/2011/08/korni-belorusskoi-politiki-nikolai-cherginec |date=19 сакавіка 2012 }} {{Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чаргінец Мікалай Іванавіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты СССР]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК СКА Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Ураджай Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Зімбру Кішынёў]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Ніва Вінніца]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса]] [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі]] [[Катэгорыя:Футбалісты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Народныя пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты міліцыі (Беларусь)]] md0q2s68b62jb9zvvnlrz7j43ab3ut7 0 27066 5135910 4959581 2026-05-05T01:37:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135910 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Манро}} {{Кінематаграфіст | Імя = Мэрылін Манро | Арыгінал імя = Marilyn Monroe | Фота = Marilyn Monroe, The Prince and the Showgirl, 1.jpg | Шырыня = 250px | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = Норма Джын Мортэнсан | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Прафесія = | Гады актыўнасці = 1947—1962 | Узнагароды = «[[Прэмія «Залаты глобус» за лепшую жаночую ролю — камедыя ці мюзікл|Залаты глобус]]» (1959) | imdb_id = 0000054 | Сайт = [http://www.marilynmonroe.com/ Афіцыйны сайт] }} '''Мэрылі́н Манро́'''; '''ММ''', сапр.: '''Но́рма Джын Мо́ртэнсан''' ({{lang-en|Marilyn Monroe}}, {{lang-en|Norma Jean Mortenson}}, {{lang-en|Norma Jeane Baker}}; {{ДН|1|6|1926}}, каля [[Лос-Анджэлес]]а — {{ДС|5|8|1962}}, Лос-Анджэлес) — амерыканская кіназорка, {{актрыса|ЗША}}, {{спявачка|ЗША}}, [[Мадэль (прафесія)|мадэль]]. Найпапулярнейшая актрыса [[ЗША]] сярэдзіны XX стагоддзя. У 1950-я гады ў ЗША, асобных еўрапейскіх краінах склаўся своеасаблівы культ Мэрылін Манро — «манраманія»<ref>Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад.: Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6</ref>. == Маленства == [[Файл:Marilyn Monroe Birth Certificate.jpg|thumb|170px|left|Пасведчанне аб нараджэнні Нормы Джын Мортэнсан]] Норма Джын Мортэнсан нарадзілася каля 9:30 раніцы 1 чэрвеня 1926 года ў гарадской бальніцы Лос-Анджэлеса і была трэцім дзіцем кінамантажоркі RKO Pictures Глэдзіс Пёрл Бэйкер (у дзявоцтве — Манро, 27 мая 1902 года — 11 сакавіка 1984 года). Яе бабка па маці — Дэла Манро — была з Ірландыі, дзед — Оціс Манро<ref>Мэрилин Монро. Жизнь в мире мужчин\Софья Бенуа.- М.:Алгоритм, 2012. — 12</ref>, прыбыў з Шатландыі. Біялагічны бацька дзяўчынкі невядомы, у пасведчанні аб нараджэнні ўказаны Марцін Эдвард Мортэнсан, і сама дзяўчынка таксама была запісаная, як Норма Джын Мортэнсан, але пазней, калі яе ў шэсць месяцаў хрысцілі ў Касцёле Евангелля ў Хоусране, маці змяніла даччыно прозвішча на Бэйкер, якое было прозвішчам яе першага мужа (і якое яна сама да гэтага часу насіла). Бацькава прозвішча з невядомых прычын было напісана ў дакументах з арфаграфічнай памылкай, бо ў рэальнасці прозвішча нарвежскага эмігранта Марціна Эдварда (1897—1981), за якога Глэдзіс выйшла замуж 11 кастрычніка 1924 года, пісалася як Мортэнсен, а не Мортэнсан. Гэтая памылка прывяла ў свой час да блытаніны наконт таго, біялагічнага бацькі актрысы. З Мортэнсенам Глэдзіс разлучылася 26 мая 1925 года (канчаткова развяліся 15 жніўня 1928 года)<ref>{{cite news|author=AP |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D02E1DC1639F930A25751C0A967948260 |title=Mortensen's Death and documents |work=New York Times |date=February 13, 1981 |accessdate=March 2, 2010}}</ref>. У канцы 1925 года Глэдзіс зразумела, што цяжарная; да таго моманту ў яе было шмат каханкаў пасля Мортэнсена — Чарлз Стэнлі Гіфард, Гаральд Руні, Клэйтан Мак-Намара. Некаторыя біёграфы Манро мяркуюць, што Глэдзіс выкарыстала імя Мортэнсена, каб пазбегнуць ярлыка маці-адзіночкі. Сама Манро заўсёды адмаўляла тое, што Мортэнсен быў яе бацькам і аднойчы заявіла, што калі яна была маленькай, Глэдзіс паказала ёй фатаграфію коміваяжора RKO Pictures Чарлза Стэнлі Гіфарда і сказала, што гэта ён быў яе бацькам. Па словах Манро, у Гіфарда былі вусы, што рабіла яго вельмі падобным на Кларка Гейбла і часам яна забаўляла сябе думкамі, што Гейбл мог быць яе бацькам. Лічыцца, што Норму Джын Мортэнсан назвалі ў гонар дзвюх вялікіх актрыс таго часу: брунеткі Нормы Толмадж і бландзінкі Джын Харлаў, аднак, на момант нараджэння Мэрылін Манро, Джын Харлаў звалі Харлін Карпэнтэр, і Джын Харлаў яна стала толькі ў 1928 годзе, калі Норме Джын было ўжо два гады. На дзіцячых фотаздымках валасы Нормы Джын кучаравыя, рудавата-каштанавыя. Глэдзіс мела псіхічныя і фінансавыя праблемы, ад чаго шмат часу ў дзяцінстве Нормы прайшло ў прыёмных сем'ях і прытулках. Ва ўзросце ўсяго двух тыдняў Глэдзіс аддала дачку ў прыёмную сям'ю суседзям Дэллы Манро — Ідзе і Альберту Болендэрам<ref>[http://www.ladyfromrussia.com/spletni/marilyn_monroe.shtml Статья «Мэрилин Монро: Взлёты и падения» на сайте «Женские штучки».]</ref> у Хотарне ў [[Каліфорнія|Каліфорніі]]. Аднойчы Глэдзіс прыехала да Болендэраў і паспрабавала сілай павезці Норму (яна запіхнула дачку ў вайсковы рэчавы мяшок, пасля чаго паміж жанчынамі пачалася бойка, а Норма зайшлася плачам ад страху). З Болендерамі Норма Джын пражыла да 7 гадоў, але ўвосень 1933 года Глэдзіс забрала дачку і пераехала з ёй ва ўласны дом<ref>Мэрилин Монро. Немеркнувшая «звезда» \ Виталий Вульф, Серафима Чеботарь. — М.: Яуза : Эксмо, 2013. — с.34</ref>. Але праз некалькі месяцаў у Глэдзіс пачаліся перапады настрою (як ўспамінала Манро ў яе кнізе «Мая Гісторыя», Глэдзіс адначасова «плакала і смяялася»), што і стала прычынай таго, што ў снежні 1934 года Глэдзіс трапіла ў псіхіятрычную клініку ў Наруолку<ref>Мэрилин Монро \Анна Плантажене; пер. с фр. и вступ.ст. Е. В. Колодочкиной. — М.: Молодая гвардия; Палимпсест, 2011. — 265(7) с.: ил. — (Жизнь замечательных людей: Малая серия: сер.биогр.;вып.14). — 53</ref> і Норма Джын стала жыць у сяброўкі Глэдзіс Грэйс Мак-Кі, якая стала яе законнай апякункай. Менавіта Грэйс сказала Манро, што калі-небудзь тая стане кіназоркай. Разам з Грэйс Норма стала хадзіць у кінатэатры і карыстацца касметыкай. Калі Норме было 9 гадоў, 17 жніўня 1935 года Грэйс выйшла замуж за Эрвіна Сілімана Годарда і 13 верасня таго ж года Норму Джын змясцілі ў Сіроцкі Прытулак Лос-Анджэлеса, дзе яе нумарам стаў 3463<ref name=ReferenceA>Мэрилин Монро \Анна Плантажене; пер. с фр. и вступ.ст. Е. В. Колодочкиной. — М.: Молодая гвардия; Палимпсест, 2011. — 265(7) с.: ил. — (Жизнь замечательных людей: Малая серия: сер.биогр.;вып.14). — 54-56</ref>. У прытулку Норму некалькі разоў хацелі ўдачарыць, але Глэдзіс адмовілася падпісаць адпаведныя дакументы. У чэрвені 1937 года Грэйс забрала Норму Джын назад і тая нейкі час расла з дачкой Эрвіна ад папярэдняга шлюбу, але тады, з-за сексуальнага дамагання Эрвіна Грэйс адправіла Норму да яе стрыечнай цёткі Алівіі Брунінгс у Комптан. Але і там Норма пражыла нядоўга (адзін з сыноў Алівіі таксама спрабаваў згвалціць яе) і ў пачатку 1938 года Грэйс адправіла Норму Джын да яе іншай цёткі Ані Лоуэ, якая жыла ў Ван-Найс. Пазней Манро называла перыяд жыцця з Лоуэ, як адзін з некалькіх перыядаў яе жыцця, калі яна сапраўды адчувала сябе спакойна. Але ў Ані былі праблемы са здароўем і ў 1942 годзе Норма вярнулася да Грэйс<ref>Мэрилин Монро \Анна Плантажене; пер. с фр. и вступ.ст. Е. В. Колодочкиной. — М.: Молодая гвардия; Палимпсест, 2011. — 265(7) с.: ил. — (Жизнь замечательных людей: Малая серия: сер.биогр.;вып.14). — 57, 65</ref>. [[Файл:MarilynMonroe - YankArmyWeekly.jpg|thumb|180px|left|Норма Джын Догерці і Radioplane TDD-2/OQ-3, [[26 чэрвеня]] [[1945]] года]] Падчас вучобы ў «Van Nuys High School» Норма Джын сустрэла Джэймса Эдварда Догерці і паміж імі пачаўся раман<ref>{{cite news |title=James Dougherty, 84; Was Married to Marilyn Monroe Before She Became a Star |url=http://articles.latimes.com/2005/aug/18/local/me-dougherty18 |work=[[Los Angeles Times]] |accessdate=May 13, 2011 |first=Dennis |last=McLellan |date=August 18, 2005}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.artdaily.org/index.asp?int_sec=11&int_new=46770|title="Personal Letter from a 16-Year Old Marilyn Monroe Sells for $52,460 at Bonhams & Butterfields"|publisher=artdaily.org|date=April 20, 2011|accessdate=2011-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130808180242/http://www.artdaily.org/index.asp?int_sec=11&int_new=46770|archivedate=8 жніўня 2013|url-status=dead}}</ref>. У студзені 1942 года сям'я Годдард прыняла рашэнне з'ехаць на ўсходняе ўзбярэжжа ў Заходнюю Вірджынію, але для Нормы Джын у гэтым пераездзе месца не было, у сувязі з чым для 16-гадовай дзяўчыны знайшлася альтэрнатыва і 19 чэрвеня 1942 года Норма выйшла замуж за Джыма Догерці, пасля чаго кінула школу і пасялілася ў яго. Праз год пасля вяселля ён наняўся ў гандлёвы флот, а Норма Джын пайшла працаваць на авіяцыйны завод фірмы Radioplane Co., які выпускаў ДПЛА TDD/OQ. У чэрвені 1945 года, калі Норма Джын яшчэ працавала ў Radioplane, там з’явіўся армейскі фатограф Дэвід Конавер, той, што па ўказанні свайго начальніка [[Рональд Рэйган|Рональда Рэйгана]] рабіў прапагандысцкія здымкі жанчын на ваенных заводах<ref>{{Cite web|url = http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_radioplane4.html|title = The Radioplane Target Drone|author = |date = |publisher = }}</ref>. Пасля гэтай здымкі Конавер прапанаваў Норме Джын пазіраваць за 5 долараў у гадзіну, і яна пагадзілася<ref name=ReferenceA />. Неўзабаве Норма Джын пакідае працу на заводзе, каб пачаць кар'еру мадэлі. 2 жніўня 1945 года дзевятнадцацігадовая мадэль па імі Норма Джын Догерці кансультавалася ў агенцтве мадэлей Blue Book, размешчаным у гасцініцы Ambassador у Лос-Анджэлесе, Каліфорнія, пасля якога, у камандзе з кіраўніком агенцтва Blue Book Modeling Эммелайн Снайвли і фатографам Андрэ дэ Дьенеса, пачала набываць папулярнасць і вядомасць<ref>Мэрилин Монро. Немеркнувшая «звезда» \ Виталий Вульф, Серафима Чеботарь. — М.: Яуза : Эксмо, 2013. — с.48</ref>. == Кар'ера ў Галівудзе == У жніўні 1946 года яна атрымала прапанову заключыць кантракт на кінастудыі ''[[20th Century Fox]]'', куды яе бралі статысткай. На студыі ёй прапанавалі імёны Кэрал Лінд, Клэр Норман, Мэрылін Мілер, але ў выніку спыніліся на імя, пад якім яна пасля і стала знакамітай, — Мэрылін Манро. Прозвішча Манро — дзявочае прозвішча яе маці. У кастрычніку 1948 года выйшаў у пракат фільм «Харысткі», створаны на кінастудыі ''[[Columbia Pictures]]''. Гэта быў першы фільм, у якім Мэрылін гаварыла і спявала. Мэрылін Манро атрымлівае сямігадовы кантракт са студыяй ''20th Century Fox'' і ролю ў фільме «Асфальтавыя джунглі». Здымалася фільмах розных жанраў, пераважна ў камедыйных. Сярод найбольш вядомых фільмаў з яе ўдзелам [[меладрама]] «Ніягара» (1953), «Джэнтльмены аддаюць перавагу бландзінкам» (1953), вестэрн «Рака, адкуль не вяртаюцца» (1954), камедыі «Свёрб сёмага года» (1955), «Прынц і танцоўшчыца» (1957), «Некаторыя любяць больш гарачае» (у савецкім пракаце «[[У джазе толькі дзяўчаты]]», 1959), прычым апошняя стужка ў 2000 Амерыканскім інстытутам кінематаграфіі прызнана лепшай амерыканскай камедыяй усіх часоў. Дыяпазон яе драматычных магчымасцей асабліва раскрыўся ў фільмах «Аўтобусны прыпынак» (1956), «Непрыкаяныя» (1960). У сакавіку 1954 года Мэрылін атрымала ўзнагароду «Самая папулярная актрыса». У студзені 1955 года Мэрылін абвясціла аб стварэнні ўласнай карпарацыі «Мэрылін Манро прадакшнс», у якой яна з’яўлялася прэзідэнтам і ўладальніцай кантрольнага пакета акцый. 8 сакавіка 1960 года Мэрылін Манро была ўдастоена зоркі на галівудскай «Алеі славы»<ref>{{cite web|url=http://www.walkoffame.com/marilyn-monroe|title=Marilyn Monroe|publisher=Walk of Fame|accessdate=2012-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120825115348/http://www.walkoffame.com/marilyn-monroe|archivedate=25 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref>. == Асабістае жыццё == Неўзабаве пасля першага вяселля Манро пачатку задумвацца аб сваёй кар'еры, якая пасля і разбурыла гэты шлюб. Пара развялася ў верасні 1946 года. У студзені 1954 года яна выйшла замуж за бейсбаліста Джо Ды Маджыа. Як пасля аказалася, Ды Маджыа вар'яцка раўнаваў Мэрылін да ўсіх мужчын на свеце і часцяком падымаў на яе руку. На глебе рэўнасці яны і развяліся ў кастрычніку 1954 года. Аднак да канца свайго жыцця Джо любіў Мэрылін і толькі ён з усіх яе палюбоўнікаў прыйшоў на яе пахаванне. Менавіта Ды Маджыа ўсе наступныя гады працягваў апекаваць Мэрылін і стараўся аказваць маральную падтрымку ў яе кар'еры. Пасля вяселля з Ды Маджыа кінастудыя 20th Century Fox запрасіла яе зняцца ў мюзікле «Няма лепш бізнэсу, чым шоў-бізнэс». Яшчэ ў 1950 годзе Мэрылін пазнаёмілася з драматургам Артурам Мілерам, але потым яны расталіся і зноў сустрэліся ў 1955 годзе. Да таго часу ён быў разведзены, і ад ранейшага шлюбу ў яго было двое дзяцей. Афіцыйна яны пажаніліся 29 чэрвеня 1956 года, а праз два дні пасля гэтага правялі яўрэйскую вясельную цырымонію (Артур быў яўрэем). Гэты шлюб аказаўся самым доўгім з усіх, бо дакладна вядома, што Манро заўсёды марыла пра разумнага мужчыну, які змог бы запоўніць яе прабелы ў адукацыі і стаць яе настаўнікам. Гэты шлюб быў не самым шчаслівым: яны пражылі разам чатыры з паловай гады і развяліся 20 студзеня 1961 года. Пазней стала вядома, што Артур праз некалькі тыдняў пасля вяселля зрабіў запіс у дзённіку, дзе казаў: «Мне здаецца, што яна малое дзіця, я яе ненавіджу!». Мэрылін ўбачыла гэты запіс і была шакаваная, пасля чаго яны з Артурам пасварыліся. Мэрылін заўсёды хацела мець дзяцей, пры кожным шлюбе яна спрабавала зацяжарыць, але ў яе гэта не атрымлівалася. Ад Артура яна зацяжарыла, але цяжарнасць апынулася пазаматкавай<ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/episodes/marilyn-monroe/still-life/61/|title="Marilyn Monroe: Still Life"|publisher=PBS|date=July 19, 2006|accessdate=2011-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120815133922/http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/episodes/marilyn-monroe/still-life/61/|archivedate=15 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/5986060/Tony-Curtis-Marilyn-Monroe-miscarried-my-baby.html|title="Tony Curtis: 'Marilyn Monroe miscarried my baby'"|publisher=The Telegraph|date=August 7, 2009|accessdate=2011-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120626163626/http://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/5986060/Tony-Curtis-Marilyn-Monroe-miscarried-my-baby.html|archivedate=26 чэрвеня 2012|url-status=dead}}</ref>. [[Файл:Marilyn Monroe and Jane Russell at Chinese Theater 2.jpg|270px|thumb|З Джэйн Расел 26 чэрвеня 1953 года.]] У 1961 года Мэрылін пазнаёмілася з [[Джон Фіцджэральд Кенэдзі|Джонам Кенэдзі]], які пасля стаў прэзідэнтам ЗША. Хадзілі чуткі аб іх рамане, а таксама пра раман Мэрылін з яго братам Робертам Кенэдзі, да якога Мэрылін ставілася вельмі добра. Усе гэтыя чуткі доказаў не маюць. == Палітычныя погляды == Паводле сведчання сяброўкі і сакратара Мэрылін Манро, Патрысіі Ньюкомб, Мэрылін беспаспяхова прасіла рэпарцёра, які браў у яе апошняе інтэрв'ю, каб ён скончыў артыкул пра яе яе выказваннем: «Тое, у чым сапраўды мае патрэбу свет, гэта рэальнае пачуццё сваяцтва. Усё: зоркі, рабочыя, негры, габрэі, арабы — мы ўсе браты. Калі ласка, не выстаўце мяне несур'ёзнай. Скончыце інтэрв'ю тым, у што я веру»<ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/episodes/marilyn-monroe/still-life/61/|title=Marilyn Monroe - Still Life &#124; American Masters|publisher=PBS|date=July 19, 2006|archiveurl=https://www.webcitation.org/69yntn41C?url=http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/episodes/marilyn-monroe/still-life/61/|archivedate=17 жніўня 2012|accessdate=2012-09-06|url-status=live}}</ref>. Манро сябравала з афраамерыканскай джаз-спявачкай Элай Фіцджэральд і дапамагла той у яе кар'еры. Эла Фіцджэральд пазней апавядала: «Я па-сапраўднаму абавязаная Мэрылін Манро… гэта з-за яе я стала гуляць у „Mocambo“, вельмі папулярным начным клубе 50-х гадоў. Яна асабіста патэлефанавала ўладальніку клуба і сказала яму, што хоча, каб я была неадкладна прынятая, і калі ён зробіць гэта, яна брала б пярэдні столік (у гэтым клубе) кожную ноч. Яна сказала яму, — і гэта была праўда, з-за яе статусу суперзоркі, — што прэса будзе схадзіць з розуму. Гаспадар адказаў „так“, і Мэрылін была там, за столікам, кожны вечар. Прэса пайшла за борт. Пасля гэтага мне ніколі ўжо не даводзілася гуляць у невялікім джаз-клубе. Яна была незвычайнай жанчынай, трохі наперадзе свайго часу. І яна пра гэта не ведала»<ref>{{cite web|url=http://www.ellafitzgerald.com/about/biography.html|title=The Official Web Site of Ella Fitzgerald|archiveurl=https://www.webcitation.org/69ynyXkf2?url=http://www.ellafitzgerald.com/about/biography.html|archivedate=17 жніўня 2012|accessdate=2012-09-06|url-status=dead}}</ref>. У Мексіцы ў 1962 годзе, яна была адкрыта звязана з амерыканцамі, якія былі вызначаны ў ФБР, як камуністы, такімі, як Фрэдэрык Вандэрбільт Філд. Дачка апошняга псіхіятра Манро, Джаана Грынсан, сказала, што Манро была «захоплена роўнымі правамі, правамі для чарнаскурых, правамі для бедных. Яна атаясамляла сябе з рабочымі»<ref name="autogenerated2">{{cite web|url=http://www.rd.com/family/marilyn-monroe/5/|title=Marilyn Monroe &#124; Reader's Digest Version|publisher=Rd.com|archiveurl=https://www.webcitation.org/69ynz0jy4?url=http://www.rd.com/advice/marilyn-monroe/5/|archivedate=17 жніўня 2012|accessdate=2012-09-06|url-status=dead}}</ref>. == Смерць == [[Файл:Monroecrypt1.jpg|thumb|270px|Склеп Мэрылін Манро на Вествудскіх могілках]] 4 жніўня 1962 года, як вынікае з паказанняў хатняй прыслужніцы Мэрылін — Юніс Мюрэй, Манро, спасылаючыся на стомленасць, рана пайшла ў спальню, узяўшы з сабой тэлефон. Пасля шматлікія апавядалі, што размаўлялі з Мэрылін у яе апошнія гадзіны, але гэтыя сцвярджэнні ніякім чынам не пацвердзіліся (уключаючы знакамітую фразу «Развітайся за мяне з Пэт, з прэзідэнтам і з самім сабой, таму што ты слаўны хлопец», сказаную Піцеру Лоуфарду, паводле яго сцвярджэння, языком, што ледзь варочаўся)<ref name=autogenerated1>Мэрилин Монро \Анна Плантажене; пер. с фр. и вступ.ст. Е. В. Колодочкиной. — М.: Молодая гвардия; Палимпсест, 2011. — 265(7) с.: ил. — (Жизнь замечательных людей: Малая серия: сер.биогр.;вып.14). — 96-97</ref>. Праз некалькі гадзін, пасля паўночы, Юніс Мюрэй, устрывожаная тым, што з-пад дзвярэй Мэрылін прабіваецца святло, выйшаўшы ў сад і зазірнуўшы ў акно спальні, выявіла нежывое цела Манро, якое ляжала на ложку. Устрывожыўшыся, Юніс Мюрэй патэлефанавала псіхіятра зоркі, доктару Ральфу Грынсану, і яе асабістаму лекару, доктару Хайману Энгелбергу. Грынсан прыбыў і выявіў цела Мэрылін. Праз некалькі хвілін з’явіўся Энгелберг, канстатавалі смерць. Яе прычынай, як паказала экспертыза, стала «вострае атручванне барбітуратамі, пераральная перадазіроўка». У паліцэйскай справаздачы было запісана: «Верагодна, самагубства». Мэрылін Манро была знойдзеная мёртвай, з тэлефоннай трубкай у руцэ, у ноч з 4 на 5 жніўня 1962 года, ва ўласным доме ў Лос-анджэлескім раёне Брэнтвуд, па адрасу 12305 Fifth Helena Drive, Брэнтвуд, Каліфорнія. Каля ложка была пустая ўпакоўка ад снатворных пілюль. Чатырнаццаць іншых бурбалак ад лекаў і таблетак былі на начным століку. Манро не пакінула ніякіх перадсмяротных цыдулак. Цела было прынята ў моргу для выкрыцця, якое было выканана патолагаанатамам доктарам Цунэтомі Нагуці, пасля чаго было абвешчана, што Мэрылін Манро памерла ад перадазіроўкі снатворнага. Адразу пасля смерці актрысы версія аб перадазаванні шырока абмяркоўвалася ў амерыканскім друку, выклікаўшы так званы «эфект Вертэра», у выніку чаго сотні амерыканцаў рушылі ўслед яе прыкладу<ref>[http://www.bibliotekar.ru/encSuicid/12.htm Причины самоубийств]</ref>. Яе пахавалі ў сценах склепе 8 жніўня 1962 года на Вествудскіх могілках. == Рознае == Мэрылін Манро сказала «крылатыя» фразы «Не хвалявацца, а хваляваць», «Я люблю прыгожых мужчын! Але сярод нас іх вельмі мала… Вы можаце назваць імя прыгожага мужчыны? Радж Капур, [[Кларк Гейбл]], [[Лоўрэнс Аліўе]] і ўсё, мабыць!», «Дайце дзяўчыне пару туфляў на шпільках і яна заваюе ўвесь свет!». Фотаздымак Мэрылін Манро быў на вокладцы першага нумара часопіса «Playboy» ў 1953 годзе. == Памяць == [[Файл:Walk of fame, marilyn monroe.JPG|thumb|200px|Зорка Мэрылін Манро на «Алеі славы» ў Галівудзе]] Мэрылін Манро прысвечаныя песні Лэдзі Гагі «Government Hooker» і «Dance in the Dark», Blue System «The Wind Cries (Who Killed Norma Jean)», Марка Эшлі «Marilyn's Dream», Фларана Мота «Marylin», Глена Данцыга «Who Killed Marylin» і Элтана Джона «Candle in the Wind», Джэйн Біркін «Norma Jean Baker», Нікі Мінаж «Marilyn Monroe», Ланы Дэль Рэй «Marilyn Monroe», Фарэла Уільямса «Marilyn Monroe». У 2010 годзе на экраны выйшаў ролік «Coco Mademoiselle», у аснову сюжэту якога была пакладзена гісторыя рамантычных адносін Мэрылін і фатографа Дугласа Кіркланда. 19 чэрвені 2011 года знакамітая «ляцячая сукенка» Мэрылін Манро (вядомы кадр з кінастужкі «Сверб сёмага года») прададзена на таргах аўкцыённага дома «Profile in History» у Лос-Анджэлесе за 4,6 мільёна долараў<ref>[http://newsru.com/cinema/19jun2011/monro.html «Улетающее» платье Мэрилин Монро продано за $4,6 млн]</ref>. 15 ліпеня 2011 года ў Чыкага адкрыта 8-метровая скульптура «Мэрылін назаўжды» якая паказвае Манро ў момант, калі яна ў кінакамедыі «Сверб сёмага года», створанай у 1955 годзе, стаяла на вентыляцыйнай рашотцы на скрыжаванні 52-й вуліцы і Лексингтон-авеню ў Нью-Ёрку, а струмень паветра ўздымаў уверх яе сукенку. Скульптар — Сьцюарда Джонсан<ref>[http://newsru.com/cinema/15jul2011/monroe.html В Чикаго появилась огромная скульптура Мэрилин Монро: каждый может заглянуть ей под платье]</ref>. У 2011 годзе ў сусветны пракат выйшаў фільм «7 дзён і начэй з Мэрылін», ролю Манро ў якім выканала Мішэль Уільямс. Фільм распавядае аб праведзеным артысткай часу з Лоўрэнсам Аліўе ў працы над «Прынцам і танцоркай». == Фільмаграфія == {{main|Фільмаграфія Мэрылін Манро}} == Узнагароды і намінацыі == {| class="wide collapsible collapsed" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! colspan=5 style="background:#B0C4DE;" | Узнагароды і намінацыі |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Узнагароды ! style="background: #CCCCCC;" | Год ! style="background: #CCCCCC;" | Катэгорыя ! style="background: #CCCCCC;" | Фільм ! style="background: #CCCCCC;" | Вынік |- |rowspan=2|'''[[BAFTA]]''' |[[1956]] |rowspan=2|Лепшая замежная актрыса |Сверб сёмага года |{{Намінацыя}} |- |[[1958]] |[[Прынц і танцоўшчыца]] |{{Намінацыя}} |- |'''[[Давід дзі Данатэла|Кінапрэмія Давіда дзі Данатэлы]]''' |[[1958]] | |[[Прынц і танцоўшчыца]] |{{Узнагарода}} |- |rowspan=4|'''[[Залаты глобус]]''' |[[1954]] |Лепшы фільм — Жаночая роля | |{{Узнагарода}} |- |[[1957]] |Лепшая актрыса — Камедыя/Мюзікл |[[Аўтобусны прыпынак, фільм|Аўтобусны прыпынак]] |{{Намінацыя}} |- |[[1960]] |Лепшая актрыса — Музыкальны фільм/Камедыя |[[У джазе толькм дзяўчаты]] |{{Узнагарода}} |- |[[1962]] |Лепшы фільм — Жаночая роля | |{{Узнагарода}} |- |rowspan=7|'''[[Laurel Awards]]''' |[[1958]] |Лепшая актрыса | |{{Намінацыя}} |- |[[1958]] |Лепшая актрыса камедыйнага жанра |[[Прынц і танцоўшчыца]] |{{Намінацыя}} |- |[[1959]] |Лепшая актрыса | |{{Намінацыя}} |- |[[1960]] |Лепшая актрыса камедыйнага жанра |[[У джазе толькі дзяўчаты]] |{{Намінацыя}} |- |[[1960]] |Лепшая актрыса | |{{Намінацыя}} |- |[[1961]] |Лепшая актрыса | |{{Намінацыя}} |- |[[1962]] |Лепшая актрыса | |{{Намінацыя}} |- |rowspan=2|'''[[Photoplay Awards]]''' |[[1952]] | | |{{Узнагарода}} |- |[[1953]] | | |{{Узнагарода}} |- |'''[[Галівудская «Алея славы»]]''' |[[1960]] | | |{{Узнагарода}} |} == Бібліяграфія == Згодна з The Guardian, аб Манро напісана каля 300 кніг, дысертацый і інш.<ref>{{cite web|url=http://film.guardian.co.uk/features/featurepages/0,,498050,00.html|title=Happy birthday, Marilyn|publisher=guardian.co.uk|date=May 29, 2001|accessdate=2012-09-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120803031342/http://film.guardian.co.uk/features/featurepages/0,,498050,00.html|archivedate=3 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref>. Першая і адзіная прыжыццёвая публікацыя была ў 1961 годзе — «Мэрылін Манро» біёграфа Морыса Золатава. * «Мэрылін Манро» Дональда Спота * «Тайнае жыццё Мэрылін Манро» Рэндзі Тарабарэлі * «Сімвал» Алвы Бэс * ''Грачев А. В.'' Мэрилин Монро, М., 1990. — 64 с., ил. — 150 000 экз. * ''Гомбо А.'' Мэрилин Монро: Блондинка на Манхэттене / Пер. с фр. Е. Головиной. М.: КоЛибри, Азбука-Аттикус, 2012. — 176 с., ил. — (Персона). — 4000 экз., ISBN 978-5-389-02857-9 * [http://zakharov.ru/index.php?option=com_books&task=book_details&book_id=32&Itemid=56 В. Головской. Мэрилин Монро. Жизнь и смерть], М. : «Захаров», 2007, 2008 * Мэрилин Монро: Страсть, рассказанная ею самой / Пер. с англ. Н. Павлищевой. — М.: Яуза-пресс, 2012. — 320 с. — (Уникальная автобиография женщины-эпохи). — 10000 экз., ISBN 978-5-9955-0429-0 * Ренер С. Трагедия Мэрилин Монро / Пер. с фр. Л. Завьяловой. М.: Прогресс, 1970. — 230 с., ил. * ''Тараборелли Р.'' Мэрилин Монро: Тайная жизнь самой известной женщины в мире / Пер. с англ. А. Степановой. М.: Эксмо, 2012. — 608 с., 3000 экз., ISBN 978-5-699-56861-1 * ''Чеботарь С. А., Вульф В. Я.'' Мэрилин Монро. Немеркнущая «звезда». М.: Яуза, Эксмо, 2013. — 160 с. — (Виталий Вульф о великих женщинах XX века). 5000 экз., ISBN 978-5-699-61059-4 * «Роковые женщины от Клеопатры до Мэрилин Монро» (Вечное сияние женственности) Виталий Вульф, Серафима Чеботарь. 2013 {{зноскі}} == Літаратура == * Манро // {{Крыніцы/БЭ|10}} * Манро Мэрылін // Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад.: Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6 * Беленький И., Мэрилин. — М., 1993. {{ref-ru}} * Грачев А., Мэрилин Монро. — М., 1991. {{ref-ru}} * Разлогов К., Мэрилин Монро. — М., 1991. {{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Marilyn Monroe}} * [http://m-monroe.org Monroe Online] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111015230513/http://m-monroe.org/ |date=15 кастрычніка 2011 }} Fansite with 10.000+ images and lots of information. * [http://www.marilynmonroe.com The Official Website of Marilyn Monroe] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100928070332/http://marilynmonroe.com/ |date=28 верасня 2010 }} * Bratcher, Drew. «[http://www.washingtonian.com/articles/people/2906.html Marilyn Monroe's First Nude Photos] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090714102634/http://www.washingtonian.com/articles/people/2906.html |date=14 ліпеня 2009 }}», ''Washingtonian'', [[1 снежня|December 1]] [[2006]]. * [http://www.marilynmonroe.de The Marilyn Monroe Information Center by Filmhistorian Dr. phil. Peter Schnug] * [http://www.marilynmonroecollection.com The Marilyn Monroe Collection] * [http://www.parade.com/articles/web_exclusives/2007/04-15-2007/Parade_Classic_Marilyn_Monroe Marilyn Monroe's 1952 interview with Parade] * [http://mysite.verizon.net/resv9yjn/ Holding A Good Thought For Marilyn — Virtual Tour of Marilyn Monroe's Brentwood Hacienda] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080213214228/http://mysite.verizon.net/resv9yjn/ |date=13 лютага 2008 }} * [http://latimesblogs.latimes.com/thedailymirror/2007/06/marilyn_monroe.html Marilyn Monroe, Frank Sinatra, Joe DiMaggio and the 1954 «Wrong Door Raid.»] * [http://www.nflibrary.ca/nfplindex/search.asp?search=1&db=5&idx=ti&query=marilyn+monroe Images taken at Niagara Falls during the filming of the movie Niagara] Niagara Falls Public Library (Ont.) * [http://www.worldcollectorsnet.com/filmmemorabilia/marilynmonroe.html Marilyn Monroe Collectibles Feature] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080104232005/http://www.worldcollectorsnet.com/filmmemorabilia/marilynmonroe.html |date=4 студзеня 2008 }} * [http://www.nybooks.com/articles/9776 Married to Marilyn] by Norman Mailer from ''[[The New York Review of Books]]'' * [http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0601.html New York Times, August 6, 1962] * [http://www.ellensplace.net/marilyn.html The Marilyn Pages] * [http://tesla.liketelevision.com/liketelevision/tuner.php?channel=135&format=movie&theme=guide The Marilyn Story] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090806033355/http://tesla.liketelevision.com/liketelevision/tuner.php?channel=135&format=movie&theme=guide |date=6 жніўня 2009 }} Documentary by John Huston * [http://tesla.liketelevision.com/liketelevision/tuner.php?channel=135&format=movie&theme=guide Marilyn Sings Happy Birthday to JFK] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090806033355/http://tesla.liketelevision.com/liketelevision/tuner.php?channel=135&format=movie&theme=guide |date=6 жніўня 2009 }} with introduction by Peter Lawford. * [http://www.marilynmonroe.ca Marylin and the Camera] dedicated to photos and films of Marylin. {{extref-people |name=Мерылін Манро |imdbid=0000054 |waid=3272 }} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — камедыя ці мюзікл}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Манро, Мерылін}} [[Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы]] [[Катэгорыя:Playboy]] [[Катэгорыя:Празеліты ў іўдаізме]] [[Катэгорыя:Галівудская алея славы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] [[Катэгорыя:Памерлі ад перадазіроўкі лекаў]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] 7almyhv6cr2dwgma7u4des7fhddkcgx 0 27804 5135929 5088614 2026-05-05T03:50:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135929 wikitext text/x-wiki {{Мора |Назва = Міжземнае мора |Выява = Mediterranean Sea political map-en.svg |Подпіс = Спадарожнікавы здымак Міжземнага мора і сумежных мораў (граніцы краін на 2007 год) |lat_dir =N |lat_deg =35 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =18 |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = region:XZ_type:waterbody_scale:25000000 |Размяшчэнне = [[Паўночная Афрыка]], [[Паўднёвая Еўропа]], [[Заходняя Азія]] |Даўжыня = ~{{num|4000}} |Шырыня = ~{{num|1900}} |Плошча = ~2500000 |Аб'ём = ~{{num|3750000}} |Даўжыня берагавой лініі = ~{{num|46000}} |Найбольшая глыбіня = 5109 ± 1 |Сярэдняя глыбіня = 1500 |Плошча вадазбору = {{num|4000000}}–{{num|5500000}} |Упадаюць = [[Кадыскі заліў]], [[Мармуровае мора]], [[Ніл]], [[Эбра]], [[Рона]], [[Шэліф]], [[По (рака)|По]], і іншыя |Катэгорыя на Вікісховішчы = Mediterranean Sea }} '''Міжзе́мнае мо́ра''' — міжмацерыковае [[мора]], што па паходжанні з’яўляецца глыбакаводнай [[псеўдаабісаль]]най [[Шэльф|унутрышэльфавай]] [[Дэпрэсія (геалогія)|дэпрэсіяй]]<ref name="Andriashev1979">Андрияшев А. П. (1979): О некоторых вопросах вертикальной зональности морской донной фауны. В кн.: Биологические ресурсы Мирового океана. М.: Наука. С. 117—138.</ref><ref name="Parin1988">Парин Н. В. (1988): {{cite web |author = |url = http://rgo-sib.ru/book/kniga/72.htm |title = Рыбы открытого океана. |lang = ru |website = rgo-sib.ru |date = |access-date = 2019-08-27 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20130513062443/http://rgo-sib.ru/book/kniga/72.htm |archive-date = 2013-05-13 }} М.: Наука. 272 с.</ref>, злучанай на захадзе з [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіянам]] праз [[Гібралтарскі праліў]]<ref name="БСЭ">{{БСЭ3|заглавие=Средиземное море}}</ref>. Міжземнае мора амаль цалкам замкнёнае сушай: на ўсходзе — [[Левант]]ам у [[Заходняя Азія|Заходняй Азіі]], на поўначы — [[Анатолія]]й у [[Заходняя Азія|Заходняй Азіі]] і [[Паўднёвая Еўропа|Паўднёвай Еўропай]], на поўдні — [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыкай]], а на захадзе — амаль цалкам [[Іспанска-мараканская граніца|іспанска-мараканскімі землямі]].{{Пераход|Межы}} Мора займае плошчу каля {{num|2500000|км²}}<ref name="britannica">{{cite encyclopedia |last1=Boxer |first1=Baruch |last2=Salah |first2=Mostafa |date= |title=Mediterranean Sea |url=https://www.britannica.com/place/Mediterranean-Sea |encyclopedia=Britannica |url-status=live}}</ref>, што складае 0,7 % паверхні сусветнага [[акіян]]а, але ягоная злучэнне з Атлантыкай праз [[Гібралтарскі праліў]] — вузкі праліў, які злучае акіян з морам і аддзяляе [[Пірэнейскі паўвостраў]] у [[Еўропа|Еўропе]] ад [[Марока]] ў [[Магрыб|Паўночна-Заходняй Афрыкі]] — складае ўсяго 14 км у шырыню. Мора лічыцца часткай Атлантычнага акіяна, хоць яго часцяком атаясамляюць як цалкам асобны вадаём. Геалагічныя даныя сведчаць, што каля 5,9 мільёна гадоў таму Міжземнае мора было адрэзана ад Атлантыкі і часткова або цалкам [[Дэсікацыя|высахла]] на працягу прыкладна {{num|600000|гадоў}} падчас [[Месінскі крызіс салёнасці|Месінскага крызісу салёнасці]], перш чым зноў напоўніцца вадой у выніку [[Занклская паводка|Занклскай паводкі]] каля 5,3 мільёна гадоў таму.{{Пераход|Геалогія}} Міжземнае мора мае сярэднюю глыбіню 1500 м, а самая глыбокая зафіксаваная кропка складае 5109 ± 1 м ва [[Упадзіна Каліпса|ўпадзіне Каліпса]] ў [[Іанічнае мора|Іанічным моры]]. Мора размясцілася паміж [[30-я паралель паўночнай шыраты|30°]] і [[46-я паралель паўночнай шыраты|46° пн. ш.]] і [[6-ы мерыдыян заходняй даўгаты|6° з. д.]] і [[36-ы мерыдыян усходняй даўгаты|36° у. д.]]. Працягласць мора з захаду на ўсход, ад Гібралтарскага праліва да [[Іскендэрунскі заліў|Іскендэрунскага заліва]] на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы [[Турцыя|Турцыі]], складае каля 4000 кіламетраў. Працягласць з поўначы на поўдзень значна вар’іруецца ў залежнасці ад розных берагавых ліній і таго, ці ўлічваюцца толькі прамыя маршруты. З улікам змяненняў па даўгаце, найкарацейшы суднаходны шлях паміж шматнацыянальным [[Трыесцкі заліў|Трыесцкім залівам]] і лівійскім узбярэжжам [[Сідра (заліў)|заліва Сідра]] складае каля 1900 кіламетраў.{{Пераход|Геаграфія}} Тэмпература вады мяккая зімой і цёплая летам, што вылучыла Міжземнамор’е ў асобны [[Міжземнаморскі клімат|міжземнаморскі тып клімату]], паколькі пры знаходжанні ў [[Субтропікі|субтрапічнай пояснасці]] большасць ападкаў выпадае ў халодныя месяцы. Ягоныя паўднёвыя і ўсходнія ўзбярэжжы мяжуюць з гарачымі пустынямі, але непасрэдна ўзбярэжжа з усіх бакоў Міжземнага мора, як правіла, адчувае моцны змякчальны ўплыў мора.{{Пераход|Клімат}} [[Гісторыя Міжземнамор’я]] мае вырашальнае значэнне для разумення паходжання і развіцця многіх сучасных грамадстваў, а дзякуючы свайму значэнню рэгіён стаў [[Калыска цывілізацыі|калыскай цывілізацый]]. Мора было важным шляхам для [[купец|купцоў]] і падарожнікаў старажытнасці, спрыяючы гандлю і культурнаму абмену паміж міжземнаморскіх народамі. [[Рымская імперыя]] на працягу стагоддзяў захоўвала [[Гегемонія|марскую гегемонію]] над морам і з’яўляецца адзінай дзяржавай у гісторыі, якая калі-небудзь кантралявала ўсё яго ўзбярэжжа.{{Пераход|Гісторыя}} Сучасныя краіны, абмываемыя Міжземным морам і ягонымі ўскраіннымі морамі, у парадку па гадзіннікавай стрэлцы: [[Іспанія]], [[Францыя]], [[Манака]], [[Італія]], [[Славенія]], [[Харватыя]], [[Боснія і Герцагавіна]], [[Чарнагорыя]], [[Албанія]], [[Грэцыя]], [[Турцыя]], [[Сірыя]], [[Ліван]], [[Ізраіль]], [[Егіпет]], [[Лівія]], [[Туніс]], [[Алжыр]] і [[Марока]]; [[Кіпр]] і [[Мальта]] з’яўляюцца [[Астраўная дзяржава|астраўнымі дзяржавамі]] ў моры. Акрамя таго, паўпрызнаныя [[Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпра|Паўночны Кіпр]] і [[Сектар Газа]] ([[Дзяржава Палесціна|Палесціна]]) і дзве [[Брытанскія заморскія тэрыторыі|заморскія тэрыторыторыі]] [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ([[Акратыры і Дэкелія]] і [[Гібралтар]]) таксама маюць [[Берагавая лінія|берагавыя лініі]] ўздоўж Міжземнага мора.{{Пераход|Прыбярэжныя краіны}} [[Вадазборны басейн]] ахоплівае вялікую колькасць іншых краін, прычым [[Ніл]] з’яўляецца найдаўжэйшай ракой, якая ўпадае ў Міжземнае мора.{{Пераход|Гідраграфія}} Міжземнае мора змяшчае [[Спіс астравоў Міжземнага мора|вялізную колькасць астравоў]], некаторыя з іх вулканічнага паходжання. Два найбуйнейшыя астравы, як па плошчы, так і па насельніцтве, — [[Сіцылія]] і [[Сардзінія]].{{Пераход|Найбуйнейшыя астравы}} == Назвы і этымалогія == [[Файл:Wadj-ur.png|злева|міні|upright=0.65|Ўадж-Ур, або Ўадж-Ўэр, старажытнаегіпецкая назва Міжземнага мора]] [[Файл:EFS highres STS034 STS034-86-96.jpg|міні|Са сваёй моцна парэзанай берагавой лініяй і вялікай колькасцю астравоў, Грэцыя мае самую доўгую берагавую лінію ў Міжземным моры.]] [[Старажытны Егіпет|Старажытныя егіпцяне]] называлі Міжземнае мора [[Ўадж-Ўэр|Ўадж-Ўэр/Ўадж-Ур]]. Гэтая назва — літаральна «Вялікая Зеляніна» або «Вялікае Зялёнае» — была дадзена старажытнымі егіпцянамі прыбярэжнай вобласці, парослай [[папірус]]нымі зараслямі на поўнач ад апрацаванай [[Дэльта Ніла|дэльты Ніла]], і, у больш шырокім сэнсе, мору за ім<ref>{{cite book |last1=Golvin |first1=Jean-Claude |title=L'Égypte restituée, Tome 3 |year=1991 |publisher=Éditions Errance |location=Paris |isbn=978-2-87772-148-6 |page=273}}</ref>. [[Старажытная Грэцыя|Старажытныя грэкі]] называлі Міжземнае мора проста «Мора» ({{lang|grc|ἡ θάλασσα}}, ''hē thálassa'') або часам «Вялікае мора» ({{lang|grc|ἡ μεγάλη θάλασσα}}, ''hē megálē thálassa''), «Наша мора» ({{lang|grc|ἡ ἡμετέρα θάλασσα}}, ''hē hēmetérā thálassa'') і «Мора вакол нас» ({{lang|grc|ἡ θάλασσα ἡ καθ’ ἡμᾶς}}, ''hē thálassa hē kath’hēmâs'')<ref name="Seirinidou2017"/>. Многія антычныя аўтары, як, напрыклад, [[Герадот]], не ўспрымалі Міжземнае мора за адзінае цэлае, карыстаючыся асобнымі назвамі для розных ягоных частак<ref name="Seirinidou2017"/>. [[Рымляне]] называлі яго ''Mare Magnum'' («Вялікае мора») або ''Mare Internum'' («Унутранае мора»)<ref>[http://slovari.yandex.ru/%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%92%D0%BD%D1%83%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ Внутреннее море // Реальный словарь классических древностей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140822180921/http://slovari.yandex.ru/%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%92%D0%BD%D1%83%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |date=22 жніўня 2014 }}</ref> і, пачынаючы з [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]], ''[[Mare Nostrum]]'' («Наша мора»). Прынята лічыць, што ўпершыню тэрмін ''Mare Mediterrāneum'', «Міжземнае мора», з’яўляецца ў рымскага пісьменніка [[Гай Юлій Солін|Гая Юлія Соліна]] ў працы ''«De mirabilibus mundi»'' («Пра цуды свету», [[III стагоддзе]]), але найранейшае дакладна захаванае сведчанне ягонага свядомага прымянення адносіцца да VI стагоддзя<ref name="Seirinidou2017">Vaso Seirinidou, [https://books.google.com/books?id=c53vDQAAQBAJ&pg=PA80 «The Mediterranean»] in Diana Mishkova, Balázs Trencsényi, ''European Regions and Boundaries: A Conceptual History'', series ''European Conceptual History'' '''3''', {{isbn|1-78533-585-5}}, 2017, p. 80</ref>, у архібіскупа [[Ісідар Севільскі|Ісідара Севільскага]]<ref>{{cite book |first=Geoffrey |last=Rickman |chapter=The creation of ''Mare Nostrum'': 300 BC – 500 AD |editor=David Abulafia |title=The Mediterranean in History |isbn=978-1-60606-057-5 |year=2011 |page=133|publisher=Getty Publications }}</ref>. [[Лацінская мова|Лацінскае]] ''Mediterrāneum'' складзена з ''medius'' («сярэдні», «пасярэдзіне», «пасярод»), ''terra'' («зямля») і ''-āneus'' (суфікс прыналежнасці). Сучасная грэчаская назва {{lang|grc|Μεσόγειος Θάλασσα}} (''mesógeios''; «унутры сушы») з’яўляецца [[калька (мовазнаўства)|калькай]] лацінскай назвы, ад {{lang|grc|μέσος}} (''mésos'', «пасярэдзіне») і {{lang|grc|γήινος}} (''gḗinos'', «зямны»), ад {{lang|grc|γῆ}} (''gê'', «зямля»). Першапачатковае значэнне магло быць «мора пасярод зямлі», а не «мора, акружанае сушай»<ref>{{cite web|url=http://old.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2366422|title=entry μεσόγαιος |archive-url=https://web.archive.org/web/20091202133428/http://old.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D |archive-date=2 December 2009 |publisher=[[Liddell & Scott]]}}</ref><ref>{{Cite OED|Mediterranean|115766}}</ref>. [[Старажытныя іранскія народы|Старажытныя іранцы]] называлі яго «Рымскім морам», а ў [[Класічная персідская літаратура|класічных персідскіх тэкстах]] яно называлася ''Daryāy-e Rōm'' (دریای روم), што, магчыма, паходзіць ад [[Сярэднеперсідская мова|сярэднеперсідскай]] формы ''Zrēh ī Hrōm'' (𐭦𐭫𐭩𐭤 𐭩 𐭤𐭫𐭥𐭬)<ref>{{Cite web|url=https://www.parsi.wiki/fa/wiki/247689/%d8%af%d8%b1%db%8c%d8%a7%db%8c-%d8%b1%d9%88%d9%85|title="دریای روم" entry|last=Dehkhoda|first=Ali Akbar|website=Parsi Wiki|access-date=29 November 2019|archive-date=22 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200522152841/https://www.parsi.wiki/fa/wiki/247689/%d8%af%d8%b1%db%8c%d8%a7%db%8c-%d8%b1%d9%88%d9%85|url-status=live}}</ref>. У [[Класічная армянская мова|класічнай армянскай мове]], калі [[армяне]] яшчэ шматлікова насялялі [[Анатолія|Анатолію]], мора было вядома як «Грэчаскае» ({{lang|xcl|Յունաց ծով}} ''Yunats’ tsov''). [[Карфаген]]яне называлі яго «Сірыйскім морам». У старажытных [[Сірыя|сірыйскіх]] тэкстах, [[Фінікійская мова|фінікійскіх]] эпасах і ў яўрэйскай [[Стары Запавет|Старым Запавеце]] яно было пераважна вядома як «Вялікае мора» (הים הגדול ''HaYam HaGadol''; ([[Кніга Лічбаў|Лічбы]] [https://biblia.by/semuha/4/34/ 34:6,7]; [[Кніга Ісуса Навіна|Ісус Навін]] [https://biblia.by/semuha/6/1/ 1:4], [https://biblia.by/semuha/6/9/ 9:1], [https://biblia.by/semuha/6/15/ 15:47]; [[Кніга прарока Езекііля|Езекііль]] [https://biblia.by/semuha/26/47/ 47:10,15,20]) або проста як «Мора» ([[Кніга Цароў|1 Цароў]]). Аднак яго таксама называлі «Задняе мора» праз ягонае размяшчэнне на заходнім узбярэжжы [[Сірыя (рэгіён)|старажытнай Сірыі]] і, такім чынам, ззаду чалавека, які стаіць тварам на ўсход, — да [[Святая Зямля|Святой Зямлі]]; таму ж яго звалі таксама «Заходнім морам». Іншай назвай было «Мора [[Філістымляне|філістымлян]]» ([[Кніга Выхад|Зыход]] [https://biblia.by/semuha/2/23/ 23:31]), ад назвы народа, які насяляў значную частку міжземнаморскага ўзбярэжжа побач з [[Ізраэліты|ізраэлітамі]]. На сучасным [[Іўрыт|іўрыце]] яно называецца «Сярэднім морам» (הַיָּם הַתִּיכוֹן ''ha-yam ha-tikhón'')<ref name="melitensia" />. У класічных персідскіх тэкстах таксама сустракаюцца назвы «Сірыйскае мора» (دریای شام ''Daryāy-e Šām'') і «Заходняе»<ref>{{Cite web|url=https://www.parsi.wiki/fa/wiki/247707/%d8%af%d8%b1%db%8c%d8%a7%db%8c-%d8%b4%d8%a7%d9%85|title="دریای شام" entry|last=Dehkhoda|first=Ali Akabar|website=Parsi Wiki|access-date=29 November 2019|archive-date=22 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200522152842/https://www.parsi.wiki/fa/wiki/247707/%d8%af%d8%b1%db%8c%d8%a7%db%8c-%d8%b4%d8%a7%d9%85|url-status=live}}</ref>. На [[Арабская літаратурная мова|арабскай літаратурнай мове]] яно вядома як «Белае Сярэдняе мора» ({{lang|ar|البَحْرُ الأَبْيَضُ الْمُتَوَسِّط}} ''al-baḥru l-ʔabyaḍu l-mutawassiṭ''). У ісламскай і больш старажытнай арабскай літаратуры сустракаецца «Мора рымлян» або «Рымскае мора» ({{lang|ar|بَحْرُ الرُّوم}} ''baḥru r-rūm(ī)''). Спачатку гэтая назва адносілася толькі да ўсходняй часткі Міжземнага мора, але пазней тэрмін распаўсюдзіўся на ўсё Міжземнае мора. Іншымі арабскімі назвамі былі «Мора Сірыі» ({{lang|ar|بَحْرُ الشَّام}} ''baḥru š-šām(ī)'') і «Мора Захаду» ({{lang|ar|بحرالمغرب}} ''baḥr al-maghrib'')<ref name="eoi">«Baḥr al-Rūm» in ''Encyclopedia of Islam'', 2nd ed.</ref><ref name="Seirinidou2017"/>. На сучаснай [[Турэцкая мова|турэцкай]] мора завецца як ''Akdeniz'' — літаральна «Белае мора»; хоць раней, на [[Асманская мова|асманскай турэцкай]], гэта ж назва — {{lang|ota|ﺁق دڭيز}} (запісаная [[Арабскае пісьмо|арабіцай]]) — часта значыла толькі [[Эгейскае мора]]<ref>Diran Kélékian, ''Dictionnaire Turc-Français'', Constantinople, 1911</ref>. Паходжанне назвы незразумелае, паколькі яна невядомая ў больш ранніх грэчаскіх, візантыйскіх або ісламскіх крыніцах. Магчыма, назва ўзнікла ў супрацьпастаўленне [[Чорнае мора|Чорнаму мору]] на поўначы<ref name="eoi"/><ref name="melitensia">{{cite journal|journal=Hyphen|last=Vella|first=Andrew P.|date=1985|title=Mediterranean Malta|url=http://melitensiawth.com/incoming/Index/Hyphen/Hyphen.%204(1985)5/02.pdf|volume=4|issue=5|pages=469–472|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329163002/http://melitensiawth.com/incoming/Index/Hyphen/Hyphen.%204%281985%295/02.pdf|archive-date=29 March 2017|url-status=dead}}</ref><ref>[[Азхан Азцюрк]] сцвярджае, што ў старажытнацюркскай мове ''ak'' таксама азначае «захад» і што, такім чынам, ''Akdeniz'' азначае «Заходняе мора», а ''Karadeniz'' (Чорнае мора) — «Паўночнае мора». [[Özhan Öztürk]]. {{cite book|url=http://www.karalahana.com/makaleler/kitap/pontus-antik-cagdan-gunumuze-karadeniz-etnik-siyasi-tarihi.htm |title=Pontus: Antik Çağ'dan Günümüze Karadeniz'in Etnik ve Siyasi Tarihi Genesis Yayınları |place=Ankara |publisher=Genesis Kitap |year=2011 |pages=5–9 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120915062836/http://www.karalahana.com/makaleler/kitap/pontus-antik-cagdan-gunumuze-karadeniz-etnik-siyasi-tarihi.htm |archive-date=15 September 2012}}</ref>. На персідскую мову назва была перакладзена як ''Baḥr-i Safīd'', якая таксама выкарыстоўвалася ў пазнейшай асманскай мове<ref name="eoi"/>. Падобным чынам, у XIX стагоддзі і ў грэчаскай мове, імаверна, пад асманскім уплывам, бытавала назва {{lang|grc|Άσπρη Θάλασσα}} (''áspri thálassa'') — «Белае мора»<ref>{{Cite web |url=http://cartweb.geography.ua.edu/lizardtech/iserv/calcrgn?cat=Asia&item=/Asia1870m.sid&style=default/view.xsl |title=Map of the Mediterranean and North Africa |access-date=22 August 2023 |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823025838/http://cartweb.geography.ua.edu/lizardtech/iserv/calcrgn?cat=Asia&item=/Asia1870m.sid&style=default/view.xsl |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.aa.tufs.ac.jp/fsc/gis/ottomanmaps/maps/ottoman02/img_l.jpg |title=Map of the Ottoman Empire |access-date=22 August 2023 |archive-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801215428/http://www.aa.tufs.ac.jp/fsc/gis/ottomanmaps/maps/ottoman02/img_l.jpg |url-status=live }}</ref>. Паводле Іагана Кноблаха, у [[Антычнасць|антычнасці]] культуры [[Левант]]а выкарыстоўвалі колеры для абазначэння бакоў свету: чорны колер адносіўся да поўначы (што тлумачыць назву [[Чорнае мора|Чорнага мора]]), жоўты або сіні — да ўсходу, чырвоны — да поўдня (напрыклад, [[Чырвонае мора]]), а белы — да захаду. Гэта магло б растлумачыць [[Балгарская мова|балгарскую]] назву ''Бяло море'', турэцкую ''Akdeniz'' і апісаную вышэй арабскую наменклатуру<ref>Johann Knoblock. ''Sprache und Religion'', Vol. 1 (Carl Winter Universitätsverlag, 1979), 18; cf. {{cite encyclopedia |article=Black Sea |last=Schmitt |first=Rüdiger |url=http://www.iranicaonline.org/articles/black-sea |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |series= Vol. IV, Fasc. 3 |pages=310–313 |year=1989 |access-date=2018-08-31 |archive-date=2022-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205070511/https://iranicaonline.org/articles/black-sea |url-status=live }}</ref>. У стараанглійскіх аўтараў Міжземнае мора называлася ''Wendelsǣ'', што можна перавесці як «Мора вандалаў» або «Вандальскае мора». Гэта звязана з дзейнасцю германскага племя [[Вандалы|вандалаў]] у V стагоддзі — іхняе перасяленне ў Паўночную Афрыку і захоп Карфагена ў 439 году, ключавога порта Рымскай імперыі ў рэгіёне, дзякуючы чаму флот вандалаў доўга панаваў у Заходнім Міжземнамор’і<ref>{{Cite web |url=https://www.thecollector.com/fall-of-rome-barbarian-invasion/ |title=After The Fall Of Rome: Who Were The Barbarian Successor Kingdoms? |first=Alice |last=Bennett |website=TheCollector |access-date=2025-05-28 |archive-date=2025-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250509212454/https://www.thecollector.com/fall-of-rome-barbarian-invasion/ |url-status=live }}</ref>. {{Div col}} * [[Англійская мова|Англійскай]]: Mediterranean Sea * [[Лацінская мова|Лацінскай]]: Mare Mediterrāneum * [[Іспанская мова|Іспанскай]]: Mar Mediterráneo * [[Каталанская мова|Каталанскай]]: Mar Mediterrània * [[Французская мова|Французскай]]: Mer Méditerranée * [[Італьянская мова|Італьянскай]]: Mare Mediterraneo * [[Сардзінская мова|Сардзінскай]]: Mare Mediterràneu * [[Нямецкая мова|Нямецкай]]: Mittelmeer * [[Славенская мова|Славенскай]]: Sredozemsko morje * [[Харвацкая мова|Харвацкай]]: Sredozemno more * [[Албанская мова|Албанскай]]: Deti Mesdhe * [[Балгарская мова|Балгарскай]]: Средиземно море * [[Грэчаская мова|Грэчаскай]]: Μεσόγειος Θάλασσα ({{IPA|/meˈso.ʝi.os ˈθa.la.sa/}}, ''Мэсо́іёс та́ласа'') * [[Турэцкая мова|Турэцкай]]: Akdeniz * [[Армянская мова|Армянскай]]: Միջերկրական ծով ({{IPA|/mit͡ʃʰeɾkɾɑˈkɑn t͡sov/}}, ''Мічэркрака́н цов'') * [[Курдская мова|Курдскай]]: Deryaya Navîn * [[Іўрыт]]: הַיָּם הַתִּיכוֹן ''(ha-yam ha-tikhón, ха-ям ха-тыхон)'' * [[Арабская мова|Арабскай]]: البَحْرُ الأَبْيَضُ المُتَوَسِّطُ ''(albahr al’abyad almutawasit)'' * [[Мальтыйская мова|Мальтыйскай]]: il-Baħar Mediterran * [[Кабільская мова|Кабільскай]]: Ilel Agrakal {{Div col end}} == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Міжземнамор’я}} === Старажытныя цывілізацыі === [[Файл:AntikeGriechen1.jpg|міні|upright=1.75|Старажытныя грэчаскія (чырвоны) і фінікійскія (жоўты) [[Старажытныя калоніі|калоніі]] каля VI ст. да н.э.]] [[Файл:Roman Empire Trajan 117AD.png|міні|upright=1.75|{{legend|#b23938|[[Рымская імперыя]] ў перыяд сваго найбольшага пашырэння ў 117 г. н.э.}}]] Асноўныя старажытныя цывілізацыі Заходняй [[Еўразія|Еўразіі]] размяшчаліся вакол Міжземнага мора. Мора забяспечвала шляхі для гандлю, каланізацыі і войнаў, а таксама ежу (рыбалоўства і збор іншых морапрадуктаў) для шматлікіх супольнасцей на працягу стагоддзяў<ref>{{cite book|author=David Abulafia|title=The Great Sea: A Human History of the Mediterranean|url=https://archive.org/details/greatseahumanhis0000abul_o4t7|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2011}}</ref>. Найранейшымі развітымі цывілізацыямі ў Міжземнамор’і былі [[Старажытны Егіпет|егіпцяне]] і [[Мінойская цывілізацыя|мінойцы]], якія актыўна гандлявалі паміж сабой. Іншымі значнымі цывілізацыямі, якія з’явіліся крыху пазней, былі [[хеты]] і іншыя [[анаталійскія народы]], [[Фінікія|фінікійцы]] і [[Мікенская Грэцыя|мікенскія грэкі]]. Каля 1200 г. да н. э. Усходняе Міжземнамор’е моцна пацярпела ад [[Катастрофа бронзавага веку|катастрофы бронзавага веку]], што прывяло да разбурэння многіх гарадоў і гандлёвых шляхоў глыбокай антычнасці. Найбольш значнымі міжземнаморскімі цывілізацыямі [[Антычнасць|класічнай антычнасці]] былі [[Старажытная Грэцыя|старажытныя]] [[Эліны|эліны (грэкі)]] з іхнімі [[Поліс (антычнасць)|гарадамі-дзяржавамі]] і [[Фінікія|фінікійцы]]. Абедзве гэтыя цывілізацыі актыўна каланізавалі ўзбярэжжы Міжземнага мора. [[Дарый I]], [[Дзяржава Ахеменідаў|ахеменідскі]] цар, які заваяваў Старажытны Егіпет, пабудаваў канал, што злучаў [[Чырвонае мора]] з [[Ніл]]ам, а значыць, і з Міжземным морам. Канал Дарыя быў дастаткова шырокі, каб дзве баявыя [[Трыера|трыеры]] маглі ў ім размінуцца, не складаючы вёслаў, а на ягонае перасячэнне патрабавалася чатыры дні<ref>Rappoport, S. (Doctor of Philosophy, Basel). History of Egypt (undated, early 20th century), Volume 12, Part B, Chapter V: «The Waterways of Egypt», pp. 248—257 ([https://archive.org/stream/historyofegyptch12masp#page/248/mode/2up online]). London: The Grolier Society.</ref>. Пасля [[Пунічныя войны|Пунічных войнаў]] (III—II стагоддзі да н. э.) [[Рымская рэспубліка]] перамагла [[карфаген]]ян і амаль на тысячагоддзе стала пануючай дзяржавай у Міжземнамор’і. Калі [[Актавіян Аўгуст]] заснаваў [[Рымская імперыя|Рымскую імперыю]], рымляне празвалі мора ''[[Mare Nostrum]]'' («Наша мора»). На працягу наступных чатырохсот гадоў Рым аднаасобна кантраляваў Міжземнае мора ад аднаго краю да другога — ад [[Гібралтар]]а да [[Левант]]а. Рымская імперыя стала адзінай дзяржавай у гісторыі, якая калі-небудзь цалкам валодала ўсім міжземнаморскім узбярэжжам, за што мора празвалі «Рымскім возерам». === Сярэднявечча і імперыі === [[Заходняя Рымская імперыя]] распалася каля 476 г. н.э. Усход зноў стаў дамінаваць, паколькі рымская ўлада працягвала існаваць у [[Візантыйская імперыя|Візантыйскай імперыі]], якая ўтварылася ў IV стагоддзі з усходняй паловы [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]]. Хоць Усходняя Рымская імперыя працягвала ўтрымліваць амаль усё Міжземнамор’е, у VII стагоддзі ўзнікла іншая сіла на прасторах [[Аравійскі паўвостраў|Аравіі]], а разам з ёй і рэлігія [[іслам]], якая неўзабаве стала імкліва распаўсюджвацца з усходу; у перыяд найбольшага росквіту [[арабы]] пад уладай [[Амеядскі халіфат|Амеядаў]] кантралявалі ўсё левантыйскае, паўночнаафрыканскае і нават [[Іберыйскі паўвостраў|іберыйскае]] ўзбярэжжы Міжземнамор’я, карэнным чынам паўплываўшы на напрамак развіцця мясцовых культур. [[Файл:The port and fleet of Genoa, early 14th century.jpg|міні|справа|Порт і флот [[Генуэзская рэспубліка|Генуі]] ў пачатку XIV стагоддзя, карціна [[Квінта Чэні]]]] Падчас арабскага панавання праз гандлёвыя сеткі ісламскага свету ў Іспанію і на [[Сіцылійскі эмірат|Сіцылію]] (Заходняе Міжземнамор’е) трапілі розныя прадукты харчавання, спецыі і сельскагаспадарчыя культуры. Сярод іх [[цукровы трыснёг]]<ref name="spanish-food.org">{{Cite web |title=Arab Influence {{!}} Spanish-food.org |url=https://www.spanish-food.org/spanish-food-history-arab-influence.html |access-date=7 July 2019 |website=www.spanish-food.org}}</ref>, [[рыс]]<ref>{{Cite journal |last=Crist |first=Raymond E. |date=1957 |title=Rice Culture in Spain |url=https://archive.org/details/sim_scientific-monthly_1957-02_84_2/page/n16 |journal=The Scientific Monthly |volume=84 |issue=2 |pages=66–74 |bibcode=1957SciMo..84...66C |issn=0096-3771 |jstor=21775}}</ref>, [[бавоўна]], [[люцэрна]], [[апельсін]]ы<ref>{{Cite web |title=The story of Andalusian Oranges in Spain |url=http://www.ft.lk/ft-lite/the-story-of-andalusian-oranges-in-spain/6-579841 |access-date=7 July 2019 |website=www.ft.lk |language=en}}</ref>, [[лімон]]ы<ref>{{Cite web |title=The Nibble: Lemon History |url=http://www.thenibble.com/reviews/main/fruits/lemon-types.asp |access-date=7 July 2019 |website=www.thenibble.com}}</ref>, [[абрыкос]]ы<ref>{{Cite web |last1=Denker |first1=Joel |date=14 June 2016 |title='Moon Of The Faith:' A History Of The Apricot And Its Many Pleasures |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2016/06/14/481932829/moon-of-the-faith-a-history-of-the-apricot-and-its-many-pleasures |access-date=7 July 2019 |website=NPR.org |language=en}}</ref>, [[шпінат]]<ref>{{Cite web |last=Scott |first=Stephen |date=28 February 2014 |title=History of Spinach {{!}} Terroir Seeds |url=https://underwoodgardens.com/history-spinach/ |access-date=7 July 2019 |website=Terroir Seeds {{!}} Underwood Gardens |language=en}}</ref>, [[баклажан]]ы<ref>{{Cite journal |last=Marie-Christine Daunay and Jules Janick |date=2007 |title=History and Iconography of Eggplant |url=https://hort.purdue.edu/newcrop/chronicaeggplant.pdf |journal=Chronica Horticulturae |volume=47 |pages=16–22}}</ref>, [[морква]]<ref>{{Cite web |title=History of Carrots – A brief summary and timeline |url=http://www.carrotmuseum.co.uk/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220728070445/http://www.carrotmuseum.co.uk/history.html |archive-date=28 July 2022 |access-date=7 July 2019 |website=www.carrotmuseum.co.uk}}</ref>, [[Шафран (прыправа)|шафран]]<ref>{{Cite web |date=4 October 2018 |title=The history of saffron |url=https://cyrussaffron.com/the-history-of-saffron/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707215152/https://cyrussaffron.com/the-history-of-saffron/ |archive-date=7 July 2019 |access-date=7 July 2019 |website=Saffron |language=en-US}}</ref> і [[банан]]ы<ref>{{Cite web |title=Bananas: an American History |url=https://www.worldcat.org/wcpa/servlet/DCARead?standardNo=1560989661&standardNoType=1&excerpt=true |access-date=6 April 2020 |website=www.worldcat.org}}</ref>. Арабы таксама працягвалі шырокае вырошчваць масліны і вырабляць [[аліўкавы алей]] (іспанскія словы «алей» і «аліўка» — ''aceite'' і ''aceituna'' адпаведна — паходзяць ад арабскага {{lang|ar|الزَّيْت}} (''аз-зайт'', «алей»)<ref>{{Cite web |title=Learn All About Spanish Olive Oil |url=https://www.thespruceeats.com/grades-of-spanish-olive-oil-3082923 |access-date=7 July 2019 |website=The Spruce Eats |language=en |url-status=dead }}</ref>, а таксама [[Гранат звычайны|гранаты]], вядомыя яшчэ з часоў класічнай [[Грэка-рымскі свет|грэка-рымскай эпохі]]. [[Арабскія заваяванні|Раннія мусульманскія заваяванні]] парушылі гандлёвыя адносіны паміж Заходняй і Усходняй Еўропай, а таксама гандлёвыя шляхі з усходнеазіяцкімі імперыямі. Гэта, аднак, ускосна спрыяла развіццю гандлю праз [[Каспійскае мора]]. Экспарт збожжа з [[Егіпет|Егіпта]] быў перанакіраваны на [[Усходні свет|Усход]]. Тавары з усходнеазіяцкіх імперый, такія як [[шоўк]] і [[спецыі]], дастаўляліся маракамі і яўрэйскімі купцамі з Егіпта ў такія парты, як [[Венецыянская рэспубліка|Венецыя]] і [[Канстанцінопаль]]. [[Экспансія вікінгаў|Набегі вікінгаў]] яшчэ больш падарвалі гандаль у Заходняй Еўропе і прывялі да ягонага спынення. Разам з тым [[старажытныя скандынавы]] развілі гандаль ад [[Нарвегія|Нарвегіі]] да [[Белае мора|Белага мора]], дзе таксама гандлявалі прадметамі раскошы з [[Аль-Андалус|мусульманскай Іспаніі]] і Міжземнамор’я. [[Візантыйская імперыя пры Ісаўрыйскай дынастыі|Візантыйцы ў сярэдзіне VIII стагоддзя]] аднавілі кантроль над паўночна-ўсходняй часткай Міжземнамор’я. Венецыянскія караблі з IX стагоддзя ўзбройваліся, каб супрацьстаяць нападам арабаў, адначасова засяроджваючы гандаль азіяцкімі таварамі ў Венецыі<ref>{{cite book|last=Couper |first=Alastair |title=The Geography of Sea Transport|url=https://books.google.com/books?id=WFVACwAAQBAJ&q=The+Geography+of+Sea+Transport&pg=PA37|year=2015|isbn=978-1-317-35150-4|pages=33–37|publisher=Routledge }}</ref>. [[Файл:Battle of Lepanto 1571.jpg|міні|злева|[[Бітва пры Лепанта]], 1571 г., скончылася перамогай еўрапейскай [[Свяшчэнная Ліга (1571)|Свяшчэннай Лігі]] супраць [[Асманская імперыя|турак-асманаў]].]] [[Фаціміды]] падтрымлівалі гандлёвыя адносіны з [[Італьянскія гарады-дзяржавы|італьянскімі гарадамі-дзяржавамі]], такімі як [[Герцагства Амальфійскае|Амальфі]] і [[Генуэзская рэспубліка|Генуя]], яшчэ да [[Крыжовыя паходы|Крыжовых паходаў]], паводле дакументаў [[Каірская геніза|Каірскай генізы]]. Так, у дакуменце ад 996 года згадваюцца амальфійскія купцы, якія жылі ў [[Каір]]ы. У іншым лісце гаворыцца, што генуэзцы гандлявалі з [[Александрыя]]й. Халіф [[Аль-Мустансір Білах|аль-Мустансір]] каля 1060 года дазволіў амальфійскім купцам жыць у [[Іерусалім]]е замест лацінскага [[хоспіс]]а<ref>{{cite book|last=Balard|first=Michel|editor-first1=Marcus Graham|editor-last1=Bull|editor-last2=Edbury|editor-first2=Peter|editor-last3=Phillips|editor-first3=Jonathan|title=The Experience of Crusading, Volume 2 – Defining the Crusader Kingdom|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=978-0-521-78151-0|url=https://books.google.com/books?id=JEN-0A3icQUC&q=amalfi+cairo&pg=PA233|pages=23–35|access-date=17 November 2020|archive-date=1 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101145302/https://books.google.com/books?id=JEN-0A3icQUC&q=amalfi+cairo&pg=PA233#v=snippet&q=amalfi%20cairo&f=false|url-status=live}}</ref>. Крыжовыя паходы прывялі да росквіту гандлю паміж Еўропай і Усходам праз утвораныя [[дзяржавы крыжакоў]]<ref>{{cite book|last=Housley|first=Norman|author-link=Norman Housley|title=Contesting the Crusades|url=https://archive.org/details/contestingcrusad0000hous|publisher=Blackwell Publishing|year=2006|isbn=978-1-4051-1189-8|pages=[https://archive.org/details/contestingcrusad0000hous/page/n167 152]–54}}</ref>. Рэспублікі Генуя, Венецыя і [[Пізанская рэспубліка|Піза]] таксама ўтварылі калоніі ва Усходнім Міжземнамор’і, у асноўным на астравах, і нават у [[Прычарнамор’е|Прычарнамор’і]] і [[Прыазоўе|Прыазоўі]]. Хоць канчатковае падзенне дзяржаў крыжакоў і спробы [[Папа Рымскі|рымскіх папаў]] забараніць гандаль з мусульманскімі краінамі часова і парушалі гандлёвыя плыні з Усходам, сам гандаль тым не менш працягваўся<ref>{{cite book|first=James|last=Brundage|title=Medieval Italy: An Encyclopedia|publisher=Routledge|year=2004|isbn=978-1-135-94880-1|url=https://books.google.com/books?id=E2CTAgAAQBAJ&q=through+all+these+military+triumphs+and+reverses,+italian+merchants+constituted+the+mainstay&pg=PT303|page=273|access-date=17 November 2020|archive-date=1 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101145303/https://books.google.com/books?id=E2CTAgAAQBAJ&q=through+all+these+military+triumphs+and+reverses,+italian+merchants+constituted+the+mainstay&pg=PT303#v=snippet&q=through%20all%20these%20military%20triumphs%20and%20reverses%2C%20italian%20merchants%20constituted%20the%20mainstay&f=false|url-status=live}}</ref>. Аднак раздробненая Еўропа пачала адраджацца па меры таго, як у позняе Сярэднявечча, пасля эпохі [[Адраджэнне XII стагоддзя|Адраджэння XII стагоддзя]], сталі ўтварацца больш арганізаваныя і цэнтралізаваныя дзяржавы. [[Файл:De Engels-Nederlandse vloot in de Baai van Algiers ter ondersteuning van het ultimatum tot vrijlating van blanke slaven, 26 augustus 1816. Rijksmuseum SK-A-1377.jpeg|міні|[[Бамбардзіроўка Алжыра (1816)|Бамбардзіроўка Алжыра]] англа-нідэрландскім флотам у падтрымку ўльтыматуму пра вызваленне [[Берберскі гандаль рабамі|еўрапейскіх рабоў]], жнівень 1816 г.]] Няўхільна расла і мацнела магутнасць [[Асманская імперыя|асманскай дзяржавы]], якая сыходзіла каранямі да цюркскіх плямёнаў [[Сельджукі|сельджукаў]], што з’явіліся ў Анатоліі ў XI стагоддзі і з тых часоў адымалі ў Візантыі ўсё больш уладанняў. Гэтая экспансія дасягнула свайго апагею ў 1453 годзе, калі пад націскам асманаў упаў найвялікшы горад той эпохі, [[Канстанцінопаль]]. З [[Аблога Канстанцінопаля (1453)|захопам імперскай сталіцы]] спыніла сваё існаванне і тысячагадовая Візантыйская імперыя. У XVI стагоддзі асманы ўсталявалі кантроль над большай часткай Усходняга Міжземнамор’я, а таксама ўтрымлівалі ваенна-марскія базы на [[Асманская акупацыя Тулона|поўдні Францыі]] (1543—1544), у [[Алжыр]]ы і [[Туніс]]е. [[Хайрадзін Барбароса|Барбароса]], асманскі капітан, з’яўляецца сімвалам гэтага панавання праз перамогу ў [[Бітва пры Прэвезе (1538)|бітве пры Прэвезе]] (1538). [[Бітва пры Джэрбе]] (1560) адзначыла вяршыню асманскага ваенна-марскога панавання ва Ўсходнім Міжземнамор’і. Па меры таго, як ваенна-марская моц еўрапейскіх дзяржаў расла, яны супрацьстаялі асманскай экспансіі ў рэгіёне, а [[Бітва пры Лепанта (1571)|бітва пры Лепанта]] (1571) стала пераломнай вяхой супраць асманскага флота. Гэта была апошняя буйная марская бітва, якая вялася пераважна паміж [[галера]]мі. [[Берберскія карсары]] [[Магрыб|Паўночна-Заходняй Афрыкі]] рабавалі хрысціянскія караблі і ўзбярэжжы ў заходняй частцы Міжземнага мора<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/trent_0116405722392 |url-access=registration |title=Christian Slaves, Muslim Masters: White Slavery in the Mediterranean, the Barbary Coast and Italy, 1500–1800 |author=Robert Davis |publisher=Palgrave Macmillan |date=5 December 2003|access-date=17 January 2013|isbn=978-0-333-71966-4}}</ref>. Паводле Роберта Дэвіса, з XVI па XIX стагоддзе піраты захапілі ў рабства ад 1 да 1,25 мільёна еўрапейцаў<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/british/empire_seapower/white_slaves_01.shtml |title=British Slaves on the Barbary Coast |publisher=BBC |access-date=17 January 2013 |archive-date=8 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090208143435/http://www.bbc.co.uk/history/british/empire_seapower/white_slaves_02.shtml |url-status=live }}</ref>. Развіццё акіянскага суднаходства пачало ўплываць на ўсё Міжземнамор’е. Раней большая частка гандлю паміж Заходняй Еўропай і Усходам праходзіла праз гэты рэгіён і Блізкі Усход сухапутна, але пасля 1490-х гадоў развіццё марскога шляху ў [[Індыйскі акіян]] праз абгінанне Афрыкі дазволіла [[Дарога спецый|імпартаваць спецыі]] з далёкай Азіі і іншыя тавары праз атлантычныя парты Заходняй Еўропы<ref>C.I. Gable — [http://www.boglewood.com/timeline/ottomans.html Constantinople Falls to the Ottoman Turks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141029132035/http://www.boglewood.com/timeline/ottomans.html |date=29 October 2014}} — '' Boglewood Timeline'' — 1998 — Retrieved 3 September 2011.</ref><ref>[http://www.sephardicstudies.org/ottoemp.html «History of the Ottoman Empire, an Islamic Nation where Jews Lived»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018040430/http://www.sephardicstudies.org/ottoemp.html |date=18 October 2014}} — ''Sephardic Studies and Culture'' — Retrieved 3 September 2011.</ref><ref>Robert Guisepi — {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20150311160503/http://history-world.org/ottoman%20empire.htm The Ottomans: From Frontier Warriors To Empire Builders]}} — 1992 — ''History World International'' — Retrieved 3 September 2011.</ref>. [[Файл:Cena da Batalha do Nilo, 1 a 3 de Agosto de 1798 (escola europeia, séc. XIX).png|міні|[[Бітва пры Абукіры (1798)|Бітва на Ніле]] падчас [[Напалеонаўскае ўварванне ў Егіпет і Сірыю|французскай кампаніі ў Егіпце]], жнівень 1798 г.]] Мора ва ўсе часы заставалася стратэгічна важным. Брытанскае валоданне [[Гібралтар]]ам на крайнім поўдні Іспаніі забяспечвала [[Брытанская Карона|Брытанскай Кароне]] ўплыў у Афрыцы і [[Паўднёва-Заходняя Азія|Паўднёва-Заходняй Азіі]]. Асабліва пасля марской [[Бітва пры Абукіры (1798)|бітвы пры Абукіры]] (1799) ў берагоў Егіпта і [[Трафальгарская бітва|Трафальгарскай бітвы]] (1805) супраць іспана-французскага флота брытанцы на доўгі час умацавалі сваё панаванне ў Міжземным моры<ref>See: Brian Lavery «Nelson’s Navy: The Ships, Men, and Organization, 1793—1815» (2013).</ref>. Сярод іншых буйных баявых дзеянняў на Міжземным моры былі [[Першая сусветная вайна на Міжземным моры|марскія аперацыі Першай сусветнай вайны]] і [[Міжземнаморскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны|тэатр ваенна-марскіх дзеянняў Другой сусветнай вайны]]. З адкрыццём бесшлюзавага [[Суэцкі канал|Суэцкага канала]] ў 1869 годзе тавараабарот паміж Еўропай і Азіяй карэнным чынам змяніўся. Найхутчэйшы шлях цяпер пралягаў праз Міжземнае мора ў напрамку [[Усходняя Афрыка|Усходняй Афрыкі]] і Азіі, здымаючы неабходнасць абплываць усю Афрыку. Гэта прывяло да таго, што міжземнаморскія краіны і іхнія парты, такія як [[Трыест]], якія мелі прамыя сувязі з [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай]] і [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропай]], перажылі хуткі эканамічны ўздым. У XX стагоддзі [[Першая сусветная вайна|Першая]] і [[Другая сусветная вайна|Другая сусветныя войны]], а таксама [[Суэцкі крызіс]] (1956) і [[Халодная вайна]] (2-я палова XX ст.) прывялі да зруху гандлёвых шляхоў да паўночных партоў Еўропы, што зноў змянілася ў бок паўднёвых партоў дзякуючы [[Еўрапейская інтэграцыя|еўрапейскай інтэграцыі]], актывізацыі «[[Новы шаўковы шлях|Новага шаўковага шляху]]» і свабоднаму сусветнаму гандлю<ref>Mary Pelletier «A brief history of the Suez Canal» In: Apollo 3 July 2018; Harry de Wilt: Is One Belt, One Road a China crisis for North Sea main ports? in World Cargo News, 17. December 2019; Marcus Hernig: Die Renaissance der Seidenstraße (2018), pp 112; Hans Reis «Der Suezkanal — die wichtigste von Menschen geschaffene Wasserstrasse wurde vor 150 Jahren gebaut und war oft umkämpft» In: Neue Zürcher Zeitung 17 November 2019; Bernhard Simon: Can The New Silk Road Compete With The Maritime Silk Road? in The Maritime Executive, 1 January 2020.</ref>. === XXI стагоддзе і міграцыі === {{Падрабязна|[[Еўрапейскі міграцыйны крызіс (2015)]]|[[Спіс інцыдэнтаў з суднамі мігрантаў у Міжземным моры]]|[[Храналогія еўрапейскага міграцыйнага крызісу 2015 года]]}} {{Частка выявы |выява = BlackMarble20161km.jpg |агульная = 2200 |шырыня = 270 |вышыня = 110 |лева = 1055 |верх = 265 |подпіс = [[Спадарожнікавая фотаздымка|Спадарожнікавы фотаздымак]] Міжземнага мора ўначы }} У 2013 годзе прэзідэнт [[Мальта|Мальты]] назваў Міжземнае мора «могілкамі» праз вялікую колькасць мігрантаў, якія патанулі там пасля таго, як іхнія лодкі перакуліліся<ref>{{cite web|title=Migrant deaths prompt calls for EU action|url=https://www.aljazeera.com/news/2013/10/13/migrant-deaths-prompt-calls-for-eu-action/|website=Al Jazeera – English|access-date=14 March 2022|date=13 October 2013|archive-date=14 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314151430/https://www.aljazeera.com/news/2013/10/13/migrant-deaths-prompt-calls-for-eu-action/|url-status=live}}</ref>. Старшыня [[Еўрапейскі парламент|Еўрапейскага парламента]] [[Марцін Шульц]] у 2014 годзе заявіў, што міграцыйная палітыка Еўропы «ператварыла Міжземнае мора ў могілкі», маючы на ўвазе колькасць загінулых у рэгіёне [[Бежанцы|бежанцаў]] як прамы вынік гэтай палітыкі<ref>{{cite web|title=Schulz: EU migrant policy 'turned Mediterranean into graveyard'|url=http://euobserver.com/tickers/121894|website=EUobserver|access-date=12 December 2014|date=24 October 2013|archive-date=29 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141029130716/http://euobserver.com/tickers/121894|url-status=live}}</ref>. Азербайджанскі чыноўнік Наўруз Мамедаў назваў мора «месцам пахавання <…> дзе гінуць людзі»<ref>{{cite web|url=http://topnews.az/en/news/148766/Novruz-Mammadov-The-Mediterranean-become-a-burial-ground.html|title=Novruz Mammadov: The Mediterranean become a burial ground|access-date=4 May 2015|archive-date=25 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925095650/http://topnews.az/en/news/148766/Novruz-Mammadov-The-Mediterranean-become-a-burial-ground.html|url-status=live}}</ref>. Пасля [[Караблекрушэнне ля Лампедузы (2013)|караблекрушэння з мігрантамі ля Лампедузы ў 2013 годзе]] італьянскі ўрад [[Энрыка Лета|Энрыка Леты]] вырашыў узмацніць нацыянальную сістэму патрулявання Міжземнага мора, санкцыянаваўшы аперацыю «[[Mare Nostrum (аперацыя)|Mare Nostrum]]» — ваенную і гуманітарную місію з мэтай выратавання мігрантаў і арышту кантрабандыстаў, якія перавозяць імігрантаў. У 2015 годзе больш за мільён мігрантаў перасеклі Міжземнае мора на шляху ў Еўропу<ref>{{cite web |title=Over one million sea arrivals reach Europe in 2015 |url=http://www.unhcr.org/news/latest/2015/12/5683d0b56/million-sea-arrivals-reach-europe-2015.html |website=UNHCR – The UN Refugee Agency |date=30 December 2015 |access-date=20 August 2016 |archive-date=24 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224084500/http://www.unhcr.org/news/latest/2015/12/5683d0b56/million-sea-arrivals-reach-europe-2015.html |url-status=live }}</ref>. [[Італія]] асабліва пацярпела ад [[Еўрапейскі міграцыйны крызіс (2015)|Еўрапейскага міграцыйнага крызісу]]. З 2013 года ў Італію прыбыло больш за {{num|700000}} мігрантаў<ref>{{cite news |title=What will Italy's new government mean for migrants? |url=https://www.thelocal.it/20180521/what-will-italys-new-government-mean-for-migrants |newspaper=The Local Italy |date=21 May 2018 |access-date=6 July 2018 |archive-date=1 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401231010/https://www.thelocal.it/20180521/what-will-italys-new-government-mean-for-migrants |url-status=live }}</ref>, у асноўным выхадцаў з [[Чорная Афрыка|краін Афрыкі на поўдзень ад Сахары]]<ref>{{cite news |title=African migrants fear for future as Italy struggles with surge in arrivals |url=https://www.reuters.com/article/us-italy-migrants-africa/african-migrants-fear-for-future-as-italy-struggles-with-surge-in-arrivals-idUSKBN1A30QD |work=Reuters |date=18 July 2017 |access-date=6 July 2018 |archive-date=2 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402002627/https://www.reuters.com/article/us-italy-migrants-africa/african-migrants-fear-for-future-as-italy-struggles-with-surge-in-arrivals-idUSKBN1A30QD |url-status=live }}</ref>. == Геаграфія == {{multiple image | width = 180 | footer = | image1 = STS059-238-074 Strait of Gibraltar.jpg | alt1 = | caption1 = Спадарожнікавы здымак Міжземнага мора. [[Гібралтарскі праліў]] бачны ў левай ніжняй (паўночна-заходняй) чвэрці здымка; злева ад яго — [[Пірэнейскі паўвостраў]] у [[Еўропа|Еўропе]], а справа — [[Магрыб]] у [[Афрыка|Афрыцы]]. | image2 = Gallipoli peninsula from space.jpg | alt2 = | caption2 = Праліў [[Дарданэлы]] ([[Чарнаморскія пралівы|Турэцкія пралівы]]) у [[Турцыя|Турцыі]]. Паўночны (верхні) бок з'яўляецца часткай [[Еўропа|Еўропы]] ([[Паўвостраў Галіпалі|паўвостраў Галіпалі]] ў рэгіёне [[Фракія]]); на паўднёвым (ніжнім) баку — [[Анатолія]] ў [[Азія|Азіі]]. }} Міжземнае мора злучаецца: * з [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіянам]] праз [[Гібралтарскі праліў]] (вядомы ў творах [[Гамер]]а як «[[Геркулесавы слупы]]») на захадзе; * з [[Мармуровае мора|Мармуровым морам]] і [[Чорнае мора|Чорным морам]] праз пралівы [[Дарданэлы]] і [[Басфор]] адпаведна, на ўсходзе. Штучны [[Суэцкі канал]] даўжынёй {{num|163|км}} на паўднёвым усходзе злучае Міжземнае мора з [[Чырвонае мора|Чырвоным морам]] без шлюзаў, паколькі ўзровень вады ў іх практычна аднолькавы<ref name="melitensia"/><ref>Harald Krachler «Alois Negrelli, der Suezkanalplaner» In: Wiener Zeitung 18 January 1999.</ref>. Крайні заходні пункт Міжземнага мора знаходзіцца на пераходзе ад [[мора Альбаран]] да [[Гібралтарскі праліў|Гібралтарскага праліва]], крайні ўсходні пункт — на ўзбярэжжы [[Іскендэрунскі заліў|Іскендэрунскага заліва]] на паўднёвым усходзе Турцыі. Крайні паўночны пункт Міжземнага мора — на ўзбярэжжы [[Трыесцкі заліў|Трыесцкага заліва]] каля [[Манфальконэ]] на поўначы Італіі, а крайні паўднёвы пункт — на ўзбярэжжы [[Сідра (заліў)|заліва Сідра]] каля [[Лівія|лівійскага]] горада [[Эль-Агейла]]. Буйныя астравы Міжземнага мора ўключаюць (па меры змяншэння памеру): * [[Кіпр (востраў)|Кіпр]], [[Крыт]], [[Эўбея]], [[Родас]], [[Лесбас]], [[Хіяс]], [[Кефалінія]], [[Керкіра]], [[Лемнас]], [[Самас]], [[Наксас (востраў)|Наксас]] і [[Андрас (востраў)|Андрас]] ва [[Усходняе Міжземнамор’е|Усходнім Міжземнамор’і]]; * [[Сіцылія]], [[Црэс]], [[Крк (востраў)|Крк]], [[Брач]], [[Хвар (востраў)|Хвар]], [[Паг (востраў)|Паг]], [[Корчула]] і [[Мальта (востраў)|Мальта]] ў цэнтральнай частцы Міжземнага мора; * [[Сардзінія]], [[Корсіка]] і [[Балеарскія астравы]]: [[Івіса]], [[Мальёрка]] і [[Менорка]] ў Заходнім Міжземнамор’і. [[Альпы|Альпійская горная дуга]], якая таксама аказвае значны метэаралагічны ўплыў на Міжземнаморскі рэгіён, на захадзе дасягае Міжземнага мора ў ваколіцах [[Ніца|Ніцы]], усходнім краем ідзе ў мацярык. Тыповы [[міжземнаморскі клімат]] характарызуецца гарачым, сухім летам і мяккай, дажджлівай зімой. Сельскагаспадарчыя культуры рэгіёна ўключаюць [[Масліна еўрапейская|масліны]], [[Вінаградзіна|вінаградзіну]], [[апельсін]]ы, [[мандарын]]ы, [[ражковае дрэва]], [[корак]] і іншыя. === Ускраінныя моры === [[Файл:Lopud island, Croatia (48612709613).jpg|міні|[[Элафіцкія астравы]] ля ўзбярэжжа Харватыі; Адрыятычнае мора налічвае больш за [[Спіс астравоў Адрыятычнага мора|1200 астравоў]].]] [[Файл:Illots d'Eivissa (Pitiüses) 12. Es Malvins.jpg|міні|Эс-Мальвінс, [[Балеарскае мора]]]] [[Файл:Ionian sea islands, pic1.JPG|міні|230px|Іанічнае мора, від з вострава [[Лефкас]], Грэцыя]] Міжземнае мора ўключае 15 [[Ускраіннае мора|ускраінных мораў]]<ref>{{Cite journal |last1=Bai |first1=Yan |last2=He |first2=Xianqiang |last3=Yu |first3=Shujie |last4=Chen |first4=Chen-Tung |date=28 February 2018 |title=Changes in the Ecological Environment of the Marginal Seas along the Eurasian Continent from 2003 to 2014 |journal=Sustainability |language=en |volume=10 |issue=3 |page=635 |doi=10.3390/su10030635 |issn=2071-1050|doi-access=free|bibcode=2018Sust...10..635B }}</ref>: {| class="wikitable sortable" !rowspan=2|Нумар !rowspan=2|Мора !colspan=2|Плошча !rowspan=2|Краіны і тэрыторыі, што абмываюцца |- !км² !кв. міль |- | align=center|1 || '''[[Лівійскае мора]]''' || {{convert|350,000|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} || [[Лівія]], [[Грэцыя]], [[Мальта]], [[Італія]] |- | align=center|2 || '''[[Левантыйскае мора]]''' || {{convert|320,000|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} || [[Турцыя]], [[Сірыя]], [[Ліван]], [[Ізраіль]], [[Палесціна]], [[Егіпет]], [[Грэцыя]], [[Кіпр (востраў)|Кіпр]], [[Акратыры і Дэкелія]] |- | align=center|3 || '''[[Тырэнскае мора]]''' || {{convert|275,000|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} || [[Італія]], [[Францыя]] |- | align=center|4 || '''[[Эгейскае мора]]''' || {{convert|214,000|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} || [[Грэцыя]], [[Турцыя]] |- | align=center|5 || '''[[Ікарыйскае мора]]''' || colspan=2 align=center | (частка Эгейскага мора) || [[Грэцыя]] |- | align=center|6 || '''[[Міртойскае мора]]''' || colspan=2 align=center | (частка Эгейскага мора) || [[Грэцыя]] |- | align=center|7 || '''[[Фракійскае мора]]''' || colspan=2 align=center | (частка Эгейскага мора) || [[Грэцыя]], [[Турцыя]] |- | align=center|8 || '''[[Іанічнае мора]]''' || {{convert|169,000|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} || [[Грэцыя]], [[Албанія]], [[Італія]] |- | align=center|9 || '''[[Балеарскае мора]]''' || {{convert|150,000|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} || [[Іспанія]] |- | align=center|10 || '''[[Адрыятычнае мора]]''' || {{convert|138,000|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} || [[Албанія]], [[Боснія і Герцагавіна]], [[Харватыя]], [[Італія]], [[Чарнагорыя]], [[Славенія]] |- | align=center|11 || '''[[Сардзінскае мора]]''' || {{convert|120,000|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} || [[Італія]], [[Іспанія]] |- | align=center|12 || '''[[Крыцкае мора]]''' || {{convert|95,000|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} <small>(частка Эгейскага мора)</small> || [[Грэцыя]]<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Sea-of-Crete |title=Sea of Crete |website=Britannica |access-date=28 November 2022 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032903/https://www.britannica.com/place/Sea-of-Crete |url-status=live }}</ref> |- | align=center|13 || '''[[Лігурыйскае мора]]''' || {{convert|80,000|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} || [[Італія]], [[Францыя]] |- | align=center|14 || '''[[Мора Альбаран|Альбаранскае мора]]''' || {{convert|53,000|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} || [[Іспанія]], [[Марока]], [[Алжыр]], [[Гібралтар]] |- | align=center|15 || '''[[Мармуровае мора]]''' || {{convert|11,500|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} || [[Турцыя]] |- | align=center|- || '''Іншыя''' || ~{{convert|500,000|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} || Складаецца з заліваў, праліваў, каналаў і іншых частак, якія не маюць назвы асобнага мора. |- !Усяго!!Міжземнае мора!!~{{convert|2,500,000|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} ! |} Заўвага 1: [[Міжнародная гідраграфічная арганізацыя]] не прызнае [[Сардзінскае мора]] і вызначае гэту [[Акваторыя|акваторыю]] як агульную частку Міжземнага мора ў Заходнім басейне<ref name="IHO" />. Заўвага 2: [[Фракійскае мора]] і [[Міртойскае мора]] з’яўляюцца морамі, якія ўваходзяць у склад [[Эгейскае мора|Эгейскага мора]]. ; Гл. таксама {{div col}} * [[Спіс мораў#Ускраінныя моры паводле акіянаў|Спіс мораў]] * [[:Катэгорыя:Ускраінныя моры Міжземнага мора]] * [[:Катэгорыя:Залівы Міжземнага мора]] * [[:Катэгорыя:Пралівы Міжземнага мора]] * [[:Катэгорыя:Каналы Міжземнага мора]] {{div col end}} === Межы === {{Гл. таксама|Спіс вадазборных басейнаў паводле плошчы}} [[Файл:Locatie Middellandse Zee.PNG|міні|Межы Міжземнага мора]] [[Міжнародная гідраграфічная арганізацыя]] вызначае межы Міжземнага мора наступным чынам<ref name="IHO">{{cite web|url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf|title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition|year=1953|publisher=International Hydrographic Organization|access-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S23/S23_1953.pdf|archive-date=8 October 2011}}</ref>: Працягваючыся ад [[Гібралтарскі праліў|Гібралтарскага праліва]] на захадзе да ўваходаў у [[Дарданэлы]] і [[Суэцкі канал]] на ўсходзе, Міжземнае мора абмежавана ўзбярэжжамі Еўропы, Афрыкі і Азіі і падзяляецца на два глыбакаводныя басейны. * Заходні басейн: ** На захадзе: Лінія, якая злучае [[Іспанія|іспанскі]] мыс [[Трафальгар]] ({{coord|36|11|N|6|02|W|display=inline}}) і [[Марока|мараканскі]] мыс [[Спартэль]] ({{coord|35|48|02|N|05|54|22|W|display=inline}}). ** На паўночным усходзе: Заходняе ўзбярэжжа Італіі. У [[Месінскі праліў|Месінскім праліве]] — лінія, якая злучае паўночны ўскраек мыса Пачы ({{coord|38|15|N|15|43|E|display=inline}}) з {{iw|Пелора (мыс)|мысам Пелора|it|Capo Peloro}} ({{coord|38|15|58|N|15|39|11|E|display=inline}}), усходнім ускрайкам вострава [[Сіцылія]]. Паўночнае ўзбярэжжа Сіцыліі. ** На ўсходзе: Лінія, якая злучае мыс Лілібеа — заходні пункт Сіцыліі ({{coord|37|47|N|12|22|E|display=inline}}), — праз банку [[Аджэнчэр (банка)|Аджэнчэр]] да [[туніс]]кага мыса [[Бон (паўвостраў)|Бон]] ({{coord|36|45|N|10|45|E|display=inline}}). * Усходні басейн: ** На захадзе: Паўночна-ўсходнія і ўсходнія межы Заходняга басейна. ** На паўночным усходзе: Лінія, якая злучае мысы [[Кумкале]] ({{coord|39|58|N|26|11|E|display=inline}}) і [[Гелес (мыс)|Гелес]] ({{coord|40|02|35|N|26|10|31|E|display=inline}}), заходні ўваход у Дарданэлы. ** На паўднёвым усходзе: Уваход у [[Суэцкі канал]]. ** На ўсходзе: Узбярэжжы [[Ліван]]а, [[Сірыя|Сірыі]] і [[Ізраіль|Ізраіля]]. === Найбуйнейшыя астравы === {{Асноўны артыкул|Спіс астравоў Міжземнага мора}} [[Файл:Tunisia - Sicily - South Italy.jpg|міні|Два найбуйнейшыя астравы Міжземнага мора — [[Сардзінія]] і [[Сіцылія]]]] [[Файл:The Tower of Porto Giunco Beach (Spiaggia Torre Porto Giunco) with a view to the beach and the lake Stagno di Notteri in Sardinia, Italy (48402759012).jpg|міні|[[Вартаўнічая вежа]] XVI стагоддзя на ўзбярэжжы Сардзініі]] Міжземнае мора налічвае каля 10 000 астравоў і скал, з якіх каля 250 маюць пастаяннае насельніцтва<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=e799DwAAQBAJ |title=The Mediterranean region under climate change: A scientific update |publisher=[[Institut de recherche pour le développement]] |author=Moatti, Jean-Paul |author2=Thiébault, Stéphane |year=2018 |page=363 |isbn=978-2-7099-2220-3 |quote=Маючы каля 10 000 астравоў і скал (прыкладна 250 з якіх населены людзьмі), Міжземнае мора можна лічыць адным з найбуйнейшых архіпелагаў у свеце. |access-date=15 April 2022 |archive-date=1 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101145303/https://books.google.com/books?id=e799DwAAQBAJ |url-status=live }}</ref>. У табліцы ніжэй пералічаны найбуйнейшыя астравы паводле плошчы. {| class="wikitable sortable" |- style="background:#efefef;" !rowspan=2|Краіна !rowspan=2|Востраў !colspan=2|Плошча !rowspan=2|Насельніцтва |- !км² !кв. міль |- |Італія |[[Сіцылія]] |{{convert|25,460|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |5 048 995 |- |Італія |[[Сардзінія]] |{{convert|23,821|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |1 672 804 |- |Кіпр |[[Кіпр (востраў)|Кіпр]] |{{convert|9,251|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |1 088 503 |- |Іспанія |[[Мальёрка]] |{{convert|3,640|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |869 067 |- |Грэцыя |[[Крыт]] |{{convert|8,336|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |623 666 |- |Францыя |[[Корсіка]] |{{convert|8,680|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |299 209 |- |Грэцыя |[[Эўбея]] |{{convert|3,655|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |218 000 |- |Туніс |[[Джэрба]] |{{convert|514|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |182 911 |- |Іспанія |[[Івіса]] |{{convert|572|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |159 180 |- |Грэцыя |[[Родас]] |{{convert|1,400|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |117 007 |- |Грэцыя |[[Керкіра|Керкіра (Корфу)]] |{{convert|641|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |101 600 |- |Іспанія |[[Менорка]] |{{convert|696|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |99 005 |- |Грэцыя |[[Лесбас]] |{{convert|1,632|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |90 643 |- |Грэцыя |[[Хіяс]] |{{convert|842|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |51 936 |} === Гідраграфія === [[Файл:Mediterranean Basin.png|міні|Прыкладныя межы вадазборнага басейна Міжземнага мора (цёмна-зялёны). Басейн [[Ніл]]а паказаны толькі часткова]] [[Вадазборны басейн]] Міжземнага мора асабліва неаднародны і распасціраецца значна далей, чым [[Міжземнаморскі рэгіён]]<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=a2u4HMfAMXoC |title=The Climate of the Mediterranean Region: From the Past to the Future |publisher=[[Elsevier]] |author=Lionello, P. |year=2012 |page=lxii |isbn=978-0-12-391477-4 |quote=Геаграфічна міжземнаморскі вадазбор надзвычай вялікі і неаднародны, ахоплівае плошчу прыкладна ў 5 мільёнаў км². Ён распасціраецца ад экватара, дзе знаходзяцца вытокі Белага Ніла, да вытока Роны прыкладна на 48° пн.ш. Па даўгаце ён ахоплівае каля 40°, ад сярэдзіны Пірэнейскага паўвострава, на 4° з.д., да паўднёвай Турцыі і ўзбярэжжаў Блізкага Усходу, якія выходзяць да Міжземнага мора (35° у.д.). |access-date=1 May 2022 |archive-date=1 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101145323/https://books.google.com/books?id=a2u4HMfAMXoC |url-status=live }}</ref>. Ягоны памер ацэньваецца ад {{num|4000000}} да {{num|5500000|км²}}{{efn|Без уліку плошчы самога Міжземнага мора.}} у залежнасці ад таго, ці ўключаюцца бязводныя часткі пустынь<ref>{{cite book |url=https://www.researchgate.net/publication/226665381 |title=Advances in the Research of Aquatic Environment |chapter=An insight to the fluvial characteristics of the Mediterranean and Black Sea watersheds |page=191 |publisher=[[Springer Nature]] |author=Poulos, Serafeim |year=2011 |quote=Вадазборны басейн Міжземнага мора складае каля 4 184 × 10³ км² (уключаючы р. Ніл).}}</ref><ref name="Margat 2004 p4">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=n5CGAAAAIAAJ |title=Mediterranean Basin Water Atlas |publisher=[[ЮНЕСКА|UNESCO]] |author=Margat, Jean F. |year=2004 |page=4 |isbn=978-2-9517181-5-9 |quote=Басейн разнастайнай геаметрыі: Плошча ўсяго Міжземнаморскага басейна, уключаючы ўвесь басейн Ніла = 4 562 480 км²; Плошча «ўмоўнага» Міжземнаморскага басейна (г.зн. улічваючы толькі частку басейна Ніла ў Егіпце) = 1 836 480 км² [...] Мала рэк з багатым сцёкам. Толькі тры ракі маюць сярэдні расход вады больш за 1000 м³/с: Ніл (ля Асуана), Рона і По. |access-date=1 May 2022 |archive-date=1 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101145323/https://books.google.com/books?id=n5CGAAAAIAAJ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |title=Hydrological cycle of the Mediterranean-Black Sea system |author=García-García, D. |journal=[[Climate Dynamics]] |year=2022 |volume=59 |issue=7–8 |pages=1919–1938 |doi=10.1007/s00382-022-06188-2 |bibcode=2022ClDy...59.1919G |s2cid=247013753 |quote=На кантынентах вадазборныя басейны, якія ўпадаюць у Міжземнае і Чорнае мора, вызначаюцца ў адпаведнасці з глабальнай схемай кантынентальных сцёкавых шляхоў (Oki and Sud 1998) і ахопліваюць 5,34 × 10⁶ і 2,43 × 10⁶ км² адпаведна. |doi-access=free|hdl=10045/121760 |hdl-access=free |issn=0930-7575}}</ref>. Найпрацяглейшая рака, што ўпадае ў Міжземнае мора, — [[Ніл]], што бярэ пачатак у [[Экватарыяльная Афрыка|экватарыяльнай Афрыцы]]. Басейн Ніла складае каля дзвюх трацін вадазборнага басейна Міжземнага мора<ref name="Margat 2004 p4" /> і ахоплівае тэрыторыі аж да высакагорных раёнаў [[Рувензоры]] глыбока ў Афрыканскім мацерыку<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=gXgyHLT_hwIC |title=Large Rivers: Geomorphology and Management |publisher=[[John Wiley & Sons]] |author=Gupta, Avijit |year=2008 |page=275 |isbn=978-0-470-72371-5 |quote=Найвышэйшы пункт у басейне Ніла — гара Стэнлі (5109 м) у горным хрыбце Рувензоры паміж азёрамі Эдуард і Альберт. |access-date=1 May 2022 |archive-date=1 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101145323/https://books.google.com/books?id=gXgyHLT_hwIC |url-status=live }}</ref>. Сярод іншых важных рэк Афрыкі — [[Мулуя]] і [[Шэліф]], абедзве на паўночным схіле [[Атласкія горы|Атласкіх гор]]. У Азіі — [[Джэйхан (рака)|Джэйхан]] і [[Сейхан (рака)|Сейхан]], абедзве на паўднёвым схіле [[Таўр|Таўрскіх гор]]<ref name="UNEP">{{cite web |url=https://www.medqsr.org/mediterranean-marine-and-coastal-environment |title=The Mediterranean Marine and Coastal Environment: Hydrological and climatic setting. |publisher=Mediterranean Action Plan of the United Nations Environment Programme (UNEP/MAP) |access-date=16 April 2022 |quote=Міжземнамор'е — гэта зона пераходу паміж умеранай Еўропай з адносна багатымі і стабільнымі воднымі рэсурсамі і засушлівымі афрыканскімі і аравійскімі пустынямі, дзе вады вельмі мала. |archive-date=24 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024184710/https://www.medqsr.org/mediterranean-marine-and-coastal-environment |url-status=dead }}</ref>. У Еўропе найбуйнейшыя вадазборы маюць [[Рона]], [[Эбра]], [[По (рака)|По]] і [[Марыца]]<ref name="UNECE">{{cite book |url=https://unece.org/fileadmin/DAM/env/water/publications/pub76.htm |title=Our Waters: Joining Hands Across Borders: First Assessment of Transboundary Rivers, Lakes and Groundwaters |publisher=[[Еўрапейская эканамічная камісія ААН|United Nations Economic Commission for Europe]] |year=2007 |chapter=Drainage basin of the Mediterranean Sea |pages=154–181 |access-date=15 April 2022 |archive-date=15 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415181121/https://unece.org/fileadmin/DAM/env/water/publications/pub76.htm |url-status=dead}}</ref>. Вадазбор Роны з’яўляецца найбуйнейшым і распасціраецца на поўнач аж да [[Юра (горы)|гор Юра]], ахопліваючы нават раёны на паўночным схіле [[Альпы|Альпаў]]<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4ZiKCgAAQBAJ |title=The Central European Magdalenian: Regional Diversity and Internal Variability |publisher=[[Springer Publishing]] |author=Maier, Andreas |year=2015 |page=187 |isbn=978-94-017-7206-8 |quote=Асноўнымі геаграфічнымі асаблівасцямі, якія характарызуюць ландшафт, з'яўляюцца даліна Роны-Соны, горы Юра, Маласавы басейн і паўночна-заходнія схілы Альпаў. |access-date=15 April 2022 |archive-date=1 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101145419/https://books.google.com/books?id=4ZiKCgAAQBAJ |url-status=live }}</ref>. Вадазборы Эбра, По і Марыцы адпаведна знаходзяцца на поўдзень ад [[Пірэнеі|Пірэнеяў]], Альпаў і [[Балканскія горы|Балканскіх гор]] — асноўных горных хрыбтоў, што абмяжоўваюць [[Паўднёвая Еўропа|Паўднёвую Еўропу]]. Агульная гадавая колькасць ападкаў значна вышэйшая ў еўрапейскай частцы міжземнаморскага басейна, асабліва каля Альпаў («воданапорнай вежы Еўропы») і іншых высокіх горных хрыбтоў. У выніку [[Сцёк (гідралогія)|рачны сцёк]] Роны і По параўнальны са сцёкам Ніла, нягледзячы на тое, што басейн апошняга значна большы<ref name="UNEP" />. Гэта адзіныя тры ракі з сярэднім [[Расход вады|расходам вады]] больш за {{num|1000|м³/с}}<ref name="Margat 2004 p4"/>. Сярод буйных прыродных прэсных вадаёмаў — [[Вікторыя (возера)|возера Вікторыя]] (вадазбор Ніла), [[Жэнеўскае возера]] (Рона) і [[Вялікія перадальпійскія азёры]] (По). У той час як вадазбор Міжземнага мора ў Еўропе мяжуе з іншымі рачнымі басейнамі, у іншых месцах ён у асноўным мяжуе з [[Бясцёкавая вобласць|бяссцёкавымі басейнамі]] або пустынямі. Наступныя краіны знаходзяцца ў вадазборным басейне Міжземнага мора, але ''не'' маюць выхаду да ягонага ўзбярэжжа: * У Еўропе, праз розныя рэкі<ref name="UNECE"/>: [[Андора]] (праз [[Эбра]]), [[Балгарыя]] (праз [[Струма (рака)|Струму]], [[Марыца|Марыцу]] і [[Места (рака)|Месту]]), [[Рэспубліка Косава|Косава]] (праз [[Дрын]]), [[Паўночная Македонія]] (праз [[Дрын]] і [[Вардар]]), [[Сан-Марына]] (праз [[Марэк’я (рака)|Марэк’ю]]<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/San-Marino-republic-Europe |title=San Marino |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=22 April 2022 |archive-date=3 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170939/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521449/San-Marino |url-status=live }}</ref>), [[Сербія]] (праз [[Струма (рака)|Струму]]) і [[Швейцарыя]] (праз [[Рона|Рону]], [[По (рака)|По]] і [[Адыджэ]]). * У Афрыцы, праз Ніл<ref>{{cite web |url=https://www.rti.org/impact/nile-river-basin-initiative |title=The Nile River Basin Initiative |date=23 May 2018 |publisher=[[RTI International]] |access-date=14 March 2022 |quote=Самая доўгая рака ў свеце, Ніл, ахоплівае 35 градусаў шыраты, дрэніруе тры мільёны квадратных кіламетраў зямлі (дзясятую частку агульнай плошчы Афрыкі) і працякае праз 11 краін, агульнае насельніцтва якіх перавышае 300 мільёнаў чалавек: Егіпет, Эфіопія, Эрытрэя, Кенія, Руанда, Бурундзі, Танзанія, Уганда, Судан, Паўднёвы Судан і Дэмакратычная Рэспубліка Конга. Асноўная крыніца вады Ніла, возера Вікторыя, з’яўляецца другім па велічыні прэснаводным вадаёмам у свеце, а дэльта Ніла на поўначы Егіпта займае больш за 150 міль міжземнаморскага ўзбярэжжа. |archive-date=21 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321232928/https://www.rti.org/impact/nile-river-basin-initiative |url-status=live }}</ref>: [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|ДР Конга]], [[Бурундзі]], [[Эрытрэя]], [[Эфіопія]], [[Кенія]], [[Руанда]], [[Паўднёвы Судан]], [[Судан]], [[Танзанія]] і [[Уганда]]. === Клімат === {{глядзіце таксама| Міжземнаморскі клімат}} [[Клімат]] Міжземнага мора вызначаецца ягоным становішчам у [[Субтропікі|субтрапічным поясе]] і адрозніваецца вялікай спецыфікай, якая вылучае яго ў самастойны [[Міжземнаморскі клімат|міжземнаморскі тып клімату]], якому ўласцівыя мяккая [[зіма]] і гарачае засушлівае [[лета]]. Узімку над морам устанаўліваецца фронт паніжанага [[Атмасферны ціск|ціску атмасферы]], што вызначае няўстойлівае [[надвор’е]] з частымі [[Шторм|штармамі]] і шчодрымі [[Атмасферныя ападкі|ападкамі]]; халодныя паўночныя [[Вецер|вятры]] зніжаюць тэмпературу паветра. Развіваюцца мясцовыя вятры: халодны паўночна-заходні [[містраль]] ў [[Ліёнскі заліў|Ліёнскім заліве]], парывісты халодны [[Бара (вецер)|бара]] на ўсходзе [[Адрыятычнае мора|Адрыятычнага мора]] і моцны сухі [[мельтэмі]] ў акваторыі [[Эгейскае мора|Эгейскага мора]]. Улетку большую частку Міжземнага мора ахоплівае грэбень [[Азорскі антыцыклон|Азорскага антыцыклону]], які вызначае перавагу яснага надвор’я з невялікім [[Воблачнасць|воблачнасцю]] і малой колькасцю ападкаў. У летнія месяцы назіраюцца сухія [[туман]]ы і пыльная [[імгла]], якая прыносіцца з [[Афрыка|Афрыкі]] паўднёвым ветрам [[сірока]]. Ва Усходнім басейне развіваюцца ўстойлівыя паўночныя вятры — [[этэзіі]]. Сярэдняя [[тэмпература]] [[паветра]] ў студзені змяняецца ад 14-16 °C ля паўднёвых берагоў да 7-10 °C на поўначы, у жніўні — ад 22-24 °C на поўначы да 25-30 °C у паўднёвых раёнах мора. [[Выпарэнне]] з паверхні Міжземнага мора дасягае 1250 мм у год (3130 км³). [[Вільготнасць паветра|Адносная вільготнасць паветра]] змяняецца ад 50-65 % летам да 65-80 % зімой. [[Воблачнасць]] летам 0-3 балы, зімой каля 6 балаў. Сярэдняя гадавая колькасць ападкаў 400 мм (каля 1000 км³), яна змяняецца ад 1100—1300 мм на паўночным захадзе да 50-100 мм на паўднёвым усходзе, мінімум — у ліпені-жніўні, максімум — у снежні. Характэрныя [[міраж]]ы, якія часта назіраюцца, напрыклад, ў [[Месінскі праліў|Месінскім праліве]] (з’ява [[Фата-маргана|фата-марганы]]). {{wide image|Koppen World Map (Mediterranean Sea area only).png|769px|Карта кліматычных зон на сушы, што атачае Міжземнае мора, паводле [[Класіфікацыя кліматаў Кёпена|класіфікацыі кліматаў Кёпена]] {{Div col}} {{Colorbox|#fd0000}} [[Арыдны клімат|пустынны]] спякотны (BWh)<br/> {{Colorbox|#fe9695}} [[Арыдны клімат|пустынны]] халаднаваты (BWk)<br/> {{Colorbox|#f6a300}} [[Семіарыдны клімат|паўпустынны]] спякотны (BSh)<br/> {{Colorbox|#fddb62}} [[Семіарыдны клімат|стэпавы]] з халоднай зімой (BSk)<br/> {{Colorbox|#fcfe00}} [[Міжземнаморскі клімат|сухі міжземнаморскі]] з спякотным летам (Csa)<br/> {{Colorbox|#cfcd02}} [[Міжземнаморскі клімат|сухі міжземнаморскі]] з цёплым летам (Csb)<br/> {{Colorbox|#c6fe4a}} [[Вільготны субтрапічны клімат|вільготны міжземнаморскі]] з спякотным летам (Cfa)<br/> {{Colorbox|#63fd2e}} [[Марскі клімат|марскі ўмераны]] з цёплым летам (Cfb)<br/> {{Colorbox|#fc00fb}} сухі кантынентальны з спякотным летам (Dsa)<br/> {{Colorbox|#ca00c5}} сухі кантынентальны з цёплым летам (Dsb)<br/> {{Colorbox|#00fcfd}} [[Вільготны кантынентальны клімат|вільготны кантынентальны]] з спякотным летам (Dfa)<br/> {{Colorbox|#3ac7fa}} [[Вільготны кантынентальны клімат|вільготны кантынентальны]] з цёплым летам (Dfb)<br/> {{Colorbox|#007f7f}} кантынентальны з халодным летам (Dfc)<br/> {{Colorbox|#afb2af}} [[Альпійскі клімат|альпійскі]] (ET) {{Div col end}} }} Сярэдняя [[тэмпература]] вады на паверхні ў [[люты]]м ад 8—12 °C да 17 °C, у [[жніўні]] ад 19 °C ў Ліёнскім заліве да 27-30 °C на [[Усход|ўсходзе]]. [[Салёнасць]] ад 36 ‰ на [[захад]]зе да 39,5 ‰ на ўсходзе. [[Прыліў|Прылівы]] сутачныя і змяшаныя, іх велічыня ў большасці раёнаў складае 0,1-0,5 м. {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%; margin-left:1em;" |+Тэмпература марской вады <br /> на папулярных курортах Міжземнага мора (°C) |- ! !'''Сту''' !'''Лют''' !'''Сак''' !'''Кра''' !'''Май''' !'''Чэр''' !'''Ліп''' !'''Жні''' !'''Вер''' !'''Кас''' !'''Ліс''' !'''Сне''' |- |[[Марсель]] <small>[http://www.weather2travel.com/climate-guides/france/marseille.php]</small> |13 |13 |13 |14 |16 |18 |21 |22 |21 |18 |16 |14 |- |[[Барселона]] <small>[http://www.weather2travel.com/climate-guides/spain/barcelona.php]</small> |13 |13 |13 |14 |17 |20 |23 |25 |23 |20 |17 |15 |- |[[Валенсія]] <small>[http://www.weather2travel.com/climate-guides/spain/valencia.php]</small> |14 |13 |14 |15 |17 |21 |24 |26 |24 |21 |18 |15 |- |[[Неапаль]] <small>[http://www.weather2travel.com/climate-guides/italy/neapolitan-riviera/naples.php]</small> |15 |14 |14 |15 |18 |22 |25 |27 |25 |22 |19 |16 |- |[[Малага]] <small>[http://www.weather2travel.com/climate-guides/spain/costa-del-sol/malaga.php]</small> |16 |15 |15 |16 |17 |20 |22 |23 |22 |20 |18 |16 |- |[[Гібралтар]] <small>[http://www.weather2travel.com/climate-guides/gibraltar/gibraltar.php]</small> |16 |15 |16 |16 |17 |20 |22 |22 |22 |20 |18 |17 |- |[[Афіны]] <small>[http://www.weather2travel.com/climate-guides/greece/athens.php]</small> |16 |15 |15 |16 |18 |21 |24 |24 |24 |21 |19 |17 |- |[[Іракліян]] <small>[http://www.weather2travel.com/climate-guides/greece/crete/iraklion.php]</small> |16 |15 |15 |16 |19 |22 |24 |25 |24 |22 |20 |18 |- |[[Мальта]] <small>[http://www.weather2travel.com/climate-guides/malta/valletta.php]</small> |16 |16 |15 |16 |18 |21 |24 |26 |25 |23 |21 |18 |- |[[Горад Пафас|Пафас]] <small>[http://www.weather2travel.com/climate-guides/cyprus/paphos.php]</small> |18 |17 |17 |18 |20 |24 |26 |27 |26 |24 |22 |19 |- |[[Ларнака]] <small>[http://www.weather2travel.com/climate-guides/cyprus/larnaca.php]</small> |18 |17 |17 |18 |20 |24 |26 |27 |27 |25 |22 |19 |- |[[Лімасол]] <small>[http://www.weather2travel.com/climate-guides/cyprus/limassol.php]</small> |18 |17 |17 |18 |20 |24 |26 |27 |27 |25 |22 |19 |- |[[Александрыя]] <small>[http://www.weather2travel.com/climate-guides/egypt/alexandria.php] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140105193047/http://www.weather2travel.com/climate-guides/egypt/alexandria.php |date=5 студзеня 2014 }}</small> |18 |17 |17 |18 |20 |23 |25 |26 |26 |25 |22 |20 |- |[[Тэль-Авіў]] <small>[http://www.weather2travel.com/climate-guides/israel/tel-aviv.php]</small> |18 |17 |17 |18 |21 |24 |26 |28 |27 |26 |23 |20 |} === Прыбярэжныя краіны === {{Асноўны артыкул|Спіс краін Міжземнамор’я}} [[Файл:Area of the Mediterranean.jpg|upright=1.35|міні|Карта Міжземнага мора паводле адкрытых даных Natural Earth, 2020 г.]] Наступныя краіны маюць выхад да Міжземнага мора: * '''Паўночнае ўзбярэжжа''' (з захаду на ўсход): [[Іспанія]], [[Францыя]], [[Манака]], [[Італія]], [[Славенія]], [[Харватыя]], [[Боснія і Герцагавіна]], [[Чарнагорыя]], [[Албанія]], [[Грэцыя]], [[Турцыя]]. * '''Усходняе ўзбярэжжа''' (з поўначы на поўдзень): [[Турцыя]], [[Сірыя]], [[Ліван]], [[Ізраіль]], [[Егіпет]]. * '''Паўднёвае ўзбярэжжа''' (з захаду на ўсход): [[Марока]], [[Алжыр]], [[Туніс]], [[Лівія]], [[Егіпет]]. * '''Астраўныя дзяржавы''': [[Мальта]], [[Кіпр]]. Некаторыя іншыя тэрыторыі (аўтаноміі і напаўпрызнаныя дзяржавы) таксама мяжуюць з Міжземным морам (з захаду на ўсход): * брытанская [[Брытанскія заморскія тэрыторыі|заморская тэрыторыя]] [[Гібралтар]]; * іспанскія [[Аўтаномныя гарады Іспаніі|аўтаномныя гарады]] [[Сеўта]] і [[Мелілья]] і [[Суверэнныя тэрыторыі Іспаніі|бліжэйшыя астравы]]; * [[Паўночны Кіпр]] * суверэнныя ваенныя базы [[Акратыры і Дэкелія]] на Кіпры; * [[Дзяржава Палесціна|палесцінскі]] [[Сектар Газа]]. === Выключныя эканамічныя зоны === [[Выключная эканамічная зона|Выключныя эканамічныя зоны]] ў Міжземным моры<ref name="Sea Around Us">{{Cite web |title=Sea Around Us &#124; Fisheries, Ecosystems and Biodiversity |url=http://www.seaaroundus.org/data/#/eez |access-date=15 September 2020 |website=seaaroundus.org |archive-date=23 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160223181456/http://www.seaaroundus.org/data/#/eez |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.seaaroundus.org/data/#/eez/793?chart=catch-chart&dimension=taxon&measure=tonnage&limit=10|title=Sea Around Us &#124; Fisheries, Ecosystems and Biodiversity|access-date=27 November 2020|archive-date=23 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160223181456/http://www.seaaroundus.org/data/#/eez/793?chart=catch-chart&dimension=taxon&measure=tonnage&limit=10|url-status=live}}</ref>: {| class="wikitable sortable" style="font-size:100%" |- !rowspan=2 width=75|Нумар !rowspan=2 width=250|Краіны !colspan=2 width=200|Плошча |- !width=100|км² !width=100|кв. міль |- | align=center|1 || '''{{ITA}}''' || {{convert|541,915|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|2 || '''{{GRE}}''' || {{convert|493,708|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|3 || '''{{LBA}}''' || {{convert|355,604|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|4 || '''{{ESP}}''' || {{convert|260,000|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|5 || '''{{EGY}}''' || {{convert|169,125|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|6 || '''{{ALG}}''' || {{convert|128,843|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|7 || '''{{TUN}}''' || {{convert|102,047|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|8 || '''{{FRA}}''' || {{convert|88,389|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|9 || '''{{CYP}}''' || {{convert|80,412|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|10 || '''{{TUR}}''' || {{convert|72,195|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|11|| '''{{CRO}}''' || {{convert|59,032|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|12|| '''{{MLT}}''' || {{convert|55,542|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|13 || '''{{ISR}}''' || {{convert|25,139|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|14 || '''{{LBN}}''' || {{convert|19,265|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|15 || '''{{MAR}}''' || {{convert|18,302|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|16 || '''{{Сцягафікацыя|Паўночны Кіпр}}''' || {{convert|17,676|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|17 || '''{{ALB}}''' || {{convert|13,691|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|18 || '''{{SYR}}''' || {{convert|10,189|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|19 || '''{{MNE}}''' || {{convert|7,745|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|20 || '''{{PLE}}''' || {{convert|2,591|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|21 || '''{{MON}}''' || {{convert|288|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|22 || '''{{SLO}}''' || {{convert|220|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|23 || '''{{BIH}}''' || {{convert|50|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | align=center|24 || '''{{GBR}}''' || {{convert|6,8|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- style="background:#9acdff;" !Усяго |'''Міжземнае мора''' || {{convert|2,500,000|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |} == Марское дно == [[Файл:Mediterranean Sea surface.jpg|thumb|300px|Рэльеф міжземнаморскага дна]] Міжземнае мора мае шматлікія [[Падводны свет|падводныя]] [[Геалогія|геалагічныя]] ўтварэнні, якія сфарміраваліся ў выніку [[Субдукцыя|субдукцыі]] [[Афрыканская пліта|Афрыканскай пліты]] пад [[Еўразійская пліта|Еўразійскую пліту]]<ref>{{Cite journal |last1=Tugend |first1=J. |last2=Chamot-Rooke |first2=N. |last3=Arsenikos |first3=S. |last4=Blanpied |first4=C. |last5=Frizon de Lamotte |first5=D. |date=2019 |title=Geology of the Ionian Basin and Margins: A Key to the East Mediterranean Geodynamics |url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1029/2018TC005472 |journal=Tectonics |volume=38 |issue=8 |pages=2668–2702 |doi=10.1029/2018TC005472 |bibcode=2019Tecto..38.2668T |issn=1944-9194}}</ref><ref>{{cite journal |url=https://www.researchgate.net/figure/A-Seismotectonic-map-of-the-Central-Mediterranean-area-Topography-and-bathymetry-are_fig1_234072715 |page=29, Figure 1 |first1=Flora |last1=Gallais |first2=Marc-Andre |last2=Gutscher |first3=Dirk |last3=Klaeschen |first4=David |last4=Graindorge |date=2012 |title=Two-stage growth of the Calabrian accretionary wedge in the Ionian Sea (Central Mediterranean): Constraints from depth-migrated multichannel seismic data |journal=Marine Geology |volume=326-328 |issue=28–45 |doi=10.1016/j.margeo.2012.08.006|bibcode=2012MGeol.326...28G }}</ref>. Мора натуральным чынам падзяляецца на заходнюю і [[Усходняе Міжземнамор’е|ўсходнюю]] часткі падводным [[Мальтыйскі ўступ|Мальтыйскім уступам]], які цягнецца ад вострава [[Сіцылія]] да [[афрыка]]нскага ўзбярэжжа<ref name=":0">{{Cite encyclopedia |date=3 January 2025 |title=Mediterranean Sea - Geology, Climate, Biodiversity {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Mediterranean-Sea/Physiographic-and-geologic-features |access-date=5 January 2025 |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |edition=Online}}</ref><ref name=":1">{{cite book |last1=Vanney |first1=JR. |last2=Gennesseaux |first2=M. |date=1985 |chapter=Mediterranean Seafloor Features: Overview and Assessment |editor-last1=Stanley |editor-first1=D. J. |editor-last2=Wezel |editor-first2=FC |title=Geological Evolution of the Mediterranean Basin |publisher=Springer |location=New York, NY |url=https://www.vliz.be/imisdocs/publications/261914.pdf |pages=3–32}}</ref><ref name=":2">{{cite journal |last1=Mascle |first1=Jean |last2=Chaumillon |first2=Eric |date=1998 |title=An overview of Mediterranean Ridge collisional accretionary complex as deduced from multichannel seismic data |journal=Geo-Marine Letters |volume=18 |issue=2 |pages=81–89 |doi=10.1007/s003670050056 |bibcode=1998GML....18...81M |url=https://www.researchgate.net/publication/225774193}}</ref><ref>{{cite journal |url=https://www.researchgate.net/figure/Morpho-structural-map-of-the-Calabrian-accretionary-wedge-and-its-adjacent-regions-Black_fig11_234072715 |first1=Flora |last1=Gallais |first2=Marc-Andre |last2=Gutscher |first3=Dirk |last3=Klaeschen |first4=David |last4=Graindorge |date=2012 |title=Two-stage growth of the Calabrian accretionary wedge in the Ionian Sea (Central Mediterranean): Constraints from depth-migrated multichannel seismic data |journal=Marine Geology |volume=326-328 |issue=28–45 |page=31, Figure 3 |doi=10.1016/j.margeo.2012.08.006|bibcode=2012MGeol.326...28G }}</ref>. У '''Заходнім Міжземнамор’і''' вылучаюць тры асноўныя падводныя басейны<ref>{{cite journal |url=https://www.researchgate.net/figure/Schematic-structural-map-of-the-western-Mediterranean-region-showing-the-main-orogenic_fig1_359801917 |title=Palaeostrait tectono-sedimentary facies during late Cenozoic microplate rifting and dispersal in the western Mediterranean |last1=Cavazza |first1=William |last2=Longhitano |first2=Sergio |date=2022 |journal=Geological Society Special Publications |volume=523 |issue=1 |page=2, Figure 1 |doi=10.1144/SP523-2021-95}}</ref>: * '''[[Мора Альбаран|Альбаранскі басейн]]''', размешчаны паміж узбярэжжамі [[Марока]] і [[Іспанія|Іспаніі]] (на ўсход ад [[Гібралтар]]а, на захад ад [[Сардзінія|Сардзініі]] і [[Корсіка|Корсікі]]), служыць праходам паміж [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіянам]] і Міжземным морам і з’яўляецца [[Ачаг біяразнастайнасці|ачагом біяразнастайнасці]]<ref>{{Cite web |title=Marine Protected Areas and key biodiversity areas of the Alboran Sea and adjacent areas |url=https://europe.oceana.org/reports/marine-protected-areas-and-key-biodiversity-areas-of-the-alboran-sea-and-adjacent-areas/ |access-date=7 January 2025 |website=Oceana Europe |language=en-US}}</ref>; * '''Алжырскі басейн''', што распасціраецца ад [[алжыр]]скага да [[Францыя|французскага]] ўзбярэжжа, мае глыбіню да {{num|2800|м}}<ref>{{Cite journal |last1=Bouyahiaoui |first1=B. |last2=Sage |first2=F. |last3=Abtout |first3=A. |last4=Klingelhoefer |first4=F. |last5=Yelles-Chaouche |first5=K. |last6=Schnürle |first6=P. |last7=Marok |first7=A. |last8=Déverchère |first8=J. |last9=Arab |first9=M. |last10=Galve |first10=A. |last11=Collot |first11=J.Y. |date=1 June 2015 |title=Crustal structure of the eastern Algerian continental margin and adjacent deep basin: implications for late Cenozoic geodynamic evolution of the western Mediterranean |url=https://academic.oup.com/gji/article/201/3/1912/771442 |journal=Geophysical Journal International |volume=201 |issue=3 |pages=1912–1938 |doi=10.1093/gji/ggv102 |doi-access=free |issn=0956-540X}}</ref>. Тут вялася і вядзецца значная [[Разведка радовішчаў нафты і газу|разведка вуглевадародаў]], асабліва ля ўзбярэжжаў Алжыра, [[Лівія|Лівіі]] і [[Туніс]]а<ref>{{cite report |vauthors=Smith, CJ, Dailianis, T, Papadopoulou, K-N, Gerovasileiou, V, Sevastou, K, Grehan, A, Billett, B, McOwen, C, Amaro, T, Bakran-Petricioli, T, Bekkby, T, Bilan, M, Boström, C, Carriero-Silva, M, Carugati, L, Cebrian, E, Cerrano, C, Christie, H, Danovaro, R, Eronat, EGT, Fiorentino, D, Fraschetti, S, Gagnon, K, Gambi, C, Hereu, B, Kipson, S, Kotta, J, Linares, C, Morato, T, Ojaveer, H, Orav-Kotta, H, Pham, CK, Rinde, E, Sarà, A, Scrimgeour, R |date=2017 |title=Current marine pressures and mechanisms driving changes in marine habitats |page=64 |url=https://www.researchgate.net/publication/322226825}}</ref>. На паўднёва-ўсходнім краі, у [[Сіцылійскі праліў|Сіцылійскім (Туніскім) праліве]], знаходзяцца [[Флегрэйскія палі Сіцылійскага мора|Флегрэйскія палі]] — група [[Падводны вулкан|падводных вулканаў]] прыкладна за {{num|40|км}} на паўднёвы захад ад Сіцыліі. Размешчаныя вельмі блізка да [[Узровень мора|ўзроўню мора]], яны часам часова ўздымаюцца над вадой падчас значных [[Вывяржэнне вулкана|вывяржэнняў]]. Сярод самых прыкметных — [[Фердынандэя]] (таксама вядомы як востраў Грэм) і [[Эмпедокл (вулкан)|Эмпедокл]]<ref>{{Cite web |title=Global Volcanism Program {{!}} Campi Flegrei del Mar di Sicilia |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=211070 |access-date=9 January 2025 |publisher=Smithsonian Institution {{!}} Global Volcanism Program}}</ref>; * '''[[Тырэнскае мора|Тырэнскі басейн]]''' ляжыць паміж [[Італія]]й і астравамі [[Сардзінія]] і [[Корсіка]]<ref name=":0" /><ref name=":1" />. У басейне размешчаны [[Марсілі (вулкан)|Марсілі]] — буйны падводны вулкан (прыкладна за {{num|175|км}} на поўдзень ад [[Неапаль|Неапаля]]), і падводная гара [[Палінура (падводная гара)|Палінура]], адна з найбуйнейшых у Тырэнскім моры (ляжыць прыкладна за {{num|30|км}} на паўночны ўсход ад Марсілі). Марсілі, даўжынёй {{num|70|км}} і шырынёй {{num|30|км}}, з’яўляецца адным з найбуйнейшых вулканаў Еўропы, пераўзыходзячы памерамі надводную [[Этна|Этну]], і ўваходзіць у склад [[Ліпарскія астравы|Ліпарскай]] [[Вулканічная дуга|вулканічнай дугі]]<ref>{{Cite web |title=Global Volcanism Program {{!}} Marsili |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=211080 |access-date=9 January 2025 |publisher=Smithsonian Institution {{!}} Global Volcanism Program}}</ref>. '''[[Усходняе Міжземнамор’е]]''' таксама можна падзяліць на наступныя падводныя басейны: [[Файл:ISS053-E-106995 - View of Earth.jpg|міні|справа|Арбітальны здымак Іанічнага мора. Добра прыкметны «бот» [[Апенінскі паўвостраў|Апенінскага п-ва]] і Сіцылія злева, справа берагі Грэцыі.]] * '''Іанічны басейн'''&nbsp;— глыбокі і вузкі [[акіянічны басейн]], што распасціраецца на поўдзень ад Італіі, [[Албанія|Албаніі]] і [[Грэцыя|Грэцыі]]. Ён уключае [[Упадзіна Каліпса|ўпадзіну Каліпса]] (таксама вядомую як упадзіна Інусес або Вавілава)&nbsp;— найглыбейшае месца Міжземнага мора. Гэтая ўпадзіна знаходзіцца ў [[Элінскі жолаб|Элінскім жолабе]], за {{num|62,6|км}} на паўднёвы захад ад [[Пілас]]а (Грэцыя), і яе максімальная глыбіня складае каля 4 900 м<ref name=":0" />; * '''[[Левантыйскае мора|Левантыйскі басейн]]''' знаходзіцца на поўдзень ад [[Анатолія|Анатоліі]]. Яго аддзяляе ад Іанічнага басейна [[Міжземнаморскі хрыбет]] даўжынёй {{num|1300|км}}, які цягнецца ад [[Калабрыя|Калабрыі]], уздоўж поўдня [[Крыт]]а, да паўднёва-заходняга ўскрайку [[Турцыя|Турцыі]]. Гэты [[Сярэдзінна-акіянічныя хрыбты|падводны хрыбет]] — выгнутае ўтварэнне шырынёй 150—300 км, вядомае таксама сваімі [[Гразевыя вулканы|гразевымі вулканамі]] і купалападобнымі структурамі. Ён быў аб’ектам даследаванняў [[Месінскі крызіс салёнасці|Месінскага крызісу салёнасці]]<ref name=":2" />. У Левантыйскім басейне, прыкладна за {{num|100|км}} на поўдзень ад заходняга Кіпра, знаходзіцца [[Эратасфена (падводная гара)|Эратасфена]] — [[Карбанатная платформа|карбанатная]] [[падводная гара]]; * Востраў [[Крыт]] аддзяляе Левантыйскі басейн ад '''Эгейскага мора'''. [[Эгейскае мора]] — гэта частка Міжземнага мора на поўнач ад Крыта, якая на ўсходзе мяжуе з узбярэжжам Турцыі, а на захадзе і поўначы — з узбярэжжам Грэцыі. У Эгейскім моры знаходзяцца шматлікія [[Астравы Грэцыі|грэчаскія астравы]] і падводныя горы<ref name=":0" /><ref>{{cite book |last1=Sakellariou |first1=Dimitris |last2=Drakopoulou |first2=Paraskevi |last3=Rousakis |first3=Grigoris |last4=Livanos |first4=Isidoros |last5=Loukaidi |first5=Vassiliki |last6=Kyriakidou |first6=Chara |last7=Morfis |first7=Ioannis |last8=Panagiotopoulos |first8=Ioannis |last9=Tsampouraki-Kraounaki |first9=Konstantina |last10=Manta |first10=Kyriaki |last11=Leontopoulou |first11=Georgia |date=2022 |chapter=Geomorphological Features |url=https://www.researchgate.net/figure/Location-of-the-seamount-areas-in-the-South-Aegean-Sea-discussed-in-this-chapter_fig5_360554511 |title=Deep-sea Atlas of the Eastern Mediterranean Sea - Current Knowledge |publisher=IUCN |location=Gland, Switzerland |page=51, Figure 2.21}}</ref>; * '''Адрыятычнае мора''' цягнецца на паўночны захад ад асноўнай часткі Усходняга Міжземнамор’я і заціснута паміж [[Апенінскі паўвостраў|Апенінскім]] і [[Балканскі паўвостраў|Балканскім паўвостравамі]]. На ўсходзе абмывае [[Славенія|Славенію]], [[Харватыя|Харватыю]], [[Боснія і Герцагавіна|Боснію і Герцагавіну]], [[Чарнагорыя|Чарнагорыю]] і [[Албанія|Албанію]], а на захадзе і поўначы — Італію<ref name=":0" /><ref name=":1" />. Да 1960-х гадоў Міжземнае мора лічылася асноўнай захаванай часткай больш старажытнага (узростам 200 мільёнаў гадоў) [[мезазой]]скага акіяна [[Тэціс (акіян)|Тэціс]], які некалі атачаў [[Усходняе паўшар’е]]. Аднак з канца XX стагоддзя даследаванні, праведзеныя з выкарыстаннем тэорыі [[Рассоўванне марскога дна|рассоўвання марскога дна]], паказалі, што большая частка сучаснага дна Міжземнага мора не з’яўляецца часткай дна акіяна Тэціс<ref name=":0" />. Некаторыя даследчыкі лічаць Іанічны басейн, на ўсход ад Мальтыйскага ўступа, рэшткам акіяна Тэціс<ref>{{Cite journal |last1=Micallef |first1=Aaron |last2=Camerlenghi |first2=Angelo |last3=Georgiopoulou |first3=Aggeliki |last4=Garcia-Castellanos |first4=Daniel |last5=Gutscher |first5=Marc-André |last6=Lo Iacono |first6=Claudio |last7=AI Huvenne |first7=Veerle |last8=Mountjoy |first8=Joshu J. |last9=Paull |first9=Charles K. |last10=Le Bas |first10=Timothy |last11=Spatola |first11=Daniele |last12=Facchin |first12=Lorenzo |last13=Accettella |first13=Daniela |date=2019 |title=Geomorphic evolution of the Malta Escarpment and implications for the Messinian evaporative drawdown in the eastern Mediterranean Sea |url=https://oceanrep.geomar.de/48710/7/Micallef%20et%20al.%20preprint.pdf |journal=Geomorphology |language=en |volume=327 |issue=327 |pages=264–283 |doi=10.1016/j.geomorph.2018.11.012}}</ref>. Цягам апошніх 44 мільёнаў гадоў [[Літасферная пліта|кантынентальныя пліты]] Афрыкі і Еўразіі сыходзіліся і разыходзіліся, што прывяло да ўтварэння сучаснага тэктанічна актыўнага басейна і навакольных горных хрыбтоў. Паводле інтэрпрэтацыі геалагічных даных, цяпер існуе некалькі асноўных зон сутыкнення Афрыкі і Еўразіі, якія выклікаюць апусканне сушы, [[гораўтварэнне]] і [[вулканізм]]<ref name=":0" />. [[Керн (проба)|Керны]] [[Асадкавыя горныя пароды|асадкавых парод]], здабытыя ў 1970 і 1975 гадах, ляглі ў аснову тэорый, паводле якіх каля 6 мільёнаў гадоў таму Міжземнае мора знаходзілася прыкладна на {{num|3000|м}} ніжэй за сучасны ўзровень і ўяўляла сабой засушлівыя пустыні, пакрытыя [[Эвапарыты|эвапарытавымі]] солямі. Лічылася, што высокія хрыбты Гібралтара перашкаджалі пранікненню атлантычных вод прыкладна да 5,5 мільёнаў гадоў таму, калі яны прарваліся і затапілі Міжземнамор’е. Паводле больш позніх сейсмічных і [[Мікрапалеанталогія|мікрапалеанталагічных]] даследаванняў, марское дно ніколі не было цалкам сухім. Хутчэй, каля 5 мільёнаў гадоў таму марское дно складалася з мноства басейнаў рознай тапаграфіі і памераў, з глыбінямі ад 200 да {{num|1520|метраў}}. Солі, верагодна, назапашваліся на дне моцна салёных вод самай рознай глыбіні. Нявызначанасць адносна часу і прыроды ўтварэння солей на марскім дне, а таксама даныя пазнейшых сейсмічных даследаванняў і ўзораў керна, сталі прадметам інтэнсіўных навуковых дыскусій<ref name=":0" />. === Мальтыйскі ўступ === [[Мальтыйскі ўступ]] — гэта падводны вапняковы геалагічны ўступ даўжынёй {{num|250|км}}, які цягнецца на поўдзень ад усходняга ўзбярэжжа Сіцыліі, мінаючы ўсходняе ўзбярэжжа [[Мальтыйскія астравы|Мальтыйскіх астравоў]], і далей. Утвораны пераважна ў выніку тэктанічнай актыўнасці<ref name=":0" />. На ўсёй працягласці Мальтыйскага ўступа выяўлена звыш 500 падводных каньёнаў. Гэта глыбокія даліны, перапад вышынь у якіх месцамі дасягае {{num|3,5|км}}. Іхняя асаблівасць у тым, што яны не былі прарэзаны паверхневымі рэкамі. Каньёны служаць асяроддзем для багатых біялагічных супольнасцей і адначасова з’яўляюцца каналамі для пераносу забруджвальных рэчываў і пажыўных элементаў падводнымі плынямі. Сярод прыродных небяспек, характэрных для гэтага раёна, — падводныя [[Апоўзень|апоўзні]]. Нядаўна Мальтыйскі ўступ стаў аб’ектам даследавання, прафінансаванага [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскім Саюзам]]. Праект рэалізоўваўся сумеснымі намаганнямі [[Мальтыйскі ўніверсітэт|Мальтыйскага ўніверсітэта]], [[Нацыянальны акеанаграфічны цэнтр (Вялікабрытанія)|Нацыянальнага акеанаграфічнага цэнтра Вялікабрытаніі]], [[Нацыянальны інстытут водных і атмасферных даследаванняў (Новая Зеландыя)|Нацыянальнага інстытута водных і атмасферных даследаванняў Новай Зеландыі]], [[Дублінскі ўніверсітэцкі каледж|Дублінскага ўніверсітэцкага каледжа]] і [[Нацыянальны інстытут акеанаграфіі і прыкладной геафізікі (Італія)|Італьянскага нацыянальнага інстытута акеанаграфіі і прыкладной геафізікі]]<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=Malta |first=Times of |date=14 September 2014 |title=Massive canyon found in Mediterranean sea cliff |url=https://timesofmalta.com/article/Massive-canyon-found-in-Mediterranean-sea-cliff.535575 |access-date=7 January 2025 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref>. == Акіянаграфія == [[Файл:MEDCURR.GIF|міні|upright=1.65|Пераважныя паверхневыя плыні ў чэрвені]] Амаль замкнёнае становішча Міжземнага мора ўплывае на ўмовы ў ім: напрыклад, [[прыліў і адліў|прылівы і адлівы]] вельмі абмежаваныя праз вузкае злучэнне з [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіянам]]. Міжземнае мора вылучаецца сваім насычаным сінім колеры. [[Выпарэнне]] значна перавышае [[Атмасферныя ападкі|колькасць ападкаў]] і рачны сцёк у Міжземным моры, і гэты чыннік з’яўляецца ключавым для цыркуляцыі вады ў басейне<ref>{{cite book|last=Pinet|first=Paul R.|year=1996|title=Invitation to Oceanography|url=https://archive.org/details/invitationtoocea0000pine_f1i7|location=St Paul, Minnesota|publisher=West Publishing Co.|isbn=978-0-314-06339-7|edition=3rd|page=[https://archive.org/details/invitationtoocea0000pine_f1i7/page/n223 202]}}</ref>. Выпарэнне асабліва высокае ў ягонай усходняй палове, што выклікае зніжэнне ўзроўню вады і павышэнне [[салёнасць|салёнасці]] на ўсходзе{{sfn|Pinet| 1996|p=206}}. Сярэдняя салёнасць у басейне складае 38 [[Салёнасць|практычных адзінак салёнасці (ПАС)]] на глыбіні {{num|5|м}}<ref name=tempandsal>{{cite journal |year=2000 |title=Temperature and salinity variations of Mediterranean Sea surface waters over the last 16,000 years from records of planktonic stable oxygen isotopes and alkenone unsaturation ratios |trans-title=Змены тэмпературы і салёнасці паверхневых вод Міжземнага мора за апошнія 16 000 гадоў паводле запісаў стабільных ізатопаў кіслароду ў планктоне і суадносін ненасычанасці алкенонаў |citeseerx=10.1.1.378.4964 |journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology |volume=158 |issue=3–4 |pages=259–280 |doi=10.1016/s0031-0182(00)00053-5 |last1=Emeis |first1=Kay-Christian |last2=Struck |first2=Ulrich |last3=Schulz |first3=Hans-Martin |last4=Rosenberg |first4=Reinhild |last5=Bernasconi |first5=Stefano |last6=Erlenkeuser |first6=Helmut |last7=Sakamoto |first7=Tatsuhiko |last8=Martinez-Ruiz |first8=Francisca |bibcode=2000PPP...158..259E |display-authors=4}}</ref>. Тэмпература вады ў найглыбейшай частцы Міжземнага мора складае {{num|13,2|°C}}<ref name=tempandsal/>. Чысты прыток вады з Атлантычнага акіяна складае каля {{num|70000|м³/с}} або {{num|2,2×10¹²|м³/а}}<ref>{{cite journal | last=Ellenberg | first=L. | title=Die Meerenge von Gibraltar : Küstenmorphologie zwischen Mittelmeer und Atlantik |trans-title=Гібралтарскі праліў: Марфалогія ўзбярэжжа паміж Міжземным морам і Атлантыкай | journal=Geographica Helvetica | volume=36 | issue=3 | date=30 September 1981 | issn=2194-8798 | doi=10.5194/gh-36-109-1981 | doi-access=free | pages=109–120}}</ref>. Без гэтай атлантычнай вады ўзровень Міжземнага мора зніжаўся б прыкладна на {{num|1|м}} у год<ref>{{cite book | last=Hofrichter | first=R. | title=Das Mittelmeer: Geschichte und Zukunft eines ökologisch sensiblen Raums |trans-title=Міжземнае мора: гісторыя і будучыня экалагічна адчувальнай прасторы | publisher=Springer Berlin Heidelberg | year=2020 | isbn=978-3-662-58929-8 | url=https://books.google.com/books?id=u1vrDwAAQBAJ&amp;pg=PA530 | language=de | page=530 | access-date=1 May 2024 | archive-date=1 May 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240501210608/https://books.google.com/books?id=u1vrDwAAQBAJ&amp;pg=PA530 | url-status=live }}</ref>. У [[Акіянаграфія|акіянаграфічных]] працах, пераважна англамоўных, мора часам называюць «Еўраафрыканскім Міжземным морам», «Еўрапейскім Міжземным морам» або «Афрыканскім Міжземным морам», каб адрозніць ад іншых «міжземных» мораў<ref>{{cite report|url=http://www.ifremer.fr/lobtln/OTHER/ext_abstr_East_Sea_workshop_TLM.pdf|title=Recent results and new ideas about the Eurafrican Mediterranean Sea. Outlook on the similarities and differences with the Asian Mediterranean Sea |trans-title=Апошнія вынікі і новыя ідэі пра Еўраафрыканскае Міжземнае мора. Агляд падабенстваў і адрозненняў з Азіяцкім Міжземным морам |first1=Isabelle |last1=TAUPIER-LETAGE |first2=Claude |last2=MILLOT|access-date=23 April 2010|archive-date=11 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511180948/http://www.ifremer.fr/lobtln/OTHER/ext_abstr_East_Sea_workshop_TLM.pdf|url-status=live}}</ref>, больш вядомыя ў беларускай мове як ''[[Унутранае мора|унутраныя моры]]''. === Агульная цыркуляцыя === [[Кругаварот вады ў прыродзе|Цыркуляцыю вады]] ў Міжземным моры можна звязаць з паверхневымі водамі, якія паступаюць з [[Атлантычны акіян|Атлантыкі]] праз [[Гібралтарскі праліў]] (а таксама з нізкасалёнай вадой, якая паступае ў Міжземнае мора з [[Чорнае мора|Чорнага мора]] праз [[Басфор]]). Халодная і адносна нізкасалёная атлантычная вада цыркулюе на ўсход уздоўж [[Паўночная Афрыка|паўночнаафрыканскіх]] узбярэжжаў. Частка паверхневых вод не праходзіць праз [[Сіцылійскі праліў]], а заварочвае ў бок [[Корсіка|Корсікі]], перш чым пакінуць Міжземнае мора. Паверхневыя воды, якія паступаюць ва ўсходні басейн Міжземнага мора, цыркулююць уздоўж лівійскага і ізраільскага ўзбярэжжаў. Дасягнуўшы [[Левантыйскае мора|Левантыйскага мора]], паверхневыя воды, якія нагрэліся і павялічылі сваю салёнасць у параўнанні з першапачатковым атлантычным станам, становяцца больш шчыльнымі і апускаюцца, утвараючы ''Левантыйскія прамежкавыя воды'' (ЛПВ). Большая частка вады, якая знаходзіцца на глыбіні {{num|50-600|м}} у Міжземным моры, паходзіць з ЛПВ<ref>{{cite book |doi=10.1007/b107143 |chapter=Circulation in the Mediterranean Sea |trans-chapter=Цыркуляцыя ў Міжземным моры |title=The Mediterranean Sea |volume=5K |pages=29–66 |series=Handbook of Environmental Chemistry |year=2005 |last1=Millot |first1=Claude |last2=Taupier-Letage |first2=Isabelle |isbn=978-3-540-25018-0 |s2cid=55831361 |chapter-url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01191856/file/Millot_Taupier-Letage_Circulation_Med_Handbook_2005_HAL%20%281%29.pdf |access-date=5 July 2019 |archive-date=16 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216184420/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01191856/file/Millot_Taupier-Letage_Circulation_Med_Handbook_2005_HAL%20%281%29.pdf |url-status=live }}</ref>. ЛПВ утвараюцца ўздоўж паўднёвых узбярэжжаў [[Турцыя|Турцыі]] і цыркулююць на захад уздоўж [[Грэцыя|грэчаскіх]] і [[Паўднёвая Італія|паўднёваітальянскіх]] узбярэжжаў. ЛПВ — адзіныя воды, якія праходзяць праз Сіцылійскі праліў у заходнім кірунку. Пасля Сіцылійскага праліва воды ЛПВ цыркулююць уздоўж заходнеітальянскага, паўднёвафранцузскага і усходнеіспанскага ўзбярэжжаў, перш чым пакінуць Міжземнае мора праз глыбіні Гібралтарскага праліва. Глыбінныя воды ў Міжземным моры ўтвараюцца ў трох асноўных раёнах: [[Адрыятычнае мора|Адрыятычным моры]], адкуль паходзіць большая частка глыбінных вод усходняга Міжземнамор’я, [[Эгейскае мора|Эгейскім моры]] і [[Ліёнскі заліў|Ліёнскім заліве]]. Утварэнне глыбінных вод у Міжземным моры выклікаецца моцнай зімовай [[канвекцыя]]й, якую падсілкоўваюць інтэнсіўныя халодныя вятры, такія як [[Бара (вецер)|бара]]. Калі ўтвараюцца новыя глыбінныя воды, старыя воды змешваюцца з прамежкавымі водамі, што ляжаць вышэй, і ў канчатковым выніку выходзяць з Міжземнага мора. Сярэдні [[Кругаварот вады ў прыродзе#Хуткасць|час поўнага абнаўлення вод]] ў Міжземным моры складае прыкладна 100 гадоў, што робіць Міжземнае мора асабліва адчувальным да [[Змена клімату|змянення клімату]]<ref>{{cite journal |last1=Millot |first1=C. |year=1989 |title=La Circulation Générale En Méditerranée Occidentale : Aperçu De Nos Connaissances Et Projets D'études |trans-title=Агульная цыркуляцыя ў Заходнім Міжземнамор’і: агляд нашых ведаў і праекты даследаванняў |language=fr |journal=Annales de Géographie |volume=98 |issue=549 |pages=497–515 |jstor=23452851 |doi=10.3406/geo.1989.20925}}</ref>. === Іншыя падзеі, якія ўплываюць на цыркуляцыю вод === Будучы напаўзамкнёным басейнам, Міжземнае мора зазнае часовыя з’явы, якія могуць уплываць на цыркуляцыю вады ў кароткія перыяды часу. У сярэдзіне 1990-х гадоў Эгейскае мора стала асноўным раёнам утварэння глыбінных вод ва ўсходнім Міжземнамор’і пасля асабліва халодных зімовых умоў. Гэта часовае змяненне ў паходжанні глыбінных вод ва ўсходнім Міжземнамор’і атрымала назву «Усходне-Міжземнаморскі пераходны перыяд» (УМПП) і мела значныя наступствы для цыркуляцыі вод Міжземнага мора<ref>{{cite journal |last1=Gasparini |first1=G.P. |last2=Ortona |first2=A. |last3=Budillon |first3=G. |last4=Astraldi |first4=M. |last5=Sansone |first5=E. |title=The effect of the Eastern Mediterranean Transient on the hydrographic characteristics in the Strait of Sicily and in the Tyrrhenian Sea |trans-title=Уплыў Усходне-Міжземнаморскага пераходнага перыяду на гідраграфічныя характарыстыкі ў Сіцылійскім праліве і Тырэнскім моры |journal=Deep Sea Research Part I: Oceanographic Research Papers |date=June 2005 |volume=52 |issue=6 |pages=915–935 |doi=10.1016/j.dsr.2005.01.001 |bibcode=2005DSRI...52..915G}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lascaratos |first1=Alex |last2=Roether |first2=Wolfgang |last3=Nittis |first3=Kostas |last4=Klein |first4=Birgit |title=Recent changes in deep water formation and spreading in the eastern Mediterranean Sea: a review |trans-title=Апошнія змены ва ўтварэнні і распаўсюджванні глыбінных вод ва ўсходняй частцы Міжземнага мора: агляд |journal=Progress in Oceanography |date=August 1999 |volume=44 |issue=1–3 |pages=5–36 |doi=10.1016/S0079-6611(99)00019-1 |bibcode=1999PrOce..44....5L}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Theocharis |first1=Alexander |last2=Nittis |first2=Kostas |last3=Kontoyiannis |first3=Harilaos |last4=Papageorgiou |first4=Emanuel |last5=Balopoulos |first5=Efstathios |title=Climatic changes in the Aegean Sea influence the eastern Mediterranean thermohaline circulation (1986–1997) |trans-title=Кліматычныя змены ў Эгейскім моры ўплываюць на тэрмахалінную цыркуляцыю ўсходняй часткі Міжземнага мора (1986–1997) |journal=Geophysical Research Letters |date=1 June 1999 |volume=26 |issue=11 |pages=1617–1620 |doi=10.1029/1999GL900320 |bibcode=1999GeoRL..26.1617T |doi-access=free}}</ref>. Іншым прыкладам часовай з’явы, якая ўплывае на міжземнаморскую цыркуляцыю, з’яўляецца перыядычная інверсія [[Паўночна-Іанічны вір|Паўночна-Іанічнага віру]] — [[Антыцыклон|антыцыкланічнага]] [[Акіянічны вір|акіянічнага віру]], што назіраецца ў паўночнай частцы [[Іанічнае мора|Іанічнага мора]], ля ўзбярэжжа Грэцыі. Пераход гэтага віру ад антыцыкланічнага да цыкланічнага кручэння змяняе паходжанне вод, якія яго падсілкоўваюць; калі цыркуляцыя антыцыкланічная (найбольш распаўсюджаная), воды віру паступаюць з Адрыятычнага мора. Калі цыркуляцыя цыкланічная, воды паступаюць з Левантыйскага мора. Гэтыя воды маюць розныя фізічныя і хімічныя ўласцівасці, і перыядычная інверсія Паўночна-Іанічнага віру (якую называюць ''Двухрэжымнай калыхальнай сістэмай'', або ''BiOS'', {{lang-en|Bimodal Oscillating System}}) змяняе міжземнаморскую цыркуляцыю і [[Біягеахімія|біягеахімію]] вакол Адрыятычнага і Левантыйскага рэгіёнаў<ref>{{cite journal | last1=Civitarese | first1=G. | last2=Gačić | first2=M. | last3=Lipizer | first3=M. | last4=Eusebi Borzelli | first4=G. L. | title=On the impact of the Bimodal Oscillating System (BiOS) on the biogeochemistry and biology of the Adriatic and Ionian Seas (Eastern Mediterranean) |trans-title=Пра уплыў Двухрэжымнай калыхальнай сістэмы (BiOS) на біягеахімію і біялогію Адрыятычнага і Іанічнага мораў (Усходняе Міжземнамор’е) | journal=Biogeosciences | publisher=Copernicus GmbH | volume=7 | issue=12 | date=15 December 2010 | issn=1726-4189 | doi=10.5194/bg-7-3987-2010 | doi-access=free | pages=3987–3997| bibcode=2010BGeo....7.3987C }}</ref>. === Уплыў змянення клімату === Праз кароткі час абнаўлення вод Міжземнае мора лічыцца «гарачай кропкай» для фіксацыі змяненняў клімату<ref name="Giorgi, F. 2006">{{cite journal | last=Giorgi | first=F. | title=Climate change hot-spots |trans-title=Гарачыя кропкі змянення клімату | journal=Geophysical Research Letters | volume=33 | issue=8 | date=2006 | issn=0094-8276 | doi=10.1029/2006GL025734 | page=| bibcode=2006GeoRL..33.8707G }}</ref>, дзе сапраўды рэгіструюцца прыкметныя павышэнні тэмпературы па ўсёй тоўшчы вады з 1950-х гадоў<ref>{{cite journal | last1=Bethoux | first1=J. P. | last2=Gentili | first2=B. | last3=Raunet | first3=J. | last4=Tailliez | first4=D. | title=Warming trend in the western Mediterranean deep water | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1990-10-18_347_6294/page/660 |trans-title=Тэндэнцыя пацяплення ў глыбінных водах заходняй часткі Міжземнага мора | journal=Nature | publisher=Springer Science and Business Media LLC | volume=347 | issue=6294 | year=1990 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/347660a0 | pages=660–662| bibcode=1990Natur.347..660B }}</ref><ref>{{cite journal |title=Climate warming and related changes in Mediterranean marine biota - an overview |trans-title=Пацяпленне клімату і звязаныя з гэтым змены ў міжземнаморскай марской біёце - агляд |journal=CIESM Monographs |date=2008 |volume=35 |pages=5–21 |url=https://www.researchgate.net/publication/233883451}}</ref>. Паводле кліматычных прагнозаў, змяншэнне колькасці ападкаў у рэгіёне прывядзе да большага выпарэння, што ў канчатковым выніку павялічыць салёнасць марской вады<ref>{{cite journal | last1=Adloff | first1=Fanny | last2=Somot | first2=Samuel | last3=Sevault | first3=Florence | last4=Jordà | first4=Gabriel | last5=Aznar | first5=Roland | last6=Déqué | first6=Michel | last7=Herrmann | first7=Marine | last8=Marcos | first8=Marta | last9=Dubois | first9=Clotilde | last10=Padorno | first10=Elena | last11=Alvarez-Fanjul | first11=Enrique | last12=Gomis | first12=Damià | title=Mediterranean Sea response to climate change in an ensemble of twenty first century scenarios |trans-title=Рэакцыя Міжземнага мора на змяненне клімату ў ансамблі сцэнарыяў XXI стагоддзя | journal=Climate Dynamics | volume=45 | issue=9–10 | date=2015 | issn=0930-7575 | doi=10.1007/s00382-015-2507-3 | pages=2775–2802 | bibcode=2015ClDy...45.2775A |display-authors=4}}</ref>. У выніку павышэння тэмпературы і салёнасці Міжземнае мора, верагодна, стане больш [[Стратыфікацыя вады|стратыфікаваным]] да канца XXI стагоддзя, што будзе мець прыкметныя наступствы для цыркуляцыі вады і біягеахіміі. Стратыфікацыя і пацяпленне ўжо прывялі да таго, што ўсходняя частка Міжземнага мора стала чыстай крыніцай [[Дыяксід вугляроду|CO₂]] для атмасферы, асабліва ўлетку<ref>{{cite journal |last1=Sisma-Ventura |first1=Guy |last2=Bialik |first2=Or M. |last3=Yam |first3=Ruth |last4=Herut |first4=Barak |last5=Silverman |first5=Jacob |title=p CO 2 variability in the surface waters of the ultra-oligotrophic Levantine Sea: Exploring the air–sea CO 2 fluxes in a fast warming region |trans-title=Зменлівасць p CO2 у паверхневых водах ультраалігатрофнага Левантыйскага мора: даследаванне паветрана-марскіх патокаў CO2 у рэгіёне, які хутка награваецца |journal=Marine Chemistry |date=November 2017 |volume=196 |pages=13–23 |doi=10.1016/j.marchem.2017.06.006|bibcode=2017MarCh.196...13S}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Wimart-Rousseau |first1=Cathy |last2=Wagener |first2=Thibaut |last3=Álvarez |first3=Marta |last4=Moutin |first4=Thierry |last5=Fourrier |first5=Marine |last6=Coppola |first6=Laurent |last7=Niclas-Chirurgien |first7=Laure |last8=Raimbault |first8=Patrick |last9=D'Ortenzio |first9=Fabrizio |last10=Durrieu de Madron |first10=Xavier |last11=Taillandier |first11=Vincent |last12=Dumas |first12=Franck |last13=Conan |first13=Pascal |last14=Pujo-Pay |first14=Mireille |last15=Lefèvre |first15=Dominique |title=Seasonal and Interannual Variability of the CO2 System in the Eastern Mediterranean Sea: A Case Study in the North Western Levantine Basin |trans-title=Сезонная і міжгадавая зменлівасць сістэмы CO2 ва Усходнім Міжземным моры: прыклад даследавання ў паўночна-заходнім Левантыйскім басейне |journal=Frontiers in Marine Science |date=2021 |volume=8 |doi=10.3389/fmars.2021.649246 |issn=2296-7745|doi-access=free|bibcode=2021FrMaS...849246W |display-authors=4}}</ref>. [[Антрапагенны ўплыў на навакольнае асяроддзе|Антрапагеннае змяненне клімату]], відаць, іграе ўсё большую ролю ва ўзнікненні [[Марская цеплавая хваля|марскіх цеплавых хваль]], якія ў апошнія гады сталі прыкметным аб’ектам даследаванняў, асабліва ў Міжземным моры, дзе шэраг раёнаў як у заходнім, так і ва ўсходнім суббасейнах цяпер адчуваюць пікі тэмператур, а таксама больш частыя, інтэнсіўныя і працяглыя перыяды пацяплення, чым калі-небудзь зафіксавана. Гэтыя з’явы, у асноўным абумоўленыя спалучэннем акіянічных і атмасферных чыннікаў, часта выклікаюцца сістэмамі высокага ціску, якія змяншаюць воблачнасць і павялічваюць паглынанне сонечнай радыяцыі паверхняй мора. Іхняе ўздзеянне на марскія экасістэмы, такое як масавая гібель у [[бентас]]ных супольнасцях, [[абескаляроўванне каралаў]], парушэнні ўловаў рыбы і змены ў распаўсюджанні відаў, можа быць разбуральным<ref>Marine heatwaves in the Mediterranean Sea and beyond — an overview. 2024. pp. 5-24 in ''CIESM Monograph 51'' (F. Briand, Ed.) ISSN 1726-5886 [https://www.researchgate.net/publication/384727584]</ref>. Экстрэмальнае пацяпленне можа прывесці да [[Страта біяразнастайнасці|страты біяразнастайнасці]]<ref>{{cite journal |last1=Verdura |first1=Jana |last2=Linares |first2=Cristina |last3=Ballesteros |first3=Enric |last4=Coma |first4=Rafel |last5=Uriz |first5=María J. |last6=Bensoussan |first6=Nathaniel |last7=Cebrian |first7=Emma |title=Biodiversity loss in a Mediterranean ecosystem due to an extreme warming event unveils the role of an engineering gorgonian species |trans-title=Страта біяразнастайнасці ў міжземнаморскай экасістэме праз экстрэмальнае пацяпленне раскрывае ролю віду інжынерных гарганарый |journal=Scientific Reports |date=December 2019 |volume=9 |issue=1 |page=5911 |doi=10.1038/s41598-019-41929-0|pmid=30976028 |pmc=6459914 |bibcode=2019NatSR...9.5911V |s2cid=108292968|display-authors=4}}</ref> і ўяўляе пагрозу існаванню некаторых [[Арэал|месцаў пражывання]]<ref>{{cite journal |last1=Jordà |first1=Gabriel |last2=Marbà |first2=Núria |last3=Duarte |first3=Carlos M. |title=Mediterranean seagrass vulnerable to regional climate warming |trans-title=Міжземнаморскія марскія травы ўразлівыя да рэгіянальнага пацяплення клімату |journal=Nature Climate Change |date=November 2012 |volume=2 |issue=11 |pages=821–824 |doi=10.1038/nclimate1533|bibcode=2012NatCC...2..821J}}</ref>, адначасова робячы ўмовы больш спрыяльнымі для [[Інвазіўны від|інвазіўных]] трапічных відаў<ref>{{cite journal |last1=Grossowicz |first1=Michal |last2=Bialik |first2=Or M. |last3=Shemesh |first3=Eli |last4=Tchernov |first4=Dan |last5=Vonhof |first5=Hubert B. |last6=Sisma-Ventura |first6=Guy |title=Ocean warming is the key filter for successful colonization of the migrant octocoral Melithaea erythraea (Ehrenberg, 1834) in the Eastern Mediterranean Sea |trans-title=Пацяпленне акіяна з’яўляецца ключавым фільтрам для паспяховай каланізацыі мігруючага васьміпрамянёвага карала Melithaea erythraea (Ehrenberg, 1834) ва Усходнім Міжземным моры |journal=PeerJ |date=24 June 2020 |volume=8 |page=e9355 |doi=10.7717/peerj.9355|pmid=32612887 |pmc=7320722 |doi-access=free |display-authors=4}}</ref>. == Біягеахімія == [[Файл:Cycling of marine phytoplankton.png|міні|альт=Падрабязнае апісанне кругавароту марскога фітапланктону ў фатычнай зоне акіяна. Падкрэслена роля фітапланктону ў фотасінтэзе, вытворчасці кіслароду і марскіх харчовых ланцугах.|Кругаварот марскога фітапланктону]] Нягледзячы на вялікую [[біяразнастайнасць]], канцэнтрацыі [[хларафіл]]у і пажыўных рэчываў у Міжземным моры вельмі нізкія, што робіць яго адным з самых [[Алігатрофы|алігатрофных]] акіянічных рэгіёнаў у свеце. Міжземнае мора звычайна адносяць да [[Вобласць з нізкім зместам пажыўных рэчываў і хларафіла|зон з нізкім зместам пажыўных рэчываў і хларафіла]]. Міжземнае мора адпавядае вызначэнню [[Пустыня|пустыні]], у якой змест пажыўных рэчываў нізкі, што ўскладняе развіццё раслін і жывёл. У Міжземным моры назіраюцца рэзкія градыенты канцэнтрацый пажыўных рэчываў, хларафілу і першаснай прадуктыўнасці. Канцэнтрацыі пажыўных рэчываў у заходняй частцы басейна прыкладна ўдвая вышэйшыя, чым ва ўсходняй. [[Мора Альбаран|Альбаранскае мора]], блізка да [[Гібралтарскі праліў|Гібралтарскага праліва]], мае сутачную [[Першасная прадукцыя|першасную прадуктыўнасць]] каля 0,25 г C (грамаў вугляроду) м⁻² сут⁻¹, у той час як усходні басейн мае сярэднюю сутачную прадуктыўнасць 0,16 г C м⁻² сут⁻¹<ref name="Uitz Stramski Gentili DOrtenzio 2012 p. ">{{cite journal | last1=Uitz | first1=Julia | last2=Stramski | first2=Dariusz | last3=Gentili | first3=Bernard | last4=D'Ortenzio | first4=Fabrizio | last5=Claustre | first5=Hervé | title=Estimates of phytoplankton class-specific and total primary production in the Mediterranean Sea from satellite ocean color observations | trans-title=Ацэнкі класаспецыфічнай і агульнай першаснай прадукцыі фітапланктону ў Міжземным моры паводле спадарожнікавых назіранняў колеру акіяна | journal=Global Biogeochemical Cycles | volume=26 | issue=2 | date=2012 | issn=0886-6236 | doi=10.1029/2011GB004055 | page=| bibcode=2012GBioC..26.2024U }}</ref>. Па гэтай прычыне ўсходнюю частку Міжземнага мора называюць «ультраалігатрофнай». Прадуктыўных раёнаў у Міжземным моры мала, і яны невялікія. Высокая (г.зн. больш за 0,5 грама [[Хларафіл a|хларафілу ''a'']] на кубічны метр) прадуктыўнасць назіраецца на ўзбярэжжах, паблізу вусцяў рэк, якія з’яўляюцца асноўнымі пастаўшчыкамі раствораных пажыўных рэчываў. [[Ліёнскі заліў]] мае адносна высокую прадуктыўнасць, таму што гэта зона актыўнага вертыкальнага перамешвання, якое выносіць пажыўныя рэчывы ў паверхневыя воды, дзе [[фітапланктон]] можа выкарыстоўваць іх для ўтварэння хларафілу ''a''<ref name="Bosc, E. 2004">{{cite journal | last1=Bosc | first1=E. | last2=Bricaud | first2=A. | last3=Antoine | first3=D. | title=Seasonal and interannual variability in algal biomass and primary production in the Mediterranean Sea, as derived from 4 years of SeaWiFS observations | trans-title=Сезонная і міжгадавая зменлівасць біямасы водарасцей і першаснай прадукцыі ў Міжземным моры, атрыманая на аснове 4-гадовых назіранняў SeaWiFS | journal=Global Biogeochemical Cycles | volume=18 | issue=1 | date=2004 | issn=0886-6236 | doi=10.1029/2003GB002034 | page=| bibcode=2004GBioC..18.1005B }}</ref>. Першасная прадуктыўнасць у Міжземным моры таксама адзначаецца інтэнсіўнай сезоннай зменлівасцю. Узімку моцныя вятры і ападкі над басейнам выклікаюць [[Канвекцыя|канвектыўнае перамешванне]], выносячы пажыўныя рэчывы з глыбінных вод на паверхню, дзе фітапланктон можа ператвараць іх у [[Біямаса (экалогія)|біямасу]]<ref>{{cite journal | last1=Lebeaupin Brossier | first1=Cindy | last2=Béranger | first2=Karine | last3=Deltel | first3=Charles | last4=Drobinski | first4=Philippe | title=The Mediterranean response to different space–time resolution atmospheric forcings using perpetual mode sensitivity simulations | trans-title=Рэакцыя Міжземнага мора на атмасферныя ўздзеянні рознага прасторава-часавага разрознення з выкарыстаннем мадэлявання адчувальнасці ў вечным рэжыме | journal=Ocean Modelling | publisher=Elsevier BV | volume=36 | issue=1–2 | year=2011 | issn=1463-5003 | doi=10.1016/j.ocemod.2010.10.008 | pages=1–25| bibcode=2011OcMod..36....1L }}</ref>. Аднак узімку святло можа быць абмежавальным чыннікам для першаснай прадуктыўнасці. У перыяд з сакавіка па красавік вясна забяспечвае дасканалы баланс паміж інтэнсіўнасцю святла і насычанасцю пажыўных рэчываў на паверхні для ўзнікнення [[Красаванне вады|вясновага «красавання» вады]]. Улетку высокія тэмпературы атмасферы прыводзяць да награвання паверхневых вод. Узнікаючая розніца ў [[Шчыльнасць|шчыльнасці]] практычна ізалюе паверхневыя воды ад астатняй тоўшчы вады, і абмен пажыўнымі рэчывамі абмяжоўваецца. У выніку першасная прадуктыўнасць вельмі нізкая ў перыяд з чэрвеня па кастрычнік<ref>{{cite journal | last1=D'Ortenzio | first1=F. | last2=Ribera d'Alcalà | first2=M. | title=On the trophic regimes of the Mediterranean Sea: a satellite analysis | trans-title=Аб трафічных рэжымах Міжземнага мора: спадарожнікавы аналіз | journal=Biogeosciences | publisher=Copernicus GmbH | volume=6 | issue=2 | date=5 February 2009 | issn=1726-4189 | doi=10.5194/bg-6-139-2009 | doi-access=free | pages=139–148| bibcode=2009BGeo....6..139D }}</ref><ref name="Bosc, E. 2004"/>. Акіянаграфічныя экспедыцыі выявілі ўласцівую рысу біягеахіміі Міжземнага мора: большая частка хларафілу ўтвараецца не на паверхні, а ў падпаверхневых водах на глыбіні ад 80 да 200 метраў<ref>{{cite journal | last1=Moutin | first1=T. | last2=Van Wambeke | first2=F. | last3=Prieur | first3=L. | title=Introduction to the Biogeochemistry from the Oligotrophic to the Ultraoligotrophic Mediterranean (BOUM) experiment | trans-title=Уводзіны ў эксперымент па біягеахіміі ад алігатрофнага да ультраалігатрофнага Міжземнамор’я (BOUM) | journal=Biogeosciences | publisher=Copernicus GmbH | volume=9 | issue=10 | date=8 October 2012 | issn=1726-4189 | doi=10.5194/bg-9-3817-2012 | doi-access=free | pages=3817–3825| bibcode=2012BGeo....9.3817M }}</ref>. Яшчэ адной ключавой асаблівасцю Міжземнага мора з’яўляюцца высокія суадносіны азоту да фосфару (N:P). [[Альфрэд Рэдфілд]] паказаў, што большасць акіянаў свету маюць сярэднія суадносіны N:P каля 16. Аднак у Міжземным моры сярэднія суадносіны N:P складаюць ад 24 да 29, што сведчыць пра шырока распаўсюджанае абмежаванне па фосфары<ref>{{cite journal | last1=Berland | first1=Br | last2=Bonin | first2=Dj | last3=Maestrini | first3=Sy | title=Azote ou phosphore ? Considérations sur le paradoxe nutritionnel de la mer méditerranée | language=fr | journal=Oceanologica Acta | publisher=Gauthier-Villars | volume=3 | issue=1 | date=1 January 1980 | issn=0399-1784 | pages=135–141 | url=https://archimer.ifremer.fr/doc/00121/23257/ | access-date=1 May 2024 | archive-date=1 May 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240501212014/https://archimer.ifremer.fr/doc/00121/23257/ | url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal | last1=Bethoux | first1=J.P. | last2=Morin | first2=P. | last3=Madec | first3=C. | last4=Gentili | first4=B. | title=Phosphorus and nitrogen behaviour in the Mediterranean Sea | trans-title=Паводзіны фосфару і азоту ў Міжземным моры | journal=Deep Sea Research Part A. Oceanographic Research Papers | publisher=Elsevier BV | volume=39 | issue=9 | year=1992 | issn=0198-0149 | doi=10.1016/0198-0149(92)90053-v | pages=1641–1654| bibcode=1992DSRA...39.1641B }}</ref><ref>{{cite journal | last1=Kress | first1=Nurit | last2=Herut | first2=Barak | title=Spatial and seasonal evolution of dissolved oxygen and nutrients in the Southern Levantine Basin (Eastern Mediterranean Sea): chemical characterization of the water masses and inferences on the N:P ratios | trans-title=Прасторавая і сезонная эвалюцыя раствораных кіслароду і пажыўных рэчываў у паўднёвым Левантыйскім басейне (Усходняе Міжземнае мора): хімічная характарыстыка водных мас і высновы аб суадносінах N:P | journal=Deep Sea Research Part I: Oceanographic Research Papers | publisher=Elsevier BV | volume=48 | issue=11 | year=2001 | issn=0967-0637 | doi=10.1016/s0967-0637(01)00022-x | pages=2347–2372| bibcode=2001DSRI...48.2347K }}</ref><ref>{{cite journal | last1=Krom | first1=M.D. | last2=Thingstad | first2=T.F. | last3=Brenner | first3=S. | last4=Carbo | first4=P. | last5=Drakopoulos | first5=P. | last6=Fileman | first6=T.W. | last7=Flaten | first7=G.A.F. | last8=Groom | first8=S. | last9=Herut | first9=B. | last10=Kitidis | first10=V. | last11=Kress | first11=N. | last12=Law | first12=C.S. | last13=Liddicoat | first13=M.I. | last14=Mantoura | first14=R.F.C. | last15=Pasternak | first15=A. | last16=Pitta | first16=P. | last17=Polychronaki | first17=T. | last18=Psarra | first18=S. | last19=Rassoulzadegan | first19=F. | last20=Skjoldal | first20=E.F. | last21=Spyres | first21=G. | last22=Tanaka | first22=T. | last23=Tselepides | first23=A. | last24=Wassmann | first24=P. | last25=Wexels Riser | first25=C. | last26=Woodward | first26=E.M.S. | last27=Zodiatis | first27=G. | last28=Zohary | first28=T. | title=Summary and overview of the CYCLOPS P addition Lagrangian experiment in the Eastern Mediterranean | trans-title=Рэзюмэ і агляд лагранжавага эксперыменту CYCLOPS па даданні фосфару P ва Усходнім Міжземнамор'і | journal=Deep Sea Research Part II: Topical Studies in Oceanography | publisher=Elsevier BV | volume=52 | issue=22–23 | year=2005 | issn=0967-0645 | doi=10.1016/j.dsr2.2005.08.018 | pages=3090–3108 | bibcode=2005DSRII..52.3090K |display-authors=4}}.</ref>. Праз нізкую прадуктыўнасць ў планктонных супольнасцях Міжземнага мора дамінуюць дробныя арганізмы, такія як [[Фотасінтэтычны пікапланктон|пікафітапланктон]] і [[бактэрыі]]<ref>{{cite journal | last1=Sammartino | first1=M. | last2=Di Cicco | first2=A. | last3=Marullo | first3=S. | last4=Santoleri | first4=R. | title=Spatio-temporal variability of micro-, nano- and pico-phytoplankton in the Mediterranean Sea from satellite ocean colour data of SeaWiFS | trans-title=Прасторава-часавая зменлівасць мікра-, нана- і пікафітапланктону ў Міжземным моры паводле спадарожнікавых даных колеру акіяна SeaWiFS | journal=Ocean Science | publisher=Copernicus GmbH | volume=11 | issue=5 | date=25 September 2015 | issn=1812-0792 | doi=10.5194/os-11-759-2015 | doi-access=free | pages=759–778| bibcode=2015OcSci..11..759S }}</ref><ref name="Uitz Stramski Gentili DOrtenzio 2012 p. "/>. <!-- == Расліннасць і жывёльны свет == [[Файл:Posidonia 2 Alberto Romeo.jpg|міні|справа | 250пкс | [[Posidonia oceanica]] на дне Міжземнага мора]] [[Расліннасць]] і [[жывёльны свет]] Міжземнага мора адрозніваецца адносна слабым колькасным развіццём фіта- і зоа[[планктон]]у, што цягне за сабой адносна невялікую колькасць буйных жывёл, якія харчуюцца імі, у тым ліку [[рыбы|рыб]]. Колькасць [[фітапланктон]]у у павярхневых гарызонтах складае ўсяго 8-10 мг/м³, на глыбіні 1000—2000 м яго ў 10-20 разоў менш. Разнастайныя [[водарасці]] (пераважаюць [[перыдынеі]] і [[дыятамеі]]). [[Фаўна]] Міжземнага мора характарызуецца вялікай [[Біяразнастайнасць|відавой разнастайнасцю]], аднак колькасць прадстаўнікоў асобных відаў невяліка. Сустракаюцца [[ракі]], адзін выгляд [[цюлені]] ў ([[Цюлень-манах звычайны|белапузы цюлень]]); марскія [[чарапахі]]. Риб налічується 550 видів ([[скумбрієві]], [[Оселедцеві (родина)|оселедцеві]], [[анчоусові]], [[кефаль|кефалі]], [[корифени]], [[тунці]], [[пеламіди]], [[Ставрида|ставриди]] та інші). Близько 70 видів риб-[[ендемік]]ів, у тому числі [[скати]], види [[хамса (риба)|хамси]], [[Бичкові|бичків]], [[Собачкові|морських собачок]], [[губаневі|губані]] та [[морські іглиці]]. З їстівних [[молюски|молюсків]] найбільше значення мають [[устриця]], [[середземноморсько-чорноморська мідія]], [[морський фінік]]. Серед [[безхребетні|безхребетних]] поширені [[восьминоги]], [[кальмари]], [[сепії]], [[краби]], [[лангусти]]; численні види [[Медузи|медуз]], [[сифонофори|сифонофор]], в деяких районах, особливо в [[Егейське море|Егейському морі]], мешкають [[губки]] і [[червоні корали]]. Середземне море зазнає найбільшого заселення інвазійними видами тварин і рослин з-поміж усіх морів світового океану. Сьогодні у водах моря виявлено понад 900 інвазійних видів<ref>[http://www.naturalist.if.ua/?p=4470 Велика інвазія]</ref>. == Геологічна будова і рельєф дна == [[Файл:Mediterranean Sea surface.jpg|міні|праворуч|300пкс|[[Рельєф]] дна Середземного моря]] [[Океанічне дно|Дно]] Середземного моря поділяється дослідниками-океанографами на декілька [[Улоговина|улоговин]] з відносно крутими [[Континентальний схил|материковими схилами]] і глибиною 2-4 км. Вздовж берегів улоговини обмежені вузькою смугою [[континентальний шельф|континентального шельфу]], яка розширюється тільки між узбережжям [[Туніс]]у й [[Сицилія|Сицилії]], а також в межах [[Адріатичне море|Адріатичного моря]]. За [[геоморфологія|геоморфологічним]] [[Фізико-географічне районування|районуванням]] [[Котловина|котловину]] Середземного моря поділяють на 3 основні басейни: * західний (Алжиро-Прованський) з максимальною глибиною понад 2 800 м. Він об'єднує в собі [[Западина|западини]] морів [[Море Альборан|Альборан]], [[Балеарське море|Балеарського]] та [[Лігурійське море|Лігурійського]], а також западину [[Тірренське море|Тірренського моря]]; * центральний — глибиною понад 5 100 м (Центральна улоговина і западини морів [[Адріатичне море|Адріатичного]] та [[Іонічне море|Іонічного]]); * східний — [[Левант]]инський, глибиною біля 4 380 м (улоговини морів [[Левант]]у, [[Егейське море|Егейського]] та [[Мармурове море|Мармурового]]). [[Стратиграфія|Стратиграфічний]] [[Геологічний розріз|розріз]] дна всіх [[улоговина|улоговин]] починається потужними товщами [[антропоген]]-[[неоген]]ових відкладів з [[Прошарок|прошарками]] [[Пірокластичні породи|пірокластичних порід]] (в Балеарському і Лігурійському морі їх потужність за даним [[глибинне сейсмічне зондування|ГСЗ]] сягає 5-7 км). Серед [[мессінський ярус|мессінських]] відкладів Алжиро-Прованської улоговини значна роль належить соленосній [[евапорити|евапоритовій]] товщі (потужністю понад 1,5-2,0 км). [[Відклади]] цієї товщі часто утворюють соляні [[діапір]]и, що являють собою яскравий прояв [[соляна тектоніка|соляної тектоніки]]. Уздовж бортів і в центрі Тірренської улоговини простягаються декілька [[глибинний розлом|глибинних розломів]] з приуроченими до них згаслими і діючими [[вулкан]]ами, деякі з них утворюють великі [[підводні гори]] ([[Ліпарські острови]], [[вулкан Вавілова]] та інші). Вулкани по краях улоговини (в [[Тосканський архіпелаг|Тосканському архіпелазі]], на [[Понціанські острови|Понціанських островах]], [[Везувій]], а також вулкани [[Ліпарські острови|Ліпарських островів]]) вивергають [[Кисла лава|кислі]] і лужні [[лава|лави]], натомість вулкани в центральній частині Середземного моря мають більш глибокі джерела [[магма|магм]], і вони представлені переважно [[базальт]]ами. Частина центрального і східного ([[Левант]]инського) басейну виповнені потужною товщею [[Осадові гірські породи|осадових порід]], в основному продуктами річкових виносів — [[авандельта|авандельт]], зокрема [[дельта Нілу|дельти Нілу]]. На дні цих улоговин, за даними ГСЗ, виділені Гелленський [[Океанічний жолоб|глибоководний жолоб]] і центральний Середземноморський вал — крупне [[склепіння]] висотою 500—800 м. Вздовж підніжжя [[континентальний схил|материкового схилу]] [[Кіренаїка|Кіренаїки]] відслідковується Лівійський жолоб, який доволі чітко виражений в [[рельєф]]і і слабо заповнений відкладами. [[Улоговина|Улоговини]] Середземного моря вельми різні за [[геохронологія|часом формування]]. Значна частина Левантинського басейну закладена в [[мезозой|мезозої]], Алжиро-Прованського басейну — з кінця [[олігоцен]]у — на початку [[міоцен]]у. Деякі улоговини сформовані на початку і в середині міоцену і в [[пліоцен]]і. В [[Мессінський ярус|мессінський час]] на більшій частині Середземного моря вже існували неглибокі улоговини. Глибина Алжиро-Прованського басейну під час [[осадонакопичення]] [[евапорит]]ів в мессінський час оцінюється у 1-1,5 км. [[Морська сіль|Сіль]] накопичувалась в результаті інтенсивного [[випаровування]] і [[Концентрація розчину|концентрації]] [[розсол]]у, який утворювався з притоку [[Нормальна вода|нормальносоленої]] [[Морська вода|морської води]] в закритий басейн [[седиментація|седиментації]] через [[протока|протоку]], що періодично існувала південніше [[Гібралтар]]у. Сучасні глибини Тірренської западини утворились в результаті [[Регресія (геологія)|опускання морського дна]] впродовж [[пліоцен]]у і [[Четвертинний період|антропогену]] (за останні 5 млн років). Так само виникли й інші улоговини. За даними [[глибинне сейсмічне зондування|ГСЗ]] встановлено відсутність [[Гранітний шар|гранітного шару]] в глибоководних улоговинах, що дало підставу геологам зробити припущення про те, що Середземне море — [[релікт]] палеоокеану [[Тетіс (океан)|Тетіс]]. Дно Середземного моря в багатьох місцях перспективне для пошуків [[Поклад вуглеводнів|родовищ вуглеводнів]], особливо в областях поширення [[Брахіантикліналь|солянокупольних структур]]. В [[Континентальний шельф|шельфових зонах]] [[Родовище нафти і газу|поклади нафти і газу]] приурочені до [[мезозой]]ських і [[палеоген]]ових відкладів. --> == Галоўныя порты == * {{Сцяг Іспаніі}} [[Валенсія]], [[Іспанія]] * {{Сцяг Іспаніі}} [[Барселона]], [[Іспанія]] * {{Сцяг Францыі}} [[Марсель]], [[Францыя]] * {{Сцяг Італіі}} [[Генуя]], [[Італія]] * {{Сцяг Італіі}} [[Венецыя]], [[Італія]] * {{Сцяг Італіі}} [[Трыест]], [[Італія]] * {{Сцяг Турцыі}} [[Ізмір]], [[Турцыя]] * {{Сцяг Лівана}} [[Бейрут]], [[Ліван]] * {{Сцяг Егіпта}} [[Александрыя]], [[Егіпет]] == Гл. таксама == * [[Абукірскі заліў]] * [[Заліў Фамагуста]] * [[Атлантропа]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Alain Saliot The Mediterranean Sea. — Birkhäuser, 2005. — Т. 5. — 413 с. — (The Handbook of Environmental Chemistry). — ISBN 9783540250180 * Foppe B. DeWalle, M. Nikolopoulou-Tamvakli, W. J. Heinen Environmental condition of the Mediterranean Sea: European Community countries. — Springer, 1993. — Т. 5. — 524 с. — (Environment & assessment). — ISBN 9780792324683 == Спасылкі == {{Commons|Category:Mediterranean Sea}} * http://www.1yachtua.com/Chartr/medit/MedSea.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101025104127/http://1yachtua.com/Chartr/medit/MedSea.htm |date=25 кастрычніка 2010 }} * http://www.1yachtua.com/Chartr/medit/GeoStr.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130622003918/http://www.1yachtua.com/chartr/medit/GeoStr.htm |date=22 чэрвеня 2013 }} * http://www.krugosvet.ru/articles/03/1000382/1000382a1.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080102155012/http://www.krugosvet.ru/articles/03/1000382/1000382a1.htm |date=2 студзеня 2008 }} {{Моры Атлантычнага акіяна}} {{Краіны ў Міжземнага мора}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Моры Зямлі]] [[Катэгорыя:Міжземнае мора| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] 05xc2mh8momubqziht5d9wiafamsb4t 0 31505 5135719 5127761 2026-05-04T16:47:56Z Janka paŭnočny 167565 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5135719 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Салах а-Дзін Юсуф ібн Аюб | арыгінал імя = صلاح الدين يوسف ابن ايوب | выява = Portrait of Saladin (before A.D. 1185; short).jpg | апісанне выявы = | шырыня = | пасада = [[Султан]] [[Егіпет|Егіпта]] |сцяг = Flag of Ayyubid Dynasty.svg | парадак = | перыядпачатак = [[1174]] | перыядканец = [[4 сакавіка]] [[1193]] | папярэднік = тытул заснаваны | пераемнік = [[Аль-Азіз Усман ібн Юсуф]] |пасада_2 = [[Візір|Вялікі візір]] [[Егіпет|Егіпта]] |сцяг_2 = Rectangular green flag.svg |перыядпачатак_2 = [[23 сакавіка]] [[1169]] |перыядканец_2 = [[1174]] |папярэднік_2 = [[Асад ад-Дзін Шыркух I ібн Шадзі]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | веравызнанне = [[іслам]], [[Суніты|суніцкага толку]] | пахаваны = | род = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | дзеці = }} '''Саладзін''', '''Салах ад-Дзін''' ([[Арабская мова|араб.]]: صلاح الدين يوسف ابن ايوب‎‎, [[Міжнародны фанетычны алфавіт|ІРА]]: [sˁalа:ħ ud̪:і:n ju:suf ibn aj:u:b]; [[Курдская мова|курд.]]: سه‌لاحه‌دین ئه‌یوبی, ''Selah'edînê Eyubî''; [[1138]], [[Тыкрыт]], сучасны [[Ірак]] — {{ДС|4|3|1193}}, [[Дамаск]], [[Аюбіды|Імперыя Аюбідаў]], цяпер [[Сірыя]]) — султан [[Сірыя (гістарычны рэгіён)|Сірыі]] і [[Егіпет|Егіпту]], правадыр [[мусульмане|мусульманскага]] супраціўлення [[Трэці крыжовы паход|Трэцяму крыжоваму паходу]], заснавальнік дынастыі [[Айюбіды|Айюбідаў]], якая ў перыяд свайго росквіту правіла, апроч Сірыі і Егіпта, Іракам, [[Хіджаз]]ам і [[Емен]]ам. У Еўропе вядомы менавіта як Саладзін, хоць гэта нават не імя. Салах ад-Дзін — гэта лакаб — ганаровае празванне, якое азначае «набожнасць веры»<ref>[[H. A. R. Gibb]], «The Rise of Saladin», in ''A History of the Crusades'', vol. 1: The First Hundred Years, ed. [[Kenneth M. Setton]] (University of Wisconsin Press, 1969). p. 563.</ref>. Уласнае імя гэтага кіраўніка — Юсуф ібн Аюб (Юсуф, сын Аюба). == Крыніцы == Існуе шмат крыніц, напісаных сучаснікамі Салаха ад-Дзіна. З іх варта вылучыць працы асабістых біёграфаў і гісторыкаў: Баха ад-Дзіна бен Рафі — настаўніка і дарадчыка Салаха ад-Дзіна, Ібн аль-Асіра — гісторыка з Масула, аль-Кадзі аль-Фадзіля — асабістага сакратара Салаха ад-Дзіна. == Раннія гады жыцця == Салах ад-Дзін нарадзіўся ў 1137 годзе ў Тыкрыце, у Іраку Арабскім<ref>В. Ф. Минорский, The Prehistory of Saladin, Studies in Caucasian History, Изд. Кембриджского университета, 1957, стр. 124—132.</ref><ref>Bahā' al-Dīn «Жизнь Саладина» (2002), стр. 17.</ref>. Дзед Салаха ад-Дзіна Шазі пражываў у вёсцы недалёка ад Тавіна (сучасная Арменія), дзе, паводле падання, нарадзіўся Аюб — бацька Салаха ад-Дзіна. Пасля нараджэння дваіх сыноў, Аюба і Шыркуха, ён пакінуў Армянскае нагор'е і перабраўся спачатку ў Багдад, а затым — у Тыкрыт, у якім стаў жыць і пражыў да самай смерці. У 1132 годзе армія кіраўніка Масула атабека Імада ад-Дзін Зангі пры адступленні была заблакіравана Тыграм насупраць крэпасці Тыкрыта. У той час начальнікам крэпасці быў Наджм ад-Дзін Айюб ібн Шадзі — бацька Салаха ад-Дзіна. Аюб прадаставіў пераправу цераз Тыгр і даў прытулак арміі Зангі ў крэпасці Тыкрыта. У 1137 годзе губернатарам паўночнай Месапатаміі за заслугі перад Сельджукідамі быў прызначаны Муштасід ал-Дзін Біхруз. Ён пакараў Аюба за тое, што той дапамагаў Зангі, і выгнаў яго з крэпасці Тыкрыта пасля забойства па матывах гонару яго братам Асада ад-Дзіна Шыркухам знатнага сельджука, сябра Біхруза. Паводле слоў Баха ад-Дзіна ібн Шадата, Салах ад-Дзін нарадзіўся ў тую ж ноч, калі яго сям'я пакінула Тыкрыт. У 1139 годзе Аюб пераехаў у Масул, дзе Імада ад-Дзін Зангі прызнаў свой доўг і прызначыў Аюба камандзірам сваёй крэпасці ў Баальбеку<ref>{{Кніга|аўтар=Баха ад-Дин Абу-л-Махасин Йусуф ибн Рафии ибн Тамйм|загаловак=Саладин: Победитель крестоносцев / Пер. с араб.|частка=Часть 1. Предисловие|месца=СПб|выдавецтва=Диля|год=2009|старонак=432|isbn=978-5-88503-890-4}}</ref>. Пасля забойства Зангі ўласным рабом ў 1146 годзе, Аюб пераязджае ў Дамаск і ўваходзіць у лік прыдворных спадчынніка Зангі — Нур ад-Дзіна. У 1154 годзе пасля смерці кіраўніка Дамаска Муіна ад-Дзіна Анара, дзякуючы ўплыву Аюба і яго брата Шыркуха, горад застаўся ва ўладзе Нур ад-Дзіна, а сам Аюб стаў кіраваць горадам. Аб ранніх гадах Салаха ад-Дзіна ў Дамаску вядома мала. Яго паходжанне — наёмніка ў трох пакаленнях — прарочыла яму вайсковую кар'еру, але Салах ад-Дзін ў юнацтве не выяўляе схільнасці да воінскага мастацтва. Паводле слоў аднаго з яго біёграфаў аль-Вахрамі, Салах ад-Дзін быў у стане адказаць на пытанні Еўкліда і Альмагеста, ведаў арыфметыку і ісламскае права. Некаторыя крыніцы сцвярджаюць, што ён быў больш зацікаўлены ў рэлігіі, чым ва ўступленні ва ўзброеныя сілы. Іншым фактарам, які магчыма паўплываў на яго цікавасць да рэлігіі было тое, што ў час Першага Крыжовага паходу [[Іерусалім]] быў захоплены хрысціянамі. У дадатак да ісламу, Салах ад-Дзін разбіраўся ў генеалогіі, біяграфіі і гісторыі арабаў аж да радаводных арабскіх скакуноў, і што немалаважна, ведаў Хамаса (дзесяцітомнік арабскай паэзіі) Абу Тамама на памяць. == Першыя заваяванні == У тыя часы імперыя Абасідаў была раздроблена на некалькі дзяржаў. Фаціміды кіравалі Егіптам, не прызнаючы халіфа Багдада. Крыжакі займалі ўсходні бераг [[Міжземнае мора|міжземнага мора]] ад Малой Азіі да Сінайскага паўвострава. Нур ад-Дзін Зангі кантраляваў Сірыю і Месапатамію. Па патрабаванні сям'і Салах ад-Дзін пачынае ваенную кар'еру пад патранажам свайго дзядзькі Асада ад-Дзін Шыркуха, важнага военачальніка Нур ад-Дзіна. Шыркух, у той час эмір Дамаска і Алепа, член цюркскай дынастыі Зангідаў, стаў самым уплывовым настаўнікам Салаха ад-Дзіна. {{пачатак цытаты}} Мой дзядзька Шыркух павярнуўся да мяне і сказаў: «Юсуф, пакінь усе справы і адпраўляйся туды!» Гэты загад прагучаў для мяне як удар кінжала ў сэрца, і я адказаў: "Клянуся Алахам, нават калі б мне аддалі ўсё егіпецкае царства, я б не паехаў туды! {{канец цытаты|крыніца=Салах ад-Дзін <ref name="Les Croisades vues par les arabes">Маалуф Амин. Крестовые походы глазами арабов. 2006. Перевод Лащука И.Л. по изданию: Amin Maalouf. Les Croisades vues par les arabes. Paris, 1983.</ref>}} У 1163 годзе, выгнаны з Егіпта па загадзе фацімідскага халіфа аль-Адзідзі візір Шэвар ібн Муджыр папрасіў ваеннай падтрымкі ў Нур ад-Дзіна. Гэта стала добрай нагодай для заваявання, і ў 1164 годзе Шыркух з войскам выступіў у Егіпет. Салах ад-Дзін ва ўзросце 26 гадоў адпраўляецца разам з ім на пасадзе малодшага афіцэра. Шэвар, адноўлены на пасадзе візіра, запатрабаваў вываду войскаў Шыркуха з Егіпта за 30000 дынараў, але той адмовіўся, спасылаючыся на загад Нур ад-Дзіна. Выявіўшы тое, што Шыркух плануе захапіць Егіпет, Шэвар ібн Муджыр звяртаецца па дапамогу да караля Іерусаліма Амары I. Роля Салаха ад-Дзіна ў гэтай экспедыцыі была нязначная. Вядома толькі, што ён удзельнічаў у падрыхтоўцы да абароны Більбейса, асаджанага аб'яднанымі сіламі Шэвара і Амары I Іерусалімскага<ref>{{Кніга|аўтар=Баха ад-Дин Абу-л-Махасин Йусуф ибн Рафии ибн Тамйм|загаловак=Саладин: Победитель крестоносцев / Пер. с араб.|частка=Часть 2. Глава 1.|месца=СПб|выдавецтва=Диля|год=2009|старонак=432|isbn=978-5-88503-890-4}}</ref><ref name="Lyons">Lyons, M. C.; Jackson, D.E.P. (1982). Saladin: the Politics of the Holy War. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-31739-9.</ref>. Пасля трохмесячнай аблогі Бильбейса праціўнікі ўступілі ў бой на мяжы пустыні і Ніла, на захад ад Гізы. У гэтай бітве Салах ад-Дзін сыграў важную ролю, камандуючы правым крылом арміі Зангідаў. У цэнтры знаходзіўся Шыркух. Пасля падманнага адступлення Салаха ад-Дзіна крыжакі трапілі на мясцовасць, якая была занадта крутой і пясчанай для іх коней. Бой завяршыўся перамогай Зангідаў і Салах ад-Дзін дапамог Шыркуху атрымаць, паводле слоў Ібн аль-Асіра, адну з «самых выдатных перамог у гісторыі чалавецтва», але на думку большасці крыніц Шыркух страціў у гэтай бітве большасць свайго войска, і гэта складана было назваць поўнай перамогай. Крыжакі заселі ў Каіры, а Салах ад-Дзін і Шыркух рушылі да Александрыі, якая дала ім грошы і зброю, і стала іх базай. Пасля перагавораў абодва бакі пагадзіліся сысці з Егіпта. == Егіпет == {{пачатак цытаты}}«Я пачаў з таго, што суправаджаў майго дзядзьку. Ён заваяваў Егіпет і потым памёр. І тады Алах даў мне ў рукі ўладу, якую я зусім не чакаў»{{канец цытаты|крыніца=Салах ад-Дзін<ref name="Les Croisades vues par les arabes" />}} === Эмір Егіпта === Спроба Асада ад-Дзіна Шыркуха захапіць Александрыю ў 1167 годзе скончылася паражэннем ад аб'яднаных войскаў Фацімідаў і Амары I. Але ў наступным годзе крыжакі ўзяліся рабаваць свайго багатага саюзніка, і халіф аль-Адзідзі папрасіў у пісьме ў Нур ад-Дзіна абараніць мусульман Егіпта. У 1169 годзе Асад ад-Дзін Шыркух узяў Егіпет, пакараў смерцю Шэвара і прыняў тытул вялікага візіра. У тым жа годзе Шыркух памёр і, нягледзячы на тое, што Нур ад-Дзін абраў новага пераемніка, аль-Адзідзі прызначыў Саладзіна новым візірам. Прычына, па якой шыіцкі халіф аль-Адзідзі абраў суніта Салаха ад-Дзіна, да гэтага часу няясная. Ібн аль-Асір сцвярджае, што халіф абраў яго пасля расказу дарадцаў, што «няма больш слабага і маладога» чым Салах ад-Дзін, і «ніхто з эміраў не падпарадкуецца і не служыць яму». Тым не менш, згодна з гэтай версіяй, пасля некаторых перагавораў, Салах ад-Дзін быў прыняты большасцю эміраў. Дарадцы аль-Адзідзі меркавалі такім чынам разбіць рады Зангідаў. У той жа час Аль-Вахрані пісаў, што Салах ад-Дзін быў абраны з-за рэпутацыі яго сям'і, за іх «велікадушнасць і вайсковы гонар». Імада ад-Дзін пісаў, што пасля жалобы па Шыркуху «меркаванні падзяліліся» і халіфы Зангідаз паставілі на Салаха ад-Дзіна і прымусілі халіфа «інвесціраваць у візіра». І хоць пазіцыі былі ўскладненыя канкурэнцыяй ісламскіх лідараў, асноўная частка сірыйскіх кіраўнікоў падтрымлівала Салаха ад-Дзіна за яго дасягненні ў егіпецкай экспедыцыі, у якой ён атрымаў вялікі ваенны вопыт. Уступіўшы ў пасаду эміра 26 сакавіка 1169 года, Салах ад-Дзін «раскаяўся ў піцці віна і адвярнуўся ад легкадумнасці, звярнуўшыся да рэлігіі». Атрымаўшы самую вялікую ўладу і незалежнасць, чым калі-небудзь раней у сваёй кар'еры, ён сутыкаецца з праблемай адданасці паміж аль-Адзідзі і Нур ад-Дзінам. Апошні быў варожа настроены да прызначэння Салаха ад-Дзіна і, паводле чутак, казаў: «Як ён смее [Салах ад-Дзін] рабіць нешта без майго загаду?» Ён напісаў некалькі пісем Салаху ад-Дзіну, які апусціў іх, не адмаўляючыся ад сваёй вернасці да Нур ад-Дзіна. У тым жа годзе група егіпецкіх салдат і эміраў паспрабавала забіць Салаха ад-Дзіна, але дзякуючы кіраўніку яго разведкі Алі бін Саф'яну быў арыштаваны і забіты галоўны змоўшчык — суданскі еўнух, кіраўнік палаца фацімідаў — Наджы Мутамін аль-Кхілафа. На наступны дзень 50000 суданцаў, для якіх Наджы быў прадстаўніком іх інтарэсаў у двары, паднялі бунт супраць Салаха ад-Дзіна. Да 23 жніўня паўстанне было задушана, пасля гэтага Салах ад-Дзін больш ніколі не сутыкаўся з пагрозай бунту ў Каіры. Да канца 1169 года Салах ад-Дзін з падтрымкай Нур ад-Дзіна перамагае сілы крыжакоў і візантыйцаў паблізу Дум'ята. Пазней, вясной 1170 года, Нур ад-Дзін, па просьбе Салаха ад-Дзіна, адпраўляе яго бацьку ў Каір з заахвочваннямі ад Багдадскага халіфа аль-Мустадзі з роду Абасідаў, які спрабуе аказаць ціск на Салаха ад-Дзіна для хутчэйшага звяржэння свайго саперніка аль-Адзіда. Пасля гэтага Салах ад-Дзін умацаваў сваю ўладу і суніцкі ўплыў у Егіпце, раздаўшы высокія пасады членам сваёй сям'і. Ён адкрыў у Каіры філіял Малікійскага мазхаба, што прывяло да памяншэння ўплыву Шафііцкага мазхаба з аль-Фустат. Пасля ўстанаўлення сябе ў Егіпце, Салах ад-Дзін пачаў кампанію супраць крыжакоў, аблажыўшы Дарума (сучасны сектар Газа) у 1170 годзе. Амары I зняў гарнізон тампліераў з Газы для абароны Дарума, але Салах ад-Дзін адступіў ад Дарума і ўзяў Газу. Ён разбурыў горад за межамі крэпасці і забіў большасць яго жыхароў, пасля таго як яны адмовіліся здаць яму горад. Невядома калі менавіта, але ў тым-жа годзе, ён напаў і захапіў замак Эйлат, які прадстаўляў пагрозу для праходу мусульманскіх караблёў. === Султан Егіпта === Са слоў Імада ад-Дзіна аль-Ісфахані, у чэрвені 1171 года Нур ад-Дзін напісаў мноства лістоў Салаху ад-Дзіну, у якіх патрабаваў усталявання халіфата Абасідаў у Егіпце. Апошні стараўся адмоўчвацца, баючыся адштурхнуць ад сябе шыіцкае насельніцтва і знаць. Праз два месяцы Салах ад-Дзін каардынуецца з Наждмам аль-Адзіна аль-Кабушані, шафіцкім факіхам, які быў у апазіцыі да шыіцкага праўлення ў краіне. Калі к верасню 1171 года Аль-Адзідзі захварэў (і магчыма быў атручаны), ён папрасіў Салаха ад-Дзіна наведаць яго, з разлікам папрасіць яго паклапаціцца пра сваіх дзяцей. Салах ад-Дзін адмовіўся, баючыся страціць прыхільнасць Абасідаў, і, як кажуць, пазней вельмі шкадаваў, даведаўшыся аб яго намеры. Аль-Адзідзі памёр 13 верасня і праз пяць дзён Салах ад-Дзін загадаў улему абвясціць перад пятнічнай малітвай імя аль-Мустадзі. Гэта азначала адхіленне шыіцкага халіфата ад улады. З гэтага часу Салах ад-Дзін правілаў Егіптам, хоць афіцыйна ён прадстаўляў на гэтай тэрыторыі эміра Нур ад-Дзіна, які прызнаваўся Багдадскім халіфам. 25 верасня 1171 года Салах ад-Дзін пакідае Каір, для таго, каб прыняць удзел у нападзе на Керак і Манрэаль (тэрыторыя сучаснай Іарданіі), замак [[Іерусалімскае каралеўства|Іерусалімскага каралеўства]]. Калі здавалася, што крэпасць ўжо гатовая здацца, Салах ад-Дзін даведваецца, што з боку Сірыі выступіў Нур ад-Дзін для ўдзелу ў аперацыі. Разумеючы, што калі ён сустрэнецца з ім асабіста, то больш не будзе кіраваць Егіптам, Салах ад-Дзін здымае свой лагер і вяртаецца ў Каір пад падставай распачатых хваляванняў у Егіпце. Гэты ўчынак павялічвае напружанасць у яго няпростых адносінах з Нур ад-Дзінам да такой ступені, што апошні збіраецца выступіць з войскам на Каір. Паслухаўшы свайго бацьку, Салах ад-Дзін піша ліст з выбачэннямі, але Нур ад-Дзін не прымае яго апраўданняў. Летам 1172 года Нубійская армія абложвае Асуан. На дапамогу губернатару Асуан прыходзіць брат Салаха ад-Дзіна — Туран-Шах. Нягледзячы на тое, што нубійцы былі разбітыя, яны зноў вяртаюцца ў 1173 годзе. На гэты раз егіпецкая армія выходзіць з Асуана і захоплівае нубійскі горад Ібрым. Нур ад-Дзін не робіць ніякіх крокаў супраць Егіпта, але просіць вярнуць 200000 дынараў, якія ён выдзяліў на войска Шыркуха. Салах ад-Дзін плаціць гэты доўг 60000 дынар, каштоўнасцямі і таварамі. 9 жніўня 1173 года пасля падзення з каня памірае бацька Салах ад-Дзіна Аюб, і Нур ад-Дзін, разумеючы, што ў яго не засталося ўплыву ў Каіры, рыхтуецца да захопу Егіпта. У пачатку 1174 года Салах ад-Дзін адпраўляе Туран-Шаха ў кампанію па захопу порта Адэна і Емена, запаснога плацдарма на выпадак ўварвання ў Егіпет. == Анексія Сірыі == === Узяцце Дамаска === Да пачатку лета 1174 года Нур ад-Дзін рыхтуе войска для нападу на Егіпет, збіраючы войскі ў Масуле, Дзіярбакыры і Джэзіры. Аюбіды адпраўляюць пасла да Салах ад-Дзіна з гэтай весткай, і ён збірае свае войскі пад Каірам. Раптам, 15 мая Нур ад-Дзін памірае (некаторыя крыніцы кажуць аб атручэнні), пакідаючы адзінаццацігадовага спадчынніка, ас-Салеха. Яго смерць дае палітычную незалежнасць Салаху ад-Дзіну, а Сірыя становіцца аб'ектам барацьбы паміж васаламі Нур ад-Дзіна. Смерць Нур ад-Дзіна ставіць Салаха ад-Дзіна ў цяжкую сітуацыю, ён можа накіраваць свае войскі супраць крыжакоў з Егіпта або чакаць запрашэння ад ас-Салеха прыйсці яму на дапамогу, і пачаць вайну з Сірыі. У яго ёсць магчымасць анексіраваць Сірыю перш, чым яна патрапіць у рукі ворагаў, але напад на зямлю свайго гаспадара супярэчыць ісламскім прынцыпам, якімі ён кіраваўся. Гэты ўчынак можа зрабіць яго нявартым лідарства ў вайне з крыжакамі. Для таго, каб не выглядаць захопнікам Сірыі і ўзначаліць барацьбу з крыжакамі, Салах ад-Дзін выбірае пазіцыю абаронцы ас-Салеха. У лісце апошняму, ён абяцае «быць у якасці мяча» і спасылаецца на смерць яго бацькі як на «землетрасенне». У той жа час, Алепа захоплівае Шамс ад-Дзін Алі ібн ад-Даяна разам са сваім братам, і к пачатку жніўня 1174 года ас-Салех выходзіць з войскам да сцен Алепа для таго, каб задушыць мяцеж. Захапіўшы горад і адправіўшы сыноў Дайі ў турму, ас-Салех застаецца ў Алепа. Салах ад-Дзін рассылае пасланні Эміра прыхільнікам ас-Салеха, чым ўзмацняе ўнутраную міжусобіцу ў Сірыі. Ужо 23 лістапада 1174 года Салах ад-Дзін адпраўляе к Дамаску атрад з сямісот коннікаў, дзе людзі, адданыя сям'і Салах ад-Дзіна, упускаюць войска апошняга ў горад. === Далейшае заваяванне === Пакінуўшы Дамаск пад кіраўніцтвам аднаго са сваіх братоў, Салах ад-Дзін прыступае да захопу гарадоў, якія раней належалі Нур ад-Дзіну. Яго армія захоплівае Хаму, але адступае перад добра ўмацаваным Хомсам. У снежні 1174 года ён абсякае Алепа. Сейф ад-Дзін, кіраўнік Масула, адпраўляе свайго брата Ізз ад-Дзіна выгнаць Салах ад-Дзіна з Сірыі, але 13 красавіка 1175 года той церпіць паражэнне ад войскаў Салах-ад-Дзіна недалёка ад Хамы. Сейф ад-Дзін заключае саюз з ас-Салехам, але таксама церпіць паражэнне 22 красавіка 1175 года. Дарадцы ас-Салеха просяць дапамогі ў Рашыд ад-Дзіна Сінана. Лідар ісмаілітаў і сам жадае адпомсціць чалавеку, які адхіліў Фацімідаў ад улады ў Егіпце. 11 мая 1175 года, у час аблогі замка Ізаз, група з трынаццаці асасінаў пранікае ў лагер Салах ад-Дзіна, але іх своечасова заўважае ахова і прадухіляе замах. 26 чэрвеня 1175 года Салах-ад-Дзін зноў прыбывае да сцен Алепа, і, прабыўшы там некаторы час, вяртаецца ў Егіпет, дзе яму трэба рыхтавацца да кампаніі супраць крыжакоў. === Кампанія супраць асасінаў === Нягледзячы на тое, што ў Салах ад-Дзіна было часовае перамір'е з Зангідамі, звязанае з вайной супраць крыжакоў, ён увесь час адчувае пагрозу з боку секты ісмаілітаў і яе лідара Рашыда ад-Дзіна Сінана. Апошні кантралюе дзевяць крэпасцей у гарах Нусарыя. Адаслаўшы большую частку свайго войска ў Каір, Салах ад-Дзін адпраўляецца ў кампанію супраць асасінаў у жніўні 1176 года. У тым жа месяцы, пасля некалькіх няўдалых спроб авалодаць крэпасцямі, ён пакідае Нусарыю. У той жа час мноства крыніц кажуць пра тое, што губернатар Хамы, дзядзька Салах ад-Дзіна, дапамагае заключыць мірнае пагадненне з Сінанам. == Знешняя палітыка == === Барацьба з крыжакамі === Самым вядомым фактам біяграфіі Саладзіна стала яго барацьба з крыжакамі. Гэтыя войны знайшлі сваё адлюстраванне ў шматлікіх творах літаратуры і мастацтва (найбольш вядомы раман Вальтэра Скота «Талісман»). 4 ліпеня 1187 года Салах ад-Дын разбіў крыжакоў у бітве пры Хаціне, кароль Іерусалімскага каралеўства Гі дэ Лузіньян, вялікі магістр ордэна тампліераў Жэрар дэ Рыдфор і многія іншыя кіраўнікі крыжакоў трапілі ў палон. За гэты год Салаху ад-Дзіну ўдалося авалодаць большай часткай Палесціны, Акрай і, пасля нядоўгай аблогі, Іерусалімам. Усе цэрквы горада, акрамя храма Уваскрэсення, былі ператвораны ў мячэці. Але жыхарам былі пакінута жыццё і магчымасць выкупіць сваю свабоду, акрамя таго, Саладзін гарантаваў прывілеі і недатыкальнасць хрысціянскіх паломнікаў, якія наведваюць Ерусалім. Галоўны праціўнік крыжакоў карыстаўся павагай у хрысціянскай Еўропе за рыцарскія доблесці: адвагу і велікадушнасць да праціўнікаў. Англійскі кароль Рычард I Ільвінае Сэрца, адзін з галоўных правадыроў крыжакоў, стаў амаль другам Салаха ад-Дзіна: яны адклікаліся адзін пра аднаго выключна захоплена, давалі розныя льготы падданым адзін аднаго, хоць бачыліся толькі адзін раз, у час перамір'я ў крыжовым паходзе (прыкладна ў той жа час ад Рычарда і сышлі саюзнікі). Была справа, калі пад Рычардам падстрэлілі каня, Саладзін падарыў яму двух жвавых арабскіх скакуноў. Памёр Салах ад-Дзін 4 сакавіка 1193 года ад жоўтай ліхаманкі. == Смерць == Саладзін сканаў у час падрыхтовак да паходу на Багдад, каб аднавіць ранейшы арабскі халіфат. Палкаводзец захварэў ліхаманкай і памёр у Дамаску 4 сакавіка 1193 года. Ён быў пахаваны там жа і аплаканы на ўсім Усходзе як абаронца веры. У гісторыі Усходу Саладзін застаўся заваёўнікам, які спыніў уварванне Захаду і павярнуў сілы Іслама на Захад, героем, які раптоўна аб'яднаў гэтыя неўтаймаваныя сілы і ўвасобіў у сваёй асобе найвышэйшыя ідэалы і дабрачыннасці Іслама. Пасля смерці султана яго імперыю падзялілі нашчадкі: Аль-Азізу дастаўся Егіпет, аль-Афзалю — Дамаск, аз-Захіру — Алепа. == Сям'я == Згодна з Імадам ад-Дзінам, перш чым Салах ад-Дзін пакінуў Егіпет ў 1174 годзе, ён стаў бацькам пяцярых сыноў. Аль-Афдал, яго старэйшы сын, які нарадзіўся у 1170 годзе і Усман, які нарадзіўся ў 1172 годзе, суправаджалі Салаха ад-Дзіна ў Сірыю. Трэці сын, Аль-Захір Газі, стаў пасля кіраўніком Алепа. Маці Аль-Афдала нарадзіла яшчэ адно дзіця ў 1177 годзе. Згодна з Калгашандзі, дванаццаты сын нарадзіўся ў 1178 годзе, і ў той жа час у спісе Імада ад-Дзіна ён выступае ў якасці сёмага дзіцяці. == Памяць у сучасным свеце == Салах ад-Дзін, галоўны праціўнік крыжакоў, карыстаўся ўсё ж вялікай павагай у хрысціянскай Еўропе за свае рыцарскія якасці: адвагу ў баі і велікадушнасць да пераможанага праціўніка. Адзін з галоўных правадыроў крыжакоў, Рычард Ільвінае Сэрца, нават лічыў Саладзіна амаль сябрам. Адным з першых аўтараў, хто апісаў перыяд праўлення Салах ад-Дзіна у працы «Кніга двух садоў у паведамленнях двух дынастый», быў Абу шаман аль-Макдысі. Салах ад-Дзін быў кумірам Садама Хусэйна, які, як і ён, нарадзіўся ў Тыкрыце, на рацэ Тыгр; пры Садаме ў Іраку быў культ Салаха ад-Дзіна. Не забывае Салаха ад-Дзіна і сучасная масавая культура (фільмы і камп'ютарныя гульні). У масавай культуры часцей за ўсё менавіта Салах ад-Дзін паказваецца як палкаводзец і кіраўнік сарацынаў часоў Трэцяга Крыжовага паходу — хоць было і мноства іншых, Салах ад-Дзін набыў найбольшую вядомасць. Персанаж Салаха ад-Дзіна фігуруе ў фільме «Царства нябеснае» (2005, рэж. Рыдлі Скот, у ролі Саладзіна — Гасан Масуд). Саладзін неаднаразова з’яўляўся ў камп'ютарных гульнях: у такіх гульнях, як Age of Empires II і Stronghold Crusader, прысутнічае кампанія за яго войскі (таксама ў гульні Stronghold Crusader ён з’яўляецца адным з камп'ютарных сапернікаў). У нашумелай камп'ютарнай гульні «Assassin's Creed» вулічныя вяшчальнікі таксама згадваюць імя Салаха ад-Дзіна. Таксама Саладзін прысутнічае ў якасці аднаго з лідараў (больш канкрэтна — арабаў) у гульнях Civilization IV, Stronghold Crusader і Medieval II: Total War: Kingdoms. === У кіно === * Рычард Ільвінае Сэрца (Richard the Lion-Hearted) — рэж. Чэстэр Уітей (ЗША, 1923). У ролі Саладзіна — Чарлз Джэрард. * Крыжовыя паходы (The Crusades) — рэж. Сесіль Блаунт дэ Міл (ЗША, 1935). У ролі Саладзіна — Ян Кейт. * Рычард Ільвінае Сэрца (King Richard and the Crusaders) — рэж. Дэвід Батлер (ЗША, 1954). У ролі Саладзіна — Рэкс Харысан. * Салахудзін — вызваліцель Іерусаліма — рэж. Юсуф Шахін (Егіпет ([[Аб’яднаная Арабская Рэспубліка]]), 1963). У ролі Саладзіна — Ахмед Мазхар. * Рычард Ільвінае Сэрца — рэж. Яўген Герасімаў (Расія-Сірыя, 1992). У ролі Саладзіна — Армен Джыгарханян. * Царства Нябеснае (Kingdom of Heaven) — рэж. Рыдлі Скот (ЗША-Іспанія-Марока, 2005). У ролі Саладзіна — Гасан Масуд. * Арн: Рыцар-тампліер / Arn: Tempelriddaren (2007; Швецыя, Вялікабрытанія, Данія, Нарвегія, Фінляндыя, Германія, Марока) рэжысёр Петэр Флінт, у ролі Саладзіна Мілінд Соман. * Арн: Аб'яднанае каралеўства / Arn: Riket vid vägens slut (2008; Данія, Швецыя, Фінляндыя, Вялікабрытанія, Нарвегія, Германія) рэжысёр Петэр Флінт, у ролі Саладзіна Мілінд Соман. * Пекла Дантэ (мультфільм) — рэж. Віктар Кук (Японія-ЗША, 2010) == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14}} * {{Кніга|аўтар=Баха ад-Дин Абу-л-Махасин Йусуф ибн Рафии ибн Тамим|загаловак=Саладин: Победитель крестоносцев / Пер. с араб.|арыгінал=النوادر السلطانية و المحاسن اليوسوفية|месца=СПб|выдавецтва=Диля|год=2009|старонак=432|тыраж=1000|isbn=978-5-88503-890-4}} * Усама ибн Мункыз. Книга назидания. Пг., 1922 (переизд.: Москва, 1958). * {{кніга |аўтар = Альбер Шамдор |загаловак = Саладин: благородный герой ислама |адказны = Перевод с французского Е. В. Кулешовой |месца = {{СПб.}} |выдавецтва = Евразия |год = 2004 |старонак = 346 |серЫя = Clio |isbn = 5-8071-0158-8 |тыраж = 2000 }} * {{кніга |аўтар = Александр Владимирский |загаловак = Великий Саладин. Царство небесное |месца = {{М.}} |выдавецтва = Яуза, Эксмо |год = 2013 |старонак = 544 |серЫя = Гении власти |isbn = 978-5-699-66993-6 |тыраж = 2500 }} == Спасылкі == * Вальтер Скотт [http://www.lib.ru/PRIKL/SKOTT/scott19.txt «Талисман или Ричард Львиное Сердце в Палестине»] * [http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/545254-echo/ Рыцарь Востока — Султан Саллах-Ад-Дин. Программа «Эха Москвы» из цикла «Всё так»] * ROSEBAULT, CHARLES J. [http://www.medievalist.globalfolio.net/eng/r/rosebault_saladin/_content.php «Saladin. Prince of Chivalry»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210226191721/http://www.medievalist.globalfolio.net/eng/r/rosebault_saladin/_content.php |date=26 лютага 2021 }} * [http://middleages.at.ua/publ/krestovye_pokhody/krestovye_pokhody/mech_allakha/22-1-0-32 Меч Аллаха] http://middleages.at.ua 23.01.2012 * {{cite web|url=http://www.islam.ru/content/history/salah-ad-din|title=Салах ад-Дин|author=Фатима Манзур|date=2012-07-12|publisher=Ислам.ру|access-date=2013-05-06|archive-url=https://www.webcitation.org/6GWJaxQ3N?url=http://www.islam.ru/content/history/salah-ad-din|archive-date=10 мая 2013|url-status=live}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кіраўнікі Егіпта]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Сірыі]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Ірака]] [[Катэгорыя:Военачальнікі Сярэдневякоўя]] [[Катэгорыя:Крыжовыя паходы]] [[Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»]] [[Катэгорыя:Манархі Афрыкі]] [[Катэгорыя:Постаці ісламу]] [[Катэгорыя:Дзінастыя Аюбідаў]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] 3tfafipyvze2bqcsx2vkao3hpc4tf8p 0 31525 5135792 5135391 2026-05-04T19:07:06Z Kraj02 128764 Міхась Скобла жыве ў Беларусі, дзе на дадзены момант дэманстрацыя сімволікі, якая прысутнічае на дадзеных медыя, можа мець кепскія наступствы. 5135792 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Скобла}} {{Пісьменнік}} '''Міхась Скобла''', поўнае імя '''Міхаіл Уладзіміравіч Скобла''' (23 лістапада 1966, вёска [[Пяляжын]] Зэльвенскага раёна Гродзенскай вобл.) — паэт, эсэіст, перакладчык, парадыст, даследчык літаратуры. == Біяграфія == Скончыў [[Дзярэчын]]скую СШ (1984) і беларуска-рускае аддзяленне [[філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта БДУ]] (1991). У канцы 1980-х гадоў быў удзельнікам таварыства «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшыя]]», якое займалася адраджэннем беларускай культуры. Працаваў намеснікам галоўнага рэдактара часопіса «[[Роднае слова (1988)|Роднае слова]]» і выдавецтва «[[Беларускі кнігазбор]]», у Міністэрстве культуры і друку, вёў аўтарскую праграму «Вольная студыя» на [[Радыё Свабода]] (1998—2017). У 2017—2023 гадах — аглядальнік газеты «[[Народная Воля]]». Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] (з 1991), з’яўляўся намеснікам старшыні СБП (2002—2010). Жанаты. Мае дачку Сафію і сына Вячаслава. Жыве ў [[Мінск]]у. == Творчасць == Аўтар кніг «Вечны зніч» (1990), «Розгі ў розніцу» (1993), «Вочы савы» (1994), «Камень-перунок» (1998), «Дзярэчынскі дыярыюш» (1999), «Нашэсце поўні» (2001), «Акно для матылькоў» (2009), «Вольная студыя» (2009), «Саркафагі страху» (2016), «Камізэлька для месяца» (2016), «Выспятак ад Скарыны» (2017). Укладальнік паэтычных анталогій «Краса і сіла: беларуская паэзія ХХ стагоддзя» (2003) і «Галасы з-за небакраю: паэзія свету ў беларускіх перакладах ХХ стагоддзя» (2008). Уклаў і пракаментаваў выдадзеныя ў серыі «Беларускі кнігазбор» аднатомнікі Уладзіміра Жылкі (1998), Ларысы Геніюш (2000), Рыгора Крушыны (2005), Рыгора Барадуліна (2008); а таксама зборы твораў Алеся Салаўя (2010), Ларысы Геніюш (у 2 тамах; 2010), мемуарныя зборнікі Мікалая Улашчыка (2016) і Міхася Стральцова (2017). Апублікаваў тамы эпісталярнай спадчыны Ларысы Геніюш — «Каб вы ведалі» (2005) і «Лісты з Зэльвы» (2012), Зоські Верас — «Я помню ўсё» (2013) і «Пакуль рука пяро трымае» (2015). У кнізе «Высьпятак ад Скарыны» (2017) сабраны блогі і дыялогі Міхася Скоблы, у якіх аўтар прапануе свой адказ на пытанні: чаму [[Францыск Скарына|Скарына]] бы радаваўся, на што гневаўся, чым цешыўся, за што і каму даў бы выспятка ў сённяшняй Беларусі<ref>[https://www.svaboda.org/a/29262068.html svaboda.org]</ref>. == Прызнанне == * Лаўрэат [[Прэмія імя Алеся Адамовіча|літаратурнай прэміі]] Ведзьмака Лысагорскага (1988). * Лаўрэат [[Прэмія імя Алеся Адамовіча|літаратурнай прэміі імя Алеся Адамовіча]] (2000). * Лаўрэат прэміі часопіса «Дзеяслоў» «[[Залаты апостраф]]» (2016)<ref>http://lit-bel.org/by/news/u-minsku-adkryty-stralcouski-fest-i-uruchany-zalaty-apostraf.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171107025909/http://lit-bel.org/by/news/u-minsku-adkryty-stralcouski-fest-i-uruchany-zalaty-apostraf.html |date=7 лістапада 2017 }} У Мінску адкрыты Стральцоўскі фэст і ўручаны «Залаты апостраф»</ref>. * Лаўрэат прэміі «[[Гліняны Вялес]]» (2016)<ref>{{Cite web |url=http://www.racyja.com/kultura/mikhas-skobla-laureat-glinyanaga-vyale/ |title=Міхась Скобла — лаўрэат «Глінянага Вялеса» за 2016 год |access-date=24 лютага 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171023063437/http://www.racyja.com/kultura/mikhas-skobla-laureat-glinyanaga-vyale/ |archivedate=23 кастрычніка 2017 |url-status=dead }}</ref>. * Лаўрэат Міжнароднай прэміі «Воін святла» (2016). * Лаўрэат [https://uk.m.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F_%D1%96%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%96_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%96%D1%88%D0%B0 Міжнароднай літаратурна-мастацкай прэміі імя Панцеляймона Куліша] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210613010557/https://uk.m.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F_%D1%96%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%96_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%96%D1%88%D0%B0 |date=13 чэрвеня 2021 }} (2020). * Узнагароджаны [[Медаль 100 гадоў БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Скобла Міхась (Міхаіл Уладзіміравіч)||465}} * Скобла Міхась // Дзеяслоў: Нашы аўтары — Эл.рэсурс dziejaslou.by * Водгульле ХХ стагоддзя: «Галасы з-за небакраю» // Наша Ніва on-line: Літаратура / 12:33, 19 верас. 2008 — Эл.рэсурс nashaniva.by == Спасылкі == * [http://www.svaboda.org/author/17494.html Артыкулы спадара Скоблы на Радыё «Свабода»] * {{bis.nlb.by|134469|Скобла Міхась (Міхаіл Уладзіміравіч)}} * [https://www.youtube.com/watch?v=fDDXgEepJrA Міхась Скобла. Вечны зніч (зборнік вершаў) (1990) (аудыё)] {{Commonscat|Mihas Skobla}} {{Прэмія Гліняны Вялес}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Скобла Міхась}} [[Катэгорыя:Парадысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Парадысты паводле алфавіту]] [[Катэгорыя:Эсэісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Эсэісты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Члены Талакі]] dek49lxwqpk0g68wh8mb8e4xuims50q 5136003 5135792 2026-05-05T07:50:18Z M.L.Bot 261 можа б дадалі чаго цікавага замест выдаленага? хоць матывацыя і зразумелая, вядома 5136003 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Скобла}} {{Пісьменнік}} '''Міхась Скобла''', поўнае імя '''Міхаіл Уладзіміравіч Скобла''' (23 лістапада 1966, вёска [[Пяляжын]] Зэльвенскага раёна Гродзенскай вобл.) — паэт, эсэіст, перакладчык, парадыст, даследчык літаратуры. == Біяграфія == Скончыў [[Дзярэчын]]скую СШ (1984) і беларуска-рускае аддзяленне [[філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта БДУ]] (1991). У канцы 1980-х гадоў быў удзельнікам таварыства «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшыя]]», якое займалася адраджэннем беларускай культуры. Працаваў намеснікам галоўнага рэдактара часопіса «[[Роднае слова (1988)|Роднае слова]]» і выдавецтва «[[Беларускі кнігазбор]]», у Міністэрстве культуры і друку, вёў аўтарскую праграму «Вольная студыя» на [[Радыё Свабода]] (1998—2017). У 2017—2023 гадах — аглядальнік газеты «[[Народная Воля]]». Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] (з 1991), з’яўляўся намеснікам старшыні СБП (2002—2010). Жанаты. Мае дачку Сафію і сына Вячаслава. Жыве ў [[Мінск]]у. == Творчасць == Аўтар кніг «Вечны зніч» (1990), «Розгі ў розніцу» (1993), «Вочы савы» (1994), «Камень-перунок» (1998), «Дзярэчынскі дыярыюш» (1999), «Нашэсце поўні» (2001), «Акно для матылькоў» (2009), «Вольная студыя» (2009), «Саркафагі страху» (2016), «Камізэлька для месяца» (2016), «Выспятак ад Скарыны» (2017). Укладальнік паэтычных анталогій «Краса і сіла: беларуская паэзія ХХ стагоддзя» (2003) і «Галасы з-за небакраю: паэзія свету ў беларускіх перакладах ХХ стагоддзя» (2008). Уклаў і пракаментаваў выдадзеныя ў серыі «Беларускі кнігазбор» аднатомнікі Уладзіміра Жылкі (1998), Ларысы Геніюш (2000), Рыгора Крушыны (2005), Рыгора Барадуліна (2008); а таксама зборы твораў Алеся Салаўя (2010), Ларысы Геніюш (у 2 тамах; 2010), мемуарныя зборнікі Мікалая Улашчыка (2016) і Міхася Стральцова (2017). Апублікаваў тамы эпісталярнай спадчыны Ларысы Геніюш — «Каб вы ведалі» (2005) і «Лісты з Зэльвы» (2012), Зоські Верас — «Я помню ўсё» (2013) і «Пакуль рука пяро трымае» (2015). У кнізе «Высьпятак ад Скарыны» (2017) сабраны блогі і дыялогі Міхася Скоблы, у якіх аўтар прапануе свой адказ на пытанні: чаму [[Францыск Скарына|Скарына]] бы радаваўся, на што гневаўся, чым цешыўся, за што і каму даў бы выспятка ў сённяшняй Беларусі<ref>[https://www.svaboda.org/a/29262068.html svaboda.org]</ref>. == Прызнанне == * Лаўрэат [[Прэмія імя Алеся Адамовіча|літаратурнай прэміі]] Ведзьмака Лысагорскага (1988). * Лаўрэат [[Прэмія імя Алеся Адамовіча|літаратурнай прэміі імя Алеся Адамовіча]] (2000). * Лаўрэат прэміі часопіса «Дзеяслоў» «[[Залаты апостраф]]» (2016)<ref>http://lit-bel.org/by/news/u-minsku-adkryty-stralcouski-fest-i-uruchany-zalaty-apostraf.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171107025909/http://lit-bel.org/by/news/u-minsku-adkryty-stralcouski-fest-i-uruchany-zalaty-apostraf.html |date=7 лістапада 2017 }} У Мінску адкрыты Стральцоўскі фэст і ўручаны «Залаты апостраф»</ref>. * Лаўрэат прэміі «[[Гліняны Вялес]]» (2016)<ref>{{Cite web |url=http://www.racyja.com/kultura/mikhas-skobla-laureat-glinyanaga-vyale/ |title=Міхась Скобла — лаўрэат «Глінянага Вялеса» за 2016 год |access-date=24 лютага 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171023063437/http://www.racyja.com/kultura/mikhas-skobla-laureat-glinyanaga-vyale/ |archivedate=23 кастрычніка 2017 |url-status=dead }}</ref>. * Лаўрэат Міжнароднай прэміі «Воін святла» (2016). * Лаўрэат [https://uk.m.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F_%D1%96%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%96_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%96%D1%88%D0%B0 Міжнароднай літаратурна-мастацкай прэміі імя Панцеляймона Куліша] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210613010557/https://uk.m.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F_%D1%96%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%96_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%96%D1%88%D0%B0 |date=13 чэрвеня 2021 }} (2020). * Узнагароджаны [[Медаль 100 гадоў БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Скобла Міхась (Міхаіл Уладзіміравіч)||465}} * Скобла Міхась // Дзеяслоў: Нашы аўтары — Эл.рэсурс dziejaslou.by * Водгульле ХХ стагоддзя: «Галасы з-за небакраю» // Наша Ніва on-line: Літаратура / 12:33, 19 верас. 2008 — Эл.рэсурс nashaniva.by == Спасылкі == * [http://www.svaboda.org/author/17494.html Артыкулы спадара Скоблы на Радыё «Свабода»] * {{bis.nlb.by|134469|Скобла Міхась (Міхаіл Уладзіміравіч)}} * [https://www.youtube.com/watch?v=fDDXgEepJrA Міхась Скобла. Вечны зніч (зборнік вершаў) (1990) (аудыё)] {{Commonscat|Mihas Skobla}} {{Прэмія Гліняны Вялес}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Скобла Міхась}} [[Катэгорыя:Парадысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Парадысты паводле алфавіту]] [[Катэгорыя:Эсэісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Эсэісты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] 2c32f344jdiiikmqnuevlumh4hln2g4 5136004 5136003 2026-05-05T07:51:24Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ афармленне 5136004 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Скобла}} {{Пісьменнік}} '''Міхась Скобла''', поўнае імя '''Міхаіл Уладзіміравіч Скобла''' (23 лістапада 1966, вёска [[Пяляжын]] Зэльвенскага раёна Гродзенскай вобл.) — паэт, эсэіст, перакладчык, парадыст, даследчык літаратуры. == Біяграфія == Скончыў [[Дзярэчын]]скую СШ (1984) і беларуска-рускае аддзяленне [[філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта БДУ]] (1991). У канцы 1980-х гадоў быў удзельнікам таварыства «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшыя]]», якое займалася адраджэннем беларускай культуры. Працаваў намеснікам галоўнага рэдактара часопіса «[[Роднае слова (1988)|Роднае слова]]» і выдавецтва «[[Беларускі кнігазбор]]», у Міністэрстве культуры і друку, вёў аўтарскую праграму «Вольная студыя» на [[Радыё Свабода]] (1998—2017). У 2017—2023 гадах — аглядальнік газеты «[[Народная Воля]]». Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] (з 1991), з’яўляўся намеснікам старшыні СБП (2002—2010). Жанаты. Мае дачку Сафію і сына Вячаслава. Жыве ў [[Мінск]]у. == Творчасць == Аўтар кніг «Вечны зніч» (1990), «Розгі ў розніцу» (1993), «Вочы савы» (1994), «Камень-перунок» (1998), «Дзярэчынскі дыярыюш» (1999), «Нашэсце поўні» (2001), «Акно для матылькоў» (2009), «Вольная студыя» (2009), «Саркафагі страху» (2016), «Камізэлька для месяца» (2016), «Выспятак ад Скарыны» (2017). Укладальнік паэтычных анталогій «Краса і сіла: беларуская паэзія ХХ стагоддзя» (2003) і «Галасы з-за небакраю: паэзія свету ў беларускіх перакладах ХХ стагоддзя» (2008). Уклаў і пракаментаваў выдадзеныя ў серыі «Беларускі кнігазбор» аднатомнікі Уладзіміра Жылкі (1998), Ларысы Геніюш (2000), Рыгора Крушыны (2005), Рыгора Барадуліна (2008); а таксама зборы твораў Алеся Салаўя (2010), Ларысы Геніюш (у 2 тамах; 2010), мемуарныя зборнікі Мікалая Улашчыка (2016) і Міхася Стральцова (2017). Апублікаваў тамы эпісталярнай спадчыны Ларысы Геніюш — «Каб вы ведалі» (2005) і «Лісты з Зэльвы» (2012), Зоські Верас — «Я помню ўсё» (2013) і «Пакуль рука пяро трымае» (2015). У кнізе «Высьпятак ад Скарыны» (2017) сабраны блогі і дыялогі Міхася Скоблы, у якіх аўтар прапануе свой адказ на пытанні: чаму [[Францыск Скарына|Скарына]] бы радаваўся, на што гневаўся, чым цешыўся, за што і каму даў бы выспятка ў сённяшняй Беларусі<ref>[https://www.svaboda.org/a/29262068.html svaboda.org]</ref>. == Прызнанне == * Лаўрэат [[Прэмія імя Алеся Адамовіча|літаратурнай прэміі]] Ведзьмака Лысагорскага (1988). * Лаўрэат [[Прэмія імя Алеся Адамовіча|літаратурнай прэміі імя Алеся Адамовіча]] (2000). * Лаўрэат прэміі часопіса «Дзеяслоў» «[[Залаты апостраф]]» (2016)<ref>http://lit-bel.org/by/news/u-minsku-adkryty-stralcouski-fest-i-uruchany-zalaty-apostraf.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171107025909/http://lit-bel.org/by/news/u-minsku-adkryty-stralcouski-fest-i-uruchany-zalaty-apostraf.html |date=7 лістапада 2017 }} У Мінску адкрыты Стральцоўскі фэст і ўручаны «Залаты апостраф»</ref>. * Лаўрэат прэміі «[[Гліняны Вялес]]» (2016)<ref>{{Cite web |url=http://www.racyja.com/kultura/mikhas-skobla-laureat-glinyanaga-vyale/ |title=Міхась Скобла — лаўрэат «Глінянага Вялеса» за 2016 год |access-date=24 лютага 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171023063437/http://www.racyja.com/kultura/mikhas-skobla-laureat-glinyanaga-vyale/ |archivedate=23 кастрычніка 2017 |url-status=dead }}</ref>. * Лаўрэат Міжнароднай прэміі «Воін святла» (2016). * Лаўрэат [https://uk.m.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F_%D1%96%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%96_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%96%D1%88%D0%B0 Міжнароднай літаратурна-мастацкай прэміі імя Панцеляймона Куліша] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210613010557/https://uk.m.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F_%D1%96%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%96_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%96%D1%88%D0%B0 |date=13 чэрвеня 2021 }} (2020). * Узнагароджаны [[Медаль 100 гадоў БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Скобла Міхась (Міхаіл Уладзіміравіч)||465}} * Скобла Міхась // Дзеяслоў: Нашы аўтары — Эл.рэсурс dziejaslou.by * Водгульле ХХ стагоддзя: «Галасы з-за небакраю» // Наша Ніва on-line: Літаратура / 12:33, 19 верас. 2008 — Эл.рэсурс nashaniva.by == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.svaboda.org/author/17494.html Артыкулы спадара Скоблы на Радыё «Свабода»] * {{bis.nlb.by|134469|Скобла Міхась (Міхаіл Уладзіміравіч)}} * [https://www.youtube.com/watch?v=fDDXgEepJrA Міхась Скобла. Вечны зніч (зборнік вершаў) (1990) (аудыё)] {{Прэмія Гліняны Вялес}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Скобла Міхась}} [[Катэгорыя:Парадысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Парадысты паводле алфавіту]] [[Катэгорыя:Эсэісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Эсэісты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] a93bv774jqs9g4au2ylu6p7k6wcbq71 5136005 5136004 2026-05-05T07:51:57Z M.L.Bot 261 5136005 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Скобла}} {{Пісьменнік}} '''Міхась Скобла''', поўнае імя '''Міхаіл Уладзіміравіч Скобла''' (23 лістапада 1966, вёска [[Пяляжын]] Зэльвенскага раёна Гродзенскай вобл.) — паэт, эсэіст, перакладчык, парадыст, даследчык літаратуры. == Біяграфія == Скончыў [[Дзярэчын]]скую СШ (1984) і беларуска-рускае аддзяленне [[філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта БДУ]] (1991). У канцы 1980-х гадоў быў удзельнікам таварыства «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшыя]]», якое займалася адраджэннем беларускай культуры. Працаваў намеснікам галоўнага рэдактара часопіса «[[Роднае слова (1988)|Роднае слова]]» і выдавецтва «[[Беларускі кнігазбор]]», у Міністэрстве культуры і друку, вёў аўтарскую праграму «Вольная студыя» на [[Радыё Свабода]] (1998—2017). У 2017—2023 гадах — аглядальнік газеты «[[Народная Воля (газета)|Народная Воля]]». Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] (з 1991), з’яўляўся намеснікам старшыні СБП (2002—2010). Жанаты. Мае дачку Сафію і сына Вячаслава. Жыве ў [[Мінск]]у. == Творчасць == Аўтар кніг «Вечны зніч» (1990), «Розгі ў розніцу» (1993), «Вочы савы» (1994), «Камень-перунок» (1998), «Дзярэчынскі дыярыюш» (1999), «Нашэсце поўні» (2001), «Акно для матылькоў» (2009), «Вольная студыя» (2009), «Саркафагі страху» (2016), «Камізэлька для месяца» (2016), «Выспятак ад Скарыны» (2017). Укладальнік паэтычных анталогій «Краса і сіла: беларуская паэзія ХХ стагоддзя» (2003) і «Галасы з-за небакраю: паэзія свету ў беларускіх перакладах ХХ стагоддзя» (2008). Уклаў і пракаментаваў выдадзеныя ў серыі «Беларускі кнігазбор» аднатомнікі Уладзіміра Жылкі (1998), Ларысы Геніюш (2000), Рыгора Крушыны (2005), Рыгора Барадуліна (2008); а таксама зборы твораў Алеся Салаўя (2010), Ларысы Геніюш (у 2 тамах; 2010), мемуарныя зборнікі Мікалая Улашчыка (2016) і Міхася Стральцова (2017). Апублікаваў тамы эпісталярнай спадчыны Ларысы Геніюш — «Каб вы ведалі» (2005) і «Лісты з Зэльвы» (2012), Зоські Верас — «Я помню ўсё» (2013) і «Пакуль рука пяро трымае» (2015). У кнізе «Высьпятак ад Скарыны» (2017) сабраны блогі і дыялогі Міхася Скоблы, у якіх аўтар прапануе свой адказ на пытанні: чаму [[Францыск Скарына|Скарына]] бы радаваўся, на што гневаўся, чым цешыўся, за што і каму даў бы выспятка ў сённяшняй Беларусі<ref>[https://www.svaboda.org/a/29262068.html svaboda.org]</ref>. == Прызнанне == * Лаўрэат [[Прэмія імя Алеся Адамовіча|літаратурнай прэміі]] Ведзьмака Лысагорскага (1988). * Лаўрэат [[Прэмія імя Алеся Адамовіча|літаратурнай прэміі імя Алеся Адамовіча]] (2000). * Лаўрэат прэміі часопіса «Дзеяслоў» «[[Залаты апостраф]]» (2016)<ref>http://lit-bel.org/by/news/u-minsku-adkryty-stralcouski-fest-i-uruchany-zalaty-apostraf.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171107025909/http://lit-bel.org/by/news/u-minsku-adkryty-stralcouski-fest-i-uruchany-zalaty-apostraf.html |date=7 лістапада 2017 }} У Мінску адкрыты Стральцоўскі фэст і ўручаны «Залаты апостраф»</ref>. * Лаўрэат прэміі «[[Гліняны Вялес]]» (2016)<ref>{{Cite web |url=http://www.racyja.com/kultura/mikhas-skobla-laureat-glinyanaga-vyale/ |title=Міхась Скобла — лаўрэат «Глінянага Вялеса» за 2016 год |access-date=24 лютага 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171023063437/http://www.racyja.com/kultura/mikhas-skobla-laureat-glinyanaga-vyale/ |archivedate=23 кастрычніка 2017 |url-status=dead }}</ref>. * Лаўрэат Міжнароднай прэміі «Воін святла» (2016). * Лаўрэат [https://uk.m.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F_%D1%96%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%96_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%96%D1%88%D0%B0 Міжнароднай літаратурна-мастацкай прэміі імя Панцеляймона Куліша] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210613010557/https://uk.m.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F_%D1%96%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%96_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%96%D1%88%D0%B0 |date=13 чэрвеня 2021 }} (2020). * Узнагароджаны [[Медаль 100 гадоў БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Скобла Міхась (Міхаіл Уладзіміравіч)||465}} * Скобла Міхась // Дзеяслоў: Нашы аўтары — Эл.рэсурс dziejaslou.by * Водгульле ХХ стагоддзя: «Галасы з-за небакраю» // Наша Ніва on-line: Літаратура / 12:33, 19 верас. 2008 — Эл.рэсурс nashaniva.by == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.svaboda.org/author/17494.html Артыкулы спадара Скоблы на Радыё «Свабода»] * {{bis.nlb.by|134469|Скобла Міхась (Міхаіл Уладзіміравіч)}} * [https://www.youtube.com/watch?v=fDDXgEepJrA Міхась Скобла. Вечны зніч (зборнік вершаў) (1990) (аудыё)] {{Прэмія Гліняны Вялес}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Скобла Міхась}} [[Катэгорыя:Парадысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Парадысты паводле алфавіту]] [[Катэгорыя:Эсэісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Эсэісты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] ncgp7e3k9gd1z4oe417i9k6lrmjzamz 0 41668 5135660 5134778 2026-05-04T14:02:53Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5135660 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Сафійскі сабор}} {{Храм |Тып храма = Колішні сабор |Беларуская назва = Сабор Сафіі Прамудрасці Божай |Арыгінальная назва = |Выява = Полацк._Сафійскі_сабор.jpg |Подпіс выявы = Сучасны выгляд Сафійскага сабора |Шырыня выявы = |Сучасны статус = {{ГККРБ 4|210Г000606}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = Полацк |lat_dir =N |lat_deg =55 |lat_min =29 |lat_sec =09 |lon_dir = E|lon_deg =28 |lon_min =45 |lon_sec =30 |region = BY_type:landmark |CoordScale = 5000 |Канфесія = [[Праваслаўе]] |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = [[Сабор (храм)|Сабор]] |Архітэктурны стыль = [[Віленскае барока]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты|1710|выбух парахавога склада,<br/> які зруйнаваў сабор|1738—1750|аднаўленне сабора з руін|||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1030 |Заканчэнне будаўніцтва = 1060 |Рэліквіі = |Сучасны стан = музей, у адным з прыдзелаў па святах адбываюцца набажэнствы |Сайт = |Commons = Cathedral of Saint Sophia, Polatsk }} '''По́лацкі Сафі́йскі сабо́р''' — помнік сакральнага дойлідства XI—XVIII ст. у горадзе [[Полацк]]. Лічыцца, што полацкая Сафія была пабудавана трэцяй, пасля вядомых на Русі сабораў у [[Сафійскі сабор (Кіеў)|Кіеве]] (закладзены ў 1037 годзе) і [[Сафійскі сабор (Ноўгарад)|Ноўгарадзе]] (каля 1045 года)<ref name="Дук-1150">{{cite web|url=https://www.psu.by/images/stories/iff/personal/duk/duk_polotsk_1150.pdf|title=ПОЛОЦК-1150. Истоки государственности на белорусских землях|author=Дук Д. В.|publisher=Полоцкий государственный университет|accessdate=2024-05-24|lang=ru}}</ref>. Разбураны ў 1710 годзе, у сярэдзіне [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] адноўлены як [[Базіліка|базіліка]] ў стылі [[Віленскае барока|віленскага барока]] і захоўвае такі выгляд дагэтуль<ref name="Дук-1150"/>. == Гісторыя == [[Файл:1128 (Safijski sabor u Połacku).jpg|thumb|Паштовы блок Рэспублікі Беларусь, прысвечаны Сафійскаму сабору ў Полацку.]] Узвядзенне манументальнага Сафійскага сабора ў Полацку звязана з пераносам цэнтра горада са старога гарадзішча на тэрыторыю [[Полацкі дзядзінец|дзядзінца]] (Верхняга замка). Будаўніцтва традыцыйна датуецца перыядам княжання [[Усяслаў Брачыславіч|Усяслава Брачыславіча]] — паміж 1044 і 1066 гадамі<ref name="Дук-1150"/> (паводле іншых гістарычных крыніц — 1050—1060 гады){{sfn|Слюнькова|2002|с=473}}. Полацкая Сафія, якую ўзводзілі з арыентацыяй на візантыйскія ўзоры, стала трэцім мураваным храмам падобнага рангу на Русі, саступіўшы толькі саборам у [[Сафійскі сабор (Кіеў)|Кіеве]] і [[Сафійскі сабор (Ноўгарад)|Ноўгарадзе]]. Узвядзенне Полацкай Сафіі трэба тлумачыць як амбіцыі [[Усяслаў Брачыславіч|Усяслава Брачыславіча]] на гегемонію ва ўсходнеславянскім свеце{{sfn|Марзалюк|2010}}. Будаўніцтвам сабора падкрэсліваўся не толькі незалежны статус Полацка адносна Кіева. Полацк таксама мог успрымацца як «Новы Іерусалім» або «Другі Царград». Такім чынам, Полацк разам з Кіевам і Ноўгарадам прэтэндаваў на мадэляванне цэнтра хрысціянскага свету. Размяшчэнне Сафійскага сабора на ўскраіне [[Мыс|мыса]], на ўзгорку ў дзядзінцы было адной з асноўных рыс, акрамя трохвугольнай формы гарадоў у плане і размяшчэння іх на сямі ўзгорках, якая звязвала сталіцу ўсходнеславянскага княства з сусветным цэнтрам усходнехрысціянскай рэлігіі — горадам [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалем]], галоўны храм якога быў узведзены на [[Акропаль|акропалі]] грэчаскага горада [[Візантый]]{{sfn|Кежа|2011|с=18}}. Даследаванні археолагаў далі важныя звесткі пра месца, абранае для заснавання святыні, і тэхніку яе пабудовы. Існуе гіпотэза, што сабор быў пабудаваны на месцы ранейшага [[Капішча|капішча]], прысвечанага [[Пярун]]у або [[Вялес]]у<ref>{{cite web|url=http://kryuja.org/artykuly/lobacz/lobacz_polack.html|title=Да пытання аб сакральнай тапаграфіі старажытнага Полацка|author=Лобач У.|publisher=Крыўя|accessdate=2024-05-24|lang=be}}</ref>{{sfn|Кежа|2011|с=18}}. Падчас маштабных архітэктурна-археалагічных раскопак 1975—1980 гадоў пад кіраўніцтвам [[Валянцін Аляксандравіч Булкін|В. А. Булкіна]] і [[Павел Аляксандравіч Рапапорт|П. А. Рапапорта]] непасрэдна пад мураванымі падмуркамі сабора сапраўды быў знойдзены больш ранні культурны слой з керамікай пачатку XI стагоддзя і відавочнымі слядамі моцнага пажару. Гэта пацвярджае, што да ўзвядзення мураванай Сафіі на гэтым месцы існавала больш ранняя драўлянае збудаванне (верагодна, паганскае капішча або першая драўляная царква), якое загінула ў агні{{sfn|Антипов|2021|с=25}}<ref name="Дук-1150"/>. Полацкі Сафійскі сабор упершыню згадваецца ў [[Спіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх|Спісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх]] канца [[XIV стагоддзе|XIV стагоддзя]]: «Полацк на Дзвіне і на Палаце, драўляны, святая Сафія мураваная з сямі вярхамі» (''Полотескъ на Двине и на Полоте, древянъ, святая София камена о седми връсехъ'')<ref name="Дук-1150"/>. === Уніяцкі перыяд === [[Файл:Połacak, Vierchni Zamak, Sabornaja. Полацак, Верхні Замак, Саборная (S. Pachałavicki, 1579).jpg|300px|міні|злева|Іканаграфія сабора, 1579 год.]] Пасля вяртання Полацка пад юрысдыкцыю [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў 1579 годзе войскамі караля [[Стэфан Баторый|Стэфана Баторыя]] Сафійскі сабор стаў адзіным храмам у горадзе, які належаў [[Праваслаўе|праваслаўным]]. Пасля падпісання [[Берасцейская ўнія|Берасцейскай уніі]] ў 1596 годзе сабор перайшоў да [[Уніяцтва|ўніятаў]]. Пасля пажару і частковага разбурэння 1607 года сабор быў у запусценні, у 1618 годзе ўніяцкі архіепіскап [[Іасафат Кунцэвіч]] аднавіў і значна перабудаваў сабор. У 1642 годзе сабор ізноў пацярпеў ад пажару, але быў неўзабаве адноўлены. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]] Полацк быў узяты расійскімі войскамі цара [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксея Міхайлавіча]], які ў 1654 годзе наведаў сабор. Да 1667 года Сафійскі сабор быў праваслаўным, а затым ізноў перайшоў да ўніятаў. === Забойства манахаў і частковае знішчэнне === {{Галоўны артыкул|Забойства манахаў-базыльян у Полацку}} Падчас [[Вялікая Паўночная вайна (1700—1721)|Вялікай Паўночнай вайны]], 11 ліпеня 1705 года (30 чэрвеня паводле старога стылю), у саборы адбыўся крывавы інцыдэнт з удзелам расійскага цара [[Пётр I|Пятра I]] і яго світы{{sfn|Баўтовіч|2000|с=10—11}}. Паводле ўніяцкіх і польскіх крыніц, у тым ліку мемуараў [[Януш Антоні Вішнявецкі|Януша Вішнявецкага]] і дакументаў ордэна [[Базыльяне|базыльян]], цар увайшоў у храм і звярнуў увагу на алтар з выявай святога [[Іасафат Кунцэвіч|Іасафата Кунцэвіча]]. На пытанне манарха пра тое, хто забіў святога, адзін са святароў адказаў, што гэта зрабілі схізматыкі (ці віцябляне адной веры з царом){{sfn|Кочегаров|2024|с=46—47}}. Гэта выклікала прыступ лютасці ў Пятра I, які ўдарыў вікарыя манастыра Канстанціна Заячкоўскага. У выніку расправы, учыненай царом і яго афіцэрамі, у тым ліку [[Аляксандр Данілавіч Меншыкаў|Аляксандрам Меншыкавым]], непасрэдна ў храме былі пасечаны шаблямі некалькі манахаў, сярод якіх казальнік Тэафан Калбячынскі, а яшчэ некалькі чалавек былі павешаны або памерлі ад катаванняў{{sfn|Баўтовіч|2000|с=36—37}}. «[[Віцебскі летапіс]]» коратка паведамляе пра гэта: ''«У тым жа [1705] годзе месяца ліпеня 11 дня ў храме Св. Сафіі ён сам [цар Пётр I] забіў 4 базыльян у Полацку і пасадзіў у Полацку каменданта»''<ref>{{кніга|загаловак=Витебская лѣтопись, составленная витебскими мѣщанами: Михаиломъ Панцырнымъ, Иваномъ Чарновскимъ, Гавріиломъ АвЂркою и Стефаномъ АвЂркою|старонкі=226}}</ref>. Афіцыйная расійская версія, выкладзеная ў царскім маніфесце, апраўдвала расправу тым, што базыльяне нібыта мелі тайную перапіску са шведамі і аказалі ўзброены супраціў пры арышце{{sfn|Starostenko|2015|с=183—184}}. Пасля забойства святароў сабор быў абрабаваны і пэўны час заставаўся зачыненым{{sfn|Баўтовіч|2000|с=41}}. Пётр I прапанаваў перадаць храм праваслаўнай абшчыне горада, аднак тая адмовілася яго прымаць, асцерагаючыся помсты з боку мясцовай шляхты і ўніятаў пасля сыходу расійскай арміі<ref name="khoteev_sobor">{{cite web|url=https://kobrinsobor.by/petr-i-i-polockie-uniaty/|title=Петр I и полоцкие униаты|author=Хотеев А., свящ.|publisher=Сайт Кобрынскага сабора|date=4 верасня 2024|lang=ru|accessdate=12 студзеня 2025}}</ref>. Тым не менш, 20 лістапада 1705 года цар выдаў [[універсал]], якім гарантаваў бяспеку і права на набажэнствы (у тым ліку пры полацкай замкавай царкве) манахам-базыльянам Барысаглебскага манастыра{{sfn|Starostenko|2015|с=185—186}}. Аднак пазней сабор усё ж быў ператвораны ў парахавы і амуніцыйны склад (цэйхгаўз) расійскай арміі, які размяшчаўся ў [[Прытвор|прытворы]]. Доўгі час у гістарыяграфіі існаваў міф, што 1 мая 1710 года магутны выбух пораху практычна цалкам знішчыў помнік архітэктуры XI стагоддзя да самага падмурка. Аднак, згодна з хронікай «Абрыс хатняй няшчаснасці...» ({{lang-pl|Abrys domowey nieszczęśliwości...}}), напісанай каля 1721 года сведкам тых падзей [[Ян Аляшэўскі|Янам Аляшэўскім]], у 1710 годзе ў саборы сапраўды адбыўся пажар («ад запушчанага агню»), які прывёў да дэтанацыі пораху. Паводле Аляшэўскага, выбух не знішчыў увесь будынак, а знёс толькі «цэлы вугал царквы з бакавой капліцай па левым баку ад ўваходу», а таксама парушыў унутраныя слупы і скляпенні{{sfn|Oleszewski|1899|с=83}}. Расійскі гарнізон дабраахвотна пакінуў Полацкі замак толькі ў 1711 годзе, пакінуўшы пасля сябе руіны і пусткі{{sfn|Oleszewski|1899|с=97}}. === Аднаўленне і наступная гісторыя === [[Файл:Полацк. Інтэр'ер сабора.JPG|міні|злева|Барочны інтэр'ер]] Аднаўленне сабора здзейсніў уніяцкі архіепіскап [[Фларыян (Грабніцкі)|Фларыян Грабніцкі]]. Да 1750 года на захаваных падмурках сцен была збудавана двухвежавая базіліка ў стылі віленскага барока, якую асвяцілі ў гонар [[Сашэсце Святога Духа|Сашэсця Святога Духа]]. Падчас [[Айчынная вайна 1812 года|Айчыннай вайны 1812 года]] храм выкарыстоўваўся французскімі войскамі як стайня. [[Файл:Połacak, Dźvina-Vierchni Zamak. Полацак, Дзьвіна-Верхні Замак (N. Orda, 1875-76).jpg|міні|Полацк, малюнак [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]]]] Пасля [[Полацкі царкоўны сабор|Полацкага царкоўнага сабору]] 1839 года храм царквы быў вернуты праваслаўным. У 1911—1914 гадах быў праведзены капітальны рамонт сабора. У 1924 годзе ў рамках савецкай [[Атэізм|атэістычнай]] палітыкі царкву зачынілі і размясцілі ў ёй краязнаўчы музей. У перыяд [[Генеральная акруга Беларусь|нямецкай акупацыі]] з 1942 года па ліпень 1944 года Сафійскі сабор дзейнічаў, а потым быў ізноў зачынены. === Сучаснасць === [[Файл:Полацк. Сафійскі сабор. Хоры.jpg|міні|Арган на хорах сабора]] Пэўны час сабор служыў як збожжасховішча, а потым як архіў. Адраджэнне Сафіі да новага жыцця адбылося ў 1983 годзе, тады храм стаў канцэртнай залай, аўтарам праекта рэстаўрацыі быў [[Валерый Рыгоравіч Слюнчанка|Валерый Слюнчанка]]. У працах па вяртанню да жыцця Сафійскага сабора прымалі ўдзел беларускія і літоўскія рэстаўратары, расійскія археолагі ([[П. А. Рапапорт|П.&nbsp;А.&nbsp;Рапапорт]], [[В. А. Булкін|В.&nbsp;А.&nbsp;Булкін]]), чэшскія майстры-арганісты<ref>{{cite web|url=http://sophia.polotsk.museum.by/be/node/843|title=Музей гісторыі архітэктуры Сафійскага сабора|publisher=Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік|accessdate=2024-05-24|lang=be}}</ref>. З 1983 года ў Сафійскім саборы дзейнічае канцэртная зала. У 1985 годзе ў саборы чэхаславацкай арганабудаўнічай фірмай «Rieger Kloss» быў збудаваны [[Арган (музычны інструмент)|арган]]. Першы канцэрт быў дадзены 2 мая 1985 года арганістам [[Алег Рыгоравіч Янчанка|Алегам Янчанкам]]. Штогод праходзіць [[Міжнародны фестываль старадаўняй і сучаснай камернай музыкі]] і міжнародны фестываль арганнай музыкі «[[Званы Сафіі]]»<ref>{{cite web|url=http://www.belta.by/ru/all_news/culture/Mezhdunarodnyj-festival-organnoj-muzyki-Zvany-Saf-otkryvaetsja-v-Polotske_i_650967.html|title=Международный фестиваль органной музыки «Званы Сафіі» открывается в Полоцке|publisher=БелТА|accessdate=2024-05-24|lang=ru}}</ref>. У храме размяшчаецца [[Музей гісторыі архітэктуры Сафійскага сабора]], які ўваходзіць у склад [[Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік|Полацкага гісторыка-культурнага музея-запаведніка]]. Побач з саборам усталяваны адзін з [[Барысавы камяні|Барысавых камянёў]]. У адным з [[Прыдзел|прыдзелаў]] сабора на царкоўныя святы здзяйсняюцца праваслаўныя набажэнствы<ref>{{cite web|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/752282.html|title=Предстоятель Русской Церкви посетил Софийский собор в Полоцке|publisher=Патриархия.Ru|accessdate=2024-05-24|lang=ru}}</ref>. == Архітэктура == === Арыгінальная пабудова === [[Файл:Макет Сафійскага сабор да узрыву.jpg|thumb|злева|Макет сабора XI ст.]] Узвядзенне храма звязана з пераносам цэнтра горада са старога гарадзішча. Архітэктурнае рашэнне полацкага Сафійскага сабора пераклікаецца з аднайменнымі храмамі Кіева і Ноўгарада. У плане сабор уяўляў сабой чатырохвугольнік з пяццю [[Неф|нефамі]] і трыма [[Апсіда|апсідамі]] гранёнай формы. Тры сярэднія нефы вылучаліся, што стварала ўражанне выцягнутасці і набліжала [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальны храм]] да базілікальнага тыпу. Над уваходам размяшчаліся княжацкія [[Хоры|хоры]], уздоўж сцен цэнтральнай апсіды ішоў [[Сінтрон|сінтрон]], галоўны [[Купал|купал]] меў у дыяметры 5,85 метра. Памеры Полацкай Сафіі з поўначы на поўдзень — 26,2 м, з захаду на ўсход — 25,5 м. Падмуркі сабора мелі глыбіню каля 1,35 м{{sfn|Рапапорт|1994|с=72}}. Пад імі была ўладкавана спецыяльная драўляная субструкцыя: драўляныя лежні, якія ў месцах перасячэння змацоўваліся жалезнымі мыліцамі (кастылямі){{sfn|Рапапорт|1994|с=64}}. Сцены храма былі выкладзены з цэглы ў тэхніцы візантыйскай [[Муроўка са схаваным радам|муроўкі «са схаваным радам»]]. Аснову яе складала чаргаванне радоў цэглы ([[Плінфа|плінфы]]) — адзін супадаў знадворку з плоскасцю сцяны, другі ўтопліваўся на невялікую глыбіню адносна верхняга і ніжняга. Ніша, якая ўтваралася, запаўнялася вапняковым растворам з цагляным крошывам ([[Цамянка|цамянкай]]). Такі спосаб кладкі надаваў будынку маляўнічы выгляд. У некаторых месцах сістэмная муроўка «са схаваным радам» чаргавалася ўстаўкамі з апрацаваных камянёў{{sfn|Рапапорт|1994|с=75}}. Да храма прылягалі прыбудовы: [[Баптыстэрый|хрысцільня]] і лесвічная вежа на княжацкія хоры. Паколькі ў полацкай Сафіі не было абхадных [[Галерэя|галерэй]], прамавугольная па вонкавых абрысах вежа прымыкала непасрэдна збоку да будынка сабора, да заходняга члянення яго паўночнага фасада. Падмурак пад лесвічнай вежай быў выкананы ў выглядзе суцэльнай платформы, якая запаўняла ўсю плошчу пад яе сценамі і ўнутранай прасторай{{sfn|Рапапорт|1994|с=86}}. Па летапісах, можна меркавана сказаць, што храм меў сем [[Глава (архітэктура)|глаў]]. Чатыры купалы размяшчаліся сіметрычна ад галоўнага, а хрысцільня і лесвічная вежа мелі свае главы, што стварала своеасаблівы вобраз храма. Галоўныя адрозненні ад Кіева і Ноўгарада — гэта адсутнасць галерэй. Храм меў тры апсіды, а не пяць. Княжацкія хоры адкрываліся ў цэнтральнае памяшканне падвойнымі аркамі, якія абапіраліся на адзін прамежкавы слуп. Ёсць віма (дадатковае дзяленне ў апсіднай частцы падкупальнай прасторы), характэрная для [[Візантыя|Візантыі]]. Храм, як і наўгародскі, быў распісаны толькі [[Фрэска|фрэскамі]], тады як у Кіеве спалучаліся фрэскавае і [[Мазаіка|мазаічнае]] дэкаратыўнае аздабленне храма. Будаўніцтвам усіх трох храмаў, верагодна, займалася запрошаная з Канстанцінопаля [[Арцель|арцель]]. Галоўная ідэя храма — гэта ўваходжанне жыхароў Полацкай зямлі ў Сусветную царкву, напамінак пра [[Сафійскі сабор (Канстанцінопаль)|Сафійскі Сабор Канстанцінопаля]], сімвал магутнасці княжацкай улады. [[Файл:Полацк. Падмуркі сабора 2.JPG|міні|Рэшткі падмуркаў першапачатковага храма]] Арыгінальны будынак сабора XI ст. не захаваўся, засталіся яго фрагменты: рэшткі ніжніх сцен і [[Слуп (архітэктура)|слупоў]], і апсід вышынёй каля 11 метраў. === Барочны храм === [[Файл:ПОЛОЦК. Софийский собор. Вход..jpg|міні|злева|Уваход]] [[Файл:Полацк. Вежы сабора.jpg|міні|Вежы сабора]] У выніку работ, праведзеных у саборы ў сярэдзіне XVIII ст., з паўднёвага боку была прыбудавана новая апсіда, на поўдні размешчаны ўваход і дзве вежы. Гэта прывяло да пераарыентацыі падоўжнай восі храма перпендыкулярна першапачатковаму выгляду. Сабор стаў уяўляць сабой трохнефную аднаапсідную базіліку, арыентаваную на поўнач. З паўднёвага боку знаходзяцца дзве сіметрычныя вежы вышынёй 50 м. Перабудаваны ў стылі віленскага барока сабор атрымаў і новае рашэнне інтэр'ера. Акрамя барочных калон з'явілася шмат ляпных упрыгажэнняў, фігурныя [[Карніз|карнізы]] і некалькі нязвыклая каляровая гама. Алтарная частка храма была аддзелена ад цэнтральнага нефа высокай трох'яруснай перагародкай, да якой на скляпенні прылягала [[Барэльеф|барэльефная]] выява [[Ікона Святой Троіцы|Троіцы Новазапаветнай]]. Другі і першы ярусы былі распісаны і ўпрыгожаны драўлянай скульптурай. Ад роспісаў на алтарнай перашкодзе захаваліся: копія вядомай фрэскі [[Леанарда да Вінчы]] «[[Тайная вячэра (Леанарда да Вінчы)|Тайная вячэра]]» і [[Спас Нерукатворны]]. == У літаратуры == Трагічныя падзеі 1705 года, якія адбыліся ў сценах Сафійскага сабора, знайшлі сваё адлюстраванне ў літаратуры XVIII стагоддзя. У 1738 годзе жыхар [[Віцебская вобласць|Віцебшчыны]] [[Адам Варакомскі]] напісаў на польскай мове (з дамешкай беларусізмаў) паэму «Гісторыя пра блаславёных мучанікаў» ({{lang-pl|Historia o błogosławionych męczennikach}}). Сюжэтам для твора паслужыла знаходжанне [[Пётр I|Пятра I]] ў Полацку і яго расправа з уніяцкім духавенствам. Аўтар са спачуваннем ставіцца да забітых у саборы святароў і асуджае рускага цара за яго ўчынак, аднак адначасова адзначае і станоўчыя якасці манарха (мудрасць, імкненне пашырыць асвету), параўноўваючы яго з біблейскім [[Давід]]ам{{sfn|Мальдзіс|1980|с=65}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|Мальдзіс А. І.]] |загаловак=На скрыжаванні славянскіх традыцый: Літаратура Беларусі пераходнага перыяду (другая палавіна XVII—XVIII ст.) |месца=Мінск |выдавецтва=Навука і тэхніка |год=1980 |старонак=352 |ref=Мальдзіс}} * {{кніга |аўтар=[[П. А. Рапапорт|Раппопорт П. А.]] |загаловак=Строительное производство Древней Руси (X–XIII вв.) |месца=СПб. |выдавецтва=Наука |год=1994 |старонак=160 |спасылка= |isbn= |ref=Рапапорт}} * {{артыкул |аўтар=Кежа Ю. М. |загаловак=Сакралізацыя княжацкай улады ва ўсходнеславянскім грамадстве |выданне=Вестник Полоцкого государственного университета |тып=часопіс |год=2011 |нумар=9 |старонкі=18 |спасылка= |ref=Кежа}} * {{артыкул |аўтар=[[Ігар Аляксандравіч Марзалюк|Марзалюк І. А.]] |загаловак=Гістарычная самаідэнтычнасць насельніцтва Беларусі ў XI—XVII стст. |выданне=Гістарычны альманах |тып=часопіс |год=2010 |нумар=16 |старонкі= |спасылка= |ref=Марзалюк}} * {{кніга |аўтар=Duchiński F. H. |загаловак=Historia o pozabiianiu bazilianów w połockiey cerkwi przez cara moskiewskiego etc. w roku 1705tym, dnia 30 Junia starego |месца=Paryż |выдавецтва= |год=1863 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Duchiński}} * {{кніга |аўтар=[[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Арлоў У. А.]] |загаловак=Таямніцы Полацкай гісторыі |месца=Мн. |выдавецтва=Беларусь |год=1994 |старонак=463 |спасылка= |isbn=5-338-01005-4 |ref=Арлоў}} * {{кніга |аўтар=[[Барыс Андрэевіч Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока |месца=Мн. |выдавецтва=Беларусь |год=2001 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Лазука}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Страчаная спадчына |адказны=Уклад. [[Тамара Віктараўна Габрусь|Т. В. Габрусь]] |месца=Мн. |выдавецтва=Беларусь |год=2003 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Габрусь}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксей Ільіч Комеч|Комеч А. И.]] |загаловак=Древнерусское зодчество конца Х — начала XII веков : Византийское наследие и становление самостоятельной традиции |месца=М. |выдавецтва=Наука |год=1987 |старонак=319 |спасылка= |isbn= |ref=Комеч}} * {{кніга |аўтар=[[П. А. Рапапорт|Раппопорт П. А.]] |загаловак=Зодчество Древней Руси |месца=Л. |выдавецтва=Наука |год=1986 |старонак=160 |спасылка= |isbn= |ref=Рапапорт}} * {{кніга |аўтар=[[П. А. Рапапорт|Раппопорт П. А.]] |загаловак=Русская архитектура X—XIII вв.: Каталог памятников |месца=Л. |выдавецтва=Наука |год=1982 |старонак=136 |спасылка= |isbn= |ref=Рапапорт}} * {{кніга |аўтар=[[Валерый Рыгоравіч Слюнчанка|Слюнченко В. Г.]] |загаловак=Полоцкий Софийский собор : историко-архитектурный очерк |месца=Мн. |выдавецтва=Полымя |год=1987 |старонак=48 |спасылка= |isbn= |ref=Слюнчанка}} * {{кніга |аўтар=[[Тамара Віктараўна Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока |месца=Мн. |выдавецтва=Ураджай |год=2001 |старонак=287 |спасылка= |isbn=985-04-0499-X |ref=Габрусь}} * {{кніга |аўтар=[[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік |месца=Мн. |выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя |год=2007 |старонак=653 |спасылка= |isbn=978-985-11-0389-4 |ref=Кулагін}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Cathedral of Saint Sophia, Polatsk}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Полацкае княства}} {{Полацкая школа дойлідства}} {{Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сафійскі сабор, Полацк}} [[Катэгорыя:Мастацтва Русі]] [[Катэгорыя:Саборы Беларусі]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Полацка]] [[Катэгорыя:Помнікі старажытнарускай архітэктуры]] [[Катэгорыя:Віленскае барока]] [[Катэгорыя:Базыльянскія манастыры Беларусі]] [[Катэгорыя:Колішнія ўніяцкія храмы Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1060 годзе]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1750 годзе]] [[Катэгорыя:Збудаванні Полацка ў стылі барока]] [[Катэгорыя:Верхні замак (Полацк)]] [[Катэгорыя:Сафійскі сабор (Полацк)]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Іагана Глаўбіца]] [[Катэгорыя:XI стагоддзе ў Беларусі]] [[Катэгорыя:1750 год у Беларусі]] q7ii51tgfgd7uuenufvwpxtmqyyrdh5 5135668 5135660 2026-05-04T14:25:50Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Уніяцкі перыяд */ 5135668 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Сафійскі сабор}} {{Храм |Тып храма = Колішні сабор |Беларуская назва = Сабор Сафіі Прамудрасці Божай |Арыгінальная назва = |Выява = Полацк._Сафійскі_сабор.jpg |Подпіс выявы = Сучасны выгляд Сафійскага сабора |Шырыня выявы = |Сучасны статус = {{ГККРБ 4|210Г000606}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = Полацк |lat_dir =N |lat_deg =55 |lat_min =29 |lat_sec =09 |lon_dir = E|lon_deg =28 |lon_min =45 |lon_sec =30 |region = BY_type:landmark |CoordScale = 5000 |Канфесія = [[Праваслаўе]] |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = [[Сабор (храм)|Сабор]] |Архітэктурны стыль = [[Віленскае барока]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты|1710|выбух парахавога склада,<br/> які зруйнаваў сабор|1738—1750|аднаўленне сабора з руін|||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1030 |Заканчэнне будаўніцтва = 1060 |Рэліквіі = |Сучасны стан = музей, у адным з прыдзелаў па святах адбываюцца набажэнствы |Сайт = |Commons = Cathedral of Saint Sophia, Polatsk }} '''По́лацкі Сафі́йскі сабо́р''' — помнік сакральнага дойлідства XI—XVIII ст. у горадзе [[Полацк]]. Лічыцца, што полацкая Сафія была пабудавана трэцяй, пасля вядомых на Русі сабораў у [[Сафійскі сабор (Кіеў)|Кіеве]] (закладзены ў 1037 годзе) і [[Сафійскі сабор (Ноўгарад)|Ноўгарадзе]] (каля 1045 года)<ref name="Дук-1150">{{cite web|url=https://www.psu.by/images/stories/iff/personal/duk/duk_polotsk_1150.pdf|title=ПОЛОЦК-1150. Истоки государственности на белорусских землях|author=Дук Д. В.|publisher=Полоцкий государственный университет|accessdate=2024-05-24|lang=ru}}</ref>. Разбураны ў 1710 годзе, у сярэдзіне [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] адноўлены як [[Базіліка|базіліка]] ў стылі [[Віленскае барока|віленскага барока]] і захоўвае такі выгляд дагэтуль<ref name="Дук-1150"/>. == Гісторыя == [[Файл:1128 (Safijski sabor u Połacku).jpg|thumb|Паштовы блок Рэспублікі Беларусь, прысвечаны Сафійскаму сабору ў Полацку.]] Узвядзенне манументальнага Сафійскага сабора ў Полацку звязана з пераносам цэнтра горада са старога гарадзішча на тэрыторыю [[Полацкі дзядзінец|дзядзінца]] (Верхняга замка). Будаўніцтва традыцыйна датуецца перыядам княжання [[Усяслаў Брачыславіч|Усяслава Брачыславіча]] — паміж 1044 і 1066 гадамі<ref name="Дук-1150"/> (паводле іншых гістарычных крыніц — 1050—1060 гады){{sfn|Слюнькова|2002|с=473}}. Полацкая Сафія, якую ўзводзілі з арыентацыяй на візантыйскія ўзоры, стала трэцім мураваным храмам падобнага рангу на Русі, саступіўшы толькі саборам у [[Сафійскі сабор (Кіеў)|Кіеве]] і [[Сафійскі сабор (Ноўгарад)|Ноўгарадзе]]. Узвядзенне Полацкай Сафіі трэба тлумачыць як амбіцыі [[Усяслаў Брачыславіч|Усяслава Брачыславіча]] на гегемонію ва ўсходнеславянскім свеце{{sfn|Марзалюк|2010}}. Будаўніцтвам сабора падкрэсліваўся не толькі незалежны статус Полацка адносна Кіева. Полацк таксама мог успрымацца як «Новы Іерусалім» або «Другі Царград». Такім чынам, Полацк разам з Кіевам і Ноўгарадам прэтэндаваў на мадэляванне цэнтра хрысціянскага свету. Размяшчэнне Сафійскага сабора на ўскраіне [[Мыс|мыса]], на ўзгорку ў дзядзінцы было адной з асноўных рыс, акрамя трохвугольнай формы гарадоў у плане і размяшчэння іх на сямі ўзгорках, якая звязвала сталіцу ўсходнеславянскага княства з сусветным цэнтрам усходнехрысціянскай рэлігіі — горадам [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалем]], галоўны храм якога быў узведзены на [[Акропаль|акропалі]] грэчаскага горада [[Візантый]]{{sfn|Кежа|2011|с=18}}. Даследаванні археолагаў далі важныя звесткі пра месца, абранае для заснавання святыні, і тэхніку яе пабудовы. Існуе гіпотэза, што сабор быў пабудаваны на месцы ранейшага [[Капішча|капішча]], прысвечанага [[Пярун]]у або [[Вялес]]у<ref>{{cite web|url=http://kryuja.org/artykuly/lobacz/lobacz_polack.html|title=Да пытання аб сакральнай тапаграфіі старажытнага Полацка|author=Лобач У.|publisher=Крыўя|accessdate=2024-05-24|lang=be}}</ref>{{sfn|Кежа|2011|с=18}}. Падчас маштабных архітэктурна-археалагічных раскопак 1975—1980 гадоў пад кіраўніцтвам [[Валянцін Аляксандравіч Булкін|В. А. Булкіна]] і [[Павел Аляксандравіч Рапапорт|П. А. Рапапорта]] непасрэдна пад мураванымі падмуркамі сабора сапраўды быў знойдзены больш ранні культурны слой з керамікай пачатку XI стагоддзя і відавочнымі слядамі моцнага пажару. Гэта пацвярджае, што да ўзвядзення мураванай Сафіі на гэтым месцы існавала больш ранняя драўлянае збудаванне (верагодна, паганскае капішча або першая драўляная царква), якое загінула ў агні{{sfn|Антипов|2021|с=25}}<ref name="Дук-1150"/>. Полацкі Сафійскі сабор упершыню згадваецца ў [[Спіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх|Спісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх]] канца [[XIV стагоддзе|XIV стагоддзя]]: «Полацк на Дзвіне і на Палаце, драўляны, святая Сафія мураваная з сямі вярхамі» (''Полотескъ на Двине и на Полоте, древянъ, святая София камена о седми връсехъ'')<ref name="Дук-1150"/>. === Перабудовы і ўніяцкі перыяд === [[Файл:Połacak, Vierchni Zamak, Sabornaja. Полацак, Верхні Замак, Саборная (S. Pachałavicki, 1579).jpg|300px|міні|злева|Іканаграфія сабора, 1579 год.]] На працягу стагоддзяў архітэктурнае аблічча сабора неаднаразова змянялася. Як сведчаць пісьмовыя крыніцы і іканаграфія XVI стагоддзя (напрыклад, аксанаметрычны план Полацка 1579 года С. Пахалавіцкага), да гэтага часу храм ужо страціў сваю першапачатковую крыжова-купальную шматгаловую структуру і меў толькі адну цэнтральную главу{{sfn|Слюнькова|2002|с=474}}. Падчас дзвюх асад горада ў перыяд [[Лівонская вайна|Лівонскай вайны]] сабор цудам ацалеў, аднак страціў сваю найбагацейшую бібліятэку. Паводле ацэнак спецыялістаў, яна мела сусветнае значэнне: у ёй захоўвалася мноства сачыненняў грэчаскіх айцоў царквы, [[Дыянісій Арэапагіт|Дыянісія Арэапагіта]] і іншых тэкстаў нябеснай і царкоўнай іерархіі, перакладзеных з грэчаскай на славянскую мову яшчэ Кірылам і Мяфодзіем{{sfn|Слюнькова|2002|с=473}}. Пасля вяртання Полацка пад юрысдыкцыю [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] войскамі караля [[Стэфан Баторый|Стэфана Баторыя]] ў 1579 годзе Сафійскі сабор заставаўся адзіным праваслаўным храмам у горадзе. У 1596 годзе ён перайшоў да [[Уніяцтва|ўніятаў]] (полацкі архіепіскап быў адным з іерархаў, якія падпісалі дэкрэт [[Берасцейская ўнія|Берасцейскай уніі]]){{sfn|Слюнькова|2002|с=474}}. У 1607 годзе будынак моцна пацярпеў ад спусташальнага пажару. Царква была настолькі зруйнавана, што яе аднаўленне здавалася ўладам немагчымым. Нават узнікла прапанова пабудаваць на яе рэштках грамадзянскі будынак для размяшчэння архіва, гарадскога і земскага судоў Полацкага ваяводства. Аднак з прызначэннем на полацкую кафедру архіепіскапа [[Іасафат Кунцэвіч|Іасафата Кунцэвіча]] ў 1618 годзе пачалося хуткае аднаўленне святыні, якое завяршылася да 1623 года (пазней сабор стаў месцам пахавання Кунцэвіча). Сучасныя археалагічныя даследаванні выявілі сляды гэтых рамонтных прац 1620-х гадоў у ніжняй частцы муроў паўночнай апсіды{{sfn|Антипов|2021|с=25}}. Важнымі кцітарамі і фундатарамі сабора і манастыра ў гэты перыяд выступаў магнацкі род Служкаў: харунжы вялікі літоўскі [[Жыгімонт Адам Слушка|Жыгімонт Адам Слушка]] завяшчаў 10 тысяч злотых на будаўніцтва капліцы Іасафата (1675), а полацкі ваявода [[Дамінік Міхал Слушка|Дамінік Слушка]] ахвяраваў манастыру вёску Берцы (1705){{sfn|Слюнькова|2002|с=474}}. У 1642 годзе чарговы моцны пажар знішчыў драўляныя элементы сабора, вежы і прылеглыя манастырскія пабудовы, пасля чаго храм зноў аднаўлялі. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]] Полацк быў узяты расійскімі войскамі. У 1654 годзе сабор быў пераасвячоны ў праваслаўны; у тым жа годзе яго наведаў цар [[Аляксей Міхайлавіч]]. Рускія дакументы таго часу апісваюць багатае ўбранне «саборнай царквы Сафіі Прамудрасці Божай», асабліва адзначаючы шанаваныя абразы [[Дэісус]]а і царскія вароты грэчаскага пісьма на золаце{{sfn|Слюнькова|2002|с=474}}. Праз год пасля заканчэння вайны і заключэння міру сабор зноў перайшоў да ўніяцкага духавенства. === Забойства манахаў і частковае знішчэнне === {{Галоўны артыкул|Забойства манахаў-базыльян у Полацку}} Падчас [[Вялікая Паўночная вайна (1700—1721)|Вялікай Паўночнай вайны]], 11 ліпеня 1705 года (30 чэрвеня паводле старога стылю), у саборы адбыўся крывавы інцыдэнт з удзелам расійскага цара [[Пётр I|Пятра I]] і яго світы{{sfn|Баўтовіч|2000|с=10—11}}. Паводле ўніяцкіх і польскіх крыніц, у тым ліку мемуараў [[Януш Антоні Вішнявецкі|Януша Вішнявецкага]] і дакументаў ордэна [[Базыльяне|базыльян]], цар увайшоў у храм і звярнуў увагу на алтар з выявай святога [[Іасафат Кунцэвіч|Іасафата Кунцэвіча]]. На пытанне манарха пра тое, хто забіў святога, адзін са святароў адказаў, што гэта зрабілі схізматыкі (ці віцябляне адной веры з царом){{sfn|Кочегаров|2024|с=46—47}}. Гэта выклікала прыступ лютасці ў Пятра I, які ўдарыў вікарыя манастыра Канстанціна Заячкоўскага. У выніку расправы, учыненай царом і яго афіцэрамі, у тым ліку [[Аляксандр Данілавіч Меншыкаў|Аляксандрам Меншыкавым]], непасрэдна ў храме былі пасечаны шаблямі некалькі манахаў, сярод якіх казальнік Тэафан Калбячынскі, а яшчэ некалькі чалавек былі павешаны або памерлі ад катаванняў{{sfn|Баўтовіч|2000|с=36—37}}. «[[Віцебскі летапіс]]» коратка паведамляе пра гэта: ''«У тым жа [1705] годзе месяца ліпеня 11 дня ў храме Св. Сафіі ён сам [цар Пётр I] забіў 4 базыльян у Полацку і пасадзіў у Полацку каменданта»''<ref>{{кніга|загаловак=Витебская лѣтопись, составленная витебскими мѣщанами: Михаиломъ Панцырнымъ, Иваномъ Чарновскимъ, Гавріиломъ АвЂркою и Стефаномъ АвЂркою|старонкі=226}}</ref>. Афіцыйная расійская версія, выкладзеная ў царскім маніфесце, апраўдвала расправу тым, што базыльяне нібыта мелі тайную перапіску са шведамі і аказалі ўзброены супраціў пры арышце{{sfn|Starostenko|2015|с=183—184}}. Пасля забойства святароў сабор быў абрабаваны і пэўны час заставаўся зачыненым{{sfn|Баўтовіч|2000|с=41}}. Пётр I прапанаваў перадаць храм праваслаўнай абшчыне горада, аднак тая адмовілася яго прымаць, асцерагаючыся помсты з боку мясцовай шляхты і ўніятаў пасля сыходу расійскай арміі<ref name="khoteev_sobor">{{cite web|url=https://kobrinsobor.by/petr-i-i-polockie-uniaty/|title=Петр I и полоцкие униаты|author=Хотеев А., свящ.|publisher=Сайт Кобрынскага сабора|date=4 верасня 2024|lang=ru|accessdate=12 студзеня 2025}}</ref>. Тым не менш, 20 лістапада 1705 года цар выдаў [[універсал]], якім гарантаваў бяспеку і права на набажэнствы (у тым ліку пры полацкай замкавай царкве) манахам-базыльянам Барысаглебскага манастыра{{sfn|Starostenko|2015|с=185—186}}. Аднак пазней сабор усё ж быў ператвораны ў парахавы і амуніцыйны склад (цэйхгаўз) расійскай арміі, які размяшчаўся ў [[Прытвор|прытворы]]. Доўгі час у гістарыяграфіі існаваў міф, што 1 мая 1710 года магутны выбух пораху практычна цалкам знішчыў помнік архітэктуры XI стагоддзя да самага падмурка. Аднак, згодна з хронікай «Абрыс хатняй няшчаснасці...» ({{lang-pl|Abrys domowey nieszczęśliwości...}}), напісанай каля 1721 года сведкам тых падзей [[Ян Аляшэўскі|Янам Аляшэўскім]], у 1710 годзе ў саборы сапраўды адбыўся пажар («ад запушчанага агню»), які прывёў да дэтанацыі пораху. Паводле Аляшэўскага, выбух не знішчыў увесь будынак, а знёс толькі «цэлы вугал царквы з бакавой капліцай па левым баку ад ўваходу», а таксама парушыў унутраныя слупы і скляпенні{{sfn|Oleszewski|1899|с=83}}. Расійскі гарнізон дабраахвотна пакінуў Полацкі замак толькі ў 1711 годзе, пакінуўшы пасля сябе руіны і пусткі{{sfn|Oleszewski|1899|с=97}}. === Аднаўленне і наступная гісторыя === [[Файл:Полацк. Інтэр'ер сабора.JPG|міні|злева|Барочны інтэр'ер]] Аднаўленне сабора здзейсніў уніяцкі архіепіскап [[Фларыян (Грабніцкі)|Фларыян Грабніцкі]]. Да 1750 года на захаваных падмурках сцен была збудавана двухвежавая базіліка ў стылі віленскага барока, якую асвяцілі ў гонар [[Сашэсце Святога Духа|Сашэсця Святога Духа]]. Падчас [[Айчынная вайна 1812 года|Айчыннай вайны 1812 года]] храм выкарыстоўваўся французскімі войскамі як стайня. [[Файл:Połacak, Dźvina-Vierchni Zamak. Полацак, Дзьвіна-Верхні Замак (N. Orda, 1875-76).jpg|міні|Полацк, малюнак [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]]]] Пасля [[Полацкі царкоўны сабор|Полацкага царкоўнага сабору]] 1839 года храм царквы быў вернуты праваслаўным. У 1911—1914 гадах быў праведзены капітальны рамонт сабора. У 1924 годзе ў рамках савецкай [[Атэізм|атэістычнай]] палітыкі царкву зачынілі і размясцілі ў ёй краязнаўчы музей. У перыяд [[Генеральная акруга Беларусь|нямецкай акупацыі]] з 1942 года па ліпень 1944 года Сафійскі сабор дзейнічаў, а потым быў ізноў зачынены. === Сучаснасць === [[Файл:Полацк. Сафійскі сабор. Хоры.jpg|міні|Арган на хорах сабора]] Пэўны час сабор служыў як збожжасховішча, а потым як архіў. Адраджэнне Сафіі да новага жыцця адбылося ў 1983 годзе, тады храм стаў канцэртнай залай, аўтарам праекта рэстаўрацыі быў [[Валерый Рыгоравіч Слюнчанка|Валерый Слюнчанка]]. У працах па вяртанню да жыцця Сафійскага сабора прымалі ўдзел беларускія і літоўскія рэстаўратары, расійскія археолагі ([[П. А. Рапапорт|П.&nbsp;А.&nbsp;Рапапорт]], [[В. А. Булкін|В.&nbsp;А.&nbsp;Булкін]]), чэшскія майстры-арганісты<ref>{{cite web|url=http://sophia.polotsk.museum.by/be/node/843|title=Музей гісторыі архітэктуры Сафійскага сабора|publisher=Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік|accessdate=2024-05-24|lang=be}}</ref>. З 1983 года ў Сафійскім саборы дзейнічае канцэртная зала. У 1985 годзе ў саборы чэхаславацкай арганабудаўнічай фірмай «Rieger Kloss» быў збудаваны [[Арган (музычны інструмент)|арган]]. Першы канцэрт быў дадзены 2 мая 1985 года арганістам [[Алег Рыгоравіч Янчанка|Алегам Янчанкам]]. Штогод праходзіць [[Міжнародны фестываль старадаўняй і сучаснай камернай музыкі]] і міжнародны фестываль арганнай музыкі «[[Званы Сафіі]]»<ref>{{cite web|url=http://www.belta.by/ru/all_news/culture/Mezhdunarodnyj-festival-organnoj-muzyki-Zvany-Saf-otkryvaetsja-v-Polotske_i_650967.html|title=Международный фестиваль органной музыки «Званы Сафіі» открывается в Полоцке|publisher=БелТА|accessdate=2024-05-24|lang=ru}}</ref>. У храме размяшчаецца [[Музей гісторыі архітэктуры Сафійскага сабора]], які ўваходзіць у склад [[Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік|Полацкага гісторыка-культурнага музея-запаведніка]]. Побач з саборам усталяваны адзін з [[Барысавы камяні|Барысавых камянёў]]. У адным з [[Прыдзел|прыдзелаў]] сабора на царкоўныя святы здзяйсняюцца праваслаўныя набажэнствы<ref>{{cite web|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/752282.html|title=Предстоятель Русской Церкви посетил Софийский собор в Полоцке|publisher=Патриархия.Ru|accessdate=2024-05-24|lang=ru}}</ref>. == Архітэктура == === Арыгінальная пабудова === [[Файл:Макет Сафійскага сабор да узрыву.jpg|thumb|злева|Макет сабора XI ст.]] Узвядзенне храма звязана з пераносам цэнтра горада са старога гарадзішча. Архітэктурнае рашэнне полацкага Сафійскага сабора пераклікаецца з аднайменнымі храмамі Кіева і Ноўгарада. У плане сабор уяўляў сабой чатырохвугольнік з пяццю [[Неф|нефамі]] і трыма [[Апсіда|апсідамі]] гранёнай формы. Тры сярэднія нефы вылучаліся, што стварала ўражанне выцягнутасці і набліжала [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальны храм]] да базілікальнага тыпу. Над уваходам размяшчаліся княжацкія [[Хоры|хоры]], уздоўж сцен цэнтральнай апсіды ішоў [[Сінтрон|сінтрон]], галоўны [[Купал|купал]] меў у дыяметры 5,85 метра. Памеры Полацкай Сафіі з поўначы на поўдзень — 26,2 м, з захаду на ўсход — 25,5 м. Падмуркі сабора мелі глыбіню каля 1,35 м{{sfn|Рапапорт|1994|с=72}}. Пад імі была ўладкавана спецыяльная драўляная субструкцыя: драўляныя лежні, якія ў месцах перасячэння змацоўваліся жалезнымі мыліцамі (кастылямі){{sfn|Рапапорт|1994|с=64}}. Сцены храма былі выкладзены з цэглы ў тэхніцы візантыйскай [[Муроўка са схаваным радам|муроўкі «са схаваным радам»]]. Аснову яе складала чаргаванне радоў цэглы ([[Плінфа|плінфы]]) — адзін супадаў знадворку з плоскасцю сцяны, другі ўтопліваўся на невялікую глыбіню адносна верхняга і ніжняга. Ніша, якая ўтваралася, запаўнялася вапняковым растворам з цагляным крошывам ([[Цамянка|цамянкай]]). Такі спосаб кладкі надаваў будынку маляўнічы выгляд. У некаторых месцах сістэмная муроўка «са схаваным радам» чаргавалася ўстаўкамі з апрацаваных камянёў{{sfn|Рапапорт|1994|с=75}}. Да храма прылягалі прыбудовы: [[Баптыстэрый|хрысцільня]] і лесвічная вежа на княжацкія хоры. Паколькі ў полацкай Сафіі не было абхадных [[Галерэя|галерэй]], прамавугольная па вонкавых абрысах вежа прымыкала непасрэдна збоку да будынка сабора, да заходняга члянення яго паўночнага фасада. Падмурак пад лесвічнай вежай быў выкананы ў выглядзе суцэльнай платформы, якая запаўняла ўсю плошчу пад яе сценамі і ўнутранай прасторай{{sfn|Рапапорт|1994|с=86}}. Па летапісах, можна меркавана сказаць, што храм меў сем [[Глава (архітэктура)|глаў]]. Чатыры купалы размяшчаліся сіметрычна ад галоўнага, а хрысцільня і лесвічная вежа мелі свае главы, што стварала своеасаблівы вобраз храма. Галоўныя адрозненні ад Кіева і Ноўгарада — гэта адсутнасць галерэй. Храм меў тры апсіды, а не пяць. Княжацкія хоры адкрываліся ў цэнтральнае памяшканне падвойнымі аркамі, якія абапіраліся на адзін прамежкавы слуп. Ёсць віма (дадатковае дзяленне ў апсіднай частцы падкупальнай прасторы), характэрная для [[Візантыя|Візантыі]]. Храм, як і наўгародскі, быў распісаны толькі [[Фрэска|фрэскамі]], тады як у Кіеве спалучаліся фрэскавае і [[Мазаіка|мазаічнае]] дэкаратыўнае аздабленне храма. Будаўніцтвам усіх трох храмаў, верагодна, займалася запрошаная з Канстанцінопаля [[Арцель|арцель]]. Галоўная ідэя храма — гэта ўваходжанне жыхароў Полацкай зямлі ў Сусветную царкву, напамінак пра [[Сафійскі сабор (Канстанцінопаль)|Сафійскі Сабор Канстанцінопаля]], сімвал магутнасці княжацкай улады. [[Файл:Полацк. Падмуркі сабора 2.JPG|міні|Рэшткі падмуркаў першапачатковага храма]] Арыгінальны будынак сабора XI ст. не захаваўся, засталіся яго фрагменты: рэшткі ніжніх сцен і [[Слуп (архітэктура)|слупоў]], і апсід вышынёй каля 11 метраў. === Барочны храм === [[Файл:ПОЛОЦК. Софийский собор. Вход..jpg|міні|злева|Уваход]] [[Файл:Полацк. Вежы сабора.jpg|міні|Вежы сабора]] У выніку работ, праведзеных у саборы ў сярэдзіне XVIII ст., з паўднёвага боку была прыбудавана новая апсіда, на поўдні размешчаны ўваход і дзве вежы. Гэта прывяло да пераарыентацыі падоўжнай восі храма перпендыкулярна першапачатковаму выгляду. Сабор стаў уяўляць сабой трохнефную аднаапсідную базіліку, арыентаваную на поўнач. З паўднёвага боку знаходзяцца дзве сіметрычныя вежы вышынёй 50 м. Перабудаваны ў стылі віленскага барока сабор атрымаў і новае рашэнне інтэр'ера. Акрамя барочных калон з'явілася шмат ляпных упрыгажэнняў, фігурныя [[Карніз|карнізы]] і некалькі нязвыклая каляровая гама. Алтарная частка храма была аддзелена ад цэнтральнага нефа высокай трох'яруснай перагародкай, да якой на скляпенні прылягала [[Барэльеф|барэльефная]] выява [[Ікона Святой Троіцы|Троіцы Новазапаветнай]]. Другі і першы ярусы былі распісаны і ўпрыгожаны драўлянай скульптурай. Ад роспісаў на алтарнай перашкодзе захаваліся: копія вядомай фрэскі [[Леанарда да Вінчы]] «[[Тайная вячэра (Леанарда да Вінчы)|Тайная вячэра]]» і [[Спас Нерукатворны]]. == У літаратуры == Трагічныя падзеі 1705 года, якія адбыліся ў сценах Сафійскага сабора, знайшлі сваё адлюстраванне ў літаратуры XVIII стагоддзя. У 1738 годзе жыхар [[Віцебская вобласць|Віцебшчыны]] [[Адам Варакомскі]] напісаў на польскай мове (з дамешкай беларусізмаў) паэму «Гісторыя пра блаславёных мучанікаў» ({{lang-pl|Historia o błogosławionych męczennikach}}). Сюжэтам для твора паслужыла знаходжанне [[Пётр I|Пятра I]] ў Полацку і яго расправа з уніяцкім духавенствам. Аўтар са спачуваннем ставіцца да забітых у саборы святароў і асуджае рускага цара за яго ўчынак, аднак адначасова адзначае і станоўчыя якасці манарха (мудрасць, імкненне пашырыць асвету), параўноўваючы яго з біблейскім [[Давід]]ам{{sfn|Мальдзіс|1980|с=65}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|Мальдзіс А. І.]] |загаловак=На скрыжаванні славянскіх традыцый: Літаратура Беларусі пераходнага перыяду (другая палавіна XVII—XVIII ст.) |месца=Мінск |выдавецтва=Навука і тэхніка |год=1980 |старонак=352 |ref=Мальдзіс}} * {{кніга |аўтар=[[П. А. Рапапорт|Раппопорт П. А.]] |загаловак=Строительное производство Древней Руси (X–XIII вв.) |месца=СПб. |выдавецтва=Наука |год=1994 |старонак=160 |спасылка= |isbn= |ref=Рапапорт}} * {{артыкул |аўтар=Кежа Ю. М. |загаловак=Сакралізацыя княжацкай улады ва ўсходнеславянскім грамадстве |выданне=Вестник Полоцкого государственного университета |тып=часопіс |год=2011 |нумар=9 |старонкі=18 |спасылка= |ref=Кежа}} * {{артыкул |аўтар=[[Ігар Аляксандравіч Марзалюк|Марзалюк І. А.]] |загаловак=Гістарычная самаідэнтычнасць насельніцтва Беларусі ў XI—XVII стст. |выданне=Гістарычны альманах |тып=часопіс |год=2010 |нумар=16 |старонкі= |спасылка= |ref=Марзалюк}} * {{кніга |аўтар=Duchiński F. H. |загаловак=Historia o pozabiianiu bazilianów w połockiey cerkwi przez cara moskiewskiego etc. w roku 1705tym, dnia 30 Junia starego |месца=Paryż |выдавецтва= |год=1863 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Duchiński}} * {{кніга |аўтар=[[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Арлоў У. А.]] |загаловак=Таямніцы Полацкай гісторыі |месца=Мн. |выдавецтва=Беларусь |год=1994 |старонак=463 |спасылка= |isbn=5-338-01005-4 |ref=Арлоў}} * {{кніга |аўтар=[[Барыс Андрэевіч Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока |месца=Мн. |выдавецтва=Беларусь |год=2001 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Лазука}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Страчаная спадчына |адказны=Уклад. [[Тамара Віктараўна Габрусь|Т. В. Габрусь]] |месца=Мн. |выдавецтва=Беларусь |год=2003 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Габрусь}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксей Ільіч Комеч|Комеч А. И.]] |загаловак=Древнерусское зодчество конца Х — начала XII веков : Византийское наследие и становление самостоятельной традиции |месца=М. |выдавецтва=Наука |год=1987 |старонак=319 |спасылка= |isbn= |ref=Комеч}} * {{кніга |аўтар=[[П. А. Рапапорт|Раппопорт П. А.]] |загаловак=Зодчество Древней Руси |месца=Л. |выдавецтва=Наука |год=1986 |старонак=160 |спасылка= |isbn= |ref=Рапапорт}} * {{кніга |аўтар=[[П. А. Рапапорт|Раппопорт П. А.]] |загаловак=Русская архитектура X—XIII вв.: Каталог памятников |месца=Л. |выдавецтва=Наука |год=1982 |старонак=136 |спасылка= |isbn= |ref=Рапапорт}} * {{кніга |аўтар=[[Валерый Рыгоравіч Слюнчанка|Слюнченко В. Г.]] |загаловак=Полоцкий Софийский собор : историко-архитектурный очерк |месца=Мн. |выдавецтва=Полымя |год=1987 |старонак=48 |спасылка= |isbn= |ref=Слюнчанка}} * {{кніга |аўтар=[[Тамара Віктараўна Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока |месца=Мн. |выдавецтва=Ураджай |год=2001 |старонак=287 |спасылка= |isbn=985-04-0499-X |ref=Габрусь}} * {{кніга |аўтар=[[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік |месца=Мн. |выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя |год=2007 |старонак=653 |спасылка= |isbn=978-985-11-0389-4 |ref=Кулагін}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Cathedral of Saint Sophia, Polatsk}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Полацкае княства}} {{Полацкая школа дойлідства}} {{Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сафійскі сабор, Полацк}} [[Катэгорыя:Мастацтва Русі]] [[Катэгорыя:Саборы Беларусі]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Полацка]] [[Катэгорыя:Помнікі старажытнарускай архітэктуры]] [[Катэгорыя:Віленскае барока]] [[Катэгорыя:Базыльянскія манастыры Беларусі]] [[Катэгорыя:Колішнія ўніяцкія храмы Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1060 годзе]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1750 годзе]] [[Катэгорыя:Збудаванні Полацка ў стылі барока]] [[Катэгорыя:Верхні замак (Полацк)]] [[Катэгорыя:Сафійскі сабор (Полацк)]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Іагана Глаўбіца]] [[Катэгорыя:XI стагоддзе ў Беларусі]] [[Катэгорыя:1750 год у Беларусі]] 2f1i6tx6qsfm46kl89diteio26bxjpq 0 42559 5135846 4876242 2026-05-04T20:25:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135846 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мотальскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Іванаўскі раён]] |Уключае = 2 населеныя пункты |Сталіца = [[Моталь]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава = Этэры Гурамаўна Пташыц |Назва главы = Старшыня |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 4742 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Паштовыя індэксы = 225822 |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Мо́тальскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2010 года вёска) [[Моталь]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Дзедавіцкі сельсавет''' у складзе Іванаўскага раёна [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Дзедавічы (Іванаўскі раён)|Дзедавічы]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года гарадскі пасёлак Моталь скасаваны, яго тэрыторыя перададзена ў Дзедавіцкі сельсавет, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Моталь, а сельсавет перайменаваны ў Мотальскі.<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об упразднении городского поселка Мотоль, Ивановского района, Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У 1962 годзе ў склад сельсавета з [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Тышкавічы]]<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г.// Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў складзе [[Драгічынскі раён|Драгічынскага раёна]]. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Мотальскага сельсавета было 5 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|21}}</ref>. 21 ліпеня 1980 года скасаваны вёскі [[Дзедавічы (Іванаўскі раён)|Дзедавічы]], [[Заазер’е (Іванаўскі раён)|Заазер’е]] і [[Панцавічы]] (далучаны да вёскі Моталь)<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 ліпеня 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 31 (1657).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 5249 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 97,3 % — [[беларусы]], 1,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 4742 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=18 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. У склад сельсавета ўваходзяць аграгарадкі Моталь і [[Тышкавічы]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|3-1|старонкі=359}} {{Мотальскі сельсавет}} {{Іванаўскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Мотальскі (да 1954 года Дзедавіцкі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Іванаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Мотальскі (да 1954 года Дзедавіцкі) сельсавет у [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Драгічынскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Мотальскі сельсавет у [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]] (1962—1965)}} |спіс3 = {{Іванаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Мотальскі сельсавет у [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] (з 1965)}} }} [[Катэгорыя:Мотальскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Драгічынскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] d71zr1c17zvpdgtj71440yfwywlxifi 0 45603 5135927 5132111 2026-05-05T03:32:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135927 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Мігель Сервантэс | Арыгінал імя = Miguel de Cervantes Saavedra | Фота = | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = |бацька = {{s|Радрыга дэ Сервантэс}} |маці = Леанор дэ Карціна |жонка = Каталіна Паласіяс дэ Саласар |дзеці = Дачка ? Ісабела | Грамадзянства = Іспанія | Род дзейнасці = [[Эпоха Адраджэння|Адраджэнне]], [[маньерызм]] | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = Раман, навела, трагедыя, інтэрмедыя | Magnum opus = «[[Мудрагелісты ідальга Дон Кіхот Ламанчскі]]» | Прэміі = | Роспіс = Miguel de Cervantes signature.svg }} '''Міге́ль дэ Серва́нтэс Сааве́дра''' ({{lang-es|Miguel de Cervantes Saavedra}}; {{ДН|29|9|1547}}, {{МН|Алькала-дэ-Энарэс|у Алькале-дэ-Энарэс}}, [[Іспанія]] — {{ДС|23|4|1616}}, {{МС|Мадрыд}}, [[Іспанія]]) — сусветна вядомы [[Іспанія|іспанскі]] пісьменнік, аўтар аднаго з найвялікшых твораў сусветнай літаратуры — рамана «[[Дон Кіхот (раман)|Хітры гідальга Дон Кіхот Ламанчскі]]». == Біяграфічныя звесткі == === Ранняе жыццё === [[Выява:Capilla_del_Oidor%2C_Alcalá_de_Henares.jpg|thumb|Царква Санта-Марыя-ла-Маёр, дзе быў ахрышчаны Сервантэс. Плошча каля царквы называецца ''Плошчай Сервантэса''.]] Мяркуецца, што Сервантэс нарадзіўся ў кастыльскім горадзе [[Алькала-дэ-Энарэс]], прыкладна 35 кіламетраў на паўночны ўсход ад [[Мадрыд]]у, верагодна, [[29 верасня]] [[1547]] года. Верагодная дата яго нараджэння была вызначана з аналізу запісаў царкоўнай кнігі, улічваючы традыцыі наймення дзіцяці пасля свята яго нараджэння. Ён быў ахрышчаны ў Алькала-дэ-Энарэс 9 кастрычніка 1547 года ў прыходскай царкве Санта-Марыя-ла-Маёр. Бацька Мігеля, Радрыга, быў цырульнікам з [[Кордава (Іспанія)|Кордавы]], які ўпраўляў косці, рабіў пусканне крыві і іншыя «''меншыя медыцынскія патрэбы''»<ref>Byron, William. ''Cervantes: A Biography'', Doubleday & Company: Garden City, NY, 1978, pp. 23-32.</ref>, што ў той час было агульнапрынятым для цырульнікаў. Яго дзед па бацькоўскай лініі Хуан дэ Сервантэс быў уплывовым адвакатам, які займаў некалькі адміністрацыйных пасадаў. Яго дзядзька быў мэрам Кабрэ на працягу многіх гадоў. Яго маці, Леанор дэ Корцінас была родам з [[Арганда-дэль-Рэй]] і была трэцяй дачкой двараніна, які з-за свойго няўдалага фінансавага становішча быў вымушаны аддаць сваю дачку ў шлюб у [[1543]] годзе, гэта быў няшчасны шлюб<ref>Moorcock p 386</ref>. Леанор памерла [[19 кастрычніка]] [[1593]] года. Мала што вядома пра раннія гады Сервантэса. Лічыцца, што ён правёў большую частку свайго дзяцінства, пераязджаючы з горада ў горад разам са сваёй сям’ёй. У пэўны час ён сустрэў маладую буфетчыцу Жазэфіну Каталіну дэ Парэз. Пара моцна закахалася і планавала ўцёкі. Аднак бацька дзяўчыны выявіў гэтыя планы і забараніў Жазэфіне зноў бачыць калі-небудзь Сервантэса, магчыма з-за дрэнных перспектыў маладога чалавека калі-небудзь пакінуць стан галечы, бо ўласны бацька Мігеля пераследваўся за даўгі. Судовыя справаздачы аб пасяджэннях паказваюць вельмі бедную хатнюю гаспадарку. У той час як некаторыя з яго біёграфаў сцвярджаюць, што ён вучыўся ва ўніверсітэце Саламанкі, гэтаму факту няма цвёрдых доказаў. Спрэчным таксама з’яўляецца меркаванне, што Сервантэс вучыўся ў езуітаў у Кордаве або [[Севілья|Севільі]]<ref name="Am">{{cite encyclopedia|title=Cervantes, Miguel de|encyclopedia=The Encyclopedia Americana|year=1994}}</ref>. Яго братамі і сёстрамі былі Андрэс (1543), Андрэа (1544), Луіза (1546), Радрыга (1550), Магдалена (1554) і Хуан, вядомы толькі таму, што ён згадваецца ў тэстаменце бацькі. === Ваенная служба і палон === [[Выява:(Venice) Allegoria della battaglia di Lepanto - Gallerie Accademia.jpg|thumb|upright|Бітва пры Лепанта пэнзля [[Паала Веранезэ]] (каля 1572, палатно, алей, 169 х 137 см, [[Галерэя Акадэміі (Венецыя)|Галерэя Акадэміі, Венецыя]]).]] Прычыны, якія прымусілі Сервантэса пакінуць [[Іспанія|Іспанію]] застаюцца нявызначанымі. Як многія маладыя іспанцы таго часу, якія хацелі далейшай кар’еры, Сервантэс паехаў у [[Італія|Італію]]: у [[Рым]]е ён засяродзіў сваю ўвагу на мастацтве, архітэктуры і паэзіі эпохі [[Адраджэнне|Адраджэння]]; веданне італьянскай літаратуры — характэрная рыса яго прац.<ref name="Ar32">F.A. de Armas, ''Cervantes and the Italian Renaissance'', 32</ref><ref>Frederick A. de Armas, [https://books.google.com/books?id=ffZK-KlJB3AC&dq=Quixotic+Frescoes:+Cervantes+and+Italian+Renaissance+Art&printsec=frontcover&source=bn&hl=hu&ei=b36nTJrzLYuhOqqcvcYM&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CC4Q6AEwAw#v=onepage&q&f=false ''Quixotic Frescoes: Cervantes and Italian Renaissance Art''], 5</ref>. У [[1570]] годзе Сервантэс залічаны салдатам у полк марской пяхоты Іспаніі, дыслакаванай у [[Неапаль|Неапалі]], які быў уладаннем іспанскай кароны. Там ён знаходзіўся блізу году, перш чым пачалася актыўная служба. У верасні 1571 года Сервантэс адплыў на борце карабля ''Маркіза'', што ўваходзіў у склад [[галера|галернага]] флоту [[Свяшчэнная ліга, 1571|Свяшчэннай лігі]] (кааліцыі [[Пій V|папы Пія V]], Іспаніі, [[Венецыянская рэспубліка|Рэспублікі Венецыі]], [[Генуэзская рэспубліка|Рэспублікі Генуі]], [[герцагства Савойскае|герцагства Савойскага]], [[Гаспітальеры|рыцараў гаспітальераў]] з [[Мальта|Мальты]] і іншых, пад камандаваннем [[Хуан Аўстрыйскі|Хуана Аўстрыйскага]], нелегітымнага зводнага брата іспанскага караля [[Філіп II Габсбург|Філіпа II]]), які перамог [[Асманская імперыя|асманскую]] флатылію 7 кастрычніка ў [[бітва пры Лепанта|бітве пры Лепанта]] у [[Патраскі заліў|Патраскім заліве]]. Нягледзячы на тое, што быў хворы на ліхаманку, Сервантэс адмовіўся заставацца ў запасе і папрасіў дазволу прыняць удзел у бітве, кажучы, што ён хутчэй памрэ за Бога і свайго караля, чым будзе проста назіраць за боем. Ён ваяваў на борце судна і атрымаў 3 агнястрэльныя раненні — 2 у грудзі і яшчэ адно ў прадплечча, ад якога яго левая рука стала нерухомай. У ''Падарожжы на Парнас'' ён напіша, што ён «страціў рухомасць левай рукі дзеля славы правай» (ён думаў пра поспех першай часткі Дон Кіхота). Сервантэс з гонарам успамінаў свой удзел у гэтай бітве: ён меркаваў, што ўдзельнічаў у падзеі, якая вызначыла хаду [[Гісторыя Еўропы|Еўрапейскай гісторыі]]. Пасля бітвы пры Лепанта Сервантэс заставаўся ў лякарні ў [[Месіна|Месіне]] на працягу 6 месяцаў, пакуль яго раны зажылі дастаткова, каб дазволіць яму зноў далучыцца да ваенных кампаній<ref name="OrFiK">J. Fitzmaurice-Kelly, ''The Life of Cervantes'', 9</ref>. З 1572 па 1575 год, знаходзячыся, галоўным чынам, у [[Неапаль|Неапалі]], ён працягваў армейскае жыццё: удзельнічаў у экспедыцыях у [[Востраў Керкіра|Корфу]] і [[Пілас|Наварын]], бачыў захоп [[Туніс]]а і [[Хальк-эль-Уэд|Ла Гулета]] туркамі ў 1574 годзе<ref name="Garcés">M.A. Garcés, ''Cervantes in Algiers''.</ref>. 6 або 7 верасня 1575 года Сервантэс адплыў на галеры Соль з Неапалю ў [[Барселона|Барселону]] з граматамі да караля ад [[герцагі Сессі|герцага Сессі]]<ref name="F41">J. Fitzmaurice-Kelly, ''The Life of Cervantes'', 41</ref>. Раніцай 26 верасня, калі Соль падышоў да каталонскага ўзбярэжжа, ён быў атакаваны [[алжыр]]скімі карсарамі пад камандаваннем [[Арнаут Мамі|Арнаўта Мамі]]<ref>{{cite book |title=Life of Miguel de Cervantes |last=Watts|first=Henry Edward|author-link=Henry Edward Watts |year=1891 |publisher=Walter Scott |location=Harvard College Library |page=30 |url=https://books.google.com/?id=V40pAAAAYAAJ&pg=PR21&dq=life+of+miguel+cervantes+watts&q |access-date=10 June 2010}}</ref>. Пасля значнага супраціву, падчас якога былі забітыя капітан і многія члены экіпажа, тыя, што засталіся ў жывых, былі звезеныя ў Алжыр у палон<ref name="Garcés"/>. Пасля 5 гадоў, праведзеных у якасці раба ў Алжыры, і 4 няўдалых спробаў уцёкаў ён быў выкуплены сваімі бацькамі і [[Трынітарыі|трынітарыямі]] і вярнуўся да сваёй сям’і ў [[Мадрыд]]зе. Не дзіўна, што гэты траўматычны перыяд жыцця Сервантэса з’яўляецца прадметам для некалькіх літаратурных твораў, асабліва размова пра няволю ў Дон Кіхоце і яшчэ дзве п’есы — ''El trato de Argel'' (Жыццё ў Алжыры) і ''Los baños de Argel'' (Турмы Алжыра), а таксама некалькі іншых прац, хоць і не ў прамой аўтабіяграфічнай форме<ref name="Br">{{cite encyclopedia|title=Cervantes, Miguel de|encyclopedia=Encyclopaedia Britannica|year=2015|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/103673/Miguel-de-Cervantes/13549/Civil-servant-and-writer}}</ref>. === Жыццё пасля вяртання ў Іспанію === Пасля вяртання ў [[Іспанія|Іспанію]] Сервантэс вёў жыццё чалавека сярэдняга класа. Як амаль усе тагачасныя пісьменнікі, ён быў не ў стане забяспечваць сябе праз свае творы. Два перыяды яго жыцця вельмі добра задакументаваныя. Падчас працы ў [[Андалусія|Андалусіі]] ў якасці агента па закупках для іспанскага флоту (г.зн. караля) адбылося зняволенне Сервантэса тэрмінам на некалькі месяцаў у [[Севілья|Севільі]] з прычыны банкроцтва банкіра, якому ён аддаў на захоўванне сродкі Кароны. Акрамя таго, ён працаваў у якасці зборшчыка падаткаў, падарожнічаючы з горада ў горад, збіраючы падаткі для кароны. Ён беспаспяхова спрабаваў заняць «''адну з чатырох вакантных пасад у Новым свеце''» у якасці бухгалтара ў порце [[Картахена (Іспанія)|Картахены]]. У той час ён жыў у [[Вальядалід|Вальядолідзе]], затым у сталіцы (1601—1606), і, скончыўшы першую частку Дон Кіхота, ён, верагодна, працаваў у банкаўскай сферы, выкарыстоўваючы свае навыкі бухгалтарскага ўліку. Ён быў адхілены ад пасады сакратара графа Лемаса, хоць і атрымліваў нейкую пенсію ад яго, што дазволіла яму цалкам займацца пісьменствам у апошнія гады жыцця (каля 1610 да 1616). Яго апошні вядомы твор — «Персіліс і Сіхізмунда» — быў напісаны пасля атрымання саборавання. Сервантэс памёр у [[1616]] годзе ад дыябету<ref>Antonio López Alonso, ''Enfermedad y muerte de Cervantes'', Universidad de Alcalá de Henares, 1999.</ref>, яго неапублікаваныя рукапісы былі ў асноўным страчаныя. == Творчасць == Друкаваўся з 1568 (оды, рамансы, санеты і інш.). Першы значны твор — пастаральны раман «Галатэя» (1585). Аўтар каля 30 п’ес, у т.л. патрыятычнай драмы «Нумансія» (апубл. 1784), прасякнутай любоўю да свабоды і нянавісцю да рабства, зборнікаў «Павучальныя навелы» (1613), «Восем камедый і восем інтэрмедый» (1615), паэмы «Падарожжа на Парнас» (1614), авантурнага рамана «Вандраванні Персілеса і Сіхізмунды» (апубл. 1617). Вяршыня яго творчасці — раман «Хітрамудры гідальга Дон Кіхот Ламанчскі» (ч. 1—2, 1605—15). Задуманы як пародыя на рыцарскія раманы, твор выйшаў за межы літаратурнай сатыры, стаў энцыклапедыяй іспанскага жыцця мяжы XVI—XVII ст.ст. У ім намаляваныя прыгоды Дон Кіхота — збяднелага двараніна, які прагнуў сцвердзіць на зямлі гуманістычныя ідэалы. Не здольны адрозніваць у жыцці сапраўднае ад выдуманага, ён выбіраў дзіўныя шляхі здзяйснення мараў. У вобразе Санча Пансы, збраяносца Дон Кіхота, увасоблены народны розум, кемлівасць, гумар. Імя Дон Кіхота стала назоўным для абазначэння высакародных, але не ўсім зразумелых імкненняў. Паводле рамана напісаныя оперы Г. Пёрсела, Дж. А. Рысторы, Дж. Паізіела, Н. Пічыні, А. Сальеры, [[Ж. Маснэ]], балеты Ж. Буамарцье, С. Меркадангэ, [[Л. Мінкус]]а, пастаўленыя кінафільмы (Данія, Францыя, Расія). На беларускую мову асобныя вершы М. дэ Сервантэса пераклалі [[А. Зарыцкі]], [[Р. Барадулін]], [[Міхась Пазнякоў|М. Пазнякоў]]. === Дон Кіхот === {{main|Дон Кіхот}} [[Выява:Gustave Doré - Miguel de Cervantes - Don Quixote - Part 1 - Chapter 1 - Plate 1 "A world of disorderly notions, picked out of his books, crowded into his imagination".jpg|thumb|upright| Першая (з каля 370) ілюстрацыя «''Дон Кіхота''» [[Гюстаў Дарэ|Густава Дарэ]]]] Дон Кіхот ({{lang-es|Don Quixote}}) з’яўляецца творам з двух асобных тамоў, (у цяперашні час амаль заўсёды публікуецца ў выглядзе аднаго), якія распавядаюць аб прыгодах Дон Кіхота, рыцара з [[Ла-Манча|Ла-Манчы]], героя, які даводзіць свой энтузіязм і самападман да раптоўных і камічных сітуацый. З аднаго боку, Дон Кіхот з’яўляецца [[сатыра]]й на рыцарскія раманы, якія, хоць і былі па-ранейшаму папулярныя ў часы Сервантэса, тым не менш сталі аб’ектам насмешак сярод больш патрабавальных крытыкаў. Абранне вар’ята ў якасці героя таксама служыла крытычным мэтам, а канцэпцыя вар’яцтва была звязана з фізічным або маральным шаленствам. Раман дазволіў Сервантэсу асвятліць розныя аспекты чалавечай прыроды. З прычыны таго, што раман і, ў прыватнасці, яго першая частка была напісана ў асобных апублікаваных раздзелах, змест твора мае ў сабе некалькі неадпаведнасцяў. Сервантэс адзначыў некаторыя з гэтых памылак у прадмове да другой часткі; але ён не стаў выпраўляць іх, таму што меркаваў, што яны будуць занадта строга асуджаныя крытыкамі. Сервантэс адчуваў запал да яркага апісання характараў. Дон Кіхот высакародны, адданы прыхільнік ўсяго добрага і вялікага, але ўсе гэтыя цудоўныя якасці змяшаныя з частковай доляй вар’яцтва. Дон Кіхот апісваецца ў пары з процілеглым характарам [[Санча Панса|Санча Пансы]], чалавека з нізкай самаацэнкай, які ўяўляе сабой спалучэнне грубасці і прастаты. Дон Кіхот лічыцца першай класічнай мадэллю сучаснага рамана або навэлы, ён паслужыў прататыпам камічнага рамана. Гумарыстычныя сітуацыі ў асноўным бурлескныя, яны ўлучаюць ў сябе сатыру. Дон Кіхот з’яўляецца адной з вялікіх кніг Брытанскай энцыклапедыі ў Заходнім свеце, у той час як рускі пісьменнік [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі|Фёдар Дастаеўскі]] назваў твор «''апошняй і самай узнёслай працай чалавечага мыслення''»<ref>''A Writer’s Diary'' (1873—1876)</ref>. Менавіта ў Дон Кіхоце Сервантэс прыдумаў папулярную фразу «доказ пудынгу знаходзіцца ў ежы» (por la muestra se conoce el paño), якая часта выкарыстоўваецца ў скарочанай форме «''доказ ў пудынгу''», і «''хто шмат ходзіць і шмат чытае, той шмат ведае і шмат бачыць''» (quien anda mucho y lee mucho, sabe mucho y ve mucho). == Беларускія пераклады == * Дон-Кіхот: Пер. з рус. [[Л. Радзіміч]] / Сервантэс. — Мн.: Дзярж. выд-ва БССР, 1940. — 617, [1] с.; * У кн.: Кахаць — гэта значыць…: Старонкі з паэзіі свету. Мн., 1986; * Хітры гідальга Дон Кіхот Ламанчскі: Раман: [Скароч. выд.: Для сярэд. шк. узросту / Мігель дэ Сервантэс Сааведра. — Мн.: Юнацтва, 1999. — 621, [1] с. — (Школьная бібліятэка) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|14|Сервантэс|Лапін І.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Miguel de Cervantes}} * [http://www.museocasanataldecervantes.org/information/ Музэй Сервантэса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190507223133/http://www.museocasanataldecervantes.org/information/ |date=7 мая 2019 }}.{{ref-en}}{{ref-es}}. * [http://prajdzisvet.org/authors/99-siervantes-mihiel-de.html Мігель дэ Сервантэс] на «[[ПрайдзіСвет|ПрайдзіСвеце]]». * [https://www.college.columbia.edu/core/content/miguel-de-cervantes Мігель дэ Сервантэс]{{Недаступная спасылка}}. Columbia College.{{ref-en}} * [https://www.biography.com/writer/miguel-de-cervantes Мігель дэ Сервантэс]. Biography.{{ref-en}} * [https://www.gutenberg.org/ebooks/author/505 Працы Мігеля Сервантэса]. Gutenberg.{{ref-en}} * [https://librivox.org/author/4220 Працы Мігеля Сервантэса]. LibriVox.{{ref-en}} * [http://www.donquichote.org/cervantes.php Інфармацыя пра Мігеля Сервантэса]. Donquichote.{{ref-en}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сервантэс Мігель}} [[Катэгорыя:Паэты Іспаніі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Іспаніі]] [[Катэгорыя:Драматургі XVI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Іспанамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] myedsrf304vupcp8do0tmjwxvpqnsip 0 46071 5135912 4645011 2026-05-05T02:07:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135912 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мядзельскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мядзельскі раён]] |Уключае = 45 населеных пунктаў |Сталіца = [[Мядзел]] (не ўваходзіць у склад) |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]],</br>[[26 снежня]] [[1995]] |Скасаванне = [[17 лістапада]] [[1959]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1360 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Мя́дзельскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — горад [[Мядзел]] (не ўваходзіць у склад). Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Мядзельскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Мядзел]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных [[Баярскі сельсавет (Мядзельскі раён)|Баярскага]], [[Някасецкі сельсавет|Някасецкага]] і [[Лук’янавіцкі сельсавет|Лук’янавіцкага]] сельсаветаў<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 15 лістапада 1957 года ў склад [[Дзягільскі сельсавет|Дзягільскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты: [[Бялявіна]], [[Кухальскія]], [[Някасецк]], [[Студзяніца]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 лістапада 1957 г. № 750 // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 11.</ref>. 17 лістапада 1959 года сельсавет скасаваны, населеныя пункты перададзены ў падпарадкаванне Мядзельскага пассавета<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб пераўтварэнні вёскі Мядзель Мядзельскага раёна Маладзечанскай вобласці ў гарадскі пасёлак ад 17 лістапада 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 16.</ref>. З 20 студзеня 1960 года Мядзельскі пассавет у складзе Мінскай вобласці. 26 снежня 1995 года з населеных пунктаў, якія знаходзіліся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Мядзельскага пассавета, утвораны Мядзельскі сельсавет з цэнтрам у гарадскім пасёлку Мядзел. Станам на 1997 год у склад Мядзельскага сельсавета ўваходзілі 25 вёсак і 1 хутар. 18 лістапада 1998 года Мядзел атрымаў статус горада. 29 верасня 2006 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Лацвянскі сельсавет|Лацвянскага сельсавета]] (20 населеных пунктаў: [[Воргі]], [[Гарані (Мядзельскі раён)|Гарані]], [[Кабайлы]], [[Кямсы]], [[Лапосі (Мядзельскі раён)|Лапосі]], [[Лотва]], [[Маўчанкі]], [[Маўчаны (Мядзельскі раён)|Маўчаны]], [[Мікіткі]], [[Міхалі (Мядзельскі раён)|Міхалі]], [[Пярэградзь]], [[Радзькі (Мядзельскі раён)|Радзькі]], [[Ражкі (Мядзельскі раён)|Ражкі]], [[Расохі (Мядзельскі раён)|Расохі]], [[Садоўшчына (Мядзельскі раён)|Садоўшчына]], [[Селькава]], [[Цімошкаўшчына]], [[Чалеі]], [[Чарняты (Мядзельскі раён)|Чарняты]] і [[Шалкоўшчына]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-173/2006-173(003-042).pdf&oldDocPage=40Решение Минского областного Совета депутатов от 29 сентября 2006 г. № 245 Об упразднении Дягильского, Лотвинского сельсоветов и изменении границ Слободского, Мядельского сельсоветов Мядельского района]</ref>. 10 лістапада 2016 года скасаваны вёскі [[Гарані (Мядзельскі раён)|Гарані]] і [[Садоўшчына (Мядзельскі раён)|Садоўшчына]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916n0079799 Решение Мядельского районного Совета депутатов от 10 ноября 2016 г. № 115 Об упразднении деревень Гарани и Садовщина Мядельского сельсовета Мядельского района Минской области]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1735 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 92,9 % — [[беларусы]], 4,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1360 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Мядзельскі сельсавет}} {{Мядзельскі раён}} [[Катэгорыя:Мядзельскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1959 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1995 годзе]] 2x3l1nbaptvtmd4ipbzb55x5owcexky 0 47864 5135842 4649390 2026-05-04T19:56:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135842 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Морацкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Клецкі раён]] |Уключае = 11 населеных пунктаў |Сталіца = [[Морач (Клецкі раён)|Морач]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1899 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 218,61 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Мо́рацкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Клецкі раён|Клецкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. вёска) [[Морач (Клецкі раён)|Морач]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Клецкага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. 24 жніўня 1960 года ў склад сельсавета з [[Заастровіцкі сельсавет|Заастровіцкага сельсавета]] перададзены вёскі [[Комлеўшчына]], [[Смалічы (Клецкі раён)|Смалічы]] і [[Урведзь]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 жніўня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]], з 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Клецкага раёна. 28 мая 2013 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Нагорнаўскі сельсавет|Нагорнаўскага сельсавета]] (5 населеных пунктаў: [[Ёдчыцы]], [[Кунцаўшчына (Клецкі раён)|Кунцаўшчына]], [[Лазавічы (Клецкі раён)|Лазавічы]], [[Макраны (Клецкі раён)|Макраны]], [[Цецеравец (Клецкі раён)|Цецеравец]])<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (6 населеных пунктаў) — 1750 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 95,7 % — [[беларусы]], 2,7 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 1,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (11 населеных пунктаў) — 1899 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Морацкі сельсавет}} {{Клецкі раён}} [[Катэгорыя:Морацкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Нясвіжскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 54vsibkizdge6cjnzmvdmku4e4wbfiu 0 48301 5135951 4648579 2026-05-05T05:48:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135951 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мікалаеўшчынскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Стаўбцоўскі раён]] |Уключае = 13 населеных пунктаў |Сталіца = [[Мікалаеўшчына (Стаўбцоўскі раён)|Мікалаеўшчына]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1569 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Мікала́еўшчынскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Мікалаеўшчына (Стаўбцоўскі раён)|Мікалаеўшчына]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Стаўбцоўскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Мікалаеўшчына. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. 8 чэрвеня 1963 года ў склад сельсавета з [[Слабадскі сельсавет (Стаўбцоўскі раён)|Слабадскога сельсавета]] перададзена вёска [[Сверынава]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 8 чэрвеня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 23 (1023).</ref>. 14 лютага 1983 года ў склад сельсавета з [[Вішнявецкі сельсавет|Вішнявецкага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Жыгалкі (Стаўбцоўскі раён)|Жыгалкі]], [[Любкаўшчына]], [[Пагарэлае (Стаўбцоўскі раён)|Пагарэлае]], [[Паласня]] і [[Суднікі (Мікалаеўшчынскі сельсавет)|Суднікі]])<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 14 лютага 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 11 (1745).</ref>. 23 снежня 2008 года цэнтр сельсавета перанесены ў аграгарадок [[Любкаўшчына]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-60/2009_60_9_20852.pdf&oldDocPage=1 Решение Столбцовского районного Совета депутатов от 23 декабря 2008 г. № 100 О преобразовании сельских населенных пунктов Столбцовского района в агрогородки]</ref>. Пазней цэнтр сельсавета вернуты ў вёску Мікалаеўшчына. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1982 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=23 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 88,3 % — [[беларусы]], 5,5 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 4,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1569 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=23 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. Мікалаеўшчынская зямля — радзіма [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Мікалаеўшчынскі сельсавет}} {{Стаўбцоўскі раён}} [[Катэгорыя:Мікалаеўшчынскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] c7o4f8afoaia6ao3yj45k6e8ziu95w5 0 49403 5136038 5130596 2026-05-05T09:42:33Z Vlad Shmeklia 158547 Унутраныя спасылкі 5136038 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Уэст}} {{Музыкант | Выява = Kanye West at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg | Апісанне выявы = Канье Уэст на кінафестывале «Трайбека», 2009 год | Жанры = {{Hlist|[[Хіп-хоп]]|хіп-хоп Сярэдняга Захаду|поп-рэп|[[Поп-музыка|поп]]|госпел}} | Сайт = {{URL|yeezy.com}} | Псеўданімы = Канье Уэст, Yeezy<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-schoolboy-q-go-wild-in-mesmerizing-that-part-video-20160602|author=Blistein, Jon|title=Watch Kanye West, Schoolboy Q Go Wild in 'THat Part' Video|website=[[Rolling Stone]]|access-date=2016-08-18|lang=en|archive-date=2016-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160607070033/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-schoolboy-q-go-wild-in-mesmerizing-that-part-video-20160602|url-status=live}}</ref>, Yeezus<ref name="god_complex" />, Ye | Жонка = Б'янка Цэнзары | Бацька = Рэй Уэст | Дзеці = Норт Уэст, Сэінт Уэст, Чыкага Уэст і Псалм Уэст | Маці = Донда Уэст }} '''Канье Амары Уэст''' ({{lang-en|Kanye Omari West}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] музычны прадзюсар і рэпер, шматразовы атрымальнік узнагарод «[[Грэмі]]». Таксама гукарэжысёр<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://listen.tidal.com/credits/25022|title=Credits / Kanye West|website=[[Tidal]] (listen.tidal.com)|access-date=2022-04-04}}</ref>, былы мільярдэр<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/profile/kanye-west/|title=Kanye West|website=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812212515/https://www.forbes.com/profile/kanye-west/|archive-date=2021-08-12|access-date=2021-08-14|url-status=live}}</ref> і [[дызайн]]ер. Мае ўласны лэйбл «[[GOOD Music]]». Талісман і гандлёвая марка Уэста — плюшавы мішка, выявы якога была на вокладках трох яго альбомаў. Вырас у [[Чыкага]], з юнасцтва быў звязаны з музыкай. У канцы 1990-х — пачатку 2000-х гадоў стаў вядомы як прадзюсар, прыняўшы ўдзел у стварэнні хітоў для такіх выканаўцаў, як [[Jay-Z]], {{Не перакладзена 3|Лудакрыс|3=ru}}, [[Таліб Квелі]] і [[Аліша Кіз]]. Кінуўшы навучанне ва ўніверсітэце, каб засяродзіцца на музыцы, ён вырашыў стаць рэперам, выпусціў дэбютны альбом ''[[The College Dropout]]'' у 2004 годзе. Канье Уэст вядомы сваімі прамымі выказваннямі на розных цырымоніях і ў [[Сацыяльныя медыя|сацыяльных медыя]], што не раз прыводзіла да скандалаў. У 2020-х гадах шэраг кампаній разарваў з ім свае кантракты, а [[YouTube]], [[Spotify]] і некаторыя краіны падверглі [[Цэнзура|цэнзуры]] яго творчасць з прычыны радыкальна [[Антысемітызм|антысеміцкіх]] поглядаў Канье: ён адмаўляе [[Халакост]], называе сябе і членаў сваёй музычнай групы «[[Нацысты|нацыстамі]]», рэспектуе [[Адольф Гітлер|Гітлеру]], выпускае песні з нацысцкім, расісцкім і антысеміцкім зместам і заяўляе, што ў яго праблемах вінаватыя «сіяністы» і «падпольная яўрэйская мафія». Як дызайнер ён працаваў з такімі кампаніямі, як [[Nike]] і [[Louis Vuitton]], а ў 2013 годзе запусціў сумесна з [[Adidas]] лінію адзення Yeezy. Ён таксама заснаваў лэйбл GOOD Music і крэатыўнае агенцтва DONDA. У 2014 годзе ажаніўся з зоркай рэаліці-шоў і мадэллю Кім Кардаш’ян. Канье Уэст атрымаў прызнанне крытыкаў і быў неаднаразова названы адным з найвялікшых артыстаў XXI стагоддзя. Ён увайшоў у лік самых прадаваных артыстаў, сумарны аб’ём продажу яго альбомаў і сінглаў у лічбавым фармаце і на фізічных носьбітах перавысіў 121 мільён асобнікаў. Уэст выйграў 24 прэміі «[[Грэмі]]», такім чынам ён адзін з рэкардсменаў па колькасці выйграных намінацый і рэкардсмен сярод хіп-хоп-музыкаў, а таксама артыстаў свайго ўзросту. Яго альбомы былі ўключаны ў розныя спісы лепшых альбомаў, уключаючы спіс 500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса ''Rolling Stone''. Ён некалькі разоў быў прадстаўлены ў розных спісах часопіса [[Forbes]] і двойчы — у штогадовым спісе 100 самых уплывовых людзей свету па версіі часопіса [[Time]]. У 2019 годзе ўвайшоў у спіс самых высокааплатных музыкаў паводле версіі часопіса Forbes. Заробленая сума склала $150 млн<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/12/06/the-worlds-top-earning-musicians-of-2019/|title=The World’s Top-Earning Musicians Of 2019|author=Zack O'Malley Greenburg|website=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207204922/https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/12/06/the-worlds-top-earning-musicians-of-2019/|archive-date=2019-12-07|access-date=2019-12-08|url-status=live}}</ref>, гэта другое месца ў рэйтынгу. У 2020 годзе Forbes паставіў Канье Уэста з прыбыткам $170 млн на другое месца ў рэйтынгу самых высокааплатных знакамітасцяў<ref name=":3">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4366766|title=Forbes назвал самых высокооплачиваемых звезд мира|date=2020-06-04|publisher=[[Коммерсантъ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604180746/https://www.kommersant.ru/doc/4366766|archive-date=2020-06-04|access-date=2020-06-06|url-status=live}}</ref>. Па паведамленні [[Bloomberg]], багацце Канье Уэста на 2021 год ацэньвалася ў $6,6 млрд і вялікая частка капіталу прыпадала на брэнд Yeezy<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://lenta.ru/news/2021/03/18/richkanye/|title=Bloomberg оценил состояние Канье Уэста|website=[[Lenta.ru]]|date=2021-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426234243/https://lenta.ru/news/2021/03/18/richkanye/|archive-date=2021-04-26|access-date=2021-06-14|url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == === Дзяцінства і юнацтва === Канье Амары Уэст нарадзіўся 8 чэрвеня 1977 года ў горадзе [[Атланта]], [[Джорджыя|штат Джорджыя]]<ref name="guardian_brilliant">{{cite web|language=en|url=https://www.theguardian.com/music/2016/feb/13/kanye-west-profile-brilliant-madman-performance-art-life-of-pablo|title=Kanye West: a 'brilliant madman' who speaks and acts in superlatives|first=Dorian|last=Lynskey|date=2016-02-13|publisher=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035342/https://www.theguardian.com/music/2016/feb/13/kanye-west-profile-brilliant-madman-performance-art-life-of-pablo|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Яго бацькі развяліся, калі яму было тры гады, пасля чаго Канье са сваёй маці пераехалі ў [[Чыкага]], [[Ілінойс|штат Ілінойс]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Яго бацька, Рэй Уэст ({{lang-en|Ray West}}), складаўся ў партыі «[[Чорныя пантэры (партыя)|Чорных пантэр]]» і быў адным з першых фотажурналістаў-афраамерыканцаў у штодзённай газеце {{Не перакладзена 3|The Atlanta Journal-Constitution}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.ajc.com/news/news/ray-west-kanye-wests-dad-was-one-ajcs-first-black-/nn8Bw/|title=Kanye West's dad AJC photographer|publisher={{нп5|The Atlanta Journal-Constitution}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921184905/http://www.ajc.com/news/news/ray-west-kanye-wests-dad-was-one-ajcs-first-black-/nn8Bw/|archive-date=2016-09-21|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Маці Канье, Донда Уэст ({{lang-en|Donda C. West}}), была [[прафесар]]ам англійскай мовы ў Універсітэце Кларк-Атланта і дэканам факультэта англійскай мовы ў [[Чыкагскі дзяржаўны ўніверсітэт|Дзяржаўным Універсітэце Чыкага]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.ajc.com/news/news/ray-west-kanye-wests-dad-was-one-ajcs-first-black-/nn8Bw/|title=Kanye West's dad AJC photographer|publisher={{нп5|The Atlanta Journal-Constitution}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921184905/http://www.ajc.com/news/news/ray-west-kanye-wests-dad-was-one-ajcs-first-black-/nn8Bw/|archive-date=2016-09-21|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>, да заканчэння кар’еры, каб стаць мажджэрам сына<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Канье Уэст жыў у сям’і сярэдняга класа<ref name="guardian_brilliant2">{{cite web|language=en|url=https://www.theguardian.com/music/2016/feb/13/kanye-west-profile-brilliant-madman-performance-art-life-of-pablo|title=Kanye West: a 'brilliant madman' who speaks and acts in superlatives|first=Dorian|last=Lynskey|date=2016-02-13|publisher=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035342/https://www.theguardian.com/music/2016/feb/13/kanye-west-profile-brilliant-madman-performance-art-life-of-pablo|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref> і вучыўся ў сярэдняй школе Поларыс у Оук-Лон, прыгарадзе Чыкага<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. На пытанне журналістаў пра свае ацэнкі ў школе, Уэст адказаў, што ён вучыўся «на чацвёркі-пяцёркі»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Ва ўзросце дзесяці гадоў Уэст з маці пераехаў у горад [[Нанкін]] ў [[Кітай|Кітаі]], дзе яны жылі, пакуль яна працавала ў [[Нанкінскі ўніверсітэт|Нанкінскім універсітэце]] па праграме абмену<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Паводле яе слоў, Уэст быў адзіным замежным вучнем у сваім класе, але ён хутка ўліўся ў калектыў, вывучыўшы [[Кітайская мова|кітайскую мову]]{{sfn|Raising Kanye|2007|p=87|quote=He was the only foreign kid in his class […] but he adjusted quickly […] He learned math, some science, and especially the language…}}, што ён забыў неўзабаве пасля вяртання ў ЗША{{sfn|Raising Kanye|2007|p=92|quote=I believe Kanye has forgotten all but one or two words of the language now. Languages are not like riding a bicycle: if you don't use it, you'll lose it.}}. З ранніх гадоў Уэст выяўляў цікавасць да творчасці. Ва ўзросце пяці гадоў, вяртаючыся з адпачынку, ён напісаў верш<ref name="chicago_bond">{{cite web|language=en|url=http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|title=Kanye and his mom shared special bond|date=2007-11-13|publisher=[[Chicago Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221044031/http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|archive-date=2016-02-21|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Па словах яго маці, калі ён быў у трэцім класе, яна пачала заўважаць яго цікавасць да малявання і музыцы{{sfn|Raising Kanye|2007|p=105|quote=Kanye dreamed of doing music from the time he was very young. I first noticed it when he was in third grade. That and drawing were his passions.}}. Сам Уэст сцвярджае, што ён хацеў распрацоўваць камп’ютарныя гульні. Яго маці падарыла яму камп’ютар Amiga, у якім была праграма для стварэння музыкі. З ягоных слоў, ён навучыўся працаваць з ёй каб ствараць музыку для гульняў<ref name="time_100">{{cite web|language=en|url=http://time.com/3822841/kanye-west-2015-time-100/|title=Kanye West: The World’s 100 Most Influential People|author=Musk, Elon|author-link=Маск, Илон|publisher=[[Time]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908155303/http://time.com/3822841/kanye-west-2015-time-100/|archive-date=2018-09-08|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Жывучы ў Чыкага, Уэст актыўна ўдзельнічаў у гарадскім хіп-хоп-супольнасці. У трэцім класе ён пачаў чытаць рэп, а ў сёмым класе — ствараць інструменталы, якія пазней ён пачне прадаваць іншым музыкам<ref name="kanplicated">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/bands/w/west_kanye/news_feature_022404/index2.jhtml|title=Kanye West: Kanplicated|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090406021640/http://www.mtv.com/bands/w/west_kanye/news_feature_022404/index2.jhtml|archive-date=2009-04-06|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Ва ўзросце трынаццаці гадоў Уэст напісаў кампазіцыю «Green Eggs and Ham» і пачаў угаворваць сваю маці заплаціць 25 долараў у гадзіну за запіс на студыі. Студыя была далёкая ад дасканаласці: мікрафон у ёй звісаў са столі на вешалцы. Аднак, як вядома, Уэст быў рады і вельмі хацеў запісацца на гэтую студыю. Бачачы гэта, яго маці не магла адмовіць яму<ref name="chicago_bond2">{{cite web|language=en|url=http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|title=Kanye and his mom shared special bond|date=2007-11-13|publisher=[[Chicago Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221044031/http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|archive-date=2016-02-21|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Неўзабаве Уэст пазнаёміўся з прадзюсарам {{Не перакладзена 3|No I.D.}}, з якім ён хутка пасябраваў. No I.D. стаў настаўнікам Уэста і навучыў яго працаваць з сэмплерам, які Уэсту падарылі ў пятнаццаць гадоў{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=557|quote=…he met the producer-DJ No I.D., with whom he became fast friends, learning to sample and program beats after he got his first sampler at age fifteen.}}. Скончыўшы школу, у 1997 годзе ён атрымаў стыпендыю на навучанне ў Амерыканскай акадэміі мастацтваў, дзе навучаўся маляванню. Аднак неўзабаве ён перайшоў у Дзяржаўны Універсітэт Чыкага, дзе пачаў вывучаць англійскую мову<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Ва ўзросце 20 гадоў, зразумеўшы, што загружаны графік навучання перашкаджае яму займацца музыкай, ён кінуў навучанне<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Гэта вельмі засмуціла яго маці, якая працавала ў дадзеным універсітэце. Яна пазней скажа: «Мне ўсё жыццё ўбівалі ў галаву, што каледж гэта квіток у добрае жыццё… Але некаторыя кар’еры не патрабуюць навучання ў каледжы. Канье, каб стварыць альбом ''[[The College Dropout|College Dropout]]'', было неабходна мець сілу волі, а не ісці па шляху, прапанаваным грамадствам»{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=558|quote=…so against his mother’s wishes he dropped out […] His mother, Donda, told Kot, “It was drummed into my head that college is the ticket to a good life […] but some career goals don’t require college. For Kanye to make an album called College Dropout, it was more about having the guts to embrace who you are, rather than following the path society has carved out for you.”}}. === 1996—2002: Пачатак кар'еры і праца з Roc-A-Fella Records === Канье Уэст пачаў сваю музычную кар'еру ў сярэдзіне 1990-х, ствараючы інструменталы для мясцовых музыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У канчатковым выніку ён сфармаваў свой музычны стыль, асновай для якога сталі паскораныя сэмплы соўл-кампазіцый<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Першае афіцыйнае згадванне Уэста сустракаецца ў дэбютным і адзіным альбоме Чыкагскага рэпера Grav, ''Down to Earth'', 1996 года, для якога Уэст спрадзюсаваў восем кампазіцый і сам выканаў куплет у кампазіцыі «Line For Line»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Некаторы час Уэст быў таемным прадзюсарам амерыканскага прадзюсара, менеджара і рэпера {{Не перакладзена 3|D-Dot}}. Працуючы з D-Dot, Уэст не мог весці сольную кар'еру<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, таму ў канцы 1990-х ён арганізаваў групу Go-Getters<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, у якую акрамя яго ўвайшлі іншыя прадстаўнікі чыкагскай рэп-сцэны і па сумяшчальніцтве яго сябры: {{Не перакладзена 3|GLC}}, Timmy G, {{Не перакладзена 3|Really Doe}} і Arrowstar<ref name="cos_gogetters">{{cite web|language=en|url=http://consequenceofsound.net/2013/08/hear-unreleased-kanye-west-album-from-his-group-go-getters/|title=Hear unreleased Kanye West album from his group Go Getters|first=Alex|last=Young|date=2013-08-12|publisher=[[Consequence of Sound]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035546/https://consequenceofsound.net/2013/08/hear-unreleased-kanye-west-album-from-his-group-go-getters/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|title=Really Doe Talks Kanye West And Album Relaunch|first=Paul|last=Arnold|publisher=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073825/https://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Група запісала некалькі кампазіцый, выступала на радыё і прыняла ўдзел у фотасесіі. У 1999 годзе Go-Getters запісалі свой адзіны альбом, ''World Record Holders'', які, аднак, не быў выпушчаны афіцыйна<ref name="cos_gogetters2">{{cite web|language=en|url=http://consequenceofsound.net/2013/08/hear-unreleased-kanye-west-album-from-his-group-go-getters/|title=Hear unreleased Kanye West album from his group Go Getters|first=Alex|last=Young|date=2013-08-12|publisher=[[Consequence of Sound]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035546/https://consequenceofsound.net/2013/08/hear-unreleased-kanye-west-album-from-his-group-go-getters/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Канец 1990-х Уэст правёў прадзюсуючы альбомы вядомых музыкаў і гуртоў. Ён стаў прадзюсарам кампазіцыі «My Life» у другім альбоме {{Не перакладзена 3|Foxy Brown|3=ru}}, ''{{Не перакладзена 3|Chyna Doll|3=ru}}'', выпушчаным у 1999 годзе<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. ''Chyna Doll'' стаў першым альбомам жанчыны-рэпера, які дэбютаваў на першым радку чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru}}''<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Сярод альбомаў, спрадзюсаваных Уэстам, таксама былі дэбютны і адзіны альбом гурта {{Не перакладзена 3|Harlem World (група)|Harlem World|4=Harlem World (group)}} ''The Movement'' і ''The Truth'' рэпера {{Не перакладзена 3|Beanie Sigel}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У канцы 1990-х ён таксама стаў прадзюсарам дэбютнага альбома D-Dot, ''Tell ' Em Why U Madd'', выпушчанага ім ад асобы The Madd Rapper-персанажа, які ўпершыню з'явіўся ў скіце з альбома {{Не перакладзена 3|The Notorious B.I.G.|3=ru}} {{Не перакладзена 3|Life After Death|3=ru}}. ''Tell ’Em Why U Madd'' не меў камерцыйнага поспеху, але уключаў у сябе куплеты, выкананыя малавядомымі на той момант рэперамі [[50 Cent]] і [[Eminem]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Jay-Z_Kanye_Watch_the_Throne_Staples_Center_9_(cropped).jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Jay-Z_Kanye_Watch_the_Throne_Staples_Center_9_(cropped).jpg|злева|міні|280x280пкс|Уэст атрымаў вядомасць як прадзюсар пасля працы над ''The Blueprint'' рэпера Jay-Z (на фатаграфіі абодва ў 2011 годзе)]] Поспех прыйшоў да Уэста ў 2000 годзе, калі ён пачаў працаваць з музыкамі лэйбла {{Не перакладзена 3|Roc-A-Fella Records}}. Шырокая вядомасць у якасці прадзюсара прыйшла да Уэста пасля працы над альбомам рэпера [[Jay-Z]] ''{{Не перакладзена 3|The Blueprint|3=ru}}''<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Музычныя крытыкі адзначылі прадакшн Уэста<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|title=Really Doe Talks Kanye West And Album Relaunch|first=Paul|last=Arnold|publisher=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073825/https://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, сам Jay-Z называў Уэста «геніем»{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=559|quote=Shawn Carter (aka Jay-Z) called the boy a genius around this time…}}. ''The Blueprint'' называецца класікай хіп-хопа<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref> і быў уключаны ў шматлікія спісы лепшых альбомаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, сярод якіх {{Не перакладзена 3|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса ''Rolling Stone''|3=ru|4=500 величайших альбомов всех времён по версии журнала Rolling Stone}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref> і падобны спіс часопіса ''[[New Musical Express|NME]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>.'' Будучы прадзюсарам Roc-A-Fella Records, Уэст працаваў над альбомамі іншых музыкаў лэйбла, сярод якіх Beanie Sigel, Freeway, {{Не перакладзена 3|Cam’ron}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Ён таксама працаваў над хітамі для такіх выканаўцаў, як [[Таліб Квелі]], {{Не перакладзена 3|Лудакрыс|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Nas|Nas|ru|Нас (рэпер)}}, {{Не перакладзена 3|T.I.|3=ru}}, [[Беёнсэ]], [[Аліша Кіз]] і {{Не перакладзена 3|Джанет Джэксан|3=ru}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|title=Really Doe Talks Kanye West And Album Relaunch|first=Paul|last=Arnold|publisher=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073825/https://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на поспех, Канье Уэст жадаў большага: ён марыў стаць рэперам<ref name="road_to_grammys">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1496766/road-to-the-grammys-the-making-of-kanye-wests-college-dropout/|title=Road To The Grammys: The Making Of Kanye West's College Dropout|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718104107/http://www.mtv.com/news/articles/1496766/road-grammys-kanye-west.jhtml|archive-date=2011-07-18|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Аднак, хоць многія і лічылі яго таленавітым прадзюсарам, ніхто не лічыў яго рэперам. Са слоў Таліба Квелі, «усе спрабавалі знайсці спосаб атрымаць ад яго інструменталы так, каб ён не пачаў чытаць ім рэп»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Гуказапісвальныя кампаніі адмаўлялі яму, спасылаючыся на неадпаведнасць вобразу [[Гангста-рэп|гангста-рэпера]] і на тое, што яго дзяцінства і юнацтва не праходзілі гэтак жа, як у іншых прадстаўнікоў жанру{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=556|quote=…he never played the hustler’s game—not traditionally, anyway. He cites Roc-A-Fella Records’ initial reluctance to take him on as a rapper, in spite of his obvious skills, as a product of this slick image, a direct opposite of the rough-hewn gangsta character of many of that label’s rappers and the outgrowth of West’s childhood, a relatively placid American life outside the black market economy of guns and drugs.}}. Уэст вёў перамовы з [[Capitol Records]] і кантракт быў амаль гатовы, калі хтосьці сказаў прэзідэнту лэйбла, што Уэст «усяго-толькі прадзюсар/рэпер» і што «[яго альбомы] не будуць прадавацца», пасля чаго лэйбл адмовіў Уэсту{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=556|quote=…he never played the hustler’s game—not traditionally, anyway. He cites Roc-A-Fella Records’ initial reluctance to take him on as a rapper, in spite of his obvious skills, as a product of this slick image, a direct opposite of the rough-hewn gangsta character of many of that label’s rappers and the outgrowth of West’s childhood, a relatively placid American life outside the black market economy of guns and drugs.}}. Адным з першых талент рэпера ва Уэсце заўважыў Таліб Квелі. Уэст быў прадзюсарам яго альбома ''{{Не перакладзена 3|Quality|3=ru}}'' і адна з спрадзюсаваных ім кампазіцый «Get By», стала самай паспяховай сольнай кампазіцыяй Квелі<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Квелі адправіўся ў канцэртны тур і ўзяў з сабой Уэста, дазволіўшы яму выступаць разам з ім. Гэтыя выступы сталі аднымі з першых публічных выступленняў Уэста. Пазней ён не раз будзе дзякаваць Квелі за гэта<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, у тым ліку і ў кампазіцыі «Last Call» у сваім дэбютным альбоме. Неўзабаве кіраўнік лэйбла Roc-A-Fella, {{Не перакладзена 3|Дэйман Дэш|Дэйман Дэш|4=Damon Dash}}, усё ж такі вырашыць падпісаць Уэста на свой лэйбл<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Аднак і яны не адразу паверылі ў Уэста. Як піша часопіс ''[[Time]]'' «Калі Канье Уэст упершыню папрасіў хлопцаў з Roc-A-Fella дазволіць яму чытаць рэп, [у пакоі] запанавала няёмкае маўчанне»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. [[23 кастрычніка]] [[2002|2002 года]] Канье Уэст трапіў у сур'ёзную аўтакатастрофу па шляху дадому з гуказапісвальнай студыі ў Лос-Анджэлесе, заснуўшы за рулём<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У выніку аварыі яго сківіцу апынулася раздробленая і на яе прыйшлося накласці драцяную шыну<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Гэта натхніла Уэста на напісанне кампазіцыі «Through the Wire» (даслоўна — «Праз шыну»)<ref name="allmusic_biography">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/artist/kanye-west-mn0000361014/biography|title=Kanye West {{!}} Biography & History|first=Jason|last=Birchmeier|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525194138/http://www.allmusic.com/artist/kanye-west-mn0000361014/biography|archive-date=2014-05-25|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, якую ён запісаў праз два тыдні пасля выхаду са шпіталя, яшчэ са зламанай сківіцай{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=560|quote=A few weeks later, out of the hospital and back in the studio but with his jaw still wired shut, he cut “Through the Wire,”}}. «Through the Wire», у якой Уэст распавёў пра свае цяжкасці пасля аварыі, стала асновай яго дэбютнага альбома. Сам Уэст заяўляе што «ўсе лепшыя музыкі ў гісторыі распавядалі [у сваёй творчасці] пра цяжкасці, з якімі ім давялося сутыкнуцца»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Ён таксама адзначыў, што праца над альбомам была яго "лекамі", якое адцягвала ад болю<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Упершыню «Through the Wire» была выпушчаная Уэстам у складзе мікстэйпа ''Get Well Soon...'' у 2003 годзе<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У той жа час ён паведаміў пра працу над сваім дэбютным альбомам, ''[[The College Dropout]]'', галоўнай тэмай якога стала «прыняцце сваіх уласных рашэнняў»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. === 2003—2006: ''The College Dropout'' і ''Late Registration'' === {{main|The College Dropout|Late Registration}} [[Файл:Kanye_West_in_Portland.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_West_in_Portland.jpg|міні|Канье Уэст выступае ў [[Портленд (Арэгон)|Портлендзе]], снежань 2005 года]] Уэст працаваў над ''The College Dropout'', прыносячы ў студыю свой заплечнік [[Louis Vuitton]], запоўнены дыскамі з музыкай. Са слоў GLC, на працу над адным інструменталам у Уэста сыходзіла 15 хвілін. Яго сябар і менеджэр, {{Не перакладзена 3|Джон Манаполія|Джон Манаполія|4=John Monopoly}}, заяўляе, што Уэст працаваў над the College Dropout працяглы час, пачаўшы яшчэ ў Чыкага, гадамі захоўваючы сабе інструменталы на той момант, калі ён нарэшце зможа стаць рэперам. Працу над альбомам Уэст сканчаў ў Лос-Анджэлесе, дзе ён праходзіў рэабілітацыю. Неўзабаве пасля заканчэння працы над альбомам лічбавая версія альбома выцякла ў Інтэрнэт за некалькі месяцаў да выпуску. Тады Уэст вырашыў значна перарабіць альбом, палепшыўшы яго якасць, дадаўшы ў кампазіцыі струнныя інструменты, госпел-хоры і новыя куплеты<ref name="road_to_grammys2">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1496766/road-to-the-grammys-the-making-of-kanye-wests-college-dropout/|title=Road To The Grammys: The Making Of Kanye West's College Dropout|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718104107/http://www.mtv.com/news/articles/1496766/road-grammys-kanye-west.jhtml|archive-date=2011-07-18|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Перфекцыянізм Уэста прывёў да таго, што рэліз альбома пераносіўся тры разы з першапачатковай даты — жніўня 2003 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. ''The College Dropout'' быў выдадзены на лэйбле Roc-A-Fella Records у лютым 2004 года. Альбом дэбютаваў на другім радку чарта {{Не перакладзена 3|Billboard 200|''Billboard'' 200|ru}}, за першы тыдзень было прададзена амаль паўмільёна асобнікаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Дэбютны сінгл альбома, «Through the Wire», падняўся на 15-ы радок чарта [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] і пратрымаўся там пяць тыдняў<ref name="billboard_biggest">{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/articles/list/1566522/kanye-wests-20-biggest-billboard-hits|title=Kanye West's 20 Biggest Billboard Hits|author=Ramirez, Erika; Watson, Elijah|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331084336/http://www.billboard.com/articles/list/1566522/kanye-wests-20-biggest-billboard-hits|archive-date=2016-03-31|access-date=2016-06-22|url-status=dead}}</ref>. Другі сінгл, «Slow Jamz», выкананы сумесна з {{Не перакладзена 3|Twista|3=ru}} і [[Джэймі Фокс|Джэймі Фоксам]], быў яшчэ больш паспяховы, стаўшы яго першым сінглам, які падняўся на першы радок Hot 100<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Аднак найбольшую папулярнасць атрымаў чацвёрты сінгл, «Jesus Walks», які стаў адной з самых вядомых кампазіцый Уэста<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У ёй рэпер падымае пытанні веры і [[хрысціянства]]. Хоць прадстаўнікі музычнай індустрыі сумняваліся ў поспеху падобнай кампазіцыі<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, «Jesus Walks» змагла падняцца на 11-ы радок Hot 100, дзе яна пратрымалася два тыдні<ref name="billboard_biggest2">{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/articles/list/1566522/kanye-wests-20-biggest-billboard-hits|title=Kanye West's 20 Biggest Billboard Hits|author=Ramirez, Erika; Watson, Elijah|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331084336/http://www.billboard.com/articles/list/1566522/kanye-wests-20-biggest-billboard-hits|archive-date=2016-03-31|access-date=2016-06-22|url-status=dead}}</ref>. ''The College Dropout'' атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref> і называецца класікай жанру<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Альбом тройчы атрымаў статус плацінавага ў ЗША<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref> і прынёс Уэсту 10 намінацый на прэмію [[Грэмі|«Грэмі»]] 2005 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, з якіх ён перамог у трох: найлепшы рэп-альбом, найлепшая рэп-песня за «Jesus Walks» і найлепшае супольнае рэп-выкананне за «Slow Jamz»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У той час асновай музычнага стылю Уэста былі паскораныя соўл-кампазіцыі. Аднак пасля поспеху ''The College Dropout'' музыкі сталі капіяваць дадзены стыль<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, што стала адной з прычын змены музычнага стылю Уэстам<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Увосень 2004 года Канье Уэст адкрыў свой уласны лэйбл, {{Не перакладзена 3|G.O.O.D. Music|3=ru}}, на які ён пазней падпіша сваіх знаёмых музыкаў, сярод якіх {{Не перакладзена 3|Common|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|Джон Леджэнд|3=ru}}<ref name="complete_history_good">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/music/2012/09/the-complete-history-of-good-music/|title=The Complete History of G.O.O.D. Music|first=Benjamin|last=Chesna|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035758/https://www.complex.com/music/2012/09/the-complete-history-of-good-music/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Працу над сваім другім альбомам, ''[[Late Registration]]'', Уэст пачаў у канцы 2004 года, скончыўшы свае выступы ў рамках канцэртнага тура [[Ашэр (спявак)|Ашэра]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>[[Ашэр (спявак)|.]] Па непацверджанай інфармацыі, на запіс альбома сышло каля двух мільёнаў даляраў, а сам рэпер сцвярджае, што для працы над альбомам ён узяў у доўг 600 000 даляраў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Вялікі ўплыў на стыль гэтага альбома аказаў канцэртны альбом гурта {{Не перакладзена 3|Portishead|3=ru}} ''{{Не перакладзена 3|Roseland NYC Live|3=ru}}''. У прыватнасці менавіта дзякуючы яму ён дадаў у кампазіцыі ''Late Registration'' жывы струнны аркестр. Сам Уэст пазней прызнаўся, што ён і раней хацеў зрабіць нешта падобнае, але змог дазволіць толькі пасля поспеху свайго дэбютнага альбома<ref name="rs_genius">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Ён таксама запрасіў для працы над альбомам амерыканскага кампазітара {{Не перакладзена 3|Джона Браяна|3=ru}}, які стаў супрадзюсарам некалькіх кампазіцый альбома. Гэта стала нечаканасцю для многіх фанатаў<ref name="mtv_brion">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1507538/kanyes-co-pilot-jon-brion-talks-about-the-making-of-late-registration/|title=Kanye's Co-Pilot, Jon Brion, Talks About The Making Of Late Registration|first=Rodrigo|last=Perez|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513025655/http://www.mtv.com/news/1507538/kanyes-co-pilot-jon-brion-talks-about-the-making-of-late-registration/|archive-date=2021-05-13|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на тое, што Браян да гэтага не працаваў з хіп-хопам, яны з Уэстам хутка знайшлі агульную мову: сваю першую кампазіцыю «Gold Digger», яны скончылі ў канцы першага працоўнага дня<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. ''Late Registration'' быў выпушчаны ў жніўні 2005 года. За першы тыдзень было прададзена 860 000 асобнікаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, што дазволіла яму дэбютаваць на першым радку чарта ''Billboard'' 200<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref> і пазней атрымаць статус тройчы плацінавага<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Музычныя аглядальнікі адзначалі, што ''Late Registration'' быў адзіным камерцыйна паспяховым альбомам таго перыяду, калі назіралася падзенне продажаў альбомаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Альбом атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. На прэміі «Грэмі» 2006 года Уэст атрымаў восем намінацый, як за ''Late Registration'' і сінглы з яго, так і за сумесныя працы з Ашэрам і Common<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. З іх ён перамог у трох намінацыях: найлепшае сольнае рэп-выкананне за «Gold Digger», найлепшая рэп-песня за «Diamonds From Sierra Leone» і найлепшы рэп-альбом за ''Late Registration<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>.'' Нягледзячы на тое, што раней з Канье Уэстам ужо быў звязаны скандал, калі ён пакінуў цырымонію ўзнагароджання [[American Music Award|American Music Awards]] 2004 года, не атрымаўшы ўзнагароду «Лепшы новы выканаўца», яго першы буйны скандал адбыўся неўзабаве пасля выхаду ''Late Registration'', падчас дабрачыннага канцэрта, У рамках якога праходзіў збор сродкаў ахвярам урагану Катрына<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Канцэрт трансляваўся ў пачатку верасня 2005 года каналам [[NBC]] і Уэст быў запрошаны выступіць з прамовай. Аднак, знаходзячыся ў прамым эфіры, Ён адышоў ад нарыхтаванай прамовы, выступіўшы са сваім уласным хвілінным маналогам. "Я ненавіджу тое, як яны прадстаўляюць нас у сродках масавай інфармацыі. Калі гэта чорная сям'я, то яны кажуць:“яны рабуюць". Калі гэта беласкурая сям'я, то яны кажуць: “яны шукаюць ежу"", — сказаў ён. Пасля яго прамовы [[Майк Маерс|Майк Майерс]] працягнуў сваю нарыхтаваную гаворка. Пасля таго як ён перадаў слова назад Уэсту, Уэст заявіў: "[[Джордж Уокер Буш|Джорджу Бушу]] пляваць на чарнаскурых людзей"<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Дадзеная цытата разышлася па ўсёй краіне, выклікаўшы ў людзей неадназначную рэакцыю<ref name="latimes_blacklives">{{cite web|language=en|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-kanye-west-katrina-anniversary-george-bush-black-lives-matter-20150827-htmlstory.html|title=When Kanye West told George Bush that Black Lives Matter|first=Dexter|last=Thomas|publisher=[[Los Angeles Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000429/http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-kanye-west-katrina-anniversary-george-bush-black-lives-matter-20150827-htmlstory.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Буш назваў гэты эпізод "агідным момантам" свайго прэзідэнцкага тэрміну<ref name="bush_disgusting">{{cite web|language=en|url=http://www.npr.org/sections/thetwo-way/2010/11/03/131052717/bush-says-kanye-west-s-attack-was-low-point-of-his-presidency|title=Bush Says West's Attack Was Low Point Of His Presidency|first=Bill|last=Chappell|publisher=[[National Public Radio]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035652/https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2010/11/03/131052717/bush-says-kanye-west-s-attack-was-low-point-of-his-presidency|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Пазней Уэст папрасіў прабачэння перад ім і Буш дараваў яго<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У студзені 2006 года Уэст з'явіўся на вокладцы часопіса ''[[Rolling Stone]]'' ў вобразе [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]] з цярновым вянком на галаве<ref name="god_complex">{{cite web|language=en|url=http://edition.cnn.com/2013/06/20/showbiz/music/kanye-west-god-complex-yeezus/|title=The Kanye God complex|first=Lauriel|last=Cleveland|publisher=[[CNN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035737/https://edition.cnn.com/2013/06/20/showbiz/music/kanye-west-god-complex-yeezus/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, што таксама выклікала неадназначную рэакцыю ў грамадстве<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. === 2007—2009: ''Graduation'' і ''808s & Heartbreak'' === {{main|[[Graduation (альбом)|Graduation]]|808s & Heartbreak}}Правёўшы 2006 год, выступаючы разам з гуртом [[U2]] на іх канцэртным туры Vertigo Tour, Канье Уэст вырашыў запісаць альбом, кампазіцыі якога падыходзяць для выступаў на вялікіх стадыёнах<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Ён выкарыстаў элементы жанраў, папулярных у 80-х: [[Электра (музыка)|электра]] і {{Не перакладзена 3|Дыска (музыка)|дыска|ru|Диско}}<ref name="graduation_disco">{{cite web|language=en|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/10/AR2007091001600.html|title=Review: New CDs From 50 Cent, Kanye West|first=Brett|last=Johnson|date=2007-09-10|publisher=[[The Washington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110101537/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/10/AR2007091001600.html|archive-date=2012-11-10|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Сярод крыніц натхнення таксама называюцца арэна-рок-гурты<ref name="arena_rock">{{cite web|language=en|url=http://www.timeout.com/newyork/music/kanye-west-1|title=Kanye West {{!}} Music {{!}} reviews, guides, things to do, film|first=Jesse|last=Serwer|publisher=[[Time Out]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019134152/http://www.timeout.com/newyork/music/kanye-west-1|archive-date=2013-10-19|access-date=2016-06-22|url-status=dead}}</ref>, такія як U2, [[The Rolling Stones]] і [[Led Zeppelin]]. Каб зрабіць свой новы альбом, трэці ў запланаванай тэтралогіі альбомаў, прысвечаных навучанню, больш асабістым, а таксама з мэтай развіць навыкі апавядання, Уэст слухаў [[Народная музыка|фолк]] і [[кантры]]-музыкаў, такіх як [[Боб Дылан]] і [[Джоні Кэш]]<ref name="rs_genius2">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Kanye_West_in_the_Studio.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_West_in_the_Studio.jpg|злева|міні|270x270пкс|Канье Уэст (у цэнтры) на студыі са сваім настаўнікам No I.D. (злева), 2008 год]] Альбом, названы ''[[Graduation (альбом)|Graduation]]'', атрымаў шырокае асвятленне ў прэсе яшчэ да свайго выхаду: яго дата рэлізу супала з датай выхаду альбома ''{{Не перакладзена 3|Curtis (альбом)|Curtis|ru|Curtis (альбом)}}'' рэпера [[50 Cent]], з-за чаго прэса задаволіла супрацьстаянне паміж рэперамі<ref name="mtv_showdown">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1569778/50-cent-or-kanye-west-who-will-win-nas-timbaland-more-share-their-predictions/|title=50 Cent Or Kanye West, Who Will Win? Nas, Timbaland, More Share Their Predictions ...|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073615/http://www.mtv.com/news/1569778/50-cent-or-kanye-west-who-will-win-nas-timbaland-more-share-their-predictions/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Незадоўга да прызначанай даты 50 Cent заявіў, што скончыць сваю кар'еру, калі прайграе. Абодва альбомы выйшлі 11 верасня 2007 года. Graduation перамог, прадаўшыся за першы тыдзень накладам 957 000 асобнікаў, супраць 691 000 у Curtis<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. 50 Cent пазней абвінаваціў лэйбл Уэста, Def Jam, у накручванні колькасці продажаў, паводле яго слоў лэйбл сам скупляў альбом<ref name="mtv_showdown2">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1569778/50-cent-or-kanye-west-who-will-win-nas-timbaland-more-share-their-predictions/|title=50 Cent Or Kanye West, Who Will Win? Nas, Timbaland, More Share Their Predictions ...|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073615/http://www.mtv.com/news/1569778/50-cent-or-kanye-west-who-will-win-nas-timbaland-more-share-their-predictions/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. ''Graduation'' дэбютаваў на першым радку ''Billboard'' 200. Для дадзенага чарта продажу альбома сталі рэкорднымі за больш чым два гады<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Другі сінгл альбома, кампазіцыя «Stronger», падняўся на першы радок чарта ''Billboard'' Hot 100<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Пазней ''Graduation'' атрымаў статус двойчы плацінавага<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Альбом атрымаў у цэлым станоўчыя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Бэн Дэтрык ({{lang-en|Ben Detrick}}) з часопіса XXL лічыць перамогу ''Graduation'' над ''Curtis'' гістарычнай, якая адкрыла дарогу рэперам, не прыдатным пад шаблонны вобраз [[Гангста-рэп|гангста-рэпера]]. «Калі ў гісторыі хіп-хопа быў момант, які азнаменаваў змену яго кірунку, то гэта, хутчэй за ўсё, было супрацьстаянне паміж 50 Cent і Канье ў 2007 годзе», — піша ён<ref name="xxl_changing">{{статья|автор=Detrick, Ben|заглавие=Reality Check|ссылка=|язык=en|издание=[[XXL (журнал, США)|XXL]]|тип=журнал|год=2010|месяц=12|число=|том=|номер=|страницы=114|doi=|issn=}}: «If there was ever a watershed moment to indicate hip-hop’s changing direction, it may have come when 50 Cent competed with Kanye in 2007 to see whose album would claim superior sales»</ref>. У 2007 годзе Канье Уэст атрымаў восем намінацый на прэмію «Грэмі»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, з якіх ён перамог у чатырох<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>: лепшы рэп альбом за ''Graduation'', лепшае сольнае рэп выкананне за «Stronger», лепшая рэп песня за «Good Life» і лепшае рэп выкананне дуэтам ці гуртом за «Southside»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Kanye_august_2008.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_august_2008.jpg|міні|270x270пкс|Канье Уэст выступае падчас тура Glow in the Dark Tour, 2008 год]] Аднак неўзабаве ў жыцці Канье Уэста адбыліся значныя перамены. Праз некалькі месяцаў пасля рэлізу ''Graduation'', у лістападзе 2007 года, ад ускладненняў пасля пластычнай аперацыі памерла яго маці, Донда Уэст<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Праз некалькі месяцаў пасля гэтага ён пасварыўся са сваёй каханай, Алексіс Файфер ({{lang-en|Alexis Phifer}}), з якой ён пазнаёміўся яшчэ ў 2002 годзе і заручыўся ў жніўні 2006 года<ref name="phifer_breakup">{{cite web|language=en|url=http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html|title=Kanye West's Fiancée 'Sad' Over Breakup|first=Tiffany|last=Mcgee|publisher=[[People]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207093204/http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html?xid=rss-topheadlines|archive-date=2008-12-07|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. Гэтыя падзеі аказалі вялікі ўплыў на рэпера<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, які адправіўся ў 2008 годзе ў канцэртны тур {{Не перакладзена 3|Glow in the Dark Tour}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. На цырымоніі ўзнагароджання прэміі MTV VMA 2008 года ён прадставіў свой чацвёрты альбом, ''[[808s & Heartbreak]]'', выканаўшы галоўны сінгл з яго, «Love Lockdown»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Альбом моцна адрозніваўся ад папярэдніх работ Уэста<ref name="spin_is_sampling">{{статья|автор=Newton, Matthew|заглавие=Is Sampling Dying?|ссылка=|язык=en|издание=[[Spin (журнал)|Spin]]|тип=журнал|год=2008|месяц=12|число=|том=|номер=|страницы=32|doi=|issn=|издательство=Spin Media}}: «Simple beats and Auto-Tuned vocals form the foundation of ''808s & Heartbreak'', Kanye West’s latest release. As the title implies, it’s a breakup album. But perhaps the split is deeper than even West realizes. His new sound is a bold departure from his previous efforts, but also a challenge to the parameters of what many listeners would consider hip-hop.»</ref>. Музычныя крытыкі аднеслі яго не да хіп-хопу, а да жанраў электрапоп і [[сінці-поп]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Каб перадаць свае пачуцці, Уэст вырашыў звярнуцца да спеваў і выкарыстання {{Не перакладзена 3|Аўтацюн|аўтацюна|ru|Auto-Tune}}<ref name="coldest_story">{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/overtones/9725-the-coldest-story-ever-told-the-influence-of-kanye-wests-808s-heartbreak/|title=The Coldest Story Ever Told: The Influence of Kanye West’s 808s & Heartbreak|first=Jayson|last=Greene|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923103728/http://pitchfork.com/features/overtones/9725-the-coldest-story-ever-told-the-influence-of-kanye-wests-808s-heartbreak/|archive-date=2015-09-23|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, што выклікала неадназначную рэакцыю ў шэрагу фанатаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Акрамя гэтага пры стварэнні альбома шырока выкарыстоўвалася драм-машына {{Не перакладзена 3|Roland TR-808|3=ru}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, што таксама адлюстравана ў назве альбома<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Сярод асноўных тэм альбома — адзінота, адчужэнне і пачуццё віны<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-review-kanye-west-ressurects-808s-heartbreak-at-the-hollywood-bowl-20150926-story.html|title=Can we talk about Kanye West's uncharacteristically endearing '808s' show at the Hollywood Bowl?|first=Lorraine|last=Ali|publisher=[[Los Angeles Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000413/http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-review-kanye-west-ressurects-808s-heartbreak-at-the-hollywood-bowl-20150926-story.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. ''808s & Heartbreak'' быў выпушчаны на лэйблах Roc-A-Fella і Island Def Jam 24 лістапада 2008 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, незадоўга да [[Дзень падзякі|Дня падзякі]], з мэтай павелічэння продажаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. ''808s & Heartbreak'' атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, але ў цэлым ацэнкі былі ніжэй, чым у папярэдніх альбомаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на гэта, альбом дэбютаваў на першым радку чарта ''Billboard'' 200<ref name="808s_allmusic">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/808s-heartbreak-mw0000802924/awards|title=808s & Heartbreak - Kanye West {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715232821/http://www.allmusic.com/album/808s-heartbreak-mw0000802924/awards|archive-date=2012-07-15|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>, за першы тыдзень было прададзена 450 000 асобнікаў<ref name="billboard_biz">{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|title=Why Have Sales of Kanye West's 'My Beautiful Dark Twisted Fantasy' Declined So Drastically?|first=Mariel|last=Concepcion|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611020827/http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|archive-date=2016-06-11|access-date=2016-06-23|url-status=dead}}</ref>. Галоўны сінгл альбома, кампазіцыя «Love Lockdown», дэбютаваў на трэцім радку чарта ''Billboard'' Hot 100<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Другі сінгл, «Heartless», падняўся на другі радок Hot 100<ref name="808s_allmusic2">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/808s-heartbreak-mw0000802924/awards|title=808s & Heartbreak - Kanye West {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715232821/http://www.allmusic.com/album/808s-heartbreak-mw0000802924/awards|archive-date=2012-07-15|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. Пазней альбом атрымаў статус плацінавага<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на тое, што ''808s & Heartbreak'' быў аб'ектам крытыкі, пасля свайго выхаду ён змяніў хіп-хоп, стаўшы шаблонам для пачаткоўцаў рэпераў і R&B-музыкаў, сярод якіх Дрэйк і Future<ref name="rs_groundbreaking">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/most-groundbreaking-albums-of-all-time|title=40 Most Groundbreaking Albums of All Time|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170521051406/http://www.rollingstone.com/most-groundbreaking-albums-of-all-time|archive-date=2017-05-21|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. Па словах Мэцью Траммелла ({{lang-en|Matthew Trammell}}) з ''Rolling Stone'', альбом апярэджваў свой час і быў «магчыма, самай бліскучай працай» Уэста<ref name="rs_808_brilliant">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|title=Kanye West Claims the Stage in Atlantic City|first=Matthew|last=Trammell|date=2012-07-07|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710102541/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|archive-date=2012-07-10|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. У 2009 годзе адбыўся адзін з найбольш вядомых скандалаў, звязаных з Канье Уэстам. У верасні, на цырымоніі ўзнагароджання MTV Video Music Awards 2009 года, [[Тэйлар Свіфт]] атрымала ўзнагароду за лепшае жаночае відэа за кліп на кампазіцыю «[[You Belong with Me (песня Тэйлар Свіфт)|You Belong With Me]]». У момант уручэння ўзнагароды Уэст выйшаў на сцэну, адабраў мікрафон у Свіфт і абвясціў, што «у Беёнсе быў адзін з лепшых кліпаў усіх часоў!», маючы на ўвазе кліп на «Single Ladies (Put a Ring on It)»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Дадзеная выхадка была негатыўна ўспрынятая як фанатамі, так і іншымі музыкамі<ref name="cnn_anger">{{cite web|language=en|url=http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/09/14/kanye.west.reaction/index.html|title=Anger over West's disruption at MTV awards|first=Lisa Respers|last=France|publisher=[[CNN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828132930/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/09/14/kanye.west.reaction/index.html|archive-date=2018-08-28|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. Некаторыя нават адносяць гэтую сітуацыю да адной з [[Тэорыя змовы|тэорый змовы]] ў свеце [[Хіп-хоп|хіп-хопа]]. У доказ дадзенага пункту гледжання прыводзяць тое, што як толькі рэпер выскачыў на сцэну на экране адразу ж з'явілася твар [[Беёнсэ|Beyonce]]. Гэта было зроблена яшчэ да таго, як рэпер што-небудзь сказаў, што і прадаставіла магчымасць тэлегледачам убачыць рэакцыю спявачкі на яго словы. === 2010—2012: ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'' і сумесныя работы === {{main|My Beautiful Dark Twisted Fantasy|Watch the Throne|Cruel Summer (альбом GOOD Music)}}Пасля інцыдэнту на MTV VMA 2009, які атрымаў шырокае асвятленне ў СМІ<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, Канье Уэст узяў паўзу ў працы над музыкай і зацікавіўся модай<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://thenewdaily.com.au/entertainment/2015/02/27/kanyes-fashion-evolution/|title=The 10 phases of Kanye West's fashion evolution|publisher=The New Daily|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005072432/http://thenewdaily.com.au/entertainment/2015/02/27/kanyes-fashion-evolution/|archive-date=2015-10-05|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Аднак неўзабаве ён адправіўся на [[Гаваі]], дзе некалькі месяцаў, практычна кругласутачна, працаваў над сваім пятым альбомам<ref name="project_runaway">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/music/2010/11/kanye-west-project-runaway|title=Kanye West: Project Runaway (Cover Story)|first=Noah|last=Callahan-Bever|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909041506/https://www.complex.com/music/2010/11/kanye-west-project-runaway|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Для працы над альбомам Уэст запрасіў розных музыкаў і сяброў, сярод якіх былі [[Jay-Z]], {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|RZA|3=ru}}, а таксама досыць незвычайныя госці, накшталт [[Нікі Мінаж]] і Джасціна Вернана з гурта {{Не перакладзена 3|Bon Iver|3=ru}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Ноа Калахан-Бевер ({{lang-en|Noah Callahan-Bever}}), рэдактар часопіса ''Complex'', таксама запрошаны ў студыю, ахарактарызаваў працэс запісу альбома як «калектыўны»: Уэст раіўся з усімі запрошанымі музыкамі і пытаўся ў іх меркаванне<ref name="project_runaway2">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/music/2010/11/kanye-west-project-runaway|title=Kanye West: Project Runaway (Cover Story)|first=Noah|last=Callahan-Bever|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909041506/https://www.complex.com/music/2010/11/kanye-west-project-runaway|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Kanye_West_Lollapalooza_Chile_2011_2.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_West_Lollapalooza_Chile_2011_2.jpg|міні|Канье Уэст на фестывалі Lollapalooza, 2011 год]] Альбом, названы ''[[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]]'', выйшаў 22 лістапада 2010 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Альбом атрымаў захопленыя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>: ''[[The New York Times]]'' назваў яго «фенаменальным альбомам»<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, [[Washington Post|The Washington Post]] — «шэдэўрам»<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, а [[The Independent]] — «найярчэйшым, найбольш грандыёзным альбомам у жанры поп-музыкі за апошнія гады»<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Альбом трапіў у шматлікія спісы лепшых альбомаў 2010 года, заняўшы першае месца ў 22 з іх<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. ''Rolling Stone'' змясціў ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'' у свой спіс 500 найвялікшых альбомаў усіх часоў 2012 года на 353-е месца<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. ''NME'' у такім жа спісе змясціў яго на 21-е месца<ref name="nme500_mbdtf">{{cite web|language=en|url=http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-albums-of-all-time-100-1/324644|title=The 500 Greatest Albums Of All Time: 100-1|publisher=[[New Musical Express|NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151108130916/http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-albums-of-all-time-100-1/324644|archive-date=2015-11-08|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на гэта, продажы альбома былі горшымі, чым у папярэдніх альбомаў рэпера<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. За першы тыдзень было прададзена 496 000 асобнікаў альбома<ref name="billboard_biz2">{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|title=Why Have Sales of Kanye West's 'My Beautiful Dark Twisted Fantasy' Declined So Drastically?|first=Mariel|last=Concepcion|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611020827/http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|archive-date=2016-06-11|access-date=2016-06-23|url-status=dead}}</ref>, што дазволіла яму дэбютаваць на першым радку чарта ''Billboard'' 200<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Пасля першага тыдня продажу альбома сталі падаць<ref name="billboard_biz3">{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|title=Why Have Sales of Kanye West's 'My Beautiful Dark Twisted Fantasy' Declined So Drastically?|first=Mariel|last=Concepcion|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611020827/http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|archive-date=2016-06-11|access-date=2016-06-23|url-status=dead}}</ref>, што, аднак, не перашкодзіла яму атрымаць статус плацінавага ў ЗША<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. З альбома было выпушчана чатыры сінгла: «Power», «Runaway», «Monster» і «All of the Lights». Усе чатыры сінгла, а таксама загалоўная кампазіцыя альбома, «Dark Fantasy», трапілі ў чарт ''Billboard'' Hot 100, але не змаглі падняцца вышэй 12-й радкі<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на хвалебныя водгукі крытыкаў, ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'' не быў намінаваны на лепшы альбом года на 54-й цырымоніі ўручэння прэміі «Грэмі», што шэраг крытыкаў назвалі «грэбаваннем»<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У той жа час Уэст таксама правёў промаакцыю {{Не перакладзена 3|GOOD Fridays|3=en}}, падчас якой ён кожную пятніцу выкладваў у інтэрнэт для вольнага праслухоўвання асобныя кампазіцыі<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Акцыя праходзіла з 20 жніўня па 17 снежня 2010 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Пасля свайго выступу на фестывалі Коачелла 2011 года, якое часопіс ''[[The Hollywood Reporter]]'' назваў «адным з найвялікшых выступаў у жанры хіп-хоп»<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, 8 жніўня 2011 года Канье Уэст выпусціў сумесна з Jay-Z альбом ''[[Watch the Throne]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>.'' Альбом дэбютаваў на першым радку ''Billboard'' 200<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. З яго было выпушчана сем сінглаў, з якіх найбольшага поспеху дамаглася кампазіцыя «Niggas in Paris», якая паднялася на пяты радок ''Billboard'' Hot 100<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. 14 верасня 2012 года Канье Уэст выпусціў альбом ''[[Cruel Summer]]'' — [[Зборнік (музыка)|кампіляцыю]], якая складаецца з кампазіцый, выкананых музыкамі створанага ім лэйбла GOOD Music<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Альбом дэбютаваў на другой пазіцыі чарта ''Billboard'' 200<ref name="cruel_summer_allmusic">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/good-music-cruel-summer-mw0002412300/awards|title=G.O.O.D. Music: Cruel Summer - Various Artists {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150101030730/http://www.allmusic.com/album/good-music-cruel-summer-mw0002412300/awards|archive-date=2015-01-01|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. З альбома было выпушчана чатыры сінглы, з якіх два, «Mercy» і «Clique», трапілі ў першую дваццатку чарта Billboard Hot 100<ref name="cruel_summer_allmusic2">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/good-music-cruel-summer-mw0002412300/awards|title=G.O.O.D. Music: Cruel Summer - Various Artists {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150101030730/http://www.allmusic.com/album/good-music-cruel-summer-mw0002412300/awards|archive-date=2015-01-01|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Уэст таксама стаў рэжысёрам кароткаметражнага фільма {{Не перакладзена 3|Cruel Summer (фільм)|Cruel Summer|4=Cruel Summer (film)}}, упершыню паказанага ў спецыяльным павільёне з сямю экранамі на [[Канскі кінафестываль 2012|Канскім кінафестывалі]] 2012 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. === 2013—2015: ''Yeezus'' і супрацоўніцтва з Adidas === {{main|Yeezus}} [[Файл:Kanye_Live_Yeezus_Tour.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_Live_Yeezus_Tour.jpg|міні|322x322пкс|Канье Уэст выступае ў масцы падчас тура Yeezus Tour, 2013 год]] Працу над сваім шостым альбомам, названым ''[[Yeezus]]'', Уэст пачаў у Парыжы<ref name="behind_the_mask">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|title=Behind Kanye’s Mask: Kanye West Talks About His Career and Album ‘Yeezus’|first=Jon|last=Caramanica|date=2013-06-11|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612162353/http://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|archive-date=2013-06-12|access-date=2016-07-10|url-status=live}}</ref>. Задаўшыся мэтай «разбурыць камерцыйную музыку»<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, на ''Yeezus'' ён сумясціў элементы Чыкагскага дрыла, эйсід-хаўса і [[індастрыял|індастрыяла]]<ref name="yeezus_chitrib">{{cite web|language=en|url=http://www.chicagotribune.com/chi-kanye-west-yeezus-review-20130616-column.html|title=Kanye West's 'Yeezus' an uneasy listen|first=Chicago|last=Tribune|publisher=[[Chicago Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106143739/https://www.chicagotribune.com/chi-kanye-west-yeezus-review-20130616-column.html|archive-date=2018-11-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. За некалькі тыдняў да рэлізу Уэст запрасіў прадзюсара {{Не перакладзена 3|Рык Рубін|Рыка Рубіна|ru|Рик Рубин}}, для таго каб ён дапамог надаць альбому мінімалістычнае гучанне. Сам Рубін заяўляе, яны працавалі над ім больш за два тыдні па 15 гадзін у дзень і што дадзеная задача апынулася «неверагодна цяжкай»<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Напярэдадні выхаду альбома была праведзена рэкламная кампанія, якая ўключала ў сябе відэапраекцыі кампазіцыі «New Slaves» у 66 месцах па ўсім свеце і выступленні на тэлебачанні<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. ''Yeezus'' выйшаў 18 ліпеня 2013 года і атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Ён стаў шостым альбомам рэпера, які падняўся да першага радка чарта ''Billboard'' 200. Аднак, нягледзячы на рэкламную кампанію, продажы альбома за першы тыдзень сталі самымі нізкімі за ўсю кар'еру Уэста — 327 000 асобнікаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, што не перашкодзіла альбому пазней атрымаць статус плацінавага ў ЗША<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Галоўны сінгл альбома, кампазіцыя «Black Skinhead», быў запушчаны на радыё<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, аднак змог падняцца толькі на 69-ы радок чарта ''Billboard'' Hot 100<ref name="yeezus_allmusic">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883/awards|title=Yeezus - Kanye West {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127212735/http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883/awards|archive-date=2015-11-27|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, а другі сінгл, больш спакойная кампазіцыя «Bound 2»<ref name="yeezus_chitrib2">{{cite web|language=en|url=http://www.chicagotribune.com/chi-kanye-west-yeezus-review-20130616-column.html|title=Kanye West's 'Yeezus' an uneasy listen|first=Chicago|last=Tribune|publisher=[[Chicago Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106143739/https://www.chicagotribune.com/chi-kanye-west-yeezus-review-20130616-column.html|archive-date=2018-11-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, змог падняцца на 12-ы радок<ref name="yeezus_allmusic2">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883/awards|title=Yeezus - Kanye West {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127212735/http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883/awards|archive-date=2015-11-27|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У верасні 2013 года Уэст анансаваў канцэртны тур {{Не перакладзена 3|The Yeezus Tour}} — яго першы сольны тур за пяць гадоў, для ўдзелу ў якім ён запрасіў рэпера [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У чэрвені 2013 года ў Канье Уэста і зоркі тэлевізійных шоу і фотамадэлі Кім Кардаш'ян нарадзілася першае дзіця, Норт. У кастрычніку Уэст і Кардаш'ян абвясцілі аб заручынах, што прыцягнула ўвагу СМІ<ref name="florence">{{cite web|language=en|url=http://www.huffingtonpost.com/2014/05/24/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding_n_5380985.html|title=Kim Kardashian, Kanye West Are Married In Over-The-Top Wedding In Florence|first=Stephanie|last=Marcus|date=2014-05-24|publisher=[[The Huffington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023185705/https://www.huffingtonpost.com/2014/05/24/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding_n_5380985.html|archive-date=2018-10-23|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. У лістападзе Уэст абвясціў, што разам з Рыкам Рубінам і {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru}} працуе над новым альбомам, запланаваным да выхаду летам 2014 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У снежні кампанія [[Adidas]] абвясціла аб выпуску лініі адзення, створанай сумесна з Уэстам — {{Не перакладзена 3|Adidas Yeezy|3=ru}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У траўні 2014 года Уэст і Кардаш'ян пажаніліся ў [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]], на закрытую цырымонію была запрошаная вялікая колькасць артыстаў і знакамітасцяў<ref name="florence3">{{cite web|language=en|url=http://www.huffingtonpost.com/2014/05/24/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding_n_5380985.html|title=Kim Kardashian, Kanye West Are Married In Over-The-Top Wedding In Florence|first=Stephanie|last=Marcus|date=2014-05-24|publisher=[[The Huffington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023185705/https://www.huffingtonpost.com/2014/05/24/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding_n_5380985.html|archive-date=2018-10-23|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. 31 снежня 2014 года Уэст выпусціў сінгл «Only One», выкананы сумесна з [[Пол Мак-Картні|Полам Макартні]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У студзені 2015 года быў выпушчаны сінгл [[Рыяна|Рыяны]] «FourFiveSeconds», выкананы сумесна з Уэстам і Макартні<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У лютым Уэст выступіў на {{Не перакладзена 3|Saturday Night Live|3=ru}}, дзе ён выканаў сумесна з [[Сія (спявачка)|Сіяй]] і рэперам {{Не перакладзена 3|Vic Mensa|3=ru}} сваю новую кампазіцыю «Wolves»<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Таксама ў лютым Уэст прадставіў сваю сумесную з Adidas лінію адзення, названую Yeezy Season 1<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Яна была паказана на нью-йоркскай тыдні моды<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У сакавіку Уэст выпусціў сінгл «All Day», выкананы сумесна з Тэафілусам Лонданам, Allan Kingdom і Полам Макартні<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Ён упершыню выканаў дадзеную кампазіцыю на цырымоніі ўручэння прэміі BRIT Awards 2015, сумесна з шэрагам амерыканскіх рэпераў і прадстаўнікоў брытанскай {{Не перакладзена 3|Грайм|грайм|ru}} сцэны<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У верасні, падчас тыдня моды ў Нью-Ёрку, Уэст прадставіў сваю другую калекцыю адзення, Yeezy Season 2, на гэты раз створаную незалежна ад кампаніі Adidas<ref name="yeezy_season2">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/style/2015/09/kanye-west-yeezy-season-2-recap|title=Everything Going Down at Kanye West's Yeezy Season 2 NYFW Show|first=Karizza|last=Sanchez|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909040020/https://www.complex.com/style/2015/09/kanye-west-yeezy-season-2-recap|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. === 2015—2017: ''The Life of Pablo'' === {{main|The Life of Pablo}}Першапачаткова выхад сёмага альбома рэпера, які называўся ў той час ''So Help Me God'', быў запланаваны на 2014 год<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У сакавіку 2015 Уэст заявіў аб змене назвы на ''SWISH<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>''. У тым жа месяцы Чыкагскі Інстытут мастацтваў прысвоіў Канье Уэсту [[Honoris causa|ганаровую ступень доктара мастацтваў]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У сакавіку рэпер выступіў на фестывалі Гластанберы, нягледзячы на тое, што больш за 120 000 чалавек падпісалі петыцыю з патрабаваннем забараніць гэты выступ<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Пад канец свайго выступу Уэст заявіў, што ён — «найвялікшы рок-музыкант з усіх цяпер якія жывуць на дадзенай планеце»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Гэты выступ выклікаў неадназначную рэакцыю СМІ і фанатаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. [[Коры Тэйлар]], вакаліст гурта [[Slipknot]], выпусціў відэа, у якім ён заявіў: «Канье, ты не найвялікшы рок-музыкант ўсіх часоў. Што ты сам гэта заяўляеш, гаворыць сам за сябе»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Гурт [[The Who]], які выступіў на фестывалі на наступны дзень, таксама не пагадзіўся з заявай Уэста<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У снежні 2015 года Уэст выпусціў кампазіцыю «Facts»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У студзені 2016 года Канье Уэст прадставіў дзве кампазіцыі, «Real Friends» і «No More Parties in L.A.»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>, пазней якія трапілі ў альбом, а таксама ў чарговы раз змяніў назву свайго сёмага альбома, у гэты раз на ''Waves''. Аднак гэтая назва паслужыла прычынай сваркі з рэперам {{Не перакладзена 3|Wiz Khalifa|3=ru}}. У выніку Уэст змяніў назву альбома на канчатковы варыянт — ''[[The Life of Pablo]]''. Альбом быў прадстаўлены 11 лютага 2016 года, у Мэдысан-сквер-гардэн, адначасова з паказам яго новай калекцыі адзення Yeezy Season 3<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. ''The Life of Pablo'' быў выпушчаны 14 лютага 2016 года эксклюзіўна праз сэрвіс струменевага вяшчання [[Tidal]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Пасля выпуску альбома рэпер працягнуў ўносіць у яго змены, называючы яго «жывым, дыхаючым, пастаянна змяняюцца творчым самавыяўленнем»<ref name="tlop_updating">{{cite web|language=en|url=http://www.thefader.com/2016/03/15/kanye-west-is-updating-wolves|title=Kanye West Is Updating "Wolves"|first=Ben|last=Dandridge-Lemco|publisher=[[The Fader]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160317211812/http://www.thefader.com/2016/03/15/kanye-west-is-updating-wolves|archive-date=2016-03-17|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>, а [[Студыйны альбом|студыйныя альбомы]] на [[Кампакт-дыск|дысках]] — паміраючым фарматам<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.slate.com/articles/arts/culturebox/2016/02/kanye_west_s_the_life_of_pablo_is_an_attack_on_the_very_idea_of_the_album.html|title=The Life of Pablo Is an Attack on the Very Idea of the Album|first=Jack|last=Hamilton|date=2016-02-19|publisher=[[Slate]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324070257/http://www.slate.com/articles/arts/culturebox/2016/02/kanye_west_s_the_life_of_pablo_is_an_attack_on_the_very_idea_of_the_album.html|archive-date=2016-03-24|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на заяўленую эксклюзіўнасць, ''The Life of Pablo'' быў выпушчаны ў красавіку на астатніх лічбавых платформах<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Альбом у цэлым атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, але некалькі выданняў паставілі сярэднія ацэнкі<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Альбом першапачаткова не трапіў у чарты, паколькі Tidal не падаваў дадзеныя аб продажах<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>, але стала вядома, што за першыя 24 гадзіны альбом быў незаконна запампаваны больш за 500 000 разоў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Аднак у красавіку альбом трапіў у чарт ''Billboard'' 200, дзе ён дэбютаваў на першым радку<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У лютым 2016 года Уэст паведаміў пра тое, што яго новы альбом, названы ''Turbo Grafx 16'' у гонар аднайменнай гульнявой прыстаўкі, павінен выйсці летам 2016 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У чэрвені Уэст анансаваў другую кампіляцыю лэйбла GOOD Music, названую ''Cruel Winter'', апублікаваўшы першы сінгл з яе, кампазіцыю «Champions»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У сярэдзіне 2018 года вярнуўся да напісання музыкі. На працягу пяці тыдняў выходзілі альбомы, да якіх Уэст ён быў датычны ў якасці аўтара музыкі: {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru}} ''— Daytona,'' Kanye West ''— [[Ye]],'' Kids See Ghosts ''— [[Kids See Ghosts]]'' (сумесны праект Kanye West і {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru}}), {{Не перакладзена 3|Нас (рэпер)|Nas|ru|Нас (рэпер)}} ''— Nasir'', {{Не перакладзена 3|Тэяна Тэйлар|Тэяна Тэйлар|ru|Тейлор, Тейяна}} ''— K.T.S.E.<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>.'' У верасні 2018 года Канье Уэст і іншы вядомы рэпер {{Не перакладзена 3|Lil Pump|3=ru}} выпусцілі сумесны кліп пад назвай «I Love It». Прэм'ера відэа адбылася на цырымоніі ўзнагароджання [[Pornhub]], якую зрэжысаваў Уэст<ref name=":0">{{Cite news|title=Канье Уэст и Lil Pump корчат рожи и танцуют в гигантских костюмах. Это их новый клип — на песню «I Love It»|url=https://meduza.io/shapito/2018/09/07/kanie-uest-i-lil-pump-korchat-rozhi-i-tantsuyut-v-gigantskih-kostyumah-eto-ih-novyy-klip-na-pesnyu-i-love-it|work=[[Meduza]]|access-date=2018-09-30|language=ru|archive-date=2018-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930154619/https://meduza.io/shapito/2018/09/07/kanie-uest-i-lil-pump-korchat-rozhi-i-tantsuyut-v-gigantskih-kostyumah-eto-ih-novyy-klip-na-pesnyu-i-love-it}}</ref>. У роліку музыканты, апранутыя ў гіганцкія касцюмы з квадратнымі плячыма, ідуць па калідоры ўслед за актрысай {{Не перакладзена 3|Адэле Гівенс|4=Adele Givens}}, якая распавядае пра аргазмы. Перыядычна яна абгортваецца, у адказ выканаўцы карчанят грымасы<ref name=":02">{{Cite news|title=Канье Уэст и Lil Pump корчат рожи и танцуют в гигантских костюмах. Это их новый клип — на песню «I Love It»|url=https://meduza.io/shapito/2018/09/07/kanie-uest-i-lil-pump-korchat-rozhi-i-tantsuyut-v-gigantskih-kostyumah-eto-ih-novyy-klip-na-pesnyu-i-love-it|work=[[Meduza]]|access-date=2018-09-30|language=ru|archive-date=2018-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930154619/https://meduza.io/shapito/2018/09/07/kanie-uest-i-lil-pump-korchat-rozhi-i-tantsuyut-v-gigantskih-kostyumah-eto-ih-novyy-klip-na-pesnyu-i-love-it}}</ref>. === 2019—2022: ''Jesus Is King'', ''Donda'', і ''Donda 2'' === {{main|Jesus Is King|Donda|Donda 2}}6 студзеня 2019 года Уэст пачаў сваю штотыднёвую аркестроўку «Sunday Service», якая ўключае ў сябе соул-варыяцыі песень Уэста і іншых выканаўцаў, у якіх прынялі ўдзел мноства знакамітасцяў, уключаючы яго жонку Кардаш'ян, Чарлі Уілсана і Кіда Кудзі<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Уэст прадставіў новую песню «Water» на сваёй «Sunday Service», выступ з аркестроўкай на Coachella 2019<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>, якое, як пазней стала вядома, увойдзе ў яго будучы альбом ''[[Jesus Is King]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>.'' Альбом выйшаў з прэм'ерай фільма па матывах альбома. Ён стаў першым, хто ўзначаліў Billboard 200, Лепшыя R&B/хіп-хоп альбомы, Лепшыя рэп-альбомы, Лепшыя хрысціянскія альбомы і Лепшыя евангельскія альбомы адначасова<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. 25 снежня 2019 года Канье Уэст і царкоўны хор «Sunday Service» выпусцілі госпел-альбом ''Jesus Is Born'', які змяшчае 19 песень, уключаючы некалькі перапрацаваных старых песень Уэста<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Сам рэпер займаўся прадзюсаваннем і аранжыроўкай праекта. 30 чэрвеня 2020 года Уэст выпусціў сінгл пад назвай «Wash Us in the Blood» з удзелам амерыканскага рэпера {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот|Трэвіса Скота|ru}}, а таксама музычнае відэа, якое павінна было стаць вядучым сінглам з яго дзясятага студыйнага альбома ''[[Donda]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>''. Аднак у верасні 2020 года Уэст заявіў, што не будзе выпускаць больш ніякай музыкі да таго часу, пакуль «не завершыць [свой] кантракт з [[Sony]] і [[Universal Music Group|Universal]]»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. 16 кастрычніка ён выпусціў сінгл «Nah Nah Nah» Уэст правёў некалькі канцэртаў на стадыёне Mercedes-Benz Stadium для праслухоўвання свайго будучага альбома ''Donda'' летам 2021 года, дзе ён часова пасяліўся ў адной з раздзявалак стадыёна, ператварыўшы яе ў студыю гуказапісу, каб скончыць запіс<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Пасля шматлікіх затрымак ''Donda'' была выпушчана 29 жніўня 2021 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Уэст сцвярджаў, што альбом быў выпушчаны датэрмінова без яго адабрэння, і сцвярджаў, што Universal змяніла трэк-ліст<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Ён выпусціў палепшанае выданне ''Donda'', якое ўключае пяць новых песень, для стрімінговых сэрвісаў 14 лістапада 2021 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. 20 лістапада, праз некалькі дзён пасля спынення іх зацягнулася варожасці<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>, Уэст і рэпер Дрэйк пацвердзілі, што яны правядуць дабрачынны канцэрт «Free Larry Hoover» 9 снежня ў Мемарыяльным Калізеі Лос-Анджэлесе<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. 5 студзеня 2022 года Уэст быў абвешчаны адным з хэдлайнераў фестывалю музыкі і мастацтваў Coachella Valley ў 2022 годзе<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Пазней у тым жа месяцы, 15 студзеня, Уэст выпусціў першы сінгл для свайго будучага альбома ''[[Donda 2]]'', «Eazy» з удзелам рэпера {{Не перакладзена 3|The Game (рэпер)|The Game|ru|The Game (рэпер)}}<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>, выканаўчым прадзюсарам якога выступіць рэпер {{Не перакладзена 3|Future (рэпер)|Future|ru}}<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Уэст арганізаваў мерапрыемства па праслухоўванні альбома ў Loandepot Park у [[Маямі-Біч|Маямі]] 22 лютага<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. У красавіку, незадоўга да Coachella, Уэст адмовіўся ад удзелу ў якасці хэдлайнера<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>, затым працягнуў выступаць у якасці хэдлайнера Rolling Loud<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Уэст і The Game выканалі сінгл 22 ліпеня, гэта быў першы выступ Уэста за пяць месяцаў пасля таго, як ён трымаўся ў цені з тых часоў, як ''Donda 2'' засталася незавершанай<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Днём пазней, нягледзячы на адмену выступу ў якасці хэдлайнера, ён з'явіўся ў Rolling Loud падчас сэта {{Не перакладзена 3|Lil Durk|3=ru}}<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. У снежні 2022 года, пасля некалькіх тыдняў супярэчлівых антысеміцкіх заяў, Уэст апублікаваў новую песню «Someday We’ll All Be Free» у сваім Instagram<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>, а арганізацыя StopAntisemitism.com назвала Канье Уэста «Антысемітам года»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. === 2023—2024: ''Vultures'' === {{main|Vultures 1|Vultures 2|}}25 жніўня 2023 года паведамлялася, што Уэст знаходзіцца ў працэсе запісу свайго адзінаццатага студыйнага альбома, пры гэтым дзве блізкія да яго крыніцы заявілі, што выпуск новай музыкі «непазбежны». 13 кастрычніка ''Billboard'' паведаміў, што Уэст скончыў запіс сумеснага студыйнага альбома з {{Не перакладзена 3|Ty Dolla $ign|3=ru}} і знаходзіцца ў працэсе продажу альбома дыстрыбутарам, дадаўшы, што першапачаткова альбом быў прызначаны для афіцыйнага выпуску ў той жа дзень, але ў канчатковым выніку быў перанесены на больш позні тэрмін па невядомыя прычынах і чакаецца выпуск у бліжэйшыя тыдні. Аднайменны сінгл з альбома «Vultures» пры ўдзеле Bump J выйшаў 22 лістапада 2023 года. У канцы 2023-пачатку 2024 года Уэст і Ty Dolla $ign правялі некалькі канцэртаў, прысвечаных альбому. У сваім інстаграме Уэст абвясціў, што Vultures будуць выпушчаны як трылогія альбомаў, кожны з трох альбомаў будзе выпушчаны 9 лютага, 6 сакавіка і 5 красавіка 2024 года. У студзені 2024 года Уэст сумесна — падпісаў {{Не перакладзена 3|4Batz|3=ru}} і назваў яго сваім любімым новым артыстам. 8 лютага 2024 года Уэст выпусціў другі сінгл з першага альбома «Talking / Once Again» з удзелам сваёй старэйшай дачкі Норт. Днём пазней прадзюсар Эрык Сермон паведаміў у інтэрв'ю, што будучы адзінаццаты студыйны альбом Уэста будзе называцца ''Y3'', а таксама заявіў, што ён унёс свой уклад у стварэнне альбома ў 2023 годзе. З тых часоў Уэст адмаўляў працу над альбомам ''Y3''. 10 лютага 2024 года, праз некалькі гадзін пасля таго, як Уэст зладзіў вечарыну для праслухоўвання на UBS Arena, быў афіцыйна выпушчаны першы альбом трылогіі ''Vultures'' пад назвай ''[[Vultures 1]]''. Альбом дэбютаваў пад нумарам адзін у ''Billboard'' 200, стаўшы адзінаццатым запар альбомам Уэста і першым альбомам нумар адзін Ty Dolla Sign адпаведна. ''[[Vultures 2]]'' павінен быў выйсці 6 сакавіка, аднак выхад не адбыўся. ''Vultures 2'' выйшаў 3 жніўня таго ж года. 28 верасня падчас другога канцэрта ў [[Хайкоу]], [[Кітай]], на стадыёне Wuyuan River Stadium, Уэст анансаваў свой адзінаццаты сольны альбом ''Bully'', які дэбютаваў з трэкам «Beauty and the Beast». 25 кастрычніка на ўласнай старонцы ў Instagram Уэст анансаваў предзаказ альбома ''Bully'' праз свой сайт<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.billboard.com/music/music-news/kanye-west-bully-album-beauty-and-the-best-song-announcement-1235787962/|title=Ye Announces New Album ‘Bully,’ Debuts Song ‘Beauty and the Beast’ at China Listening Event|first=Mitchell|last=Peters|website=Billboard|date=2024-09-28|access-date=2025-03-19}}</ref>. === 2025 — {{Н.ч.}}: ''In a Perfect World'' і ''Bully'' === 18 сакавіка 2025 года выпусціў першую версію альбома ''[[Bully]]'', на сваёй старонцы ў [[X (сацыяльная сетка)|X]] і на [[YouTube]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Апублікаваная першапачаткова канцэптуальная вокладка альбома выкарыстала чырвоную [[Свастыка|свастыку]] на чорным фоне<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Тады ж Уэст заявіў аб падрыхтоўцы выпуску новага альбома ''Cukkk''. Першай жа песняй з яго стала «WW3». Тэкст песні выклікаў усеагульнае асуджэнне з-за сваёй лірычнай складнікам, якая змяшчала вытрымкі з радыкальнага антысемітызму Канье. На працягу трэка ён усхваляў [[Адольф Гітлер|Гітлера]] і скардзіўся, што шкадуе аб тым, што не ў стане быць сапраўдным нацыстам і сваім сярод іх з-за сваёй чорнай скуры, а таксама прызнаўся, што прагаласаваў за [[Дональд Трамп|Трампа]] на [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2024)|выбарах 2024 года]] і што чытае па дзве главы «[[Мая барацьба|Маёй барацьбы]]» Гітлера перад тым, як легчы спаць<ref name="Complex_nazi">{{Cite web|lang=en|url=https://www.complex.com/music/a/backwoodsaltar/ye-adin-ross-hitler-reaction|title=Adin Ross Horrified by Ye Rapping About Hitler, Suggests He Needs Help|author=Joe Price|website=[[Complex]]|date=2025-03-21|access-date=2025-11-19|url-status=live|subtitle=The popular Kick streamer believes that Ye needs serious help when it comes to his mental health}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. У апублікаваным кліпе на песню Уэст выкарыстаў кадры з ролікаў з міжрасавай парнаграфіяй і паказаў членаў [[Ку-клукс-клан|ку-клукс-клана]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Музычныя крытыкі рэзка крытычна адгукнуліся аб новай песні, заявіўшы, што Канье патрабуецца тэрміновая псіхіятрычная дапамога, і назваўшы тэкст песні «агідным» і «вар'яцкім»<ref name="Complex_nazi2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.complex.com/music/a/backwoodsaltar/ye-adin-ross-hitler-reaction|title=Adin Ross Horrified by Ye Rapping About Hitler, Suggests He Needs Help|author=Joe Price|website=[[Complex]]|date=2025-03-21|access-date=2025-11-19|url-status=live|subtitle=The popular Kick streamer believes that Ye needs serious help when it comes to his mental health}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Наступнай песняй з яго, апублікаванай у самвыдаце 8 мая 2025 года, у [[Дзень Перамогі ў Еўропе|дзень святкавання ў Еўропе перамогі над нацысцкай Германіяй]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>, стала «Heil Hitler» («[[Нацысцкае прывітанне|Хайль Гітлер]]»), якая пачынаецца з ваеннага маршу і працягваецца харавым выкананнем, у якім вакальная група на чале з Уэстам скандуе, што ўсе яны «нацысты» і аддае хвалу і прывітанне нацысцкаму фюрэру<ref name="ToI2">{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/self-described-nazi-rapper-kanye-west-releases-new-song-titled-heil-hitler/|title=Self-described Nazi rapper Kanye West releases new song titled ‘Heil Hitler’|lang=en|website=[[The Times of Israel]]|date=2025-05-09|url-status=live|subtitle=West reportedly claims song comes in response to having assets frozen, losing custody of children; clip features black men chanting Nazi slogan|access-date=2025-10-31}}</ref>. Трэк заканчваецца сэмплам з выступу Адольфа Гітлера<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. У песні Канье выкарыстаў цэлую серыю расісцкіх і радыкальна антысеміцкіх эпітэтаў. У той час як СМІ музычнага і агульнага характару ўспрынялі трэк Уэста рэзка крытычна<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.billboard.com/music/music-news/kanye-west-bully-album-beauty-and-the-best-song-announcement-1235787962/|title=Ye Announces New Album ‘Bully,’ Debuts Song ‘Beauty and the Beast’ at China Listening Event|first=Mitchell|last=Peters|website=Billboard|date=2024-09-28|access-date=2025-03-19}}</ref>, ультраправы публіцыст Нік Фуэнтес (якога Уэст называў «мой любімы [[Перавага белых|беласупремасіцкі]] браценік»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>) назваў яе «песняй года». Яна была выпушчаная эксклюзіўна ў X, паколькі [[Spotify]] і YouTube падвергнулі песню цэнзуры з-за яе ўтрымання<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Песня была афіцыйна забароненая ў Германіі праз законы аб забароне нацысцкай партыі, аднак стала медыявірусам у Інтэрнэце. Тады ж Уэст афіцыйна адкрыў сваю краму, у якой стаў прадаваць футболкі, на якіх напісана свастыка<ref name="Guardian_nazi2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/music/2026/jan/26/kanye-west-takes-out-full-page-ad-apologising-for-antisemitic-behaviour-and-denying-he-is-a-nazi-ye|title=Kanye West takes out full-page ad apologising for antisemitic behaviour and denying he is a Nazi|author=Laura Snapes|website=[[The Guardian]]|date=2026-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260126163620/https://www.theguardian.com/music/2026/jan/26/kanye-west-takes-out-full-page-ad-apologising-for-antisemitic-behaviour-and-denying-he-is-a-nazi-ye|archive-date=2026-01-26|access-date=2026-01-28|url-status=live|subtitle=Rapper, now known as Ye, apologises to his family and to the Black community and says he loves Jews, blaming his bipolar disorder for his ‘poor judgment and reckless behaviour’}}</ref>. Пазней урад [[Аўстралія|Аўстраліі]] забараніла Уэсту ўезд у краіну, анулявала яго візу і вымусіла адмяніць канцэрты з-за прапаганды нацызму<ref name="Reuters_censorship">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/australia-says-it-cancelled-kanye-wests-visa-over-heil-hitler-song-2025-07-02/|title=Australia cancels rapper Ye's visa over 'Heil Hitler' song|lang=en|date=2025-07-02|publisher=[[Reuters]]|url-status=live|access-date=2025-10-31}}</ref>. Аднак ужо 22 мая Уэст напісаў, што яго антысемітызму канчаткова наступіў канец. Ён пагутарыў з дзецьмі і «папрасіў Бога дараваць яму за ўсё»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Следам ён падвергнуў самацэнзуры ўласную творчасць, выпусціўшы новыя версіі абедзвюх антысеміцкіх песень, у якіх замяніў радкі з праслаўленнем нацыстаў і Гітлера і прыніжэннем габрэяў на згадванне хрысціянства і малітвы Богу<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref> і памяняў назву альбома на ''In a Perfect World'', адначасова пераназваўшы «Heil Hitler» у «Hallelujah»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Таксама рэпер ахвяраваў грошы [[Мемарыяльны музей Халакоста (ЗША)|Мемарыяльнаму музею Халакоста]] і назваў сябе перакананым [[Антыфашызм|антыфашыстам]]<ref name="hiphopdx_antifa">{{Cite web|lang=en|url=https://hiphopdx.com/news/kanye-wests-cuck-album-leaked-by-hackers/|title=Kanye West’s ‘Cuck’ Album Leaked By Hackers|author=Sam Moore|website=[[HipHopDX]]|date=2025-05-19|access-date=2025-11-19|url-status=live}}</ref>. У ліпені ён заявіў, што жадання заявіць нешта антысеміцкае ў яго няма зусім і ён адчувае сябе так нашмат лепш<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. У ліпені 2025 года Уэст заявіў, што альбом ''In a Perfect World'' не выйдзе, паколькі ён не хоча мець нічога агульнага з песнямі, якія напісаў падчас свайго заўзятага антысемітызму<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Замест гэтага ён заявіў, што выйдзе толькі яго 13 студыйны альбом Bully, некалькі разоў перанёсшы выхад і канчаткова запланаваўшы яго на 20 сакавіка 2026 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Напярэдадні выхаду альбома 26 студзеня 2026 года выйшла яго вялікае інтэрв'ю ў друкаванай версіі ''{{Не перакладзена 3|The Wall Street Journal|3=ru}}'', у якім ён патлумачыў свае паводзіны [[Біпалярны афектыўны разлад|біпалярным стрэсавым засмучэннем]] з-за траўмы галавы ў 2002 годзе. У чарговы раз Уэст назваў сябе антыфашыстам і заявіў, што падтрымлівае цэнтры па барацьбе з антысемітызмам і глыбока просіць прабачэння за свае паводзіны<ref name="Guardian_nazi">{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/music/2026/jan/26/kanye-west-takes-out-full-page-ad-apologising-for-antisemitic-behaviour-and-denying-he-is-a-nazi-ye|title=Kanye West takes out full-page ad apologising for antisemitic behaviour and denying he is a Nazi|author=Laura Snapes|website=[[The Guardian]]|date=2026-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260126163620/https://www.theguardian.com/music/2026/jan/26/kanye-west-takes-out-full-page-ad-apologising-for-antisemitic-behaviour-and-denying-he-is-a-nazi-ye|archive-date=2026-01-26|access-date=2026-01-28|url-status=live|subtitle=Rapper, now known as Ye, apologises to his family and to the Black community and says he loves Jews, blaming his bipolar disorder for his ‘poor judgment and reckless behaviour’}}</ref>. 29 студзеня 2026 года Уэст перанёс альбом ужо на 20 сакавіка<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. == Кандыдат у прэзідэнты == Зарэгістраваўся кандыдатам на пасаду [[Прэзідэнт ЗША|прэзідэнта ЗША]] [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2020)|2020 года]] ад Birthday Party. 19 ліпеня 2020 года правёў свой першы перадвыбарчы мітынг у штаце Паўднёвая Караліна. Уэст лічыць, што дзяржава не павінна забараняць аборты і прапанаваў выплачваць сем'ям, дзе нарадзілася дзіця, па 1 000 000 даляраў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. == Музычныя стылі == За час сваёй кар'еры Уэст перакаштаваў мноства розных музычных стыляў і жанраў. На пытанне аб тым, хто аказаў уплыў на яго ранняе творчасць, Уэст назваў такіх артыстаў, як {{Не перакладзена 3|A Tribe Called Quest|3=ru|4=A Tribe Called Quest}}, [[Сціві Уандэр]], [[Майкл Джэксан]], [[Джордж Майкл]], {{Не перакладзена 3|LL Cool J|3=ru|4=LL Cool J}}, [[Філ Колінз]] і [[Мадонна (спявачка)|Мадонна]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Ён таксама назваў {{Не перакладзена 3|Шон Комбс|Puff Daddy|ru|Комбс, Шон}} «найбольш важным культурным дзеячам» у сваім жыцці<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, [[Дэвід Боўі]] — «адной з найважнейшых крыніц натхнення»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Будучы падлеткам, Уэст пазнаёміўся з прадзюсарам {{Не перакладзена 3|No I.D.|3=ru|4=No I.D.}}, які стаў яго настаўнікам. No I.D. пускаў Уэста да сябе на студыю, дзе ён мог назіраць за ходам працы<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Першым музычным стылем, выкарыстаным Уэстам, стаў так званы «бурундучы соўл» ({{lang-en|chipmunk soul}}){{refn|Гэтая тэхніка атрымала назву з-за свайго гучання, падобнага на выдуманую групу [[Элвин и бурундуки (гурт)|Элвин и бурундуки]]<ref>{{cite web|last=Schiff|first=Mark|title=The Top 10 best Kanye West songs|url=http://www.axs.com/news/the-top-10-best-kanye-west-songs-77626|publisher=AXS|access-date=2016-07-12|language=en|archive-date=2018-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073655/https://www.axs.com/news/the-top-10-best-kanye-west-songs-77626|url-status=live}}</ref>.|group=~|name=}}. Дадзеная тэхніка заснавана на выкарыстанні значна паскораных сэмплаў класічных соўл-кампазіцый<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, што робіць гук больш высокім. Па словах рэпера, ён запазычыў дадзены стыль у RZA з групы {{Не перакладзена 3|Wu-Tang Clan|3=ru|4=Wu-Tang Clan}}, які выкарыстоўваў яго ў 1990-х гадах<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. RZA станоўча адгукнуўся аб Уэст, заявіўшы што ён «вельмі моцна паважае» яго<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Гэты стыль атрымаў вядомасць пасля выхаду альбома ''The Blueprint'', прадзюсарам якога стаў Уэст<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Пазней ён развіў яго ў сваім дэбютным альбоме, ''[[The College Dropout]]''. Пасля таго, як няскончаная версія альбома трапіла ў Інтэрнэт, Уэст вырашыў значна палепшыць альбом, дадаўшы ў кампазіцыі, у ліку іншага, струнныя інструменты і госпел-хоры<ref name="road_to_grammys3">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1496766/road-to-the-grammys-the-making-of-kanye-wests-college-dropout/|title=Road To The Grammys: The Making Of Kanye West's College Dropout|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718104107/http://www.mtv.com/news/articles/1496766/road-grammys-kanye-west.jhtml|archive-date=2011-07-18|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. [[Файл:West_performing.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:West_performing.jpg|міні|270x270пкс|Канье Уэст выступае з аркестрам у 2007 годзе]] Для працы над сваім другім альбомам, ''[[Late Registration]]'', створаным пад уплывам выканаўцаў па-за жанру хіп-хоп, такіх як група {{Не перакладзена 3|Portishead|3=ru|4=Portishead}}<ref name="rs_genius3">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, Уэст запрасіў амерыканскага кампазітара {{Не перакладзена 3|Джон Браян|Джона Браяна|ru|Брайон, Джон}}<ref name="mtv_brion2">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1507538/kanyes-co-pilot-jon-brion-talks-about-the-making-of-late-registration/|title=Kanye's Co-Pilot, Jon Brion, Talks About The Making Of Late Registration|first=Rodrigo|last=Perez|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513025655/http://www.mtv.com/news/1507538/kanyes-co-pilot-jon-brion-talks-about-the-making-of-late-registration/|archive-date=2021-05-13|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. На ''Late Registration'' Уэст аб'яднаў свой хіп-хоп на аснове соўла з жывой аркестравай музыкай Браяна<ref name="rs_late">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/late-registration-20050825|title=Kanye West Late Registration Album Review|first=Rob|last=Sheffield|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120620210112/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/late-registration-20050825|archive-date=2012-06-20|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Ён таксама выкарыстаў розныя перкусійныя інструменты, якія звычайна не выкарыстоўваюцца ў папулярнай ці хіп-хоп-музыцы, такія як берымбау, кітайскія званы і [[вібрафон]]<ref name="christgau_late">{{cite web|language=en|url=http://www.villagevoice.com/music/growing-by-degrees-6402336|title=Growing by Degrees|author=Christgau, Robert|author-link=Кристгау, Роберт|date=2005-08-30|publisher=[[The Village Voice]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160814192513/http://www.villagevoice.com/music/growing-by-degrees-6402336|archive-date=2016-08-14|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Па словах Роба Шэфілда з ''[[Rolling Stone]]'', на ''Late Registration'' Уэст «спрабуе ператварыць увесь музычны свет у тэрыторыю хіп-хопа» і «знішчае ўсе клішэ, звязаныя з хіп-хопам»<ref name="rs_late2">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/late-registration-20050825|title=Kanye West Late Registration Album Review|first=Rob|last=Sheffield|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120620210112/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/late-registration-20050825|archive-date=2012-06-20|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Музычны крытык Роберт Крыстгау пісаў, што «яшчэ ніколі хіп-хоп не быў гэтак комплексным і майстэрскім»<ref name="christgau_late2">{{cite web|language=en|url=http://www.villagevoice.com/music/growing-by-degrees-6402336|title=Growing by Degrees|author=Christgau, Robert|author-link=Кристгау, Роберт|date=2005-08-30|publisher=[[The Village Voice]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160814192513/http://www.villagevoice.com/music/growing-by-degrees-6402336|archive-date=2016-08-14|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Доўгі час Уэст быў адзіным папулярным выканаўцам, які гастраляваў са струнным аркестрам<ref name="rs_genius4">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. У сваім трэцім альбоме, ''[[Graduation]]'', Уэст адышоў ад звыклага соўла<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Палічыўшы, што ў ''Late Registration'' была дрэнная структура<ref name="rs_genius5">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, Уэст вырашыў зрабіць ''Graduation'' больш шчыльным, прыбраўшы з яго скіты<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Альбом уключаў у сябе элементы разнастайных жанраў, сярод якіх [[Электра (музыка)|электра]], дыска, [[рок-музыка]] і чыкагскі хаўс<ref name="graduation_disco2">{{cite web|language=en|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/10/AR2007091001600.html|title=Review: New CDs From 50 Cent, Kanye West|first=Brett|last=Johnson|date=2007-09-10|publisher=[[The Washington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110101537/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/10/AR2007091001600.html|archive-date=2012-11-10|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Сярод крыніц натхнення таксама называюцца арэна-рок-гурты<ref name="arena_rock2">{{cite web|language=en|url=http://www.timeout.com/newyork/music/kanye-west-1|title=Kanye West {{!}} Music {{!}} reviews, guides, things to do, film|first=Jesse|last=Serwer|publisher=[[Time Out]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019134152/http://www.timeout.com/newyork/music/kanye-west-1|archive-date=2013-10-19|access-date=2016-06-22|url-status=dead}}</ref>, такія як [[U2]], [[The Rolling Stones]] і [[Led Zeppelin]]. [[Файл:Roland_TR-808_(large).jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Roland_TR-808_(large).jpg|злева|міні|Roland TR-808 —драм-машына, якая стала асновай альбома ''808s & Heartbreak'']] Выпушчаны пасля шэрагу асабістых узрушэнняў, чацвёрты альбом Уэста, ''[[808s & Heartbreak]]'', ашаламляльна адрозніваўся ад яго папярэдніх работ<ref name="spin_is_sampling2">{{статья|автор=Newton, Matthew|заглавие=Is Sampling Dying?|ссылка=|язык=en|издание=[[Spin (журнал)|Spin]]|тип=журнал|год=2008|месяц=12|число=|том=|номер=|страницы=32|doi=|issn=|издательство=Spin Media}}: «Simple beats and Auto-Tuned vocals form the foundation of ''808s & Heartbreak'', Kanye West’s latest release. As the title implies, it’s a breakup album. But perhaps the split is deeper than even West realizes. His new sound is a bold departure from his previous efforts, but also a challenge to the parameters of what many listeners would consider hip-hop.»</ref>. На ім ён вырашыў адысці ад хіп-хопа ў бок электрапопа і [[Сінці-поп|сінці-попа]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/music/3563469/Kanye-West-808s-and-Heartbreak-out-of-the-darkness.html|title=Kanye West - 808s & Heartbreak: out of the darkness|first=Brian|last=Boyd|publisher=[[The Daily Telegraph]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035537/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/3563469/Kanye-West-808s-and-Heartbreak-out-of-the-darkness.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-13|url-status=live}}</ref>. Пры стварэнні альбом шырока выкарыстоўвалася драм-машына TR-808, аўтатюн і праграмныя сінтэзатары<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Гучанне альбома параўноўвалі з [[Пост-панк|пост-панкам]] 1980-х і нью-вейвам<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/music/3563469/Kanye-West-808s-and-Heartbreak-out-of-the-darkness.html|title=Kanye West - 808s & Heartbreak: out of the darkness|first=Brian|last=Boyd|publisher=[[The Daily Telegraph]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035537/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/3563469/Kanye-West-808s-and-Heartbreak-out-of-the-darkness.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-13|url-status=live}}</ref>. Уэст пазней прызнаўся, што працуючы над альбомам слухаў такіх музыкаў, як [[Joy Division]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, {{Не перакладзена 3|Гэры Ньюман|Гэры Ньюмана|ru|Ньюман, Гэри}}, TJ Swan<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref> і {{Не перакладзена 3|Бой Джордж|3=ru|4=Бой Джордж}}<ref name="minimal_but_functional2">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|title=Kanye West: “I’m Just Getting More Polished”|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302094928/http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|archive-date=2009-03-02|access-date=2016-07-13|url-status=live}}</ref>. Пазней Уэст назваў гэты альбом «першым чорным нью-вэйв-альбомам»<ref name="behind_the_mask2">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|title=Behind Kanye’s Mask: Kanye West Talks About His Career and Album ‘Yeezus’|first=Jon|last=Caramanica|date=2013-06-11|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612162353/http://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|archive-date=2013-06-12|access-date=2016-07-10|url-status=live}}</ref>. Выкарыстоўваючы «мінімалістычны, але функцыянальны» падыход да стварэння музыкі<ref name="minimal_but_functional">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|title=Kanye West: “I’m Just Getting More Polished”|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302094928/http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|archive-date=2009-03-02|access-date=2016-07-13|url-status=live}}</ref>, Уэст апрацоўваў свой голас аўтацюнам, змяняў вышыню гуку ў TR-808, каб атрымаць скажонае, электроннае гучанне<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, пасля чаго дадаваў да ўсяго гэтага такія традыцыйныя інструменты, як японскія барабаны тайко<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Па словах Мэцью Траммелла з ''Rolling Stone'', альбом апярэджваў свой час і быў «магчыма, самай бліскучай працай» Уэста<ref name="rs_808_brilliant2">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|title=Kanye West Claims the Stage in Atlantic City|first=Matthew|last=Trammell|date=2012-07-07|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710102541/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|archive-date=2012-07-10|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. У сваім пятым альбоме, ''[[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]]'', які сам Уэст назваў «альбомам-выбачэннем» за сваю выхадку на MTV VMA 2009<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, ён вярнуўся да хіп-хопу<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Альбом, адзначаны крытыкамі за яго максімалісцкае гучанне<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, уключае ў сябе элементы ўсіх папярэдніх альбомаў Уэста. ''[[Entertainment Weekly]]'' адзначае «раскошны соўл з ''The College Dropout'' 2004 года, сімфанічнае пышнасць ''Late Registration'', глянец ''Graduation'' 2007 года і эмацыйна знясіленыя электронныя матывы ''808s & Heartbreak'' 2008 года»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Эндзі Келман з ''[[AllMusic]]'' назваў ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'' «кульмінацыяй» першых пяці альбомаў рэпера, заўважыўшы, што ён «не проста запазычвае іх характарыстыкі», а аб'ядноўвае іх элементы так, што іх «цяжка аддзяліць адзін ад аднаго і пералічыць»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Yeezus_tour.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Yeezus_tour.jpg|злева|міні|270x270пкс|Уэст выступае ў 2013 годзе ў рамках Yeezus Tour]] Шосты альбом, ''[[Yeezus]]'', названы Уэстам «пратэстам супраць музыкі»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, быў выкананы ў рэзкім стылі, заснаваным на розных жанрах. Музычны крытык Грег Кот у сваёй рэцэнзіі «''Yeezus'' Канье Уэста — [альбом, які] няпроста слухаць» для газеты ''[[Чыкага Трыб’юн|Chicago Tribune]]'' піша: «пры першым праслухоўванні, ён варожы, рэзкі (як па гучанні, так і па тэкстах) і з'яўляецца наўмысна адштурхвае, быццам ён спецыяльна створаны з мэтай праверыць самых заўзятых фанатаў [Уэста]». Журналіст адзначыў, што альбом спалучае ў сабе элементы эйсід-хаўса 80-х, чыкагскага дрыла 2013 года ў стылі {{Не перакладзена 3|Chief Keef|3=ru|4=Chief Keef}} і King Louie, [[індастрыял]] 90-х і эксперыментальнага хіп-хопа ў стылі {{Не перакладзена 3|Сол Уільямс|Сола Уільямса|ru|Уильямс, Сол}}, {{Не перакладзена 3|Death Grips|3=ru|4=Death Grips}} і {{Не перакладзена 3|Odd Future|3=ru|4=Odd Future}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. У ліку жанраў, элементы якіх прадстаўлены ў альбоме, таксама называюцца трэп<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, [[панк-рок]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref> і [[Электра (музыка)|электра]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Натхніўшыся мінімалістычным дызайнам архітэктара [[Ле Карбюзье|Ле Корбюзье]]<ref name="behind_the_mask3">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|title=Behind Kanye’s Mask: Kanye West Talks About His Career and Album ‘Yeezus’|first=Jon|last=Caramanica|date=2013-06-11|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612162353/http://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|archive-date=2013-06-12|access-date=2016-07-10|url-status=live}}</ref>, Уэст выкарыстаў скажоныя гукі драм-машын і «сінтэзатары, якія гучаць быццам яны паламаныя». Кампазіцыі альбома стылізаваныя пад пашкоджаныя гукавыя файлы, а вакальная частка зменена аўтацюнам і эфектамі мадуляцыі настолькі, што словы нярэдка становяцца цяжкаадметнымі<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Сэмплы, выкарыстаныя Уэстам у альбоме, адрозніваліся адзін ад аднаго паходжаннем: рэпер выкарыстаў як амерыканскія кампазіцыі накшталт «Strange Fruit», выкананую [[Ніна Сімон|Нінай Сымон]], так і замежныя накшталт «Gyöngyhajú lány» венгерскага рок-гурта {{Не перакладзена 3|Omega (група)|Omega|ru|Omega (группа)}} і «Are Zindagi Hai Khel» індыйскага кампазітара Рахула Дэў Бурмана<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Сёмы альбом рэпера, ''[[The Life of Pablo]]'', адрозніваўся ад папярэдніх альбомаў тым, што ён не быў выпушчаны на фізічных носьбітах і Уэст працягваў уносіць у яго змены ўжо пасля выхаду<ref name="tlop_updating2">{{cite web|language=en|url=http://www.thefader.com/2016/03/15/kanye-west-is-updating-wolves|title=Kanye West Is Updating "Wolves"|first=Ben|last=Dandridge-Lemco|publisher=[[The Fader]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160317211812/http://www.thefader.com/2016/03/15/kanye-west-is-updating-wolves|archive-date=2016-03-17|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. ''Entertainment Weekly'' адзначыў «сырую, часам нават спецыяльна пакінутую бязладнай кампазіцыю»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. ''Rolling Stone'' назваў яго «бязладным альбомам, які выглядае так, быццам яго адмыслова стварылі такім, пасля дакладнага як лазер ''Yeezus''» і які «спраектаваны так, каб гучаць быццам над ім усё яшчэ працуюць»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Часопіс ''Slant Magazine'' піша, што «альбом дзіўна звязвае розныя стадыі Канье: энтузіяста соўл-сэмплаў, забітага горам спевака пад аўтацюнам, геданістычнага авант-поп-кампазітара і індастрыял-рэп-балбатуна»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Іншы часопіс ''Slate'' заявіў, што ''The Life of Pablo'' — «вызначана падобны на альбом-барацьбу»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. == Іншая дзейнасць == [[Файл:Kanye_West_2010-10-21_001.tiff|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_West_2010-10-21_001.tiff|злева|міні|263x263пкс|Канье Уэст у 2010 годзе]] === Індустрыя моды === Ужо стаўшы вядомым як музыка, Канье Уэст зацікавіўся індустрыяй моды і захацеў займацца дызайнам адзення<ref>{{cite web|last=Reed|first=Ryan|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|publisher=[[Rolling Stone]]|access-date=2016-07-14|date=2015-02-20|language=en|archive-date=2017-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|url-status=live}}</ref>. У верасні 2005 года ён абвясціў, што рыхтуе сваю лінію адзення Pastelle. "Цяпер, калі я выйграў «Грэмі» і скончыў працу над ''Late Registration'', я гатовы запусціць сваю лінію адзення гэтай вясной", - заяўляў рэпер<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Праца над ёй ішла чатыры гады, асобныя яе элементы дэманстраваліся Уэстам на розных цырымоніях, аднак у 2009 годзе было абвешчана аб закрыцці лініі<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У тым жа годзе Уэст, у супрацоўніцтве з [[Nike]], выпусціў снікеры<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, другая версія якіх, Air Yeezy 2, была выпушчаная ў 2012 годзе<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Увесну 2009 года былі прадстаўлены створаныя Уэстам сумесна з [[Louis Vuitton]] снікеры. Яны былі запушчаны ў продаж у чэрвені 2009 года<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Акрамя гэтага Уэст супрацоўнічаў з італьянскім дызайнерам абутку<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref> і японскім брэндам {{Не перакладзена 3|A Bathing Ape|BAPE|ru|A Bathing Ape}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку 2011 года Уэст прадставіў на {{Не перакладзена 3|Тыдзень моды ў Парыжы|Тыдні моды ў Парыжы|ru|Неделя моды в Париже}} сваю першую жаночую калекцыю, DW Kanye West<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Яго падтрымалі такія мадэльеры, як {{Не перакладзена 3|Дын і Дэн Кейтэн|Дын і Дэн Кейтэн|ru|Дин и Ден Кейтен}}, {{Не перакладзена 3|Аліўе Тэйскенс|Аліўе Тэйскенс|4=Olivier Theyskens}} і {{Не перакладзена 3|Джэрэмі Скот|Джэрэмі Скот|ru|Скотт, Джереми}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на гэта, калекцыя атрымала прахалодныя і негатыўныя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У сакавіку 2012 года Уэст прадставіў сваю другую калекцыю<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, якая атрымала больш станоўчыя водгукі<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У лістападзе 2013 года стала вядома, што Уэст спыніў супрацоўніцтва з Nike і працуе з [[Adidas]]<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У лютым 2015 года былі прадстаўлены сумесныя з Adidas снікеры Yeezy 750 Boost<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку 2015 года была прадстаўлена першая сумесная лінія адзення Adidas і Канье Уэста, Yeezy Season 1<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Яна атрымала станоўчыя водгукі крытыкаў, часопіс [[Vogue]] адзначыў «мілітарысцкі аспект» — калекцыя была створана пасля таго, як Уэст ўбачыў беспарадкі ў Англіі ў 2011 годзе<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У чэрвені 2015 года былі прадстаўлены другія створаныя сумесна з Adidas снікёры, Yeezy Boost 350<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У верасні 2015 года, падчас тыдня моды ў Нью-Ёрку, Уэст прадставіў калекцыю адзення Yeezy Season 2, на гэты раз створаную незалежна ад Adidas<ref name="yeezy_season22">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/style/2015/09/kanye-west-yeezy-season-2-recap|title=Everything Going Down at Kanye West's Yeezy Season 2 NYFW Show|first=Karizza|last=Sanchez|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909040020/https://www.complex.com/style/2015/09/kanye-west-yeezy-season-2-recap|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку ён прадставіў чаравікі Yeezy 950 Boot, створаныя сумесна з Adidas<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. 11 лютага 2016 года, адначасова з прэзентацыяй яго альбома ''The Life of Pablo'', у Мэдысан-сквер-гардэн была прадстаўлена калекцыя адзення Yeezy Season 3<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. === Бізнес === У 2004 годзе, неўзабаве пасля выпуску дэбютнага альбома ''The College Dropout'', Канье Уэст заснаваў лэйбл GOOD Music, у супрацоўніцтве з [[Sony BMG]]. Першымі музыкамі лэйбла сталі сам Уэст, {{Не перакладзена 3|Common|3=ru|4=Common}} і {{Не перакладзена 3|Джон Леджэнд|Джон Леджэнд|ru|Ледженд, Джон}}<ref name="complete_history_good2">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/music/2012/09/the-complete-history-of-good-music/|title=The Complete History of G.O.O.D. Music|first=Benjamin|last=Chesna|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035758/https://www.complex.com/music/2012/09/the-complete-history-of-good-music/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. У цяперашні час у ліку артыстаў лэйбла: сам Уэст, {{Не перакладзена 3|Big Sean|3=ru|4=Big Sean}}, Mirza Ragimkhanov, {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}}, {{Не перакладзена 3|Теяна Тэйлар|Теяна Тэйлар|ru|Тейлор, Тейяна}}, [[Mos Def]], {{Не перакладзена 3|D’banj|4=D’banj}} і Джон Леджэнд, а таксама прадзюсары, у ліку якіх, {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}}, {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru|4=Q-Tip}}, {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот|3=ru|4=Трэвіс Скот}}, {{Не перакладзена 3|No I.D.|4=No I.D.}}, {{Не перакладзена 3|Джэф Баскер|Джэф Баскер|4=Jeff Bhasker}} і {{Не перакладзена 3|S1 (прадюсар)|S1|4=S1 (producer)}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У лістападзе 2015 года Уэст прызначыў рэпера Pusha T на пасаду прэзідэнта лэйбла<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У 2008 годзе рэпер абвясціў, што збіраецца адкрыць дзесяць рэстаранаў сеткі хуткага харчавання {{Не перакладзена 3|Fatburger|4=Fatburger}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Было адкрыта два рэстарана, аднак адзін з іх неўзабаве зачыніўся<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, а другі быў выкуплены самой сеткай<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У студзені 2012 года Уэст абвясціў аб стварэнні крэатыўнага агенцтва {{Не перакладзена 3|DONDA|4=DONDA}}, названы ў гонар яго маці<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У анонсе Уэст заявіў, што кампанія «працягне тое, што не паспеў скончыць [[Стыў Джобс]]» і што яна будзе «збіраць найвялікшых мысляроў і змяшчаць іх у крэатыўную прастору, у якой яны змогуць абменьвацца ідэямі». Мэтай кампаніі было заяўлена «стварэнне прадуктаў і ўражанняў, якія людзі захочуць і змогуць набыць»<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Крытыкі адзначалі мінімалістычную стылістыку прадуктаў кампаніі<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У сакавіку 2015 года было абвешчана, што Уэст стаў саўладальнікам сэрвісу струменевага вяшчання [[Tidal]]. Сэрвіс спецыялізуецца на трансляцыі lossless-аўдыё (cціск аўдыя без страт) і кліпаў высокага дазволу. Усяго сэрвісам кіруюць 16 музыкаў, сярод якіх, акрамя Уэста, [[Беёнсэ|Беёнсе]], [[Jay-Z]], [[Рыяна]], [[Мадонна (спявачка)|Мадонна]] і [[Нікі Мінаж]]<ref name="tidal_value">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|title=Jay Z Reveals Plans for Tidal, a Streaming Music Service|first=Ben|last=Sisario|date=2015-03-30|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000518/https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Гэта стала магчымым пасля таго, як Jay-Z выкупіў матчыну кампанію сэрвісу, {{Не перакладзена 3|Aspiro|4=Aspiro}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Ідэяй Tidal стаў сэрвіс, кіраваны артыстамі<ref name="tidal_value2">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|title=Jay Z Reveals Plans for Tidal, a Streaming Music Service|first=Ben|last=Sisario|date=2015-03-30|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000518/https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, паколькі адзін з найбольш вядомых сэрвісаў струменевага вяшчання, [[Spotify]], крытыкаваўся за нізкія выплаты<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. «Асноўная праблема-прымусіць усіх зноў паважаць музыку, разумець яе каштоўнасць», - заявіў Jay-Z У прэс-рэлізе<ref name="tidal_value3">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|title=Jay Z Reveals Plans for Tidal, a Streaming Music Service|first=Ben|last=Sisario|date=2015-03-30|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000518/https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. === Філантропія === У 2003 годзе Канье Уэст заснаваў у [[Чыкага]] ўласны [[Дабрачыннасць|дабрачынны фонд]] Kanye West Foundation, створаны з мэтай дапамагчы маладым і паменшыць непісьменнасць<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У жніўні 2007 года фонд правёў дабрачынны канцэрт, на якім было сабрана больш за 500 000 даляраў<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Пасля смерці маці рэпер пераназваў фонд у The Dr. Donda West Foundation<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, а ў 2011 годзе — цалкам закрыў яго<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У 2013 годзе Уэст, сумесна са сваім сябрам рэперам {{Не перакладзена 3|Rhymefest|4=Rhymefest}} і яго жонка Доні Сміт, адкрыў некамерцыйную арганізацыю Donda's House<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У ёй, у рамках праграмы Got Bars?, праводзіліся ўрокі для падлеткаў 15-24 гадоў, на якіх іх навучалі стварэнню музыкі. Акрамя гэтага былы прафесійны футбаліст праводзіў з імі заняткі па [[Ёга|ёзе]] і [[Фітнес|фітнесу]]<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Канье Уэст прымаў актыўны ўдзел у многіх дабрачынных акцыях, канцэртах і розных зборах сродкаў: для дапамогі пацярпелым ад урагану «Катрына», фестывалі Жывая Планета Зямля<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, [[Сусветны дзень водных рэсурсаў|Сусветным дні водных рэсурсаў]]<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, дабрачынных марафонах [[Nike]], а таксама сумеснай з [[MTV]] праграме дапамогі вайскоўцам, якія вярнуліся з [[Іракская вайна|вайны ў Іраку]]<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * [[The College Dropout]] ([[2004]]) * [[Late Registration]] ([[2005]]) * [[Graduation (альбом)|Graduation]] ([[2007]]) * [[808s & Heartbreak]] ([[2008]]) * [[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]] (2010) * Yeezus (2013) * The Life of Pablo (2016) * Ye (2018) * Jesus Is King (2019) * Donda (2021) * Donda 2 (2022) * [[Bully (альбом)|Bully]] (2026) '''Альбомы ў суаўтарстве''' * Watch the Throne (2011) (разам з [[Jay-Z]]) * Kids See Ghosts (2018) (разам з Kid Cudi, як дуэт Kids See Ghosts) * Vultures 1 (2024) (разам з Ty Dolla Sign, як дуэт ¥$) * Vultures 2 (2024) (разам з Ty Dolla Sign, як дуэт ¥$) * Never Stop (2025) (міні-альбом, разам з King Combs) '''Кампіляцыі''' * Cruel Summer (2012) (альбом-кампіляцыя артыстаў заснаванага Уэстам лэйбла GOOD Music) == Крыніцы == <references group="~" /> {{крыніцы}} == Спасылкі == {{commons|Category:Kanye West}} * [http://www.kanyeyeezy.com/ Fansite] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130804143649/http://kanyeyeezy.com/ |date=4 жніўня 2013 }} * [http://www.kanyeuniversecity.com/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090730091844/http://www.kanyeuniversecity.com/ |date=30 ліпеня 2009 }} {{ref-en}}{{Канье Уэст}} {{Бібліяінфармацыя}}{{DEFAULTSORT:Уэст Канье}} [[Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards]] [[Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards]] [[Катэгорыя:Музыканты ЗША]] [[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Рэперы ЗША]] [[Катэгорыя:Канье Уэст| ]] 4yky7uo6i4pz9xsb0mjvyhcup92xmu7 14 49734 5136035 3561581 2026-05-05T09:36:35Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Поп-гурты]]; дададзена [[Катэгорыя:Поп-гурты паводле стыляў]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5136035 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Рок-гурты паводле стыляў|Поп]] [[Катэгорыя:Поп-гурты паводле стыляў|Рок]] [[Катэгорыя:Поп-рок]] mhcn3kylteb52wi24fnmg6qzu15yjbt 0 49744 5136023 5069450 2026-05-05T09:20:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5136023 wikitext text/x-wiki {{Мастак |імя = Мікалай Гаўрылавіч Шмацько |арыгінал імя = |партрэт = Timoshenko Shmatko.jpg |памер = 200 px |апісанне = Мікалай Шмацько і «Украінская Аўрора» |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = {{USSR}} → {{UKR}} |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = }} {{цёзкі2|Шмацько}} '''Мікалай Гаўрылавіч Шмацько''' (нар. {{ДН|||1943}}, [[Данецкая вобласць]], [[Украіна|УССР]]) — украінскі [[скульптар]] і [[мастак]]. [[Выява:Svyatogorskaya Blessed Virgin by Nicolai Shmatko.jpg|thumb|200px|Святагорская Багародзіца]] Аўтар больш за 750 помнікаў ([[барэльеф]]ы, [[гарэльеф]]ы, [[скульптура|скульптуры]]) і каля 500 карцін. Аўтарская калекцыя, якая экспануецца ў галерэі «Шмацько і сыны», налічвае больш за 70 скульптур з уральскага і італьянскага [[мармур]]у і каля 300 карцін ([[жывапіс]], [[Графіка (мастацтва)|графіка]]) У [[2000]] г. прызначаны на пасаду прафесара кафедры мастацкай творчасці і мастацтваў [[Маскоўскі інстытут сусветных цывілізацый|Маскоўскага інстытута сусветных цывілізацый]]. У [[2004]] г. М. Г. Шмацько было даручана стварыць мармуровую скульптуру Багародзіцы для Святагорскай Лаўры (Данецкая вобласць). Восенню 2004 г. адбылося адкрыццё Лаўры і ўстаноўка скульптуры Багародзіцы вышынёй 4,2 м (скульптура высечаная з 2 блокаў уральскага мармуру вагою 40 тон). За стварэнне скульптуры Святагорскай Багародзіцы ўзнагароджаны Блажэннейшым Мітрапалітам Кіеўскім і ўсяе Украіны Уладзімірам ордэнам Нестара-летапісца III ступені. Восенню [[2005]] г. адбылося адкрыццё адбудаванай Успенскай царквы ў сяле Келеберда Палтаўскай вобласці, дзе ўстаноўлена скульптура «Укрыжаванне Хрыста». == Выстаўкі == * 1985—1991: галерея «Шмацько і сыны», [[Болград]], Адэская вобласць * 1991—2003: галерэя «Шмацько і сыны», [[Чырвоны Луч]], Луганская вобласць * 1992: [[Луганск]] * 1993: [[Кіеў]] * 2000: Маскоўскі інстытут сусветных цывілізацый, [[Масква]] * 2003: [[Данецк]] * 2003—2004: галерэя «Шмацько і сыны», [[Славянск]], Данецкая вобласць * 2004—2010: галерэя «Шмацько і сыны», [[Луганск]] * 2007: Біенале 2007, [[Фларэнцыя]], [[Італія]] * 2009: Біенале 2009, Фларэнцыя, Італія * [[2012]]: [[Арт-Манака]] [[2012]], [[Манака]], [[Францыя]] == Творы захоўваюцца ў музеях == [[Выява:soshenko.jpg|thumb| Сошенко Іван Максімавіч (скульптар Мікалай ШМАЦЬКО)]] * Бюст Сошенко Івана Максімавіча (скульптар Мікалай ШМАЦЬКО), захоўвацца ў музеі Тараса Рыгоравіча Шаўчэнкі ў Акадэміі мастацтваў, ([[Санкт-Пецярбург]]). {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.kingofmarble-shmatko.com/ Мармуравая скульптура Караля мармуру Мікалая Шмацько] {{ref-ru}}{{ref-en}}{{ref-de}} * [http://basmahbintsaud.com/blog/a-sculpture-has-been-made-in-honour-of-hrh-princess-basmah/ The official website of HRH Princess Basmah Bint Saud. A Sculpture has been made in honour of HRH Princess Basmah] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130323190808/http://basmahbintsaud.com/blog/a-sculpture-has-been-made-in-honour-of-hrh-princess-basmah/ |date=23 сакавіка 2013 }} * [http://www.golos.com.ua/rus/article/1177594027.html «Голос Украины»: Нам лягчэй палюбіць гэту скульптуру, чым яе аўтара] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090408073912/http://www.golos.com.ua/rus/article/1177594027.html |date=8 красавіка 2009 }}{{ref-ru}} * [http://www.segodnya.ua/news/12077369.html «СЕГОДНЯ»: Італія чакае апосталаў Шмацько] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081011054232/http://www.segodnya.ua/news/12077369.html |date=11 кастрычніка 2008 }}{{ref-ru}} * [http://www.day.kiev.ua/103504/ «День»: Скульптар з падзямелля Мікалай Шмацько]{{ref-ru}} * [http://www.facts.kiev.ua/archive/2008-01-03/21679/index.html «ФАКТЫ»: Чыноўнікі заявілі, што паездка на Біенале — мая прыватная справа, але ўзнагароду я зарабіў не для сябе, а для ўсёй Украіны]{{ref-ru}} * [https://archive.today/20120530200822/www.zn.ua/3000/3680/63562/ «ЗЕРКАЛО НЕДЕЛИ»: Чалавек з мармуру]{{ref-ru}} * [http://www.segodnya.ua/news/10052133.html «СЕГОДНЯ»: Бродскі хоча купіць голую Юлю для Шуфрыча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081002110823/http://www.segodnya.ua/news/10052133.html |date=2 кастрычніка 2008 }}{{ref-ru}} * [http://www.facts.kiev.ua/archive/2003-09-10/40946/index.html «ФАКТЫ»: «Я 13 лет жил в подземелье», — говорит скульптор-самородок Николай Шматько, которого сегодня называют «Королем мрамора»]{{ref-ru}} * [http://rerter.livejournal.com/ Цімашэнка ўвойдзе ў гісторыю аголенай]{{ref-ru}} * [http://www.golos.com.ua/Article.aspx?id=166454 «Голос України» — газета верховної ради України: Микола Шматько: «Прообразами апостолів стали реальні люди»]{{Недаступная спасылка}}{{ref-uk}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шмацько Мікалай}} [[Катэгорыя:Скульптары Украіны]] [[Катэгорыя:Скульптары]] [[Катэгорыя:Мастакі Украіны]] [[Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мастакі СССР]] [[Катэгорыя:Скульптары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Скульптары СССР]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна УПЦ прападобнага Нестара Летапісца 3 ступені]] gytaqgfdcteuy8p1pwfekxs9z8ph1ej 0 51691 5135943 4827281 2026-05-05T05:27:07Z Rymchonak 22863 /* Фільмаграфія */ дапаўненне 5135943 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст | Імя = Бурвіль | Арыгінал імя = Bourvil | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = Андрэ Рабер Рэмбур | Дата нараджэння = 27.7.1917 | Месца нараджэння = {{Месца нараджэння|Прэто-Вікмар|у дэпартаменце Прыморская Сена}}, [[Францыя]] | Грамадзянства = {{Францыя}} [[Францыя]] | Дата смерці = 23.9.1970 | Месца смерці = {{Месца смерці|Парыж}}, [[Францыя]] | Прафесія = {{Акцёр|Францыі}}, {{спявак|Францыі}} | Гады актыўнасці = [[1941]]—[[1970]] | imdb_id = 0100186 }}[[Image:Montainville (Yvelines) - Tombe Bourvil01.jpg|thumb|Магіла Бурвіля]] '''Бурві́ль''' ({{lang-fr|Bourvil}}, псеўданім; сапраўднае імя '''Андрэ́ Робе́р Рэмбу́р''', {{lang-fr|André Robert Raimbourg}}; {{ДН|27|7|1917}} — {{ДС|23|9|1970}}) — [[Францыя|французскі]] акцёр і эстрадны спявак. == Біяграфія == Андрэ Рабер Рэмбур нарадзіўся 27 ліпеня 1917 года ў горадзе Прэта-Вікмар (дэпартамент Сена Прыморская). Рана страціў бацьку (падчас Першай Сусветнай вайны) і значную частку дзяцінства правёў у вёсцы Бурвіль (Bourville), назва якой стала яго творчым псеўданімам. Пачынаў працаваць у мюзік-холе, дзе спяваў і танчыў, выконваў мініяцюры гумарыстычнага плана. Затым стаў працаваць на радыё і з 1945 года здымаўся ў кіно. У 1956 годзе атрымаў прыз [[Венецыянскі кінафестываль|Венецыянскага кінафестывалю]] Кубак Вольпi за лепшую мужчынскую ролю ў фільме «[[Праз Парыж]]». У Бурвіля было двое дзяцей Дамінік (1950) і Філіп (1953) Рэмбур. Бурвіль памёр 23 верасня 1970 ад міеломнай хваробы. == Фільмаграфія == * (1960) «[[Капітан (фільм, 1960)|Капітан]]» — ''Кагален, вандроўны камедыянт'' * (1965) «[[Разявака]]» * (1966) «[[Вялікая прагулка]]» {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Комікі Францыі]] [[Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Кубак Вальпі»]] r4hd2d0ols6rmbrrl8i8echhcy1jyml 5135954 5135943 2026-05-05T06:02:09Z Rymchonak 22863 /* Фільмаграфія */ 5135954 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст | Імя = Бурвіль | Арыгінал імя = Bourvil | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = Андрэ Рабер Рэмбур | Дата нараджэння = 27.7.1917 | Месца нараджэння = {{Месца нараджэння|Прэто-Вікмар|у дэпартаменце Прыморская Сена}}, [[Францыя]] | Грамадзянства = {{Францыя}} [[Францыя]] | Дата смерці = 23.9.1970 | Месца смерці = {{Месца смерці|Парыж}}, [[Францыя]] | Прафесія = {{Акцёр|Францыі}}, {{спявак|Францыі}} | Гады актыўнасці = [[1941]]—[[1970]] | imdb_id = 0100186 }}[[Image:Montainville (Yvelines) - Tombe Bourvil01.jpg|thumb|Магіла Бурвіля]] '''Бурві́ль''' ({{lang-fr|Bourvil}}, псеўданім; сапраўднае імя '''Андрэ́ Робе́р Рэмбу́р''', {{lang-fr|André Robert Raimbourg}}; {{ДН|27|7|1917}} — {{ДС|23|9|1970}}) — [[Францыя|французскі]] акцёр і эстрадны спявак. == Біяграфія == Андрэ Рабер Рэмбур нарадзіўся 27 ліпеня 1917 года ў горадзе Прэта-Вікмар (дэпартамент Сена Прыморская). Рана страціў бацьку (падчас Першай Сусветнай вайны) і значную частку дзяцінства правёў у вёсцы Бурвіль (Bourville), назва якой стала яго творчым псеўданімам. Пачынаў працаваць у мюзік-холе, дзе спяваў і танчыў, выконваў мініяцюры гумарыстычнага плана. Затым стаў працаваць на радыё і з 1945 года здымаўся ў кіно. У 1956 годзе атрымаў прыз [[Венецыянскі кінафестываль|Венецыянскага кінафестывалю]] Кубак Вольпi за лепшую мужчынскую ролю ў фільме «[[Праз Парыж]]». У Бурвіля было двое дзяцей Дамінік (1950) і Філіп (1953) Рэмбур. Бурвіль памёр 23 верасня 1970 ад міеломнай хваробы. == Фільмаграфія == * (1953) «[[Таямніцы Версаля]]» — гід у музеі * (1960) «[[Капітан (фільм, 1960)|Капітан]]» — ''Кагален, вандроўны камедыянт'' * (1965) «[[Разявака]]» * (1966) «[[Вялікая прагулка]]» {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Комікі Францыі]] [[Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Кубак Вальпі»]] lyfmze9k1rvuhxc128d3o5k8osrdihx 0 53427 5135845 5071492 2026-05-04T20:04:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135845 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Морына |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 52|lat_sec = 06 |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 41|lon_sec = 10 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Іўеўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы =Морын |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 1595 |паштовы індэкс = 231331 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |OpenStreetMap = 242993083 |add1n=[[Рака]]|add1=[[Нёман]]}} '''Мо́рына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Moryna}}, {{lang-ru|Морино}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911r0042747&q_id=4797297|title=Решение Ивьевского районного Совета депутатов от 27 июня 2011 года № 35 «О преобразовании некоторых населенных пунктов района в агрогородки»|url-status=dead}}</ref> у [[Беларусь|Беларусі]], у [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Іўеўскі сельсавет|Іўеўскага сельсавета]]. == Геаграфія == За 10 км на паўднёвы захад ад [[Іўе|Іўя]], за 148 км ад [[Гродна]], за 19 км ад чыгуначнай станцыі [[Гаўя (станцыя)|Гаўя]], каля [[Нёман|Нёмана]]<ref name="БЭ10">{{крыніцы/БелЭн|10к}}</ref>. == Гісторыя == У канцы XIV стагоддзя навагрудскі князь [[Карыбут Альгердавіч]] даў Морына з возерам [[Лаўрышаўскі манастыр|Лаўрышаўскаму манастыру]]. У XVII стагоддзі ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У 1739 годзе ў Іўеўскай парафіі, уласнасць Навасельскага. У XIX — пачатку ХХ стагоддзяў вёска ва Уселюбскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Да 2017 года Морына было цэнтрам [[Морынскі сельсавет|Морынскага сельсавета]]<ref>{{Cite web|url=http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917r0083032&p1=1|title=Решение Гродненского областного Совета депутатов от 18 апреля 2017 года № 245 «О некоторых вопросах административно-территориального устройства Ивьевского района Гродненской области»|website=pravo.by|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. == Насельніцтва == * 1885 год — 660 жыхароў, 57 двароў. * 1897 год — 854 жыхары, 133 двары. * 1921—1939 гады — 671 жыхар, 130 двароў. * 1970 год — 945 жыхароў. * 1999 год — 524 жыхары, 253 двары<ref name="БЭ10" />. == Славутасці == * Каля паселішча знаходзіцца стаянка эпохі [[мезаліт]]у (VIII—V тысячагоддзі да н.э.), з 0,3 км ад заходняй ускраіны паселішча ва ўрочышчы Стрыйнава<ref name="БЭ10" /> — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|413В000304}}. * [[Свята-Троіцкая царква (Морына)|Свята-Троіцкая царква]] (пачатак ХХ стагоддзя; 1865) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|413Г000740}}. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|Морына||523}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Іўеўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Іўеўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] [[Катэгорыя:Морына| ]] nunpfi7yr3povcmghmx4yjgufuzkxti 0 59150 5135902 4973395 2026-05-05T01:04:55Z ~2026-22411-98 166618 удакладненне, вычытка 5135902 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта |эмблема = [[File:AMIA.by.png|AMIA.by]] |назва = Акадэмія Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь |скарачэнне = Акадэмія МУС Рэспублікі Беларусь |выява = Akademia of militia RB.jpg |арыгінал = |міжназва = |ранейшае = Мінская вышэйшая школа міліцыі (да 1 красавіка 1992 г.), Акадэмія міліцыі (да 1 верасня 1995 г.) |дэвіз = ''Служым Закону, Народу, Айчыне!'' |заснаваны = [[1958]] |рэарганізаваны = |год рэарганізацыі = |тып = Дзяржаўны |найменне пасады = Начальнік |піб пасады = [[Аляксандр Вячаслававіч Астрэйка]] |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |студэнты = |замежныя студэнты = |спецыялітэт = |бакалаўрыят = |магістратура = |аспірантура = |дактарантура = |дактары = |прафесары = |выкладчыкі = |размяшчэнне = {{BLR}}, [[Мінск]] |кампус = |адрас = [[Мінск]], [[Праспект Машэрава (Мінск)|пр-т Машэрава]], 6 |сайт = [https://www.amia.by] |узнагароды = |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 54 |lat_sec = 45 |lon_dir = E |lon_deg = 27 |lon_min = 34 |lon_sec = 37 |CoordScale = |edu_region = BY }} '''Акадэмія Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь''' — установа адукацыі [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]]. == Гісторыя == Гісторыя ВНУ вядзе свой пачатак з 16 мая 1958 года, даты стварэння мінскага аддзялення факультэта завочнага навучання Вышэйшай школы МУС СССР. 1 студзеня 1976 года ў адпаведнасці з Пастановай Савета Міністраў СССР ад 29 кастрычніка 1975 годзе і загадам МУС СССР ад 9 снежня 1975 года на базе мінскага аддзялення факультэта завочнага навучання Акадэміі МУС СССР была створана Мінская вышэйшая школа (МВШ) МУС СССР. Структурнымі падраздзяленнямі МВШ пасля сталі факультэт завочнага навучання, факультэт павышэння кваліфікацыі, Віленскі і Рыжскі факультэты вочна-завочнага навучання. На базе МВШ МУС СССР у красавіку 1992 года была створана Акадэмія міліцыі, якая з верасня 1995 года мае статус Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь. == Структура == === Факультэты === * [[Факультэт міліцыі Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь|Факультэт міліцыі]] * [[Следча-экспертны факультэт Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь|Следча-экспертны факультэт]] * [[Крымінальна-выканаўчы факультэт Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь|Крымінальна-выканаўчы факультэт]] * [[Факультэт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кіруючых кадраў Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь|Факультэт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кіруючых кадраў]] * [[Навукова-педагагічны факультэт Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь|Навукова-педагагічны факультэт]] * [[Факультэт права Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь|Факультэт права]] === Кафедры === {{Div col|2}} * Кафедра адміністрацыйнай дзейнасці ОУС факультэта міліцыі * Кафедра беларускай і замежных моў * Кафедра грамадзянскага і працоўнага права * Кафедра канстытуцыйнага і міжнароднага права * Кафедра крыміналістыкі * Кафедра крыміналістычных экспертыз * Кафедра аператыўна-вышуковай дзейнасці * Кафедра прававой інфарматыкі * Кафедра прафесійна-прыкладной фізпадрыхтоўкі * Кафедра псіхалогіі і педагогікі * Кафедра расследавання злачынстваў * Кафедра тактыка-спецыяльнай падрыхтоўкі * Кафедра тэорыі і гісторыі дзяржавы і права * Кафедра крымінальнага права і крыміналогіі * Кафедра крымінальнага працэсу * Кафедра крымінальна-выканаўчага права * Кафедра кіравання органамі ўнутраных спраў * Кафедра філасофіі і ідэалагічнай работы * Кафедра эканамічнай бяспекі {{Div col end}} === Іншыя падраздзяленні === * Вучэбна-метадычнае ўпраўленне * Міжнародны навучальны цэнтр Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь * Група інфармацыі і грамадскіх сувязяў * Цэнтральная бібліятэка == Начальнікі == {{Div col|2}} * [[Уладзімір Іванавіч Умнягін]] (1958—1966) * [[Пётр Якаўлевіч Ляднёў]] (1966—1971) * [[Дзям’ян Аляксандравіч Гаўрыленка]] (1971—1976) * [[Міхаіл Іванавіч Зырын]] (1976—1987) * [[Уладзімір Мікалаевіч Савічаў]] (1987—1995) * [[Уладзімір Антонавіч Данько]] (1995—1999) * [[Віталь Іванавіч Апанасевіч]] (1999—2002) * [[Юрый Сяргеевіч Яфімчык]] (2002—2005) * [[Юрый Аляксандравіч Мелехавец]] (2005—2007) * [[Іван Сцяпанавіч Сяргей]] (2008—2009) * [[Уладзімір Уладзіміравіч Бачыла]] * [[Сяргей Іванавіч Дарошка]] (2019 — 29 ліпеня 2021) * [[Аляксандр Паўлавіч Васільеў]] (29 ліпеня 2021 — 12 сакавіка 2025) * [[Аляксандр Вячаслававіч Астрэйка]] (з 8 красавіка 2025<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32500145 Указ Президента Республики Беларусь от 8 апреля 2025 г. № 145 «Об А. В. Астрейко»]</ref>) {{Div col end}} == Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі == * Уладзімір Пятровіч Шыянок<ref>{{Cite web|url=https://scholar.google.com/citations?user=ZxESH2cAAAAJ&hl=ru|title=Академия Google|website=scholar.google.com|access-date=2026-05-05}}</ref> * Уладзімір Аляксандравіч Кучынскі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/304202|title=Памёр прафесар Уладзімір Кучынскі|website=Наша Ніва|date=2022-11-28|access-date=2026-05-05}}</ref> * Аляксей Фёдаравіч Вішнеўскі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://elib.nlb.by/catalog/Author/Home?author=%D0%92%D1%96%D1%88%D0%BD%D0%B5%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96,+%D0%90.+%D0%A4.|title=Электронный каталог Национальной библиотеки Беларуси :: Национальная Библиотека РБ|website=elib.nlb.by|access-date=2026-05-05}}</ref> * [[Андрэй Аляксандравіч Радаман]] * [[Валерый Антонавіч Ананіч]] * [[Андрэй Мікалаевіч Жук]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Акадэмія МУС Рэспублікі Беларусь}} {{Начальнікі Акадэміі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь}} {{ВНУ Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Акадэміі Мінска]] [[Катэгорыя:Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1976 годзе]] [[Катэгорыя:1976 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Акадэмія Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь| ]] [[Катэгорыя:Паліцэйскія акадэміі]] 63ahlzitx4bppvk7ig1ju6iwn5vej6s 5135905 5135902 2026-05-05T01:11:22Z ~2026-22411-98 166618 абнаўленне звестак 5135905 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта |эмблема = [[File:AMIA.by.png|AMIA.by]] |назва = Акадэмія Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь |скарачэнне = Акадэмія МУС Рэспублікі Беларусь |выява = Akademia of militia RB.jpg |арыгінал = |міжназва = |ранейшае = Мінская вышэйшая школа міліцыі (да 1 красавіка 1992 г.), Акадэмія міліцыі (да 1 верасня 1995 г.) |дэвіз = ''Служым Закону, Народу, Айчыне!'' |заснаваны = [[1958]] |рэарганізаваны = |год рэарганізацыі = |тып = Дзяржаўны |найменне пасады = Начальнік |піб пасады = [[Аляксандр Вячаслававіч Астрэйка]] |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |студэнты = |замежныя студэнты = |спецыялітэт = |бакалаўрыят = |магістратура = |аспірантура = |дактарантура = |дактары = |прафесары = |выкладчыкі = |размяшчэнне = {{BLR}}, [[Мінск]] |кампус = |адрас = [[Мінск]], [[Праспект Машэрава (Мінск)|пр-т Машэрава]], 6 |сайт = [https://www.amia.by] |узнагароды = |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 54 |lat_sec = 45 |lon_dir = E |lon_deg = 27 |lon_min = 34 |lon_sec = 37 |CoordScale = |edu_region = BY }} '''Акадэмія Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь''' — установа адукацыі [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]]. == Гісторыя == Гісторыя ВНУ вядзе свой пачатак з 16 мая 1958 года, даты стварэння мінскага аддзялення факультэта завочнага навучання Вышэйшай школы МУС СССР. 1 студзеня 1976 года ў адпаведнасці з Пастановай Савета Міністраў СССР ад 29 кастрычніка 1975 годзе і загадам МУС СССР ад 9 снежня 1975 года на базе мінскага аддзялення факультэта завочнага навучання Акадэміі МУС СССР была створана Мінская вышэйшая школа (МВШ) МУС СССР. Структурнымі падраздзяленнямі МВШ пасля сталі факультэт завочнага навучання, факультэт павышэння кваліфікацыі, Віленскі і Рыжскі факультэты вочна-завочнага навучання. На базе МВШ МУС СССР у красавіку 1992 года была створана Акадэмія міліцыі, якая з верасня 1995 года мае статус Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь. == Структура == === Факультэты === * [[Факультэт міліцыі Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь|Факультэт міліцыі]] * [[Следча-экспертны факультэт Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь|Следча-экспертны факультэт]] * [[Крымінальна-выканаўчы факультэт Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь|Крымінальна-выканаўчы факультэт]] * [[Факультэт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кіруючых кадраў Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь|Факультэт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кіруючых кадраў]] * [[Навукова-педагагічны факультэт Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь|Навукова-педагагічны факультэт]] * [[Факультэт права Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь|Факультэт права]] === Кафедры === {{Div col|2}} * Кафедра адміністрацыйнай дзейнасці ОУС факультэта міліцыі * Кафедра беларускай і замежных моў * Кафедра грамадзянскага і працоўнага права * Кафедра канстытуцыйнага і міжнароднага права * Кафедра крыміналістыкі * Кафедра крыміналістычных экспертыз * Кафедра аператыўна-вышуковай дзейнасці * Кафедра прававой інфарматыкі * Кафедра прафесійна-прыкладной фізпадрыхтоўкі * Кафедра псіхалогіі і педагогікі * Кафедра расследавання злачынстваў * Кафедра тактыка-спецыяльнай падрыхтоўкі * Кафедра тэорыі і гісторыі дзяржавы і права * Кафедра крымінальнага права і крыміналогіі * Кафедра крымінальнага працэсу * Кафедра крымінальна-выканаўчага права * Кафедра кіравання органамі ўнутраных спраў * Кафедра філасофіі і ідэалагічнай работы * Кафедра эканамічнай бяспекі {{Div col end}} === Іншыя падраздзяленні === * Вучэбна-метадычнае ўпраўленне * Міжнародны навучальны цэнтр Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь * Група інфармацыі і грамадскіх сувязяў * Цэнтральная бібліятэка == Начальнікі == {{Div col|2}} * [[Уладзімір Іванавіч Умнягін]] (1958—1966) * [[Пётр Якаўлевіч Ляднёў]] (1966—1971) * [[Дзям’ян Аляксандравіч Гаўрыленка]] (1971—1976) * [[Міхаіл Іванавіч Зырын]] (1976—1987) * [[Уладзімір Мікалаевіч Савічаў]] (1987—1995) * [[Уладзімір Антонавіч Данько]] (1995—1999) * [[Віталь Іванавіч Апанасевіч]] (1999—2002) * [[Юрый Сяргеевіч Яфімчык]] (2002—2005) * [[Юрый Аляксандравіч Мелехавец]] (2005—2007) * [[Іван Сцяпанавіч Сяргей]] (2008—2009) * [[Уладзімір Уладзіміравіч Бачыла]] * [[Сяргей Іванавіч Дарошка]] (2019 — 29 ліпеня 2021) * [[Аляксандр Паўлавіч Васільеў]] (29 ліпеня 2021 — 12 сакавіка 2025) * [[Аляксандр Вячаслававіч Астрэйка]] (з 8 красавіка 2025<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32500145 Указ Президента Республики Беларусь от 8 апреля 2025 г. № 145 «Об А. В. Астрейко»]</ref>) {{Div col end}} == Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі == * [[Іван Ігнатавіч Басецкі]] * Уладзімір Пятровіч Шыянок<ref>{{Cite web|url=https://scholar.google.com/citations?user=ZxESH2cAAAAJ&hl=ru|title=Академия Google|website=scholar.google.com|access-date=2026-05-05}}</ref> * Уладзімір Аляксандравіч Кучынскі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/304202|title=Памёр прафесар Уладзімір Кучынскі|website=Наша Ніва|date=2022-11-28|access-date=2026-05-05}}</ref> * Аляксей Фёдаравіч Вішнеўскі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://elib.nlb.by/catalog/Author/Home?author=%D0%92%D1%96%D1%88%D0%BD%D0%B5%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96,+%D0%90.+%D0%A4.|title=Электронный каталог Национальной библиотеки Беларуси :: Национальная Библиотека РБ|website=elib.nlb.by|access-date=2026-05-05}}</ref> * [[Андрэй Аляксандравіч Радаман]] * [[Валерый Антонавіч Ананіч]] * [[Андрэй Мікалаевіч Жук]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Акадэмія МУС Рэспублікі Беларусь}} {{Начальнікі Акадэміі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь}} {{ВНУ Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Акадэміі Мінска]] [[Катэгорыя:Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1976 годзе]] [[Катэгорыя:1976 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Акадэмія Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь| ]] [[Катэгорыя:Паліцэйскія акадэміі]] n7k3x7rf83diiy4ufh8vam6g7dhrbfn 0 62582 5135942 5088861 2026-05-05T05:26:07Z Rymchonak 22863 /* Фільмаграфія */ 5135942 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Марэ}} {{Асоба | імя = Жан Марэ | арыгінал імя = Jean Marais | партрэт = Flickr - …trialsanderrors - Jean Marais by Carl Van Vechten, 1949.jpg | памер = 220px | апісанне = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | Амплуа = }} '''Жан Марэ''' ({{lang-fr|Jean Marais}}, сапраўднае імя '''Жан Альфрэд Вілем-Марэ''' ({{lang-fr|Jean Alfred Villain-Marais}}); {{ДН|11|12|1913}} — {{ДС|8|11|1998}}) — знакаміты [[Францыя|французскі]] {{акцёр|Францыі|XX стагоддзя}}, а таксама пастаноўшчык, {{празаік|Францыі|XX стагоддзя}}, {{мастак/кат|Францыі|XX стагоддзя}}, {{скульптар|Францыі|XX стагоддзя}}, славуты [[каскадзёр]]. == Біяграфія == Граў у прыгодніцкіх фільмах гераічныя ролі смелых і адважных персанажаў; пастаянна знаходзячыся ў выдатнай фізічнай форме, сам выконваў розныя трукі, біўся на шпагах, ездзіў на кані, скакаў з вокнаў і з мастоў. Рэжысёры спецыяльна кампанавалі кадры так, каб было бачна, што трук выконвае сам акцёр. Меў выключна выйгрышную фактуру — магутны гарманічны атлетычны целасклад, мускулістыя рукі і ногі, смелы і мужны твар з ярка выяўленымі валявым рысамі. У сваіх лепшых ролях даваў рамантычныя, ідэальныя вобразы рыцараў ці авантурыстаў без страху і заганы, людзей несакрушальнага духу, праведных і верных да мозгу касцей. Нягледзячы на ашаламляльны поспех у гледачак, быў геем. Вядомы шматгадовым творчым і любоўным саюзам з пісьменнікам, паэтам і рэжысёрам [[Жан Както|Жанам Както]], з якім Марэ пазнаёміўся ў 1937 годзе і быў разам каля 25 гадоў. Пабла Пікаса, убачыўшы некаторыя раннія скульптурныя творы Марэ, здзівіўся, як чалавек з такім талентам скульптара «марнуе свой час на нейкія здымкі ў кіно і працу ў тэатры». == Фільмаграфія == * (1949) «[[Таямніца Маерлінга]]» — кронпрынц Рудольф * (1950) «[[Арфей (фільм)|Арфей]]» — Арфей * (1957) «[[Белыя ночы (фільм, 1957)|Белыя ночы]]» — Кватэранаймальнік * (1960) «[[Завяшчанне Арфея]]» — Эдып * (1960) «[[Капітан (фільм, 1960)|Капітан]]» — шэвалье Франсуа дэ Капестан па мянушцы «Капітан» * (1961) «[[Капітан Фракас (фільм, 1961)|Капітан Фракас]]» — барон дэ Сіганьяк * (1964) «[[Фантамас (фільм, 1964)|Фантамас]]» — Фантамас / журналіст Фандор / лорд Шэлтан / турэмны наглядчык {{зноскі}} == Спасылкі == * {{imdb_name|id=0544786|name=Жан Маре}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Марэ}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»]] nlqi8piuvlik57msfv7d43avae1oiwi 5135958 5135942 2026-05-05T06:06:44Z Rymchonak 22863 /* Фільмаграфія */ 5135958 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Марэ}} {{Асоба | імя = Жан Марэ | арыгінал імя = Jean Marais | партрэт = Flickr - …trialsanderrors - Jean Marais by Carl Van Vechten, 1949.jpg | памер = 220px | апісанне = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | Амплуа = }} '''Жан Марэ''' ({{lang-fr|Jean Marais}}, сапраўднае імя '''Жан Альфрэд Вілем-Марэ''' ({{lang-fr|Jean Alfred Villain-Marais}}); {{ДН|11|12|1913}} — {{ДС|8|11|1998}}) — знакаміты [[Францыя|французскі]] {{акцёр|Францыі|XX стагоддзя}}, а таксама пастаноўшчык, {{празаік|Францыі|XX стагоддзя}}, {{мастак/кат|Францыі|XX стагоддзя}}, {{скульптар|Францыі|XX стагоддзя}}, славуты [[каскадзёр]]. == Біяграфія == Граў у прыгодніцкіх фільмах гераічныя ролі смелых і адважных персанажаў; пастаянна знаходзячыся ў выдатнай фізічнай форме, сам выконваў розныя трукі, біўся на шпагах, ездзіў на кані, скакаў з вокнаў і з мастоў. Рэжысёры спецыяльна кампанавалі кадры так, каб было бачна, што трук выконвае сам акцёр. Меў выключна выйгрышную фактуру — магутны гарманічны атлетычны целасклад, мускулістыя рукі і ногі, смелы і мужны твар з ярка выяўленымі валявым рысамі. У сваіх лепшых ролях даваў рамантычныя, ідэальныя вобразы рыцараў ці авантурыстаў без страху і заганы, людзей несакрушальнага духу, праведных і верных да мозгу касцей. Нягледзячы на ашаламляльны поспех у гледачак, быў геем. Вядомы шматгадовым творчым і любоўным саюзам з пісьменнікам, паэтам і рэжысёрам [[Жан Както|Жанам Както]], з якім Марэ пазнаёміўся ў 1937 годзе і быў разам каля 25 гадоў. Пабла Пікаса, убачыўшы некаторыя раннія скульптурныя творы Марэ, здзівіўся, як чалавек з такім талентам скульптара «марнуе свой час на нейкія здымкі ў кіно і працу ў тэатры». == Фільмаграфія == * (1949) «[[Таямніца Маерлінга]]» — кронпрынц Рудольф * (1950) «[[Арфей (фільм)|Арфей]]» — Арфей * (1953) «[[Таямніцы Версаля]]» — Людовік XV * (1957) «[[Белыя ночы (фільм, 1957)|Белыя ночы]]» — Кватэранаймальнік * (1960) «[[Завяшчанне Арфея]]» — Эдып * (1960) «[[Капітан (фільм, 1960)|Капітан]]» — шэвалье Франсуа дэ Капестан па мянушцы «Капітан» * (1961) «[[Капітан Фракас (фільм, 1961)|Капітан Фракас]]» — барон дэ Сіганьяк * (1964) «[[Фантамас (фільм, 1964)|Фантамас]]» — Фантамас / журналіст Фандор / лорд Шэлтан / турэмны наглядчык {{зноскі}} == Спасылкі == * {{imdb_name|id=0544786|name=Жан Маре}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Марэ}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»]] s8zxcyel0xlmhnquywhdnjikltkc9zs 0 63498 5135853 4618384 2026-05-04T20:38:18Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5135853 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Манастыр |Беларуская назва = Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр |Арыгінальная назва = |Выява = Полацак, Спаса-Еўфрасіньнеўскі манастыр.jpg |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = Спаса-Праабражэнскі сабор Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра |Краіна = [[Беларусь]] |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Полацк]] |Каардынаты = |Канфесія = [[Праваслаўе]] |Епархія = [[Полацкая і Глыбоцкая епархія|Полацкая]] |Тып манастыра = Жаночы |Першае згадванне = |Заснаванне = 1125 |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя насельнікі = [[Ефрасіння Полацкая]], [[Еўдакія (ігумення)|Еўдакія]] |Рэліквіі = [[Крыж Ефрасінні Полацкай]] (страчаны) |Настаяцель = |Сучасны статус = Дзеючы манастыр |Стан = |Сайт = http://spas-monastery.by/ |Commons = }} [[Файл:1992. Stamp of Belarus 0012.jpg|150px|thumb|Паштовая марка Беларусі, 1992 год]] '''Спа́са-Ефрасі́ннеўскі манасты́р''' — жаночы [[Праваслаўе|праваслаўны]] [[Манастыр|манастыр]] у [[Полацк]]у ([[Беларусь]]), адзін з найбольш шанаваных манастыроў [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]]. Важны цэнтр [[Полацкая школа дойлідства|полацкай школы дойлідства]] XII стагоддзя. == Гісторыя == Заснаваны святой князёўнай [[Ефрасіння Полацкая|Ефрасінняй Полацкай]] у [[1125]] годзе, калі яна пасялілася каля Праабражэнскай бажніцы ў Сяльцы (за 2,5 км ад [[Полацкі дзядзінец|дзядзінца]]). З цягам часу тут былі пастрыжаны ў манаства сёстры вялебнай Ефрасінні: родная [[Еўдакія (ігумення)|Еўдакія]] (Градзіслава) і стрыечная Еўпраксія (Звеніслава) — адзіная дачка полацкага князя [[Барыс Усяславіч|Барыса Усяславіча]]. Спачатку на тэрыторыі манастыра была ўзведзена мураваная [[Храм-пахавальня полацкіх епіскапаў|царква-пахавальня]], а крыху пазней, у [[1152]]—[[1161]] гадах намаганнямі Св. Ефрасінні быў пабудаваны мураваны [[Спаса-Праабражэнская царква (Полацк)|Спаса-Праабражэнскі сабор]] — найбольш захаваны помнік старажытнаполацкай архітэктуры. Яго будаўніком быў мясцовы [[Іаан (полацкі дойлід)|майстар Іаан]]. Абодва манументальныя будынкі ўзводзіла адна будаўнічая [[Арцель|арцель]]. У 1161 годзе на гэты храм Ефрасіння ахвяравала [[Пазалота|пазалочаны]] напрастольны крыж ([[Крыж Ефрасінні Полацкай]]) з часціцамі [[Мошчы|мошчаў]] шматлікіх святых і [[Жыватворчы Крыж Хрыстовы|Жыватворчага Крыжа Хрыстова]]. Крыж быў выразаны тутэйшым майстрам-ювелірам [[Лазар Богша|Лазарам Богшам]]. У [[XIII стагоддзе|XIII ст.]] крыж быў вывезены з Полацка ў [[Смаленск]], а адтуль пазней у [[Масква|Маскву]], пасля чаго вернуты ў манастыр [[Іван IV Васілевіч|Іванам Грозным]] пасля [[Аблога Полацка (1563)|захопу ім Полацка ў 1563 годзе]]. У 1580 годзе, пасля [[Аблога Полацка (1579)|ўзяцця Полацка]] (1579) [[Стэфан Баторый|Стэфанам Баторыем]], манастыр перададзены [[Езуіты|езуітам]]. У 1654 годзе, пасля захопу горада маскоўскімі войскамі, зноў перайшоў да праваслаўных. У 1667 годзе, пасля вяртання Полацка войскамі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], зноў перададзены езуітам, у якіх заставаўся да 1820 года. У [[1820]] годзе расійскія ўлады выгналі езуітаў з Полацку, манастыр перайшоў у дзяржаўную ўласнасць. У [[1832]] годзе манастыр быў перададзены духоўнаму ведамству і ў [[1840]] годзе адноўлены. У [[1841]] годзе Крыж Ефрасінні Полацкай быў зноў вернуты ў Спаса-Праабражэнскі сабор. У [[1840-я]] гадах старажытная мясцовасць была прылічана да разраду першакласных. У манастыры размясцілася [[Спаса-Еўфрасіннеўскае жаночае духоўнае вучылішча|Спаса-Ефрасіннеўскае духоўнае вучылішча]]. У [[1847]] годзе пры ігуменні Клаўдзіі (Шчыпаноўскай) была пабудавана '''Ефрасіннеўская [[Трапезная|трапезная]] царква'''. У [[1897]] годзе пры ігуменні Яўгеніі (Гаваровіч), паводле праекта архітэктара [[Уладзімір Фёдаравіч Коршыкаў|У. Ф. Коршыкава]] ў псеўдавізантыйскім стылі была ўзведзена манументальная пяціглавая [[Крыжаўзвіжанскі сабор (Полацк)|Крыжаўзвіжанская царква]]. У [[1921]] годзе савецкія ўлады зачынілі манастыр. Крыж быў рэквізаваны, у [[1928]] годзе перавезены ў [[Мінск]], а ў [[1929]] — у [[Магілёў]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў [[1941]] годзе Крыж Ефрасінні Полацкай бясследна знік і дагэтуль не знойдзены. У [[1929]] годзе экспедыцыяй у складзе расійскіх мастакоў і рэстаўратараў [[Ігар Эмануілавіч Грабар|Ігара Грабара]], [[Рыгор Восіпавіч Чырыкаў|Рыгора Чырыкава]] і П. І. Юкіна ў Спаса-Праабражэнскім саборы былі выяўлены і раскрыты [[Фрэска|фрэскі]] ХІІ стагоддзя. <center><gallery mode=packed heights=180> Выява:Head of Saint Polatsk Savior Euphrosine Monastery 01.jpg|Галава Святой, 38 х 59 см, паўднёвая сцяна Выява:Praying Saint Polatsk Savior Euphrosine Monastery.jpg|Святы, які моліцца. 162 х 68 см, [[Алтар|алтар]], паўднёвая сцяна Выява:Saint Basil The Great Polatsk Savior Euphrosine Monastery.jpg|[[Васілій Вялікі]]. 170 x 111,5 см, алтар, паўднёвая сцяна </gallery></center> == Архітэктура == На пачатак XX ст. архітэктурны комплекс манастыра фарміравалі размешчаныя [[Курданёр|курданёрам]] вакол невялікай плошчы 3 мураваныя храмы, [[Брама|брама]]-[[Званіца|званіца]] (XVI ст.), 2-павярховы, збудаваны яшчэ езуітамі келейны корпус (пачатак XVIII ст.), каля 20 драўляных і мураваных жылых і гаспадарчых будынкаў, сад і агарод. У другой палавіне XIX ст. да брамы прыбудаваны 2 бакавыя жылыя корпусы і ўзведзена вежа (не збераглася), у пачатку XX ст. з заходняга боку брамы пастаўлены 2-павярховы жылы корпус. У сярэдзіне XIX ст. побач са Спаса-Праабражэнскай царквой пабудавана «цёплая» царква-трапезная ў імя прападобнай Ефрасінні Полацкай. У 1899 г. узведзены вялікі мураваны сабор у гонар Уздвіжэння Крыжа Гасподняга. Галоўная планіровачная вось манастыра вызначаецца брамай-званіцай і Спаса-Праабражэнскай царквой. === Помнікі полацкай школы дойлідства === ==== Храм-пахавальня ==== {{асноўны|Храм-пахавальня полацкіх епіскапаў}} Найстаражытнейшым будынкам манастыра была царква-пахавальня, узведзеная, верагодна, у пачатку — першай палове XII ст. Яна ўяўляла сабой шасціслуповы, трохнефны [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальны будынак]] з адной [[Апсіда|апсідай]] і [[Хоры|хорамі]] на захадзе. З паўднёвага, паўночнага і заходняга бакоў храм абкружала шырокая [[Галерэя|галерэя]], аб'ёмы якой мелі выгляд [[Прытвор|прытвораў]]. Пад яе падлогай знойдзены старажытныя пахаванні ў цагляных скляпах, магчыма, полацкіх епіскапаў. Сцены будынка былі выкладзены з [[Плінфа|плінфы]] ў традыцыйнай полацкай тэхніцы [[Муроўка са схаваным радам|муроўкі «са схаваным радам»]]. Яго падмуркі складаліся з дробных валуноў, якія былі пакладзены насуха (без выкарыстання [[Вапна|вапнавага]] раствору). У інтэр'еры шырока выкарыстоўваліся [[Роспіс|роспісы]], у пакрыцці падлогі — дэкаратыўныя керамічныя пліткі і [[Мазаіка|мазаікі]]{{sfn|Рапапорт|1994|с=68}}. Пры раскопках быў выяўлены шыферны [[Саркафаг|саркафаг]]{{sfn|Рапапорт|1994|с=36—37}}. ==== Спаса-Праабражэнскі сабор ==== {{асноўны артыкул|Спаса-Праабражэнская царква (Полацк)}} Гэта быў выцягнуты ў плане крыжова-купальны трохнефны шасцістоўпны аб’ём. Як і ў храме-пахавальні, падмуркі сабора былі выкладзены з камянёў насуха (без раствору). Сцены будаваліся з плінфы ў тэхніцы муроўкі «са схаваным радам», але полацкі дойлід Іаан ужыў асаблівы прыём: водступ схаванага рада плінфы ад плоскасці фасада быў мінімальным (усяго 1—2 см), што надавала муроўцы выключна дэкаратыўны характар. Унікальнай канструктыўнай асаблівасцю сабора стала выкарыстанне дрэва ў падкупальных слупах: вышэй за васьмігранную частку заходніх слупоў у якасці пераходу да арак у муроўку ўстаўлены квадратныя пліты з вельмі шчыльнага цёмна-карычневага дрэва (маранага [[Дуб|дуба]]){{sfn|Рапапорт|1994|с=68, 75, 104, 139}}. Дынамічнае вертыкальнае нарастанне мас дасягалася за кошт выкарыстання пазакамарнага перакрыцця і кілепадобных [[Какошнік (архітэктура)|какошнікаў]]{{sfn|Рапапорт|1994|с=85}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін;[рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. — ISBN 978-985-11-0389-4 * {{Крыніцы/БелЭн|12к|Полацкі Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр|с=467—468}} * {{кніга |аўтар=[[П. А. Рапапорт|Раппопорт П. А.]] |загаловак=Строительное производство Древней Руси (X–XIII вв.) |месца=СПб. |выдавецтва=Наука |год=1994 |старонак=160 |спасылка= |isbn= |ref=Рапапорт}} * ''Майоров А. В.'' [http://www.drevnyaya.ru/vyp/2011_2/part_1.pdf Печать Евфросинии Галицкой из Новгорода] // Древняя Русь. Вопросы медиевистики" № 2(44), июнь 2011. — С. 5-25. == Спасылкі == {{ГККРБ|212Г000624}} {{Commons|Category:}} *[http://spas-monastery.by/ Сайт Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра] {{ref-ru}} * {{radzima|5092}} * {{ГБ|http://globustut.by/polock/index.htm#evfr_monast_main}} * {{Архіварта|spasa-eufrasinneuski-manastyr}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр}} {{Полацкае княства}} {{Полацкая школа дойлідства}} {{Славутасці Полацка}} [[Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Беларусі]] [[Катэгорыя:Манастыры Полацка]] [[Катэгорыя:Жаночыя манастыры]] [[Катэгорыя:Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр| ]] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Ефрасінні Полацкай]] 2evm7xn8j2xzrbzhfoa068hqiezi5cl 5135855 5135853 2026-05-04T20:38:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Архітэктура */ 5135855 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Манастыр |Беларуская назва = Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр |Арыгінальная назва = |Выява = Полацак, Спаса-Еўфрасіньнеўскі манастыр.jpg |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = Спаса-Праабражэнскі сабор Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра |Краіна = [[Беларусь]] |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Полацк]] |Каардынаты = |Канфесія = [[Праваслаўе]] |Епархія = [[Полацкая і Глыбоцкая епархія|Полацкая]] |Тып манастыра = Жаночы |Першае згадванне = |Заснаванне = 1125 |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя насельнікі = [[Ефрасіння Полацкая]], [[Еўдакія (ігумення)|Еўдакія]] |Рэліквіі = [[Крыж Ефрасінні Полацкай]] (страчаны) |Настаяцель = |Сучасны статус = Дзеючы манастыр |Стан = |Сайт = http://spas-monastery.by/ |Commons = }} [[Файл:1992. Stamp of Belarus 0012.jpg|150px|thumb|Паштовая марка Беларусі, 1992 год]] '''Спа́са-Ефрасі́ннеўскі манасты́р''' — жаночы [[Праваслаўе|праваслаўны]] [[Манастыр|манастыр]] у [[Полацк]]у ([[Беларусь]]), адзін з найбольш шанаваных манастыроў [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]]. Важны цэнтр [[Полацкая школа дойлідства|полацкай школы дойлідства]] XII стагоддзя. == Гісторыя == Заснаваны святой князёўнай [[Ефрасіння Полацкая|Ефрасінняй Полацкай]] у [[1125]] годзе, калі яна пасялілася каля Праабражэнскай бажніцы ў Сяльцы (за 2,5 км ад [[Полацкі дзядзінец|дзядзінца]]). З цягам часу тут былі пастрыжаны ў манаства сёстры вялебнай Ефрасінні: родная [[Еўдакія (ігумення)|Еўдакія]] (Градзіслава) і стрыечная Еўпраксія (Звеніслава) — адзіная дачка полацкага князя [[Барыс Усяславіч|Барыса Усяславіча]]. Спачатку на тэрыторыі манастыра была ўзведзена мураваная [[Храм-пахавальня полацкіх епіскапаў|царква-пахавальня]], а крыху пазней, у [[1152]]—[[1161]] гадах намаганнямі Св. Ефрасінні быў пабудаваны мураваны [[Спаса-Праабражэнская царква (Полацк)|Спаса-Праабражэнскі сабор]] — найбольш захаваны помнік старажытнаполацкай архітэктуры. Яго будаўніком быў мясцовы [[Іаан (полацкі дойлід)|майстар Іаан]]. Абодва манументальныя будынкі ўзводзіла адна будаўнічая [[Арцель|арцель]]. У 1161 годзе на гэты храм Ефрасіння ахвяравала [[Пазалота|пазалочаны]] напрастольны крыж ([[Крыж Ефрасінні Полацкай]]) з часціцамі [[Мошчы|мошчаў]] шматлікіх святых і [[Жыватворчы Крыж Хрыстовы|Жыватворчага Крыжа Хрыстова]]. Крыж быў выразаны тутэйшым майстрам-ювелірам [[Лазар Богша|Лазарам Богшам]]. У [[XIII стагоддзе|XIII ст.]] крыж быў вывезены з Полацка ў [[Смаленск]], а адтуль пазней у [[Масква|Маскву]], пасля чаго вернуты ў манастыр [[Іван IV Васілевіч|Іванам Грозным]] пасля [[Аблога Полацка (1563)|захопу ім Полацка ў 1563 годзе]]. У 1580 годзе, пасля [[Аблога Полацка (1579)|ўзяцця Полацка]] (1579) [[Стэфан Баторый|Стэфанам Баторыем]], манастыр перададзены [[Езуіты|езуітам]]. У 1654 годзе, пасля захопу горада маскоўскімі войскамі, зноў перайшоў да праваслаўных. У 1667 годзе, пасля вяртання Полацка войскамі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], зноў перададзены езуітам, у якіх заставаўся да 1820 года. У [[1820]] годзе расійскія ўлады выгналі езуітаў з Полацку, манастыр перайшоў у дзяржаўную ўласнасць. У [[1832]] годзе манастыр быў перададзены духоўнаму ведамству і ў [[1840]] годзе адноўлены. У [[1841]] годзе Крыж Ефрасінні Полацкай быў зноў вернуты ў Спаса-Праабражэнскі сабор. У [[1840-я]] гадах старажытная мясцовасць была прылічана да разраду першакласных. У манастыры размясцілася [[Спаса-Еўфрасіннеўскае жаночае духоўнае вучылішча|Спаса-Ефрасіннеўскае духоўнае вучылішча]]. У [[1847]] годзе пры ігуменні Клаўдзіі (Шчыпаноўскай) была пабудавана Ефрасіннеўская [[трапезная]] царква. У [[1897]] годзе пры ігуменні Яўгеніі (Гаваровіч), паводле праекта архітэктара [[Уладзімір Фёдаравіч Коршыкаў|У. Ф. Коршыкава]] ў псеўдавізантыйскім стылі была ўзведзена манументальная пяціглавая [[Крыжаўзвіжанскі сабор (Полацк)|Крыжаўзвіжанская царква]]. У [[1921]] годзе савецкія ўлады зачынілі манастыр. Крыж быў рэквізаваны, у [[1928]] годзе перавезены ў [[Мінск]], а ў [[1929]] — у [[Магілёў]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў [[1941]] годзе Крыж Ефрасінні Полацкай бясследна знік і дагэтуль не знойдзены. У [[1929]] годзе экспедыцыяй у складзе расійскіх мастакоў і рэстаўратараў [[Ігар Эмануілавіч Грабар|Ігара Грабара]], [[Рыгор Восіпавіч Чырыкаў|Рыгора Чырыкава]] і П. І. Юкіна ў Спаса-Праабражэнскім саборы былі выяўлены і раскрыты [[Фрэска|фрэскі]] ХІІ стагоддзя. <center><gallery mode=packed heights=180> Выява:Head of Saint Polatsk Savior Euphrosine Monastery 01.jpg|Галава Святой, 38 х 59 см, паўднёвая сцяна Выява:Praying Saint Polatsk Savior Euphrosine Monastery.jpg|Святы, які моліцца. 162 х 68 см, [[Алтар|алтар]], паўднёвая сцяна Выява:Saint Basil The Great Polatsk Savior Euphrosine Monastery.jpg|[[Васілій Вялікі]]. 170 x 111,5 см, алтар, паўднёвая сцяна </gallery></center> == Архітэктура == На пачатак XX ст. архітэктурны комплекс манастыра фарміравалі размешчаныя [[Курданёр|курданёрам]] вакол невялікай плошчы 3 мураваныя храмы, [[Брама|брама]]-[[Званіца|званіца]] (XVI ст.), 2-павярховы, збудаваны яшчэ езуітамі келейны корпус (пачатак XVIII ст.), каля 20 драўляных і мураваных жылых і гаспадарчых будынкаў, сад і агарод. У другой палавіне XIX ст. да брамы прыбудаваны 2 бакавыя жылыя корпусы і ўзведзена вежа (не збераглася), у пачатку XX ст. з заходняга боку брамы пастаўлены 2-павярховы жылы корпус. У сярэдзіне XIX ст. побач са Спаса-Праабражэнскай царквой пабудавана «цёплая» царква-трапезная ў імя прападобнай Ефрасінні Полацкай. У 1899 г. узведзены вялікі мураваны сабор у гонар Уздвіжэння Крыжа Гасподняга. Галоўная планіровачная вось манастыра вызначаецца брамай-званіцай і Спаса-Праабражэнскай царквой. === Помнікі полацкай школы дойлідства === ==== Храм-пахавальня ==== {{асноўны|Храм-пахавальня полацкіх епіскапаў}} Найстаражытнейшым будынкам манастыра была царква-пахавальня, узведзеная, верагодна, у пачатку — першай палове XII ст. Яна ўяўляла сабой шасціслуповы, трохнефны [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальны будынак]] з адной [[Апсіда|апсідай]] і [[Хоры|хорамі]] на захадзе. З паўднёвага, паўночнага і заходняга бакоў храм абкружала шырокая [[Галерэя|галерэя]], аб'ёмы якой мелі выгляд [[Прытвор|прытвораў]]. Пад яе падлогай знойдзены старажытныя пахаванні ў цагляных скляпах, магчыма, полацкіх епіскапаў. Сцены будынка былі выкладзены з [[Плінфа|плінфы]] ў традыцыйнай полацкай тэхніцы [[Муроўка са схаваным радам|муроўкі «са схаваным радам»]]. Яго падмуркі складаліся з дробных валуноў, якія былі пакладзены насуха (без выкарыстання [[Вапна|вапнавага]] раствору). У інтэр'еры шырока выкарыстоўваліся [[Роспіс|роспісы]], у пакрыцці падлогі — дэкаратыўныя керамічныя пліткі і [[Мазаіка|мазаікі]]{{sfn|Рапапорт|1994|с=68}}. Пры раскопках быў выяўлены шыферны [[Саркафаг|саркафаг]]{{sfn|Рапапорт|1994|с=36—37}}. ==== Спаса-Праабражэнскі сабор ==== {{асноўны артыкул|Спаса-Праабражэнская царква (Полацк)}} Гэта быў выцягнуты ў плане крыжова-купальны трохнефны шасцістоўпны аб’ём. Як і ў храме-пахавальні, падмуркі сабора былі выкладзены з камянёў насуха (без раствору). Сцены будаваліся з плінфы ў тэхніцы муроўкі «са схаваным радам», але полацкі дойлід Іаан ужыў асаблівы прыём: водступ схаванага рада плінфы ад плоскасці фасада быў мінімальным (усяго 1—2 см), што надавала муроўцы выключна дэкаратыўны характар. Унікальнай канструктыўнай асаблівасцю сабора стала выкарыстанне дрэва ў падкупальных слупах: вышэй за васьмігранную частку заходніх слупоў у якасці пераходу да арак у муроўку ўстаўлены квадратныя пліты з вельмі шчыльнага цёмна-карычневага дрэва (маранага [[Дуб|дуба]]){{sfn|Рапапорт|1994|с=68, 75, 104, 139}}. Дынамічнае вертыкальнае нарастанне мас дасягалася за кошт выкарыстання пазакамарнага перакрыцця і кілепадобных [[Какошнік (архітэктура)|какошнікаў]]{{sfn|Рапапорт|1994|с=85}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін;[рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. — ISBN 978-985-11-0389-4 * {{Крыніцы/БелЭн|12к|Полацкі Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр|с=467—468}} * {{кніга |аўтар=[[П. А. Рапапорт|Раппопорт П. А.]] |загаловак=Строительное производство Древней Руси (X–XIII вв.) |месца=СПб. |выдавецтва=Наука |год=1994 |старонак=160 |спасылка= |isbn= |ref=Рапапорт}} * ''Майоров А. В.'' [http://www.drevnyaya.ru/vyp/2011_2/part_1.pdf Печать Евфросинии Галицкой из Новгорода] // Древняя Русь. Вопросы медиевистики" № 2(44), июнь 2011. — С. 5-25. == Спасылкі == {{ГККРБ|212Г000624}} {{Commons|Category:}} *[http://spas-monastery.by/ Сайт Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра] {{ref-ru}} * {{radzima|5092}} * {{ГБ|http://globustut.by/polock/index.htm#evfr_monast_main}} * {{Архіварта|spasa-eufrasinneuski-manastyr}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр}} {{Полацкае княства}} {{Полацкая школа дойлідства}} {{Славутасці Полацка}} [[Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Беларусі]] [[Катэгорыя:Манастыры Полацка]] [[Катэгорыя:Жаночыя манастыры]] [[Катэгорыя:Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр| ]] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Ефрасінні Полацкай]] 1srydd3dm6snonb3vryqk2kr34v63x8 0 63956 5135806 4876402 2026-05-04T19:23:06Z JerzyKundrat 174 5135806 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Арашкі |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет2 = Арэхаўскі }} '''Арашкі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Araški}}, {{lang-ru|Орешки}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Арэхаўскага сельсавета]]. Размешчана за 22 км на поўнач ад [[Орша|Оршы]] і за 2 км на ўсход ад міжнароднай аўтамагістралі [[Санкт-Пецярбург]] — [[Адэса]] (у межах Беларусі — магістраль ''[[Магістраль М8|М8]]''). Да [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Клюкаўскі сельсавет|Клюкаўскага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2013/10/10/by87289.htm Решение Витебского областного Совета депутатов от 10.10.2013 N 292 «Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160205035428/http://naviny.org/2013/10/10/by87289.htm |date=5 лютага 2016 }}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * [[Захараў камень]] — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. == Вядомыя асобы == * [[Пётр Пятровіч Шарыпа]] (1942—2013) — беларускі жывапісец, педагог. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Витебская область. Оршанский район: карта|адказны=Ред. В. А. Змачинская|месца=Мн.|выдавецтва=Белкартография|год=2008|тыраж=10 000}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Арэхаўскі сельсавет, Аршанскі раён}} [[Катэгорыя:Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] [[Катэгорыя:Арашкі| ]] 1apcwp0b2x5vfb1me78h04k8xdecns6 0 63957 5135742 4235525 2026-05-04T18:03:21Z JerzyKundrat 174 5135742 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Анібалева |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = Андрэеўшчынскі }} '''Аніба́лева'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаюцца таксама варыянты '''Ані́балева'''</ref> ({{lang-be-trans|Anibalieva}}, {{lang-ru|Анибалево}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Андрэеўшчынскі сельсавет|Андрэеўшчынскага сельсавета]]. Вёска размешчана за 5 км на поўнач ад [[Орша|Оршы]] і за 2 км на ўсход ад міжнароднай аўтамагістралі [[Санкт-Пецярбург]] — [[Адэса]] (у межах Беларусі — магістраль ''[[Магістраль М8|М8]]''). == Гісторыя == Перад вайной у вёсцы жыло 101 чалавек у 33 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/75 Аннибалево] {{ref-ru}}</ref>. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў чэрвені 1944 года гітлераўцамі было спалена 28 дамоў<ref name="Бер"/>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Андрэеўшчынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Андрэеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] nbpxps2gfr7tl7cn33rhlxhjrg0fbku 0 63958 5135741 4962309 2026-05-04T18:02:25Z JerzyKundrat 174 5135741 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Берасценава |выява = Bieraścienava manor house-front facade Portal.jpg |подпіс = [[Сядзіба Любамірскіх (Берасценава)|Сядзібна-паркавы комплекс Любамірскіх]] |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = Андрэеўшчынскі }} '''Берасце́нава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаюцца таксама варыянты '''Берасце́нева'''</ref> ({{lang-be-trans|Bierascienava}}, {{lang-ru|Берестеново}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Андрэеўшчынскі сельсавет|Андрэеўшчынскага сельсавета]]. Вёска размешчана за 6 км на ўсход ад [[Орша|Оршы]]. Праз вёску цячэ [[Дняпро]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * [[Сядзіба Любамірскіх (Берасценава)|Сядзібна-паркавы комплекс Любамірскіх]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{ГБ|http://globustut.by/berestenov/index.htm}} {{Commons|Category:}} {{Андрэеўшчынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Андрэеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] [[Катэгорыя:Берасценава| ]] 6vz6669o7zsgyzov7n3n9c9xz3hbke8 0 63959 5135740 4276073 2026-05-04T18:01:36Z JerzyKundrat 174 5135740 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вялікая Міцькаўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = Андрэеўшчынскі }} '''Вялі́кая Мі́цькаўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialikaja Mićkaŭščyna}}, {{lang-ru|Великая Митьковщина}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Андрэеўшчынскі сельсавет|Андрэеўшчынскага сельсавета]]. Вёска размешчана за 6 км на поўнач ад [[Орша|Оршы]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * Замчышча<ref name="ЗП">{{крыніцы/ЗП|}}</ref> * Брацкая магіла<ref name="ЗП"/> * Каменныя крыжы<ref>''Шынкевіч А''. Аршанская даўніна / А. М. Шынкевіч. — {{Мн.}}, 1992. — 141 с.</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/bol_mitkov/index.htm}} {{Андрэеўшчынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Андрэеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] aoj85rtmwbaii5ss0bc0vi5r04onpa7 0 63962 5135738 4619872 2026-05-04T17:59:17Z JerzyKundrat 174 5135738 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Міцькаўшчына}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Міцькаўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = Андрэеўшчынскі }} '''Мі́цькаўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mićkaŭščyna}}, {{lang-ru|Митьковщина}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Андрэеўшчынскі сельсавет|Андрэеўшчынскага сельсавета]]. Вёска размешчана за 5 км на паўночны ўсход ад [[Орша|Оршы]]. У 1974—1984 гадах цэнтр [[Кудаеўскі сельсавет|Кудаеўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 жніўня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 25 (1435).</ref><ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 15 мая 1984 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1984, № 19 (1789).</ref>. == Гісторыя == У 1670 годзе згадваецца як фальварак у [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>LVIA, f. 11, ap. 1, b. 747</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Андрэеўшчынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Андрэеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] 776lwz8ku0scl6hgquiidcc9x8xvvly 0 63963 5135737 4813257 2026-05-04T17:58:02Z JerzyKundrat 174 5135737 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Прыдняпроўе |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = Андрэеўшчынскі |ранейшыя назвы = Кабылякі }} '''Прыдняпро́ўе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Prydniaproŭje}}, {{lang-ru|Приднепровье}}) (да 30 ліпеня 1964 года '''Кабыля́кі'''<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).</ref>) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Андрэеўшчынскі сельсавет|Андрэеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска размешчана за 2 км на паўночны ўсход ад [[Орша|Оршы]] і месціца на правым беразе [[Дняпро|Дняпра]]. Каля вёскі знаходзіцца Кабяляцкае радовішча [[даламіт]]у. Пластавы паклад звязаны з карэннымі адкладамі франкскага яруса (верхні дэвон). Ускрыша ўтворана пяскамі, марэннымі супескамі са жвірам і галькай. == Гісторыя == Згадваецца ў 1647 як [[фальварак]] Кабылякі ў [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref>НГАБ у Мінску, ф. 1775, воп. 1, спр. 1, с. 733</ref>. Перад вайной у вёсцы жыло 82 чалавек у 20 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/3766 Приднепровье] {{ref-ru}}</ref>. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў чэрвені 1944 года гітлераўцамі было спалена 20 дамоў<ref name="Бер"/>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Андрэеўшчынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Андрэеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 4tgyu95yy5q7loq3skifnrlpobvj8dz 0 63964 5135735 4453767 2026-05-04T17:56:27Z JerzyKundrat 174 5135735 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Солаўе |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = Андрэеўшчынскі }} '''Со́лаўе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Solaŭje}}, {{lang-ru|Соловье}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Андрэеўшчынскі сельсавет|Андрэеўшчынскага сельсавета]]. Вёска размешчана за 5 км на поўнач ад [[Орша|Оршы]] і за 3 км на ўсход ад аўтамагістралі [[Санкт-Пецярбург]] — [[Адэса]] (у межах Беларусі — магістраль ''[[аўтамагістраль М8|М8]]''). У 1928—1931 і 1939—1974 гадах цэнтр [[Кудаеўскі сельсавет|Кудаеўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 жніўня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 25 (1435).</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * [[Свята-Троіцкая царква (Солаўе)|Свята-Троіцкая царква]] 19 ст. == Вядомыя асобы == * [[Леанід Трафімавіч Калодзежны]] (1935—2003) — беларускі пісьменнік. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Андрэеўшчынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Андрэеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] [[Катэгорыя:Солаўе| ]] 5gh50ir0ef4d5pi6xjbeim7i5q9a5t1 0 63979 5135739 4621738 2026-05-04T18:00:36Z JerzyKundrat 174 5135739 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Кудаева |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = Андрэеўшчынскі }} '''Куда́ева'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kudajeva}}, {{lang-ru|Кудаево}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Андрэеўшчынскі сельсавет|Андрэеўшчынскага сельсавета]]. Вёска размешчана за 5 км на паўночны ўсход ад [[Орша|Оршы]]. У 1924—1928 і 1931—1939 гадах цэнтр [[Кудаеўскі сельсавет|Кудаеўскага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1676 годзе згадваецца як маёнтак у [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>LVIA, f. 11, ap. 1, b. 747</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Андрэеўшчынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Андрэеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] [[Катэгорыя:Кудаева| ]] m7c3dfgc4h220f16dpyooe441up20gs 0 63998 5135743 4594780 2026-05-04T18:04:32Z JerzyKundrat 174 5135743 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Андрэеўшчына}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Андрэеўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = Андрэеўшчынскі }} '''Андрэ́еўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Andrejeŭščyna}}, {{lang-ru|Андреевщина}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр [[Андрэеўшчынскі сельсавет|Андрэеўшчынскага сельсавета]]. Вёска размешчана каля самай гарадской мяжы [[Орша|Оршы]]. Побач праходзіць аўтамагістраль [[Санкт-Пецярбург]] — [[Адэса]] (у межах Беларусі — магістраль {{таблічка-by|М|8}}). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Андрэеўшчынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Андрэеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] cq9hcta6hkx6geojnncqwikttt2s9ak 0 64003 5135804 4235533 2026-05-04T19:22:10Z JerzyKundrat 174 5135804 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Брухава |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет2 = Арэхаўскі }} '''Бру́хава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bruchava}}, {{lang-ru|Брюхово}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Арэхаўскага сельсавета]]. Вёска размешчана за 18 км на паўночны ўсход ад [[Орша|Оршы]]. Побач праходзіць міжнародная аўтамагістраль [[Санкт-Пецярбург]] — [[Адэса]] (у межах Беларусі — магістраль ''[[Магістраль М8|М8]]''). == Гісторыя == Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Халмоўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Халмоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>, да 1963 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Арэхаўскага пассавета<ref>Рашэнні выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 снежня 1962 г. і выканкома Віцебскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 22 студзеня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).</ref>, да 9 ліпеня 1965 года — у складзе [[Высокаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Высокаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 ліпеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105).</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Арэхаўскі сельсавет, Аршанскі раён}} [[Катэгорыя:Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] 2kqz1x4ff9ubkfyo8f6uhlhxv2jj1i4 0 64005 5135802 4596881 2026-05-04T19:21:12Z JerzyKundrat 174 5135802 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Верацея |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет2 = Арэхаўскі |плошча = 0,1249 }} '''Вераце́я'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vieracieja}}, {{lang-ru|Веретея}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Арэхаўскага сельсавета]]. Вёска размешчана за 26 км на паўночны ўсход ад [[Орша|Оршы]] і за 10 км ад [[Арэхаўск]]а. Побач праходзіць міжнародная аўтамагістраль [[Санкт-Пецярбург]] — [[Адэса]] (у межах Беларусі — магістраль ''[[Магістраль М8|М8]]''). == Гісторыя == У 1924—1954 гадах цэнтр [[Верацейскі сельсавет (Арэхаўскі раён)|Верацейскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. Перад вайной у вёсцы жыло 438 чалавек у 73 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/633 Веретея] {{ref-ru}}</ref>. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў кастрычніку 1943 года гітлераўцамі было спалена 70 дамоў, забіта 12 чалавек<ref name="Бер"/>. Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Халмоўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Халмоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>, да 1963 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Арэхаўскага пассавета<ref>Рашэнні выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 снежня 1962 г. і выканкома Віцебскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 22 студзеня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).</ref>, да 9 ліпеня 1965 года — у складзе [[Высокаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Высокаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 ліпеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105).</ref>, да 27 снежня 1985 года — у адміністрацыйным падпарадкаванні Арэхаўскага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 27 снежня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1986, № 4 (1846).</ref>, да 8 красавіка 2004 года — у складзе Высокаўскага сельсавета<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Арэхаўскі сельсавет, Аршанскі раён}} [[Катэгорыя:Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] hj7x0jc0yx7v2hydaa3azs5t08wz0f5 0 64007 5135801 4235535 2026-05-04T19:19:04Z JerzyKundrat 174 5135801 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Карабішчы |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет2 = Арэхаўскі }} '''Карабішчы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Karabiščy}}, {{lang-ru|Коробищи}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Арэхаўскага сельсавета]]. Вёска размешчана за 11 км на паўночны ўсход ад [[Орша|Оршы]]. Побач праходзіць міжнародная аўтамагістраль [[Корк]] — [[Омск]] (у межах Беларусі — магістраль ''[[Магістраль М1|М1]]''). Да 24 жніўня 1983 года вёска ўваходзіла ў склад [[Высокаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Высокаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 24 жніўня 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1984, № 19 (1789).</ref>, да 27 снежня 1985 года — знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Арэхаўскага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 27 снежня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1986, № 4 (1846).</ref>, да 8 красавіка 2004 года — уваходзіла ў склад Высокаўскага сельсавета<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Арэхаўскі сельсавет, Аршанскі раён}} [[Катэгорыя:Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] 0sn3db12prti5t1m1c65tvbkygkoynq 0 64008 5135800 4596882 2026-05-04T19:18:11Z JerzyKundrat 174 5135800 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Краснабель |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет2 = Арэхаўскі |плошча = 0,0145 }} '''Краснабе́ль'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krasnabieĺ}}, {{lang-ru|Краснобель}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Арэхаўскага сельсавета]]. Вёска размешчана за 20 км на паўночны ўсход ад [[Орша|Оршы]]. Побач праходзіць рэспубліканская аўтамагістраль ''[[Магістраль М1|М1]]''. == Гісторыя == Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Халмоўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Халмоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>, да 1963 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Арэхаўскага пассавета<ref>Рашэнні выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 снежня 1962 г. і выканкома Віцебскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 22 студзеня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).</ref>, да 9 ліпеня 1965 года — у складзе [[Высокаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Высокаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 ліпеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105).</ref>, да 27 снежня 1985 года — у адміністрацыйным падпарадкаванні Арэхаўскага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 27 снежня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1986, № 4 (1846).</ref>, да 8 красавіка 2004 года — у складзе Высокаўскага сельсавета<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Арэхаўскі сельсавет, Аршанскі раён}} [[Катэгорыя:Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] 12d3zr6phftpou7eqhsokd0l7g198et 0 64009 5135798 4620856 2026-05-04T19:16:27Z JerzyKundrat 174 5135798 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Рагозіна}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Рагозіна |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет2 = Арэхаўскі }} '''Раго́зіна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rahozina}}, {{lang-ru|Рагозино}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Арэхаўскага сельсавета]]. Вёска размешчана за 13 км на паўночны ўсход ад [[Орша|Оршы]]. Побач праходзіць рэспубліканская аўтамагістраль ''[[Магістраль М1|М1]]''. Да 24 жніўня 1983 года вёска ўваходзіла ў склад [[Высокаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Высокаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 24 жніўня 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1984, № 19 (1789).</ref>, да 27 снежня 1985 года — знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Арэхаўскага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 27 снежня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1986, № 4 (1846).</ref>, да 8 красавіка 2004 года — уваходзіла ў склад Высокаўскага сельсавета<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. == Гісторыя == У 1676 годзе згадваецца як маёнтак Рагозін у [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>LVIA, f. 11, ap. 1, b. 747</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Міхайлавіч Федарэнка]] (1922—2000) — беларускі мастак. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Арэхаўскі сельсавет, Аршанскі раён}} [[Катэгорыя:Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] ezi00v6d0jdmf1onbn5qd9j3hkrpfzo 0 64010 5135794 4596876 2026-05-04T19:13:16Z JerzyKundrat 174 5135794 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Халмы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Халмы |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет2 = Арэхаўскі |ранейшыя назвы = Старыя і Новыя Халмы }} '''Халмы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chalmy}}, {{lang-ru|Холмы}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Арэхаўскага сельсавета]]. Вёска размешчана за 23 км на паўночны ўсход ад [[Орша|Оршы]] і за 7 км ад [[Арэхаўск]]а. Побач праходзіць рэспубліканская аўтамагістраль ''[[Магістраль М1|М1]]''. == Гісторыя == У 1954—1960 гадах цэнтр [[Халмоўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Халмоўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref><ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>. Да 1963 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Арэхаўскага пассавета<ref>Рашэнні выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 снежня 1962 г. і выканкома Віцебскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 22 студзеня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).</ref>, да 9 ліпеня 1965 года — у складзе [[Высокаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Высокаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 ліпеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105).</ref>, да 27 снежня 1985 года — у адміністрацыйным падпарадкаванні Арэхаўскага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 27 снежня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1986, № 4 (1846).</ref>, да 8 красавіка 2004 года — у складзе Высокаўскага сельсавета<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Арэхаўскі сельсавет, Аршанскі раён}} [[Катэгорыя:Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] bebzhpzlp7jn7aqzp3ywmu3qiklzz1r 0 66613 5135962 4425808 2026-05-05T06:10:15Z Rymchonak 22863 /* Фільмаграфія */ дапаўненне 5135962 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Жэрар}} {{Кінематаграфіст |імя = Жэрар Філіп |арыгінал імя = Gérard Philipe |выява = S.Kragujevic, Gérard Philipe 1955.JPG |шырыня = 230px |апісанне выявы = Жэрар Філіп у 1955 годзе |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = 4.12.1922 |месца нараджэння = |дата смерці = 25.11.1959 |месца смерці = |прафесія = {{акцёр|Францыі|XX стагоддзя}} |грамадзянства = {{FRA}} |гады актыўнасці = |кірунак = |кінастудыя = |узнагароды = |imdb_id = 0679959 |сайт = }} '''Жэрар Філіп''' ({{lang-fr|Gérard Philipe}}, [[4 снежня]] [[1922]], [[Каны]], [[Францыя]] — {{ДС|25|11|1959}}, [[Парыж]], [[Францыя]]) — выбітны [[Францыя|французскі]] акцёр [[тэатр]]а і [[кіно]]. == Біяграфія == Жэрар Філіп нарадзіўся 4 снежня 1922 года ў Канах. На тэатральную сцэну Філіп выйшаў у 1942 годзе пасля заканчэння курсаў акцёраў. Гэта быў тэатр Жана Вілара, дзе ён змог неўзабаве стаць вядучым выканаўцам. У 1943 годзе дэбютаваў у кіно, у фільме «Малюткі з набярэжнай кветак». Памёр ад раку ў Парыжы 25 лістапада 1959 года. == Прызнанне і ўзнагароды == Штогод, у жніўні, у Рамацюэль (Вар), на [[Блакітны Бераг|Блакітным Беразе]] Францыі, дзе пахаваны Жэрар Філіп, праводзіцца тэатральны фестываль, прысвечаны яго памяці. == Фільмаграфія == * (1953) «[[Таямніцы Версаля]]» — Д’Артаньян * (1958) «[[Манпарнас, 19]]» — Амедэа Мадыльяні {{зноскі}} == Спасылкі == * {{imdb name| id=0679959 | name=Жэрар Філіп}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Філіп}} [[Катэгорыя:Памерлі ад раку печані]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»]] [[Катэгорыя:Постаці Францыі]] 3vlejkmvxpgt6yft9srqqtpaiwzmd8z 0 71368 5136065 4959127 2026-05-05T11:16:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5136065 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Псеўданімы = А. Б. В.<ref name="Венгеров">{{кніга|аўтар=Венгеров С. А.|частка=А. Б. В.|загаловак=Критико-биографический словарь русских писателей и ученых (от начала русской образованности до наших дней)|спасылка=http://runivers.ru/upload/iblock/c8d/Vengerov%20S.A.%20Kritiko-bibliograficheskij%20slovarc%20russkix%20pisatelej%20i%20uchenyx.%20Tom%201.%20Vypuski%201-21.%20A%20y1889cvruur1200sm.djvu|месца=СПб.|выдавецтва=Семеновская Типо-Литография (И. Ефрона)|год=1889|том=I. Вып. 1—21. А|старонкі=7|archive-date=12 лістапада 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111112122647/http://runivers.ru/upload/iblock/c8d/Vengerov%20S.A.%20Kritiko-bibliograficheskij%20slovarc%20russkix%20pisatelej%20i%20uchenyx.%20Tom%201.%20Vypuski%201-21.%20A%20y1889cvruur1200sm.djvu}}</ref> | Дэбют = [[Дзіцячае чытанне|«Дзіцячае чытанне»]] — першы рускі часопіс для дзяцей }} '''Мікала́й Міха́йлавіч Карамзі́н''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі {{гісторык|Расійскай імперыі|XVIII стагоддзя|XIX стагоддзя}}, {{публіцыст|Расійскай імперыі|XVIII стагоддзя|XIX стагоддзя}}, {{празаік|Расійскай імперыі|XVIII стагоддзя|XIX стагоддзя}}, {{паэт|Расійскай імперыі|XVIII стагоддзя|XIX стагоддзя}} і [[стацкі саветнік]]. == Біяграфія == У 1783—1784 гадах на вайсковай службе. Выдаваў альманахі, часопісы. Яскравы прадстаўнік расійскага [[сентыменталізм]]у. У гістарычных працах адмаўляў дэспатыю, прыхільнік [[рэспубліка]]нскага ладу. Абапіраючыся на старажытныя крыніцы, творы [[Васіль Тацішчаў|В. Тацішчава]] і М. Шчарбатава напісаў «Гісторыю дзяржавы Расійскай» (т. 1—12, 1816—1829). Гісторыю [[Беларусь|Беларусі]] разглядаў у кантэксце расійскай дзяржаўнасці. Даў адметныя характарыстыкі старажытных дзяржаўных дзеячаў ([[Усяслаў Полацкі|Усяслава Полацкага]], [[Гедзімін]]а, [[Альгерд]]а і інш.). У «Дадатках» да «Гісторыі…» выкарыстаў шмат выпісак са страчаных пазней пісьмовых крыніц. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Мінск|1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Nikolai Karamzin}} * [http://tululu.ru/literatura_xviii_v/karamzin_nikolaj_mihajlovich.html Карамзін Мікалай Міхайлавіч. Дзейнасць, кнігі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120919183519/http://tululu.ru/literatura_xviii_v/karamzin_nikolaj_mihajlovich.html |date=19 верасня 2012 }} * [http://www.forfive.ru/readarticle.php?article_id=11262 Бедная Ліза. Карамзін М. М.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090907040426/http://www.forfive.ru/readarticle.php?article_id=11262 |date=7 верасня 2009 }} * [http://ostafyevomuseum.ru/today/complex/index.php?ID=7 Помнік М. М. Карамзіну ў сядзібе Астаф’ева] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160322092721/http://ostafyevomuseum.ru/today/complex/index.php?ID=7 |date=22 сакавіка 2016 }} * [http://ostafyevomuseum.ru/history/karamzin.php Карамзін у Астаф’ева] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130624112247/http://www.ostafyevomuseum.ru/history/karamzin.php |date=24 чэрвеня 2013 }} * [http://univertv.ru/video/istoriya/istoriya_rossii/istoriya_gosudarstva_rossijskogo_n_karamzina_v_istorii_i_kulture_rossii/?mark=new «Гісторыя дзяржавы Расійскага» М. Карамзіна ў гісторыі і культуры Расіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306230130/http://univertv.ru/video/istoriya/istoriya_rossii/istoriya_gosudarstva_rossijskogo_n_karamzina_v_istorii_i_kulture_rossii/?mark=new |date=6 сакавіка 2016 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Карамзін Мікалай Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Стацкія саветнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Сентыменталізм]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Члены Акадэміі Расійскай]] [[Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Масоны Расіі]] [[Катэгорыя:Манархісты Расіі]] [[Катэгорыя:Члены Маскоўскага Англійскага клуба да 1917 года]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Ціхвінскіх могілках]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XVIII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XVIII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ульянаўскай вобласці]] qt8fdv4u9ja2gmgj2wz4ky324cwwr33 0 76285 5135913 4644341 2026-05-05T02:17:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135913 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Мяжанскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мяжанскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Браслаўскі раён]] |Уключае = 69 населеных пунктаў |Сталіца = [[Мяжаны]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1379 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Мяжа́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Мяжаны]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Браслаўскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Карасінскі сельсавет|Карасінскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. 16 верасня 1960 года ў склад сельсавета з [[Дрысвяцкі сельсавет|Дрысвяцкага сельсавета]] перададзена вёска [[Пашавічы]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>. У 1971 годзе скасаваны вёскі [[Варнішкі (Мяжанскі сельсавет)|Варнішкі]], [[Едлінова]], хутар [[Мар’янова (Браслаўскі раён)|Мар’янова]]<ref>Рашэнні выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 23 кастрычніка 1970 г. і 4 сакавіка 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 12 (1314).</ref>. 26 сакавіка 1973 года скасаваны хутар [[Гарвелішкі]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 сакавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 44 населеныя пункты<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|41}}</ref>. [[8 красавіка]] [[2004]] года Мяжанскаму сельсавету былі перададзеныя 43 населеныя пункты скасаванага [[Зарачскі сельсавет|Зарачскага сельсавета]] ([[Асінаўка (Браслаўскі раён)|Асінаўка]], [[Баярунішкі]], [[Бужаны (Браслаўскі раён)|Бужаны]], [[Бяляны (Браслаўскі раён)|Бяляны]], [[Вярбоўка (Браслаўскі раён)|Вярбоўка]], [[Гусароўшчына]], [[Дудзішкі]], [[Ельна (Браслаўскі раён)|Ельна]], [[Емяльянішкі]], [[Жвірблі (Мяжанскі сельсавет)|Жвірблі]], [[Жвірыні]], [[Заеленцы]], [[Зазоны]], [[Запруддзе (Мяжанскі сельсавет)|Запруддзе]], [[Зарачча]], [[Злота]], [[Зыбкі]], [[Іланцы]], [[Кавалішкі (Мяжанскі сельсавет)|Кавалішкі]], [[Каленкішкі]], [[Коханішкі]], [[Краснасельцы]], [[Крукі (Браслаўскі раён)|Крукі]], [[Майшулі]], [[Мар’янполле (Браслаўскі раён)|Мар’янполле]], [[Міхалішкі (Браслаўскі раён)|Міхалішкі]], [[Мякяны]], [[Надбярэжжа]], [[Павялішкі]], [[Пляўшкеты]], [[Пузыры (Браслаўскі раён)|Пузыры]], [[Пустошка (Браслаўскі раён)|Пустошка]], [[Пучкінішкі]], [[Пушкарышкі]], [[Пятроўшчына (Браслаўскі раён)|Пятроўшчына]], [[Раткуны]], [[Рожава (Браслаўскі раён)|Рожава]], [[Свілюкі]], [[Струста (вёска)|Струста]], [[Урбаны]], [[Усяны]], [[Шавялішкі]], [[Юцішкі (хутар)|Юцішкі]])<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1566 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=16 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 65,3 % — [[беларусы]], 19,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 13,9 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1379 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=16 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Мяжанскі сельсавет, Браслаўскі раён}} {{Браслаўскі раён}} [[Катэгорыя:Мяжанскі сельсавет (Браслаўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 3ll67b203odk69w5a8w34ko01h6dtqd 10 78786 5135717 5132068 2026-05-04T16:44:34Z DBatura 73587 5135717 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста |navbar = |state = <includeonly>collapsed</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Спіс месцаў канцэнтрацыі яўрэяў на тэрыторыі Беларусі для знішчэння ў перыяд Халакоста|Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста]] |выява = [[Выява:Bundesarchiv Bild 101I-138-1083-28, Russland, Mogilew, Zwangsarbeit von Juden.jpg|100px]] |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_цела = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = Аглядная тэма: [[Халакост у Беларусі]] |загаловак1 = [[Брэсцкая вобласць]] |спіс1 = * [[Халакост у Баранавіцкім раёне|Баранавіцкі раён]] ** [[Баранавіцкае гета|Баранавічы]] ** [[Гарадзішчанскае гета|Гарадзішча]] ** [[Гета ў Моўчадзі|Моўчадзь]] ** [[Гета ў Новай Мышы|Новая Мыш]] * [[Халакост у Бярозаўскім раёне|Бярозаўскі раён]] ** [[Бярозаўскае гета|Бяроза]] ** [[Гета ў Малечы|Малеч]] * [[Халакост у Брэсцкім раёне|Брэсцкі раён]] ** [[Брэсцкае гета|Брэст]] ** [[Гета ў Дамачаве|Дамачава]] ** [[Гета ў Тамашоўцы|Тамашоўка]] ** [[Гета ў Чарнаўчыцах|Чарнаўчыцы]] * [[Халакост у Ганцавіцкім раёне|Ганцавіцкі раён]] ** [[Гета ў Ганцавічах|Ганцавічы]] * [[Халакост у Драгічынскім раёне|Драгічынскі раён]] ** [[Гета ў Антопалі|Антопаль]] ** [[Драгічынскае гета|Драгічын]] ** [[Гета ў Хомску|Хомск]] * [[Халакост у Жабінкаўскім раёне|Жабінкаўскі раён]] ** [[Гета ў Жабінцы|Жабінка]] * [[Халакост у Іванаўскім раёне|Іванаўскі раён]] ** [[Гета ў Іванаве|Іванава]] ** [[Гета ў Моталі|Моталь]] * [[Халакост у Івацэвіцкім раёне|Івацэвіцкі раён]] ** [[Гета ў Івацэвічах|Івацэвічы]] ** [[Гета ў Косаве|Косава]] ** [[Гета ў Целяханах|Целяханы]] * [[Халакост у Камянецкім раёне|Камянецкі раён]] ** [[Гета ў Воўчыне|Воўчын]] ** [[Гета ў Высокім|Высокае]] * [[Халакост у Кобрынскім раёне|Кобрынскі раён]] ** [[Кобрынскае гета|Кобрын]] * [[Халакост у Лунінецкім раёне|Лунінецкі раён]] ** [[Гета ў Кажан-Гарадку|Кажан-Гарадок]] ** [[Гета ў Лахве|Лахва]] ** [[Гета ў Мікашэвічах|Мікашэвічы]] ** [[Гета ў Лунінцы|Лунінец]] * [[Халакост у Ляхавіцкім раёне|Ляхавіцкі раён]] ** [[Гета ў Ляхавічах|Ляхавічы]] * [[Халакост у Маларыцкім раёне|Маларыцкі раён]] ** [[Гета ў Маларыце|Маларыта]] * [[Халакост у Пінскім раёне|Пінскі раён]] ** [[Пінскае гета|Пінск]] ** [[Гета ў Пагосце-Загародскім|Пагост-Загародскі]] * [[Халакост у Пружанскім раёне|Пружанскі раён]] ** [[Лінаўскае гета|Лінава]] ** [[Гета ў Пружанах|Пружаны]] ** [[Гета ў Ружанах|Ружаны]] * [[Халакост у Столінскім раёне|Столінскі раён]] ** [[Гета ў Гарадной|Гарадная]] ** [[Гета ў Давыд-Гарадку|Давыд-Гарадок]] ** [[Гета ў Століне|Столін]] |загаловак2 = [[Віцебская вобласць]] |спіс2 = * [[Халакост у Бешанковіцкім раёне|Бешанковіцкі раён]] ** [[Гета ў Бешанковічах|Бешанковічы]] ** [[Гета ў Слабадзе|Слабада]] ** [[Гета ў Астроўне|Астроўна]] ** [[Гета ва Уле|Ула]] * [[Халакост у Браслаўскім раёне|Браслаўскі раён]] ** [[Гета ў Браславе|Браслаў]] ** [[Гета ў Відзах|Відзы]] ** [[Гета ў Дрысвятах|Дрысвяты]] ** [[Гета ў Друі|Друя]] ** [[Гета ў Дубіне|Дубіна]] ** [[Гета ў Іказні|Іказнь]] ** [[Гета ў Опсе|Опса]] * [[Халакост у Верхнядзвінскім раёне|Верхнядзвінскі раён]] ** [[Гета ў Боркавічах|Боркавічы]] ** [[Гета ў Дрысе|Верхнядзвінск (Дрыса)]] ** [[Гета ў Валынцах|Валынцы]] ** [[Гета ў Асвеі|Асвея]] * [[Халакост у Віцебскім раёне|Віцебскі раён]] ** [[Віцебскае гета|Віцебск]] ** [[Гета ў Суражы|Сураж]] ** [[Гета ў Янавічах|Янавічы]] * [[Халакост у Глыбоцкім раёне|Глыбоцкі раён]] ** [[Гета ў Глыбокім|Глыбокае]] ** [[Гета ў Плісе|Пліса]] ** [[Гета ў Празароках|Празарокі]] * [[Халакост у Гарадоцкім раёне|Гарадоцкі раён]] ** [[Гарадоцкае гета|Гарадок]] ** [[Гета ў Езярышчы|Езярышча]] * [[Халакост у Докшыцкім раёне|Докшыцкі раён]] ** [[Гета ў Докшыцах|Докшыцы]] ** [[Гета ў Бягомлі|Бягомль]] ** [[Гета ў Параф’янава|Параф’янава]] * [[Халакост у Дубровенскім раёне|Дубровенскі раён]] ** [[Дубровенскае гета|Дуброўна]] ** [[Гета ў Лядах|Ляды]] * [[Халакост у Лепельскім раёне|Лепельскі раён]] ** [[Гета ў Камені|Камень]] ** [[Лепельскае гета|Лепель]] * [[Халакост у Лёзненскім раёне|Лёзненскі раён]] ** [[Гета ў Бабінавічах|Бабінавічы]] ** [[Гета ў Дабрамыслях|Дабрамыслі]] ** [[Гета ў Калках|Калкі]] ** [[Лёзненскае гета|Лёзна]] * [[Халакост у Мёрскім раёне|Мёрскі раён]] ** [[Гета ў Дзісне|Дзісна]] ** [[Гета ў Мёрах|Мёры]] * [[Халакост у Аршанскім раёне|Аршанскі раён]] ** [[Гета ў Барані|Барань]] ** [[Гета ў Копысі|Копысь]] ** [[Аршанскае гета|Орша]] ** [[Гета ў Смальянах|Смальяны]] * [[Халакост у Полацкім раёне|Полацкі раён]] ** [[Бабыніцкае гета|Бабынічы]] ** [[Гета ў Ветрына|Ветрына]] ** [[Гета ў Варонічах|Варонічы]] ** [[Полацкае гета|Полацк]] ** [[Гета ў Трудах|Труды]] * [[Халакост у Пастаўскім раёне|Пастаўскі раён]] ** [[Гета ў Дунілавічах|Дунілавічы]] ** [[Гета ў Лынтупах|Лынтупы]] ** [[Гета ў Паставах|Паставы]] * [[Халакост у Расонскім раёне|Расонскі раён]] ** [[Расонскае гета|Расоны]] * [[Халакост у Сенненскім раёне|Сенненскім раёне]] ** [[Багушэўскае гета|Багушэўск]] ** [[Сенненскае гета|Сянно]] * [[Халакост у Талачынскім раёне|Талачынскі раён]] ** [[Гета ў Коханава|Коханава]] ** [[Гета ў Абольцах|Абольцы]] ** [[Гета ў Славенях|Славені]] ** [[Гета ў Слаўным|Слаўнае]] ** [[Талачынскае гета|Талачын]] * [[Халакост ва Ушацкім раёне|Ушацкі раён]] ** [[Гета ў Кублічах|Кублічы]] ** [[Гета ва Ушачах|Ушачы]] * [[Халакост у Чашніцкім раёне|Чашніцкі раён]] ** [[Гета ў Лукомлі|Лукомль]] ** [[Гета ў Чашніках|Чашнікі]] ** [[Гета ў Чарэі|Чарэя]] * [[Халакост у Шаркаўшчынскім раёне|Шаркаўшчынскі раён]] ** [[Гета ў Германавічах|Германавічы]] ** [[Гета ў Ёдах|Ёды]] ** [[Гета ў Лужках|Лужкі]] ** [[Гета ў Шаркаўшчыне|Шаркаўшчына]] * [[Халакост у Шумілінскім раёне|Шумілінскі раён]] ** [[Гета ў Сіроціна|Сіроціна]] ** [[Шумілінскае гета|Шуміліна]] |загаловак3 = [[Гомельская вобласць]] |спіс3 = * [[Халакост у Акцябрскім раёне|Акцябрскі раён]] * [[Халакост у Брагінскім раёне|Брагінскі раён]] ** [[Гета ў Брагіне|Брагін]] * [[Халакост у Буда-Кашалёўскім раёне|Буда-Кашалёўскі раён]] ** [[Гета ў Буда-Кашалёве|Буда-Кашалёва]] ** [[Гета ва Уваравічах|Уваравічы]] * [[Халакост у Веткаўскім раёне|Веткаўскі раён]] * [[Халакост у Гомельскім раёне|Гомельскі раён]] ** [[Гомельскае гета|Гомель]] * [[Халакост у Добрушскім раёне|Добрушскі раён]] ** [[Гета ў Добрушы|Добруш]] * [[Халакост у Ельскім раёне|Ельскі раён]] ** [[Гета ў Ельску|Ельск]] * [[Халакост у Жыткавіцкім раёне|Жыткавіцкі раён]] ** [[Гета ў Леніне (Жыткавіцкі раён)|Ленін]] ** [[Гета ў Тураве|Тураў]] * [[Халакост у Жлобінскім раёне|Жлобінскі раён]] ** [[Гета ў Жлобіне|Жлобін]] ** [[Гета ў Стрэшыне|Стрэшын]] ** [[Гета ў Шчадрыне|Шчадрын]] * [[Халакост у Калінкавіцкім раёне|Калінкавіцкі раён]] ** [[Гета ў Калінкавічах|Калінкавічы]] ** [[Гета ў Азарычах|Азарычы]] ** [[Гета ў Юравічах (Гомельская вобласць)|Юравічы]] * [[Халакост у Кармянскім раёне|Кармянскі раён]] ** [[Гета ў Карме|Карма]] * [[Халакост у Лельчыцкім раёне|Лельчыцкі раён]] * [[Халакост у Лоеўскім раёне|Лоеўскі раён]] * [[Халакост у Мазырскім раёне|Мазырскі раён]] ** [[Мазырскае гета|Мазыр]] * [[Халакост у Нараўлянскім раёне|Нараўлянскі раён]] * [[Халакост у Петрыкаўскім раёне|Петрыкаўскі раён]] ** [[Гета ў Петрыкаве|Петрыкаў]] * [[Халакост у Рэчыцкім раёне|Рэчыцкі раён]] ** [[Гета ў Рэчыцы|Рэчыца]] * [[Халакост у Рагачоўскім раёне|Рагачоўскі раён]] ** [[Гета ў Журавічах|Журавічы]] ** [[Гета ў Рагачове|Рагачоў]] * [[Халакост у Светлагорскім раёне|Светлагорскі раён]] ** [[Гета ў Парычах|Парычы]] ** [[Гета ў Шацілках (Светлагорску)|Шацілкі (Светлагорск)]] * [[Халакост у Хойніцкім раёне|Хойніцкі раён]] ** [[Гета ў Хойніках|Хойнікі]] * [[Халакост у Чачэрскім раёне|Чачэрскі раён]] |загаловак4 = [[Гродзенская вобласць]] |спіс4 = * [[Халакост у Бераставіцкім раёне|Бераставіцкі раён]] * [[Халакост у Ваўкавыскім раёне|Ваўкавыскі раён]] ** [[Ваўкавыскае гета|Ваўкавыск]] ** [[Гета ў Воўпе|Воўпа]] * [[Халакост у Воранаўскім раёне|Воранаўскі раён]] ** [[Гета ў Воранаве|Воранава]] ** [[Гета ў Радуні|Радунь]] * [[Халакост у Гродзенскім раёне|Гродзенскі раён]] ** [[Гродзенскае гета|Гродна]] * [[Халакост у Дзятлаўскім раёне|Дзятлаўскім раёне]] ** [[Гета ў Дварцы|Дварэц]] ** [[Гета ў Дзятлаве|Дзятлава]] ** [[Гета ў Казлоўшчыне|Казлоўшчына]] ** [[Гета ў Наваельні|Наваельня]] * [[Халакост у Зэльвенскім раёне|Зэльвенскі раён]] ** [[Дзярэчынскае гета|Дзярэчын]] * [[Халакост у Іўеўскім раёне|Іўеўскі раён]] ** [[Гета ў Іўі|Іўе]] * [[Халакост у Карэліцкім раёне|Карэліцкі раён]] ** [[Гета ў Карэлічах|Карэлічы]] ** [[Гета ў Міры|Мір]] * [[Халакост у Лідскім раёне|Лідскі раён]] ** [[Лідскае гета|Ліда]] * [[Халакост у Мастоўскім раёне|Мастоўскі раён]] ** [[Гета ў Лунна|Лунна]] ** [[Гета ў Песках|Пескі]] * [[Халакост у Навагрудскім раёне|Навагрудскі раён]] ** [[Гета ў Любчы|Любча]] ** [[Навагрудскае гета|Навагрудак]] * [[Халакост у Астравецкім раёне|Астравецкі раён]] ** [[Гета ў Кемелішках|Кемелішкі]] ** [[Гета ў Міхалішках|Міхалішкі]] * [[Халакост у Ашмянскім раёне|Ашмянскі раён]] ** [[Гета ў Гальшанах|Гальшаны]] ** [[Гета ў Ашмянах|Ашмяны]] * [[Халакост у Свіслацкім раёне|Свіслацкі раён]] ** [[Гета ў Поразаве|Поразава]] ** [[Гета ў Свіслачы (Свіслацкі раён)|Свіслач]] * [[Халакост у Слонімскім раёне|Слонімскі раён]] ** [[Слонімскае гета|Слонім]] * [[Халакост у Смаргонскім раёне|Смаргонскі раён]] ** [[Гета ў Смаргоні|Смаргонь]] * [[Халакост у Шчучынскім раёне|Шчучынскі раён]] ** [[Гета ў Астрына|Астрына]] ** [[Гета ў Васілішках|Васілішкі]] ** [[Гета ў Жалудку|Жалудок]] ** [[Гета ў Шчучыне|Шчучын]] |загаловак6 = [[Мінская вобласць]] |спіс6 = * [[Халакост у Бярэзінскім раёне|Бярэзінскі раён]] ** [[Гета ў Беразіно|Беразіно]] ** [[Гета ў Багушэвічах|Багушэвічы]] * [[Халакост у Барысаўскім раёне|Барысаўскі раён]] ** [[Барысаўскае гета|Барысаў]] ** [[Зембінскае гета|Зембін]] ** [[Гета ў Мсціжы|Мсціж]] * [[Халакост у Вілейскім раёне|Вілейскі раён]] ** [[Вілейскае гета|Вілейка]] ** [[Гета ў Даўгінаве|Даўгінава]] ** [[Гета ў Ільі|Ілья]] * [[Халакост у Валожынскім раёне|Валожынскі раён]] ** [[Вішнеўскае гета|Вішнева]] ** [[Валожынскае гета|Валожын]] ** [[Гета ў Забрэззі|Забрэззі]] ** [[Гета ў Івянцы|Івянец]] ** [[Гета ў Ракаве|Ракаў]] * [[Халакост у Дзяржынскім раёне|Дзяржынскі раён]] ** [[Гета ў Дзяржынску|Дзяржынск]] * [[Халакост у Клецкім раёне|Клецкі раён]] ** [[Клецкае гета|Клецк]] ** [[Гета ў Сіняўцы|Сіняўка]] * [[Халакост у Капыльскім раёне|Капыльскі раён]] ** [[Капыльскае гета|Капыль]] ** [[Гета ў Грозаве|Грозава]] * [[Халакост у Крупскім раёне|Крупскі раён]] ** [[Гета ў Абчузе|Абчуга]] ** [[Гета ў Бабры|Бабёр]] ** [[Гета ў Крупках|Крупкі]] ** [[Гета ў Халопенічах|Халопенічы]] ** [[Гета ў Шамках|Шамкі]] * [[Халакост у Лагойскім раёне|Лагойскі раён]] ** [[Гета ў Лагойску|Лагойск]] ** [[Гета ў Плешчаніцах|Плешчаніцы]] * [[Халакост у Любанскім раёне|Любанскі раён]] ** [[Гета ў Любані|Любань]] ** [[Гета ва Урэччы|Урэчча]] * [[Халакост у Мінскім раёне|Мінскі раён]] ** [[Гета ў Заслаўі|Заслаўе]] ** [[Мінскае гета|Мінск]] * [[Халакост у Маладзечанскім раёне|Маладзечанскі раён]] ** [[Гета ў Гарадку (Маладзечанскі раён)|Гарадок]] ** [[Гета ў Красным|Краснае]] ** [[Гета ў Лебедзеве|Лебедзева]] ** [[Гета ў Маладзечне|Маладзечна]] ** [[Гета ў Радашковічах|Радашковічы]] * [[Халакост у Мядзельскім раёне|Мядзельскі раён]] ** [[Гета ў Крывічах|Крывічы]] ** [[Гета ў Мядзелі|Мядзель]] ** [[Гета ў Кабыльніку (Нарачы)|Кабыльнік (Нарач)]] * [[Халакост у Нясвіжскім раёне|Нясвіжскі раён]] ** [[Гета ў Гарадзеі|Гарадзея]] ** [[Нясвіжскае гета|Нясвіж]] * [[Халакост у Пухавіцкім раёне|Пухавіцкі раён]] ** [[Гета ў Дукоры|Дукора]] ** [[Гета ў Мар’інай Горцы|Мар’іна Горка]] ** [[Гета ў Пухавічах|Пухавічы]] ** [[Гета ў Рудзенску|Рудзенск]] ** [[Гета ў Тальцы|Талька]] ** [[Гета ва Узлянах|Узляны]] ** [[Гета ў Шацку|Шацк]] * [[Халакост у Слуцкім раёне|Слуцкі раён]] ** [[Гета ў Леніне (Слуцкі раён)|Леніна]] ** [[Слуцкае гета|Слуцк]] * [[Халакост у Смалявіцкім раёне|Смалявіцкі раён]] ** [[Гета ў Смалявічах|Смалявічы]] * [[Халакост у Салігорскім раёне|Салігорскі раён]] ** [[Гета ў Пагосце|Пагост]] * [[Халакост у Старадарожскім раёне|Старадарожскі раён]] ** [[Гета ў Старых Дарогах|Старыя Дарогі]] * [[Халакост у Стаўбцоўскім раёне|Стаўбцоўскі раён]] ** [[Гета ў Новым Свержане|Новы Свержань]] ** [[Гета ў Рубяжэвічах|Рубяжэвічы]] ** [[Гета ў Стоўбцах|Стоўбцы]] * [[Халакост ва Уздзенскім раёне|Уздзенскі раён]] ** [[Гета ва Уздзе|Узда]] * [[Халакост у Чэрвеньскім раёне|Чэрвеньскі раён]] ** [[Гета ў Смілавічах|Смілавічы]] ** [[Гета ў Чэрвені|Чэрвень]] |загаловак5 = [[Магілёўская вобласць]] |спіс5 = * [[Халакост у Бялыніцкім раёне|Бялыніцкі раён]] ** [[Гета ў Бялынічах|Бялынічы]] * [[Халакост у Бабруйскім раёне|Бабруйскі раён]] ** [[Бабруйскае гета|Бабруйск]] * [[Халакост у Быхаўскім раёне|Быхаўскі раён]] ** [[Быхаўскае гета|Быхаў]] ** [[Гета ў Сапяжынцы|Сапяжынка]] * [[Халакост у Глускім раёне|Глускі раён]] ** [[Глускае гета|Глуск]] * [[Халакост у Горацкім раёне|Горацкі раён]] ** [[Гета ў Верашчаках|Верашчакі]] ** [[Гета ў Гарах|Горы]] ** [[Гета ў Горках|Горкі]] ** [[Гета ў Леніне (Горацкі раён)|Леніна]] ** [[Гета ў Марнаўцы|Марнаўка]] ** [[Гета ў Рудкаўшчыне|Рудкаўшчына]] * [[Халакост у Дрыбінскім раёне|Дрыбінскі раён]] ** [[Гета ў Дрыбіне|Дрыбін]] ** [[Гета ў Расне|Расна]] ** [[Гета ў Чэрнеўцы|Чэрнеўка]] * [[Халакост у Кіраўскім раёне|Кіраўскі раён]] * [[Халакост у Клімавіцкім раёне|Клімавіцкі раён]] ** [[Клімавіцкае гета|Клімавічы]] * [[Халакост у Клічаўскім раёне|Клічаўскі раён]] ** [[Гета ў Клічаве|Клічаў]] * [[Халакост у Касцюковіцкім раёне|Касцюковіцкі раён]] ** [[Гета ў Касцюковічах|Касцюковічы]] * [[Халакост у Краснапольскім раёне|Краснапольскі раён]] ** [[Гета ў Краснаполлі|Краснаполле]] * [[Халакост у Крычаўскім раёне|Крычаўскі раён]] ** [[Гета ў Антонаўцы|Антонаўка]] ** [[Гета ў Крычаве|Крычаў]] ** [[Гета ў Маляцічах|Маляцічы]] * [[Халакост у Круглянскім раёне|Круглянскі раён]] ** [[Гета ў Круглым|Круглае]] ** [[Гета ў Кручы|Круча]] ** [[Гета ў Шапялевічах|Шапялевічы]] * [[Халакост у Магілёўскім раёне|Магілёўскі раён]] ** [[Магілёўскае гета|Магілёў]] * [[Халакост у Мсціслаўскім раёне|Мсціслаўскі раён]] ** [[Гета ў Мсціславе|Мсціслаў]] ** [[Гета ў Шамаве|Шамава]] * [[Халакост у Асіповіцкім раёне|Асіповіцкі раён]] ** [[Гета ў Градзянцы|Градзянка]] ** [[Гета ў Дараганаве|Дараганава]] ** [[Гета ў Ялізаве|Ялізава]] ** [[Гета ў Крынках|Крынкі]] ** [[Гета ў Лапічах|Лапічы]] ** [[Гета ў Ліпені|Ліпень]] ** [[Асіповіцкае гета|Асіповічы]] ** [[Гета ў Свіслачы (Асіповіцкі раён)|Свіслач]] ** [[Гета ў Ясені|Ясень]] * [[Халакост у Слаўгарадскім раёне|Слаўгарадскі раён]] ** [[Гета ў Прапойску|Прапойск (Слаўгарад)]] * [[Халакост у Хоцімскім раёне|Хоцімскі раён]] ** [[Гета ў Хоцімску|Хоцімск]] * [[Халакост у Чавускім раёне|Чавускі раён]] ** [[Гета ў Чавусах|Чавусы]] * [[Халакост у Чэрыкаўскім раёне|Чэрыкаўскі раён]] ** [[Чэрыкаўскае гета|Чэрыкаў]] * [[Халакост у Шклоўскім раёне|Шклоўскі раён]] ** [[Гета ў Рыжкавічах|Рыжкавічы]] ** [[Шклоўскае гета|Шклоў]] |стыль_унізе = |унізе = Звязаныя тэмы: [[Гета ў перыяд Другой сусветнай вайны]] {{*}} [[Катастрофа еўрапейскага яўрэйства]] {{*}} [[Канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання]] {{*}} [[Юдэнфрай]] }} <noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Яўрэйская гісторыя]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Халакост]] </noinclude> fce91wbaxqd99g4anvgxz9equ3zef0i 0 79548 5135955 4071246 2026-05-05T06:03:31Z Rymchonak 22863 5135955 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Баро}} {{Кінематаграфіст | Імя = Жан-Луі Баро | Арыгінал імя = Jean-Louis Barrault | Фота = Jean Louis Barrault 1952.jpg | Подпіс = <small> [[Карл Ван Вехтэн]]. ''Жан-Луі Баро'', [[1952]] </small> | Шырыня = 250px | Імя пры нараджэнні = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Прафесія = | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Узнагароды = | imdb_id = 0056761 | Сайт = }} '''Жан-Луі Баро''' ({{lang-fr|Jean-Louis Barrault}}, [[8 верасня]] [[1910]], Везінэ, Івелін — [[22 студзеня]] [[1994]], [[Парыж]]) — французскі [[акцёр]] і [[рэжысёр]]. == Выбраныя тэатральныя пастаноўкі == * 1946 Les Fausses Confidences Марыво * 1946 Hamlet Шэкспіра * 1947 L'Ours Чэхава * 1947 Amphitryon Мальера * 1947 Le Procès, па Кафкі, тэкст А. Жыда і Ж.-Л.Баро * 1948 L'Etat de siege Камю * 1948 Occupe-toi d'Amélie Ж. Фейдо * 1949 Les Fourberies de Scapin Мальера * 1950 Marlborough s'en va-t-en guerre М. Ашара * 1950 Le Répétition ou L'Amour puni Ануя * 1950 Les Mains sales Сартра * 1951 On ne badine pas avec l'Amour Мюсэ * 1951 Bacchus Както * 1953 Christophe Colomb Кладэль * 1953 Pour Lucrèce Жыроду * 1954 Le Misanthrope Мальера * 1954 Le Cerisale Чэхава * 1955 L'Orestie Эсхіла * 1955 Bérénice Расін * 1955 Intermezzo Жароду * 1955 Volpone па Б. Джонсану, тэкст Ж. Рамена і Ст. Цвейга * 1958 Le Soulier de satin Кладэль == Фільмаграфія == * (1953) «[[Таямніцы Версаля]]» — ''Франсуа Фенелон'' == Тэксты == * Réflexions sur le théâtre. Paris: J. Vautrain, 1949 * Je suis homme de théâtre. Paris: Éditions du Conquistador, 1955 * Nouvelles réflexions sur le théâtre. Paris: Flammarion, 1959 * Souvenirs pour demain. Paris: Éditions du Seuil,1972 * Comme je le pense. Paris: Gallimard, 1975 {{зноскі}} == Літаратура == * Frank A. Jean-Louis Barrault. Textes de Jean-Louis Barrault. Points de vue critiques, témoignages, chronologie, bibliographie. Paris: Seghers, 1971 * Jean-Louis Barrault: écrits, répertoire, filmographie et critique, 1935—1989/ Hélène Volat-Shapiro, Gerhard M. Vasco, eds. Paris: Lettres modernes; Minard, 1992 * Mignon P.-L. Jean-Louis Barrault: le théatre total. Monaco: Editions du Rocher, 1999 * Lorelle Y. Dullin-Barrault: l'éducation dramatique en mouvement. Paris: Amandier, 2007 == Спасылкі == {{Commons|Jean-Louis Barrault}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Баро}} [[Катэгорыя:Акцёры Францыі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Францыі]] [[Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мемуарысты]] [[Катэгорыя:Постаці Францыі]] 1gijh44sjimfghpktm2s74cjppv1i2m 0 86890 5135790 4858157 2026-05-04T19:05:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135790 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Мозг, значэнні}} '''Мозг''' — цэнтральны аддзел нервовай сістэмы [[Пазваночныя|пазваночных]] жывёл, утвораны [[Нейроны|нервовымі]] і [[Нейраглія|гліяльнымі]] клеткамі і іх адросткамі. У пазваночных [[жывёлы|жывёл]] (у тым ліку і ў чалавека) адрозніваюць [[галаўны мозг]], размешчаны ў поласці чэрапа, і [[спінны мозг|спінны]], які знаходзіцца ў пазваночным канале. == Аддзелы мозгу == [[Выява:Central nervous system.svg|thumb|200px| '''1.''' Мозг''' 2. '''[[ЦНС]] '''3.''' [[Спінны мозг]]]] Мозг сысуноў складаецца з наступных аддзелы: * [[Спінны мозг]] ** [[Рэтыкулярная фармацыя]] * [[Галаўны мозг]] ** [[Прадаўгаваты мозг]] ** [[Задні мозг]] *** [[Мазжачок]] <!--— каардынацыі рухаў--> *** [[Мост, частка мозгу|Вароліеў мост]] *** [[Перашыек ромбападобнага мозгу]] ** [[Сярэдні мозг]] ** [[Прамежкавы мозг]] *** [[Таламус]] <!--— пераразмеркаванне інфармацыі ад органаў пачуццяў, за выключэннем нюху--> *** [[Шышкападобнае цела]] *** [[Гіпофіз]] *** [[Лімбічная сістэма]] **** [[Міндалепадобнае цела]] — фарміраванне эмоцый **** [[Гіпаталамус]] — фізіялагічныя функцыі ** [[Канцавы мозг]] *** [[Кара вялікіх паўшар’яў]] ([[Левае паўшар'е мозгу|левага]] і [[Правае паўшар'е мозгу|правага]]) **** [[Старажытная кара]] — рэгуляцыя найпрасцейшых функцый, напрыклад адкрыццё вачэй і г.д. **** [[Старая кара]] — рэгуляцыя вегетатыўных функцый, пры інстыктыўных паводзінах, узнікненне эмоцый **** [[Неакортэкс|Новая кара]] — вышэйшыя нервовыя функцыі *** [[Базальныя гангліі]] — рэгуляцыя рухальных і вегетатыўных функцый *** [[Нюхальны мозг]] **** [[Гіпакамп, частка мозгу|Гіпакамп]] — фарміраванне эмоцый, кансалідацыя памяці == Розум і мозг == У [[Філасофія свядомасці|філасофіі свядомасці]] адрозніваюцца паняцці [[розум]] і мозг,<ref>[http://www.socioniko.net/ru/articles/newman-brain.html Джэймс Ньюмен — Тып і мозг, 1991]</ref> і адзначаюцца супярэчнасці адносна іх дакладных адносін, якія прыводзяць да праблемы «розум—цела».<ref>Дуалізм [http://slovari.yandex.ru/dict/krugosvet/article/d/de/1000684.htm Рэнэ Дэкарта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090210105752/http://slovari.yandex.ru/dict/krugosvet/article/d/de/1000684.htm |date=10 лютага 2009 }}</ref> Мозг вызначаецца як [[фізіка|фізічная]] і [[біялогія|біялагічная]] [[Матэрыя (фізіка)|матэрыя]], якая змяшчаецца ў межах [[чэрап]]а і адказная за асноўныя электрахімічныя [[нейроны|нейронавыя]] працэсы. З пункту гледжання сучаснай навукі, мозг уяўляе сабою найскладаную нейронавую сетку, якая вырабляе і апрацоўвае велізарную колькасць лагічна звязаных электрахімічных імпульсаў, і [[унутраны свет|ўнутраны свет]] чалавека, у тым ліку яго розум, з’яўляецца прадуктам гэтай працы. У сучаснай навуковай супольнасці пункт гледжання пра тое, што розум ёсць прадукт працы мозга, з’яўляецца пануючай.<ref>Батуев А. С. Высшая нервная деятельность. М.: Высш. шк., 1991.</ref> Гэтак жа лічаць прыхільнікі [[штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]],<ref>[http://www.znanie-sila.ru/online/issue_2820.html Юрий Ревич — В поисках разума. Искусственного]</ref> выказваюцца таксама думай, што розум [[камп’ютар]]ападобны, [[алгарытм]]ічны. Пункты гледжання — параджальнасці розуму мозгам і [[Філасофія свядомасці#Функцыяналізм|камп’ютарападобнасцю]] розуму — не абавязкова адбывацца адначасова адзін з аднам<ref>Сандра Блейксли, Джефф Хокинс. «Об интеллекте».</ref>. Існуюць розныя меркаванні наконт узаемапранікнення мозга і такіх паняццяў, як [[Свядомасць, псіхалогія|свядомасць]], [[розум]], [[развага]], [[дух]], [[душа]], [[памяць]], некаторыя нават мяркуюць, што розум існуе ў пэўным сэнсе незалежна ад мозга ці мае дачыненне да [[:en:epiphenomenalism|парафенаменаў]]^(англ.). Існуюць гіпотэзы, якія апісваюць мозг як прымальнік<ref>[http://www.oculus.ru/digest.php?tom=13&id=18 Святлана Кузіна — Мозг думкі не ажыцяўляе!]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Памер мозга ў сысуноў == '''Маса мозга (кг) як функцыя масы цела (М_т, кг) для розных груп сысуноў''' <ref>''Stahl W. R.'' Organ weight in primates and other mammals, Science, 150, 1039—1042, 1965. Табліца прыведзена ў кнізе ''Шмидт-Ниельсен К.''' Размеры животных: почему они так важны?: Пер. с англ. — М.: Мир, 1987. — 259 с, ил.. </ref> {| class="wikitable" |- ! Групы жывёл ! Маса мозгу |- | Сысуны | 0,01 М_т^0,70 |- | Малпы | 0,02—0,03 М_т^0,66 |- | Чалавекападобныя малпы | 0,03—0,04 М_т^0,66 |- | Чалавек | 0,08—0,09 М_т^0,66 |} == Мозг у культуры == З-за ключавога значэння мозга ў арганізме тэма мозга папулярная. У старажытнасці з'яданне мозга пераможанага чалавека або жывёлы нароўні з іншымі часткамі цела сімвалізавала атрыманне сіл праціўніка. У сярэднявечча мозг разумеўся як цэнтр жыцця, нароўні з сэрцам. У наш час тэма мозга шырока распаўсюджана ў відэагульнях і фільмах, у прыватнасці, фільмах пра зомбі. == Гл. таксама == * [[Галаўны мозг]] * [[Кровазабеспячэнне галаўнога мозгу]] * [[Гемата-энцэфалічны бар’ер]] * [[Эндакрынная сістэма]] * [[Гіпаталама-гіпафізарная сістэма]] * [[Лімбічная сістэма]] * [[Каэфіцыент энцэфалізацыі]] * [[Міжпаўшарная асіметрыя]] * [[Цэнтр задавальнення]] * [[Свядомасць, псіхалогія|Свядомасць]] * [[Памяць]] * [[Вышэйшая нервовая дзейнасць]] * [[Нейрабіялогія]] * [[Нейрахімія]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{commons|Category:Brain}} * [http://braininfo.rprc.washington.edu/Scripts/hiercentraldirectory.aspx?ID=1&toback=0 Атлас мозгу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060901090145/http://braininfo.rprc.washington.edu/Scripts/hiercentraldirectory.aspx?ID=1&toback=0 |date=1 верасня 2006 }} — на англійскай мове з рускім перакладам асноўных тэрмінаў * [http://galactic.org.ua/Xomo/m.htm Блум Ф., Лейзерсан А., Хофстэдтэр Л. Мозг, розум і паводзіны] * {{артыкул | аўтар = Савельев А. В. | загаловак = Критический анализ функциональной роли модульной самоорганизации мозга | арыгінал = | спасылка = | аўтар выдання = | выданне = журнал «Нейрокомпьютеры: разработка и применение» | тып = | месца = Москва: издательство "Радиотехника" | год = 2008 | том = | нумар = 5-6 | старонкі = 4-17 }} * {{артыкул | аўтар = Урынбаев С. Х. | загаловак = О работе мозга в общем виде и о последствиях | арыгінал = | спасылка = http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2008/2/Urynbaev/ | аўтар выдання = | выданне = Электронный журнал «[[Знание. Понимание. Умение]]» | тып = | месца = | год = 2008 | том = | нумар = 2 - Педагогика. Психология | старонкі = }} * [http://bigideas.ru/posts/8/160 10 дзіўных гульняў, у якія вы можаце згуляць са сваім мозгам]{{мова-рус}} — пераклад з англійскага артыкулы пра гульні ў якія вы можаце згуляць са сваім мозгам * [http://bigideas.ru/posts/8/34 Тузін злых жартаў нашай свядомасці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150910012919/http://bigideas.ru/posts/8/34 |date=10 верасня 2015 }}{{мова-рус}} {{Нервовая сістэма}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мозг| ]] [[Катэгорыя:Неўралогія]] 1sh0vp5yo8cspy2eujm12cyt094or5f 0 89164 5135937 4140748 2026-05-05T05:17:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135937 wikitext text/x-wiki {{Вышыннае збудаванне |building_name=Міжнародны фінансавы цэнтр |image=[[Выява:Ifc2.jpg|200px|right]] |lat_dir = N|lat_deg = 22|lat_min = 17|lat_sec = 5.75 |lon_dir = E|lon_deg = 114|lon_min = 9|lon_sec = 34.49 |region = |CoordScale = 2000 |previous tallest= |surpassed by= |built= [[1997]]-[[2003]] |use= [[Офіс]]ы, [[Магазін, гандаль|Магазіны]], [[Атэль]] |location= [[Ганконг]], [[Кітай]] |roof=407,0 метраў |top_floor=387,6 метраў |antenna_spire=412,0 метраў |floor_count=88 |floor_area={{nobr|185 805}} м² |elevator_count=62 |architect=[[Сезар Пелі]] |emporis_id= 2internationalfinancecentre-hongkong-china |skyscraperpage_id= 11}} '''Міжнародны фінансавы цэнтр''' ({{lang-en|International Finance Centre}}, кіт. 国际 金融 中心) — комплексны камерцыйны будынак, размешчаны на берагавой лініі цэнтральнага раёна [[Ганконг]]а. Знамянальная славутасць вострава Ганконг, складаецца з двух [[хмарачос]]аў: Міжнародны фінансавы цэнтр, галерэя крам і 40-павярховы гатэль «Four Seasons Hotel Hong Kong». Вежа 2 з’яўляецца самым высокім будынкам у Ганконгу, ён узурпаваў месца, якое калісьці займала Central Plaza. Комплекс быў пабудаваны пры падтрымцы «Sun Hung Kai Properties» і «MTR Corp». Ганконская станцыя аэрапорт экспрэс размешчана прама пад ім. == Галерэя выяў == <gallery perrow="5"> Image:2ITF construction.jpg|Снежань 2001 будаўніцтва Другога ifc Image:International Finance Center II.jpg|Другі Міжнародны Фінансавы Цэнтр Image:HKVictoriaHarbour29122005.JPG|Від на Міжнародны Фінансавы Цэнтр з Заліва Вікторыя Image:HK IFC mall near MTR station.jpg|Галерэя магазінаў ifc побач са Станцыяй Ганконг Image:IFC Mall 3.JPG|Галерэя магазінаў ifc Image:IFC Mall.JPG|Галерэя магазінаў ifc Image:BambooConstructionHongKong.jpg|Будаўніцтва Атэля Four Seasons Ганконг Image:Ifc hotel.jpg|Атэль Four Seasons Ганконг Image:Ifc hong kong station.jpg|Станцыя Ганконг у ifc </gallery> == Спасылкі == {{commonscat|International Finance Centre}} * [http://maps.google.com/maps?ll=22.285734,114.158088&spn=0.003761,0.005759&t=k&hl=en Міжнародны фінансавы цэнтр, від з космасу (англ.)] * [http://www.ifc.com.hk/ Сайт Міжнароднага фінансавага цэнтра (англ.)] * [http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=100614 Будаўнічы партал Emporis — Другі ifc (англ.)] * [http://www.fourseasons.com/hongkong/ Атэль Four Seasons Ганконг (англ.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140115161039/http://www.fourseasons.com/hongkong/ |date=15 студзеня 2014 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Звышвысокія будынкі}} {{Ганконг у тэмах}} [[Катэгорыя:Звышвысокія будынкі]] [[Катэгорыя:Небаскробы Ганконга]] [[Катэгорыя:Небаскробы вышынёй звыш 350 метраў]] ohghy7323eh1ly77iulgvs5047k8c4c 4 90386 5135736 5134580 2026-05-04T17:56:32Z DBatura 73587 5135736 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' * Аснова плаўніка '''[[кісцяпёрыя рыбы|кісцяпёрых рыб]]''' уяўляе сабой мускулістую лопасць, унутры якой знаходзіцца моцны [[шкілет]]. * '''[[Балтыйская града]]''' цягнецца ад [[Данія|Даніі]] на захадзе да [[Дзвіна|Дзвіны]] на ўсходзе. * У анамальна засушлівае і гарачае лета з [[Дзвіна|Дзвіны]] ўдалося дастаць '''[[Барысаў камень (Друя)|Барысаў камень]]''', які лічыўся страчаным. * Пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] з [[Афганістан]]а ў краіне заставалася невялікая група '''[[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане|ваенных спецыялістаў]]'''. * Падчас прэзідэнцтва [[Джордж Уокер Буш|Джорджа Буша-малодшага]] ў [[Белы дом|Белым доме]] жыла '''[[Індыя (котка)|Індыя]]'''. * '''[[Пустынныя ваўкі|Калумбійскіх наймітаў]]''' на [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|вайну ў Судане]] вербавалі падманам. ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] kqx817gs8tmxng45vunl4thfkgst5ap 5135785 5135736 2026-05-04T18:56:53Z JerzyKundrat 174 5135785 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' * Аснова плаўніка '''[[кісцяпёрыя рыбы|кісцяпёрых рыб]]''' уяўляе сабой мускулістую лопасць, унутры якой знаходзіцца моцны [[шкілет]]. * '''[[Балтыйская града]]''' цягнецца ад [[Данія|Даніі]] на захадзе да [[Дзвіна|Дзвіны]] на ўсходзе. * У анамальна засушлівае і гарачае лета з [[Дзвіна|Дзвіны]] ўдалося дастаць '''[[Барысаў камень (Друя)|Барысаў камень]]''', які лічыўся страчаным. * Пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] з [[Афганістан]]а ў краіне заставалася група '''[[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане|ваенных спецыялістаў]]'''. * Падчас прэзідэнцтва [[Джордж Уокер Буш|Джорджа Буша-малодшага]] ў [[Белы дом|Белым доме]] жыла '''[[Індыя (котка)|Індыя]]'''. * '''[[Пустынныя ваўкі|Калумбійскіх наймітаў]]''' на [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|вайну ў Судане]] вербавалі падманам. * Сэрвіс '''[[Discord]]''' быў папулярызаваны [[геймер]]амі. ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] oaugmzvuw6cn9uilk7twk3zt9slsco3 0 91769 5135989 5078816 2026-05-05T07:15:15Z Rymchonak 22863 5135989 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = |арыгінал імя = |выява = |шырыня = |подпіс = |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = |гады актыўнасці = |кірунак = |кінастудыя = |узнагароды = |imdb_id = |сайт = }} '''Рэнэ Клеман''' ({{lang-fr|René Clément}}; {{ДН|18|3|1913}}, [[Бардо (горад)|Бардо]] — {{ДС|17|3|1996}}, {{МС|Монтэ-Карла|у Монтэ-Карла|}}) — [[кінарэжысёр]], фільмы якога вызначалі твар пасляваеннага французскага кінематографа да наступлення «Новай хвалі». == Фільмаграфія == * (1946) «[[Бітва на рэйках]]» {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8|||329-330}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Клеман Рэнэ}} [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі]] f1ii931yecx4tk7i3khqdp0a5tujhsd 5136045 5135989 2026-05-05T10:04:14Z Rymchonak 22863 /* Фільмаграфія */ +1 5136045 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = |арыгінал імя = |выява = |шырыня = |подпіс = |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = |гады актыўнасці = |кірунак = |кінастудыя = |узнагароды = |imdb_id = |сайт = }} '''Рэнэ Клеман''' ({{lang-fr|René Clément}}; {{ДН|18|3|1913}}, [[Бардо (горад)|Бардо]] — {{ДС|17|3|1996}}, {{МС|Монтэ-Карла|у Монтэ-Карла|}}) — [[кінарэжысёр]], фільмы якога вызначалі твар пасляваеннага французскага кінематографа да наступлення «Новай хвалі». == Фільмаграфія == * (1946) «[[Бітва на рэйках]]» * (1970) «[[Пасажыр дажджу]]» {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8|||329-330}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Клеман Рэнэ}} [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі]] qturk4rwilai9iiv43blok0abnnhc17 5136059 5136045 2026-05-05T11:05:31Z Rymchonak 22863 /* Фільмаграфія */ +1 5136059 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = |арыгінал імя = |выява = |шырыня = |подпіс = |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = |гады актыўнасці = |кірунак = |кінастудыя = |узнагароды = |imdb_id = |сайт = }} '''Рэнэ Клеман''' ({{lang-fr|René Clément}}; {{ДН|18|3|1913}}, [[Бардо (горад)|Бардо]] — {{ДС|17|3|1996}}, {{МС|Монтэ-Карла|у Монтэ-Карла|}}) — [[кінарэжысёр]], фільмы якога вызначалі твар пасляваеннага французскага кінематографа да наступлення «Новай хвалі». == Фільмаграфія == * (1946) «[[Бітва на рэйках]]» * (1952) «[[Забароненыя гульні]]» * (1970) «[[Пасажыр дажджу]]» {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8|||329-330}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Клеман Рэнэ}} [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі]] 91sshozde4dh0t9r11hueeg8p8qldd7 5136066 5136059 2026-05-05T11:20:05Z Rymchonak 22863 /* Фільмаграфія */ +1 5136066 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = |арыгінал імя = |выява = |шырыня = |подпіс = |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = |гады актыўнасці = |кірунак = |кінастудыя = |узнагароды = |imdb_id = |сайт = }} '''Рэнэ Клеман''' ({{lang-fr|René Clément}}; {{ДН|18|3|1913}}, [[Бардо (горад)|Бардо]] — {{ДС|17|3|1996}}, {{МС|Монтэ-Карла|у Монтэ-Карла|}}) — [[кінарэжысёр]], фільмы якога вызначалі твар пасляваеннага французскага кінематографа да наступлення «Новай хвалі». == Фільмаграфія == * (1946) «[[Бітва на рэйках]]» * (1952) «[[Забароненыя гульні]]» * (1970) «[[Пасажыр дажджу]]» * (1971) «[[Дом пад дрэвамі]]» {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8|||329-330}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Клеман Рэнэ}} [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі]] 4rwxusssdyga6yxb5ff6e1jv97er0lq 0 93810 5135963 4676831 2026-05-05T06:13:19Z Rymchonak 22863 /* Фільмаграфія */ 5135963 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст | Імя = Орсан Уэлс | Арыгінал імя = Orson Welles | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = Джордж Орсан Уэлс | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Прафесія = | Гады актыўнасці = [[1934]]—[[1985]] | Узнагароды = | imdb_id = | Сайт = }} '''Джордж О́рсан Уэ́лс''' ({{lang-en|George Orson Welles}}; {{ДН|6|5|1915}}, [[Кеноша (Вісконсін)|Кеноша]], [[ЗША]] — {{ДС|10|10|1985}}, [[Лос-Анджэлес]], [[ЗША]]) — амерыканскі {{кінарэжысёр|ЗША|XX стагоддзя}}, {{акцёр|ЗША|агучвання ЗША|XX стагоддзя}}, {{сцэнарыст|ЗША|XX стагоддзя}}, {{кінапрадзюсар|ЗША|XX стагоддзя}}. Яго фільмы адзначаюцца вынаходніцтвам ў тэхнічных рашэннях. == Фільмаграфія == * [[1941]] — [[Грамадзянін Кейн]] / Citizen Kane * [[1942]] — Надзвычайныя Эмберсаны / The Magnificent Ambersons * [[1944]] — [[Джэйн Эйр, фільм, 1944|Джэйн Эйр]] / Эдвард Рочэстэр * [[1946]] — Чужаземец / The Stranger * [[1947]] — Лэдзі з Шанхая / The Lady from Shanghai * [[1948]] — Макбет / Macbeth * [[1949]] — [[Трэці чалавек]] / The Third Man (акцёр) * [[1952]] — Атэла / The Tragedy of Othello: The Moor of Venice * [[1953]] — «[[Таямніцы Версаля]]» — ''Бенджамін Франклін'' * [[1955]] — Містэр Аркадзін / Mr. Arkadin * [[1956]] — [[Мобі Дзік (фільм, 1956)|Мобі Дзік]] * [[1958]] — Пячатка зла / Touch of Evil * [[1963]] — Працэс / Le procès * [[1965]] — Паўночныя заваны (Фальстаф) / Campanadas a medianoche — Джон Фальстаф * [[1967]] — Марак з Гібралтара / Le Marin de Gibraltar * [[1968]] — Несмяротная гісторыя / The Immortal Story * [[1975]] — Ф як Фальшыўка / F for Fake — камео == Зноскі == {{reflist}} {{commonscat|Orson Welles}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Уэлс Орсан}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Канскага кінафестывалю]] [[Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда]] 89tf4bd83lbuga8jdwfrpim2cotdlyg 0 95496 5135897 4993601 2026-05-05T00:37:22Z Oursana 33379 /* Галерэя */ -+The Virgin with Chancellor Rolin by Jan van Eyck (Louvre).webp 5135897 wikitext text/x-wiki {{Мастак | імя = Ян ван Эйк | арыгінальнае імя = {{lang-nl|Jan van Eyck}} | імя пры нараджэнні = | партрэт =Portrait-of-Jan-Van-Eyck-by-Lampsonius.jpg | шырыня = | загаловак = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | паходжанне = | падданства = | грамадзянства = | жанр = | вучоба = | стыль =[[Адраджэнне]] | працы = | заступнікі = | уплыў = | уплыў на = | узнагароды = | сайт = | вікісховішча =Category:Jan van Eyck }} '''Ян ван Эйк''' ({{lang-nl|Jan van Eyck}}, каля 1385 альбо 1390 — пахаваны 9 ліпеня [[1441]]) — буйнейшы фламандскі жывапісец [[Адраджэнне|ранняга Адраджэння]], аўтар шматлікіх (больш за 100) кампазіцый на рэлігійныя сюжэты. Быў адным з першых мастакоў, якія дасканала засвоілі тэхніку жывапісу алейнымі фарбамі, замест адыходзячай старажытнай тэхнікі [[тэмпера|тэмперы]]. == Біяграфічныя звесткі == Дакладная дата нараджэння Яна ван Эйка невядомая. Нарадзіўся ў Паўночных Нідэрландах у г. {{нп3|Маасейк||ru|Маасейк}}. Вучыўся ў старэйшага брата {{нп3|Губерт ван Эйк|Губерта|ru|Эйк, Хуберт ван}}, з якім працаваў да [[1426]] года. Пачаў сваю дзейнасць у [[Гаага|Гаазе]] пры двары нідэрландскіх графаў. З 1425 ён — мастак і прыдворны герцага Бургундскага [[Філіп III Добры|Філіпа III Добрага]], які высока цаніў яго як мастака і шчодра аплачваў яго працы. У 1427—1428 гг. у складзе герцагскага пасольства Ян ван Эйк адправіўся ў [[Іспанія|Іспанію]], затым у [[Партугалія|Партугалію]]. У 1427 наведаў [[Турнэ]], дзе быў прыняты з пашанай мясцовай гільдыяй мастакоў. Верагодна, сустракаўся з [[Рабер Кампен|Раберам Кампенам]], альбо бачыў яго працы. Працаваў у [[Ліль]] і [[Гент|Генце]], у 1431 набыў дом у [[Бругэ]] і пражыў там да самай смерці. Пасля смерці брата Губерта Ян ван Эйк працягнуў самастойную работу. Ён піша алтарныя кампазіцыі, шматлікія выявы мадонн, партрэты. Ян ван Эйк памёр у Бругэ ў ліпені [[1441]] года (дата пахавання — 9 ліпеня 1441 года). Меў некалькі вучняў, у іх ліку — знакаміты пасля жывапісец [[Петрус Крыстус]]. {{цытата|аўтар={{нп3|Эрнст Гомбрых|Э. Гомбрых|ru|Гомбрих, Эрнст}} «Гісторыя мастацтва»|«Па ўсеагульным прызнанні, найбольш смелыя адкрыцці, якія пазначылі пералом у мастацкім развіцці (чалавецтва), належаць жывапісцу Яну ван Эйку (1385/90 - 1441). Найвялікшае яго стварэнне - шматсворкавы алтар (поліптых) для сабора ў Генце»}} == Творчасць == Ван Эйка лічаць вынаходнікам алейных фарбаў, хоць на самай справе ён толькі ўдасканаліў іх. Але менавіта пасля яго алей атрымаў усеагульнае прызнанне, алейная тэхніка стала традыцыйнай для Нідэрландаў; у XV ст. прыйшла ў Германію і ў Францыю, адтуль — у Італію. Адным з першых Яна ван Эйк засвоіў пластычныя і выразныя магчымасці алейнага жывапісу, выкарыстоўваў тонкія празрыстыя слаі фарбы, пакладзеныя адзін паверх аднаго — т. зв. фламандская манера шматслойнага празрыстага пісьма. Гэты жывапісны метад дазволіў яму дасягнуць выключнай глыбіні, багацця і святла сілы колеру, а таксама тонкасці святлоценявых і колеравых пераходаў. Яго жывапісныя адкрыцці значна паўплывалі на развіццё сусветнага жывапісу. Браты ван Эйк удасканалілі тэхніку і тэхналогію алейнага жывапісу, які пачалі выкарыстоўваць іншыя мастакі. Гэта дазваляла больш дакладна і рознабакова перадаваць з'явы навакольнага свету, разнастайнасць яго прадметнага багацця. Ян ван Эйк адзін з першых у Еўропе майстроў партрэта, які ў яго творчасці вылучыўся ў самастойны жанр: «{{нп3|Цімафей, ван Эйк|Цімафей|ru|Тимофей (ван Эйк)}}» (1432), «{{нп3|Партрэт чалавека ў цюрбане||fr|L'Homme au turban rouge}}» (1433), «Партрэт пары Арнальфіні» (1434), «{{нп3|Партрэт жонкі Маргарэты ван Эйк||fr|Portrait de Margareta van Eyck}}» (1439). Партрэтным вобразам уласцівы непрадузята праўдзівая і дакладная перадача знешнасці чалавека і галоўных рыс яго характару<ref>БЭ. Т. 18</ref>. === Значныя творы === Сярод шэдэўраў Яна ван Эйка — «Генцкі алтар», «{{нп3|Мадонна канцлера Ролена||ru|Мадонна канцлера Ролена}}», а таксама партрэт купца, прадстаўніка банкірскага дому Медычы, Джавані Арнальфіні з жонкай — так званы «{{нп3|Партрэт пары Арнальфіні||ru|Портрет четы Арнольфини}}». Сярод іншых значных твораў мастака — трыпціх «Мадонна з дзіцем» (1437). ==== Генцкі алтар ==== [[File:Lamgods open.jpg|thumb|250px|left|Генцкі алтар]] {{main|Генцкі алтар}} Найбольш буйны твор — «[[Генцкі алтар]]», распачаты яго братам Губертам у 1420-х г., завершаны ў 1432. Ян ван Эйк працаваў над ім па замове багатага гентскага бюргера {{нп3|Ёс Вейт|Ёса Вейта|nl|Joos Vijd}} для яго сямейнай [[капліцы]] ў 1422—1432 гг. Гэты грандыёзны шмат'ярусны [[поліптых, жывапіс|поліптых]] з 24 карцін з выявай 258 чалавечых фігур знаходзіцца ў {{нп3|Сабор Святога Бавона|саборы Святога Бавона|en|Saint Bavo Cathedral}} ў Генце. Генцкі алтар — гэта вялікі паліптых з рухомымі драўлянымі бакавымі створкамі. ==== Мадонна канцлера Ролена ==== {{main|Мадонна канцлера Ролена}} «Мадонна канцлера Ролена» (каля 1436) — найбольш вядомы твор мастака. Галоўнага героя выявы аўтар паказвае перад Багародзіцай у выглядзе данатара (ад дарыцель — асоба, якая была заказчыкам мастацкага твора; данатара звычайна выяўлялі перад Хрыстом, Маці Боскай ці святымі ў малітоўнай позе). Але ў яго паставе, у выразе твару няма пакорлівасці верніка, набожнасці. У маўклівым псіхалагічным дыялогу паміж мадоннай і канцлерам за знешняй стрыманасцю апошняга адчуваецца актыўнасць характару, мэтанакіраванасць. Бясконцая панарама пейзажа, які адкрываецца праз арачныя пралёты, не складае з людзьмі гарманічнай еднасці, але выступае як важны самастойны вобраз. Невыпадкова Ролен паказаны на фоне жылых дамоў, а Марыя — цэркваў, а лініі размешчанага па цэнтральнай восі далёкага моста як бы ўстанаўліваюць сувязь паміж данатарам і благаслаўляючым жэстам рукі Хрыста<ref name="Лазука 2010">Лазука Б. Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / Б. А. Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. ISBN 978-985-01-0894-4</ref>. ==== Мадонна каноніка ван дэр Пале ==== Тое, што было толькі акрэслена ў «Мадонне канцлера Ролена», «Партрэце пары Арнальфіні» (1434), у «{{нп3|Мадонна каноніка ван дэр Пале|Мадонне каноніка ван дэр Пале|pl|Madonna kanonika van der Paele}}» (1436), набывае завершанае ўвасабленне. Мастак спрабуе пашырыць межы партрэта ў сакральнай выяве і ўключае прыёмы, тыповыя для бытавога жанру: падрабязнае і шматслоўнае апавяданне. Данатар, па сутнасці, з'яўляецца галоўнай дзеючай асобай кампазіцыі. Яго масіўная ўкленчаная фігура пануе ў карціне, да каноніка звяртаюцца Маці Боская і Святы Данат, якога прадстаўляе мадонне Святы Георгій — патрон заказчыка. Вобразы ўдзельнікаў сцэны набываюць матэрыяльную значнасць, яны не самапаглыбленыя, а ўступаюць у маўклівы дыялог са светам.<ref name="Лазука 2010"/> == Галерэя == <center> <gallery> Выява:Eyck, Jan van - Portrait of a Man (Self Portrait?) - National Gallery, London.jpg|Партрэт чалавека ў цюрбане. Алей на панэлі, 25.5 x 19&nbsp;cm, 1433. Нацыянальная галерэя, Лондан Выява:Van Eyck - Arnolfini Portrait.jpg|Партрэт пары Арнальфіні, 1434. Нацыянальная галерея, Лондан Выява:The Virgin with Chancellor Rolin by Jan van Eyck (Louvre).webp|[[Мадонна канцлера Ролена]]. Дрэва, 66 x 62&nbsp;cm, 1435. Луўр, Парыж Выява: Eyck, Jan van - Madonna with Canon van der Paele.jpeg|Мадонна каноніка ван дэр Пале. Алей на дрэве, 122 x 157&nbsp;cm, 1436. Музей Гронінгэ, Бругэ </gallery> </center> {{зноскі}} == Літаратура == * Лазука Б. Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / [[Б. А. Лазука]]. — Мн.: Беларусь, 2010. ISBN 978-985-01-0894-4 * Эйк // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. І. / Рэдкал. Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. С.49. ISBN 985-11-0295-4 * Friedländer М. J., Die aitniederländische Malerei, Bd 1, B., 1924; * Baldass L., Jan van Eyck, L., 1952; * Panofsky E., Early Netherlandish painting. Its origins and character, v. 1—2, Camb. (Mass.), 1953. == Спасылкі == {{commonscat-inline|Jan van Eyck|Ян ван Эйк}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Эйк Ян}} [[Катэгорыя:Мастакі Фландрыі]] [[Катэгорыя:Мастакі Нідэрландаў]] [[Катэгорыя:Паўночнае Адраджэнне]] [[Катэгорыя:Прыдворныя мастакі]] [[Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названы кратар на Меркурыі]] rqxvvl0xlteyjzy1mwotfa3ticlg677 0 97957 5135667 5066970 2026-05-04T14:24:21Z ~2026-27041-33 167634 5135667 wikitext text/x-wiki {{otheruses|Вуліца Маякоўскага}} {{Вуліца Мінска |назва = Вуліца Маякоўскага |населены пункт = Мінск |мясцовасць = |раён = [[Ленінскі раён (Мінск)|Ленінскі]] |на карце = |выява = Majakouskaha street (Minsk) p01.jpg |памер = |тлумачэнне = |назва ў гонар = [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзіміра Маякоўскага]] |былыя назвы = Ігуменскі тракт,<br>Чэрвеньскі тракт |працягласць = 3,9 |насельніцтва = |каардынаты п = <!-- {{Coord}} --> |каардынаты = <!-- {{Coord}} --> |каардынаты к = <!-- {{Coord}} --> |пакрыцце = |рух = |індэкс = |тэлефоны = |метро = {{minskmetro|1}} [[Плошча Леніна (станцыя метро, Мінск)|Плошча Леніна]],<br>{{minskmetro|2}} [[Пралетарская (станцыя метро, Мінск)|Пралетарская]],<br>{{minskmetro|1}} [[Інстытут культуры (станцыя метро, Мінск)|Інстытут культуры]] |аўтобус = |трамвай = |тралейбус = |чыгунка = |маршрутныя таксі = |прыпынкі = |будынкі = |архітэктурныя помнікі = |помнікі = |храмы = |дзяржаўныя ўстановы = |навучальныя ўстановы = |установы культуры = |медыцынскія ўстановы = |аптэкі = |пошта = |камерцыя = |забудова = |прадпрыемствы = |паркі = [[Лошыцкі сядзібна-паркавы комплекс]] }} '''Вуліца Маякоўскага''' — вуліца ў [[Ленінскі раён (Мінск)|Ленінскім раёне]] [[Мінск]]а, якая злучае цэнтр горада з паўднёвай часткай (мікрараён [[Жылы раён Лошыца|Лошыца]], раён [[Мінскі камвольны камбінат|камвольнага камбіната]]). Названа ў гонар паэта [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзіміра Маякоўскага]]. Транспарт прадстаўлены аўтобусамі, якія ідуць з [[Жылы раён Лошыца (Мінск)|Лошыцы]], [[Жылы раён Чыжоўка|Чыжоўкі]] і [[Гатава]], тралейбусамі і чыгуначнай станцыяй [[Мінск-Паўднёвы]]. == Размяшчэнне == Вуліца Маякоўскага э’яўляецца працягам [[Вуліца Свярдлова (Мінск)|вуліцы Свярдлова]] (ад скрыжавання з [[Вуліца Аранская (Мінск)|вуліцай Аранскай]]), за [[Мост цераз Лошыцу (Мінск, вуліца Маякоўскага)|мостам цераз раку Лошыцу]] працягваецца [[Ігуменскі тракт (Мінск)|Ігуменскім трактам]]. Менш чым у кіламетры заходней вуліцы праходзіць чыгуначная лінія на [[Асіповічы]], на якой знаходзіцца станцыя [[Мінск-Паўднёвы]]. Даўжыня — 3,9 км<ref>[https://www.google.by/maps/dir/53.8856416,27.5666832/53.8509186,27.5710363/@53.8540691,27.5607409,14.5z?hl=ru Вуліца Маякоўскага — Google Карты]</ref>. == Гісторыя == Вуліца размешчана на месцы старога гандлёвага гасцінца. У XVI—XVII насіла назву Лошыцкай дарогі, пазней была вядомая як [[Чэрвень|Ігуменскі]] тракт, з 1923 года — Чэрвеньскі тракт<ref name="minsk">Маяковского улица // Энциклопедический справочник. 2-е изд. — Минск: [[Белорусская Советская Энциклопедия]], 1983. — С. 229</ref>. Праходзіла праз гістарычнае прадмесце Серабранка ([[Жылы раён Серабранка|сучасны аднайменны мікрараён]] размяшчаецца паўднёва-усходней). Пазней была пераназвана ў гонар [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзіміра Маякоўскага]], які неаднаразова бываў у Мінску. Забудова вуліцы пераважна шматпавярховая. З 1950-х паходзіць забудова пасёлка пры [[Мінскі камвольны камбінат|камвольным камбінаце]], у 1967 годзе пачата будаўніцтва мікрараёна Маякоўскага-1 (архітэктары [[У. Марцьянаш]], [[Сяргей Барысавіч Баткоўскі|С. Баткоўскі]], [[У. Мінькін]] і інш.)<ref name=minsk />, у 2000-я гады актыўна забудоўваюцца паўночны і цэнтральны ўчасткі вуліцы, дзе захаваўся прыватны сектар. У паўднёва-усходняй частцы вуліцы размяшчаецца [[сядзібна-паркавы комплекс Лошыца|Лошыцкі парк]]. У 2009—2011 гадах вялася рэканструкцыя вуліцы, пасля якой яна на ўсім працягу стала васьміпалоснай, а напружанае скрыжаванне з [[Вуліца Дзянісаўская (Мінск)|вуліцай Дзянісаўскай]] было заменена [[шляхаправод]]ам<ref name=rek>[http://www.interfax.by/article/30108 Рэканструкцыя вуліцы Маякоўскага ў Мінску: тэрміны і падрабязнасці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090409115436/http://www.interfax.by/article/30108 |date=9 красавіка 2009 }}</ref>. У 2017 годзе пачалося будаўніцтва транспартнай развязкі на скрыжаванні з [[Вуліца Аранская|вуліцай Аранскай]]. == Славутасці вуліцы == [[Файл:Majakoŭskaha street 230819 (Minsk) p23 — Palace of culture.jpg|thumb|[[Мінскі гарадскі палац культуры]]]] * [[Мінскі камвольны камбінат]] * [[Мінскі гарадскі палац культуры]] * [[Сядзібна-паркавы комплекс Лошыца]] * [[Дрожджава-вінакурны завод Любанскага|Былы бровар Любанскіх]] * [[Міжнародны гуманітарна-эканамічны інстытут]] * ГЗЦ «Чэрвеньскі» на месцы былога [[Чэрвеньскі рынак|Чэрвеньскага рынку]] === Цікавыя факты === * Дамы № 14-26 утвараюць сабой комплекс, які атрымаў мянушку «Кітайская сцяна»<ref>[https://minsknews.by/ulitsyi-nashego-goroda-nadezhdinskaya-perepletenie-vekovyih-istoriy/ УЛИЦЫ НАШЕГО ГОРОДА. Надеждинская — переплетение вековых историй] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250123215225/https://minsknews.by/ulitsyi-nashego-goroda-nadezhdinskaya-perepletenie-vekovyih-istoriy/ |date=23 студзеня 2025 }} // Минск-Новости, 17.03.2015</ref>". * У двухпавярховым доме 96 у розны час знаходзіліся: [[Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|Ліцэй БДУ]]<ref>[https://news.tut.by/society/671543.html Основатель IT-компании, декан, полковник. Кем стали первые выпускники Лицея БГУ, который отметил 30-летие] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200331173024/https://news.tut.by/society/671543.html |date=31 сакавіка 2020 }} // [[TUT.BY]]</ref>, [[Яўрэйскі ўніверсітэт (Мінск)|Яўрэйскі ўніверсітэт]] і некалькі кафедр [[ФМА БДУ]], якія пазней перайшлі ў склад [[Гуманітарны факультэт БДУ|гуманітарнага факультэта БДУ]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://auto.onliner.by/2011/10/21/minsk-21 Мінск: на адрамантаваным участку вул. Маякоўскага абяцаюць адкрыць рух (фотарэпартаж) {{ref-ru}}] {{Вуліцы Мінска:Ленінскі}} [[Катэгорыя:Вуліцы Мінска]] [[Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)]] [[Катэгорыя:Вуліцы, названыя ў гонар Уладзіміра Маякоўскага]] [[Катэгорыя:Вуліца Маякоўскага (Мінск)| ]] 9y67zktjprs2l9x7dt27p5pbz97ccuz 0 99573 5135948 4839923 2026-05-05T05:45:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135948 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Мікалаеўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мікалаеўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Буда-Кашалёўскі раён]] |Уключае = 11 населеных пунктаў |Сталіца = [[Мікалаеўка (Мікалаеўскі сельсавет, Буда-Кашалёўскі раён)|Мікалаеўка]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 801 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = https://buda-koshelevo.gomel-region.by/ru/nik_sov/ |Заўвагі = }} '''Мікала́еўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2011 года вёска) [[Мікалаеўка (Мікалаеўскі сельсавет, Буда-Кашалёўскі раён)|Мікалаеўка]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Прыбарскі сельсавет''' у складзе [[Гарадзецкі раён|Гарадзецкага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Прыбар (Буда-Кашалёўскі раён)|Прыбар]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рагачоўскім раёне БССР. З 5 красавіка 1936 года ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Царкоўе (Буда-Кашалёўскі раён)|Царкоўе]]. 28 ліпеня 1964 года ў склад сельсавета з [[Меркулавіцкі сельсавет|Меркулавіцкага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Выдрыца (Буда-Кашалёўскі раён)|Выдрыца]], [[Зялёны Краж (Буда-Кашалёўскі раён)|Зялёны Краж]], [[Новафундамінка]] і [[Фундамінка]])<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 28 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 31 (1071).</ref>. 30 ліпеня 1964 года вёска Царкоўе атрымала назву [[Саўгасная]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).</ref>. 26 чэрвеня 1969 года скасаваны пасёлак [[Зялёны Краж (Буда-Кашалёўскі раён)|Зялёны Краж]] (зліўся з вёскай [[Фундамінка]])<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 чэрвеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 22 (1252).</ref>. 28 чэрвеня 1973 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Мікалаеўка, сельсавет перайменаваны ў Мікалаеўскі<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 чэрвеня 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 27 (1401).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Мікалаеўскага сельсавета 13 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|76}}</ref>. 26 сакавіка 1987 года ў склад [[Рагінскі сельсавет|Рагінскага сельсавета]] перададзена вёска [[Аляксандраўка (Рагінскі сельсавет)|Аляксандраўка]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. 20 ліпеня 2010 года вёсцы Саўгасная вернута ранейшая назва — [[Царкоўе (Буда-Кашалёўскі раён)|Царкоўе]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-205/2010_205_9_34034.pdf Решение Буда-Кошелевского районного Совета депутатов от 20 июля 2010 г. № 21 О переименовании сельского населенного пункта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210831132003/https://pravo.by/pdf/2010-205/2010_205_9_34034.pdf|date=31 жніўня 2021}}</ref>. == Склад == У склад Мікалаеўскага сельсавета ўваходзілі населеныя пункты, якія зараз не існуюць: да 1928 года — пасёлак Азэтаўка, да 1929 года — пасёлак Зборны, да 1930 года — пасёлак Міхееў, да 1969 года — пасёлак Зялёны Краж, да 1996 года — вёска Анастасеўка. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1048 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 94,1 % — [[беларусы]], 4,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 801 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=20 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Вядомыя выхадцы == * [[Сяргей Аляксеевіч Панамароў]] (1908—1968) — [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Рыгор Якаўлевіч Кісялёў]] (18.5.1913 — 10.4.1970) — дзяржаўны дзеяч [[БССР|Беларускай ССР]]. З [[1953]] года [[Міністэрства культуры БССР|міністр культуры]], з [[1964]] года [[Міністэрства народнай адукацыі БССР|міністр асветы БССР]], у 1968—1970 гадах намеснік старшыні [[Савет Міністраў БССР|Савета Міністраў БССР]]. Дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] (1951—1970). Заслужаны дзеяч культуры БССР (1963). Яго імя носіць вясковая сярэдняя школа. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|103300}} {{Мікалаеўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)}} {{Буда-Кашалёўскі раён}} [[Катэгорыя:Мікалаеўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гарадзецкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Рагачоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] sii13torts0s80yjm5sorud4rkgbskz 0 103591 5135767 5134900 2026-05-04T18:26:06Z DenisBorum 139498 5135767 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {| class="infobox bordered" style="width: 250px; font-size: 95%; float: right;" cellpadding="4" cellspacing="0" |+ <big>'''Курдыстан '''</big> |- | colspan="2" style="text-align: center;" | [[Файл:Kurdish-inhabited area by CIA (1992) box inset removed.jpg|225px]] |- ! style="text-align: left;" | Размяшчэнне | На тэрыторыі [[Турцыя|Турцыі]], [[Іран]]а, [[Ірак]]а, [[Сірыя|Сірыі]], [[Арменія|Арменіі]] |- ! style="text-align: left;" | Плошча |450,000 км² — 530,000 км² |- ! style="text-align: left;" | Насельніцтва | Больш 40 мільёнаў |- ! style="text-align: left;" | Рэлігія | [[Суніты|Іслам суніцкага толку]], [[шыіты|іслам шыіцкага толку]], [[езідызм]], [[алевізм]], [[хрысціянства]], і [[іўдаізм]]. |} '''Курдыста́н''' ({{lang-ku|Kurdistan}}) — [[гістарычная вобласць]] у [[Пярэдняя Азія|Заходняй Азіі]], [[Этнас|этнічная]] тэрыторыя [[Курды|курдаў]]<ref name="Крыніца1">[https://old.bigenc.ru/world_history/text/2125117 БРЭ. Курдистан]{{ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == У цяперашні час рэгіён падзелены паміж некалькімі дзяржавамі на<ref>[https://secretmag.ru/enciklopediya/kurdy.htm Кто такие курды]{{ref-ru}}</ref>: * [[Турэцкі Курдыстан|Турэцкі (Паўночны) Курдыстан]] * [[Курдыстан (астан)|Іранскі (Усходні) Курдыстан]] * [[Іракскі Курдыстан|Іракскі (Паўднёвы) Курдыстан]] * [[Сірыйскі Курдыстан|Сірыйскі (Заходні) Курдыстан]] == Гісторыя == Сельджукскія султаны сталі першымі кіраўнікамі, якія на афіцыйным узроўні выкарыстоўвалі тапонім Курдыстан у значэнні тэрыторыі населенай курдамі. Далей асманскія султаны, у прыватнасці, Явуз Селім, часта выкарыстоўвалі тапонім Курдыстан у значэнні ўрада, правінцый Курдыстана. У тэрытарыяльных кодэксах 1848 і 1867 гг. правінцыя Курдыстан была зацверджана афіцыйна. У перыяд канстытуцыйнай манархіі курдыстанскія рэгіёны былі надзелены паўнамоцтвамі дэпутацкага прадстаўніцтва. У 20-я гады XX стагоддзя заснавальнік Турэцкай Рэспублікі [[Мустафа Кемаль Атацюрк]] ў першыя гады кіравання часта выдаваў указы, інструкцыі, якія змяшчаюць словы «курды» і «Курдыстан». == Гл. таксама == * [[Курдыстанскія горы]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|9|Курдыстан}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Курдистан}} == Спасылкі == {{commonscat|Kurdistan}} * [http://www.khrp.org Курдскі праваабарончы партал] * [http://karty.narod.ru/maps/kurdistan/kurdistan.html Карты Курдыстана] {{Іранскія краіны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Курдыстан| ]] g8wgz696inuveb131ikdczdtebdh2il 0 104436 5135647 5099717 2026-05-04T12:05:21Z Alexntor 10914 /* Агульныя звесткі */ 5135647 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія |статус = Горад |беларуская назва = Серпухаў |арыгінальная назва = Серпухов |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Coat of Arms of Serpukhov (Moscow oblast).png |сцяг = Flag of Serpukhov (Moscow oblast).png |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 55|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 37|lon_min = 24|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = Муніцыпальны раён |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1339 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 37,5<ref name="Goroda">[http://www.gks.ru/doc_2010/region/town.rar Росстат. Регионы России. Основные социально-экономические показатели городов. 2010 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110706185503/http://www.gks.ru/doc_2010/region/town.rar |date=6 ліпеня 2011 }}</ref> |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 140 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 126496 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = 3373,2 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = [[UTC+3]] |DST = |тэлефонны код = 4967 |паштовы індэкс = 142200 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |сайт = http://www.серпухов.рф/ |мова сайта = }} '''Се́рпухаў'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-ru|Серпухов}}) — [[горад]] у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Серпухаўскай раён|Серпухаўскага раёна]] [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]. Вылучаны ў самастойную адміністрацыйна-гаспадарчую адзінку з непасрэдным падпарадкаваннем выканкаму абласнога Савета 14 верасня 1939. Цяпер — муніцыпальнае ўтварэнне «[[Гарадская акруга Серпухаў]]». == Назва == Назва паселішча ад назвы рэчкі Сярпеі, каля ўцякання якой у [[Нара (рака)|Нару]] (прыток [[Ака|Акі]]) на высокім мысе паўстала паселішча. Назва Сярпея (таксама Сярпейка<ref>Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 97.</ref>) балцкага паходжання. Найбліжэйшыя адпаведнікі — рачныя назвы Сярпея (прыток [[Угра|Угры]] на Павоччы)<ref>Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 45.</ref>, Сярпейка (< Сярпея, прыток сожскай Проні)<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 207.</ref>. Адпачатная іх назоўная форма — ''*Sirpeja''. Корань ''Sirp-'' звязаны з літоўскім ''sirpti'' «спець; чырванець». Далей да індаеўрапейскага ''*ser-'' «чырвоны, чырванаваты»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 910—911.</ref>, ад якога і назва дзвінскай ракі [[Сярцея]] (< ''sartas'' «чырванаваты»). Адценнем вады матываваныя і назвы тыпу [[Зэльвянка|Зэльва]], [[Золва]] (< ''žalvas'' «зеленаваты»). У назве Сярпея балцкі гідранімічны пашыральнік ''-ej-'', як у водных назвах [[Асвейскае|Асвея]], [[Мярэя]], [[Вярэя]]. Пашыральнік ''-ej-'' выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні (''tekėti'' «цячы» — ''tekėja'' «цячэнне»)<ref>P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 84.</ref>. Блізкія пашыральнікі ''-ij-, -uj-'' у водных назвах тыпу [[Ілія]], [[Бабруйка|Бабруя]]. Назва ракі Сярпея значыла «Чырванаватая (рака)» і адлюстроўвала адценне рачной вады. Серпухаў у складзе шэрагу гарадоў з назвамі балцкага гідранімічнага паходжання, што дугой атачаюць Маскву з заходняга боку ([[Валакаламск]], [[Руза]], [[Мажайск]], [[Нара-Фамінск]], [[Вярэя]])<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 35—36.</ref>. == Агульныя звесткі == Насельніцтва — 133,8 тыс. чалавек (2024). Плошча горада складае 37,5 км². Горад з’яўляецца цэнтрам Серпухаўскай гарадской агламерацыі насельніцтвам звыш 260 тысяч жыхароў. Горад размешчаны на рацэ [[Нара (рака)|Нара]] пры яе ўпадзенні ў [[Ака|Аку]]<ref>{{Крыніцы/ГЭС||296}}</ref>, за 99 км ад [[Масква|Масквы]]. Прыстань на рацэ Ака{{sfn|БелЭн|2002}}. == Прамысловасць == На тэрыторыі Серпухава дзейнічае каля 150 буйных і сярэдніх прадпрыемстваў і арганізацый усіх сфер эканомікі, больш за 1600 арганізацый малога бізнесу (уключаючы мікрапрадпрыемствы). Прамысловыя прадпрыемствы горада вырабляюць электрарухавікі рознага прызначэння, электрычныя машыны малой магутнасці, гіраскапічныя прыборы і вырабы дакладнай механікі для навігацыйных сістэм, сістэм арыентацыі і стабілізацыі лятальных апаратаў, хімічныя валокны і ніткі, цеплаізаляцыйныя матэрыялы, жалезабетонныя вырабы, металаканструкцыі, сістэмы ахоўнай сігналізацыі, кандэнсатары ([[Серпухаўскі кандэнсатарны завод «КВАР»|КВАР]]), медыцынскую тэхніку, прадукты харчавання. У СССР быў добра вядомы серпухаўскі машынабудаўнічы завод «Металіст», акрамя прадукцыі абароннага прызначэння, з 1975 года ён выпускаў папулярныя бытавыя пыласосы маркі «Тайфун». == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Барыс Уладзіміравіч Бібікаў]] — расійскі і таджыкскі акцёр * [[Алег Яўгенавіч Меньшыкаў]] (нар. 1960) — расійскі [[акцёр]] тэатра і кіно, [[рэжысёр]], [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі]] (2003), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Расійскай Федэрацыі (1995, 1997, 1999). == Гарады-пабрацімы == {{Wikidata/SisterCities}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Се́рпухаў||352}} * {{крыніцы/БСГН|Се́рпухов|581}} * {{крыніцы/ГЭС (1989)|Се́рпухов|433}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * Сайт Серпухава [https://serpuhof.ru serpuhof.ru] {{Гарады Маскоўскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Серпухаў| ]] 0blrye7pkia6tscm1xii4ezhfpwnooe 0 105973 5136075 4705644 2026-05-05T11:27:45Z Rymchonak 22863 5136075 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст | Імя = Фэй Данаўэй | Арыгінал імя = Faye Dunaway | Фота =Faye_Dunaway_-_Festiwal_Gwiazd_in_Gdańsk.jpg | Подпіс = <small>На кінафестывалі ў [[Гданьск]]у (2008)</small> | Шырыня = 240px | Імя пры нараджэнні = Дораці Фэй Данаўэй | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Прафесія = | Гады актыўнасці = 1965 — цяпер. час | Кірунак = | Узнагароды = | imdb_id = 0001159 | Сайт = }} '''Фэй Данаўэй''' ({{lang-en|Faye Dunaway}}; нар. [[14 студзеня]] [[1941]]) — амерыканская {{актрыса|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, лаўрэат прэміі «[[Оскар]]» (1977). == Біяграфія == Дораці Фэй Данаўэй (англ.: Dorothy Faye Dunaway) нарадзілася 14 студзеня 1941 года ў Баскаме, [[Фларыда (штат)|штат Фларыда]], у сям’і унтэр-афіцэра Джона МакДаўэл Данауэя і хатняй гаспадыні Грэйс Эйпрыл. Яе бацька загінуў у гады Другой сусветнай вайны ў час амерыканскай кампаніі ў Еўропе. Данаўэй вучылася на тэатральным аддзяленні Бостанскага, а затым Фларыдскага ўніверсітэта. У 1962 годзе яна ўступіла ў трупу амерыканскага нацыянальнага тэатра, з чаго і пачалася яе акцёрская кар’ера. У тым жа годзе яна дэбютавала на Брадвеі ў пастаноўцы «Чалавек на ўсе часы». Упершыню на кінаэкранах Фэй Данаўэй з’явілася ў 1967 годзе — спачатку ў невядомых карцінах «Паспяшайся закат» і «Здарэнне», а затым у галоўнай ролі ў гангстэрскім трылеры Артура Пена «Боні і Клайд», якая прынесла ёй намінацыю на «[[Оскар]]». Праз год актрыса згуляла галоўную ролю ў культавым фільме-рабаванні «Афёра Томаса Краўна», стаўшы да таго часу адной з новых яркіх зорак [[Галівуд]]у. Праз трыццаць гадоў Данаўэй з’явілася і ў рэмейку дадзенай карціны, дзе выканала невялікую ролю псіхатэрапеўта. У 1970-х Данаўэй заставалася адной з вядучых амерыканскіх актрыс, што падмацоўвалася паспяховымі ролямі ў фільмах «Маленькі вялікі чалавек» (1970), «Тры мушкецёры: Падвескі каралевы» (1973), «[[Кітайскі квартал (фільм)|Кітайскі квартал]]» (1974), «Тры дні Кондара» (1975) і «Тэлесетка», роля журналісткі Даяны Крыстэнсен у якім прынесла ёй прэміі «[[Оскар]]» і «[[Залаты глобус]]». == Фільмаграфія == * (1971) «[[Дом пад дрэвамі]]» — ''Джыл'' == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == {{commonscat-inline|Faye Dunaway|Фэй Данаўэй}} * {{imdb_name|0001159|Фэй Данаўэй}} * {{IBDB name|38666|Фэй Данаўэй}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — драма}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю другога плана — міні-серыял, тэлесерыял ці тэлефільм}} {{DEFAULTSORT:Данаўэй Фэй}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залатая маліна»]] o24q27l2xeu8dusaa0vr39so6yqn6mj 0 107675 5136058 4818912 2026-05-05T11:05:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5136058 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | партрэт = Śluńkoŭ.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = Член Палітбюро ЦК КПСС | парадак = | сцяг = Symbol-hammer-and-sickle.svg | перыядпачатак = [[26 чэрвеня]] [[1987]] | перыядканец = [[1990]] | тытул_2 = Кандыдат ў члены Палітбюро ЦК КПСС | парадак_2 = | сцяг_2 = Symbol-hammer-and-sickle.svg | перыядпачатак_2 = [[6 сакавіка]] [[1986]] | перыядканец_2 = [[26 чэрвеня]] [[1987]] | тытул_3 = Першы сакратар ЦК [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП Беларусі]] | парадак_3 = 16 | сцяг_3 = Symbol-hammer-and-sickle.svg | перыядпачатак_3 = [[13 студзеня]] [[1983]] | перыядканец_3 = [[6 лютага]] [[1987]] | папярэднік_3 = [[Ціхан Якаўлевіч Кісялёў]] | пераемнік_3 = [[Яфрэм Яўсеевіч Сакалоў]] | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | рэлігія = | узнагароды = {{{!}} style = "background: transparent" {{!}} {{Медаль Серп і Молат | 1974}} {{!}}} {{{!}} Style = "background: transparent" {{!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} {{!}}} {{{!}} Style = "background: transparent" {{!}} {{Дзяржаўная прэмія СССР | 1971}} {{!}}} | аўтограф = | Commons = }} '''Мікала́й Мікі́тавіч Слюнько́ў''' ({{ДН|26|4|1929}}, вёска [[Гарадзец (Рагачоўскі раён)|Гарадзец]] {{МН|Рагачоўскага раёна|ў Рагачоўскім раёне|Рагачоўскі раён}} [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] — {{ДС|9|8|2022}}, {{МС|Мінск|у Мінску}}) — [[СССР|савецкі]] партыйны дзеяч, кіраўнік БССР у 1983—1987 гадах. == Біяграфія == Нарадзіўся у сялянскай сям’і. Пасля сканчэння школы з’ехаў у [[Мінск]], скончыў [[Мінскі аўтамеханічны тэхнікум]] (1950). Пачаў працоўную дзейнасць чорнарабочым на [[Мінскі трактарны завод|Мінскім трактарным заводзе]]. Далей працаваў памочнікам майстра, майстрам, старэйшым майстрам, намеснікам начальніка, начальнікам цэха, намеснікам старшыні і старшынём заводскага прафесійнага саюзу МТЗ. Член [[КПСС]] з 1954 года. Завочна скончыў [[Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі]] (1962). У 1960—1965 гг. — дырэктар [[Мінскі завод трактарных запасных частак|Мінскага завода трактарных запасных частак]]. У 1965—1972 гг. — дырэктар [[Мінскі трактарны завод|Мінскага трактарнага завода]], генеральны дырэктар Мінскага вытворчага трактарабудаўнічнага аб’яднання. У 1972—1974 гг. першы сакратар Мінскага гаркама партыі. Загадам Прэзідыума Вярхоўнага Савету СССР ад 3 студзеня 1974 года «за выдатныя дасягненні ў кіраванні Мінскім вытворчым трактарабудаўнічным аб’яднаннем, партыйнай арганізацыяй Беларусі» Слюнькову Мікалаю Мікітавічу прысвоена званне [[Герой Сацыялістычнай Працы|Героя Сацыялістычнай Працы]] з узнагароджаннем [[Ордэн Леніна|ордэнам Леніна]] і Залатой зоркі «Серп і молат». У 1974—1983 гг. намеснік старшыні [[Дзяржплан СССР|Дзяржплана СССР]]. З 31 студзеня 1983 па 6 лютага 1987 гг.<ref>{{Спасылка| аўтар = Вадзім Якушаў| url = http://proekt-wms.narod.ru/states/belorusia.htm| загаловак = Белоруссия (Belarus)| назва праекту = Краіны і прэзідэнты| выдавецтва = Праект WMS| дата = 5 красавіка 2009| мова = ru| access-date = 19 лютага 2012| archive-date = 23 жніўня 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120823082313/http://proekt-wms.narod.ru/states/belorusia.htm| url-status = dead}}</ref> першы сакратар ЦК [[Камуністычная партыя БССР|Кампартыі Беларусі]]. З 1987 г. сакратар [[ЦК КПСС]], член Палітбюро ЦК КПСС, адначасова ў 1987—1988 гг. загадчык Эканамічнага аддзела ЦК КПСС. Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР 7, 10, 11 скліканняў, народны дэпутат СССР з 1989 г. З 1988 г. старшыня Камісіі ЦК КПСС па пытаннях сацыяльна-эканамічнай палітыкі. З 1990 года на пенсіі. Жыў у Мінску. Памёр 9 жніўня 2022 года<ref>[http://www.belta.by/society/view/umer-byvshij-glava-bssr-nikolaj-sljunkov-517877-2022/?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop Умер бывший глава БССР Николай Слюньков]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Слюнькоў Мікалай Мікітавіч||36}} * [[Дзяніс Аляксандравіч Марціновіч|Марціновіч Д.А.]] «Слюнькоў. Палітычная біаграфія». — [[Зомбкі]]: «Янушкевіч», 2023. — 296 с. — ISBN 978-83-970292-0-0<ref>{{cite web| date =2023-12-18| url =https://d1a9nnmcvk9pjz.cloudfront.net/332427 | title =Выдавецтва «Янушкевіч» выпусціла біяграфію Слюнькова і яшчэ тры кнігі |publisher =[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]| access-date = 2023-12-18}}</ref>. == Спасылкі == * {{Спасылка | url = http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=10895| загаловак = Слюньков Николай Никитович| выдавецтва = Герои страны| дата = 5 красавіка 2009 | мова = ru}} * [http://www.nashaslova.mns.by/page10.html Валер Санько. Чарнобыльская катастрофа і Мікалай Слюнькоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140426214712/http://www.nashaslova.mns.by/page10.html |date=26 красавіка 2014 }} // Наша слова, № 17, 2014 * Біяграфіі: [http://www.hrono.info/biograf/bio_s/slyunkov_nn.html]{{ref-ru}}, [http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=119013]{{ref-ru}}, [http://www.pseudology.org/people/Slunkov_NN.htm]{{ref-ru}} * [http://ont.by/programs/programs/kontyry/topics/0087775/ ОНТ. Нікалай Слюнькоў. Інтэрв’ю праз 20 гадоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130503094807/http://ont.by/programs/programs/kontyry/topics/0087775 |date=3 мая 2013 }} {{Лідэры беларускай кампартыі, 1919—1991}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Слюнькоў Мікалай Мікітавіч}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР]] [[Катэгорыя:Члены Палітбюро ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Першыя сакратары ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Члены ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Першыя сакратары Мінскага гаркама КП Беларусі]] [[Катэгорыя:Мінскі трактарны завод]] [[Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад КПСС]] [[Катэгорыя:Сакратары ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XXIII з’езда КПСС]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XXVII з’езда КПСС]] bbji8w4rmrhokkpf3lyh0h6bf3wkwy1 100 121975 5135689 5135370 2026-05-04T15:51:00Z NirvanaBot 40832 +6 новых 5135689 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Гендзі Тартакоўскі|2026-05-04T13:36:20Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Выканаўчы прадзюсар|2026-05-04T12:56:38Z|Vlad Shmeklia}} {{Новы артыкул|Барыс Міхайлавіч Ценін|2026-05-04T10:34:52Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Эрвін Кашмідэр|2026-05-04T07:39:52Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Марсель Карнэ|2026-05-04T05:48:14Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Андрэй Яраславіч|2026-05-03T16:09:51Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Пётр (мітрапаліт Кіеўскі)|2026-05-03T15:30:31Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Дар’я Сяргееўна Мандзік|2026-05-03T12:40:21Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Security Advisory Services|2026-05-03T11:09:08Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Хокан V Святы|2026-05-03T06:57:05Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Куліковіч|2026-05-03T06:10:54Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Самурай Джэк (персанаж)|2026-05-02T10:55:27Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Аляксандр Благій|2026-05-02T08:35:27Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Фрэдэрык I (кароль Даніі)|2026-05-02T04:50:10Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Забойства манахаў-базыльян у Полацку (1705)|2026-05-01T20:18:00Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вераніка Карвялене|2026-05-01T12:59:18Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Вінцэнт Лютаслаўскі|2026-05-01T12:52:46Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Міхаіл Аляксандравіч (князь цвярскі)|2026-05-01T09:04:30Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Усевалад Аляксандравіч|2026-05-01T08:04:11Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Васіль Міхайлавіч (князь цвярскі)|2026-05-01T07:09:08Z|JerzyKundrat}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> mbgfnmzbgi0v8b6oyhnceh55l1cgnfc 0 140359 5135840 4619569 2026-05-04T19:45:36Z Aboltusnyi 167642 абнаўленне звестак 5135840 wikitext text/x-wiki {{футбаліст | імя = Аляксандр Сяднёў | поўнае імя = Аляксандр Сяргеевіч Сяднёў | фатаграфія = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Дынама-Брэст]] | нумар = | пасада = галоўны трэнер | пазіцыя = [[абаронца (футбол)|абаронца]] | клубы = {{футбольная кар’ера |1991| {{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Дняпро Магілёў|Дняпро (Магілёў)]]|9 (0) |1992—1995| {{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} [[ФК Тарпеда-Кадзіна|Тарпеда (Магілёў)]]|91 (1) |1995| {{Сцяг|Расія||20px}} [[ФК Чарнаморац Новарасійск|Чарнаморац (Новарасійск)]]|5 (0) |1996—1997| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Славія Мазыр|МПКЦ (Мазыр)]]|34 (3) |1997| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Трансмаш Магілёў|Трансмаш (Магілёў)]]|13 (0) |1998—1999| {{Сцяг|Расія||20px}} [[ФК Балтыка Калінінград|Балтыка (Калінінград)]]|33 (3) |1999—2000| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Тарпеда Мінск|Тарпеда-МАЗ (Мінск)]]|45 (9) |2001—2002| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Белшына|Белшына (Бабруйск)]]|39 (10) |2003| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК БАТЭ|БАТЭ (Барысаў)]]|6 (0) |2003—2005| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Нафтан|Нафтан (Наваполацк)]]|67 (2) }} | трэнерскія клубы = {{футбольная кар’ера |2006—2008| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Савіт|Савіт (Магілёў)]]| |2009—2011| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Белшына|Белшына (Бабруйск)]]| |2011—2012| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]| |2012—2015| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Белшына|Белшына (Бабруйск)]]| |2016—2017| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дняпро Магілёў|Дняпро (Магілёў)]]| |2018| {{Сцяг|Казахстан||20px}} [[ФК Актабэ|Актабэ]]|{{Comment|трэнер|трэнер па фізпадрыхтоўцы}} |2019| {{Сцяг|Казахстан||20px}} [[ФК Актабэ|Актабэ]]| |2019—2020| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Рух Брэст|Рух (Брэст)]]| |2021—| {{Сцяг|Казахстан||20px}} [[ФК Ардабасы Шымкент|Ардабасы (Шымкент)]]| }} | абнаўленне дадзеных аб клубе = 27 лютага 2021 }} '''Аляксандр Сяднёў''' (нар. {{ДН|16|8|1973}}, {{МН|Магілёў}}) — беларускі [[футбол|футбаліст]] ([[абаронца (футбол)|абаронца]]) і трэнер. У цяперашні час з’яўляецца галоўным трэнерам беларускага клуба «Дынама-Брэст». == Клубная кар’ера == Выхаванец магілёўскага футбола, гуляў у розных беларускіх клубах і ў [[Расія|Расіі]]. Двойчы быў чэмпіёнам Беларусі і пераможцам [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] ў складзе [[ФК Славія Мазыр|МПКЦ]] і «[[ФК Белшына|Белшыны]]». Апошнія гады правёў у складзе наваполацкага «[[ФК Нафтан|Нафтана]]». == Трэнерская кар’ера == У 2005 годзе завяршыў кар’еру футбаліста і ўзначаліў новаствораны магілёўскі «[[ФК Савіт|Савіт]]». Вывеў гэты клуб спачатку ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую]], а потым і ў [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]]. Пасля таго як «Савіт» спыніў існаванне, у 2009 годзе быў запрошаны ў «[[ФК Белшына|Белшыну]]», якая намагалася вярнуцца ў Вышэйшую лігу. Узначаліўшы бабруйскі клуб, Сяднёў выканаў пастаўленую мэту, атрымаўшы ўпэўненую перамогу ў Першай лізе. У Вышэйшай лізе «Белшына» разглядалася як адзін з аўтсайдэраў, але клуб здолеў заняць 6 месца ў сезоне 2010 і 5 месца ў сезоне 2011, у чым была вялікая заслуга галоўнага трэнера. У 2011 годзе быў запрошаны ў мінскае «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» і з 1 снежня афіцыйна ўзначаліў гэты клуб. У ліпені 2012 года быў адпраўлены ў адстаўку з-за незадавальняючых вынікаў (аб адстаўцы было абвешчана дыктарам стадыёна адразу пасля матча з «[[ФК Нёман Гродна|Нёманам]]»)<ref>{{cite web|date = 2012-07-09|url = http://news.21.by/sport/2012/07/09/563137.html |title =Александр Седнев уволен с поста главного тренера минского "Динамо". |website = news.21.by|access-date = 2023-11-05|language = ru}}</ref>. Хутка пасля гэтага, 23 ліпеня, вярнуўся на пасаду галоўнага трэнера «Белшыны». Выдатна правёў з «Белшынай» сезон 2015, калі, нягледзячы на фінансавыя праблемы і не самы моцны склад, каманда здолела заняць высокае 4-е месца ў чэмпіянаце. Па заканчэнні сезона Сяднёў абвясціў, што пакідае бабруйскі клуб<ref>{{cite web|date = 2015-11-29|url = https://football.by/news/78679 |title =Александр Седнев покинет пост главного тренера "Белшины" |website = football.by|access-date = 2023-11-05|language = ru}}</ref>. У студзені 2016 года ўзначаліў магілёўскі «[[ФК Дняпро Магілёў|Дняпро]]»<ref>{{cite web|date = 2016-01-11|url = https://football.by/news/80178 |title =Александр Седнев сегодня официально возглавит могилевский "Днепр" |website = football.by|access-date = 2023-11-05|language = ru}}</ref>, які па выніках сезона 2016 вывеў у Вышэйшую лігу. Па заканчэнні сезона 2017 пакінуў магілёўскі клуб<ref>{{cite web|date = 2018-01-03|url = https://football.by/news/108506 |title =Александр Седнев покинул пост главного тренера "Днепра" |website = football.by|access-date = 2023-11-05|language = ru}}</ref>. У лютым 2018 года ўвайшоў у трэнерскі штаб казахстанскага клуба «[[ФК Актабэ|Актабэ]]»<ref>{{cite web|date = |url = https://by.tribuna.com/football/1059938420.html |title =Седнев войдет в тренерский штаб «Актобе» |website = by.tribuna.com|access-date = |language = ru}}</ref>, дзе стаў трэнерам па фізпадрыхтоўцы, а ў студзені 2019 года заняў пасаду галоўнага трэнера<ref>{{cite web|date = 2019-01-09|url = https://football.by/news/121997 |title =Александр Седнев возглавил "Актобе" |website = football.by|access-date = 2023-11-05|language = ru}}</ref>. З-за фінансавых праблем «Актабэ» ў сезоне 2019 выступаў моладзевым складам, таксама з каманды былі зняты 12 ачкоў, у выніку «Актабэ» заняў апошні 12-ы радок і выбыў у Першую лігу. У снежні 2019 года ўзначаліў брэсцкі «[[ФК Рух Брэст|Рух]]», які выйшаў у Вышэйшую лігу<ref>{{cite web|date = 2019-12-23|url = https://football.by/news/134909 |title =Официально: Седнев возглавил "Рух" |website = football.by|access-date = 2023-11-05|language = ru}}</ref>. Пакінуў каманду ў снежні 2020 года<ref>{{cite web|date = 2020-12-23|url = https://football.by/news/147052 |title =Седнев покинул "Рух". Тренером интересуются команды из Казахстана |website = football.by|access-date = 2023-11-05|language = ru}}</ref>. У студзені 2021 года стаў галоўным трэнерам казахстанскага «[[ФК Ардабасы Шымкент|Ардабасы]]»<ref>{{cite web|date = 2021-01-21|url = https://football.by/news/147780 |title =Александр Седнев возглавил казахстанский "Ордабасы" |website = football.by|access-date = 2023-11-05|language = ru}}</ref>. У сезоне 2021 прывёў каманду да пятага месца ў Прэм’ер-лізе. У лютым 2022 года, нягледзячы на інфармацыю пра фінансавыя праблемы клуба, падоўжыў кантракт з «Ардабасы»<ref>{{cite web|date = 2022-02-16|url = https://football.by/news/161336 |title = Александр Седнев подписал новый контракт с "Ордабасы" |website = football.by|access-date = 2023-11-05|language = ru}}</ref>. У 2022 годзе разам з клубам выйграў Кубак Казахстана, а ў 2023 годзе прывёў клуб да першага ў яго гісторыі чэмпіёнства. Мае ліцэнзію УЕФА катэгорыі «Pro». == Дасягненні == === Ігравыя === * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Зл}} [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]] (2): [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|1996]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|2001]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]: [[Кубак Беларусі па футболе 1995/1996|1996]], [[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|2001]] === Трэнерскія === * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|2007]], [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009]] * {{Сцяг|Казахстан||20px}} [[Казахстанская Прэм’ер-ліга|Чэмпіён Казахстана]]: 2023 * {{Сцяг|Казахстан||20px}} Уладальнік [[Кубак Казахстана па футболе|Кубка Казахстана]]: 2022 == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сяднёў Аляксандр Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Магілёў]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Чарнаморац Новарасійск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Трансмаш Магілёў]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Балтыка Калінінград]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан]] [[Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Савіт]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Белшына]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Дынама Мінск]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Дняпро Магілёў]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Актабэ]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Рух Брэст]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Ардабасы Шымкент]] ivbu8z69izcgqs5an8snfje3ra110xc 0 144768 5135977 5083718 2026-05-05T06:46:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135977 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Таранда}} {{Мастак}} '''Мікалай Іванавіч Таранда''' (нар. {{ДН|15|8|1947}}, [[Вялікае Падлессе|в. Вялікае Падлессе]], {{МН|Ляхавіцкі раён|у Ляхавіцкім раёне|}}, [[Брэсцкая вобласць]]) — беларускі [[мастак]] (жывапісец і графік), член Саюза мастакоў СССР з 1989 г. (цяпер — [[Беларускі саюз мастакоў]]). == Біяграфія == 1962—1964 гг. вучоба ў ГПТВ № 61 Баранавічы, адначасова скончыў СШ працоўнай моладзі № 2. У 1965 г. скончыў студыю Палаца культуры будтрэста № 9 г. Віцебска. 1965—1970 студэнт мастацка-графічнага факультэта [[Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава|Віцебскага педагагічнага інстытута імя С. М. Кірава]]. У 1970—1994 начальнік бюро прамысловай эстэтыкі завода «Чырвоны Кастрычнік» г. Оршы. Кіраваў студыяй выяўленчага мастацтва Палаца культуры завода «Чырвоны Кастрычнік» у [[Орша|Оршы]], займаў пасаду начальніка бюро прамысловай эстэтыкі (1970—1994 гг.). У 1984—1985 гг. удзельнічаў у распрацоўцы і стварэнні помніка жыхарам горада [[Барань|Барані]], якія загінулі ў час [[Другая сусветная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Жыве і працуе ў горадзе Барані. == Творчасць == І ў студэнцкія гады, і пасля заканчэння інстытута Мікалай Таранда шмат часу прысвячаў самаадукацыі, працы ў майстэрні і на пленэры. У творчых паездках (у тым ліку сумесных з настаўнікам Алегам Арловым) на Палессе, у Літву, па Купалаўскіх мясцінах, у Крым, Уладзімір, Суздаль мастак удасканальваў уласны стыль у жывапісе. Паездкі ў дом творчасці «Сенеж» (у 1977 і 1983 гг.) дапамаглі рэалізаваць талент графіка, засвоіць новыя тэхнікі. Першая персанальная выстава адбылася ў 1973 г. у Оршы. Прыняты ў Саюз мастакоў СССР у 1989 г. З 1994 г. цалкам прысвячае сябе творчасці. Персанальныя і калектыўныя выставы праходзяць у [[Палац мастацтва|Палацы мастацтва]], Нацыянальным цэнтры сучасных мастацтваў, Касцёле св. Сымоны і Алены ([[Мінск]]), у выставачных залах Віцебска, Полацка, Оршы, а таксама ў Вязьме і Смаленску. Удзел у міжнародных пленэрах жывапісу ў горадзе Пернік (Балгарыя) у 1999 і 2004 гг. натхніў мастака на стварэнне серый фармальных работ. Мікалай Таранда — актыўны ўдзельнік рэспубліканскіх і міжнародных пленэраў і майстар-класаў, суарганізатар міжнароднага арт-праекта «Калегіум» у Аршанскай гарадской мастацкай галерэі В. А. Грамыкі (2009—2016 гг.). З 2010 г. стала супрацоўнічае з творчым аб’яднаннем «Традыцыя» Беларускага саюза мастакоў. == Творчасць == Работы мастака знаходзяцца ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]], Нацыянальным цэнтры сучасных мастацтваў (Мінск), [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Дзяржаўным літаратурным музеі Янкі Купалы]], Мастацкай галерэі Палаца мастацтваў горада Пернік (Балгарыя), Смаленскім дзяржаўным інстытуце мастацтваў (Расія), Віцебскім абласным краязнаўчым музеі, Аршанскай гарадской мастацкай галерэі В. А. Грамыкі, Аршанскім музеі гісторыі і культуры горада, Мастацкай галерэі Полацка, у прыватных калекцыях у Беларусі, Балгарыі, Германіі, Латвіі, Літве, Польшчы, Расіі, ЗША. == Асноўныя выставы == ;1973 * Персанальная выстава твораў жывапісу і графікі. Палац культуры завода «Чырвоны Кастрычнік», Орша. ;1978 * Персанальная выстава жывапісу і графікі. Палац культуры завода «Чырвоны Кастрычнік», Орша. ;1988 * Персанальная выстава твораў жывапісу і графікі. Выставачная зала музея завода «Чырвоны Кастрычнік», Орша. ;1990 * Персанальная выстава твораў жывапісу і графікі. Гарадская выставачная зала, Орша. ;1992 * Персанальная выстава жывапісу. Гарадская выставачная зала, Орша. ;1997 * Персанальная выстава, прысвечаная 50-годдзю з дня нараджэння. Палац мастацтваў, Мінск. * Персанальная юбілейная выстава. Зала абласной арганізацыі Саюза мастакоў Беларусі, Віцебск. * Персанальная юбілейная выстава. Гарадская выставачная зала, Орша. * Міжнародная выстава твораў жывапісу. Палац мастацтваў, Мінск. ;1999 * Выстава ўдзельнікаў міжнароднага пленэру жывапісу, г. Пернік (Балгарыя). * Мастацкая галерэя Палаца мастацтваў горада Пернік. * Выстава віцебскіх мастакоў. Выставачная зала смаленскай арганізацыі Саюза мастакоў Расіі, г. Смаленск. ;2000 * Выстава ўдзельнікаў міжнароднага пленэру жывапісу, Глыбокае Віцебскай вобл. * Палац мастацтваў, Мінск. * Выстава «Мастакі Віцебскай вобласці». Палац мастацтваў, Мінск. ;2001 * Персанальная выстава. Гарадская выставачная зала, Орша. ;2002 * Выстава ўдзельнікаў Рэспубліканскага пленэру жывапісу, Лагойск Мінскай вобл. * Палац мастацтваў, Мінск. * Персанальная выстава. Віцебскі абласны краязнаўчы музей (Ратуша). ;2003 * Персанальная выстава. Мастацкая галерэя, Полацк. * Персанальная выстава. Гарадская выставачная зала, Орша. ;2004 * Выстава ўдзельнікаў міжнароднага пленэру жывапісу, Пернік (Балгарыя). * Мастацкая галерэя Палаца мастацтваў горада Пернік. ;2005 * Выстава Рэспубліканскага пленэру, прысвечанага 75-годдзю з дня нараджэння У. Караткевіча, в. Дзевіна Аршанскага р-на. * Касцёл Сымона і Алены, Мінск; Цэнтр сучаснага мастацтва, Віцебск; * Музей У. Караткевіча, г. Орша; * Гарадская выставачная зала, г. Наваполацк. ;2006 * Выстава рэспубліканскага пленэру, прысвечанага народнаму паэту Р. Барадуліну, Ушачы Віцебскай вобл. * Гарадская выставачная зала, Наваполацк; Цэнтр сучаснага мастацтва, Віцебск. ;2007 * Персанальная выстава, прысвечаная 60-годдзю з дня нараджэння. Музей У. Караткевіча, Орша. * Персанальная юбілейная выстава. Палац мастацтваў, Мінск. * Персанальная юбілейная выстава. Віцебскі абласны краязнаўчы музей, Віцебск. ;2008 * Выставы Рэспубліканскага пленэру жывапісу, прысвечанага В. Быкаву, (в. Бычкі) у Віцебску, Мінску, Полацку, Оршы. * Выстава ўдзельнікаў міжнароднага пленэру жывапісу, г. Вязьма (Расія) у Вязьме, Смаленску, Оршы. ;2009 * Выстава ўдзельнікаў рэспубліканскага пленэру жывапісу «Нашчадкі Міхала Падалінскага». * Галерэя В. А. Грамыкі, Орша; Палац мастацтваў, Мінск. * Выстава ўдзельнікаў рэспубліканскага пленэру жывапісу памяці Я. Драздовіча у Мінску, Віцебску, Полацку, Оршы. * Выстава ўдзельнікаў міжнароднага пленэру жывапісу, прысвечанага гістарычным падзеям Айчыннай вайны 1812 года, Вязьма (Расія). ;2010 * Выстава ўдзельнікаў рэспубліканскага пленэру жывапісу памяці Эміліі Плятэр (Браслаў) у Полацку і Віцебску. * Выстава ўдзельнікаў абласнога пленэру жывапісу памяці І. Ф. Хруцкага. * Персанальная выстава жывапісу з творчых паездак па Балгарыі і Расіі. Галерэя В. А. Грамыкі г. Оршы. ;2011 * Выстава ўдзельнікаў міжнароднага пленэру жывапісу, прысвечанага гістарычным падзеям Айчыннай вайны 1812 года, Смаленск (Расія). * Персанальная выстава жывапісу да 40-годдзя творчай дзейнасці, Аршанская гарадская мастацкая галерэя В. А. Грамыкі. * Персанальная выстава, Віцебскі мастацкі музей. * Выстава ўдзельнікаў абласнога пленэру жывапісу «Краявiды Берасцейшчыны» (Ляхавічы) у Ляхавічах і Брэсце. ;2012 * Персанальная выстава жывапісу, прысвечаная 65-годдзю з дня нараджэння. Аршанская гарадская мастацкая галерэя В. А. Грамыкі. * Персанальная выстава жывапісу. Віцебскі Мастацкі музей. ;2013 * Выстава творчага аб’яднаная «Традыцыя». Галерэя М. А. Савіцкага, Мінск. * Рэспубліканская мастацкая выстава, прысвечаная XXI з’езду Беларускага саюза мастакоў, Мінск. ;2014 * Рэспубліканская выстава «Традыцыя і сучаснасць», Мінск. ;2015 * Выстава творчага аб’яднання «Традыцыя» да 70-годдзя Вялікай Перамогі «Лічбы памяці». * Галерэя М. А. Савіцкага, Мінск; Аршанская гарадская мастацкая галерэя В. А. Грамыкі. * Выстава ўдзельнікаў міжнароднага пленэру жывапісу «Гістарычныя месцы Смаленска», Смаленск (Расія). * Персанальная выстава графікі «З далёкіх 1970-х». Віцебскі мастацкі музей. ;2016 * III Усерасійская мастацкая выстава «Навука і космас на службе свету», прысвечаная 55-годдзю першага палёту чалавека ў космас, Смаленск (Расія). * Выстава творчага аб’яднання «Традыцыя» «Наш сучаснік». Палац мастацтваў, г. Мінск. ;2017 * Выстава «Сімфонія жыцця». Да 70-годдзя беларускага жывапісца і графіка Мікалая Таранды. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]. == Літаратура == * ''[[Барыс Аляксеевіч Крэпак|Крепак, Б.]]'' Николай Таранда. Живопись. Графика [Выяўленчы матэрыял] = Nikolay Taranda : альбом. — Каунас, 1997. — 151 с. * Таранда Мікалай Іванавіч // Беларускі саюз мастакоў : 1938—1998 : энцыкл. даведнік / аўт.-склад. Б. А. Крэпак [і інш.]. — Мн. : ВТАА «Кавалер Паблішэрс», 1998. — С. 535. — На беларус. і англ. мовах. * Таранда Мікалай Іванавіч // Сучасныя мастакі Віцебшчыны : біябібліягр. слоўнік / ДУ «Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна», Аддзел літаратуры па мастацтве; склад. В. І. Аліева. — Віцебск, 1994. — С. 107—108. * {{крыніцы/БелЭн|15|Тара́нда Мікалай Іванавіч|[[Г. А. Фатыхава|Фатыхава, Г. А.]]}} * ''[[Міхаіл Леанідавіч Цыбульскі|Цыбульский, М. Л.]]'' Таранда Николай Иванович / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 2. — С. 504. == Спасылкі == * [http://taranda.by taranda.by] — сайт мастака Мікалая Таранды, галерэя работ * [https://www.sb.by/articles/khudozhnik-i-derevnya.html «Художник и деревня»], «СБ Беларусь Сегодня», Леонович Ю. 15 августа 2017 г. * [https://news.vitebsk.cc/2015/07/31/nikolay-taranda-iz-sovetskogo-proshlogoae/ «Николай Таранда. Из советского прошлого…»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171107020408/https://news.vitebsk.cc/2015/07/31/nikolay-taranda-iz-sovetskogo-proshlogoae/ |date=7 лістапада 2017 }} «Народные новости Витебска», 31 июля 2015 г. Корженевский Г. * [http://liblh.by/%D0%B1%D0%B5%D0%B7-%D1%80%D1%83%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B8/taranda-mikalaj.html «Возвышенная мелодия»]{{Недаступная спасылка}}, «Беларуская думка», 2007, № 5. Максимов В. * [http://zviazda.by/be/news/20150725/1437772638-mikalay-taranda-kali-autar-pracue-shchyra-yon-addae-svayu-energetyku Мікалай Таранда: «Калі аўтар працуе шчыра, ён аддае сваю энергетыку»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171112145511/http://zviazda.by/be/news/20150725/1437772638-mikalay-taranda-kali-autar-pracue-shchyra-yon-addae-svayu-energetyku |date=12 лістапада 2017 }}, «Звязда», 25 ліпеня 2015 г.). * [http://www.orshanka.by/?p=35930 «Жыццё мастака: да юбілею Мікалая Таранды»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171107013039/http://www.orshanka.by/?p=35930 |date=7 лістапада 2017 }}. Аршанская газета. 24 жніўня 2017 г. Сямашка Г. * [http://www.artmuseum.by/by/vyst/bliz/vystava-smfonya-zhyccya-da-70-goddzya-belaruskaga-zhyvapsca-grafka-mkalaya-tarandy «Выстава „Сімфонія жыцця“. Да 70-годдзя беларускага жывапісца і графіка Мікалая Таранды»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171114102022/http://www.artmuseum.by/by/vyst/bliz/vystava-smfonya-zhyccya-da-70-goddzya-belaruskaga-zhyvapsca-grafka-mkalaya-tarandy |date=14 лістапада 2017 }}. Сайт Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь. {{вікіфікацыя}}{{фарматаванне}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Таранда Мікалай Іванавіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ляхавіцкім раёне]] dofn4vyxjln13t5tkyw6euxa7bvgkei 0 147336 5135874 4328850 2026-05-04T22:32:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135874 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Музей шакаладу}} {{музей |назва = Музей шакаладу |тып = |арыгінал = {{lang-de|Schokoladenmuseum}} |выява = Stollwerck-Imhoff-Schokoladenmuseum.JPG <!--не получается использовать имеющийся логотип http://en.wikipedia.org/wiki/File:Logo_Imhoff-Schokoladenmuseum.svg#file--> |памер = 285 |подпіс = Уваход у музей у 2004 годзе, са старой назвай |заснаваны = [[31 кастрычніка]] [[1993]] |месцазнаходжанне = Музей шакаладу, 1/A-50678 [[Кёльн]], [[Германія]] |lat_dir = N |lat_deg = 50 |lat_min = 55 |lat_sec = 55.93 |lon_dir = E |lon_deg = 6 |lon_min = 57 |lon_sec = 51.38 |region = DE-NW |CoordAddon = type:landmark_region:DE-NW |наведвальнікі = 650,000 |дырэктар = [[Ганс Імхоф]] |праезд = Трамвайныя лініі 1, 7, 8, 9 ці аўтобусам 132 да прыпынку [[Сеной]], ісці ўздоўж ракі [[Рэйн]] каля 200 метраў у левы бок ад гавані моста. |адкрыты = з 10:00 да 18:00 аўт-пт; <br>з 11:00 да 19:00 сб-нд і святочныя дні; <br>панядзелак выходны. |квіток = Сталыя - 7,50 €;<br> Група з 15 чалавек (дарослыя) па 7.00 €;<br> Льготная зніжка - 5.00 €;<br> Група з 15 чалавек (дзеці) па 4,50 €; <br> Сямейны квіток<ref>У сямейны квіток уваходзяць 2 дарослых і 2 дзіцячых квітка (двое сваіх уласных дзяцей ва ўзросце да 16 гадоў).</ref> - 21,00 € ;<br> Дзеці да 6 гадоў бясплатна. |спасылка = [http://www.schokoladenmuseum.de афіцыйны сайт] |Commons = Imhoff-Schokoladenmuseum }} '''Музей шакаладу''' ({{lang-de|Schokoladenmuseum}}) — [[музей]] у горадзе [[Кёльн]]е. Адкрыты [[31 кастрычніка]] [[1993]] года мясцовай кандытарскай фірмай «Імхоф-Штольверк», славутай сваёй прадукцыяй з [[1839]] года. Першапачаткова назва была Музей шакаладу Імхоф-Штольверк ({{lang-de|Imhoff-Stollwerck Schokoladenmuseum}}). З сакавіка [[2006]] года новым партнёрам у вытворчасці шакаладу з'яўляецца швейцарская кампанія кандытарскіх вырабаў Lindt & Sprungli. Музей прымае 5000 экскурсій і 650,000 наведвальнікаў у год, уваходзіць у дзясятку самых папулярных музеяў [[Германія|Германіі]]. З моманту свайго адкрыцця ў [[1993]] годзе, музей наведалі больш за 8,5 мільёнаў наведвальнікаў з усяго свету. == Экспазіцыя == У музеі прадэманстравана гісторыя шакаладнай справы — ад [[ацтэкі|ацтэкаў]], у якіх шакалад лічыўся "ежай багоў", да сучаснасці. У музеі прадстаўлены самыя старажытныя рэцэпты вырабу [[шакалад]]у і іншых прадуктаў, створаных на яго аснове. == Спасылкі == {{Commons|Imhoff-Schokoladenmuseum}} * [http://www.schokoladenmuseum.de Афіцыйны сайт] {{ref-de}}{{ref-en}} * [http://www.koeln.de/koeln/kultur/museen/schokoladenmuseum_17230.html Сайт горада Кёльн. Пра музей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121003035125/http://www.koeln.de/koeln/kultur/museen/schokoladenmuseum_17230.html |date=3 кастрычніка 2012 }} {{ref-de}} * [http://www.museenkoeln.de/homepage/default.asp Сайт пра музеі Кёльна]{{Недаступная спасылка}} {{ref-de}} [[Катэгорыя:Музеі шакаладу]] [[Катэгорыя:Музеі Кёльна]] [[Катэгорыя:Славутасці Кёльна]] czkxfeazoy2ens072jijnla15b5ov6h 0 153028 5135852 5001963 2026-05-04T20:33:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135852 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Мохавічы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Мохавічы |краіна = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 49|lat_sec = 10 |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 10|lon_sec = 10 |CoordAddon = type:city_region:BY |CoordScale = 30000 |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Тарноўскі |першае згадванне = |двароў = 20 |насельніцтва = |год перапісу = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = }} '''Мо́хавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mochavičy}}, {{lang-ru|Моховичи}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Тарноўскі сельсавет|Тарноўскага сельсавета]]. Знаходзіцца за 10 км на паўднёвы захад ад [[Ліда|Ліды]]. == Гісторыя == [[Файл:Алтар-трыпціх «Святая Кацярына. Маці Божая. Святая Даратэя». Мохавічы.jpg|thumb|злева|[[Алтар]]-[[трыпціх]] «Святая Кацярына. Маці Божая. Святая Даратэя» з капліцы. 1-я палова XVII ст.|199x199пкс]] Вопіс парафій Лідскага дэканата 1784 года згадвае вёску Мохавічы ў Белагрудскай парафіі як уласнасць князя [[Ігнацы Масальскі|Ігнацыя Масальскага]], біскупа віленскага<ref>[http://pawet.net/library/history/city_district/religion/drk1784/01/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F.html pawet.net]</ref>. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) вёска ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У пачатку XX стагоддзя вёска Тарноўскай воласці [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскага павета]], 10 жыхароў, 40 дзесяцін зямлі. У 1915 годзе акупавана Германіяй, з 1921 года ў складзе Польшчы. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 года вёска Тарноўскай гміны [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскага павета]], 22 жылыя пабудовы, 247 жыхароў. З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй. == Насельніцтва == * 1996 год — 100 чал. (60 двароў) * 1999 год — 76 чал. * 2004 год — 65 чал. (45 двароў) * 2009 год — 42 чал.<ref>{{Cite web|url=https://familio.org/settlements/07674d4e-958d-448a-9b4c-23419c118fa0|title=Мохавічы}}</ref> * 2019 год — 22 чал.<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Архіўная копія |access-date=31 мая 2025 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref> == Славутасці == * Каталіцкая капліца (1930). * Месца малітвы за ўдзельнікаў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]. Мемарыял памяці паўстанцам Каліноўскага існаваў між вёскамі [[Малое Вольжава|Малое Ольжава]] і Мохавічы за польскім часам, але пры саветах быў знішчаны. Лідскія патрыёты знайшлі публікацыі пра гэты помнік у тагачаснай прэсе і прыкладна на тым жа месцы ўсталявалі вялікі крыж, а таксама валун з надпісам «Невядомым паўстанцам». Дзесьці паблізу пахавана найменей 30 касінераў. == Вядомыя асобы == * [[Мар’ян Іванавіч Стралюк]] (1938—2000) — вучоны ў галіне энергетыкі. {{зноскі}} == Літаратура == * Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004. ISBN 985-01-0522-4 == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/mohovichi/index.htm}} {{Тарноўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Тарноўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] 9656w733cyz1cm41ly98xky4l9stuzj 0 153518 5135825 4320930 2026-05-04T19:36:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135825 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | regnum = Расліны | image file = Montia fontana (mezenc, 43, France)2.JPG | image title = | image descr = Montia fontana | parent = Montia | ref = | comment = | rang = Від | latin = Montia fontana | author = | syn = | typus = | children name = Падвіды | children = * {{bt-latbel|Montia fontana chondrosperma|Монцыя маленькая}} | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Montia fontana | commons = Category:Montia fontana | iucn = | itis = 20404 | ncbi = 313220 | eol = 586948 | grin = 24566 | ipni = 164086-2 | tpl = kew-2508965 }} '''Монцыя бліскучасямянная'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|85}}</ref> (''Montia fontana'') — травяністая аднагадовая [[расліна]] сямейства {{bt-bellat||Montiaceae}}, [[біялагічны від|від]] рода {{bt-bellat|Монцыя|Montia}}. == Батанічнае апісанне == Расліна мае сцёблы даўжынёй ад 1 да 30 см, распасцёртыя па зямлі, часам плаваюць. Час красавання — ліпень-жнівень. Плод — 1-2 мм<ref>[http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?6318,6382,6386 Jepson Manual Treatment]</ref>. == Арэал == Расліна шырока распаўсюджаная ў Паўночнай Амерыцы і Еўразіі, сустракаецца таксама на захадзе Паўднёвай Амерыкі, у Афрыцы, Аўстраліі і Новай Зеландыі. Расце ў рэгіёнах з розным кліматам, ад вільготных тропікаў да Арктыкі. Мае разнастайную марфалогію. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?6318,6382,6386 Jepson Manual Treatment] * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=MOFO USDA Plants Profile]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220008795 Flora of North America] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Montia+fontana Фотогалерея] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гваздзікакветныя]] [[Катэгорыя:Флора Аўстраліі і Акіяніі]] [[Катэгорыя:Флора Афрыкі]] [[Катэгорыя:Флора Еўразіі]] [[Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі]] [[Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі]] j0y4z7zinrdj3bycw1p6lp8ugybpk59 0 155195 5135677 4404284 2026-05-04T14:53:46Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Фенаменалогія]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5135677 wikitext text/x-wiki '''Фенаменалогія''' (літар. — вучэнне аб [[феномен]]ах) — філасофскае вучэнне пра з'явы свядомасці; у вузкім сэнсе — кірунак у філасофіі XX — пач. ХХІ ст., прадстаўнікі якога імкнуцца вызваліць філасофскую свядомасць ад натуралістычных установак. Яны абвяшчаюць сферай філасофскага аналізу рэфлексію свядомасці пра свае акты і іх змест, выяўленне першапачатковых асноў пазнання чалавечага існавання і культуры. == Гісторыя == У гісторыі філасофіі паняцце атрымала шэраг трактовак. Упершыню гэты тэрмін прымяніў [[І. Г. Ламберт]], які бачыў у фенаменалогіі вучэнне аб з'явах як аснове і перадумовах вопытнага пазнання. У філасофіі [[Гегель|Г. Гегеля]] (яго праца «Фенаменалогія духа») фенаменалогія разглядалася як вучэнне аб станаўленні навукі, аб развіцці гістарычных форм свядомасці, духу. У ХІХ ст. пад фенаменалогіяй таксама разумелася апісальная псіхалогія, якая проціпастаўлялася тлумачальнай. Аўстрыйскія філосафы і псіхолагі Ф. Брэнтана, К. Штумпф, А. Мейнанг распрацавалі метадапагічныя сродкі апісання і класіфікацыі псіхічных феноменаў. У пачатку XX ст. прынцыпы філасофскай плыні сфармуляваў [[Э. Гусерль]]. Ён вызначаў фенаменалогію як своеасаблівую навуку аб спасціжэнні ўніверсальных, апрыёрных, надгістарычных структур чыстай свядомасці, ідэальных сутнасцей — феноменаў. Дасягнуць гэтай мэты можна з дапамогай т.зв. «фенаменалагічнай рэдукцыі», сутнасць якой заключаецца ва ўстрыманні ад любых меркаванняў аб аб'ектыўным існаванні быцця, яго прасторава-часавай арганізацыі. Узнікненне фенаменалогіі як самастойнага ўплывовага кірунку ў філасофіі звязана з канцэпцыяй Э. Гусерля. З'явілася адным з вытокаў [[экзістэнцыялізм]]у і іншых плыняў сучаснай філасофіі. == Сутнасць вучэння == Галоўная ўвага ў фенаменалогіі звяртаецца на пазавопытныя, пазагістарычныя структуры [[Свядомасць|свядомасці]], што забяспечваюць яе рэальную дзейнасць і супадаюць з ідэальнымі значэннямі ў мове і псіхалагічных перажываннях. Фенаменалогія дапамагае раскрываць у свядомасці неабходныя сэнсавыя, інварыянтныя перадумовы ўспрымання аб'ектаў і іншых форм пазнання. Фенаменалогія выступае супраць пазнання рэальных фактаў у прыроднай ці сацыяльнай сферы, а суб'ект пазнання разглядае як увасабленне «чыстай» свядомасці, а не як эмпірычную, сацыяльную і псіхафізіялагічную істоту. У псіхічных феноменах фенаменолагі вылучаюць шэраг стуктурных элементаў: моўныя абалонкі, разнастайныя псіхічныя перажыванні, прадмет мыслення ў свядомасці, сэнс — інварыянтную структуру і змест моўных выразаў. Прадмет мыслення і сэнс, на іх думку, складаюць інтэнцыянальную («сэнсастваральную») структуру свядомасці. Згодна з фенаменалогіяй, прадметнае быццё іманентна ўласціва свядомасці і набывае сэнс у суадносінах з ёю. Фенаменалагічная ўстаноўка здзяйсняецца з дапамогай метаду рэдукцыі, які дазваляе разглядаць суб'ект пазнання як трансцэндэнтальны свет агульназначных ісцін, што ўзвышаюцца над эмпірычна-псіхалагічнай свядомасцю і надаюць ёй акрэслены сэнс. == Уплыў на навуку і гуманістычную думку == Фенаменалогія значна паўплывала на гуманітычную думку ХХ ст.; яе ідэі пакладзены ў аснову [[экзістэнцыялізм]]у ([[Ж.-П. Сартр]], [[М. Хайдэгер]]), увайшлі ў склад [[герменеўтыка|філасофскай герменеўтыкі]] (Г. Г. Гадамер) і [[аксіялогія|аксіялогіі]] (М. Шэлер), знайшлі адлюстраванне ў [[эстэтыка|эстэтыцы]] (Р. Інгардэн), правазнаўстве (Х. Конрад-Марціус), [[сацыялогія|сацыялогіі]] (М. Натансон, А. Шуц, А. Фіркант) і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|16|Фенаменалогія|Боўш В.|}} * Фенаменалогія // Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6 {{Раздзелы філасофіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы]] [[Катэгорыя:Фенаменалогія]] demgja1dxxc88zc0sjs2e9dijr27xz2 0 159542 5135779 5109913 2026-05-04T18:49:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135779 wikitext text/x-wiki {{Штучная мова}} '''Мова энтаў''' ({{lang-en|Entish}}) — мова, на якой размаўляюць [[энты]] ў творах [[Джон Рональд Руэл Толкін|Дж. Р. Р. Толкіна]]. Фактычна энты стварылі не проста мову, але сапраўдную філасофію мовы, пра сутнасць якой кажа [[Фангорн]]: ''Сапраўдныя імёны ў маёй мове (старажытна-энцкай, як бы вы яе назвалі) распавядаюць гісторыю тых рэчаў, якім яны належаць''. Адрозніваецца павольнасцю, таму што доўгажывучыя энты маюць дастаткова часу, каб усё абмеркаваць не спяшаючыся. Таксама адрозніваецца шматлікімі паўторамі, заснавана на складаных і разнастайных адценнях вымаўлення галосных і разнастайных адрозненнях тона. Толкін таксама апісваў мову энтаў як «злітную» і «шматслоўную». Гэта абумоўлена тым фактам, што кожнае «слова» на самай справе было вельмі доўгім і падрабязным апісаннем абмяркоўваемай рэчы. Напрыклад, [[Лорыэн (лес)|Лотларыэн]] на мову энтаў перакладаецца як Лаўрэліндорэнан; фраза ''«Лаўрэліндорэнан ліндэлрэндар малінорнеліон орнемалін»'' перакладаецца так: «Толькі па-за межамі Лаўрэліндорэнана (Лотлорыэна) лістота падае часцей». Яшчэ адну фразу на мове энтаў магчыма знайсці ў тым жа [[Уладар пярсцёнкаў|Уладары пярсцёнкаў]]: «''Таўрэлілометаумбалеморна Тумбалетаўрэа Ломенанор''», што літаральна перакладаецца як «Ляснаязацененая глыбокаячорнаядаліна глыбокадоўгалясітая Змрочнаязямля», пры гэтым [[Фангорн]] — аўтар выслоўя мае на ўвазе наступнае: «У глыбокіх далінах лесу ляжыць чорны цень». Сваёй мовай энты карыстаюцца толькі між сабой, таму што ніхто з іншых істот, якія насяляюць [[Серадзем’е]], не здольны яе вывучыць. Але гэта не шкодзіць энтам вучыць іншыя мовы, якія яны пасля гэтага ніколі не забываюць. Імёны энтаў маюць эльфійскія карані. Напрыклад, Фангорн у перакладзе з [[сіндарын]]у значыць «Барадатае Дрэва», Фімбрэціль — «Гнуткі Бук», Брэгалад — «Хуткі Луч». Як і большасць іншых моў Серадзем’я, мова энтаў сваімі каранямі ўзыходзіць да мовы эльфаў [[квэнья]]. == Гл. таксама == * Provost W. [http://www.mmisi.org/ma/33_01/provost.pdf Language and Myth in the Fantasy Writings of J. R. R. Tolkien]. == Спасылкі == * [http://folk.uib.no/hnohf/Entish.htm Entish — say nothing that isn’t worth saying]{{Недаступная спасылка}} {{ref-en}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130408032048/http://folk.uib.no/hnohf/entish.htm |date=8 красавіка 2013 }} * [http://www.tolkien.ru/drauger/entish.htm Язык Энтов — не говори ничего, что не ценно] {{ref-ru}} {{Мовы Серадзем’я}} [[Катэгорыя:Мовы Серадзем’я]] [[Катэгорыя:Выдуманыя мовы]] 4w2lg9e8nipnynqppfmoplrcvy44sqm 0 165699 5135933 5052072 2026-05-05T04:29:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135933 wikitext text/x-wiki {{Састарэла}} {{redirect|МКС}} {| class="infobox" style="font-size: 90%; width: 320px; line-height: 1.4em;" | colspan="2" style="font-size: larger; text-align: center; background:;"| <big>'''Міжнародная касмічная станцыя'''</big> |- | colspan="2" align="center" |[[Файл:STS-134 International Space Station after undocking.jpg|300px]]<br /> |- | colspan="2" align="center" |{{Сцяг Бельгіі|20px}}{{Сцяг Германіі|20px}}{{Сцяг Даніі|20px}}{{Сцяг Іспаніі|20px}}{{Сцяг Італіі|20px}}{{Сцяг Канады|20px}}{{Сцяг Нідэрландаў|20px}}{{Сцяг Нарвегіі|20px}}{{Сцяг Расіі|20px}}{{Сцяг ЗША|20px}}{{Сцяг Францыі|20px}}{{Сцяг Швейцарыі|20px}}{{Сцяг Швецыі|20px}}{{Сцяг Японіі|20px}} |- ! style="text-align: center" colspan="2" | '''Фота МКС:''' [[30 мая]] [[2011]]<br /> <br />'''Эмблема МКС''' |- ! style="background: #dddddd; text-align: center" colspan="2" | Агульныя звесткі |- | '''Тып [[Касмічны апарат|КА]]''' | [[Арбітальная станцыя]] |- | '''Пачатак эксплуатацыі''' | [[20 лістапада]] [[1998]] |- | '''[[Суткі|Сутак]] на [[Арбіта|арбіце]]''' | {{Days between|20|11|1998}} (на {{CURRENTDAY}}.{{CURRENTMONTH}}.{{CURRENTYEAR}}) |- ! style="background: #dddddd; text-align: center" colspan="2" | Тэхнічныя характарыстыкі |- | '''[[Маса]]''' | 417 289 [[Кілаграм|кг]]<ref>{{cite web|title=The ISS to Date (03/09/2011)|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/structure/isstodate_prt.htm|publisher=[[НАСА]]|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qfcqbt9?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/structure/isstodate_prt.htm|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref> |- | '''[[Даўжыня]]''' | 109 [[Метр|м]] (на 01.10.2012)<ref name="Stat5">Навуковая інтэрнэт-энцыклапедыя. [http://www.daviddarling.info/encyclopedia/I/ISS.html daviddarling.info] {{ref-en}}</ref> |- | '''[[Шырыня]]''' | 51 [[Метр|м]] (на 01.10.2012)<ref name="Stat5"/><br />73,15 [[Метр|м]] (с [[Ферменныя канструкцыі МКС|фермамі]]) |- | '''[[Вышыня]]''' | 27,4 [[Метр|м]] (на 22.02.2007)<ref>Астра-падрабязнасці: Статыстыка МКС. [http://www.pbs.org/wgbh/nova/teachers/viewing/3503_astrospi.html pbs.org]{{ref-en}}</ref> |- | '''Жылы [[аб'ём]]''' | 916 [[Кубічны метр|м³]] |- | '''[[Атмасферны ціск|ціск]]''' | 1 [[Атмасфера (адзінка вымярэння)|атм]].<ref name="Stat4">Як працуецца на станцыі. [http://science.howstuffworks.com/space-station2.htm science.howstuffworks.com]{{ref-en}}</ref> |- | '''[[Тэмпература]]''' | ~26,9 [[Градус Цэльсія|°C]] (у сярэднім)<ref name="Stat4"/><ref>МКС: стан на 12 сакавіка 2003 г. [http://www.spaceref.com/news/viewsr.html?pid=8313 spaceref.com]{{Недаступная спасылка}}{{ref-en}}</ref> |- | '''[[Электрычная магутнасць|Магутнасць]]''' | 110 [[Ват (адзінка вымярэння)|кВт]]<ref>Міжнародная касмічная станцыя: факты і лічбы. [http://www.asc-csa.gc.ca/eng/iss/facts.asp space.gc.ca] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120620224610/http://www.asc-csa.gc.ca/eng/iss/facts.asp |date=20 чэрвеня 2012 }} {{ref-en}}</ref> |- ! style="background: #dddddd; text-align: center" colspan="2" | Палётныя дадзеныя станцыі |- | '''[[Перыгей]]''' | {{ISSIB|ISS|perigee_height}} [[Кіламетр|км]]<ref name="Heavensbot">[http://www.heavens-above.com/orbit.aspx?satid=25544 www.heavens-above.com] {{ISSIB|ISS|acday}} {{ISSIB|ISS|acmonthname}} {{ISSIB|ISS|acyear}} {{ref-en}}</ref> |- | '''[[Апагей]]''' | {{ISSIB|ISS|apogee_height}} [[Кіламетр|км]]<ref name="Heavensbot"/> |- | '''[[Кеплеравы элементы арбіты|Нахіленне]]''' | 51°,63[[Вуглавы градус|°]]<ref name="Stat2">Данные МКС. [http://pdlprod3.hosc.msfc.nasa.gov/D-aboutiss/index.html pdlprod3.hosc.msfc.nasa.gov] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080422093926/http://pdlprod3.hosc.msfc.nasa.gov/D-aboutiss/index.html |date=22 красавіка 2008 }} {{ref-en}}</ref> |- | '''Вышыня арбіты''' | 337—430 [[Кіламетр|км]]<ref name="Stat2"/> |- | '''[[Арбітальная хуткасць]]''' | ~7.6 км/с<ref>МКС. Кароткі агляд.[http://www.iafastro.com/index.php?id=552 iafastro.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090208231643/http://www.iafastro.com/index.php?id=552 |date=8 лютага 2009 }}{{ref-en}}</ref> |- | '''[[Перыяд абарачэння]]''' | {{Str left|{{#expr:60*{{#expr:24/{{ISSIB|ISS|revolution_per_day}}}}}}|2}} [[Хвіліна|хв]] {{Str left|{{#expr:60* {{Str right| {{#expr:60*{{#expr:24/{{ISSIB|ISS|revolution_per_day}}}}}} | 3 }}}}|2}} секунд (на {{ISSIB|ISS|acday}}.{{ISSIB|ISS|acmonth}}.{{ISSIB|ISS|acyear}})<ref name="Heavensbot"/> |- | '''Абаротаў у дзень''' | {{rounddown|{{ISSIB|ISS|revolution_per_day}}|2}} (на {{ISSIB|ISS|acday}}.{{ISSIB|ISS|acmonth}}.{{ISSIB|ISS|acyear}})<ref name="Heavensbot"/> |- | '''Усяго абаротаў''' | {{rounddown|{{#expr: {{Days between|20|11|1998}} * 15.75}}}} (на {{CURRENTDAY}}.{{CURRENTMONTH}}.{{CURRENTYEAR}}) |- | '''Пройдзеная [[адлегласць]]''' | ~{{formatnum: {{#expr: {{rounddown|{{Days between|20|11|1998}}*24*27743.8}} }} }} [[Кіламетр|км]] |- ! style="background: #dddddd; text-align: center" colspan="2" | Палётныя дадзеныя экіпажа |- | '''Членаў экіпажа''' | 3 чалавекі (першапачаткова)<br />6 чалавек (з [[29 мая]] [[2009]]) |- | '''Жылая з''' | [[31 кастрычніка]] [[2000]] |- | '''Дзён пражывання''' | {{Days between|31|10|2000}} (на {{CURRENTDAY}}.{{CURRENTMONTH}}.{{CURRENTYEAR}}) |- | '''Цяперашняя экспедыцыя''' | [[МКС-36]]<ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/expeditions/index.html|title=Expedition 36|publisher=[[НАСА]]|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkpzRMK?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/expeditions/index.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref> |- | '''Наступнае наведванне''' | Саюз ТМА-09М |- | '''Апошні грузавік''' | Dragon SpaceX |- ! style="background: #dddddd; text-align: center" colspan="2" | Асноўныя модулі станцыі |- | style=" text-align: left" colspan="2" | '''{{Сцяг Расіі}} [[Расійскі сегмент МКС]]''': |- | colspan="2" | [[Зара, модуль МКС|Зара]], [[Звязда, модуль МКС|Звязда]], [[Пірс, модуль МКС|Пірс]], [[Світанне, модуль МКС|Світанне]], [[Пошук, модуль МКС|Пошук]]<ref name="Zak"/> |- | style=" text-align: left" colspan="2" | '''{{Сцяг ЗША}} [[Амерыканскі сегмент МКС]]''': |- | colspan="2" style=" line-height: 150%" | [[Юніці, модуль МКС|Юніці]], [[Дэстыні, модуль МКС|Дэстыні]], [[Квест, модуль МКС|Квест]], [[Гармонія, модуль МКС|Гармонія]], [[Спакой, модуль МКС|Транквіліці]], [[Купал, модуль МКС|Купал]], {{Сцяг Еўрасаюза}} [[Каламбус, модуль МКС|Каламбус]], {{Сцяг Японіі}} [[Кібо, модуль МКС)|Кібо]] |- ! style="background: #dddddd; text-align: center" colspan="2" | Будова МКС |- | colspan="2" align="center" |[[Выява:ISS configuration jun-2008 ru.svg|300px]] |- | colspan="2" align="center" | [http://www.nasa.gov/multimedia/nasatv/iss_ustream.html Прамая WEB-трансляцыя з борта МКС] |- | [http://1nsk.ru/flashgames/1865.html Як збіралі МКС 3D-анімацыя] |- | [http://www.mcc.rsa.ru/mks.htm Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180220031112/http://www.mcc.rsa.ru/mks.htm |date=20 лютага 2018 }} |} '''Міжнаро́дная касмі́чная ста́нцыя''', скарочана '''МКС''' ({{lang-en|International Space Station}}, скароч. ''ISS'') — пілатаваная [[арбітальная станцыя]], якая выкарыстоўваецца як шматмэтавы касмічны даследчы комплекс. МКС — сумесны міжнародны праект, у якім удзельнічаюць 14 краін: [[Бельгія]], [[Германія]], [[Данія]], [[Іспанія]], [[Італія]], [[Канада]], [[Нідэрланды]], [[Нарвегія]], [[Расія]], [[ЗША]], [[Францыя]], [[Швейцарыя]], [[Швецыя]], [[Японія]].<ref>{{cite web|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1998-067A|title=International Space Station|publisher=Каталог [[NSSDC ID]]|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdIdzOD?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1998-067A|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=23 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://home.comcast.net/~newkirk20/documents/CRS12-96.html|title=Archive of official government documents related to the ISS|publisher=International Space Station Guide|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdJ7KWa?url=http://home.comcast.net/~newkirk20/documents/CRS12-96.html|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=23 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.esa.int/esaHS/partstates.html|title=European Participation|publisher=Сайт [[ЕКА]]|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdJYnhl?url=http://www.esa.int/esaHS/partstates.html|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=23 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref><ref group="кам.">Вялікабрытанія таксама была ў ліку дзяржаў, якія падпісалі «Міжурадавае пагадненне аб касмічнай станцыі», але далей у праграме не ўдзельнічала.</ref>. Кіраванне МКС ажыццяўляецца: расійскім сегментам — з [[Цэнтр кіравання палётамі|Цэнтра кіравання касмічнымі палётамі]] ў [[Каралёў (горад)|Каралёве]], амерыканскім сегментам — з [[Касмічны цэнтр імя Ліндана Джонсана|Цэнтра кіравання палётамі]] ў [[Х’юстан]]е. Між цэнтрамі ідзе штодзённы абмен інфармацыяй. == Гісторыя стварэння == У [[1984]] годзе Прэзідэнт ЗША [[Рональд Рэйган]] абвясціў аб пачатку работ па стварэнні амерыканскай арбітальнай станцыі. У [[1988]] станцыя, якая тады праектавалася, была названа «Freedom» («Свабода»). У той час гэта быў сумесны праект [[ЗША]], [[Еўрапейскае касмічнае агенцтва|ЕКА]], [[Канада|Канады]] і [[Японія|Японіі]]. Планавалася буйнагабарытная кіраваная станцыя, модулі якой будуць дастаўляцца па чарзе на арбіту караблямі «[[Спэйс шатл]]». Але к пачатку [[1990-я|1990-х]] гадоў высветлілася, што кошт распрацоўкі праекта занадта вялікі і толькі міжнародная кааперацыя дазволіць стварыць такую ​​станцыю. [[СССР]], які ўжо меў вопыт стварэння і вывядзення на арбіту арбітальных станцый [[Салют (касмічная праграма)|«Салют»]], а таксама станцыі «[[Мір (арбітальная станцыя)|Мір]]», планаваў на пачатку 1990-х стварэнне станцыі «Мір-2», але ў сувязі з эканамічнымі цяжкасцямі праект быў прыпынены. [[17 чэрвеня]] [[1992|1992 г.]] [[Расія]] і [[ЗША]] заключылі пагадненне аб супрацоўніцтве ў даследаванні [[космас]]у. У адпаведнасці з ім [[Расійскае касмічнае агенцтва]] (РКА) і [[НАСА]] распрацавалі сумесную праграму «[[Мір — Шатл]]». Гэтая праграма прадугледжвала палёты амерыканскіх шматразовых караблёў «[[Спэйс шатл]]» да расійскай касмічнай станцыі «Мір», уключэнне расійскіх касманаўтаў у экіпажы амерыканскіх шатлаў і амерыканскіх астранаўтаў у экіпажы караблёў «Саюз» і станцыі «Мір». У ходзе рэалізацыі праграмы «Мір — Шатл» нарадзілася ідэя аб’яднання нацыянальных праграм стварэння арбітальных станцый. У сакавіку [[1993]] года генеральны дырэктар РКА Юрый Копцеў і генеральны канструктар НПО «[[Энергія(РКК)|Энергія]]» Юрый Сямёнаў прапанавалі кіраўніку [[НАСА]] [[Дэніэл Голдзін|Дэніэлу Голдзіну]] стварыць Міжнародную касмічную станцыю. У 1993 годзе ў ЗША многія палітыкі былі супраць будаўніцтва касмічнай арбітальнай станцыі. У чэрвені 1993 года ў [[Кангрэс ЗША|Кангрэсе ЗША]] абмяркоўвалася прапанова аб адмаўленні ад стварэння Міжнароднай касмічнай станцыі. Гэта прапанова не была прынята з перавагай толькі ў адзін голас: 215 галасоў супраць будавання станцыі, 216 — за яго. [[2 верасня]] 1993 г ​​віцэ-прэзідэнт ЗША [[Альберт Гор]] і старшыня [[Савет Міністраў РФ|Савета Міністраў РФ]] [[Віктар Чарнамырдзін]] абвясцілі аб новым праекце «сапраўды міжнароднай касмічнай станцыі». З гэтага моманту афіцыйнай назвай станцыі стала «Міжнародная касмічная станцыя», хоць паралельна выкарыстоўвалася і неафіцыйная — касмічная станцыя «Альфа»<ref>Экипаж «Альфы» переходит на космическую станцию [http://www.inopressa.ru/details.html?id=3415 inopressa.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090214103850/http://www.inopressa.ru/details.html?id=3415 |date=14 лютага 2009 }} {{ref-ru}}</ref>. [[1 лістапада]] 1993 г. ​​РКА і НАСА падпісалі «Дэталёвы план работ па Міжнароднай касмічнай станцыі». [[23 чэрвеня]] [[1994]] г. Юрый Копцеў і Дэніэл Голдзін падпісалі ў [[Вашынгтон]]е «Часовае пагадненне па правядзенні работ, якія вядуць да расійскага партнёрства ў Пастаяннай пілатаванай грамадзянскай касмічнай станцыі», у рамках якога Расія афіцыйна падключылася да работ над МКС<ref>Влияние программы МКС на космическую промышленность России [http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/217/09.shtml novosti-kosmonavtiki.ru] {{ref-ru}}</ref>. У лістападзе 1994 года ў [[Масква|Маскве]] адбыліся першыя кансультацыі расійскага і амерыканскага касмічных агенцтваў, былі заключаны кантракты з фірмамі-удзельніцамі праекта — «[[Боінг]]» і [[Ракетна-касмічная карпарацыя «Энергія»|РКК «Энергія»]] імя С. П. Каралёва. [[Сакавік]] [[1995]] — у касмічным цэнтры імя Л. Джонсана ў Х’юстане быў зацверджаны эскізны праект станцыі. У 1996 годзе зацверджана канфігурацыя станцыі. Яна складаецца з двух сегментаў — расійскага (мадэрнізаваны варыянт «Мір-2») і амерыканскага (з удзелам Канады, Японіі, Італіі, краін — членаў Еўрапейскага касмічнага агенцтва і Бразіліі). [[Выява:ISS June 1999.jpg|thumb|МКС, ліпень 1999 года]] [[Выява:Unity-Zarya-Zvezda STS-106.jpg|thumb|МКС, ліпень 2000 года]] [[Выява:International Space Station 17 April 2002.jpg|thumb|МКС, красавік 2002 года]] [[Выява:ISS Aug2005.jpg|thumb|МКС, жнівень 2005 года]] [[Выява:ISS after STS-115 in September 2006.jpg|thumb|МКС, верасень 2006 года]] [[Выява:ISS after STS-118 in August 2007.jpg|thumb|МКС, жнівень 2007 года]] [[Выява:ISS after STS-124 06 2008.jpg|thumb|МКС, чэрвень 2008 года]] [[Выява:STS-133 International Space Station after undocking 5.jpg|thumb|МКС, сакавік 2011 года]] [[20 лістапада]] [[1998]] года Расія запусціла першы элемент МКС — функцыянальна-грузавы блок «[[Зара, модуль МКС]]» (ФГБ). [[7 снежня]] 1998 года шатл «Індэвар» прыстыкаваў к модулю «Зара» амерыканскі модуль «Unity» («Юніці», «Node-1»). [[26 ліпеня]] 2000 года да функцыянальна-грузавога блока «Зара» быў прыстыкаваны службовы модуль (СМ) «[[Звязда, модуль|Звязда]]». [[2 лістапада]] [[2000]] года транспартны пілатаваны карабель (ТПК) «Саюз ТМ-31» даставіў на борт МКС экіпаж першай асноўнай экспедыцыі, у які уваходзілі [[Уільям Шэперд]], {{Не перакладзена 3|Юрый Паўлавіч Гідзенка|Юрый Гідзенка|ru|Гидзенко, Юрий Павлович}} і {{Не перакладзена 3|Сяргей Канстанцінавіч Крыкалёў|Сяргей Крыкалёў|ru|Крикалёв, Сергей Константинович}}. [[7 лютага]] [[2001]] года экіпажам шатла «Атлантыс» падчас місіі STS-98 к модулю «Юніці» далучаны амерыканскі навуковы модуль «[[Дестыні, модуль МКС]]». [[18 красавіка]] [[2005]] года кіраўнік НАСА Майкл Грыфін на слуханнях сенацкай камісіі па космасу і навуцы заявіў аб неабходнасці часовага скарачэння навуковых даследаванняў на амерыканскім сегменце станцыі. Гэта патрабавалася для вызвалення сродкаў на фарсіраваную распрацоўку і пабудову новага пілатаванага карабля (CEV). Новы пілатаваны карабель быў неабходны для забеспячэння незалежнага доступу ЗША да станцыі, бо пасля катастрофы «[[Калумбія, шатл|Калумбіі]]» 1 лютага 2003 года [[ЗША]] часова не мелі такога доступу да станцыі да ліпеня 2005 года, калі аднавіліся палёты шатлаў. Пасля катастрофы «Калумбіі» было скарочана з трох да двух колькасць членаў доўгачасовых экіпажаў МКС. Гэта было звязана з тым, што забеспячэнне станцыі матэрыяламі, неабходнымі для жыццядзейнасці экіпажа, ажыццяўлялася толькі расійскімі грузавымі караблямі «[[Прагрэс, касмічны карабель|Прагрэс]]». 26 ліпеня 2005 года палёты шатлаў аднавіліся паспяховым стартам шатла «[[Дыскаверы STS-114|Дыскаверы]]». Да канца эксплуатацыі шатлаў планавалася здзейсніць 17 палётаў да 2010 года, падчас гэтых палётаў на МКС было дастаўлена абсталяванне і модулі, неабходныя як для дабудоўкі станцыі, так і для мадэрнізацыі часткі абсталявання, у прыватнасці — канадскага маніпулятара. Другі палёт шатла пасля катастрофы «Калумбіі» (Шатл «Дыскаверы» STS-121) адбыўся ў ліпені 2006 года. На гэтым шатле на МКС прыбыў нямецкі касманаўт Томас Райтэр, які далучыўся да экіпажа доўгачасовай экспедыцыі МКС-13. Такім чынам, у доўгатэрміновай экспедыцыі на МКС пасля трохгадовага перапынку зноў сталі працаваць тры касманаўты. [[9 верасня]] [[2006]] года човен «Атлантыс» даставіў на МКС два сегменты ферменных канструкцый МКС, дзве панэлі [[Сонечная батарэя|сонечных батарэй]], а таксама радыятары сістэмы тэрмарэгулявання амерыканскага сегмента. [[23 кастрычніка]] [[2007]] года на борце шатла «Дыскаверы» прыбыў модуль «Гармонія». Яго часова прыстыкаваны да модуля «Юніці». Пасля перастыкоўкі 14 лістапада 2007 модуль «Гармонія» быў на пастаяннай аснове злучаны з модулем «Десціні». Пабудова асноўнага амерыканскага сегмента МКС завяршылася. У [[2008]] годзе станцыя павялічылася на дзве лабараторыі. 11 лютага быў прыстыкаваны модуль «Каламбус», створаны па заказу Еўрапейскага касмічнага агенцтва, а 14 сакавіка і 4 чэрвеня былі прыстыкаваны два з трох асноўных адсекаў лабараторнага модуля «Кіба», распрацаванага японскім агенцтвам аэракасмічных даследаванняў — герметычная секцыя «Эксперыментальнага грузавога адсека» (ELM PS) і герметычны адсек (PM). З [[29 мая]] 2009 года пачаў працу доўгачасовы экіпаж МКС-20 колькасцю шэсць чалавек, дастаўлены ў два прыёмы: першыя тры чалавекі прыбылі на «Саюз ТМА-14», затым да іх далучыўся экіпаж «Саюза ТМА-15»<ref>{{cite news|url=http://lenta.ru/news/2009/05/29/docking/|title="Союз ТМА-15" пристыковался к МКС|publisher=[[Лента.ру]]|date=29 мая 2009 года}}</ref>. У немалой ступені павелічэнне экіпажа адбылося дзякуючы таму, што павялічыліся магчымасці дастаўкі грузаў на станцыю — пачата эксплуатацыя транспартных караблёў ATV Еўрапейскага касмічнага агенцтва (першы запуск адбыўся 9 сакавіка 2008 г., карысны груз — 7,7 тон, 1 палёт у год). Акрамя таго, у 2009 годзе пачаў палёты да станцыі японскі аўтаматычны грузавы карабель H-II Transport Vehicle (карысны груз — 6 тон). [[12 лістапада]] [[2009]] года да станцыі прыстыкаваны малы даследчы модуль Мім-2, які незадоўга да запуску атрымаў назву «Пошук». Гэта чацвёрты модуль расійскага сегмента станцыі, распрацаваны на базе стыковачнага вузла «Пірс». Магчымасці модуля дазваляюць праводзіць на ім некаторыя навуковыя эксперыменты<ref>{{cite web |date = 12 ноября 2009 |url = http://www.rian.ru/science/20091112/193248796.html |title = Новый научный модуль "Поиск" доставлен на МКС |publisher = Лента новостей "РИА Новости" |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/60qfdTMxP?url=http://ria.ru/science/20091112/193248796.html |archive-date = 11 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref>, а таксама адначасова выконваць функцыю прычала для расійскіх караблёў<ref name="federalspace2">{{cite web |date = 12 ноября 2009 |url = http://www.roscosmos.ru/NewsDoSele.asp?NEWSID=8176 |title = «Прогресс М-МИМ2» в составе МКС |publisher = Федеральное космическое агентство |lang = ru |url-status = dead }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[18 мая]] [[2010]] года паспяхова прыстыкаваны да МКС расійскі малы даследчы модуль «Рассвет» (МІМ-1). Аперацыя па прыстыкоўцы «Рассвета» да расійскага функцыянальна-грузавога блока «Зара» была ажыццёўлена маніпулятарам амерыканскага касмічнага чоўна «[[Атлантыс]]», а затым маніпулятарам МКС<ref name="roskosm-rassvet">{{cite web|url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=10714|title=США – Россия: космическое партнерство|publisher=[[Роскосмос]]|archive-url=https://www.webcitation.org/60qfyWYkH?url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=9 верасня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date = 14.05.2010 |url = http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=10649 |title = «Рассвет» на пути к МКС |publisher = Федеральное космическое агентство |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/60qfqseSh?url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2 |archive-date = 11 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref>. У лютым 2010 года Шматбаковы савет па кіраванню Міжнароднай касмічнай станцыяй пацвердзіў, што не існуе ніякіх вядомых на гэтым этапе тэхнічных абмежаванняў на працяг эксплуатацыі МКС пасля [[2015]] года, а Адміністрацыя ЗША прадугледзела далейшае выкарыстанне МКС па меншай меры да 2020 года<ref>{{cite web|url=http://www.roscosmos.ru/main.php?id=2&nid=9192|title=Совместное заявление Многостороннего совета по управлению МКС, представляющее обобщенную точку зрения на перспективы Международной космической станции от 3 февраля 2010 г|publisher=«[[Роскосмос]]»|archive-url=https://www.webcitation.org/60qfx3fVQ?url=http://www.roscosmos.ru/main.php?id=2|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. У [[2011]] годзе былі завершаны палёты шматразовых караблёў тыпу «[[Шматразовы транспартны касмічны карабель|Касмічны човен]]». Пасля гэтага, ЗША засталіся без уласных пілатаваных караблёў, і не маюць незалежнага доступу на МКС. [[22 мая]] 2012 года з [[База ВПС ЗША на мысе Канаверал|касмадрома на мысе Канаверал]] запушчана [[ракета-носьбіт]] «Falcon 9» з прыватным касмічным грузавым караблём «Dragon». Гэта першы ў гісторыі выпрабавальны палёт да Міжнароднай касмічнай станцыі прыватнага касмічнага карабля. [[25 мая]] 2012 года КК «Dragon» стаў першым апаратам камерцыйнага прызначэння, састыкаваным з МКС. === Запланаваныя падзеі === У планах істотная мадэрнізацыя расійскіх касмічных караблёў «[[Саюз (касмічны карабель)|Саюз]]» і «[[Прагрэс, касмічны карабель|Прагрэс]]» у 2012—2013 гадах<ref>[http://www.roscosmos.ru/main.php?id=2&nid=13931 ФЕДЕРАЛЬНОЕ КОСМИЧЕСКОЕ АГЕНТСТВО (РОСКОСМОС)| Новости] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130329153600/http://www.roscosmos.ru/main.php?id=2&nid=13931 |date=29 сакавіка 2013 }}</ref><ref>http://www.energia.ru/rus/news/news-2006/docs/public_07.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924012104/http://www.energia.ru/rus/news/news-2006/docs/public_07.pdf |date=24 верасня 2015 }}</ref>. У [[2013]] годзе запланаваны запуск амерыканскага камерцыйнага карабля «Сигнус» для дастаўкі грузаў на МКС. У канцы 2013 года да МКС плануецца прыстыкаваць расійскі 25-тонны шматфункцыянальны лабараторны модуль (МЛМ) «Навука». Ён стане на месца модуля «Пірс», які будзе адстыкаваны і затоплены. Акрамя іншага, новы расійскі модуль цалкам возьме на сябе функцыі «Пірса»<ref>[http://www.finmarket.ru/z/nws/news.asp?id=2543324 «Энергия» и Космический центр им. Хруничева в течение 2012 года подготовят Многофункциональный лабораторный модуль]</ref>. «НЭМ-1» (навукова-энергетычны модуль) — першы модуль, дастаўка плануецца ў [[2014]]-м годзе; «НЭМ-2» (навукова-энергетычны модуль) — другі модуль, дастаўка плануецца ў [[2015]]-м годзе. ВМ (вузлавы модуль) для расійскага сегмента — з дадатковымі стыковачнымі вузламі. Дастаўка плануецца ў 2014-м годзе. == Будова станцыі == === Электразабеспячэнне станцыі === Адзінай крыніцай электрычнай энергіі для МКС з’яўляецца [[Сонца]], святло якога [[Сонечная батарэя|сонечныя батарэі]] станцыі пераўтвараюць у электраэнергію<ref name="ISSArrays">{{артыкул|спасылка=http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/217/01.shtml|загаловак=Солнечные «крылья» для МКС|выданне=Новости космонавтики|нумар=2|год=2001|аўтар=К.Лантратов}}</ref>. [[Выява:ISS on 20 August 2001.jpg|thumb|справа|МКС у 2001 годзе. Відаць сонечныя батарэі модуляў «Зара» і «Звязда», а таксама канструкцыя P6 з амерыканскімі сонечнымі батарэямі.]] [[Выява:ROSSA.jpg|thumb|справа|Сонечная батарэя на МКС]] У расійскім сегменце МКС выкарыстоўваецца пастаяннае [[электрычнае напружанне|напружанне]] 28 вольт<ref>{{cite web|url=http://www.khrunichev.ru/main.php?id=54|title=Служебный модуль «Звезда»|publisher=[[ГКНПЦ им. Хруничева]]|archive-url=https://www.webcitation.org/60qfyyshm?url=http://www.khrunichev.ru/main.php?id=54|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.khrunichev.ru/main.php?id=53|title=Модуль «Заря»|publisher=ГКНПЦ им. Хруничева|archive-url=https://www.webcitation.org/60qfzfOCg?url=http://www.khrunichev.ru/main.php?id=53|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Аналагічнае ўжываецца на касмічных караблях «[[Спейс Шатл]]»<ref name=boeing>{{cite web|url=http://www.boeing.com/defense-space/space/spacestation/systems/solar_arrays.html|title=Solar Power|publisher=[[Boeing]]|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qg0DR32?url=http://www.boeing.com/defense-space/space/spacestation/systems/solar_arrays.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref> і «Саюз»<ref>{{артыкул|спасылка=http://www.astronaut.ru/bookcase/article/article50.htm|загаловак=Родословная «Союза»|выданне=Крылья Родины|нумар=1|год=1991|аўтар=Валентин Бобков}}</ref>. Электраэнергія выпрацоўваецца непасрэдна сонечнымі батарэямі модуляў «Зара» і «Звязда», а таксама можа перадавацца ад амерыканскага сегмента ў расійскі праз пераўтваральнік напружання ARCU (''American-to-Russian converter unit'') і ў зваротным кірунку праз пераўтваральнік напружання RACU (''Russian-to-American converter unit'').<ref>{{cite web|url=http://ieeexplore.ieee.org/stamp/stamp.jsp?tp=&arnumber=870884&userType=inst|title=The architecture of the electric power system of the International Space Station and its application as a platform for power technology development|publisher=Институт инженеров электротехники и электроники|format=PDF|archive-url=https://www.webcitation.org/60qg0NoG0?url=http://ieeexplore.ieee.org/Xplore/login.jsp?url=http%3A%2F%2Fieeexplore.ieee.org%2Fstamp%2Fstamp.jsp%3Ftp%3D&arnumber=870884&userType=inst|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{артыкул|спасылка=http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/233/02.shtml|загаловак=Хроника полета экипажа МКС-4|выданне=Новости космонавтики|нумар=6|год=2002|аўтар=В.Истомин}}</ref>. Першапачаткова планавалася, што станцыя будзе забяспечвацца электраэнергіяй з дапамогай расійскага модуля Навукова-энергетычнай платформы (НЭП). Аднак пасля [[катастрофа шатла «Калумбія»|катастрофы шатла «Калумбія»]] праграма зборкі станцыі і графік палётаў шатлаў былі перагледжаны<ref name="Zak">{{cite web|url=http://www.russianspaceweb.com/iss_russia.html|publisher=russianspaceweb.com|author=Анатолий Зак|title=Russian segment of the ISS|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkbGeD9?url=http://www.russianspaceweb.com/iss_russia.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/pdf/144029main_transcript_HOA_pconf_060302.pdf|title=Расшыфроўка сустрэчы галоў касмічных агенцтваў 2 марта 2006 года|publisher=НАСА|format=pdf|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qg0eSPN?url=http://www.nasa.gov/pdf/144029main_transcript_HOA_pconf_060302.pdf|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Сярод іншага, адмовіліся таксама ад дастаўкі і ўстаноўкі НЭП, таму ў дадзены момант большая частка электраэнергіі выпрацоўваецца сонечнымі батарэямі амерыканскага сектара.<ref name="ISSArrays"/>. У амерыканскім сегменце [[Сонечная батарэя|сонечныя батарэі]] арганізаваны наступным чынам: дзве гнуткія складаныя панэлі сонечных батарэй утвараюць так званае крыло сонечнай батарэі (''Solar Array Wing'', ''SAW''), усяго на ферменных канструкцыях станцыі размешчана чатыры пары такіх крыл. Кожнае крыло мае даўжыню 35 м і шырыню 11,6 м, а яго карысная плошча складае 298 м ², пры гэтым сумарная магутнасць, якая выпрацоўваецца ім, можа дасягаць 32,8 [[Ват (адзінка вымярэння)|кВт]]<ref name="ISSArrays"/><ref>{{cite web|date=26 июля 2006 года|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/behindscenes/truss_segment.html|title=Spread Your Wings, It's Time to Fly|publisher=НАСА|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkbU0Wz?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/behindscenes/truss_segment.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=7 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Сонечныя батарэі генеруюць першаснае пастаяннае напружанне ад 115 да 173 [[Вольт]], якое затым, з дапамогай блокаў DDCU ({{lang-en|Direct Current to Direct Current Converter Unit}}), трансфармуецца ў другаснае стабілізаванае пастаяннае напружанне велічынёй 124 вольты. Гэта стабілізаванае напружанне непасрэдна выкарыстоўваецца для сілкавання электраабсталявання амерыканскага сегмента станцыі.<ref name="nkElementy">{{артыкул|спасылка=http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/215/07.shtml|загаловак=На МКС - новые элементы|выданне=Новости космонавтики|нумар=12|год=2000|аўтар=К.Лантратов}}</ref> Станцыя здзяйсняе адзін абарот вакол [[Планета Зямля|Зямлі]] за 90 хвілін і прыкладна палову гэтага часу яна праводзіць у [[Цень|цені]] Зямлі, дзе сонечныя батарэі не працуюць. У гэты час станцыя забяспечваецца электраэнергіяй ад буферных нікель-вадародных акумулятарных батарэй, якія падзаражаюцца, калі МКС зноў выходзіць на [[Сонца|сонечнае]] [[святло]]. Тэрмін службы акумулятараў 6,5 гадоў, чакаецца, што за час жыцця станцыі іх будуць неаднаразова замяняць<ref name="ISSArrays"/><ref>{{cite web|url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/RT/RT1999/5000/5420miller.html|title=Nickel-Hydrogen Battery Cell Life Test Program Update for the International Space Station|publisher=НАСА|author=Thomas B. Miller|date=24 апреля 2000 года|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkbmFDe?url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/RT/RT1999/5000/5420miller.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=7 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>. Першая замена акумулятарных батарэй была ажыццёўлена на сегменце Р6 падчас выхаду астранаўтаў у адкрыты космас у ходзе палёту шатла «Індэвар» STS-127 у ліпені [[2009]] года. Пры нармальных умовах сонечныя батарэі амерыканскага сектара адсочваюць Сонца, каб павялічыць да максімуму выпрацоўку энергіі. Сонечныя батарэі наводзяцца на Сонца з дапамогай прывадаў «Альфа» і «Бэта». На станцыі ўстаноўлены два прывады «Альфа», якія паварочваюць вакол падоўжнай восі ферменных канструкцый адразу некалькі секцый з размешчанымі на іх сонечнымі батарэямі: першы прывад паварочвае секцыі ад P4 да P6, другі — ад S4 да S6. Кожнаму крылу сонечнай батарэі адпавядае свой прывад «Бэта», які забяспечвае кручэнне крыла адносна яго падоўжнай восі. Калі МКС знаходзіцца ў цені Зямлі, сонечныя батарэі пераводзяцца ў рэжым {{не перакладзена|Night Glider mode||en|Night Glider mode}}, пры гэтым яны паварочваюцца краем па кірунку руху, каб паменшыць супраціўленне атмасферы, якое прысутнічае на вышыні палёту станцыі<ref name="jpp7">{{cite journal|author=G. Landis & C-Y. Lu|year=1991|title=Solar Array Orientation Options for a Space Station in Low Earth Orbit|journal=Journal of Propulsion and Power|volume=7|issue=1|pages=123–125|doi=10.2514/3.23302 |issn = 0748-4658}}</ref>. === Сродкі сувязі === Перадача [[тэлеметрыя|тэлеметрыі]] і абмен навуковымі дадзенымі паміж станцыяй і [[цэнтр кіравання палётам, арганізацыя|цэнтрам кіравання палётам]] ажыццяўляецца з дапамогай радыёсувязі. Акрамя таго, сродкі радыёсувязі выкарыстоўваюцца падчас аперацый па збліжэнню і стыкоўцы, іх ужываюць для аўдыё- і відэасувязі паміж членамі экіпажа і з наземнымі спецыялістамі па кіраванню палётам, а таксама роднымі і блізкімі касманаўтаў. Такім чынам, МКС абсталявана ўнутранымі і знешнімі шматмэтавымі камунікацыйнымі сістэмамі<ref name="BoeingComm"/>. [[Расійскі сегмент МКС]] падтрымлівае сувязь з Зямлёй напрамую з дапамогай радыёантэны «Ліра»<ref name="ISSRG"/><ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2005/mar/HQ_ss05015_ISS_status_report.html|title=International Space Station Status Report: SS05-015|last=Mathews|first=Melissa|coauthors=James Hartsfield|date=25 March 2005|work=NASA News|publisher=NASA|access-date=11 January 2010|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdK0962?url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2005/mar/HQ_ss05015_ISS_status_report.html|archive-date=22 студзеня 2012|url-status=live}}</ref>, усталяванай на модулі «Звязда». «Ліра» дае магчымасць выкарыстоўваць спадарожнікавую сістэму рэтрансляцыі дадзеных «Прамень»<ref name="ISSRG"/>. Гэту сістэму выкарыстоўвалі для сувязі са [[Мір (арбітальная станцыя)|станцыяй «Мір»]], але ў 1990-х гадах яна прыйшла ў заняпад і цяпер не ўжываецца<ref name="ISSRG"/><ref>{{cite web|url=http://www.rustelecom-museum.ru/objects/default.asp?ContainerID=969&ContainerType=62&objectID=970&langID=57|title=Спутник связи КА «Луч-15»|publisher=Сайт центрального музея связи имени А. С. Попова|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdKgXon?url=http://www.rustelecom-museum.ru/objects/default.asp?ContainerID=969|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref><ref name="SSSM">{{cite book|author=David Harland|title=The Story of Space Station Mir|publisher=Springer-Verlag New York Inc|date=30 November 2004|location=New York|url=http://www.amazon.co.uk/exec/obidos/ASIN/0387230114/ref=ord_cart_shr/202-3649698-1866219?%5Fencoding=UTF8&m=A3P5ROKL5A1OLE|isbn=978-0-387-23011-5}}</ref><ref name="Harvey">{{cite book|last=Harvey|first=Brian|title=The rebirth of the Russian space program: 50 years after Sputnik, new frontiers|url=https://archive.org/details/rebirthrussiansp00harv_577|publisher=Springer Praxis Books|year=2007|pages=[https://archive.org/details/rebirthrussiansp00harv_577/page/n283 263]|isbn=0387713549}}</ref>. Для аднаўлення працаздольнасці сістэмы ў 2012 годзе быў запушчаны «Прамень-5А». На пачатак 2013 запланавана ўстаноўка на расійскі сегмент станцыі спецыялізаванай абаненцкай апаратуры, пасля чаго ён стане адным з асноўных абанентаў спадарожніка «Прамень-5А». Таксама чакаюцца запускі яшчэ 3 спадарожнікаў «Прамень-5Б», «Прамень-5В» і «Прамень-4».<ref>{{cite web|publisher=RussianSpaceWeb|url=http://www.russianspaceweb.com/2011.html|access-date=12 January 2010|title=Space exploration in 2011|date=4 January 2010|author=Anatoly Zak|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdLsz7a?url=http://www.russianspaceweb.com/2011.html|archive-date=22 студзеня 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|publisher=ИСС имени академика М. Ф. Решетнёва|url=http://www.iss-reshetnev.ru/?cid=prj_loutch|title=Многофункциональная космическая система ретрансляции «Луч»|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdMSD13?url=http://www.iss-reshetnev.ru/?cid=prj_loutch|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|publisher=Газета ИСС имени академика М. Ф. Решетнёва «Сибирский спутник»|url=http://www.npopm.ru/images/File/newspaper/2012/295.pdf|title=Лётные испытания спутника «Луч-5А»|archive-url=https://www.webcitation.org/662dIgNF1?url=http://www.npopm.ru/images/File/newspaper/2012/295.pdf|archive-date=9 сакавіка 2012|access-date=8 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>. Іншая расійская сістэма сувязі, «[[Усход-М]]», забяспечвае тэлефонную сувязь паміж модулямі «Звязда», «Зара», «Пірс», «Пошук» і амерыканскім сегментам, а таксама {{comment|УКХ|Ультракароткія хвалі}}-радыёсувязь з наземнымі цэнтрамі кіравання, выкарыстоўваючы для гэтага знешнія антэны модуля «Звязда»<ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/directorates/somd/reports/iss_reports/2010/05022010.html|date=2 May 2010|access-date=7 July 2010|publisher=NASA|title=ISS On-Orbit Status 05/02/10|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdN8ThB?url=http://www.nasa.gov/directorates/heo/reports/iss_reports/2010/05022010.html|archive-date=22 студзеня 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/246/02.shtml|title=Посадка «Союза ТМА-1»|author=А.Владимиров|publisher=[[Новости космонавтики]]|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdNgCFz?url=http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/246/02.shtml|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. У [[амерыканскі сегмент МКС|амерыканскім сегменце]] для сувязі ў S-дыяпазоне (перадача гуку) і K_u-дыяпазоне (перадача гуку, відэа, дадзеных) ужываюцца дзве асобныя сістэмы, размешчаныя на ферменнай канструкцыі Z1. Радыёсігналы ад гэтых сістэм перадаюцца на амерыканскія геастацыянарныя спадарожнікі TDRSS, што дазваляе падтрымліваць практычна бесперапынны кантакт з [[Касмічны цэнтр імя Ліндана Джонсана|цэнтрам кіравання палётамі ў Х’юстане]]<ref name="BoeingComm">{{cite web|url=http://www.boeing.com/defense-space/space/spacestation/systems/communications_tracking.html|publisher=Boeing|access-date=30 November 2009|title=Communications and Tracking|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611115319/http://www.boeing.com/defense-space/space/spacestation/systems/communications_tracking.html|archive-date=11 чэрвеня 2008|url-status=live}}</ref><ref name="ISSRG">{{cite book|author=Gary Kitmacher|title=Reference Guide to the International Space Station|url=https://archive.org/details/referenceguideto0000kitm| publisher =[[Apogee Books]]|location=Canada|year=2006|isbn=978-1-894959-34-6|issn=1496-6921|pages=[https://archive.org/details/referenceguideto0000kitm/page/71 71]–80}}</ref><ref name="ISSBook">{{cite book|isbn=978-0387781440|date=17 June 2008|publisher=Springer-Praxis|author=John E. Catchpole|title=The International Space Station: Building for the Future|url=https://archive.org/details/internationalspa0000catc}}</ref>. Дадзеныя з Канадарм2, еўрапейскага модуля «[[Каламбус, модуль МКС|Каламбус]]» і японскага «[[Кібо, модуль МКС|Кібо]]» перанакіроўваюцца праз гэтыя дзве сістэмы сувязі, аднак амерыканскую сістэму перадачы дадзеных TDRSS з часам дапоўняць еўрапейская спадарожнікавая сістэма ([[EDRS]]) і аналагічная японская<ref name="ISSBook"/><ref name="JAXA-MOU">{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/structure/elements/nasa_japan.html|title=Memorandum of Understanding Between the National Aeronautics and Space Administration of the United States of America and the Government of Japan Concerning Cooperation on the Civil International Space Station|publisher=НАСА|access-date=5 октября 2011 года|date=24 февраля 1998 года|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdPy24z?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/structure/elements/nasa_japan.html|archive-date=22 студзеня 2012|url-status=live}}</ref>. Сувязь паміж модулямі ажыццяўляецца па ўнутранай лічбавай [[бесправадныя камп'ютарныя сеткі|бесправадной сетцы]]<ref>{{cite web|title=Operations Local Area Network (OPS LAN) Interface Control Document|format=PDF|publisher=NASA|url=http://www.spaceref.com/iss/computer/iss.ops.lan.icd.pdf|access-date=30 November 2009|date=February 2000|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdQWrHH?url=http://www.spaceref.com/iss/computer/iss.ops.lan.icd.pdf|archive-date=22 студзеня 2012|url-status=live}}</ref>. Падчас выхадаў у адкрыты космас касманаўты выкарыстоўваюць [[Ультракароткія хвалі|УКХ-перадатчык]] дэцыметровага дыяпазону. УКХ-радыёсувяззю таксама карыстаюцца падчас стыкоўкі або расстыкоўкі касмічныя апараты «Саюз», «Прагрэс», HTV, ATV і «[[Спэйс шатл]]» (праўда шатлы ўжываюць таксама перадатчыкі S- і K_u-дыяпазонаў з дапамогай TDRSS). З яе дапамогай гэтыя касмічныя караблі атрымліваюць каманды ад цэнтра кіравання палётамі або ад членаў экіпажа МКС. Аўтаматычныя касмічныя апараты абсталяваны ўласнымі сродкамі сувязі. Так, караблі ATV выкарыстоўваюць падчас збліжэння і стыкоўкі спецыялізаваную сістэму Proximity Communication Equipment (PCE), абсталяванне якой размяшчаецца на ATV і на модулі «Звязда». Сувязь ажыццяўляецца праз два цалкам незалежныя радыёканалы S-дыяпазону. PCE пачынае функцыянаваць, пачынаючы з адносных адлегласцей каля 30 кіламетраў, і адключаецца пасля стыкоўкі ATV да МКС і пераходу на ўзаемадзеянне па бартавой шыне MIL-STD-1553. Для дакладнага вызначэння адноснага становішча ATV і МКС выкарыстоўваецца сістэма лазерных дальнамераў, устаноўленых на ATV, якая робіць магчымай дакладную стыкоўку са станцыяй<ref>{{cite web|url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16247|title=ISS/ATV communication system flight on Soyuz|access-date=30 November 2009|publisher=[[EADS Astrium]]|date=28 February 2005|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdR3TSo?url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16247|archive-date=22 студзеня 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|publisher=NASASpaceflight.com|author=Chris Bergin|url=http://www.nasaspaceflight.com/2009/11/sts-129-support-dragon-communication-demo-iss/|date=10 November 2009|access-date=30 November 2009|title=STS-129 ready to support Dragon communication demo with ISS|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdSJUXS?url=http://www.nasaspaceflight.com/2009/11/sts-129-support-dragon-communication-demo-iss/|archive-date=22 студзеня 2012|url-status=live}}</ref>. Станцыя абсталявана прыкладна сотняй партатыўных камп’ютараў ThinkPad ад [[IBM]] і [[Lenovo]], мадэлей A31 і T61P, якія працуюць пад кіраваннем Debian GNU/Linux<ref>{{cite web|url=http://training.linuxfoundation.org/why-our-linux-training/training-reviews/linux-foundation-training-prepares-the-international-space-station-for-linux-migration|title=Linux Foundation Training Prepares the International Space Station for Linux Migration|access-date=7 July 2013|date=8 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508122054/http://training.linuxfoundation.org/why-our-linux-training/training-reviews/linux-foundation-training-prepares-the-international-space-station-for-linux-migration|archive-date=8 мая 2013|url-status=live}}</ref>. Гэта звычайныя серыйныя камп’ютары, якія, аднак, былі дапрацаваны для ўжывання ва ўмовах МКС, у прыватнасці, у іх перароблены раздымы, сістэма ахалоджвання, улічана напружанне 28 Вольт, якое выкарыстоўваецца на станцыі, а таксама выкананы патрабаванні бяспекі для працы ў [[Бязважкасць|бязважкасці]]<ref>{{cite web|url=http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=213|title=2001: A Space Laptop|author=Keith Cowing|daеу=18 сентября 2000 года|publisher=spaceref|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdSrB0z?url=http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=213|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Са студзеня 2010 года на станцыі для амерыканскага<ref>{{cite web|url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=12646|title=Экипаж российского сегмента МКС получит доступ в интернет только через несколько лет|publisher=Сайт Роскосмоса|date=20 сентября 2010 года|archive-url=https://www.webcitation.org/617vwtpIV?url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2|archive-date=22 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref> сегмента арганізаваны прамы доступ у [[Інтэрнэт]]<ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/jan/HQ_M10-011_Hawaii221169.html|title=NASA Extends the World Wide Web Out Into Space|publisher=НАСА|date=22 января 2010 года|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qksgkLt?url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/jan/HQ_M10-011_Hawaii221169.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Камп’ютары на борце МКС злучаны з дапамогай [[Wi-Fi]] ў бесправадную сетку і звязаны з Зямлёй з хуткасцю 3 Мбіт/c на аддачу і 10 Мбіт/с на загрузку, што параўнальнае з хатнім [[ADSL]]-падключэннем<ref name=issit>{{cite news|title=First Tweet from Space|url=http://bits.blogs.nytimes.com/2010/01/22/first-tweet-from-space/|newspaper=New York Times|date=22 January 2010}}</ref>. === Санвузел для касманаўтаў === {{асноўны артыкул|Касмічны туалет}} Унітаз на {{comment|АС|Арбітальная станцыя}} прызначаны як для мужчын, так і для жанчын — выглядае гэтак жа, як на Зямлі, але мае шэраг канструктыўных асаблівасцей. Унітаз забяспечаны фіксатарамі для ног і трымальнікамі для [[Сцягно|сцёгнаў]], у яго ўманціраваны магутныя паветраныя помпы. Касманаўт прышпільваецца спецыяльным спружынным мацаваннем да сядзення ўнітаза, затым уключае магутны вентылятар і адкрывае адтуліну, куды паветраны струмень выносіць усё адкіды. На МКС [[паветра]] з туалетаў перад тым, як трапіць у жылыя памяшканні, абавязкова фільтруецца для ачысткі ад бактэрый і паху<ref>{{cite news|url=http://www.yugzone.ru/articles/1244|title=Как устроены туалеты для космонавтов?|publisher=yugZONE.ru}}</ref>. == Навуковыя даследаванні == [[Выява:MISSE STS-118.jpg|thumb|справа|Эксперыментальныя ўзоры, якія экспанаваліся ў адкрытым космасе. 13 жніўня 2007 г.]] Адной з асноўных мэт пры стварэнні МКС была магчымасць правядзення на станцыі эксперыментаў, якія патрабуюць наяўнасці ўнікальных умоў касмічнага палёту: [[мікрагравітацыя|мікрагравітацыі]], [[вакуум]]у, [[касмічнае выпраменьванне|касмічных выпраменьванняў]], не аслабленых [[Атмасфера Зямлі|зямной атмасферай]]. Галоўныя галіны даследаванняў уключаюць у сябе [[Біялогія|біялогію]] (у тым ліку [[біямедыцына|біямедыцынскія]] даследаванні і [[Біятэхналогія|біятэхналогію]]), [[Фізіка|фізіку]] (уключаючы фізіку вадкасцей, [[матэрыялазнаўства]] і [[Квантавая фізіка|квантавую фізіку]]), [[Астраномія|астраномію]], [[Касмалогія|касмалогію]] і [[Метэаралогія|метэаралогію]]. Даследаванні праводзяцца з дапамогай навуковага абсталявання, якое ў асноўным размешчана ў спецыялізаваных навуковых модулях-лабараторыях. Частка абсталявання для эксперыментаў, якія патрабуюць вакууму, замацавана звонку станцыі, па-за яе гермааб’ёмам. === Навуковыя модулі МКС === На бягучы момант (студзень 2012 года) у складзе станцыі знаходзяцца тры спецыяльныя навуковыя модулі — амерыканская лабараторыя «Дэстыні», запушчаная ў лютым [[2001]] года, еўрапейскі даследчы модуль «Каламбус», дастаўлены на станцыю ў лютым 2008 года, і японскі даследчы модуль «Кібо». У еўрапейскім даследчым модулі абсталявана 10 стоек, у якіх устанаўліваюцца прыборы для даследаванняў у розных раздзелах навукі. Некаторыя стойкі спецыялізаваны і абсталяваны для даследаванняў у галіне біялогіі, біямедыцыны і фізікі вадкасцей. Астатнія стойкі — універсальныя, у іх абсталяванне можа мяняцца ў залежнасці ад эксперыментаў, якія праводзяцца. Японскі даследчы модуль «Кібо» складаецца з некалькіх частак, якія паслядоўна дастаўляліся і збіраліся на арбіце. Першы адсек модуля «Кібо» — герметычны эксперыментальна-транспартны адсек ({{lang-en|JEM Experiment Logistics Module — Pressurized Section}}) быў дастаўлены на станцыю ў сакавіку 2008 года, падчас палёту шатла «Індэвар» STS-123. Апошняя частка модуля «Кібо» была далучана да станцыі ў ліпені 2009 года, калі шатл даставіў на МКС негерметычны эксперыментальна-транспартны адсек ({{lang-en|Experiment Logistics Module, Unpressurized Section}})<ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/sts127/main/index.html|title=STS-127 Mission Information|language=en|publisher=НАСА|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdU83uI?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/sts127/main/index.html|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Расія мае на арбітальнай станцыі два «Малыя даследчыя модулі» (МДМ) — «Пошук» і «Світанне». Таксама плануецца даставіць на арбіту шматфункцыянальны лабараторны модуль «Навука» (ШЛМ). Паўнавартасныя навуковыя магчымасці будзе мець толькі апошні, колькасць навуковай апаратуры, размешчанай на двух МДМ, мінімальная. === Сумесныя эксперыменты === Міжнародная прырода праекта МКС спрыяе правядзенню сумесных навуковых эксперыментаў. Найбольш шырока падобнае супрацоўніцтва развіваюць еўрапейскія і расійскія навуковыя ўстановы пад эгідай ЕКА і Федэральнага касмічнага агенцтва Расіі. Вядомымі прыкладамі такога супрацоўніцтва сталі эксперымент «Плазменны крышталь», прысвечаны фізіцы пылавой плазмы. Ен праводзіцца [[Інстытут пазаземнай фізікі Таварыства Макса Планка|Інстытутам пазаземнай фізікі Таварыства Макса Планка]], [[Інстытут высокіх тэмператур|Інстытутам высокіх тэмператур]] і Інстытутам праблем хімічнай фізікі РАН, а таксама шэрагам іншых навуковых устаноў Расіі і Германіі<ref>[http://www.energia.ru/rus/iss/researches/techn-01.shtml «Эксперимент „Плазменный кристалл“», РКК «Энергия».] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081016102440/http://www.energia.ru/rus/iss/researches/techn-01.shtml |date=16 кастрычніка 2008 }}</ref><ref>[http://www.rg.ru/2006/09/27/fortov.html «Одною плазмой связаны», интервью с академиком РАН В. Е. Фортовым, Российская Газета, 2006 г.]</ref>, медыка-біялагічны эксперымент «Матрошка-Р», у якім для вызначэння паглынутай дозы іанізуючых выпраменьванняў выкарыстоўваюцца манекены — эквіваленты біялагічных аб’ектаў, створаныя ў Інстытуце медыка-біялагічных праблем РАН і Кёльнскім інстытуце касмічнай медыцыны<ref>http://www.energia.ru/rus/iss/researches/medic-33.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081017164824/http://www.energia.ru/rus/iss/researches/medic-33.html |date=17 кастрычніка 2008 }} «Эксперимент „Матрёшка-Р“», РКК «Энергия».</ref>. Расійскі бок таксама з’яўляецца падрадчыкам пры правядзенні кантрактных эксперыментаў ЕКА і Японскага агенцтва аэракасмічных даследаванняў. Напрыклад, расійскія касманаўты праводзілі выпрабаванні робататэхнічнай эксперыментальнай сістэмы ROKVISS ({{lang-en|Robotic Components Verification on ISS}} — выпрабаванні робататэхнічных кампанентаў на МКС), распрацаванай у Інстытуце робататэхнікі і механатронікі, размешчаным у Веслінгу, непадалёк ад [[Мюнхен]]а, [[Германія]]<ref>[http://www.energia.ru/rus/iss/researches/works-10.html «Эксперимент „ROKVISS“», РКК «Энергия».] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071221075754/http://www.energia.ru/rus/iss/researches/works-10.html |date=21 снежня 2007 }}</ref><ref>[http://195.208.220.238/cgi/space.cgi?id=6744 «В канун католического Рождества на орбиту отправится немецкий робот-манипулятор». Космические новости Александра Железнякова.]{{Недаступная спасылка}}</ref>. === Расійскія даследаванні === [[Выява:Space Fire.jpg|thumb|справа|Параўнанне паміж гарэннем свечкі на зямлі (злева) і ва ўмовах мікрагравітацыі на МКС (справа)]] У [[1995]] годзе быў аб’яўлены конкурс сярод расійскіх навуковых і адукацыйных устаноў, прамысловых арганізацый на правядзенне навуковых даследаванняў на расійскім сегменце МКС. Па адзінаццаці асноўных напрамках даследаванняў было атрымана 406 заявак ад васьмідзесяці арганізацый. Пасля ацэнкі спецыялістамі РКК «Энергія» тэхнічнай рэалізаванасці гэтых заявак, у [[1999]] годзе была прынята «Доўгатэрміновая праграма навукова-прыкладных даследаванняў і эксперыментаў, якія плануюцца на расійскім сегменце МКС». Праграму зацвердзілі прэзідэнт РАН Юрый Восіпаў і генеральны дырэктар Расійскага авіяцыйна-касмічнага агенцтва (цяпер ФКА) Ю. Н. Копцеў. Першыя даследаванні на расійскім сегменце МКС былі пачаты першай пілатаванай экспедыцыяй у [[2000]] годзе<ref>[http://www.energia.ru/rus/iss/iss-researches.html «Научные исследования на российском сегменте МКС», РКК «Энергия»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080607141547/http://www.energia.ru/rus/iss/iss-researches.html |date=7 чэрвеня 2008 }}</ref>. Паводле першапачатковага праекта МКС, меркавалася вывядзенне двух буйных расійскіх даследчых модуляў (ДМ). Электраэнергію, неабходную для правядзення навуковых эксперыментаў, павінна была прадастаўляць Навукова-энергетычная платформа (НЭП). Аднак з-за недафінансавання і затрымак пры будаўніцтве МКС усе гэтыя планы былі адменены на карысць пабудовы адзінага навуковага модуля, які не патрабаваў вялікіх выдаткаў і дадатковай арбітальнай інфраструктуры. Значная частка даследаванняў, якія праводзяцца Расіяй на МКС, з’яўляецца кантрактнай або сумеснай з замежнымі партнёрамі. === Даследаванні на амерыканскім сегменце === [[ЗША]] праводзяць шырокую праграму даследаванняў на МКС. Многія з гэтых эксперыментаў з’яўляюцца працягам даследаванняў, якія праводзіліся яшчэ ў палётах шатлаў з модулямі «Спейслаб» і ў сумеснай з Расіяй праграме «Свет — Шатл». У якасці прыкладу можна прывесці вывучэнне патагеннасці аднаго з узбуджальнікаў герпесу, [[вірус Эпштэйна — Бар|віруса Эпштэйна — Бар]]. Па дадзеных статыстыкі, 90 % дарослага насельніцтва ЗША з’яўляюцца носьбітамі латэнтнай формы гэтага віруса. Ва ўмовах касмічнага палёту праца [[Імунная сістэма|імуннай сістэмы]] слабее, вірус можа актывізавацца і стаць прычынай захворвання члена экіпажа. Эксперыменты па вывучэнню віруса былі пачаты ў палёце шатла STS-108<ref>«Space Flight Induced Reactivation of Latent Epstein-Barr Virus (Epstein-Barr)», ISS Program Scientist’s Office, NASA [http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/Epstein-Barr.html nasa.gov] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071130093654/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/Epstein-Barr.html |date=30 лістапада 2007 }} {{ref-en}}</ref>. === Еўрапейскія даследаванні === [[Выява:Columbus extern.jpg|thumb|справа|Сонечная абсерваторыя, усталяваная на модулі «Каламбус»]] На еўрапейскім навуковым модулі «Каламбус» прадугледжана 10 уніфікаваных стоек для размяшчэння карыснай нагрузкі (ISPR), праўда, частка з іх, па дамоўленасці, будзе выкарыстоўвацца ў эксперыментах [[НАСА]]. Для патрэб [[ЕКА]] ў стойках устаноўлена наступнае навуковае абсталяванне: лабараторыя Biolab для правядзення біялагічных эксперыментаў, лабараторыя Fluid Science Laboratory для даследаванняў у галіне фізікі вадкасці, ўстаноўка для эксперыментаў па фізіялогіі European Physiology Modules, а таксама ўніверсальная стойка European Drawer Rack, якая змяшчае абсталяванне для правядзення вопытаў па крышталізацыі бялкоў (PCDF). Падчас STS-122 былі ўсталяваны і знешнія эксперыментальныя ўстаноўкі для модуля «Каламбус»: вынасная платформа для тэхналагічных эксперыментаў EuTEF і сонечная абсерваторыя SOLAR. Плануецца дадаць знешнюю лабараторыю па праверцы [[Агульная тэорыя адноснасці|АТА]] і [[тэорыя струн|тэорыі струн]] Atomic Clock Ensemble in Space<ref>{{cite web |last = Giuseppe Reibaldi et al. |title = The ESA Payloads for Columbus - A bridge between the ISS and exploration |publisher = [[ЕКА]] |date = Май 2005 |url = http://www.esa.int/esapub/bulletin/bulletin122/bul122h_reibaldi.pdf |archive-url = https://www.webcitation.org/60qkbxw47?url=http://www.esa.int/esapub/bulletin/bulletin122/bul122h_reibaldi.pdf |archive-date = 11 жніўня 2011 |access-date = 8 верасня 2013 |url-status = live }}</ref><ref>{{cite web |last = Steve Feltham & Giacinto Gianfiglio |title = ESA’s ISS External Payloads |publisher = [[ЕКА]] |date = Март 2002 |url = http://www.esa.int/esapub/onstation/os8.pdf |archive-url = https://www.webcitation.org/60qkc4XXv?url=http://www.esa.int/esapub/onstation/os8.pdf |archive-date = 11 жніўня 2011 |access-date = 8 верасня 2013 |url-status = live }}</ref>. === Японскія даследаванні === У праграму даследаванняў, якія праводзяцца на модулі «Кібо», уваходзіць вывучэнне працэсаў [[Глабальнае пацяпленне|глабальнага пацяплення]] на Зямлі, [[азонавы слой|азонавага слоя]] і [[апустыньванне|апустыньвання]] паверхні, правядзенне астранамічных даследаванняў у рэнтгенаўскім дыяпазоне. Запланаваны эксперыменты па стварэнню буйных і ідэнтычных [[Бялкі|бялковых]] крышталёў, што павінна дапамагчы зразумець механізмы хвароб і распрацаваць новыя метады лячэння. Акрамя гэтага, будзе вывучацца дзеянне мікрагравітацыі і радыяцыі на расліны, жывёл і людзей, а таксама будуць праводзіцца вопыты па [[робататэхніка|робататэхніцы]], у галіне камунікацый і энергетыкі<ref name="Japan science">{{Cite web|url=http://science.compulenta.ru/297319/|title=JAXA представило первую секцию экспериментального модуля "Кибо"|access-date=1 декабря 2006|publisher=[[Компьютерра]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528203635/http://science.compulenta.ru/297319/|archive-date=28 мая 2008|url-status=dead}}</ref>. У красавіку 2009 года японскі астранаўт Каіты Ваката на МКС правёў серыю эксперыментаў, якія былі адабраны з ліку прапанаваных простымі грамадзянамі. Астранаўт паспрабаваў «паплаваць» у бязважкасці, выкарыстоўваючы розныя стылі, уключаючы кроль і батэрфляй. Аднак ні адзін з іх не дазволіў астранаўту нават зрушыць з месца. Астранаўт заўважыў пры гэтым, што выправіць сітуацыю «не змогуць нават вялікія аркушы паперы, калі іх узяць у рукі і выкарыстоўваць як ласты». Акрамя таго, астранаўт хацеў пажангліраваць футбольным мячом, але і гэтая спроба аказалася няўдалай. Між тым, японцу ўдалося паслаць мяч ударам назад над галавой. Скончыўшы гэтыя складаныя ва ўмовах бязважкасці практыкаванні, японскі астранаўт паспрабаваў адціскацца ад падлогі і зрабіць кручэнні на месцы<ref>[http://admin.dni.ru/society/2009/4/28/164994.html Японский астронавт сделал забавные открытия] Дни. Ру 28.04.2009</ref>. == Пытанні бяспекі == === Касмічнае смецце === [[Выява:STS-118 debris entry.jpg|thumb|справа|Адтуліна ў панэлі радыятара шатла Індэвар STS-118, якая ўтварылася ў выніку сутыкнення з касмічным смеццем]] МКС рухаецца на параўнальна невысокай [[Арбіта|арбіце]], таму існуе пэўная імавернасць сутыкнення станцыі або касманаўтаў, якія выходзяць у адкрыты космас, з так званым касмічным смеццем. Гэта могуць быць як буйныя аб’екты накшталт [[многаступеньчатая ракета|ракетных ступеней]] або рэштак старых спадарожнікаў, так і дробныя накшталт шлаку ад цвёрдапаліўных ракетных рухавікоў, холадагентаў з рэактарных установак спадарожнікаў серыі УС-А, іншых рэчываў і аб’ектаў. Акрамя таго, дадатковую пагрозу ўтойваюць у сабе прыродныя аб’екты накшталт мікраметэарытаў. Улічваючы касмічныя хуткасці на арбіце, нават малыя аб’екты могуць нанесці сур’ёзныя страты станцыі, а ў выпадку магчымага траплення ў [[скафандр]] касманаўта мікраметэарыты могуць прабіць абшыўку і выклікаць разгерметызацыю. Каб пазбегнуць падобных сутыкненняў, з Зямлі вядзецца аддаленае назіранне за рухам элементаў касмічнага смецця. Калі на пэўнай адлегласці ад МКС з’яўляецца такая пагроза, экіпаж станцыі атрымлівае адпаведнае папярэджанне. У касманаўтаў будзе дастаткова часу для актывацыі сістэмы DAM (па-англійску Debris Avoidance Manoeuvre), якая ўяўляе сабой групу рухальных установак з расійскага сегмента станцыі. Уключаныя рухавікі могуць вывесці станцыю на больш высокую арбіту і такім чынам пазбегнуць сутыкнення. У выпадку позняга выяўлення небяспекі экіпаж эвакуюецца з МКС на касмічныя караблі «Саюз». Частковая эвакуацыя адбывалася на МКС: 6 красавіка 2003, 13 сакавіка 2009 г., 29 чэрвеня 2011 і 24 сакавіка 2012. === Радыяцыя === Пры адсутнасці масіўнага [[Атмасфера Зямлі|атмасфернага пласта]], які акружае людзей на Зямлі, касманаўты на МКС падвяргаюцца больш інтэнсіўнаму апрамяненню пастаяннымі патокамі [[Касмічныя прамяні|касмічных прамянёў]]. У дзень члены экіпажа атрымліваюць дозу радыяцыі ў памеры каля 1 мілізіверта, што прыкладна раўназначна апрамяненню чалавека на Зямлі за год. Гэта павышае рызыку развіцця злаякасных пухлін у касманаўтаў, а таксама аслабляе імунную сістэму. Слабы імунітэт касманаўтаў можа спрыяць распаўсюджванню інфекцыйных захворванняў сярод членаў экіпажа, асабліва ў замкнёнай прасторы станцыі. Нягледзячы на прынятыя спробы па паляпшэнню механізмаў [[радыяцыйная абарона|радыяцыйнай абароны]], узровень пранікнення радыяцыі змяніўся нязначна ў параўнанні з паказчыкамі папярэдніх даследаванняў, якія праводзіліся, напрыклад, на станцыі «Мір». == Юрыдычны бок == === Прававыя ўзроўні === [[Выява:ISS Agreements.jpg|right|thumb|Вокладка Міжурадавага пагаднення аб касмічнай станцыі, падпісанага Дэніэлам Голдынам (былым дырэктарам [[НАСА]])|279x279px]] Прававая структура, якая рэгулюе юрыдычныя аспекты касмічнай станцыі, з’яўляецца разнапланавай і складаецца з чатырох узроўняў: * '''Першым''' узроўнем, які ўстанаўлівае правы і абавязкі бакоў, з’яўляецца «Міжурадавае пагадненне аб касмічнай станцыі» ({{lang-en|Space Station Intergovernmental Agreement — '''IGA'''}}), падпісанае [[29 студзеня]] [[1998]] года пятнаццаццю ўрадамі<ref>Шаснаццатая краіна праекту — Бразілія. [[Бразільскае касмічнае агенцтва]] ({{lang-en|[[:en:Brazilian Space Agency|Brazilian Space Agency]] — '''AEB'''}})</ref> краін, якія ўдзельнічаюць у праекце — Канадай, Расіяй, ЗША, Японіяй, і адзінаццаццю дзяржавамі — членамі [[ЕКА|Еўрапейскага касмічнага агенцтва]] (Бельгіяй, Вялікабрытаніяй, Германіяй, Даніяй, Іспаніяй, Італіяй<ref>[[Італьянскае касмічнае агенцтва]] ({{lang-en|[[:en:Italian Space Agency|Italian Space Agency]] — '''ISA'''}}) мае таксама дадатковы кантракт з НАСА, незалежна ад ЕКА.</ref>, Нідэрландамі, Нарвегіяй, Францыяй, Швейцарыяй і Швецыяй). У артыкуле № 1 гэтага дакумента адлюстраваны асноўныя прынцыпы праекта: *: ''Гэта пагадненне — доўгатэрміновая міжнародная структура на аснове шчырага партнёрства, для ўсебаковага праектавання, стварэння, развіцця і доўгачасовага выкарыстання заселенай грамадзянскай касмічнай станцыі ў мірных мэтах, у адпаведнасці з міжнародным правам.<ref>Законодательная основа МКС. [http://www.esa.int/esaHS/ESAH7O0VMOC_iss_0.html Европейское космическое агентство] {{ref-en}}</ref> Пры напісанні гэтага пагаднення за аснову быў узяты «[[Дагавор аб космасе]]» ад 1967<ref>{{З|БСЭ|http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00024/22000.htm|title=«Договор о космосе 1967».}}</ref>, ратыфікаваны 98 краінамі і створаны на аснове традыцый міжнароднага марскога і паветранага права''<ref>С. Лесков. В невесомости жёсткие законы. [https://archive.today/20120903163452/www.izvestia.ru/science/article3110090/ izvestia.ru]</ref>. * Першы ўзровень партнёрства стаў асновай '''другога''' ўзроўню, які называецца «мемарандум аб узаемаразуменні» ({{lang-en|Memoranda of Understanding — '''MOU'''s}}). Гэтыя мемарандумы ўяўляюць сабой пагадненне паміж НАСА і чатырма нацыянальнымі касмічнымі агенцтвамі: ФКА, ЕКА, ККА і JAXA. Мемарандумы выкарыстоўваюцца для больш падрабязнага апісання роляў і абавязкаў партнёраў. Прычым, паколькі НАСА з’яўляецца прызначаным кіраўніком МКС, непасрэдна паміж гэтымі арганізацыямі асобных пагадненняў няма, толькі з НАСА. * Да '''трэцяга''' ўзроўню адносяцца бартэрныя пагадненні або дамоўленасці аб правах і абавязках бакоў — напрыклад, камерцыйнае пагадненне [[2005]] года паміж НАСА і Раскосмасам, ва ўмовы якога ўваходзілі адно гарантаванае месца для амерыканскага астранаўта ў складзе экіпажаў караблёў «Саюз» і частка карыснага аб’ёму для амерыканскіх грузаў на беспілотных «Прагрэсах» * '''Чацвёрты''' прававы ўзровень дапаўняе другі («мемарандум») і ўводзіць у дзеянне асобныя палажэнні з яго. Прыкладам яго з’яўляецца «Кодэкс паводзін на МКС», які быў распрацаваны ў мэтах выканання пункта 2 артыкула 11 Мемарандума аб узаемаразуменні — прававыя аспекты забеспячэння субардынацыі, дысцыпліны, фізічнай і інфармацыйнай бяспекі, і іншыя правілы паводзін для членаў экіпажа<ref>Кодекс поведения экипажа МКС. [http://www.akts.ru/content/view/1045/89/ akts.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120114033221/http://www.akts.ru/content/view/1045/89/ |date=14 студзеня 2012 }} {{ref-ru}}</ref>. === Структура ўласнасці === Структура ўласнасці праекта не прадугледжвае для яе членаў выразна ўстаноўленага працэнта на выкарыстанне касмічнай станцыі ў цэлым. Згодна з артыкулам № 5 (IGA), [[юрысдыкцыя]] кожнага з партнёраў распаўсюджваецца толькі на той кампанент станцыі, які за ім зарэгістраваны, а парушэнні прававых норм персаналам, унутры або па-за станцыяй, падлягаюць разбору згодна з законам той краіны, грамадзянамі якой тыя з’яўляюцца. [[Выява:Interior of Zarya ISS module.jpg|thumb|Інтэр’ер модуля «[[Зара, модуль МКС)|Зара]]»]] [[Файл:Tracy Caldwell Dyson in Cupola ISS.jpg|thumb|Трэйсі Колдвэл у [[Купал, модуль МКС|«Купале»]]]] Пагадненні аб выкарыстанні рэсурсаў МКС больш складаныя. Расійскія модулі «Звязда», «Пірс», «Пошук» і «Свтанне» вырабленыя і належаць Расіі, якая захоўвае права на іх выкарыстанне. Запланаваны модуль «Навука» таксама будзе выраблены ў Расіі і будзе ўключаны ў расійскі сегмент станцыі. Модуль «Зара» быў пабудаваны і дастаўлены на арбіту расійскім бокам, але зроблена гэта было на сродкі ЗША, таму ўласнікам дадзенага модуля на сённяшні дзень афіцыйна з’яўляецца НАСА. Для выкарыстання расійскіх модуляў і іншых кампанентаў станцыі краіны-партнёры выкарыстоўваюць дадатковыя двухбаковыя пагадненні (вышэйзгаданыя трэці і чацвёрты прававыя ўзроўні). Астатняя частка станцыі (модулі ЗША, еўрапейскія і японскія модулі, ферменныя канструкцыі, панэлі сонечных батарэй і два робаты-маніпулятары) па ўзгадненню бакоў выкарыстоўваюцца наступным чынам (у % ад агульнага часу выкарыстання): # «Каламбус» — 51 % для ЕКА, 49 % для НАСА # «Кібо» — 51 % для JAXA, 49 % для НАСА # «Дэстыні» — 100 % для НАСА У дадатак да гэтага: * НАСА можа выкарыстоўваць 100 % плошчу ферменных канструкцый; * Па дамоўленасці з НАСА, [[Канадскае касмічнае агенцтва|ККА]] можа выкарыстоўваць 2,3 % любых нерасійскіх кампанентаў<ref>{{cite web|url=http://www.asc-csa.gc.ca/eng/publications/er-0203-0201.asp|title=Evaluation of the Major Crown Project - The Canadian Space Station Program (MCP-CSSP)|archive-url=https://www.webcitation.org/60qki8GjG?url=http://www.asc-csa.gc.ca/eng/publications/er-0203-0201.asp|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>; * Працоўны час экіпажа, магутнасць ад сонечных батарэй, карыстанне дапаможнымі паслугамі (пагрузка/разгрузка, камунікацыйныя паслугі) — 76,6 % для НАСА, 12,8 % для JAXA, 8,3 % для ЕКА і 2,3 % для ККА. === Прававыя кур’ёзы === Да палёту першага касмічнага турыста не існавала нарматыўнай базы, якая рэгулюе палёты ў космас прыватных асоб. Але пасля палёту [[Дэніс Ціта|Дэніса Ціта]] краіны-ўдзельніцы праекта распрацавалі «Прынцыпы», якія вызначылі такое паняцце, як «Касмічны турыст», і ўсе неабходныя пытанні для яго ўдзелу ў экспедыцыі наведвання. У прыватнасці, такі палёт магчымы толькі пры наяўнасці спецыфічных медыцынскіх паказчыкаў, псіхалагічнай прыдатнасці, моўнай падрыхтоўкі, і, вядома, буйнога грашовага ўзносу. У той жа сітуацыі апынуліся і ўдзельнікі першага касмічнага вяселля ў 2003 годзе, бо падобная працэдура таксама не рэгулявалася ніякімі законамі<ref>[http://ria.ru/society/20080810/150249971.html Первая космическая свадьба едва не стоила космонавту карьеры], РИА Новости</ref>. У [[2000]] годзе рэспубліканская большасць у Кангрэсе ЗША прыняла заканадаўчы акт аб нераспаўсюджванні ракетных і ядзерных тэхналогій у Іране, згодна з якім, у прыватнасці, ЗША не маглі набываць у Расіі абсталяванне і караблі, неабходныя для будаўніцтва МКС. Аднак пасля катастрофы «Калумбіі», калі лёс праекта залежаў ад расійскіх «Саюзаў» і «Прагрэсаў», [[26 кастрычніка]] [[2005]] [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|кангрэс]] быў вымушаны прыняць папраўкі ў гэты законапраект, якія здымаюць усе абмежаванні для «любых пратаколаў, пагадненняў, мемарандумаў аб узаемаразуменні або кантрактаў» да [[1 студзеня]] [[2012]] г.<ref>Конгресс США разрешил использовать корабли «Союз» для полётов на МКС. [http://www.rian.ru/technology/cosmos/20051027/41906868.html rian.ru/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060528044759/http://www.rian.ru/technology/cosmos/20051027/41906868.html |date=28 мая 2006 }} {{ref-ru}}</ref><ref>НАСА взяла. [http://www.vremya.ru/2005/201/51/137767.html vremya.ru] {{ref-ru}}</ref> == Выдаткі == Выдаткі на будаўніцтва і эксплуатацыю МКС аказаліся значна большымі, чым гэта першапачаткова планавалася. У 2005 годзе, паводле ацэнкі ЕКА, з пачатку работ над праектам МКС з канца 1980-х гадоў да яго меркаванага тады заканчэння ў 2010 годзе было б выдаткавана каля 100 мільярдаў [[еўра]] (157 мільярдаў [[Долар ЗША|долараў]] або 65,3 мільярда [[Фунт стэрлінгаў|фунтаў стэрлінгаў]])<ref name = "costs">{{cite web|url=http://www.esa.int/esaHS/ESAQHA0VMOC_iss_0.html|title=How Much Does It Cost?|publisher=[[ЕКА]]|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkiQTrD?url=http://www.esa.int/esaHS/ESAQHA0VMOC_iss_0.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Аднак на сённяшні дзень плануецца, што эксплуатацыя станцыі закончыцца ў [[2020]] годзе, і сумарныя выдаткі ўсіх краін ацэньваюцца ў большую суму. Дакладна ацаніць кошт МКС вельмі няпроста. Да прыкладу, незразумела, як павінен разлічвацца ўзнос Расіі, бо Раскосмас выкарыстоўвае значна ніжэйшыя доларавыя расцэнкі, чым іншыя партнёры. === НАСА === Ацэньваючы праект у цэлым, большую частку выдаткаў НАСА складаюць комплекс мерапрыемстваў па забеспячэнні палётаў і выдаткі на кіраванне МКС. Іншымі словамі, бягучыя эксплуатацыйныя выдаткі складаюць значна большую частку з выдаткаваных сродкаў, чым выдаткі на будаўніцтва модуляў і іншых прылад станцыі, на падрыхтоўку экіпажаў, і на караблі дастаўкі. Выдаткі НАСА на МКС, без уліку выдаткаў на «Шатлы», з 1994 па 2005 год склалі 25,6 мільярда долараў<ref>Бюджет НАСА. [http://www.nasa.gov/about/budget/index.html nasa.gov] {{ref-en}}</ref>. На [[2005]] і [[2006]] гады прыйшлося прыкладна 1,8 мільярда долараў. Мяркуецца, што штогадовыя выдаткі будуць павялічвацца, і да 2010 года складуць 2,3 мільярда долараў. Затым, да завяршэння праекта ў [[2016]] годзе павелічэнне не плануецца, толькі [[Інфляцыя|інфляцыйныя]] карэкціроўкі. ==== Размеркаванне бюджэтных сродкаў ==== Ацаніць паартыкульны пералік затрат НАСА можна, напрыклад, па апублікаванаму касмічным агенцтвам дакументу<ref>МКС: Галоўныя падзеі фінансавага года. [http://www.nasa.gov/pdf/55411main_28%20ISS.pdf nasa.gov] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041101162122/http://www.nasa.gov/pdf/55411main_28%20ISS.pdf |date=1 лістапада 2004 }} {{ref-en}}</ref>, з якога відаць, як размеркаваліся 1,8 мільярда долараў, выдаткаваных НАСА на МКС у 2005 годзе: * ''Даследаванне і распрацоўка новага абсталявання'' — 70 мільёнаў долараў. Гэта сума была, у прыватнасці, пушчана на распрацоўкі навігацыйных сістэм, на інфармацыйнае забеспячэнне, на тэхналогіі па зніжэнню забруджвання навакольнага асяроддзя. * ''Забеспячэнне палётаў'' — 800 мільёнаў долараў. У гэту суму ўвайшлі: з разліку на кожны карабель, 125 млн долараў на праграмнае забеспячэнне, выхады ў адкрыты космас, забеспячэнне і тэхнічнае абслугоўванне чаўноў; дадаткова 150 млн долараў былі выдаткаваны на самі палёты, бартавое радыёэлектроннае абсталяванне і на сістэмы ўзаемадзеяння экіпажа і карабля; тыя 250 млн долараў, што засталіся, пайшлі на агульнае кіраванне МКС. * ''Запускі караблёў і правядзенне экспедыцый'' — 125 млн долараў на перадстартавыя аперацыі на касмадроме; 25 млн долараў на медыцынскае абслугоўванне; 300 млн долараў выдаткавана на кіраванне экспедыцыямі; * ''Праграма палётаў'' — 350 мільёнаў долараў выдаткаваны на выпрацоўку праграмы палётаў, на абслугоўванне наземнага абсталявання і праграмнага забеспячэння, для гарантаванага і бесперабойнага доступу на МКС. * ''Грузы і экіпажы'' — 140 мільёнаў долараў былі выдаткаваны на набыццё расходных матэрыялаў, а таксама на магчымасць ажыццяўляць дастаўку грузаў і экіпажаў на расійскіх караблях «Прагрэс» і «Саюз». ==== Кошт «Шатлаў» як частка выдаткаў на МКС ==== [[Выява:Upgrading Hubble during SM1.jpg|thumb|З дзесяці запланаваных палётаў, якія заставаліся да 2010 года, толькі адзін STS-125 паляцеў не да станцыі, а да [[Тэлескоп Хабл|тэлескопа «Хабл»]]]] Як згадвалася вышэй, НАСА не ўключае выдаткі на праграму «Шатл» ў асноўны артыкул выдаткаў станцыі, паколькі пазіцыянуе яго ў якасці асобнага праекта, незалежна ад МКС. Аднак са снежня 1998 года па май 2008 года, толькі 5 з 31 палёту чаўноў не былі звязаныя з МКС, а з пакінутых да 2011 года адзінаццаці запланаваных палётаў толькі адзін STS-125 паляцеў не на станцыі, а да тэлескопу «Хабл». Прыблізныя выдаткі па праграме «Шатл» па дастаўцы грузаў і экіпажаў астранаўтаў на МКС склалі: * Без уліку першага палёту ў [[1998]] годзе, з [[1999]] па [[2005]] гады, выдаткі склалі 24 млрд долараў. З іх 20 % (5 млрд [[Долар ЗША|долараў]]) не адносіліся да МКС. Разам — 19 мільярдаў долараў. * З [[1996]] па [[2006]] гады на палёты па праграме «Шатл» было запланавана выдаткаваць 20,5 млрд долараў. Калі з гэтай сумы адняць палёт да «Хабла», то ў выніку атрымаем тыя ж 19 мільярдаў долараў. Гэта значыць, сумарныя выдаткі НАСА на палёты да МКС за ўвесь перыяд складуць прыкладна 38 мільярдаў долараў. ==== Усяго ==== Беручы да ўвагі планы НАСА на перыяд з [[2011]] па [[2017]], у першым набліжэнні можна атрымаць сярэднегадавы расход — 2,5 млрд долараў, што на наступны перыяд з [[2006]] па 2017 гады складзе 27,5 мільярдаў долараў. Ведаючы выдаткі на МКС з [[1994]] па [[2005]] год (25,6 мільярдаў долараў) і склаўшы гэтыя лічбы, атрымаем выніковы афіцыйны вынік — 53 мільярды долараў. Неабходна таксама адзначыць, што ў гэту лічбу не ўваходзяць значныя выдаткі на праектаванне касмічнай станцыі «Свабода» ў 1980-х і пачатку 1990-х гадоў, і ўдзел у сумеснай праграме з Расіяй па выкарыстанні станцыі [[Мір (арбітальная станцыя)|«Мір»]], у 1990-х гадах. Напрацоўкі гэтых двух праектаў шматкроць выкарыстоўваліся пры будаўніцтве МКС. Улічваючы гэту акалічнасць, і беручы да ўвагі сітуацыю з «Шатламі», можна казаць пра больш чым двухразовае павелічэнне сумы выдаткаў, у параўнанні з афіцыйным — больш за 100 мільярдаў долараў толькі для ЗША. === ЕКА === [[ЕКА]] вылічыла, што яго ўклад за 15 гадоў існавання праекта складзе 9 мільярдаў [[еўра]]<ref>[http://www.space.com/news/0712050-sts122-esa-columbus.html European Hopes Ride on New Space Lab, Cargo Ship]</ref>. Выдаткі на модуль «Каламбус» перавышаюць 1,4 мільярда еўра (прыблізна 2,1 мільярда долараў), у тым ліку выдаткі на наземныя сістэмы кантролю і кіравання. Поўныя выдаткі на распрацоўку ATV складаюць прыблізна 1,35 мільярда еўра<ref>{{Cite web |url=http://www.dlr.de/iss/en/desktopdefault.aspx/tabid-4609//7588_read-11385/ |title=Europe sets a course for the ISS |access-date=8 верасня 2013 |archive-date=7 мая 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130507155428/http://www.dlr.de/iss/en/desktopdefault.aspx/tabid-4609/7588_read-11385/ |url-status=dead }}</ref>, пры гэтым кожны запуск «[[Арыян-5]]» каштуе прыблізна 150 мільёнаў еўра. === JAXA === Распрацоўка японскага эксперыментальнага модуля, галоўнага ўкладу [[JAXA]] ў МКС, каштавала прыблізна 325 мільярдаў [[Іена|іен]] (прыкладна 2,8 мільярда долараў)<ref>[http://www.cnes-tv.net/cnes_fr/cnesmag/cnesmag24_etranger.pdf Etranger World: Major Changes for Japan’s space sector] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080413225640/http://www.cnes-tv.net/cnes_fr/cnesmag/cnesmag24_etranger.pdf |date=13 красавіка 2008 }}</ref>. У 2005 годзе JAXA асігнавалася прыблізна 40 мільярдаў іен (350 мільёнаў USD) у праграму МКС<ref>[https://web.archive.org/web/20081206183659/http://www.space.com/spacenews/archive04/budgetarch_090704.html Space News: Japan Seeking 13 Percent Budget Hike for Space Activities]</ref>. Штогадовыя эксплуатацыйныя выдаткі японскага эксперыментальнага модуля складаюць 350—400 мільёнаў долараў. Акрамя таго, JAXA абавязалася распрацаваць і запусціць транспартны карабель H-II, поўны кошт распрацоўкі якога — 1 мільярд долараў. Выдаткі JAXA за 24 гады ўдзелу ў праграме МКС перавысяць 10 мільярдаў долараў. === Раскосмас === Значная частка бюджэту Расійскага касмічнага агенцтва выдаткоўваецца на МКС. З [[1998]] года было здзейснена больш за тры дзесяткі палётаў караблёў «Саюз» і «Прагрэс», якія з [[2003]] года сталі асноўнымі сродкамі дастаўкі грузаў і экіпажаў. Аднак пытанне, колькі [[Расія]] траціць на станцыю (у доларах ЗША), не простае. Існуючыя на сённяшні дзень 2 модулі на арбіце — вытворныя праграмы [[Мір (арбітальная станцыя)|«Мір»]], і таму выдаткі на іх распрацоўку нашмат ніжэйшыя, чым для іншых модуляў, аднак у такім выпадку, па аналогіі з Амерыканскімі праграмамі, варта гэтак жа ўлічыць выдаткі на распрацоўку адпаведных модуляў станцыі «Мір». Акрамя таго, абменны курс паміж рублём і доларам не дае адэкватна ацаніць сапраўдныя выдаткі Раскосмаса. Прыкладнае ўяўленне аб выдатках расійскага касмічнага агенцтва на МКС можна атрымаць зыходзячы з яго агульнага бюджэту, які на [[2005]] год склаў 25,156 мільярдаў рублёў, на [[2006]] — 31,806, на [[2007]] — 32,985 і на [[2008]] — 37,044 мільярдаў рублёў<ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=881635 Бюджет Роскосмоса в 2005—2010 годах]</ref>. Такім чынам, на станцыю ідзе менш за паўтара мільярда долараў ЗША ў год. == Крытыка == За ўсю гісторыю [[касманаўтыка|касманаўтыкі]], МКС — самы дарагі і, мабыць, самы крытыкуемы касмічны праект. Крытыку можна лічыць канструктыўнай або недальнабачнай, можна з ёй згаджацца ці аспрэчваць яе, але адно застаецца нязменным: станцыя існуе, сваім існаваннем яна даказвае магчымасць міжнароднага супрацоўніцтва ў космасе і павялічвае вопыт чалавецтва ў [[Касмічны палёт|касмічных палётах]], выдаткоўваючы на гэта велізарныя фінансавыя рэсурсы. === Крытыка ў ЗША === Крытыка амерыканскага боку ў асноўным накіравана на кошт праекта, якая ўжо перавышае 100 мільярдаў долараў. Гэтыя грошы, на думку крытыкаў, можна было б з большай карысцю выдаткаваць на аўтаматычныя (беспілотныя) палёты для даследавання [[Касмічная прастора|блізкага космасу]] або на навуковыя праекты, якія праводзяцца на Зямлі. У адказ на некаторыя з гэтых крытычных заўваг абаронцы пілатуемых касмічных палётаў кажуць, што крытыка праекта МКС з’яўляецца блізарукай і што аддача ад пілатуемай касманаўтыкі і даследаванняў у космасе ў матэрыяльным плане вымяраецца мільярдамі долараў. Як лічыць Джэром Шні ({{lang-en|Jerome Schnee}}), ускосны эканамічны складнік ад дадатковых даходаў, звязаных з даследаваннем космасу, у шмат разоў перавышае пачатковыя дзяржаўныя інвестыцыі<ref>[http://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=587696&id=1&qs=Ntt%3DGinzburg%2C+%252BE.%253B%252BKuhn%2C+%252BJ.%252BW.%253B%252BSchnee%26Ntk%3Dall%26Ntx%3Dmode%2520matchall%26N%3D0%26Ns%3DHarvestDate%257c1 Отчёт о экономической составляющей крупных проектов НАСА (1976 год)] ntrs.nasa.gov {{ref-en}}</ref>. Аднак у заяве [[:en:Federation of American Scientists|Федэрацыі амерыканскіх вучоных]] сцвярджаецца, што [[норма прыбытку]] [[НАСА]] ад дадатковых даходаў фактычна вельмі нізкая, за выключэннем распрацовак у аэранаўтыцы, якія паляпшаюць продаж [[самалёт]]аў<ref>[http://www.fas.org/spp/eprint/jp_950525.htm Рассказы о «дополнительных технологических доходах» НАСА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080515220234/http://www.fas.org/spp/eprint/jp_950525.htm |date=15 мая 2008 }} Федерация американских учёных {{ref-en}}</ref>. Крытыкі таксама кажуць, што НАСА часта прылічае да сваіх дасягненняў распрацоўкі іншых кампаній, ідэі і распрацоўкі якіх, магчыма, былі выкарыстаны НАСА, але мелі іншыя перадумовы, незалежныя ад касманаўтыкі. На самай справе, на думку крытыкаў, карыснымі і даходнымі з’яўляюцца беспілотныя [[Спадарожнікавыя сістэмы навігацыі|навігацыйныя]], метэаралагічныя і ваенныя спадарожнікі<ref>Robert Park, «The Virtual Astronaut». [http://www.thenewatlantis.com/archive/4/park.htm The New Atlantis] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070310200606/http://www.thenewatlantis.com/archive/4/park.htm |date=10 сакавіка 2007 }} {{ref-en}}</ref>. НАСА шырока асвятляе дадатковыя даходы ад будаўніцтва МКС і ад работ, выкананых на ёй, тады як афіцыйны спіс выдаткаў НАСА намнога карацейшы і сакрэтны<ref>[http://www.sti.nasa.gov/tto/ Дадатковыя даходы НАСА.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120404110711/http://www.sti.nasa.gov/tto/ |date=4 красавіка 2012 }} sti.nasa.gov {{ref-en}}</ref>. === Крытыка навуковых аспектаў === На думку прафесара Роберта Парка ({{lang-en|[[:en:Robert L. Park|Robert Park]]}}), большасць з запланаваных навуковых даследаванняў не маюць першачарговай важнасці. Ён адзначае, што [[мэта]] большасці навуковых даследаванняў у касмічнай лабараторыі — правесці іх ва ўмовах мікрагравітацыі, што можна зрабіць значна танней ва ўмовах штучнай [[Бязважкасць|бязважкасці]] (у спецыяльным самалёце, які ляціць па парабалічнай траекторыі ({{lang-en|[[:en:Reduced gravity aircraft|reduced gravity aircraft]]}})<ref>Роберт Парк, [http://bobpark.physics.umd.edu/WN06/wn091506.html «Космическая станция разворачивает солнечные батареи»] bobpark.physics.umd.edu {{ref-en}}</ref>. У планы будаўніцтва МКС уваходзілі два навукаёмістыя кампаненты — магнітны альфа-спектрометр і модуль цэнтрыфуг ({{lang-en|[[:en:Centrifuge Accommodations Module|Centrifuge Accommodations Module]])}}. Першы працуе на станцыі з мая 2011 года. Ад стварэння другога адмовіліся ў 2005 годзе ў выніку карэкцыі планаў завяршэння будаўніцтва станцыі. Вузкаспецыялізаваныя эксперыменты, якія праводзяцца на МКС, абмежаваны адсутнасцю адпаведнай апаратуры. Напрыклад, у 2007 годзе праводзіліся даследаванні ўплыву фактараў касмічнага палёту на арганізм чалавека, якія закранаюць такія аспекты, як нырачныя камяні, цыркадны рытм (цыклічнасць біялагічных працэсаў у арганізме чалавека), уплыў касмічнага выпраменьвання на [[Нервовая сістэма|нервовую сістэму]] чалавека<ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/Renal-Stone.html Исследования НАСА в 2007 году: «Почечные камни»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080916102157/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/Renal-Stone.html |date=16 верасня 2008 }} Сайт НАСА {{ref-en}}</ref><ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/Sleep-Long.html Исследования НАСА в 2007 году: «Спячка»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080916102107/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/Sleep-Long.html |date=16 верасня 2008 }} Сайт НАСА {{ref-en}}</ref><ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/ALTEA.html Исследования НАСА в 2007 году: «Аномалии [[ЦНС]] во время длительного пребывания в космосе»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071130072708/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/ALTEA.html |date=30 лістапада 2007 }} Сайт НАСА {{ref-en}}</ref>. Крытыкі сцвярджаюць, што практычная каштоўнасць гэтых даследаванняў невялікая, бо рэаліі сённяшняга даследаванні блізкага космасу — беспілотныя аўтаматычныя караблі. === Крытыка тэхнічных аспектаў === Амерыканскі журналіст Джэф Фуст ({{lang-en|[[:en:Jeff Foust|Jeff Foust]]}}) сцвярджаў, што для тэхнічнага абслугоўвання МКС патрабуецца занадта шмат дарагіх і небяспечных выхадаў у адкрыты космас<ref>Джэф Фуст. [http://www.thespacereview.com/article/453/1 «Проблемы на космической станции» (2005 год)] The Space Review {{ref-en}}</ref>. Ціхаакіянскае Астранамічнае Таварыства ({{lang-en|[[:en:Astronomical Society of the Pacific|The Astronomical Society of the Pacific]])}} у пачатку праектавання МКС звяртала ўвагу на занадта высокае нахіленне арбіты станцыі. Калі для расійскага боку гэта робіць запускі таннейшымі, то для амерыканскага гэта нявыгадна. Уступка, якую НАСА зрабіла для РФ з-за геаграфічнага становішча [[Байканур]]а, у канчатковым выніку, магчыма, павялічыць сумарныя выдаткі на будаўніцтва МКС<ref>Джэймс Секоскі, Джордж Масер. [http://www.astrosociety.org/education/publications/tnl/34/space2.html «Уперад і вышэй» (1996 год)] Ціхаакіянскае Астранамічнае Грамадства {{ref-en}}</ref>. У цэлым дэбаты ў амерыканскім грамадстве зводзяцца да абмеркавання мэтазгоднасці МКС, у аспекце касманаўтыкі ў больш шырокім сэнсе. Некаторыя абаронцы сцвярджаюць, што акрамя яе навуковай каштоўнасці, гэта — важны прыклад міжнароднага супрацоўніцтва. Іншыя сцвярджаюць, што МКС патэнцыяльна, пры належных намаганнях і ўдасканаленнях, магла б зрабіць палёты да [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] і [[Марс]]а больш эканамічнымі. Так ці інакш, асноўная сутнасць выказванняў адказаў на крытыку заключаецца ў тым, што цяжка чакаць сур’ёзнай фінансавай аддачы ад МКС, хутчэй, яе галоўнае прызначэнне — стаць часткай агульнасусветнага пашырэння магчымасцей [[Касмічны палёт|касмічных палётаў]]. === Крытыка ў Расіі === У [[Расія|Расіі]] крытыка праекта МКС у асноўным нацэлена на неактыўную пазіцыю кіраўніцтва [[Федэральнае касмічнае агенцтва|Федэральнага касмічнага агенцтва (ФКА)]] па адстойванні расійскіх інтарэсаў у параўнанні з амерыканскім бокам, які заўсёды ўважліва сочыць за захаваннем сваіх нацыянальных прыярытэтаў. Напрыклад, журналісты задаюць пытанні аб тым, чаму ў Расіі няма ўласнага праекта арбітальнай станцыі, і чаму Расія траціць грошы на праект, уласнікам якога з’яўляюцца ЗША, у той час як гэтыя сродкі можна было б пусціць на цалкам расійскую распрацоўку. На думку кіраўніка РКК «Энергія» Віталя Лапаты, прычынай гэтага з’яўляюцца кантрактныя абавязацельствы і недахоп фінансавання<ref name="Spacenews1">[http://www.spacenews.ru/live/akt_int.asp?id=23146 РКК «Энергия»: откат назад] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080422020039/http://www.spacenews.ru/live/akt_int.asp?id=23146 |date=22 красавіка 2008 }} spacenews.ru {{ref-ru}}</ref>. У свой час станцыя [[Мір (арбітальная станцыя)|«Мір»]] стала для [[ЗША]] крыніцай вопыту ў будаўніцтве і даследаваннях на МКС, а пасля аварыі «Калумбіі» расійскі бок, дзейнічаючы згодна з партнёрскім пагадненнем з [[НАСА]] і даставіўшы на станцыю абсталяванне і касманаўтаў, практычна ў адзіночку выратаваў праект. Гэтыя абставіны спарадзілі крытычныя выказванні ў адрас ФКА аб недаацэнцы ролі Расіі ў праекце. Так, напрыклад, касманаўт Святлана Савіцкая адзначала, што навукова-тэхнічны ўклад Расіі ў праект недаацэнены, і што партнёрскае пагадненне з НАСА не адказвае расійскім нацыянальным інтарэсам у фінансавым плане. Да гэтага можна таксама дадаць, што амерыканскі бок пярэчыў супраць пераносу навуковага абсталявання са станцыі «Мір» на МКС<ref>[http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/218/16.shtml В. Лындин. «Начало конца»] «Новости космонавтики» {{ref-ru}}</ref>. Аднак пры гэтым варта ўлічыць, што ў пачатку будаўніцтва МКС расійскі сегмент станцыі аплачвалі ЗША, даючы крэдыты, пагашэнне якіх прадугледжана толькі да заканчэнню будаўніцтва<ref name="tvoygolos">Телепередача Светланы Сорокиной «Основной инстинкт»: Зачем нам космос? (2003.06.10) [http://tvoygolos.narod.ru/oi/2003.06.10.htm tvoygolos.narod.ru] {{ref-ru}}</ref>. Гаворачы аб навукова-тэхнічным складніку, журналісты адзначаюць малую колькасць новых навуковых эксперыментаў, якія праводзяцца на станцыі, тлумачачы гэта тым, што Расія не можа вырабіць і паставіць на станцыю патрэбнае абсталяванне па прычыне адсутнасці сродкаў<ref>[http://www.pereplet.ru/news/index.cgi?id=10285 «Что бы сказал Королёв?» (2002 год)] pereplet.ru {{ref-ru}}</ref>. На думку Віталя Лапаты, сітуацыя зменіцца, калі адначасовая прысутнасць касманаўтаў на МКС павялічыцца да 6 чалавек<ref name="Spacenews1"/>. Акрамя гэтага, падымаюцца пытанні аб мерах бяспекі ў [[форс-мажор]]ных сітуацыях, звязаных з магчымай стратай кіравання станцыі. Так, на думку касманаўта Валерыя Руміна, небяспека заключаецца ў тым, што калі МКС стане некірумай, яе нельга будзе затапіць як станцыю «Мір»<ref name="tvoygolos"/>. На думку крытыкаў, міжнароднае супрацоўніцтва, якое з’яўляецца адным з асноўных аргументаў на карысць станцыі, таксама з’яўляецца спрэчным. Як вядома, па ўмове міжнароднага пагаднення, краіны не абавязаны дзяліцца сваімі навуковымі распрацоўкамі на станцыі. За [[2006]]—[[2007]] гады ў касмічнай сферы паміж Расіяй і ЗША не было новых вялікіх ініцыятыў і буйных праектаў<ref>[http://www.ras.ru/digest/showdnews.aspx?id=feee1333-7703-4a2e-a882-4f6865a11075&_Language=ru «Судьба МКС пока не ясна»] Российская Академия Наук {{ref-ru}}</ref>. Акрамя таго, многія мяркуюць, што краіна, якая ўкладвае ў свой ​​праект 75 % сродкаў, наўрад ці захоча мець паўнапраўнага партнёра, які да таго ж з’яўляецца яе асноўным канкурэнтам у барацьбе за першае месца ў асваенні касмічнай прасторы<ref>[http://www.inauka.ru/space/article53396.html «Россия и Америка в космосе: вместе или порознь?»] Известия науки {{ref-ru}}</ref>. Таксама крытыкуецца, што значныя сродкі былі накіраваны на пілатуемыя праграмы, а шэраг праграм па распрацоўцы спадарожнікаў праваліўся<ref name="на земле"/>. У 2003 годзе Юрый Копцеў у інтэрв’ю «Известиям» заявіў, што ва ўгоду МКС касмічная навука зноў засталася на Зямлі<ref name="на земле">{{cite web|url=http://nvo.ng.ru/concepts/2011-05-27/10_orbita.html|title=С высокой орбиты – на контроль за микроспутниками|last=Кисляков|first=Андрей|date=2011-05-27|publisher=НВО|access-date=2011-05-30|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkiYVzg?url=http://nvo.ng.ru/concepts/2011-05-27/10_orbita.html|archive-date=11 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. == Доўгачасовыя экіпажы МКС == Усе доўгачасовыя экіпажы называюцца «МКС-N», дзе N гэта нумар, які павялічваецца на адзінку пасля кожнай экспедыцыі. Працягласць экспедыцыі звычайна складае паўгода. Пачаткам экспедыцыі лічыцца адбыццё папярэдняга экіпажа на касмічным караблі «Саюз». Да [[17 студзеня]] [[2012]] года на станцыі пабывала 30 доўгачасовых экспедыцый, у складзе якіх працавалі 30 расійскіх [[касманаўт]]аў, 35 амерыканскіх астранаўтаў, 5 еўрапейскіх, 3 японскіх і адзін астранаўт з Канады. Усяго ж на станцыі пабывалі 37 расійскіх касманаўтаў, 133 амерыканскіх астранаўтаў, 24 касманаўта ад Еўропы, Канады і Японіі, а таксама 7 [[касмічны турыст|касмічных турыстаў]], прычым адзін турыст наведаў станцыю двойчы. Па дамоўленасці бакоў, расійскі экіпаж з трох чалавек павінен быў пастаянна працаваць у сваім сегменце, чатыры астранаўты ў амерыканскім сегменце дзеляць час прапарцыянальна ўкладам у будаўніцтва станцыі: ЗША — каля 76 %, Японія — 13 %, ЕКА — 8 % і Канада — 3 %. МКС — гэта самы наведваны арбітальны касмічны комплекс у гісторыі касманаўтыкі. На 17 студзеня 2012 года колькасць наведванняў склала 328 (на станцыі [[Мір (арбітальная станцыя)|«Мір»]] за час яе існавання — 137). Калі не лічыць паўторных наведванняў, то на МКС пабывала 204 касманаўты (на станцыі «Мір» — 104)<ref>Статыстыку наведванняў можна атрымаць, прааналізаваўшы дадзеныя на сайце НАСА: {{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/expeditions/index.html|title=Space Station Crew|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkpzRMK?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/expeditions/index.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}} і {{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/list_main.html|title=Shuttle Missions|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkqP9rG?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/list_main.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. 22 лістапада 2010 г. працягласць бесперапыннага знаходжання чалавека на борце МКС перавысіла 3641 дзень, тым самым быў пабіты рэкорд, які належыць станцыі «Мір»<ref>{{cite news|url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=13308|title=МКС побила рекорд станции "Мир" по непрерывному нахождению космонавтов на ней|date=26 октября 2010|publisher=Сайт [[Роскосмос]]а|access-date=2010-11-01}} {{Cite web |url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=13308 |title=Архіўная копія |access-date=8 верасня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618182854/http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=13308 |archive-date=18 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=13308 |title=Архіўная копія |access-date=8 верасня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618182854/http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=13308 |archive-date=18 чэрвеня 2013 }}</ref>. == Рознае == === Вышыня арбіты === Вышыня арбіты МКС пастаянна змяняецца. За кошт трэння аб разрэджаную атмасферу адбываецца паступовае тармажэнне і страта вышыні. Усе караблі, якія прыходзяць, дапамагаюць набраць вышыню за кошт сваіх рухавікоў. Некаторы час абмяжоўваліся кампенсацыяй зніжэння. У апошні час вышыня арбіты няўхільна расце. [[10 лютага]] [[2011]] вышыня палёту Міжнароднай Касмічнай Станцыі склала каля 353 кіламетраў над узроўнем мора<ref>{{cite web|url=http://www.km.ru/news/vysota-orbity-mks-vyrosla-na-900-metrov|title=Высота орбиты ўвеличена|publisher=km|date=10 февраля 2011 года|language=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/60qksragB?url=http://www.km.ru/news/vysota-orbity-mks-vyrosla-na-900-metrov|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. [[15 чэрвеня]] 2011 павялічылася на 10,2 кіламетра і склала 374,7 кіламетра. [[29 чэрвеня]] 2011 г. вышыня арбіты склала 384,7 кіламетра<ref>{{cite web|url=http://pda.rg.ru/2011/06/20/mks-anons.html|title=Высота ўвеличена|publisher=РГ|date=28 июня 2011 года|language=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/60qktgwUd?url=http://pda.rg.ru/2011/06/20/mks-anons.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Для таго, каб знізіць да мінімуму ўплыў атмасферы, станцыю трэба было падняць да 390—400 км, але на такую ​​вышыню не маглі падымацца амерыканскія шатлы. Таму станцыя ўтрымлівалася на вышынях 330—350 км шляхам перыядычнай карэкцыі рухавікамі. У сувязі з заканчэннем праграмы палёту шатлаў, гэта абмежаванне знята<ref name="autogenerated2">У красавіку 2013 арбіту МКС паднялі до 435 кіламетраў [http://www.polit.ru/news/2013/04/04/space_mks_up_1/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130626204553/http://polit.ru/news/2013/04/04/space_mks_up_1/|date=26 чэрвеня 2013}} {{ref-en}}</ref><ref name="Stat1">Амплітуда палёту МКС за апошн. 365 дзён. [http://www.heavens-above.com/issheight.aspx?lat=0&lng=0&alt=0&loc=Unspecified&TZ=CET heavens-above.com] {{ref-en}}</ref>. === Часавы пояс === На МКС выкарыстоўваецца [[сусветны каардынаваны час]] (UTC), ён практычна аднолькава адрозніваецца ад часоў двух цэнтраў кіравання ў [[Х’юстан]]е і [[Каралёў (горад)|Каралёве]]. Праз кожныя 16 узыходаў/заходаў зачыняюцца ілюмінатары станцыі, каб стварыць ілюзію начнога зацямнення. Каманда звычайна прачынаецца ў 7:00 раніцы (UTC), экіпаж звычайна працуе каля 10 гадзін кожны будні дзень і каля пяці гадзін кожную суботу<ref>[http://spaceflight.nasa.gov/station/crew/exp7/luletters/lu_letter9.html Ed’s Musings from Space] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120901183936/http://spaceflight.nasa.gov/station/crew/exp7/luletters/lu_letter9.html |date=1 верасня 2012 }}. Expedition 7 astronaut Ed Lu, Updated: 09/08/2003 Accessed August 2007</ref>. Падчас візітаў шатлаў экіпаж МКС звычайна прытрымліваецца Mission Elapsed Time (MET) — агульнаму палётнаму часу шатла, які не прывязаны да канкрэтнага [[Часавы пояс|часавага пояса]], а лічыцца выключна ад часу старту касмічнага чоўна<ref name="MET">{{cite web|url=http://science.nasa.gov/Realtime/Rocket_Sci/clocks/time-met.html|title=Mission Elapsed Time explained|date=1995-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20030820193632/http://science.nasa.gov/Realtime/Rocket_Sci/clocks/time-met.html|archive-date=20 жніўня 2003|access-date=8 верасня 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="STS-113-interview">{{cite web|url=http://spaceflight.nasa.gov/feedback/expert/answer/crew/sts-113/index_2.html|title=Ask the STS-113 crew: Question 14|date=2002-12-07|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkrU75R?url=http://spaceflight.nasa.gov/feedback/expert/answer/crew/sts-113/index_2.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>. Экіпаж МКС загадзя зрушвае час свайго сну перад прыбыццём чоўна і вяртаецца да ранейшага рэжыму пасля яго адбыцця. === Атмасфера === На станцыі падтрымліваецца атмасфера, блізкая да [[Атмасфера Зямлі|зямной]]<ref>[http://science.howstuffworks.com/space-station2.htm How Space Stations Work] by Craig Freudenrich, Ph.D. at Howstuffworks. Accessed January 2008</ref>. Нармальны атмасферны ціск на МКС — 101,3 [[Паскаль (адзінка вымярэння)|кілапаскаля]], такі ж, як на [[Узровень мора|ўзроўні мора]] на Зямлі. Атмасфера на МКС не супадае з атмасферай, якая падтрымліваецца ў шатле, таму пасля прыстыкоўкі касмічнага чоўна адбываецца выраўноўванне ціскаў і складу газавай сумесі па абодва бакі [[Атмасферны шлюз|шлюза]]<ref>[http://nasaexplores.com/show2_5_8a.php?id=04-032&gl=58 The Air Up There]. NASAexplores: April 29, 2004. Accessed January 2008.</ref>. Прыкладна з [[1999]] па [[2004]] гады ў [[NASA]] існаваў і распрацоўваўся праект IHM (Inflatable Habitation Module), у якім планавалася выкарыстанне ціску атмасферы на станцыі для разгортвання і стварэння працоўнага аб’ёму дадатковага заселенага модуля. Корпус гэтага модуля меркавалася вырабіць з [[кеўлар]]авай тканіны з герметычнай унутранай абалонкай з газанепранікальнага сінтэтычнага [[каўчук]]у. Аднак, у [[2005]] годзе па прычыне нявырашанасці большасці праблем, пастаўленых у праекце (у прыватнасці, праблемы абароны ад часціц [[касмічнае смецце|касмічнага смецця]]), праграма IHM была зачынена. === Мікрагравітацыя === Прыцягненне Зямлі на вышыні арбіты станцыі складае 90 % ад прыцягнення на ўзроўні мора<ref>Па [[Закон сусветнага прыцягнення|закону сусветнага прыцягнення]] прыцягненне паміж целамі падае прапарцыянальна квадрату адлегласці паміж імі. Значыць, сіла цяжару на станцыі меншая ў (R/R+r)² раз, дзе R — радыус [[Планета Зямля|Зямлі]], а r — вышыня арбіты МКС. Узяўшы R=6371,3 км і r=340,5 км, атрымаем 0,901</ref>. Стан бязважкасці абумоўлены пастаянным свабодным падзеннем МКС, якое, згодна з [[Прынцып эквівалентнасці сіл гравітацыі і інерцыі|прынцыпам эквівалентнасці]], раўназначна адсутнасці прыцягнення. Асяроддзе на станцыі часцяком апісваецца як мікрагравітацыя, з-за чатырох эфектаў: * Тармозячы ціск рэшткавай атмасферы. * Вібрацыйныя паскарэнні з-за працы механізмаў і перамяшчэння экіпажа станцыі. * Карэкцыя арбіты. * Неаднароднасць гравітацыйнага поля Зямлі прыводзіць да таго, што розныя часткі МКС прыцягваюцца да Зямлі з рознай сілай. Усе гэтыя фактары ствараюць паскарэнні, якія дасягаюць значэнняў 10⁻³…10⁻¹ [[Паскарэнне свабоднага падзення|g]]<ref>{{cite web|url=http://www.spaceflight.esa.int/users/downloads/userguides/physenv.pdf|title=European Users Guide to Low Gravity Platforms|format=PDF|publisher=European Space Agency|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20060624182459/http://www.spaceflight.esa.int/users/downloads/userguides/physenv.pdf|archive-date=24 чэрвеня 2006|access-date=8 верасня 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.federalspace.ru/Doc1Show.asp?DocID=14|title=Весомый фактор невесомости.|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20060212225120/http://www.federalspace.ru/Doc1Show.asp?DocID=14|archive-date=12 лютага 2006|access-date=8 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>. === Касмічны турызм і завочнае вяселле === Па стане на пачатак 2013 МКС наведала 8 [[касмічны турызм|касмічных турыстаў]]<ref>{{cite web|url=http://www.spaceadventures.com/index.cfm?fuseaction=orbital.Clients|title=Space Adventures : Our Clients|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkqWAIy?url=http://www.spaceadventures.com/index.cfm?fuseaction=orbital.Clients|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>, кожны з іх заплаціў ад 20 да 30 мільёнаў долараў, усе турысты былі дастаўлены на станцыю расійскімі караблямі «Саюз». Таксама на станцыі адбылося завочнае вяселле: касманаўт Юрый Маленчанка, які знаходзіўся на станцыі, ажаніўся з Кацярынай Дзмітрыевай з [[Тэхас]]а, якая знаходзілася на Зямлі. Па законах штата Тэхас жаніх ці нявеста могуць адсутнічаць на вяселлі (юр. ''Proxy Marriage Ceremony''), калі ён ці яна прадстаўлены даверанай асобай<ref>[http://ria.ru/society/20080810/150249971.html Космическая свадьба — РИА Новости]</ref>. === Рэклама падрыхтоўкі для гольфа === ''Golf Shot Around The World'' — так называлася рэкламнае мерапрыемства, выкананае падчас выхаду ў адкрыты космас. Спецыяльны мячык для [[гольф]]а са сплаву [[Скандый|скандыю]], абсталяваны прыладай адсочвання каардынат, быў выбіты касманаўтам і адпраўлены на нізкую калязямную арбіту. Гэта рэкламная акцыя была праплачана канадскай кампаніяй — вытворцам спартыўнага абсталявання Element 21 Golf, грошы пайшлі Раскосмасу. Меркавалася, што гэта мерапрыемства будзе выканана падчас МКС-13, але падзея адбылася 23 лістапада 2006 г. падчас экспедыцыі МКС-14<ref name="golf">{{Cite web|url=http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=1093|title=Golf or Science: What is NASA’s Plan for the Space Station?|access-date=13 ноября|publisher=Space Ref.com|datepublished=2006|author=Keith Cowing|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkqmbS3?url=http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=1093|archive-date=11 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. === Назіранне за МКС === Памеры станцыі дастатковыя для яе назірання няўзброеным вокам з паверхні Зямлі. МКС назіраецца як досыць яркая зорка, якая даволі хутка ідзе па небе прыблізна з захаду на ўсход ([[вуглавая хуткасць]] каля 1 градуса ў секунду). У залежнасці ад пункта назірання, максімальнае значэнне яе [[Зорная велічыня|зорнай велічыні]] можа прымаць значэнне ад −4{{sup|m}} да 0{{sup|m}}. Еўрапейскае касмічнае агенцтва, сумесна з сайтам «[http://www.heavens-above.com www.heavens-above.com]», дае магчымасць усім жадаючым даведацца расклад пралётаў МКС над пэўным населеным пунктам планеты. Зайшоўшы на старонку сайта, прысвечаную МКС, і ўвёўшы лацінкай назву горада, які цікавіць, можна атрымаць дакладны час і графічны малюнак траекторыі палёту станцыі над ім, на бліжэйшыя дні. Таксама расклад пралётаў можна паглядзець на [http://www.amsat.org www.amsat.org]. Траекторыю палёту МКС у рэальным часе можна ўбачыць на сайце Федэральнага Касмічнага Агенцтва. Таксама можна выкарыстоўваць праграму «Heavensat» (або «Orbitron»). На сайце [http://www.iss.stormway.ru www.iss.stormway.ru] транслюецца відэа з камер, усталяваных на борце МКС, у рэжыме рэальнага часу, а таксама адлюстроўваецца інфармацыя аб бягучым становішчы станцыі. Выявы Міжнароднай касмічнай станцыі, атрыманыя з дапамогай адаптыўнай аптычнай сістэмы: * [http://www.npk-spp.ru/images/stories/adapt_optika/a_opt_2.jpg Адлегласць 416,344 км] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131118184217/http://www.npk-spp.ru/images/stories/adapt_optika/a_opt_2.jpg |date=18 лістапада 2013 }} * [http://www.npk-spp.ru/images/stories/adapt_optika/a_opt_3.jpg Адлегласць 426,555 км] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131118184218/http://www.npk-spp.ru/images/stories/adapt_optika/a_opt_3.jpg |date=18 лістапада 2013 }} == Гл. таксама == * [[Мір (арбітальная станцыя)|Мір, арбітальная станцыя]] * [[Скайлэб]] == Заўвагі == <references group="кам." /> == Зноскі == {{reflist|2}} == Спасылкі == ;На рускай мове * [http://iss.stormway.ru Прямая трансляция с вэб-камеры на Международной космической станции и слежение за орбитой] * [http://www.astronomy.domachevo.com/satellites-iss001.htm Международная космическая станция в любительские телескопы] * [http://www.energia.ru/rus/iss/iss.html РКК «Энергия». Международная космическая станция] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130822084919/http://www.energia.ru/rus/iss/iss.html |date=22 жніўня 2013 }} * [http://www.mcc.rsa.ru/mks.htm ЦУП Федерального космического агентства: МКС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180220031112/http://www.mcc.rsa.ru/mks.htm |date=20 лютага 2018 }} * [http://www.mcc.rsa.ru/arh_vid.htm ЦУП Федерального космического агентства: Архив полётов к МКС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140913200058/http://www.mcc.rsa.ru/arh_vid.htm |date=13 верасня 2014 }} * [http://www.federalspace.ru/main.php?id=48 Дневник космонавта Максима Сураева] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130830133541/http://www.federalspace.ru/main.php?id=48 |date=30 жніўня 2013 }} * [http://offline.computerra.ru/2007/701/332437/ Компьютеры особого назначения: статья об используемых на МКС ЭВМ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090205213548/http://offline.computerra.ru/2007/701/332437/ |date=5 лютага 2009 }} * [http://www.starmission.ru/blog/supervisions/90.html Список онлайн сервисов для мониторинга передвижения и расчета координат МКС] * [http://195.230.87.100/ru/iss/researches/iss_rs_guide.pdf ОАО «РКК „Энергия“ им. С. П. Королева», 2004 Российский сегмент МКС. Справочник пользователя]{{Недаступная спасылка}} * [http://polit.ru/news/2013/05/29/space_mks_speed/ Установлен мировой рекорд минимального времени полета от Байконура до МКС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130608003509/http://www.polit.ru/news/2013/05/29/space_mks_speed |date=8 чэрвеня 2013 }} ;На іншых мовах * [http://www.nasa.gov/multimedia/3d_resources/station_spacewalk_game.html Station Spacewalk Game] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130924060751/http://www.nasa.gov/multimedia/3d_resources/station_spacewalk_game.html |date=24 верасня 2013 }} {{ref-en}} * [http://www.tietronix.com/anim/pao/s1A1.html ISS build-up simulation] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080725005018/http://www.tietronix.com/anim/pao/s1A1.html |date=25 ліпеня 2008 }} {{ref-en}} * [http://www.nasa.gov/multimedia/nasatv/index.html?param=station Вэб-камера и переговоры с МКС] {{ref-en}} ;Відэа * [http://tvroscosmos.ru/?page=mks Вести с орбиты. Видео с борта МКС.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130922185156/http://tvroscosmos.ru/?page=mks |date=22 верасня 2013 }} * {{youtube|FG0fTKAqZ5g|Начная Зямля з борта МКС}} * {{youtube|i_Yp64ZaAJs|25-хвілінная відэа-экскурсія па МКС ад астранаўта Суніты Уільямс}} {{Добры артыкул|Тэхніка|Астраномія}} {{Нарматыўны кантроль}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1998 годзе]] [[Катэгорыя:Міжнародныя касмічныя праекты]] [[Катэгорыя:Арбітальныя станцыі]] o4l6rffcfv775qh524ve8o7rl72ubkm 0 166265 5135923 4438504 2026-05-05T03:06:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135923 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Мёз}} {{Дэпартамент Францыі| Дэпартамент= Мёз| Дэпартамент-Фр=Meuse| нумар= 55| рэгіён=[[рэгіён Латарынгія|Латарынгія]]| Прэфектура=[[Бар-лё-Дзюк]]| Супрэфектуры=[[Камерсі]]<br />[[Вердэн]]| насельніцтва= 192,2 тыс.| год=1999| месца= 88 | шчыльнасць= 31 | плошча=6211 | акруга=3 | кантоны= 31| камуны= 498| president= Крысціян Намі | pres_party= | img_coa=Blason département fr Meuse.svg }} '''Мёз''' ({{lang-fr|Meuse}}) — [[Дэпартаменты Францыі|дэпартамент]] на паўночным усходзе [[Францыя|Францыі]], адзін з дэпартаментаў рэгіёна [[рэгіён Латарынгія|Латарынгія]]. Парадкавы нумар 55. Адміністрацыйны цэнтр — [[Бар-ле-Дзюк]]. Насельніцтва 192,2 тыс. чалавек (88-е месца сярод дэпартаментаў, даныя [[1999]] г.). == Геаграфія == Плошча тэрыторыі 6211 км&sup2;. Праз дэпартамент працякаюць рэкі [[Маас (рака)|Маас (Мёз)]], [[Эр (рака)|Эр]], [[рака Ш'ер|Ш'ер]], [[рака Арлен|Арлен]], [[рака Орж|Орж]] і інш. Дэпартамент уключае 3 акругі, 31 кантон і 498 камун. == Гісторыя == Мёз — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку [[1790]] г. Узнік на тэрыторыі былой правінцыі [[Баруа]]. Назва паходзіць ад ракі [[Маас (рака)|Мёз]]. == Спасылкі == * [http://www.meuse.pref.gouv.fr/ Prefecture website] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130822171258/http://www.meuse.pref.gouv.fr/ |date=22 жніўня 2013 }} (in French) * [http://www.cg55.fr/ Conseil Général website] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041130092410/http://www.cg55.fr/ |date=30 лістапада 2004 }} (in French) {{Дэпартаменты Францыі}} [[Катэгорыя:Мёз (дэпартамент)| ]] 89te5932inqkzq6kh6cgiojq08olfez 0 169724 5135889 4744385 2026-05-05T00:08:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135889 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мухавецкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Брэсцкі раён]] |Уключае = 14 населеных пунктаў |Сталіца = [[Мухавец (аграгарадок)|Мухавец]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 4371 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Location_Muhavec_selsovet_Brest_raion.svg |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Мухаве́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Мухавец (аграгарадок)|Мухавец]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Жыравецкі сельсавет''' у складзе Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці [[БССР]]. Цэнтр — [[Камяніца Жыравецкая|Жыравецкая Камяніца]]. 20 верасня 1971 года перайменаваны ў Мухавецкі, цэнтр перанесены ў пасёлак Мухавец<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 верасня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 29 (1331).</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзяць 14 населеных пунктаў: {|class=standard |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва !Паштовы індэкс |- | align=center | [[Ваўкі (Брэсцкі раён)|Ваўкі]]|| align=center | вёска | align=center | 17 | align=center | 224010 |- | align=center | [[Вулька-Застаўская]]|| align=center | вёска | align=center | 24 | align=center | 225042 |- | align=center | [[Гулі (Брэсцкі раён)|Гулі]]|| align=center | вёска | align=center | 25 | align=center | 224010 |- | align=center | [[Забалацце (Брэсцкі раён)|Забалацце]]|| align=center | вёска | align=center | 151 | align=center | 225042 |- | align=center | [[Закій]]|| align=center | вёска | align=center | 50 | align=center | 225042 |- | align=center | [[Заслучна]]|| align=center | вёска | align=center | 81 | align=center | 225006 |- | align=center | [[Камяніца-Жыровецкая]]|| align=center | вёска | align=center | 310 | align=center | 225042 |- | align=center | [[Літвіны (Брэсцкі раён)|Літвіны]]|| align=center | вёска | align=center | 12 | align=center | 224010 |- | align=center | [[Лазы (Брэсцкі раён)|Лозы]]|| align=center | вёска | align=center | 9 | align=center | 224010 |- | align=center | [[Мухавец (аграгарадок)|'''Мухавец''']]|| align=center | пасёлак | align=center | 2178 | align=center | 225006 |- | align=center | [[Падлессе-Камянецкае]]|| align=center | вёска | align=center | 142 | align=center | 225006 |- | align=center | [[Падлессе-Радваніцкае]]|| align=center | вёска | align=center | 95 | align=center | 225006 |- | align=center | [[Сямісосны]]|| align=center | вёска | align=center | 19 | align=center | 224010 |- | align=center | [[Херма]]|| align=center | вёска | align=center | 3 | align=center | 224010 |} На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 15 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|17}}</ref>. У 1976 годзе скасавана вёска [[Кунахі]] (злілася з вёскай [[Жыравецкая Камяніца]])<ref>Рашэнне выканкама Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 19 ліпеня 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распраджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 23 (1505).</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3116 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 85,1 % — [[беларусы]], 9,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 4,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 4371 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Мухавецкі сельсавет}} {{Брэсцкі раён}} [[Катэгорыя:Мухавецкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 8dl51vn1ukquyf3v8vg8z3m65nlxv44 0 170365 5135781 5082452 2026-05-04T18:52:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135781 wikitext text/x-wiki [[Файл:Belarusian in Belarus 2019.jpg|thumb|right|300px|Мова зносін насельніцтва ў раёнах і гарсаветах Беларусі па [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2019)|перапісе 2019 года]].]] '''На Беларусі''' ў гутарковым або афіцыйным ужытку суіснуе некалькі '''моў'''. Невядома, якімі былі мовы да з’яўлення тут індаеўрапейскіх народаў (іх называюць ''[[даіндаеўрапейскі субстрат]]''). Невядома, якой была беларуская мова да ''[[Праіндаеўрапейская мова|праіндаеўрапейскага]]'' і ''[[Праславянская мова|праславянскага]]'' перыядаў сваёй гісторыі. (Ёсць меркаванні на той і на гэты конт). Вымерлі мовы гунаў, некаторыя індаеўрапейскія (готаў, дняпроўскіх балтаў), якія былі чутныя на схіле Старажытнасці і ў Раннім Сярэднявеччы. Пасля [[Хрысціянізацыя|хрысціянізацыі]] беларускіх зямель у X стагоддзі мовай абрадаў стала ''[[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]]'', распрацаваная [[Кірыл і Мяфодзій|Кірылам і Мяфодзіем]] на паўднёваславянскай [[македонская мова|македонскай]] аснове (уласна, яны стварылі толькі пачатковы варыянт — стараславянскую мову). Для заканадаўчых і [[летапіс]]ных тэкстаў выкарыстоўвалася ''[[Агульная ўсходнеславянская мова|агульная мова ўсходніх славян]]''. Абедзве гэтыя мовы былі толькі пісьмовымі. У гаворцы гучалі мовы розных плямёнаў. Узніклі адасобленыя ''славяна-яўрэйскія'' мовы (гаворкі). У XIV-XVIII стагоддзі ў [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] ўжывалася пісьмовая ''[[старабеларуская мова]]'', на якой адбіліся некаторыя рысы народных гаворак. Гэтай мовай напісаныя тры [[Статуты ВКЛ]] (1529, 1566, 1588 гадоў), [[Беларуска-літоўскія летапісы|летапісы]], дзённікі і іншае. З’яўляецца старабеларускі варыянт царкоўнаславянскай мовы, упершыню выкарыстаны ў выданнях [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]]; разам з тым яе роля на беларускіх землях часова зменшваецца. {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 25%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''Польска квітнет лаціною,''<br /> ''Літва квітнет русчызною.''<br /> ''Без той в Польшчэ не прэбудзеш,''<br /> ''Без сей в Літве блазнам будзеш…''<br /> Ян Казімір Пашкевіч. 1621. |- |} З XVI стагоддзя, калі адбылося [[Люблінская унія|з’яднанне ВКЛ з Польскім Каралеўствам]] у канфедэратыўную [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]], набірае моц [[паланізацыя]] [[Шляхта|вышэйшых станаў грамадства]] праз каталіцкую царкву. ''[[Польская мова]]'' выцясняе старабеларускую з дзяржаўнага ўжытку і друку. У 1697 годзе было загадана пісаць афіцыйныя дакументы ў ВКЛ толькі па-польску. Аднак гэтая пастанова тычылася пераважна канцылярыі ВКЛ і судоў: некаторыя акты мясцовых магістратаў, цэхаў працягвалі выходзіць па-беларуску. [[Гісторыя беларускай мовы|Беларуская мова]] выкарыстоўвалася для навучання толькі [[Берасцейская унія|уніяцкім]] ордэнам [[Базыльяне|базыльянаў]]. Пісьменнікі з ВКЛ карысталіся ''[[лаціна|лацінскай]]'', радзей [[французская мова|французскай]] і іншымі мовамі. Ужываюцца таксама мовы розных народаў ВКЛ: ''[[цыганская мова|цыганская]]'' (індаеўрапейская індаарыйскай групы), ''[[літоўская мова|літоўская]]'' (індаеўрапейская), ''[[караімы|караімская]]'' (цюркская). Пасля ўваходу беларускіх зямель у 1772—1795 гадах у склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], паланізацыя працягваецца, але паступова саступае месца [[русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі]] і дамінаванню ''[[Руская мова|рускай мовы]]''. Носьбітамі беларускіх гаворак засталіся сяляне і мясцовая дробная шляхта. У гэты час існуюць польска-беларускае, руска-беларускае [[двухмоўе]]; значная частка насельніцтва Беларусі — [[яўрэі]] — карысталіся мовай ''[[ідыш]]''. У рэлігіі і літаратуры побач з ім быў ''[[ашкеназскі іўрыт]]'', але жывой і гутарковай мовай быў толькі ідыш. Урад навязваў яўрэям нямецкую і рускую мову, уціскаючы ідыш. У XIX стагоддзі ''[[Беларуская мова|новая беларуская мова]]'', заснаваная збольшага [[Дыялекты беларускай мовы|на народных гаворках]], знаходзіць дарогу ў літаратуру. Найвыбітнейшымі ўзорамі [[Беларуская літаратура|беларускай літаратуры]] першай паловы стагоддзя з’яўляецца творчасць [[Вікенцій Равінскі|Вікенція Равінскага]] і [[Ян Чачот|Яна Чачота]], другой — [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]] і [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]]. У 1906 годзе былі заснаваныя кнігавыдавецкая суполка «[[Загляне сонцэ і ў нашэ ваконцэ|Загляне сонцэ і ў наша аконца]]» і газета «[[Наша ніва (1906)|Наша Ніва]]», якія згуртавалі вакол сябе дзеячаў беларускай культуры, стаўшы рухавіком [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|Беларускага Адраджэння]]. Дзякуючы ім адбываліся папулярызацыя і выпрацоўка літаратурных норм беларускай мовы. Згодна з [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]], прынятай у 1918 годзе выканаўчым камітэтам [[Першы Усебеларускі з’езд|Першага Усебеларускага з’езда]], ''«…У рубяжох Беларускай Народнай Рэспублікі ўсе народы маюць права на нацыянальна-пэрсанальную аўтаномію; абвяшчаецца роўнае права ўсіх моваў народаў Беларусі.»'' У [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літве]] 1920 года дзяржаўнай была польская мова, дапаможнымі — яўрэйская, літоўская і беларуская. У [[БССР]], створанай у 1920 годзе, афіцыйнымі мовамі былі [[Беларуская мова|беларуская]], [[Руская мова|руская]], [[Польская мова|польская]], [[ідыш]]. Шэраг моў падтрымліваўся ў меншых маштабах (''[[нямецкая мова|нямецкая]], [[латышская мова|латышская]]'', цыганская і іншыя). Пасля [[Вялікая Айчынная вайна|вайны]] афіцыйны статус захавалі толькі дзве першыя, прычым назіралася звужэнне ўжытку беларускай мовы на карысць рускай. Па даных {{нп5|Перапіс насельніцтва СССР (1970)|перапісу 1970 года|uk|Перепис населення СРСР (1970)}}, [[Беларуская мова ў Беларусі|беларускую мову]] роднай назвалі 6 899 088 чалавек (76,63 % насельніцтва Беларускай ССР), тады як [[Руская мова ў Беларусі|рускую мову]] — 1 907 617 чалавек (21,19 % насельніцтва). [[Украінская мова|Украінскую мову]] роднай назвалі 90 195 [[Украінцы ў Беларусі|украінцаў]] (1,00 % насельніцтва), [[Польская мова ў Беларусі|польскую мову]] — 50 035 [[Палякі ў Беларусі|палякаў]] (0,56 % насельніцтва). Беларускую мову роднай назвала 93,95 % сельскага насельніцтва Беларускай ССР і 54,06 % яе гарадскога насельніцтва, тады як рускую — 4,63 % і 42,78 %, адпаведна<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.statmuseum.ru/ru/results/1970/itogi-vsesoyuznoy-perepisi-naseleniya-1970-goda-tom-iv-natsionalnyy-sostav-naseleniya-sssr-/|title=Итоги Всесоюзной переписи населения 1970 года. Том IV - Национальный состав населения СССР|website=Музей истории переписей в России|access-date=2025-10-25|quote=C. 192-201}}</ref>. Па даных {{нп5|Перапіс насельніцтва СССР (1979)|перапісу 1979 года|uk|Перепис населення СРСР (1979)}}, беларускую мову роднай назвалі 6 657 315 чалавек (69,84 % насельніцтва Беларускай ССР), тады як рускую мову — 2 697 581 чалавек (28,30 % насельніцтва). Украінскую мову роднай назвалі 100 192 украінцы (1,05 % насельніцтва), польскую мову — 31 246 палякаў (0,33 % насельніцтва). Беларускую мову роднай назвала 93,02 % сельскага насельніцтва Беларускай ССР і 50,80 % яе гарадскога насельніцтва, тады як рускую — 5,63 % і 46,91 %, адпаведна<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.statmuseum.ru/ru/results/1979/tom-iv-natsionalnyy-sostav-naseleniya-sssr-chast-i-raspredelenie-naseleniya-sssr-chast-1-kniga-2/|title=Итоги Всесоюзной переписи населения 1979 года. Том IV - Национальный состав населения СССР. Часть I. Распределение населения СССР, союзных и автономных республик, краев, областей и автономных округов по национальному составу и языку. Книга 2|website=Музей истории переписей в России|pages=93-115|access-date=2025-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://istmat.info/files/uploads/17649/chislennost_i_sostav_naseleniya_sssr_1984.pdf|title=Численность и состав населения СССР 1984 год|website=istmat.info|access-date=2025-10-25|archive-date=3 снежня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203023109/http://istmat.info/files/uploads/17649/chislennost_i_sostav_naseleniya_sssr_1984.pdf|url-status=dead}}</ref>. Па даных [[Перапіс насельніцтва СССР (1989)|перапісу 1989 года]], беларускую мову роднай назвалі 6 664 156 чалавек (65,65 % насельніцтва Беларускай ССР), тады як рускую мову — 3 243 179 чалавек (31,95 % насельніцтва). Украінскую мову роднай назвалі 132 110 украінцаў (1,30 % насельніцтва), польскую мову — 55 727 палякаў (0,55 % насельніцтва). Беларускую мову роднай назвала 89,20 % сельскага насельніцтва Беларускай ССР і 53,20 % яе гарадскога насельніцтва, тады як рускую — 8,33 % і 44,43 %, адпаведна. Валоданне беларускай мовай пазначылі 7 885 206 чалавек ці 77,67 % жыхароў БССР (93,44 % сельскага і 69,34 % гарадскога насельніцтва), тады як рускай — 8 399 801 чалавек або 82,74 % (66,84 % сельскага і 91,15 % гарадскога насельніцтва)<ref>[https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_lan_89_be.php Всесоюзная перепись населения 1989 года. Рaспpeдeлeниe нaсeлeния Бeлоpусской ССР по нaиболee многочислeнным нaционaльностям и языку.]</ref>. 26 студзеня 1990 года [[Вярхоўны Савет БССР]] прыняў Закон «Аб мовах», згодна з якім беларускай мове надаваўся статус дзяржаўнай, а руская ўжывалася, [[Лінгва франка|як мова міжнацыянальных зносін]]. Пасля [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндуму 1995 года]] рускай мове нададзены аднолькавы статус з беларускай. ''Суадносіны моў на Беларусі ў 1999, 2009 і 2019 гадах:'' {| class="wikitable" |- ! !! беларуская !! руская !! іншыя |- | 1999 (родная) || 73,7 % || 21,9 % || 4,4 % |- | 1999 (хатняя) || 36,7 % || 62,8 % || 0,5 % |- | 2009 (родная мова (мова, засвоеная першай у раннім дзяцінстве)) || 53,2 % || 41,5 % || 5,3 % |- | 2009 (хатняя) || 23,4 % || 70,2 % || 6,4 % |- | 2019 (родная мова (мова, засвоеная першай у раннім дзяцінстве)) || 54,1 % || 42,3 % || 3,6 % |- | 2019 (хатняя) || 26,0 % || 71,4 % || 2,6 % |} {|class="table" style="text-align:center" |- | width="47%"|[[Файл:BelarusNativeLanguages2009.PNG|thumb|270px|Родная мова насельніцтва ў раёнах і<br>гарсаветах Беларусі па перапісе 2009 года.]] | width="3%"| | width="47%"|[[Файл:BelarusHomeLanguages2009.PNG|thumb|270px|Мова зносін насельніцтва ў раёнах і<br>гарсаветах Беларусі па перапісе 2009 года.]] | width="3%"| |} {|class="table" style="text-align:center" |- | width="47%"|[[Файл:BelarusianAsNativeLnaguage2009rural.PNG|thumb|270px|Беларуская мова як родная мова (мова, засвоеная першай у раннім дзяцінстве) у сельскай мясцовасці раёнаў і гарсаветаў Беларусі па перапісе 2009 года.]] | width="3%"| | width="47%"|[[Файл:BelarusianAsNativeLnaguage2009urban.PNG|thumb|270px|Беларуская мова як родная мова (мова, засвоеная першай у раннім дзяцінстве) у гарадской мясцовасці раёнаў і гарсаветаў Беларусі па перапісе 2009 года.]] | width="3%"| |} Паводле даных [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага статыстычнага камітэта Рэспублікі Беларусь]], у 2024/25 навучальным годзе з 1 080 159 вучняў у дзённых установах агульнай сярэдняй адукацыі Беларусі 88 885 або 8,23 % навучаліся на беларускай мове (у [[Мінская вобласць #Моўны склад|Мінскай вобласці]] — 16,17 %, у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай]] — 13,11 %, у [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай]] — 8,63 %, у [[Гомельская вобласць #Моўны склад|Гомельскай]] — 7,17 %, у [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай]] — 6,60 %, у [[Віцебская вобласць|Віцебскай]] — 4,67 %, у горадзе [[Мінск]] — 1,91 %), тады як на рускай — 991 274 або 91,77 % вучняў (у горадзе Мінск — 98,09 %, у Віцебскай вобласці — 95,33 %, у Магілёўскай — 93,40 %, Гомельскай — 92,83 %, у Гродзенскай — 91,37 %, у Брэсцкай — 86,89 %, у Мінскай — 83,83 %)<ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33413316.html|title=Усяго 8 адсоткаў. За 10 гадоў школьнікаў, якія вучацца па-беларуску, паменела на траціну|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2025-05-14|lang=be-tarask}}</ref><ref>[https://dataportal.belstat.gov.by/osids/indicator-info/10103000022 Численность учащихся в дневных учреждениях общего среднего образования по языку обучения по территории Республики Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250926200219/https://dataportal.belstat.gov.by/osids/indicator-info/10103000022 |date=26 верасня 2025 }} — [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>. == Гл. таксама == * [[Гісторыя беларускай мовы]] * [[Русіфікацыя Беларусі]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * Республика Беларусь: энциклопедия в 6 т. / ''Г. Пашков и др. --'' Т. 1 — Минск: БелЭн, 2005 * [http://mowaznaustwa.ru/2011/10/31/s-stankevich-rusifikacyya-belaruskaj-movy-%D1%9E-bssr-i-supraci%D1%9E-rusifikacyjnamu-pracesu/ ''С. Станкевіч'' РУСІФІКАЦЫЯ БЕЛАРУСКАЕ МОВЫ Ў БССР І СУПРАЦІЎ РУСІФІКАЦЫЙНАМУ ПРАЦЭСУ] * [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|Тэкст закона аб мовах у рэдакцыі 1990 года]] * [http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=71687&idate=2010-12-30/ Бітва за роднае слова. Публікацыя ў газеце «Звязда» у 3 частках, прысвечаная стану беларускай мовы]{{Недаступная спасылка}} * [https://web.archive.org/web/20101030210223/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.11-0.pdf/ Мовы насельніцтва Беларусі паводле перапісу 2009] {{Беларусь у тэмах}} [[Катэгорыя:Мовы Беларусі| ]] 1r5ggsr0kmm7wk6h8s0wn5akg3au5l5 0 179767 5135926 4850806 2026-05-05T03:17:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135926 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мётчанскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Барысаўскі раён]] |Уключае = 32 населеныя пункты |Сталіца = [[Новая Мётча]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 3201 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Мё́тчанскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Барысаўскі раён|Барысаўскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Новая Мётча]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Барысаўскага раёна [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Мётча. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Менская акруга|Менскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Барысаўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 17 жніўня 1963 года ў склад сельсавета з [[Аздзяціцкі сельсавет|Аздзяціцкага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты (вёскі [[Леванова (Барысаўскі раён)|Леванова]], [[Паднеўка]] і [[Шобікі]])<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 17 жніўня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 34 (1034).</ref>. Да 1972 года цэнтрам сельсавета стала вёска Новая Мётча. 13 жніўня 1984 года ў склад сельсавета з [[Вяляціцкі сельсавет (Барысаўскі раён)|Вяляціцкага сельсавета]] перададзены 6 населеных пунктаў (вёскі [[Берня]], [[Боркі (Мётчанскі сельсавет)|Боркі]], [[Карма (Барысаўскі раён)|Карма]], [[Унтальянка]], [[Чорны Восаў]] і хутар [[Хутар Восаў|Восаў]])<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 13 жніўня 1984 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1984, № 26 (1796).</ref>. 28 мая 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Аздзяціцкі сельсавет|Аздзяціцкага сельсавета]] (10 населеных пунктаў: аграгарадок [[Аздзяцічы]], вёскі [[Забер’е (Барысаўскі раён)|Забер’е]], [[Каменка (Мётчанскі сельсавет)|Каменка]], [[Клыпенка]], [[Колкі (Барысаўскі раён)|Колкі]], [[Лаўніца]], [[Маталыга]], [[Мулішча]], [[Студзёнка (Мётчанскі сельсавет)|Студзёнка]] і [[Чэрнеўка (Барысаўскі раён)|Чэрнеўка]])<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (22 населеныя пункты) — 2760 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 студзеня 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 92,6 % — [[беларусы]], 5,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (32 населеныя пункты) — 3201 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 студзеня 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Мётчанскі сельсавет}} {{Барысаўскі раён}} [[Катэгорыя:Мётчанскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] mwnbq8rk9bqdsuryzysfnmczesf9ts4 0 180745 5135728 5035357 2026-05-04T17:27:01Z Aboltusnyi 167642 абнаўленне звестак 5135728 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Дынама}} {{Футбольны клуб |Назва = Дынама Брэст |Лагатып = ФК Дынама Брэст.png |ШырыняЛагатыпа = 182px |ПоўнаяНазва = Установа спорта і турызма «Дзяржаўны футбольны клуб „Дынама-Брэст“» |Мянушкі = «Брэсты», «Паўднёўцы», «Бела-блакітныя», «Берасцейцы» |Лозунгі-поклічы = «Горад над [[Буг]]ам», [[Руская мова|рус.]] «Мы — Динамо, мы — решаем» |Горад = [[Брэст]], [[Беларусь]] |Заснаваны = [[1960]] |Стадыён = [[Брэсцкі (спартыўны комплекс)|ДАСК «Брэсцкі»]] |Умяшчальнасць = 10169 |Кіраўнік = Аляксандр Неўдах |ПасадаКіраўніка = Дырэктар |Трэнер = [[Аляксандр Сяднёў]] |Капітан = [[Ягор Карцоў]] |Чэмпіянат = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] |Сезон = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]] |Месца = 4 месца |Сайт = https://dynamo-brest.by/by/ |Юрыдычны адрас = г. [[Брэст]], вул. Высокая, 19 |Першая гульня = {{Сцяг|Молдова}} [[ФК Цігіна|Ніструл (Бендэры) (цяпер - Цігіна (Бендэры, Малдова)]] 0:0 Дынама (Брэст) (тады - Спартак (Брэст)<br />([[Бендэры]], [[Малдова]]; 12 красавіка 1960) | pattern_la1 = _sallerceltic2wrb | pattern_b1 = _sallerceltic2wrb | pattern_ra1 = _sallerceltic2wrb | pattern_sh1 = | pattern_so1 = _bluetops | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _sallersheffield1msb | pattern_b2 = _sallersheffield1msb | pattern_ra2 = _sallersheffield1msb | pattern_sh2 = _sallersheffield1msb | pattern_so2 = _saller1msb | leftarm2 = 00005B | body2 = 00005B | rightarm2 = 00005B | shorts2 = 00005B | socks2 = 00005B }} '''«Дынама-Брэст»''' — [[Беларусь|беларускі]] футбольны клуб з горада [[Брэст]]. Заснаваны ў [[1960]] годзе. Трывалы ўдзельнік усіх суверэнных чэмпіянатаў [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лігі чэмпіянату Беларусі]] з яе заснавання ў 1992 годзе. Чэмпіён Беларусі ([[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|2019]]), бронзавы прызёр ([[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|1992]]), трохразовы ўладальнік Кубка Беларусі ([[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|2007]], [[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|2017]], [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|2018]]), трохразовы ўладальнік Суперкубка Беларусі ([[Суперкубак Беларусі па футболе 2018|2018]], [[Суперкубак Беларусі па футболе 2019|2019]], [[Суперкубак Беларусі па футболе 2020|2020]]). Першы беларускі футбольны клуб, які двойчы раз запар перамагаў у Кубку Беларусі па футболе. У канцы 2010-х гадоў самы наведваемы клуб Беларусі, адзін з самых папулярных клубаў Беларусі<ref name="sb.by">{{cite web|title=Берасцейскае "Дынама" стала самай наведвальнай камандай ЧБ па футболе з лепшым вынікам за 17 гадоў|url=http://www.sb.by/s/articles/brestskoe-dinamo-stalo-samoy-poseshchaemoy-komandoy-chb-po-futbolu-s-luchshim-rezultatom-za-17-let.html|date=2019-12-03|url-status=live}}{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}}</ref><ref name="by.tribuna.com">{{cite web|title= Берасцейскае "Дынама" ўвайшло ў топ - 3 самых наведвальных каманд за ўсю гісторыю чэмпіянатаў Беларусі|url=https://by.tribuna.com/football/1080891199.html|date=2019-12-04|url-status=live}}{{ref-ru}}</ref>. == Назвы клуба == * 1960—1972: «Спартак» * 1973—1975: «Буг» * 1976—2011: «Дынама» * 2012: «Брэст» * з 26 лістапада 2012 года: «Дынама-Брэст»<ref name=f.2012>[http://football.by/news/39709.html «Бресту» вярнулі назву «Дынама»]</ref> == Эмблемы == <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Гісторыя эмблем «Дынама-Брэст»"> Выява:FC Dinamo Brest.png|2013—2016 Выява:ФК Дынама Брэст.png|з 2017 года </gallery></center> == Гісторыя == Брэсцкі футбольны клуб быў заснаваны ў 1960 годзе пад імем «Спартак» і дэбютаваў у другім дывізіёне чэмпіянату СССР (клас «Б»). З часу свайго стварэння каманда некалькі разоў мяняла назву. Да 1972 года яна называлася «Спартак». З 1973 па 1975 — «Буг». А з 1976 — «Дынама» (акрамя сезона-2012, калі каманда называлася «Брэст»). У саюзныя часы каманда вялікую частку часу выступала ў трэцім дывізіёне першынства СССР і з’яўлялася моцным серадняком. Брэсцкае «Дынама» ў савецкія гады мела цесныя сувязі з мінскім «Дынама» (паколькі абодва клубы былі звязаны са спартыўным таварыствам «Дынама») і часта прымала маладых гульцоў мінскай каманды на правах арэнды. У 1992 годзе дынамаўцы дэбютавалі ў чэмпіянаце Беларусі і адразу ж апынуліся на п’едэстале, заваяваўшы бронзавыя медалі. Але потым Дынама Брэст у нацыянальным першынстве было серадняком. У канцы 2010-х з’яўляўся адным з флагманаў беларускага футболу: 3-кратны ўладальнік Кубка Беларусі (2007, 2017, 2018), 3-кратны ўладальнік Суперкубка Беларусі (2018, 2019, 2020), чэмпіён Беларусі (2019). == У часы БССР/СССР == У СССР каманда чатыры сезоны выступала ў першай лізе (1960-62, да рэарганізацыі, і адзін сезон у 1969 годзе), увесь астатні час — у другой лізе (клас «А»), з рознымі камандамі заходніх рэспублік СССР і РСФСР. === 1960—1972: «Спартак» === Клуб у 1960 — у год заснавання — далучыўся да Савецкага класа В (ліга другога ўзроўню). Разам з ім яшчэ чатыры футбольных калектываў Беларусі былі ўключаныя ў першую зону класа «Б»: [[ФК Ураджай Мінск|Ураджай (футбольны клуб, Мінск)]] (цяпер не існуе), [[ФК Віцебск|Чырвоны сцяг (Віцебск)]], [[ФК Дняпро Магілёў|Хімік (Магілёў)]], [[ФК Гомель|Лакаматыў (Гомель)]]. Пасля сезона 1962 года клуб пераведзены на ранг ніжэй, у выніку рэарганізацыі лігі. Двойчы ў 1964 і 1967 гадах клуб быў блізкі да прасоўвання ў лігу вышэй, але абодва разы прайграў фінальны раўнд. З трэцяй спробы ў 1969 годзе трапіў ў другую па рангу лігу СССР, але ў наступным годзе зноў апусціўся на трэці ўзровень з-за рэарганізацыі лігі. У 1969 годзе выступ брэсцкіх спартсменаў быў лепшым у іх гісторыі ў Кубку СССР. Яны атрымалі перамогі з аднолькавым лікам — 1:0 — з Дынама (Батумі) і Будаўніком (Ашгабад) (цяпер — Капетдаг (Ашгабад)). Больш цяжкім быў матч у г. Фрунзе (цяпер - Бішкек, Кыргызстан) супраць «Алгі». Пасля асноўнага і дадатковага часу лік заставаўся нічыйным — 2:2. На наступны дзень каманды зноў выйшлі на поле. «Спартак» выйграў у гаспадароў поля — 2:0. У 1/16 фіналу кубка СССР Спартак (Брэст) прымаў ленінградскі «Зеніт». Матч адбыўся 22 траўня ў Берасці. На стадыёне прысутнічала 12 тысяч гледачоў — больш, чым змяшчалі трыбуны. Гэта рэкордная наведвальнасць брэсцкага стадыёна. Значна больш высокаму класу гасцей спартакаўцы супрацьпаставілі самаадданасць і азарт, але стрымлівалі атакі ленінградцаў толькі да 60-й хвіліны. Памылкі абаронцаў прывялі да двух галоў. Мяч у адказ Кандулінскага не выратаваў берасцейцаў. «Зеніт» адбіў штурм, зроблены спартакаўцамі на зыходзе сустрэчы, і выйшаў у 1/8 фіналу<ref>{{cite web|url=http://https://dynamo-brest.by/club/about|title=Гісторыя Дынама Брэст|date=06 мая 2021|publisher=Дынама Брэст|language=ru|access-date=1 лютага 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20130711041720/http://https/|archive-date=11 ліпеня 2013|url-status=dead}}</ref>. У занальных матчах 4 зоны гулялі каманды, якія выступалі ў чэмпіянаце СССР 1969 года ў 4 падгрупе другой групы класа «А». Усяго было 4 зоны, у кожнай з якіх быў свой фінал і пераможца. Пераможца кожнай з зон выходзіў у 1/16 кубка СССР. {| class="wikitable" !Дата !Стадыя !Каманда 1 !Лік !Каманда 2 |- |23.03.1969||1/4 зоны 4||[[Дынама (футбольны клуб, Батумі)|Дынама (Батумі)]] ||0:1||'''Спартак (Брэст)''' |- |28.03.1969||1/2 зоны 4||[[Капетдаг (футбольны клуб)|Будаўнік (Ашгабад)]] ||0:1||'''Спартак (Брэст)''' |- |19.04.1969||фінал зоны 4||[[СКА-Шоро|Алга (Фрунзэ) (Бішкек)]] ||2:2 д.ч.||Спартак (Брэст) |- |20.04.1969||фінал зоны 4, перагулёўка||[[СКА-Шоро|Алга (Фрунзе)]] ||0:1||'''Спартак (Брэст)''' |- |22.05.1969||1/16||Спартак (Брэст) ||1:2||'''[[ФК Зеніт Санкт-Пецярбург|Зеніт (Ленінград)]]''' |} З 1970 года і да канца савецкай эпохі клуб выступаў у савецкай лізе трэцяга ўзроўню. === 1973—1975: «Буг» === Каманда была перададзена Брэсцкаму электрамеханічнаму заводу і атрымала назву «Буг». У 1973 годзе не пайшло на карысць і новаўвядзенне — пасляматчавыя пенальці. Дзевяць разоў каманда завяршала матчы ўнічыю, але ў шасці выпадках гульцы няўдала выконвалі серыі 11-метровых удараў. === 1976—1991: «Дынама» === Каманда з Брэста была перададзена спортаграмадству «Дынама» і стала базавай для [[ФК Дынама Мінск]]. Галоўнай задачай калектыву стала падрыхтоўка рэзерву для флагмана беларускага футбола. З Мінска прыехаў вядомы футбаліст, заслужаны майстар спорту [[Эдуард Малафееў]]. Ён правёў з камандай толькі падрыхтоўчы перыяд, але плён працы выявіліся ўжо падчас чэмпіянату краіны. Дынамаўцы атрымалі шэраг перамог, у тым ліку самую буйную над «Магарэлі» (Чытаура) — 6:1 і доўгі час адставалі толькі на адзін бал ад лідара. Перамогі ў апошніх матчах першага круга вывелі «Дынама» на трэцяе месца. У другім крузе, выступаючы дома, берасцейцы гулялі яшчэ больш паспяхова: 3:0, 4:0, 4:1, 5:4. Але Дынама Брэст замацавала за сабой статус хатняй каманды — у дзевятнаццаці выязных матчах атрымала толькі чатыры перамогі, дома — шаснаццаць. Лёс першага месца вырашыўся за некалькі тураў да фінішу. «Гурыя» датэрмінова забяспечыла сабе перамогу ў занальным турніры. Берасцейцы ўпэўнена правялі апошнія гульні і выйшлі на другое месца, адстаўшы ад пераможцы толькі на два балы. Футбаліст брэсцкага Дынама [[Васіль Курылаў]] на працягу трох месяцаў 1978 года забіў тры галы прамым ударам з вуглавога<ref name="pressball">[https://www.pressball.by/articles/author/sarychev/8916 Васіль Курылаў]</ref>. У 1979 у чэмпіянаце была рэкордная для каманды серыя з 16 матчаў, у якіх берасцейцы не трывалі паразаў (пры 13 перамогах) з рознасцю мячоў 33-6. Да 35-га тура берасцейцы ўпэўнена займалі другое месца і, мабыць, былі гатовыя паспрачацца за першынство са смаленскай «Іскрай». Але было разгромнае паражэнне ў Бранску (0:4), што пагоршылася выдаленнем берасцейца Н. Сыціка. У канцы чэмпіянату з «Дынама» зраўняўся іванаўскі «Тэкстыльшчык», які па выніку асабістых сустрэч абышоў берасцейцаў. У выніку: Дынама Брэст заняла трэцяе месца, прапусціўшы наперад «Іскру» са Смаленску і іванаўскі «Тэкстыльшчык». У 1979 годзе выдатна правёў сезон капітан каманды А. Леванькоў, самы трапны футбаліст берасцейцаў (20 галоў). === Таварыскі матч з Алімпійскай зборнай СССР-88 === Дагэтуль застаецца загадкай, чаму напярэдадні Алімпіяды-88, зборная СССР вырашыла згуляць з серадніком трэцяга дывізіёна СССР — Дынама Брэст. 7 мая 1988 адбыўся матч паміж алімпійскай зборнай СССР і Дынама Брэст. Зборная СССР, якая накіроўвалася на Алімпіяду-88 як фаварыт турніру, не спрабавала гуляць у поўную сілу, атрымліваючы пры гэтым траўмы. Тым не менш, небяспечныя моманты ўзнікалі каля брамы Дынама пастаянна. Але калі толькі мяч з брэсцкімі гульцамі перасякаў палову поля і пачыналася атака на браму зборнай СССР, роў стадыёна чуў нават суседні горад з Брэстам -польскі Тэрэспаль. Першы тайм скончыўся нечакана — 0:0. Другі тайм быў больш вострым, атакі футбалістаў станавіліся ўсё больш напорысцей. І ў сярэдзіне другога тайма пасля вытанчанай падачы, футбаліст брэсцкага «Дынама» Генадзь Кудзей забівае гол Дзмітрыю Харыну, у браму зборнай СССР! 1:0. Тое, што адбывалася на стадыёне, немагчыма было перадаць словамі! Увесь стадыён проста падскочыў са сваіх месцаў! Людзі, якія нават не ведалі адзін аднаго абдымаліся, радасьць заўзятараў было такім шчырым і гучным, што акрамя захопленых крыкаў не было чуваць нічога. Прычым пляскалі нават тыя, хто быў на дрэвах. Пасля фінальнага свістка лік на табло так і застаўся нязменным. Брэст перамог! Праз чатыры месяцы, на Алімпіядзе ў Сеуле, у фінальным матчы супраць зборнай Бразіліі, зборная СССР узяла золата Алімпіяды, выйграўшы пры гэтым 2:1.<ref>{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www.pressball.by/articles/others/digest/106009 |accessdate=7 мая 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507154636/https://www.pressball.by/articles/others/digest/106009 |archivedate=7 мая 2021 |url-status=dead }}</ref> == У часы Рэспублікі Беларусь == === Расклад перад першым чэмпіянатам Рэспублікі Беларусь па футболе === Перад стартам новага самастойнага чэмпіянату Беларусі, ён ужо адставаў па ўсіх параметрах ад чэмпіянатаў Украіны і Расіі, і выглядаў у параўнанні з імі не вельмі канкурэнтаздольным. У апошнім чэмпіянаце СССР (Вышэйшая ліга) было 6 клубаў з Украіны: [[ФК Чарнаморац Адэса]], [[ФК Дынама Кіеў]], [[ФК Дняпро Дніпро|Дніпро]], [[ФК Шахцёр Данецк]], [[Металург (Запарожжа)]], [[Металіст (Харкаў)]], 6 клубаў з Расіі: [[ФК ЦСКА Масква]], [[ФК Спартак Масква]], [[ФК Тарпеда Масква]], [[ФК Дынама Масква]], [[ФК Аланія|Спартак (Уладзікаўказ)]], [[ФК Лакаматыў Масква]]. З гэтых клубаў маглі быць сфармаваныя канкурэнтныя чэмпіянаты. З беларускіх клубаў у савецкі час толькі [[ФК Дынама Мінск]] гуляў у Вышэйшай лізе чэмпіянату СССР. Наступнымі пасля мінскіх дынамаўцаў былі клубы з трэцяй па значнасці лігі СССР, якая дарэчы была падзелена на 8 зон. Беларускія клубы і ў сваёй зоне 5 трэцяй лігі былі «сярэднімі камандамі». У апошні раз у другой па значнасці лізе СССР [[ФК Дняпро Магілёў]] удзельнічаў у 1983 годзе. Дынама (Мінск) з першых каманд СССР узору 1982—1987 гг. да канца распаду СССР была «сярэдняй» камандай. Дынама Брэст пачынаючы з 1976 года выкарыстоўваўся як рэзерв для Дынама Мінск, часта падчас чэмпіянату з Дынама Брэст адклікаліся лепшыя футбалісты ў Дынама Мінск, што ўплывала на згулянасць і выніковае месца берасцейцаў. Дынама Мінск напярэдадні першага суверэннай чэмпіянату Рэспублікі Беларусь 1992 года выглядала відавочным лідарам. Да каманды з вышэйшай лігі СССР, якая толькі ўчора змагалася з [[ФК Дынама Кіеў]], [[ФК Спартак Масква]], дадаліся сераднякі і аўтсайдэры буфернай зоны трэцяй па значнасці лігі чэмпіянату СССР: [[ФК Дняпро Магілёў]], ФК Дынама Брэст, [[ФК Нёман Гродна|Хімік (Гродна)]], [[ФК Віцебск|КІМ (Віцебск)]], каманда з рэспубліканскай зоны чацвёртай па значнасці лігі чэмпіянату СССР: [[ФК Гомель|Гомсельмаш]], і каманды чэмпіянату БССР (у сістэме ліг савецкага футбола меў статус спаборніцтва калектываў фізічнай культуры). Фарміраванне першага беларускага чэмпіяната па футболе 1992: {| class="wikitable" !Парадак !Каманда !Папярэдні турнір !Месца ў папярэднім турніры !Ранг дывізіёна |- |1||[[ФК Дынама Мінск]]||Вышэйшая ліга чэмпіяната СССР па футболе||8 з 16||1 |- |2||[[ФК Дняпро Магілёў]]||Чэмпіянат СССР па футболе (другая ліга, захад)||12 з 22||3 |- |3||ФК Дынама Брэст||Чэмпіянат СССР па футболе (другая ліга, захад)||16 з 22||3 |- |4||[[ФК Віцебск|КІМ Віцебск]]||Чэмпіянат СССР па футболе (другая ліга, захад)||20 з 22||3 |- |5||[[ФК Нёман Гродна|Хімік Гродна]]||Чэмпіянат СССР па футболе (другая ліга, захад)||22 з 22||3 |- |6||[[ФК Гомель|Гомсельмаш]]||Чэмпіянат СССР па футболе (другая ніжэйшая ліга, 6 зона)||16 з 22||4 |- |7||[[ФК Маладзечна|Металург Маладзечна]]||Чэмпіянат БССР па футболе||1 з 16||5 |- |8||[[ФК Тарпеда Магілёў]]||Чэмпіянат БССР па футболе||2 з 16||5 |- |9||[[ФК Лакаматыў Віцебск|СКБ Віцебск]]||Чэмпіянат БССР па футболе||3 з 16||5 |- |10||[[ФК Тарпеда Мінск]]||Чэмпіянат БССР па футболе||4 з 16||5 |- |11||[[ФК Шахцёр Салігорск]]||Чэмпіянат БССР па футболе||5 з 16||5 |- |12||[[ФК Старыя Дарогі|Будаўнік (Старыя Дарогі)]]||Чэмпіянат БССР па футболе||6 з 16||5 |- |13||[[ФК Бабруйск|Трактар (Бабруйск)]]||Чэмпіянат БССР па футболе||9 з 16||5 |- |14||[[ФК Тарпеда-БелАЗ|БелАЗ (Жодзіна)]]||Чэмпіянат БССР па футболе||10 з 16||5 |- |15||[[ФК Ліда|Абутнік (Ліда)]]||Чэмпіянат БССР па футболе||11 з 16||5 |- |16||[[ФК Рэчыца-2014|Ведрыч]]||не ўдзельнічала ў вышэйназваных лігах||-||- |} === 1992—2011: «Дынама» (Бронзавыя медалі, матч з «Нёманам», першы Кубак) === У 1992 годзе дынамаўцы дэбютавалі ў чэмпіянаце Беларусі і адразу ж апынуліся на п’едэстале, заваяваўшы бронзавыя медалі.<ref name= "автоссылка1" >{{Cite web |url=https://dynamo-brest.by/club/about |title=О клубе |access-date=7 мая 2021 |archive-date=3 сакавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303015832/https://dynamo-brest.by/club/about |url-status=dead |lang=ru}}</ref> У 18-м туры, 25 жніўня 1996 года, у складзе «Дынама» ў хатнім паядынку супраць «[[ФК Маладзечна]]» (1:1) дэбютаваў (выйшаў на замену замест абаронцы Вольскага, на 86-й хвіліне сустрэчы) [[Раман Васілюк]] (ва ўзросце 17 гадоў 276 дзён). Пазней Раман Васілюк стаў лепшым бамбардзірам каманды ў гісторыі і ў 1999 годзе за вялікія тады грошы для беларускага чэмпіяната — 300 тыс. даляраў ЗША — перайшоў у [[ФК Славія Мазыр]]. У 2002 годзе з 18-га тура каманду трывала прымацавала да 10-й пазіцыі, і яна ў сілу турнірнай сітуацыі ніякім чынам не магла змяніць свайго статусу. Затое берасцейцы паўдзельнічалі ў размеркаванні «залатых» узнагарод. Гродзенскаму «[[ФК Нёман Гродна|Нёману]]», каб стаць чэмпіёнам і пазбегнуць «залатога» матча з [[ФК БАТЭ|БАТЭ]], неабходная была перамога ў апошняй выязной гульні ў Брэсце. Аднак берасцейцы ўперліся і, адказаўшы на выніковы стрэл Тарашчыка дакладным ударам Дзянісені, здолелі захаваць нічыйны зыход. З прыкрасці галоўны трэнер гродзенцаў Сяргей Саладоўнікаў назваў Брэст «футбольнай вёскай». Трэнер нездарма адчуваў нядобрае — у дадатковым матчы за «золата» перамога дасталася барысаўскаму БАТЭ. У 2006 годзе ў кубку Беларусі па футболе берасцейцы стартавалі выязным матчам у 1/4 Кубка краіны з «Шахцёрам». У першай гульні дзякуючы ўдарам Мазалеўскага (5, пас — Гагінашвілі) і Сокала (75) дынамаўцы святкавалі вікторыю. Праз чацвёра сутак у гульні ў адказ у сябе дома берасцейцы разграмілі «Шахцёр» — 4:1 (Мазалеўскі — 49, 90, Козак — 67, Гагінашвілі — 68) і чацвёрты раз у сваёй гісторыі выйшлі ў паўфінал Кубка краіны. У паўфінале Кубка лёс звёў два клубы, якія мелі зуб адзін на аднаго яшчэ з саюзных часоў, — «Дынама» і «Нёман». Берасцейцы ва ўпартай барацьбе здолелі выйсці ў фінал, згуляўшы ўнічыю дома — 2:2 (Гагінашвілі — 13, Мазалеўскі — 49) і атрымаўшы перамогу ў драматычным матчы ў Гародні — 1:2 (Мазалеўскі — 87, 92+). Дзмітрый Мазалеўскі ўсталяваў два кубкавыя рэкорды. Ён забівае ў 6 матчах запар (9 галоў). Да яго ніхто на працягу аднаго розыгрышу не забіваў так шмат. {| class="wikitable" |- !Дата !Стадыя !Каманда 1 !Лік !Каманда 2 |- |align=center| 10 жніўня 2006 ||1/16||align=right| [[ФК Смаргонь|Смаргонь (Д2)]] ||align=center| '''0:0''' (5:6 ^пен.) ||bgcolor="#bbeebb"|'''Дынама (Брэст)''' |- |align=center| 20 верасня 2006 ||1/8||align=right bgcolor="#bbeebb"| '''Дынама (Брэст)'''||align=center| '''4:1''' ||[[ФК СКВІЧ|Лакаматыў (Мінск)]] |- |align=center| 4 кастрычніка 2006 ||1/8||[[ФК СКВІЧ|Лакаматыў (Мінск)]] ||align=center| '''1:3''' ||align=right bgcolor="#bbeebb"|''' Дынама (Брэст) ''' |- |align=center| 1 красавіка 2007 ||1/4||align=right| [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр (Салігорск)]]||align=center| '''0:2''' || align=right bgcolor="#bbeebb"|'''Дынама (Брэст)''' |- |align=center| 5 красавіка 2007 ||1/4||align=right bgcolor="#bbeebb"|'''Дынама (Брэст)'''||align=center| '''4:1''' || [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр (Салігорск)]] |- |align=center| 10 красавіка 2007 ||1/2||align=right|Дынама (Брэст)||align=center| '''2:2''' || [[ФК Нёман Гродна|Нёман (Гродна)]] |- |align=center| 2 мая 2007 ||1/2||align=right |[[ФК Нёман Гродна|Нёман (Гродна)]]||align=center| '''1:2''' || bgcolor="#bbeebb"|'''Дынама (Брэст)''' |} Фінал адбыўся 27 мая ў Мінску ў трыццаціградусную спякоту ў шэсць гадзін вечара і завяршыўся драматычнай перамогай берасцейцаў. Як фаварыт пары разглядаліся барысаўчане, якія з’яўляліся на той момант больш класнай камандай, чэмпіёнам і аднаасобным лідарам першынства. Аднак берасцейцы збянтэжылі спаборніка тым, што за кошт выдатнай хуткасці аператыўна пераводзілі мяч да штрафной БАТЭ. У цэлым, гэта была гульня роўных сапернікаў, перамагчы мог кожны — усё звялося да адзінаццаціметровых удараў. «Дынама» першымі прамахнуліся, а затым брамнік «Дынама» Цыгалка ўзяў два мячы. {{Футбольныматч | bg=#FFD700 | дата=[[27 мая]] [[2007]] | час= 18:00 | стадыён='''Стадыён:''' [[Дынама (стадыён, Мінск)|Дынама]],<br/>[[Выява:Coat of arms of Minsk.svg|18px]] [[Мінск]] | гледачоў=9500 | арбітр=А. Чабыкін ([[Мінск]]) | каманда1=Дынама ([[Брэст]]) | каманда2=[[ФК БАТЭ|БАТЭ]] ([[Барысаў]]) | лік=0:0 <br /> ([[Пенальці|пен.]] 4:3) | галы1= | галы2= | справаздача= }} У 2011 годзе брэсцкі стадыён у тройцы самых наведвальных стадыёнаў краіны, але лічба сярэдняй наведвальнасці (каля 3 тысяч гледачоў на матчы) у параўнанні з мінулым годам упала на паўтысячы. === 2012: «Брэст» === У пачатку 2010-х гадоў каманда сутыкнулася з фінансавымі цяжкасцямі. У канцы 2011 года каманда змяніла назву пасля таго, як БФСТ «Дынама» павысіла стаўку аплаты за права карыстання брэндам «Дынама» ў 6,5 разоў<ref>[https://brestcity.com/blog/brestskoe-dinamo-pomenyaet-svoe-nazvanie брэсцкае «Дынама» памяняе сваю назву?]</ref>. У пачатку 2012 года кіраўніцтвам клуба было зацверджана новая назва «Брэст» <ref>[https://sport.tut.by/news/football/267122.html у новым сезоне брэсцкае «Дынама» будзе называцца ФК «Брэст»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191104142807/https://sport.tut.by/news/football/267122.html |date=4 лістапада 2019 }}</ref>. === 2012—2015: Дынама Брэст === У лістападзе 2012 года каманда вярнулася да старой назвы, зарэгістраваўшыся як «Дынама-Брэст». У [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]], па прызнанні галоўнага трэнера, некаторыя гульцы былі вымушаныя падпрацоўваць пасля трэніровак гандлем, грузчыкамі і рамонтам дамоў<ref>{{Cite web |title=Футбол. Васіль Сарычаў: развал каманды майстроў з абласнога цэнтра — не проста надзвычайнае здарэнне. Гэта сімптом і пляма на рэпутацыі |url=https://www.pressball.by/news/football/223079 |accessdate=7 мая 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191104142807/https://www.pressball.by/news/football/223079 |archivedate=4 лістапада 2019 |url-status=dead }}</ref>. Перад пачаткам [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|чэмпіянату 2016 года]] паведамлялася аб магчымым пераходзе каманды з вышэйшай у першую лігу, аднак дапамога [[Брэсцкі абласны выканаўчы камітэт|Брэсцкага аблвыканкама]] дазволіла пагасіць частку даўгоў і заявіцца ў вышэйшую лігу<ref>{{Cite web |title=Футбол. Брэсцкае «Дынама» атрымала ад аблвыканкама 500 млн рублёў. Каманда будзе выступаць у вышэйшай лізе |url=https://www.pressball.by/news/football/223757 |accessdate=7 мая 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191104142806/https://www.pressball.by/news/football/223757 |archivedate=4 лістапада 2019 |url-status=dead }}</ref>. Паколькі многія гульцы ўжо пакінулі каманду, да выступленняў актыўна прыцягвалі гульцоў з іншых каманд Брэсцкай вобласці і з дубля «Дынама». === 2016—2020 (Фінансы, Марадона, кубкі, чэмпіёнства) === Улетку 2016 года каманда перайшла пад кантроль зарэгістраванай у [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты|Аб’яднаных Арабскіх Эміратах]] кампаніі «Sohra Overseas». Першапачаткова новым уладальнікам клуба быў прадстаўлены «Шэйх Поль Даэр» <ref>[https://sport.tut.by/news/football/505754.html Шэйх з ААЭ распавёў, што падштурхнула яго на супрацоўніцтва з брэсцкім «Дынама»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210123122613/https://sport.tut.by/news/football/505754.html |date=23 студзеня 2021 }}</ref>. Неўзабаве было абвешчана, што ўладальнікам кампаніі і клуба з’яўляецца ураджэнец Брэсцкай вобласці [[Аляксандр Мікалаевіч Зайцаў (бізнесмен)|Аляксандр Зайцаў]]<ref name=tut2>[https://news.tut.by/economics/616167.html «З Румасам сяброўскія адносіны». Бізнэсовец, які прывез Марадону ў Брэст, даў вялікае інтэрв’ю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191104122626/https://news.tut.by/economics/616167.html |date=4 лістапада 2019 }}</ref>. У 2018 годзе Зайцаў так ахарактарызаваў куплю: {{Цытата|У дзяцінстве заўзеў за брэсцкае "Дынама". Калі некалькі гадоў таму клуб мог стаць банкрутам і вылецець з вышэйшай лігі чэмпіянату Беларусі, мне стала крыўдна за такое становішча спраў. Гэта была даніна дзяцінству, калі хочаце.<ref name=tut2 />}} Другі раз дынамаўцы атрымалі перамогу ў Кубку Беларусі па футболе праз 10 гадоў, у 2017 годзе. Вырашальны паядынак адбыўся 28 траўня ў Гродне. [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр (Салігорск)]] адкрыў лік у сярэдзіне другога тайма. Дынамаўцы аднавілі раўнавагу на 82-й хвіліне дзякуючы дакладнаму ўдару Аляксея Легчыліна. У дадатковыя 30 хвілін лічбы на табло не змяніліся. У серыі пасляматчавых адзінаццаціметровых ніхто не хацеў саступаць. Дзевятнаццаць стрэлаў з абодвух бакоў апынуліся трапнымі. Дваццатым да «кропкі» выйшаў абаронца «Шахцёра» Аляксей Янушкевіч і не здолеў перайграць галкіпера Жэрэмі Малерба. {{Футбольныматч | bg=#FFD700 | дата=<small>[[28 мая]] [[2017]]</small> | час=17:00 | стадыён='''Стадыён:''' [[Нёман (спартыўны комплекс, Гродна)|«Нёман»]],<br/>[[Гродна]] | гледачоў= 8500 | арбітр=Аляксей Кульбакоў ([[Гомель]]) | каманда1=[[ФК Дынама-Брэст|Дынама-Брэст]] | каманда2=[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр (Салігорск)]] | лік= 1:1 <br /> ([[Пенальці|пен.]] 10:9) | галы1= [[Аляксей Лягчылін|А. Лягчылін]] {{гол|82}}<br/><br/>[[Дзмітрый Алісейка|Дз. Алісейка]] [[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]]<br/>[[Леандра Торэс|Л. Торэс]] [[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]]<br/>[[Павел Сядзько|П. Сядзько]] [[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]]<br/>[[Дыксан Афааква|Д. Афааква]] [[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]]<br/>[[Джаэл Фамее|Дж. Фамее]] [[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]]<br/>[[Аляксей Лягчылін|А. Лягчылін]] [[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]]<br/>[[Андрэй Уладзіміравіч Лебедзеў (футбаліст)|А. Лебедзеў]] [[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]]<br/>[[Максім Вітус|М. Вітус]] [[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]]<br/>[[Адрыян Аўрэмія|А. Аўрэмія]] [[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]]<br/>[[Дзмітрый Мазалеўскі|Дз. Мазалеўскі]] [[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]]<br/> | галы2= {{гол|69}} [[Віталь Лісаковіч|В. Лісаковіч]]<br/><br/>[[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]] [[Павел Рыбак|П. Рыбак]]<br/>[[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]] [[Эдгар Аляхновіч|Э. Аляхновіч]]<br/>[[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]] [[Віталь Лісаковіч|В. Лісаковіч]]<br/>[[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]] [[Мікалай Януш|М. Януш]]<br/>[[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]] [[Любан Црэпуля|Л. Црэпуля]]<br/>[[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]] [[Ігар Бурко|І. Бурко]]<br/>[[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]] [[Сяргей Мацвейчык|С. Мацвейчык]]<br/>[[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]] [[Юрый Кавалёў|Ю. Кавалёў]]<br/>[[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]] [[Ілья Алексіевіч|І. Алексіевіч]]<br/>[[Выява:Soccerball shade cross.svg|14px|Брамнік]] [[Аляксей Янушкевіч|А. Янушкевіч]] | справаздача= [http://www.football.by/stat/belarus/cup2016/8/1/ справаздача] }} 15 мая 2018 года старшынёй праўлення клуба стаў [[Дыега Марадона]]. Кантракт з клубам быў разлічаны на тры гады. Аргенцінец павінен быў займацца пытаннямі стратэгічнага развіцця клуба, а таксама ўзаемадзейнічаць з усімі яго структурнымі падраздзяленнямі, уключаючы дзіцячую акадэмію. Аднак з ліпеня Марадона не прыязджаў у [[Беларусь]]. У трэці раз берасцейцы заваявалі Кубак Беларусі па футболе у 2018 годзе. Фінал адбыўся 19 траўня на магілёўскім стадыёне «Спартак» з [[ФК БАТЭ]]. Барысаўчане двойчы вялі ў ліку, але дынамаўцы дзякуючы галам Арцёма Мілеўскага і Джоэля Фамее аднаўлялі раўнавагу. А на 89-й хвіліне Павел Няхайчык прынёс берасцейцам перамогу-3:2. Упершыню ў гісторыі турніру адной з каманд атрымалася заваяваць ганаровы трафей два года запар. {{Футбольныматч | bg = #FFD700 | дата = <small>[[19 мая]] [[2018]]</small> | час = 18:30 | стадыён = '''Стадыён:''' [[Спартак (стадыён, Магілёў)|«Спартак»]],<br/>[[Магілёў]] | гледачоў = 7200 | арбітр = [[Сяргей Цынкевіч]] ([[Асіповічы]]) | каманда1 = [[ФК БАТЭ|БАТЭ (Барысаў)]] | каманда2 = [[ФК Дынама-Брэст|Дынама-Брэст]] | лік = 2:3 | галы1 = [[Мірка Іваніч|М. Іваніч]] {{гол|13}} {{гол|49}} | галы2 = {{гол|33}} [[Арцём Мілеўскі|А. Мілеўскі]]<br/>{{гол|75}} [[Джаэл Фамее|Дж. Фамее]]<br/>{{гол|88}} [[Павел Няхайчык|П. Няхайчык]] | справаздача = [http://www.football.by/stat/belarus/cup2017/9/1/ справаздача] }} 24 лістапада 2019 года ў 29-м туры [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|чэмпіянату Беларусі]] берасцейцы на сваім полі перамаглі «[[ФК Віцебск|Віцебск]]» з лікам 1:0. У год тысячагоддзя Брэста «Дынама» датэрмінова заваявала залатыя медалі і першы чэмпіёнскі кубак у гісторыі клуба. == Дасягненні == === СССР/БССР === * 1/16 Кубка СССР 1969 года. * Трэцяе месца ў першай зоне 2-й лігі (трэці па рангу дывізіён у СССР), выйграўшы пераходны матч патрапілі ў першую лігу ў 1968 годзе. * Другое месца ў першай зоне 2-й лігі ў 1976 годзе. === Беларусь === '''[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Чэмпіянат Беларусі]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]] (1): [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|2019]] * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]: [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|1992]] '''[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак Беларусі]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (3): [[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|2007]], [[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|2017]], [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|2018]] * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст: [[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|2020]] '''[[Суперкубак Беларусі па футболе|Суперкубак Беларусі]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Суперкубак Беларусі па футболе|Суперкубка Беларусі]] (3): [[Суперкубак Беларусі па футболе 2018|2018]], [[Суперкубак Беларусі па футболе 2019|2019]], [[Суперкубак Беларусі па футболе 2020|2020]] '''[[Чэмпіён Беларусі па футболе сярод дублёраў|Чэмпіянат Беларусі сярод дублёраў]]''' * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Срэбны прызёр (3): 2004, 2017, 2018 * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр: 2006 == Заўзятары == Берасцейскія заўзятары лічацца аднымі з самых лепшых у Беларусі<ref name="sb.by"/><ref name="by.tribuna.com"/>. Акрамя Брэста у «Дынама» (Брэст) ёсьць заўзятары ў іншых гарадах [[Мінск]], [[Пінск]], [[Кобрын]], [[Бяроза]], [[Баранавічы]]. Ультрас Дынама (Брэст) мае назву BWD (Blue-White Devils, Бела-Галубыя Д’яблы). Датай заснавання лічыцца 1 жніўня 1998 года, калі на матчы Дынама-Брэст — [[ФК Маладзечна]] была агранізавана першая падтрымка <ref name="pressball.by">{{cite web|title=Фан-секта берасцейскага "Дынама". Востравок са сваім статутам|url=https://www.pressball.by/articles/others/digest/99925.html|date=2017-10-17|url-status=live}}{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}}</ref>. === Узаемаадносіны з іншымі клубамі === Заўзятары «Дынама» (Брэст) падтрымліваюць сяброўскія адносіны з фанатамі [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]], [[ФК Хваля Пінск]], [[ФК Кобрын]]. З замежных каманд: польская [[ФК Сталь Сталёва Воля]] ([[Сталёва Воля]]). Прынцыповымі супернікамі на поле з’яўляецца гродзенскі [[ФК Нёман Гродна|Нёман]], на трыбунах (сярод зяўзятараў): [[ФК Белшына|Белшына]] (Бабруйск), [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]] (Салігорск), [[ФК Партызан Мінск|МТЗ-РІПА]], [[ФК Гомель|Гомель]], [[ФК Дняпро Магілёў|Дняпро (Магілёў)]]. == Заходняе дэрбі. Дынама (Брэст) — [[ФК Нёман Гродна]] == Прынцыповае суперніцтва ёсць у Дынама (Брэст) з Нёман (Гродна). Гульні абодвух каманд іменуюцца «Заходнім дэрбі». Суперніцтва складаецца не толькі па тэрытарыяльнаму прынцыпу: Гродна і Брэст знаходзяцца на захадзе Беларусі і сталыя удзельнікі Чэмпіяната Беларусі па футболе; але з-за матча сезона 2002 года, калі Дынама (Брэст) і Нёман (Гродна) гулялі паміж сабой у межах чэмпіяната Беларусі па футболе. Тады Дынама (Брэст) знаходзілася ў сярэдзіне табліцы і не вырашала ніякіх задач, а Нёман (Гродна) наадварот — упершыню ў гісторыі — прэтэндаваў на перамогу ў чэмпіянаце і на працягу чэмпіяната ішоў на першым месцы. Дынама (Брэст) паказала прыцыповы спартыўны прынцып і згуляла з Нёман (Гродна) у нічыю — 1:1, «дзякуючы» гэтаму Нёман (Гродна) і Батэ (Барысаў) набралі аднолькавую колькасць балаў, быў назначаны залаты матч чэмпіяната Беларусі па футболе 2002 года ў якім у дадатковы час Батэ (Барысаў) перамог гарадзенцаў з «Нёмана» — 1:0, Батэ (Барысаў) стаў чэмпіёнам, а «Нёман» (Гродна) заняў толькі другое месца ў добра праведзеным сезоне. Нёман (Гродна) і па цяперашні час не можа пераадолець гэта дасягненне. == Дынамаўскае дэрбі: Дынама (Брэст) — [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] == З’яўляецца сяброўскім дэрбі, бо фанаты абодвух клубаў добра ставяцца адзін да аднаго. Часта можна назіраць, калі фанаты абодвух клубаў займаюць адзін сектар, ці сектары побач, і крычаць крычалкі разам. == Брэсцкае дэрбі. Дынама (Брэст) — [[ФК Рух Брэст|Рух (Брэст)]] == Раней Рух (Брэст) быў спачатку клубам фанатаў Дынама, а потым перайшоў у фарм-клуб. У «Руха» з’яўляліся фаны і ён лічыўся сяброўскім клубам Дынама (Брэст)<ref name="pressball.by"/>. Але пасля таго, як клуб для выхада ў Вышэйшую лігу стаў самастоўным, стаўленне брэскіх заўзятараў да «Руха» рэзка пагоршылася. == Заўзятары (Ультрас) == === Горад над Бугам === Перад пачаткам кожнага матча футбалісты «Дынама-Брэст» падыходзяць да сектара фанатаў і перакрыкваюцца лозунгам-поклічам «Горад над Бугам», пры гэтым астатнія сектары пры наяўнасці заўзятараў «Дынама-Брэста» далучаюцца да пераклічкі. === Зорнае неба === На працягу матча з удзелам ФК «Дынама-Брэст», асабліва ў хатніх матчах, у цёмны час сутак, заўзятары і фанаты здзяйсняюць пераклічку «Горад над Бугам» або рускае «Вперёд, Дінамо» (ці «Толькі, Дынама») з узняццем угару рэчаў (звычайна, мабільны тэлефон з уключаным ліхтарыкам), якія даюць святло. == Цяперашні склад == ''Станам {{на|8|2024}}, згодна з афіцыйным сайтам клуба''<ref>{{cite web|title=ОСНОВНОЙ СОСТАВ|url=https://dynamo-brest.by/dynamo-1/team/players|work=Афіцыйны сайт брэсцкага «Дынама»|date=|access-date=2024-03-07|lang=ru|archive-date=18 снежня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211218220514/https://dynamo-brest.by/dynamo-1/team/players|url-status=dead}}</ref>. {{Склад}} {{Ігрок|16|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Міхаіл Казакевіч]]||2002}} {{Ігрок|26|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Даніла Кашталян||2006}} <!--{{Ігрок|35|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Глеб Трацяк]]||2003}}--> {{Ігрок|91|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Дзмітрый Дудар]]||1991}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|2|{{Сцяг|Камерун}}|Аб|Жорж Мусінга||1995}} {{Ігрок|5|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Максім Касараб]]||2003}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Ягор Хралянкоў||2005}} {{Ігрок|19|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Уладзіслаў Лях]]||1999}} {{Ігрок|30|{{Сцяг|Сьера-Леонэ}}|Аб|Абдул Кабія||2001}} {{Ігрок|33|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Арцём Рахманаў]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1990}} {{Ігрок|34|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Аляксей Вакуліч]]|у арэндзе з «[[ФК Арсенал Тула|Арсенала]]» Тула|1998}} {{Ігрок|59|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Ілья Калпачук]]||1990}} {{Ігрок|87|{{Сцяг|Габон}}|Аб|Стэйн Эсано||1998}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|4|{{Сцяг|Нігерыя}}|ПА|Адэвале Аладае||2001}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Данііл Нарчук||2006}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|7|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Аляксандр Свірэпа]]|у арэндзе з «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск|1999}} {{Ігрок|11|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Дзяніс Кавалевіч||2001}} {{Ігрок|15|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Сяргей Кісляк]]||1987}} {{Ігрок|22|{{Сцяг|Ліберыя}}|ПА|Дэвід Твэ||1998}} {{Ігрок|23|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Эдгар Аляхновіч]]||1987}} {{Ігрок|24|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Ягор Карцоў|у арэндзе з «[[ФК Ленінградзец|Ленінградца]]»|2000}} {{Ігрок|27|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Арцём Турыч]]||2005}} {{Ігрок|29|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Яраслаў Арашкевіч]]||2000}} {{Ігрок|42|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Мікіта Бурак||2004}} {{Ігрок|62|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Міхаіл Гардзяйчук]]||1989}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|10|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|[[Ілья Чарняк]]||2002}} {{Ігрок|55|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Ілья Сядро||2005}} {{Ігрок|63|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|[[Герман Баркоўскі]]||2002}} {{Ігрок|78|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Ілья Юркевіч||2005}} {{Канец складу}} === Ігракі ў арэндзе === {{Склад}} {{Ігрок|77|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Ілья Багдановіч]]|у «[[ФК Белшына|Белшыне]]» да снежня 2024 года|2004}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Мацвей Дукса]]|у «[[ФК Смаргонь|Смаргоні]]» да снежня 2024 года|2003}} {{Ігрок|98|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Аляксандр Фісюк|у «[[ФК Ніва Доўбізна|Ніве]]» да снежня 2024 года|2003}} {{Падзел складу}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Дзмітрый Лясняк]]|у «[[ФК Ніва Доўбізна|Ніве]]» да снежня 2024 года|2004}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Кенія}}|Нап|Джасфат Лапага|у «[[ФК Нафтан|Нафтане]]» да снежня 2024 года|2002}} {{Ігрок|88|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мікіта Люкевіч|у АБФФ-U17 да снежня 2024 года|2006}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб === * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Бразевіч]] (нар. 1973) — галоўны трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Дзямешка]] (нар. 1986) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Ігар Тарлоўскі]] (нар. 1974) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Уладзімір Селькін]] (нар. 1972) — трэнер брамнікаў * {{Сцяг|Беларусь}} [[Андрэй Чалмадзееў]] (нар. 1989) — галоўны трэнер дубля * {{Сцяг|Беларусь}} [[Андрэй Цэван]] (нар. 1986) — трэнер дубля * {{Сцяг|Беларусь}} [[Юрый Афанасенка]] (нар. 1973) — трэнер брамнікаў дубля == Статыстыка выступленняў == === Чэмпіянат і Кубак Беларусі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=70|Сезон !width=120|Ліга !width=30|{{Comment|М|Месца}} !width=30|{{Comment|Г|Гульняў}} !width=30|{{Comment|В|Перамогі}} !width=30|{{Comment|Н|Нічыі}} !width=30|{{Comment|П|Паражэнні}} !width=60|Галы !width=45|Ачкі ![[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] !width=200|Бамбардзіры !width=60|Мячы !width=120|Заўвагі |- | 1992 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|Першая]] (Д1) ||style="background:#cc9966"| '''3''' || 15 || 8 || 3 || 4 || <nowiki>21–10</nowiki> || '''19''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 1992|Паўфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} [[Аляксандр Герасімук]], <br /> {{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} [[Валерый Кандраценка]]|| 4 || |- | 1992/93 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993|Першая]] (Д1) || '''7''' || 32 || 13 || 9 || 10 || <nowiki>33–29</nowiki> || '''35''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992/1993|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} [[Аляксандр Герасімук]] || 5 || |- | 1993/94 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994|Першая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 11 || 9 || 10 || <nowiki>30–29</nowiki> || '''31''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 1993/1994|Паўфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} [[Юрый Лагодзіч]], <br /> {{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} [[Андрэй Гарнастаеў]] || 5 || |- | 1994/95 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|Першая]] (Д1) || '''10''' || 30 || 9 || 10 || 11 || <nowiki>33–33</nowiki> || '''28''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1994/1995|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} [[Юрый Лагодзіч]] || 8 || |- | 1995 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|Першая]] (Д1) || '''10''' || 15 || 5 || 2 || 8 || <nowiki>27–32</nowiki> || '''17''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1995/1996|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Юрый Лагодзіч]] || 6 || |- | 1996 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Першая]] (Д1) || '''10''' || 30 || 7 || 11 || 12 || <nowiki>39–43</nowiki> || '''32''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|Чвэрцьфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Віталь Кірылка]] || 12 || |- | 1997 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Першая]] (Д1) || '''7''' || 30 || 12 || 6 || 12 || <nowiki>44–52</nowiki> || '''42''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Раман Васілюк]] || 12 || |- | 1998 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Вышэйшая]] (Д1) || '''9''' || 28 || 12 || 2 || 14 || <nowiki>40–40</nowiki> || '''38''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Раман Васілюк]] || 18 || Змена назваў ліг |- | 1999 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|Вышэйшая]] (Д1) || '''7''' || 30 || 14 || 4 || 12 || <nowiki>59–52</nowiki> || '''46''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|Чвэрцьфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Раман Васілюк]] || 17 || |- | 2000 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|Вышэйшая]] (Д1) || '''10''' || 30 || 10 || 4 || 16 || <nowiki>37–51</nowiki> || '''34''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Максім Сухавееў]] || 8 || |- | 2001 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 26 || 8 || 5 || 13 || <nowiki>26–38</nowiki> || '''29''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|Паўфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Вадзім Бойка]] || 10 || |- | 2002 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|Вышэйшая]] (Д1) || '''10''' || 26 || 8 || 8 || 10 || <nowiki>25–26</nowiki> || '''32''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Вадзім Бойка]] || 11 || |- | 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 30 || 5 || 12 || 13 || <nowiki>21–49</nowiki> || '''27''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|1/16 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Андрэй Лясюк]], <br /> {{Сцяг|Украіна||20px}} [[Раман Свінціцкі]] || 3 || |- | 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 10 || 9 || 11 || <nowiki>39–41</nowiki> || '''39''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Раман Васілюк]] || 17 || |- | 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 26 || 11 || 3 || 12 || <nowiki>39–33</nowiki> || '''36''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|Чвэрцьфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Вадзім Бойка]] || 12 || |- | 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|Вышэйшая]] (Д1) || '''9''' || 26 || 8 || 7 || 11 || <nowiki>17–31</nowiki> || '''31''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|Пераможца]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Дзмітрый Мазалеўскі]] || 5 || |- | 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|Вышэйшая]] (Д1) || '''12''' || 26 || 6 || 8 || 13 || <nowiki>23–31</nowiki> || '''25''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Віктар Віктаравіч Сокал|Віктар Сокал]] || 9 || |- | 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 30 || 13 || 8 || 9 || <nowiki>40–34</nowiki> || '''47''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|1/16 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Дзмітрый Мазалеўскі]] || 13 || |- | 2009 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 26 || 10 || 8 || 8 || <nowiki>30–24</nowiki> || '''38''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|1/16 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Раман Васілюк]] || 11 || |- | 2010 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 33 || 12 || 10 || 11 || <nowiki>48–40</nowiki> ||'''46''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|Чвэрцьфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Мікалай Януш]] || 10 || |- | 2011 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|Вышэйшая]] (Д1) || '''10''' || 33 || 8 || 11 || 14 || <nowiki>38–46</nowiki> || '''35''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|Чвэрцьфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Бразілія||20px}} [[Давід Лазары]] || 8 || |- | [[Сезон 2012 ФК Брэст|2012]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 8 || 5 || 17 || <nowiki>27–38</nowiki> || '''29''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|Чвэрцьфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Уладзімір Хвашчынскі]] || 9 || |- | [[Сезон 2013 ФК Дынама-Брэст|2013]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 32 || 11 || 7 || 14 || <nowiki>32–41</nowiki> || '''40''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Мікалай Сігневіч]] || 10 || |- | [[Сезон 2014 ФК Дынама-Брэст|2014]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 32 || 7 || 5 || 20 || <nowiki>29–68</nowiki> || '''26''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|Паўфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Раман Васілюк]] || 8 || |- | [[Сезон 2015 ФК Дынама-Брэст|2015]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|Вышэйшая]] (Д1) || '''12''' || 26 || 7 || 3 || 16 || <nowiki>23–42</nowiki> || '''24''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Раман Васілюк]] || 8 || |- | [[Сезон 2016 ФК Дынама-Брэст|2016]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 11 || 7 || 12 || <nowiki>38–38</nowiki> || '''40''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|Пераможца]] || align="left"|{{Сцяг|Гана||20px}} [[Джаэл Фамее]], <br /> {{сцяг|Кот-д’Івуар||20px}} [[Ідрыса Куятэ]]|| 5 || |- | [[Сезон 2017 ФК Дынама-Брэст|2017]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 30 || 14 || 9 || 7 || <nowiki>47–26</nowiki> || '''51''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|Пераможца]] || align="left"|{{Сцяг|Аргенціна||20px}} [[Леандра Торэс]] || 10 || |- | [[Сезон 2018 ФК Дынама-Брэст|2018]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 30 || 14 || 10 || 6 || <nowiki>52–30</nowiki> || '''52''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Павел Савіцкі]] || 15 || |- | 2019 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|Вышэйшая]] (Д1) ||style="background:gold"| '''1''' || 30 || 23 || 6 || 1 || <nowiki>70–22</nowiki> || '''75''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|Фіналіст]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Дзяніс Лапцеў]], <br /> {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Павел Няхайчык]] || 12 || |- | 2020 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 30 || 17 || 3 || 10 || <nowiki>63–40</nowiki> || '''54''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Дзяніс Лапцеў]] || 11 || |- | 2021 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 30 || 8 || 14 || 8 || <nowiki>32–32</nowiki> || '''38''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|Чвэрцьфінал]] || align="left"|{{сцяг|Украіна||20px}} [[Станіслаў Беленькі]] || 13 || |- | 2022 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|Вышэйшая]] (Д1) || '''13''' || 30 || 5 || 12 || 13 || <nowiki>29–43</nowiki> || '''27''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Міхаіл Гардзяйчук]] || 5 || |- | 2023 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Вышэйшая]] (Д1) || '''10''' || 28 || 9 || 3 || 16 || <nowiki>33–50</nowiki> || '''30''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Міхаіл Гардзяйчук]] || 12 || |- | 2024 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 30 || 14 || 7 || 9 || <nowiki>62–37</nowiki> || '''49''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2024/2025|Чвэрцьфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Ягор Карцоў]] || 16 || |- |} === Буйныя перамогі і паразы === * Самая буйная перамога — 7:0 («[[ФК Тарпеда Магілёў|Тарпеда-Кадзіна]]», 1996; «[[ФК Маладзечна|Маладзечна]]», 1999). * Самая буйная параза — 0:7 («[[ФК Белшына|Белшына]]», «[[ФК Нафтан|Нафтан]]», 2014). === Міжнародныя кубкі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" ! Сезон ! Кубак ! Раўнд ! colspan=2|Клуб ! Першыя матчы ! Адказныя матчы ! colspan=2|Вынік |- |align="center" |[[Кубак УЕФА 2007/2008|2007—2008]] |[[Кубак УЕФА]] |align="center"|1 к/р |align="center"|{{Сцяг|Латвія}} |[[ФК Металург Ліепая|Металург (Ліепая)]] |align="center"|1:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|1:2 ({{Comment|Х|Хатні}}) | align="center"|'''2:3''' || [[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |align="center" |[[Ліга Еўропы УЕФА 2017/2018|2017—2018]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |align="center"|2 к/р |align="center"|{{Сцяг|Аўстрыя}} |[[ФК Альтах|Альтах]] |align="center"|1:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|0:3 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|'''1:4''' || [[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |align="center" rowspan="2"|[[Ліга Еўропы УЕФА 2018/2019|2018—2019]] |rowspan="2"|[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |align="center"|2 к/р |align="center"|{{Сцяг|Грэцыя}} |[[ФК Атрамітас Афіны|Атрамітас (Афіны)]] |align="center"|4:3 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|1:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) | align="center"| '''5:4'''|| [[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]] |- |align="center"|3 к/р |align="center"|{{Сцяг|Кіпр}} |[[ФК Апалон Лімасол|Апалон (Лімасол)]] |align="center"|0:4 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|1:0 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"| '''1:4''' || [[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |align="center" rowspan="3"|[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2020/2021|2020—2021]] |rowspan="3"|[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |align="center"|1 к/р |align="center"|{{Сцяг|Казахстан}} |[[ФК Астана|Астана]] |align="center" colspan="3"|6:3 ({{Comment|Х|Хатні}}) || [[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]] |- |align="center"|2 к/р |align="center"|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна}} |[[ФК Сараева|Сараева]] |align="center" colspan="3"|2:1 ({{Comment|Х|Хатні}}) || [[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]] |- |align="center"|3 к/р |align="center"|{{Сцяг|Ізраіль}} |[[ФК Макабі Тэль-Авіў|Макабі (Тэль-Авіў)]] |align="center" colspan="3"|0:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) || [[Файл:Symbol arrow down.svg|17px]] |- |align="center" |[[Ліга Еўропы УЕФА 2020/2021|2020—2021]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |align="center"|плэй-оф |align="center"|{{Сцяг|Балгарыя}} |[[ФК Лудагорац Разград|Лудагорац (Разград)]] |align="center" colspan="3"|0:2 ({{Comment|Х|Хатні}}) || [[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |align="center" |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2021/2022|2021—2022]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |align="center"|2 к/р |align="center"|{{Сцяг|Чэхія}} |[[ФК Вікторыя Пльзень|Вікторыя (Пльзень)]] |align="center"|1:2 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|1:2 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|'''2:4''' || [[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |align="center" |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2025/2026|2025—2026]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |align="center"|1 к/р |align="center"|{{Сцяг|Чарнагорыя}} |[[ФК Суцьеска Нікшыч|Суцьеска (Нікшыч)]] |align="center"|2:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|0:2 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|'''2:3''' || [[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |} == Фарм-клубы == У 1995—1998 гг. у [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой (трэцяй) лізе (Д3)]] гуляла команда «Дынама»-2 Брэст<ref>[http://footballfacts.ru/clubs/32850-dinamo2-brest «Дынама»-2, г. Брэст на сайце Footballfacts.ru]</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center" !Сезон !Чэмпіянат, ліга !Месца !Г !П !Н !П !Мячы !А !Заўвагі |- |1995 |[[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|Трэцяя ліга, зона «А»]] |8 з 11 |10 |3 |3 |4 |11-17 |12 | |- |1996 |[[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Трэцяя ліга, зона «А»]] |9 з 15 |28 |11 |1 |16 |31-53 |34 |У зоне «А» гуляў таксама дынамаўскі [[фарм-клуб]] «[[Берэст (футбольны клуб)|Берэст]]»<ref>[https://footballfacts.ru/club/33658-berestbrest ФК «Берэст», г. Брэст на сайце Footballfacts.ru]</ref>. |- |1997 |[[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Трэцяя ліга, зона «Б»]] |7 з 15 |28 |12 |3 |13 |50-36 |39 | |- |1998 |[[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Другая ліга, зона «Б»]] |11 з 16 |30 |9 |6 |15 |47-58 |33 | |} Яшчэ адзін фарм-клуб [[ФК Рух Брэст|Рух]] створаны ў 2016 годзе на базе клуба заўзятараў «Дынама-Брэст». Першапачаткова аматарскі клуб у 2017 годзе заявіўся ў чэмпіянат Брэсцкай вобласці, у гэты час у каманду сталі прыцягвацца ў асноўным выхаванцы і былыя дублёры брэсцкага «Дынама». У лістападзе 2017 года стала вядома, што «Рух» стаў фарм-клубам «Дынама» і на наступны сезон заявіцца ў Другую лігу чэмпіянату Беларусі, а галоўным трэнерам стане вядомы беларускі футбаліст і трэнер [[Андрэй Зыгмантовіч]]<ref>[https://by.tribuna.com/football/1057090551.html У 2018 годзе фарм-клуб берасцейскага «Дынама» «Рух» выступіць у другой лізе]</ref>. У сезоне 2018 склад каманды ў асноўным склалі былыя дублёры «Дынама», якія паспелі згуляць у розных лігах беларускага чэмпіянату. Ад самага пачатку каманда ўпэўнена ішла ўверсе табліцы, доўгі час змагалася за першы радок з «[[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачамі]]», і толькі па выніках апошняга тура «Рух» забяспечыў перамогу ў лізе. У сезоне 2019 «Рух» перастаў быць фарм-клубам «Дынама» і стаў самастойнай камандай, каб заявіцца у Вышэйшую лігу. У лютым 2020 года футбольны клуб Дынама-Брэст абвясціў аб стварэнні даччынай каманды «[[ФК Маларыта|Дынама-Брэст-1960]]» ([[Маларыта]]). У першапачатковы склад калектыву былі прыцягнутыя футбалісты з [[Брэст]]а і [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], якія да гэтага пакінулі «Дынама-Брэст» або «[[ФК Рух Брэст|Рух]]»<ref>[https://www.b-g.by/news/v-breste-poyavilas-tretya-futbolnaya-komanda-kotoraya-budet-igrat-v-malorite «Дынама-Брэст-1960» заявілася ў Другую лігу чэмпіянату Беларусі і будзе праводзіць матчы ў райцэнтры.]</ref>. У дэбютным для сябе сезоне клуб заняў 7-е месца. {|class="wikitable" style="text-align: center;" !style="background: Blue; color:white" align=center width=55|Сезон !style="background: Blue; color:white" align=center width=150|Ліга !style="background: Blue; color:white" align=center width=50|{{Comment|М|Месца}} !style="background: Blue; color:white" align=center width=30|{{Comment|Г|Гульні}} !style="background: Blue; color:white" align=center width=30|{{Comment|П|Перамогі}} !style="background: Blue; color:white" align=center width=30|{{Comment|Н|Нічыі}} !style="background: Blue; color:white" align=center width=30|{{Comment|П|Паразы}} !style="background: Blue; color:white" align=center width=90|{{Comment|РМ|Розніца мячоў}} !style="background: Blue; color:white" align=center width=30|{{Comment|А|Ачкі}} !style="background: Blue; color:white" align=center width=150|Кубак Беларусі !style="background: Blue; color:white" align=center width=250|Заўвагі |- |2020 |style="background:#white"|[[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Другая ліга (Група А)]] |4 (11) |20 |13 |2 |5 |71 — 29 |'''41''' |не ўдзельнічала |Стыкавыя матчы за 7-8-ае месца |- |2020 |style="background:#white"|[[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Стыкавыя матчы]] | |2 |1 |0 |1 |7 — 2 |'''3''' | |7-ае месца |} У красавіку 2021 года было абвешчана аб правядзенні рэбрэндынгу. Клуб змяніў назву на «Маларыта».<ref>[https://vk.com/fcdb1960?w=wall-192003980_931 «Дынама-Брэст-1960» прыняло рашэнне аб правядзенні рэбрэндынгу.]</ref> і клуб перастаў быць фарм-клубам Дынама-Брэст. З 2001 года праводзіцца [[Чэмпіянат Беларусі па футболе сярод дублёраў|турнір дублёраў]] каманд вышэйшай лігі. Дублюючы склад брэсцкага «Дынама» тройчы станавіўся срэбным прызёрам (2004, 2017, 2018) і адзін раз — бронзавым (2006). == Галоўныя трэнеры == {{div col|3}} * [[Віталь Касянюк]] (1960—1963) * [[Вадзім Ільінкоўскі]] (1964—1966) * [[Станіслаў Юркевіч]] (1966—1972) * [[Уладзімір Стацюк]] (1973—1977) * [[Эдуард Малафееў]] (1977—1978) * [[Іван Шчокін]] (1978 — май 1982) * [[Васіль Курылаў]] ({{в.а.}} у 1982) * [[Іван Ляцяга]] (1983—1984) * Іван Шчокін (1985—1986) * [[Людас Румбуціс]] (1987—1990) * [[Юрый Курненін]] (студзень 1991 — снежань 1992) * Васіль Курылаў (1993—1994) * [[Уладзімір Геваркян]] (1994—1997) * [[Аляксандр Разін]] (1997—1999) * [[Мікалай Шырынскі]] ({{в.а.}} у студзені — красавіку 2000) * [[Вячаслаў Арушанаў]] ({{в.а.}} у маі — чэрвені 2000) * Уладзімір Стацюк (чэрвень 2000 — чэрвень 2001) * [[Віктар Пятровіч Сокал|Віктар Сокал]] (чэрвень — снежань 2001) * [[Вячаслаў Арушанаў]] ({{в.а.}} у студзені — красавіку 2002) * [[Андрэй Сасніцкі]] (красавік 2002 — верасень 2003) * [[Алег Сыраквашка]] (верасень 2003 — студзень 2004) * [[Віктар Несцярэнка]] (студзень — май 2004) * [[Уладзімір Курнеў]] (чэрвень — лістапад 2004) * [[Міхаіл Міхайлавіч Мархель|Міхаіл Мархель]] (снежань 2004 — снежань 2005) * [[Сяргей Бароўскі]] (снежань 2005 — снежань 2006) * [[Уладзімір Геваркян]] (студзень 2007 — красавік 2008) * [[Вячаслаў Арушанаў]] ({{в.а.}} у красавіку — чэрвені 2008) * [[Яўген Трацюк]] (чэрвень 2008 — жнівень 2009) * [[Сяргей Пятровіч Кавальчук|Сяргей Кавальчук]] ({{в.а.}} у жніўні — верасні 2009) * [[Юрый Пунтус]] (верасень 2009 — ліпень 2011) * [[Сяргей Пятровіч Кавальчук|Сяргей Кавальчук]] ({{в.а.}} у ліпені — жніўні 2011, жнівень 2011 — ліпень 2012) * Уладзімір Курнеў ({{в.а.}} у ліпені — снежні 2012, снежань 2012 — верасень 2013) * [[Андрэй Пракапюк]] ({{в.а.}} у верасні 2013) * [[Сяргей Пятровіч Кавальчук|Сяргей Кавальчук]] (верасень 2013 — лістапад 2016) * [[Уладзімір Журавель]] (студзень — снежань 2017) * [[Радаслаў Латал]] (студзень — май 2018) * [[Сяргей Пятровіч Кавальчук|Сяргей Кавальчук]] (в.а. у маі — чэрвені 2018) * [[Аляксей Шпілеўскі]] ({{в.а.}} у чэрвені — жніўні 2018) * [[Марцэл Лічка]] ({{в.а.}} у жніўні — снежні 2018; студзень — снежань 2019) * [[Сяргей Пятровіч Кавальчук|Сяргей Кавальчук]] (студзень 2020 — май 2022) * [[Аляксандр Храпкоўскі]] ({{в.а.}} у маі — чэрвені 2022) * [[Андрэй Пракапюк]] (чэрвень — снежань 2022) * [[Ігар Крывушэнка]] (снежань 2022 — красавік 2023) * [[Аляксандр Юрэвіч]] (красавік — верасень 2023) * [[Андрэй Чалмадзееў]] ({{в.а.}} у верасні — снежні 2023) * [[Аляксандр Бразевіч]] (са студзеня 2024) {{div col end}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://dynamo-brest.by/by/ Афіцыйны сайт клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221014053728/https://dynamo-brest.by/by/ |date=14 кастрычніка 2022 }} {{ref-be}} * {{globalsportsarchive|fk-dynama-brest/20369}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК Дынама Брэст}} {{Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Беларусі|Дынама Брэст]] [[Катэгорыя:ФК Дынама Брэст| ]] [[Катэгорыя:1960 год у Брэсце]] mivy03ko1bv26pngi4crri8czelrstu 5135776 5135728 2026-05-04T18:40:33Z Aboltusnyi 167642 абнаўленне звестак, непатрэбная табліца 5135776 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Дынама}} {{Футбольны клуб |Назва = Дынама Брэст |Лагатып = ФК Дынама Брэст.png |ШырыняЛагатыпа = 182px |ПоўнаяНазва = Установа спорта і турызма «Дзяржаўны футбольны клуб „Дынама-Брэст“» |Мянушкі = «Брэсты», «Паўднёўцы», «Бела-блакітныя», «Берасцейцы» |Лозунгі-поклічы = «Горад над [[Буг]]ам», [[Руская мова|рус.]] «Мы — Динамо, мы — решаем» |Горад = [[Брэст]], [[Беларусь]] |Заснаваны = [[1960]] |Стадыён = [[Брэсцкі (спартыўны комплекс)|ДАСК «Брэсцкі»]] |Умяшчальнасць = 10169 |Кіраўнік = Аляксандр Неўдах |ПасадаКіраўніка = Дырэктар |Трэнер = [[Аляксандр Сяднёў]] |Капітан = [[Ягор Карцоў]] |Чэмпіянат = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] |Сезон = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]] |Месца = 4 месца |Сайт = https://dynamo-brest.by/by/ |Юрыдычны адрас = г. [[Брэст]], вул. Высокая, 19 |Першая гульня = {{Сцяг|Молдова}} [[ФК Цігіна|Ніструл (Бендэры) (цяпер - Цігіна (Бендэры, Малдова)]] 0:0 Дынама (Брэст) (тады - Спартак (Брэст)<br />([[Бендэры]], [[Малдова]]; 12 красавіка 1960) | pattern_la1 = _sallerceltic2wrb | pattern_b1 = _sallerceltic2wrb | pattern_ra1 = _sallerceltic2wrb | pattern_sh1 = | pattern_so1 = _bluetops | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _sallersheffield1msb | pattern_b2 = _sallersheffield1msb | pattern_ra2 = _sallersheffield1msb | pattern_sh2 = _sallersheffield1msb | pattern_so2 = _saller1msb | leftarm2 = 00005B | body2 = 00005B | rightarm2 = 00005B | shorts2 = 00005B | socks2 = 00005B }} '''«Дынама-Брэст»''' — [[Беларусь|беларускі]] футбольны клуб з горада [[Брэст]]. Заснаваны ў [[1960]] годзе. Трывалы ўдзельнік усіх суверэнных чэмпіянатаў [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лігі чэмпіянату Беларусі]] з яе заснавання ў 1992 годзе. Чэмпіён Беларусі ([[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|2019]]), бронзавы прызёр ([[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|1992]]), трохразовы ўладальнік Кубка Беларусі ([[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|2007]], [[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|2017]], [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|2018]]), трохразовы ўладальнік Суперкубка Беларусі ([[Суперкубак Беларусі па футболе 2018|2018]], [[Суперкубак Беларусі па футболе 2019|2019]], [[Суперкубак Беларусі па футболе 2020|2020]]). Першы беларускі футбольны клуб, які двойчы раз запар перамагаў у Кубку Беларусі па футболе. У канцы 2010-х гадоў самы наведваемы клуб Беларусі, адзін з самых папулярных клубаў Беларусі<ref name="sb.by">{{cite web|title=Берасцейскае "Дынама" стала самай наведвальнай камандай ЧБ па футболе з лепшым вынікам за 17 гадоў|url=http://www.sb.by/s/articles/brestskoe-dinamo-stalo-samoy-poseshchaemoy-komandoy-chb-po-futbolu-s-luchshim-rezultatom-za-17-let.html|date=2019-12-03|url-status=live}}{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}}</ref><ref name="by.tribuna.com">{{cite web|title= Берасцейскае "Дынама" ўвайшло ў топ - 3 самых наведвальных каманд за ўсю гісторыю чэмпіянатаў Беларусі|url=https://by.tribuna.com/football/1080891199.html|date=2019-12-04|url-status=live}}{{ref-ru}}</ref>. == Назвы клуба == * 1960—1972: «Спартак» * 1973—1975: «Буг» * 1976—2011: «Дынама» * 2012: «Брэст» * з 26 лістапада 2012 года: «Дынама-Брэст»<ref name=f.2012>[http://football.by/news/39709.html «Бресту» вярнулі назву «Дынама»]</ref> == Эмблемы == <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Гісторыя эмблем «Дынама-Брэст»"> Выява:FC Dinamo Brest.png|2013—2016 Выява:ФК Дынама Брэст.png|з 2017 года </gallery></center> == Гісторыя == Брэсцкі футбольны клуб быў заснаваны ў 1960 годзе пад імем «Спартак» і дэбютаваў у другім дывізіёне чэмпіянату СССР (клас «Б»). З часу свайго стварэння каманда некалькі разоў мяняла назву. Да 1972 года яна называлася «Спартак». З 1973 па 1975 — «Буг». А з 1976 — «Дынама» (акрамя сезона-2012, калі каманда называлася «Брэст»). У саюзныя часы каманда вялікую частку часу выступала ў трэцім дывізіёне першынства СССР і з’яўлялася моцным серадняком. Брэсцкае «Дынама» ў савецкія гады мела цесныя сувязі з мінскім «Дынама» (паколькі абодва клубы былі звязаны са спартыўным таварыствам «Дынама») і часта прымала маладых гульцоў мінскай каманды на правах арэнды. У 1992 годзе дынамаўцы дэбютавалі ў чэмпіянаце Беларусі і адразу ж апынуліся на п’едэстале, заваяваўшы бронзавыя медалі. Але потым Дынама Брэст у нацыянальным першынстве было серадняком. У канцы 2010-х з’яўляўся адным з флагманаў беларускага футболу: 3-кратны ўладальнік Кубка Беларусі (2007, 2017, 2018), 3-кратны ўладальнік Суперкубка Беларусі (2018, 2019, 2020), чэмпіён Беларусі (2019). == У часы БССР/СССР == У СССР каманда чатыры сезоны выступала ў першай лізе (1960-62, да рэарганізацыі, і адзін сезон у 1969 годзе), увесь астатні час — у другой лізе (клас «А»), з рознымі камандамі заходніх рэспублік СССР і РСФСР. === 1960—1972: «Спартак» === Клуб у 1960 — у год заснавання — далучыўся да Савецкага класа В (ліга другога ўзроўню). Разам з ім яшчэ чатыры футбольных калектываў Беларусі былі ўключаныя ў першую зону класа «Б»: [[ФК Ураджай Мінск|Ураджай (футбольны клуб, Мінск)]] (цяпер не існуе), [[ФК Віцебск|Чырвоны сцяг (Віцебск)]], [[ФК Дняпро Магілёў|Хімік (Магілёў)]], [[ФК Гомель|Лакаматыў (Гомель)]]. Пасля сезона 1962 года клуб пераведзены на ранг ніжэй, у выніку рэарганізацыі лігі. Двойчы ў 1964 і 1967 гадах клуб быў блізкі да прасоўвання ў лігу вышэй, але абодва разы прайграў фінальны раўнд. З трэцяй спробы ў 1969 годзе трапіў ў другую па рангу лігу СССР, але ў наступным годзе зноў апусціўся на трэці ўзровень з-за рэарганізацыі лігі. У 1969 годзе выступ брэсцкіх спартсменаў быў лепшым у іх гісторыі ў Кубку СССР. Яны атрымалі перамогі з аднолькавым лікам — 1:0 — з Дынама (Батумі) і Будаўніком (Ашгабад) (цяпер — Капетдаг (Ашгабад)). Больш цяжкім быў матч у г. Фрунзе (цяпер - Бішкек, Кыргызстан) супраць «Алгі». Пасля асноўнага і дадатковага часу лік заставаўся нічыйным — 2:2. На наступны дзень каманды зноў выйшлі на поле. «Спартак» выйграў у гаспадароў поля — 2:0. У 1/16 фіналу кубка СССР Спартак (Брэст) прымаў ленінградскі «Зеніт». Матч адбыўся 22 траўня ў Берасці. На стадыёне прысутнічала 12 тысяч гледачоў — больш, чым змяшчалі трыбуны. Гэта рэкордная наведвальнасць брэсцкага стадыёна. Значна больш высокаму класу гасцей спартакаўцы супрацьпаставілі самаадданасць і азарт, але стрымлівалі атакі ленінградцаў толькі да 60-й хвіліны. Памылкі абаронцаў прывялі да двух галоў. Мяч у адказ Кандулінскага не выратаваў берасцейцаў. «Зеніт» адбіў штурм, зроблены спартакаўцамі на зыходзе сустрэчы, і выйшаў у 1/8 фіналу<ref>{{cite web|url=http://https://dynamo-brest.by/club/about|title=Гісторыя Дынама Брэст|date=06 мая 2021|publisher=Дынама Брэст|language=ru|access-date=1 лютага 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20130711041720/http://https/|archive-date=11 ліпеня 2013|url-status=dead}}</ref>. У занальных матчах 4 зоны гулялі каманды, якія выступалі ў чэмпіянаце СССР 1969 года ў 4 падгрупе другой групы класа «А». Усяго было 4 зоны, у кожнай з якіх быў свой фінал і пераможца. Пераможца кожнай з зон выходзіў у 1/16 кубка СССР. {| class="wikitable" !Дата !Стадыя !Каманда 1 !Лік !Каманда 2 |- |23.03.1969||1/4 зоны 4||[[Дынама (футбольны клуб, Батумі)|Дынама (Батумі)]] ||0:1||'''Спартак (Брэст)''' |- |28.03.1969||1/2 зоны 4||[[Капетдаг (футбольны клуб)|Будаўнік (Ашгабад)]] ||0:1||'''Спартак (Брэст)''' |- |19.04.1969||фінал зоны 4||[[СКА-Шоро|Алга (Фрунзэ) (Бішкек)]] ||2:2 д.ч.||Спартак (Брэст) |- |20.04.1969||фінал зоны 4, перагулёўка||[[СКА-Шоро|Алга (Фрунзе)]] ||0:1||'''Спартак (Брэст)''' |- |22.05.1969||1/16||Спартак (Брэст) ||1:2||'''[[ФК Зеніт Санкт-Пецярбург|Зеніт (Ленінград)]]''' |} З 1970 года і да канца савецкай эпохі клуб выступаў у савецкай лізе трэцяга ўзроўню. === 1973—1975: «Буг» === Каманда была перададзена Брэсцкаму электрамеханічнаму заводу і атрымала назву «Буг». У 1973 годзе не пайшло на карысць і новаўвядзенне — пасляматчавыя пенальці. Дзевяць разоў каманда завяршала матчы ўнічыю, але ў шасці выпадках гульцы няўдала выконвалі серыі 11-метровых удараў. === 1976—1991: «Дынама» === Каманда з Брэста была перададзена спортаграмадству «Дынама» і стала базавай для [[ФК Дынама Мінск]]. Галоўнай задачай калектыву стала падрыхтоўка рэзерву для флагмана беларускага футбола. З Мінска прыехаў вядомы футбаліст, заслужаны майстар спорту [[Эдуард Малафееў]]. Ён правёў з камандай толькі падрыхтоўчы перыяд, але плён працы выявіліся ўжо падчас чэмпіянату краіны. Дынамаўцы атрымалі шэраг перамог, у тым ліку самую буйную над «Магарэлі» (Чытаура) — 6:1 і доўгі час адставалі толькі на адзін бал ад лідара. Перамогі ў апошніх матчах першага круга вывелі «Дынама» на трэцяе месца. У другім крузе, выступаючы дома, берасцейцы гулялі яшчэ больш паспяхова: 3:0, 4:0, 4:1, 5:4. Але Дынама Брэст замацавала за сабой статус хатняй каманды — у дзевятнаццаці выязных матчах атрымала толькі чатыры перамогі, дома — шаснаццаць. Лёс першага месца вырашыўся за некалькі тураў да фінішу. «Гурыя» датэрмінова забяспечыла сабе перамогу ў занальным турніры. Берасцейцы ўпэўнена правялі апошнія гульні і выйшлі на другое месца, адстаўшы ад пераможцы толькі на два балы. Футбаліст брэсцкага Дынама [[Васіль Курылаў]] на працягу трох месяцаў 1978 года забіў тры галы прамым ударам з вуглавога<ref name="pressball">[https://www.pressball.by/articles/author/sarychev/8916 Васіль Курылаў]</ref>. У 1979 у чэмпіянаце была рэкордная для каманды серыя з 16 матчаў, у якіх берасцейцы не трывалі паразаў (пры 13 перамогах) з рознасцю мячоў 33-6. Да 35-га тура берасцейцы ўпэўнена займалі другое месца і, мабыць, былі гатовыя паспрачацца за першынство са смаленскай «Іскрай». Але было разгромнае паражэнне ў Бранску (0:4), што пагоршылася выдаленнем берасцейца Н. Сыціка. У канцы чэмпіянату з «Дынама» зраўняўся іванаўскі «Тэкстыльшчык», які па выніку асабістых сустрэч абышоў берасцейцаў. У выніку: Дынама Брэст заняла трэцяе месца, прапусціўшы наперад «Іскру» са Смаленску і іванаўскі «Тэкстыльшчык». У 1979 годзе выдатна правёў сезон капітан каманды А. Леванькоў, самы трапны футбаліст берасцейцаў (20 галоў). === Таварыскі матч з Алімпійскай зборнай СССР-88 === Дагэтуль застаецца загадкай, чаму напярэдадні Алімпіяды-88, зборная СССР вырашыла згуляць з серадніком трэцяга дывізіёна СССР — Дынама Брэст. 7 мая 1988 адбыўся матч паміж алімпійскай зборнай СССР і Дынама Брэст. Зборная СССР, якая накіроўвалася на Алімпіяду-88 як фаварыт турніру, не спрабавала гуляць у поўную сілу, атрымліваючы пры гэтым траўмы. Тым не менш, небяспечныя моманты ўзнікалі каля брамы Дынама пастаянна. Але калі толькі мяч з брэсцкімі гульцамі перасякаў палову поля і пачыналася атака на браму зборнай СССР, роў стадыёна чуў нават суседні горад з Брэстам -польскі Тэрэспаль. Першы тайм скончыўся нечакана — 0:0. Другі тайм быў больш вострым, атакі футбалістаў станавіліся ўсё больш напорысцей. І ў сярэдзіне другога тайма пасля вытанчанай падачы, футбаліст брэсцкага «Дынама» Генадзь Кудзей забівае гол Дзмітрыю Харыну, у браму зборнай СССР! 1:0. Тое, што адбывалася на стадыёне, немагчыма было перадаць словамі! Увесь стадыён проста падскочыў са сваіх месцаў! Людзі, якія нават не ведалі адзін аднаго абдымаліся, радасьць заўзятараў было такім шчырым і гучным, што акрамя захопленых крыкаў не было чуваць нічога. Прычым пляскалі нават тыя, хто быў на дрэвах. Пасля фінальнага свістка лік на табло так і застаўся нязменным. Брэст перамог! Праз чатыры месяцы, на Алімпіядзе ў Сеуле, у фінальным матчы супраць зборнай Бразіліі, зборная СССР узяла золата Алімпіяды, выйграўшы пры гэтым 2:1.<ref>{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www.pressball.by/articles/others/digest/106009 |accessdate=7 мая 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507154636/https://www.pressball.by/articles/others/digest/106009 |archivedate=7 мая 2021 |url-status=dead }}</ref> == У часы Рэспублікі Беларусь == === Расклад перад першым чэмпіянатам Рэспублікі Беларусь па футболе === Перад стартам новага самастойнага чэмпіянату Беларусі, ён ужо адставаў па ўсіх параметрах ад чэмпіянатаў Украіны і Расіі, і выглядаў у параўнанні з імі не вельмі канкурэнтаздольным. У апошнім чэмпіянаце СССР (Вышэйшая ліга) было 6 клубаў з Украіны: [[ФК Чарнаморац Адэса]], [[ФК Дынама Кіеў]], [[ФК Дняпро Дніпро|Дніпро]], [[ФК Шахцёр Данецк]], [[Металург (Запарожжа)]], [[Металіст (Харкаў)]], 6 клубаў з Расіі: [[ФК ЦСКА Масква]], [[ФК Спартак Масква]], [[ФК Тарпеда Масква]], [[ФК Дынама Масква]], [[ФК Аланія|Спартак (Уладзікаўказ)]], [[ФК Лакаматыў Масква]]. З гэтых клубаў маглі быць сфармаваныя канкурэнтныя чэмпіянаты. З беларускіх клубаў у савецкі час толькі [[ФК Дынама Мінск]] гуляў у Вышэйшай лізе чэмпіянату СССР. Наступнымі пасля мінскіх дынамаўцаў былі клубы з трэцяй па значнасці лігі СССР, якая дарэчы была падзелена на 8 зон. Беларускія клубы і ў сваёй зоне 5 трэцяй лігі былі «сярэднімі камандамі». У апошні раз у другой па значнасці лізе СССР [[ФК Дняпро Магілёў]] удзельнічаў у 1983 годзе. Дынама (Мінск) з першых каманд СССР узору 1982—1987 гг. да канца распаду СССР была «сярэдняй» камандай. Дынама Брэст пачынаючы з 1976 года выкарыстоўваўся як рэзерв для Дынама Мінск, часта падчас чэмпіянату з Дынама Брэст адклікаліся лепшыя футбалісты ў Дынама Мінск, што ўплывала на згулянасць і выніковае месца берасцейцаў. Дынама Мінск напярэдадні першага суверэннай чэмпіянату Рэспублікі Беларусь 1992 года выглядала відавочным лідарам. Да каманды з вышэйшай лігі СССР, якая толькі ўчора змагалася з [[ФК Дынама Кіеў]], [[ФК Спартак Масква]], дадаліся сераднякі і аўтсайдэры буфернай зоны трэцяй па значнасці лігі чэмпіянату СССР: [[ФК Дняпро Магілёў]], ФК Дынама Брэст, [[ФК Нёман Гродна|Хімік (Гродна)]], [[ФК Віцебск|КІМ (Віцебск)]], каманда з рэспубліканскай зоны чацвёртай па значнасці лігі чэмпіянату СССР: [[ФК Гомель|Гомсельмаш]], і каманды чэмпіянату БССР (у сістэме ліг савецкага футбола меў статус спаборніцтва калектываў фізічнай культуры). Фарміраванне першага беларускага чэмпіяната па футболе 1992: {| class="wikitable" !Парадак !Каманда !Папярэдні турнір !Месца ў папярэднім турніры !Ранг дывізіёна |- |1||[[ФК Дынама Мінск]]||Вышэйшая ліга чэмпіяната СССР па футболе||8 з 16||1 |- |2||[[ФК Дняпро Магілёў]]||Чэмпіянат СССР па футболе (другая ліга, захад)||12 з 22||3 |- |3||ФК Дынама Брэст||Чэмпіянат СССР па футболе (другая ліга, захад)||16 з 22||3 |- |4||[[ФК Віцебск|КІМ Віцебск]]||Чэмпіянат СССР па футболе (другая ліга, захад)||20 з 22||3 |- |5||[[ФК Нёман Гродна|Хімік Гродна]]||Чэмпіянат СССР па футболе (другая ліга, захад)||22 з 22||3 |- |6||[[ФК Гомель|Гомсельмаш]]||Чэмпіянат СССР па футболе (другая ніжэйшая ліга, 6 зона)||16 з 22||4 |- |7||[[ФК Маладзечна|Металург Маладзечна]]||Чэмпіянат БССР па футболе||1 з 16||5 |- |8||[[ФК Тарпеда Магілёў]]||Чэмпіянат БССР па футболе||2 з 16||5 |- |9||[[ФК Лакаматыў Віцебск|СКБ Віцебск]]||Чэмпіянат БССР па футболе||3 з 16||5 |- |10||[[ФК Тарпеда Мінск]]||Чэмпіянат БССР па футболе||4 з 16||5 |- |11||[[ФК Шахцёр Салігорск]]||Чэмпіянат БССР па футболе||5 з 16||5 |- |12||[[ФК Старыя Дарогі|Будаўнік (Старыя Дарогі)]]||Чэмпіянат БССР па футболе||6 з 16||5 |- |13||[[ФК Бабруйск|Трактар (Бабруйск)]]||Чэмпіянат БССР па футболе||9 з 16||5 |- |14||[[ФК Тарпеда-БелАЗ|БелАЗ (Жодзіна)]]||Чэмпіянат БССР па футболе||10 з 16||5 |- |15||[[ФК Ліда|Абутнік (Ліда)]]||Чэмпіянат БССР па футболе||11 з 16||5 |- |16||[[ФК Рэчыца-2014|Ведрыч]]||не ўдзельнічала ў вышэйназваных лігах||-||- |} === 1992—2011: «Дынама» (Бронзавыя медалі, матч з «Нёманам», першы Кубак) === У 1992 годзе дынамаўцы дэбютавалі ў чэмпіянаце Беларусі і адразу ж апынуліся на п’едэстале, заваяваўшы бронзавыя медалі.<ref name= "автоссылка1" >{{Cite web |url=https://dynamo-brest.by/club/about |title=О клубе |access-date=7 мая 2021 |archive-date=3 сакавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303015832/https://dynamo-brest.by/club/about |url-status=dead |lang=ru}}</ref> У 18-м туры, 25 жніўня 1996 года, у складзе «Дынама» ў хатнім паядынку супраць «[[ФК Маладзечна]]» (1:1) дэбютаваў (выйшаў на замену замест абаронцы Вольскага, на 86-й хвіліне сустрэчы) [[Раман Васілюк]] (ва ўзросце 17 гадоў 276 дзён). Пазней Раман Васілюк стаў лепшым бамбардзірам каманды ў гісторыі і ў 1999 годзе за вялікія тады грошы для беларускага чэмпіяната — 300 тыс. даляраў ЗША — перайшоў у [[ФК Славія Мазыр]]. У 2002 годзе з 18-га тура каманду трывала прымацавала да 10-й пазіцыі, і яна ў сілу турнірнай сітуацыі ніякім чынам не магла змяніць свайго статусу. Затое берасцейцы паўдзельнічалі ў размеркаванні «залатых» узнагарод. Гродзенскаму «[[ФК Нёман Гродна|Нёману]]», каб стаць чэмпіёнам і пазбегнуць «залатога» матча з [[ФК БАТЭ|БАТЭ]], неабходная была перамога ў апошняй выязной гульні ў Брэсце. Аднак берасцейцы ўперліся і, адказаўшы на выніковы стрэл Тарашчыка дакладным ударам Дзянісені, здолелі захаваць нічыйны зыход. З прыкрасці галоўны трэнер гродзенцаў Сяргей Саладоўнікаў назваў Брэст «футбольнай вёскай». Трэнер нездарма адчуваў нядобрае — у дадатковым матчы за «золата» перамога дасталася барысаўскаму БАТЭ. У 2006 годзе ў кубку Беларусі па футболе берасцейцы стартавалі выязным матчам у 1/4 Кубка краіны з «Шахцёрам». У першай гульні дзякуючы ўдарам Мазалеўскага (5, пас — Гагінашвілі) і Сокала (75) дынамаўцы святкавалі вікторыю. Праз чацвёра сутак у гульні ў адказ у сябе дома берасцейцы разграмілі «Шахцёр» — 4:1 (Мазалеўскі — 49, 90, Козак — 67, Гагінашвілі — 68) і чацвёрты раз у сваёй гісторыі выйшлі ў паўфінал Кубка краіны. У паўфінале Кубка лёс звёў два клубы, якія мелі зуб адзін на аднаго яшчэ з саюзных часоў, — «Дынама» і «Нёман». Берасцейцы ва ўпартай барацьбе здолелі выйсці ў фінал, згуляўшы ўнічыю дома — 2:2 (Гагінашвілі — 13, Мазалеўскі — 49) і атрымаўшы перамогу ў драматычным матчы ў Гародні — 1:2 (Мазалеўскі — 87, 92+). Дзмітрый Мазалеўскі ўсталяваў два кубкавыя рэкорды. Ён забівае ў 6 матчах запар (9 галоў). Да яго ніхто на працягу аднаго розыгрышу не забіваў так шмат. {| class="wikitable" |- !Дата !Стадыя !Каманда 1 !Лік !Каманда 2 |- |align=center| 10 жніўня 2006 ||1/16||align=right| [[ФК Смаргонь|Смаргонь (Д2)]] ||align=center| '''0:0''' (5:6 ^пен.) ||bgcolor="#bbeebb"|'''Дынама (Брэст)''' |- |align=center| 20 верасня 2006 ||1/8||align=right bgcolor="#bbeebb"| '''Дынама (Брэст)'''||align=center| '''4:1''' ||[[ФК СКВІЧ|Лакаматыў (Мінск)]] |- |align=center| 4 кастрычніка 2006 ||1/8||[[ФК СКВІЧ|Лакаматыў (Мінск)]] ||align=center| '''1:3''' ||align=right bgcolor="#bbeebb"|''' Дынама (Брэст) ''' |- |align=center| 1 красавіка 2007 ||1/4||align=right| [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр (Салігорск)]]||align=center| '''0:2''' || align=right bgcolor="#bbeebb"|'''Дынама (Брэст)''' |- |align=center| 5 красавіка 2007 ||1/4||align=right bgcolor="#bbeebb"|'''Дынама (Брэст)'''||align=center| '''4:1''' || [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр (Салігорск)]] |- |align=center| 10 красавіка 2007 ||1/2||align=right|Дынама (Брэст)||align=center| '''2:2''' || [[ФК Нёман Гродна|Нёман (Гродна)]] |- |align=center| 2 мая 2007 ||1/2||align=right |[[ФК Нёман Гродна|Нёман (Гродна)]]||align=center| '''1:2''' || bgcolor="#bbeebb"|'''Дынама (Брэст)''' |} Фінал адбыўся 27 мая ў Мінску ў трыццаціградусную спякоту ў шэсць гадзін вечара і завяршыўся драматычнай перамогай берасцейцаў. Як фаварыт пары разглядаліся барысаўчане, якія з’яўляліся на той момант больш класнай камандай, чэмпіёнам і аднаасобным лідарам першынства. Аднак берасцейцы збянтэжылі спаборніка тым, што за кошт выдатнай хуткасці аператыўна пераводзілі мяч да штрафной БАТЭ. У цэлым, гэта была гульня роўных сапернікаў, перамагчы мог кожны — усё звялося да адзінаццаціметровых удараў. «Дынама» першымі прамахнуліся, а затым брамнік «Дынама» Цыгалка ўзяў два мячы. {{Футбольныматч | bg=#FFD700 | дата=[[27 мая]] [[2007]] | час= 18:00 | стадыён='''Стадыён:''' [[Дынама (стадыён, Мінск)|Дынама]],<br/>[[Выява:Coat of arms of Minsk.svg|18px]] [[Мінск]] | гледачоў=9500 | арбітр=А. Чабыкін ([[Мінск]]) | каманда1=Дынама ([[Брэст]]) | каманда2=[[ФК БАТЭ|БАТЭ]] ([[Барысаў]]) | лік=0:0 <br /> ([[Пенальці|пен.]] 4:3) | галы1= | галы2= | справаздача= }} У 2011 годзе брэсцкі стадыён у тройцы самых наведвальных стадыёнаў краіны, але лічба сярэдняй наведвальнасці (каля 3 тысяч гледачоў на матчы) у параўнанні з мінулым годам упала на паўтысячы. === 2012: «Брэст» === У пачатку 2010-х гадоў каманда сутыкнулася з фінансавымі цяжкасцямі. У канцы 2011 года каманда змяніла назву пасля таго, як БФСТ «Дынама» павысіла стаўку аплаты за права карыстання брэндам «Дынама» ў 6,5 разоў<ref>[https://brestcity.com/blog/brestskoe-dinamo-pomenyaet-svoe-nazvanie брэсцкае «Дынама» памяняе сваю назву?]</ref>. У пачатку 2012 года кіраўніцтвам клуба было зацверджана новая назва «Брэст» <ref>[https://sport.tut.by/news/football/267122.html у новым сезоне брэсцкае «Дынама» будзе называцца ФК «Брэст»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191104142807/https://sport.tut.by/news/football/267122.html |date=4 лістапада 2019 }}</ref>. === 2012—2015: Дынама Брэст === У лістападзе 2012 года каманда вярнулася да старой назвы, зарэгістраваўшыся як «Дынама-Брэст». У [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]], па прызнанні галоўнага трэнера, некаторыя гульцы былі вымушаныя падпрацоўваць пасля трэніровак гандлем, грузчыкамі і рамонтам дамоў<ref>{{Cite web |title=Футбол. Васіль Сарычаў: развал каманды майстроў з абласнога цэнтра — не проста надзвычайнае здарэнне. Гэта сімптом і пляма на рэпутацыі |url=https://www.pressball.by/news/football/223079 |accessdate=7 мая 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191104142807/https://www.pressball.by/news/football/223079 |archivedate=4 лістапада 2019 |url-status=dead }}</ref>. Перад пачаткам [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|чэмпіянату 2016 года]] паведамлялася аб магчымым пераходзе каманды з вышэйшай у першую лігу, аднак дапамога [[Брэсцкі абласны выканаўчы камітэт|Брэсцкага аблвыканкама]] дазволіла пагасіць частку даўгоў і заявіцца ў вышэйшую лігу<ref>{{Cite web |title=Футбол. Брэсцкае «Дынама» атрымала ад аблвыканкама 500 млн рублёў. Каманда будзе выступаць у вышэйшай лізе |url=https://www.pressball.by/news/football/223757 |accessdate=7 мая 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191104142806/https://www.pressball.by/news/football/223757 |archivedate=4 лістапада 2019 |url-status=dead }}</ref>. Паколькі многія гульцы ўжо пакінулі каманду, да выступленняў актыўна прыцягвалі гульцоў з іншых каманд Брэсцкай вобласці і з дубля «Дынама». === 2016—2020 (Фінансы, Марадона, кубкі, чэмпіёнства) === Улетку 2016 года каманда перайшла пад кантроль зарэгістраванай у [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты|Аб’яднаных Арабскіх Эміратах]] кампаніі «Sohra Overseas». Першапачаткова новым уладальнікам клуба быў прадстаўлены «Шэйх Поль Даэр» <ref>[https://sport.tut.by/news/football/505754.html Шэйх з ААЭ распавёў, што падштурхнула яго на супрацоўніцтва з брэсцкім «Дынама»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210123122613/https://sport.tut.by/news/football/505754.html |date=23 студзеня 2021 }}</ref>. Неўзабаве было абвешчана, што ўладальнікам кампаніі і клуба з’яўляецца ураджэнец Брэсцкай вобласці [[Аляксандр Мікалаевіч Зайцаў (бізнесмен)|Аляксандр Зайцаў]]<ref name=tut2>[https://news.tut.by/economics/616167.html «З Румасам сяброўскія адносіны». Бізнэсовец, які прывез Марадону ў Брэст, даў вялікае інтэрв’ю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191104122626/https://news.tut.by/economics/616167.html |date=4 лістапада 2019 }}</ref>. У 2018 годзе Зайцаў так ахарактарызаваў куплю: {{Цытата|У дзяцінстве заўзеў за брэсцкае "Дынама". Калі некалькі гадоў таму клуб мог стаць банкрутам і вылецець з вышэйшай лігі чэмпіянату Беларусі, мне стала крыўдна за такое становішча спраў. Гэта была даніна дзяцінству, калі хочаце.<ref name=tut2 />}} Другі раз дынамаўцы атрымалі перамогу ў Кубку Беларусі па футболе праз 10 гадоў, у 2017 годзе. Вырашальны паядынак адбыўся 28 траўня ў Гродне. [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр (Салігорск)]] адкрыў лік у сярэдзіне другога тайма. Дынамаўцы аднавілі раўнавагу на 82-й хвіліне дзякуючы дакладнаму ўдару Аляксея Легчыліна. У дадатковыя 30 хвілін лічбы на табло не змяніліся. У серыі пасляматчавых адзінаццаціметровых ніхто не хацеў саступаць. Дзевятнаццаць стрэлаў з абодвух бакоў апынуліся трапнымі. Дваццатым да «кропкі» выйшаў абаронца «Шахцёра» Аляксей Янушкевіч і не здолеў перайграць галкіпера Жэрэмі Малерба. {{Футбольныматч | bg=#FFD700 | дата=<small>[[28 мая]] [[2017]]</small> | час=17:00 | стадыён='''Стадыён:''' [[Нёман (спартыўны комплекс, Гродна)|«Нёман»]],<br/>[[Гродна]] | гледачоў= 8500 | арбітр=Аляксей Кульбакоў ([[Гомель]]) | каманда1=[[ФК Дынама-Брэст|Дынама-Брэст]] | каманда2=[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр (Салігорск)]] | лік= 1:1 <br /> ([[Пенальці|пен.]] 10:9) | галы1= [[Аляксей Лягчылін|А. Лягчылін]] {{гол|82}}<br/><br/>[[Дзмітрый Алісейка|Дз. Алісейка]] [[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]]<br/>[[Леандра Торэс|Л. Торэс]] [[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]]<br/>[[Павел Сядзько|П. Сядзько]] [[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]]<br/>[[Дыксан Афааква|Д. Афааква]] [[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]]<br/>[[Джаэл Фамее|Дж. Фамее]] [[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]]<br/>[[Аляксей Лягчылін|А. Лягчылін]] [[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]]<br/>[[Андрэй Уладзіміравіч Лебедзеў (футбаліст)|А. Лебедзеў]] [[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]]<br/>[[Максім Вітус|М. Вітус]] [[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]]<br/>[[Адрыян Аўрэмія|А. Аўрэмія]] [[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]]<br/>[[Дзмітрый Мазалеўскі|Дз. Мазалеўскі]] [[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]]<br/> | галы2= {{гол|69}} [[Віталь Лісаковіч|В. Лісаковіч]]<br/><br/>[[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]] [[Павел Рыбак|П. Рыбак]]<br/>[[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]] [[Эдгар Аляхновіч|Э. Аляхновіч]]<br/>[[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]] [[Віталь Лісаковіч|В. Лісаковіч]]<br/>[[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]] [[Мікалай Януш|М. Януш]]<br/>[[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]] [[Любан Црэпуля|Л. Црэпуля]]<br/>[[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]] [[Ігар Бурко|І. Бурко]]<br/>[[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]] [[Сяргей Мацвейчык|С. Мацвейчык]]<br/>[[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]] [[Юрый Кавалёў|Ю. Кавалёў]]<br/>[[Выява:Soccerball shad check.svg|14px]] [[Ілья Алексіевіч|І. Алексіевіч]]<br/>[[Выява:Soccerball shade cross.svg|14px|Брамнік]] [[Аляксей Янушкевіч|А. Янушкевіч]] | справаздача= [http://www.football.by/stat/belarus/cup2016/8/1/ справаздача] }} 15 мая 2018 года старшынёй праўлення клуба стаў [[Дыега Марадона]]. Кантракт з клубам быў разлічаны на тры гады. Аргенцінец павінен быў займацца пытаннямі стратэгічнага развіцця клуба, а таксама ўзаемадзейнічаць з усімі яго структурнымі падраздзяленнямі, уключаючы дзіцячую акадэмію. Аднак з ліпеня Марадона не прыязджаў у [[Беларусь]]. У трэці раз берасцейцы заваявалі Кубак Беларусі па футболе у 2018 годзе. Фінал адбыўся 19 траўня на магілёўскім стадыёне «Спартак» з [[ФК БАТЭ]]. Барысаўчане двойчы вялі ў ліку, але дынамаўцы дзякуючы галам Арцёма Мілеўскага і Джоэля Фамее аднаўлялі раўнавагу. А на 89-й хвіліне Павел Няхайчык прынёс берасцейцам перамогу-3:2. Упершыню ў гісторыі турніру адной з каманд атрымалася заваяваць ганаровы трафей два года запар. {{Футбольныматч | bg = #FFD700 | дата = <small>[[19 мая]] [[2018]]</small> | час = 18:30 | стадыён = '''Стадыён:''' [[Спартак (стадыён, Магілёў)|«Спартак»]],<br/>[[Магілёў]] | гледачоў = 7200 | арбітр = [[Сяргей Цынкевіч]] ([[Асіповічы]]) | каманда1 = [[ФК БАТЭ|БАТЭ (Барысаў)]] | каманда2 = [[ФК Дынама-Брэст|Дынама-Брэст]] | лік = 2:3 | галы1 = [[Мірка Іваніч|М. Іваніч]] {{гол|13}} {{гол|49}} | галы2 = {{гол|33}} [[Арцём Мілеўскі|А. Мілеўскі]]<br/>{{гол|75}} [[Джаэл Фамее|Дж. Фамее]]<br/>{{гол|88}} [[Павел Няхайчык|П. Няхайчык]] | справаздача = [http://www.football.by/stat/belarus/cup2017/9/1/ справаздача] }} 24 лістапада 2019 года ў 29-м туры [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|чэмпіянату Беларусі]] берасцейцы на сваім полі перамаглі «[[ФК Віцебск|Віцебск]]» з лікам 1:0. У год тысячагоддзя Брэста «Дынама» датэрмінова заваявала залатыя медалі і першы чэмпіёнскі кубак у гісторыі клуба. == Дасягненні == === СССР/БССР === * 1/16 Кубка СССР 1969 года. * Трэцяе месца ў першай зоне 2-й лігі (трэці па рангу дывізіён у СССР), выйграўшы пераходны матч патрапілі ў першую лігу ў 1968 годзе. * Другое месца ў першай зоне 2-й лігі ў 1976 годзе. === Беларусь === '''[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Чэмпіянат Беларусі]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]] (1): [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|2019]] * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]: [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|1992]] '''[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак Беларусі]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (3): [[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|2007]], [[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|2017]], [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|2018]] * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст: [[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|2020]] '''[[Суперкубак Беларусі па футболе|Суперкубак Беларусі]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Суперкубак Беларусі па футболе|Суперкубка Беларусі]] (3): [[Суперкубак Беларусі па футболе 2018|2018]], [[Суперкубак Беларусі па футболе 2019|2019]], [[Суперкубак Беларусі па футболе 2020|2020]] '''[[Чэмпіён Беларусі па футболе сярод дублёраў|Чэмпіянат Беларусі сярод дублёраў]]''' * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Срэбны прызёр (3): 2004, 2017, 2018 * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр: 2006 == Заўзятары == Берасцейскія заўзятары лічацца аднымі з самых лепшых у Беларусі<ref name="sb.by"/><ref name="by.tribuna.com"/>. Акрамя Брэста у «Дынама» (Брэст) ёсьць заўзятары ў іншых гарадах [[Мінск]], [[Пінск]], [[Кобрын]], [[Бяроза]], [[Баранавічы]]. Ультрас Дынама (Брэст) мае назву BWD (Blue-White Devils, Бела-Галубыя Д’яблы). Датай заснавання лічыцца 1 жніўня 1998 года, калі на матчы Дынама-Брэст — [[ФК Маладзечна]] была агранізавана першая падтрымка <ref name="pressball.by">{{cite web|title=Фан-секта берасцейскага "Дынама". Востравок са сваім статутам|url=https://www.pressball.by/articles/others/digest/99925.html|date=2017-10-17|url-status=live}}{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}}</ref>. === Узаемаадносіны з іншымі клубамі === Заўзятары «Дынама» (Брэст) падтрымліваюць сяброўскія адносіны з фанатамі [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]], [[ФК Хваля Пінск]], [[ФК Кобрын]]. З замежных каманд: польская [[ФК Сталь Сталёва Воля]] ([[Сталёва Воля]]). Прынцыповымі супернікамі на поле з’яўляецца гродзенскі [[ФК Нёман Гродна|Нёман]], на трыбунах (сярод зяўзятараў): [[ФК Белшына|Белшына]] (Бабруйск), [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]] (Салігорск), [[ФК Партызан Мінск|МТЗ-РІПА]], [[ФК Гомель|Гомель]], [[ФК Дняпро Магілёў|Дняпро (Магілёў)]]. == Заходняе дэрбі. Дынама (Брэст) — [[ФК Нёман Гродна]] == Прынцыповае суперніцтва ёсць у Дынама (Брэст) з Нёман (Гродна). Гульні абодвух каманд іменуюцца «Заходнім дэрбі». Суперніцтва складаецца не толькі па тэрытарыяльнаму прынцыпу: Гродна і Брэст знаходзяцца на захадзе Беларусі і сталыя удзельнікі Чэмпіяната Беларусі па футболе; але з-за матча сезона 2002 года, калі Дынама (Брэст) і Нёман (Гродна) гулялі паміж сабой у межах чэмпіяната Беларусі па футболе. Тады Дынама (Брэст) знаходзілася ў сярэдзіне табліцы і не вырашала ніякіх задач, а Нёман (Гродна) наадварот — упершыню ў гісторыі — прэтэндаваў на перамогу ў чэмпіянаце і на працягу чэмпіяната ішоў на першым месцы. Дынама (Брэст) паказала прыцыповы спартыўны прынцып і згуляла з Нёман (Гродна) у нічыю — 1:1, «дзякуючы» гэтаму Нёман (Гродна) і Батэ (Барысаў) набралі аднолькавую колькасць балаў, быў назначаны залаты матч чэмпіяната Беларусі па футболе 2002 года ў якім у дадатковы час Батэ (Барысаў) перамог гарадзенцаў з «Нёмана» — 1:0, Батэ (Барысаў) стаў чэмпіёнам, а «Нёман» (Гродна) заняў толькі другое месца ў добра праведзеным сезоне. Нёман (Гродна) і па цяперашні час не можа пераадолець гэта дасягненне. == Дынамаўскае дэрбі: Дынама (Брэст) — [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] == З’яўляецца сяброўскім дэрбі, бо фанаты абодвух клубаў добра ставяцца адзін да аднаго. Часта можна назіраць, калі фанаты абодвух клубаў займаюць адзін сектар, ці сектары побач, і крычаць крычалкі разам. == Брэсцкае дэрбі. Дынама (Брэст) — [[ФК Рух Брэст|Рух (Брэст)]] == Раней Рух (Брэст) быў спачатку клубам фанатаў Дынама, а потым перайшоў у фарм-клуб. У «Руха» з’яўляліся фаны і ён лічыўся сяброўскім клубам Дынама (Брэст)<ref name="pressball.by"/>. Але пасля таго, як клуб для выхада ў Вышэйшую лігу стаў самастоўным, стаўленне брэскіх заўзятараў да «Руха» рэзка пагоршылася. == Заўзятары (Ультрас) == === Горад над Бугам === Перад пачаткам кожнага матча футбалісты «Дынама-Брэст» падыходзяць да сектара фанатаў і перакрыкваюцца лозунгам-поклічам «Горад над Бугам», пры гэтым астатнія сектары пры наяўнасці заўзятараў «Дынама-Брэста» далучаюцца да пераклічкі. === Зорнае неба === На працягу матча з удзелам ФК «Дынама-Брэст», асабліва ў хатніх матчах, у цёмны час сутак, заўзятары і фанаты здзяйсняюць пераклічку «Горад над Бугам» або рускае «Вперёд, Дінамо» (ці «Толькі, Дынама») з узняццем угару рэчаў (звычайна, мабільны тэлефон з уключаным ліхтарыкам), якія даюць святло. == Цяперашні склад == ''Станам {{на|8|2024}}, згодна з афіцыйным сайтам клуба''<ref>{{cite web|title=ОСНОВНОЙ СОСТАВ|url=https://dynamo-brest.by/dynamo-1/team/players|work=Афіцыйны сайт брэсцкага «Дынама»|date=|access-date=2024-03-07|lang=ru|archive-date=18 снежня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211218220514/https://dynamo-brest.by/dynamo-1/team/players|url-status=dead}}</ref>. {{Склад}} {{Ігрок|16|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Міхаіл Казакевіч]]||2002}} {{Ігрок|26|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Даніла Кашталян||2006}} <!--{{Ігрок|35|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Глеб Трацяк]]||2003}}--> {{Ігрок|91|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Дзмітрый Дудар]]||1991}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|2|{{Сцяг|Камерун}}|Аб|Жорж Мусінга||1995}} {{Ігрок|5|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Максім Касараб]]||2003}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Ягор Хралянкоў||2005}} {{Ігрок|19|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Уладзіслаў Лях]]||1999}} {{Ігрок|30|{{Сцяг|Сьера-Леонэ}}|Аб|Абдул Кабія||2001}} {{Ігрок|33|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Арцём Рахманаў]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1990}} {{Ігрок|34|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Аляксей Вакуліч]]|у арэндзе з «[[ФК Арсенал Тула|Арсенала]]» Тула|1998}} {{Ігрок|59|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Ілья Калпачук]]||1990}} {{Ігрок|87|{{Сцяг|Габон}}|Аб|Стэйн Эсано||1998}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|4|{{Сцяг|Нігерыя}}|ПА|Адэвале Аладае||2001}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Данііл Нарчук||2006}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|7|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Аляксандр Свірэпа]]|у арэндзе з «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск|1999}} {{Ігрок|11|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Дзяніс Кавалевіч||2001}} {{Ігрок|15|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Сяргей Кісляк]]||1987}} {{Ігрок|22|{{Сцяг|Ліберыя}}|ПА|Дэвід Твэ||1998}} {{Ігрок|23|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Эдгар Аляхновіч]]||1987}} {{Ігрок|24|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Ягор Карцоў|у арэндзе з «[[ФК Ленінградзец|Ленінградца]]»|2000}} {{Ігрок|27|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Арцём Турыч]]||2005}} {{Ігрок|29|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Яраслаў Арашкевіч]]||2000}} {{Ігрок|42|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Мікіта Бурак||2004}} {{Ігрок|62|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Міхаіл Гардзяйчук]]||1989}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|10|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|[[Ілья Чарняк]]||2002}} {{Ігрок|55|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Ілья Сядро||2005}} {{Ігрок|63|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|[[Герман Баркоўскі]]||2002}} {{Ігрок|78|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Ілья Юркевіч||2005}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб === * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Бразевіч]] (нар. 1973) — галоўны трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Дзямешка]] (нар. 1986) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Ігар Тарлоўскі]] (нар. 1974) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Уладзімір Селькін]] (нар. 1972) — трэнер брамнікаў * {{Сцяг|Беларусь}} [[Андрэй Чалмадзееў]] (нар. 1989) — галоўны трэнер дубля * {{Сцяг|Беларусь}} [[Андрэй Цэван]] (нар. 1986) — трэнер дубля * {{Сцяг|Беларусь}} [[Юрый Афанасенка]] (нар. 1973) — трэнер брамнікаў дубля == Статыстыка выступленняў == === Чэмпіянат і Кубак Беларусі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=70|Сезон !width=120|Ліга !width=30|{{Comment|М|Месца}} !width=30|{{Comment|Г|Гульняў}} !width=30|{{Comment|В|Перамогі}} !width=30|{{Comment|Н|Нічыі}} !width=30|{{Comment|П|Паражэнні}} !width=60|Галы !width=45|Ачкі ![[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] !width=200|Бамбардзіры !width=60|Мячы !width=120|Заўвагі |- | 1992 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|Першая]] (Д1) ||style="background:#cc9966"| '''3''' || 15 || 8 || 3 || 4 || <nowiki>21–10</nowiki> || '''19''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 1992|Паўфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} [[Аляксандр Герасімук]], <br /> {{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} [[Валерый Кандраценка]]|| 4 || |- | 1992/93 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993|Першая]] (Д1) || '''7''' || 32 || 13 || 9 || 10 || <nowiki>33–29</nowiki> || '''35''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992/1993|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} [[Аляксандр Герасімук]] || 5 || |- | 1993/94 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994|Першая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 11 || 9 || 10 || <nowiki>30–29</nowiki> || '''31''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 1993/1994|Паўфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} [[Юрый Лагодзіч]], <br /> {{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} [[Андрэй Гарнастаеў]] || 5 || |- | 1994/95 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|Першая]] (Д1) || '''10''' || 30 || 9 || 10 || 11 || <nowiki>33–33</nowiki> || '''28''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1994/1995|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} [[Юрый Лагодзіч]] || 8 || |- | 1995 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|Першая]] (Д1) || '''10''' || 15 || 5 || 2 || 8 || <nowiki>27–32</nowiki> || '''17''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1995/1996|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Юрый Лагодзіч]] || 6 || |- | 1996 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Першая]] (Д1) || '''10''' || 30 || 7 || 11 || 12 || <nowiki>39–43</nowiki> || '''32''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|Чвэрцьфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Віталь Кірылка]] || 12 || |- | 1997 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Першая]] (Д1) || '''7''' || 30 || 12 || 6 || 12 || <nowiki>44–52</nowiki> || '''42''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Раман Васілюк]] || 12 || |- | 1998 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Вышэйшая]] (Д1) || '''9''' || 28 || 12 || 2 || 14 || <nowiki>40–40</nowiki> || '''38''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Раман Васілюк]] || 18 || Змена назваў ліг |- | 1999 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|Вышэйшая]] (Д1) || '''7''' || 30 || 14 || 4 || 12 || <nowiki>59–52</nowiki> || '''46''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|Чвэрцьфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Раман Васілюк]] || 17 || |- | 2000 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|Вышэйшая]] (Д1) || '''10''' || 30 || 10 || 4 || 16 || <nowiki>37–51</nowiki> || '''34''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Максім Сухавееў]] || 8 || |- | 2001 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 26 || 8 || 5 || 13 || <nowiki>26–38</nowiki> || '''29''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|Паўфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Вадзім Бойка]] || 10 || |- | 2002 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|Вышэйшая]] (Д1) || '''10''' || 26 || 8 || 8 || 10 || <nowiki>25–26</nowiki> || '''32''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Вадзім Бойка]] || 11 || |- | 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 30 || 5 || 12 || 13 || <nowiki>21–49</nowiki> || '''27''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|1/16 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Андрэй Лясюк]], <br /> {{Сцяг|Украіна||20px}} [[Раман Свінціцкі]] || 3 || |- | 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 10 || 9 || 11 || <nowiki>39–41</nowiki> || '''39''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Раман Васілюк]] || 17 || |- | 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 26 || 11 || 3 || 12 || <nowiki>39–33</nowiki> || '''36''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|Чвэрцьфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Вадзім Бойка]] || 12 || |- | 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|Вышэйшая]] (Д1) || '''9''' || 26 || 8 || 7 || 11 || <nowiki>17–31</nowiki> || '''31''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|Пераможца]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Дзмітрый Мазалеўскі]] || 5 || |- | 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|Вышэйшая]] (Д1) || '''12''' || 26 || 6 || 8 || 13 || <nowiki>23–31</nowiki> || '''25''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Віктар Віктаравіч Сокал|Віктар Сокал]] || 9 || |- | 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 30 || 13 || 8 || 9 || <nowiki>40–34</nowiki> || '''47''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|1/16 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Дзмітрый Мазалеўскі]] || 13 || |- | 2009 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 26 || 10 || 8 || 8 || <nowiki>30–24</nowiki> || '''38''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|1/16 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Раман Васілюк]] || 11 || |- | 2010 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 33 || 12 || 10 || 11 || <nowiki>48–40</nowiki> ||'''46''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|Чвэрцьфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Мікалай Януш]] || 10 || |- | 2011 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|Вышэйшая]] (Д1) || '''10''' || 33 || 8 || 11 || 14 || <nowiki>38–46</nowiki> || '''35''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|Чвэрцьфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Бразілія||20px}} [[Давід Лазары]] || 8 || |- | [[Сезон 2012 ФК Брэст|2012]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 8 || 5 || 17 || <nowiki>27–38</nowiki> || '''29''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|Чвэрцьфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Уладзімір Хвашчынскі]] || 9 || |- | [[Сезон 2013 ФК Дынама-Брэст|2013]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 32 || 11 || 7 || 14 || <nowiki>32–41</nowiki> || '''40''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Мікалай Сігневіч]] || 10 || |- | [[Сезон 2014 ФК Дынама-Брэст|2014]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 32 || 7 || 5 || 20 || <nowiki>29–68</nowiki> || '''26''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|Паўфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Раман Васілюк]] || 8 || |- | [[Сезон 2015 ФК Дынама-Брэст|2015]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|Вышэйшая]] (Д1) || '''12''' || 26 || 7 || 3 || 16 || <nowiki>23–42</nowiki> || '''24''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Раман Васілюк]] || 8 || |- | [[Сезон 2016 ФК Дынама-Брэст|2016]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 11 || 7 || 12 || <nowiki>38–38</nowiki> || '''40''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|Пераможца]] || align="left"|{{Сцяг|Гана||20px}} [[Джаэл Фамее]], <br /> {{сцяг|Кот-д’Івуар||20px}} [[Ідрыса Куятэ]]|| 5 || |- | [[Сезон 2017 ФК Дынама-Брэст|2017]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 30 || 14 || 9 || 7 || <nowiki>47–26</nowiki> || '''51''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|Пераможца]] || align="left"|{{Сцяг|Аргенціна||20px}} [[Леандра Торэс]] || 10 || |- | [[Сезон 2018 ФК Дынама-Брэст|2018]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 30 || 14 || 10 || 6 || <nowiki>52–30</nowiki> || '''52''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Павел Савіцкі]] || 15 || |- | 2019 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|Вышэйшая]] (Д1) ||style="background:gold"| '''1''' || 30 || 23 || 6 || 1 || <nowiki>70–22</nowiki> || '''75''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|Фіналіст]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Дзяніс Лапцеў]], <br /> {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Павел Няхайчык]] || 12 || |- | 2020 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 30 || 17 || 3 || 10 || <nowiki>63–40</nowiki> || '''54''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Дзяніс Лапцеў]] || 11 || |- | 2021 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 30 || 8 || 14 || 8 || <nowiki>32–32</nowiki> || '''38''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|Чвэрцьфінал]] || align="left"|{{сцяг|Украіна||20px}} [[Станіслаў Беленькі]] || 13 || |- | 2022 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|Вышэйшая]] (Д1) || '''13''' || 30 || 5 || 12 || 13 || <nowiki>29–43</nowiki> || '''27''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Міхаіл Гардзяйчук]] || 5 || |- | 2023 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Вышэйшая]] (Д1) || '''10''' || 28 || 9 || 3 || 16 || <nowiki>33–50</nowiki> || '''30''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|1/8 фіналу]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Міхаіл Гардзяйчук]] || 12 || |- | 2024 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 30 || 14 || 7 || 9 || <nowiki>62–37</nowiki> || '''49''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2024/2025|Чвэрцьфінал]] || align="left"|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Ягор Карцоў]] || 16 || |- |} === Буйныя перамогі і паразы === * Самая буйная перамога — 7:0 («[[ФК Тарпеда Магілёў|Тарпеда-Кадзіна]]», 1996; «[[ФК Маладзечна|Маладзечна]]», 1999). * Самая буйная параза — 0:7 («[[ФК Белшына|Белшына]]», «[[ФК Нафтан|Нафтан]]», 2014). === Міжнародныя кубкі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" ! Сезон ! Кубак ! Раўнд ! colspan=2|Клуб ! Першыя матчы ! Адказныя матчы ! colspan=2|Вынік |- |align="center" |[[Кубак УЕФА 2007/2008|2007—2008]] |[[Кубак УЕФА]] |align="center"|1 к/р |align="center"|{{Сцяг|Латвія}} |[[ФК Металург Ліепая|Металург (Ліепая)]] |align="center"|1:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|1:2 ({{Comment|Х|Хатні}}) | align="center"|'''2:3''' || [[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |align="center" |[[Ліга Еўропы УЕФА 2017/2018|2017—2018]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |align="center"|2 к/р |align="center"|{{Сцяг|Аўстрыя}} |[[ФК Альтах|Альтах]] |align="center"|1:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|0:3 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|'''1:4''' || [[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |align="center" rowspan="2"|[[Ліга Еўропы УЕФА 2018/2019|2018—2019]] |rowspan="2"|[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |align="center"|2 к/р |align="center"|{{Сцяг|Грэцыя}} |[[ФК Атрамітас Афіны|Атрамітас (Афіны)]] |align="center"|4:3 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|1:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) | align="center"| '''5:4'''|| [[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]] |- |align="center"|3 к/р |align="center"|{{Сцяг|Кіпр}} |[[ФК Апалон Лімасол|Апалон (Лімасол)]] |align="center"|0:4 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|1:0 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"| '''1:4''' || [[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |align="center" rowspan="3"|[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2020/2021|2020—2021]] |rowspan="3"|[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |align="center"|1 к/р |align="center"|{{Сцяг|Казахстан}} |[[ФК Астана|Астана]] |align="center" colspan="3"|6:3 ({{Comment|Х|Хатні}}) || [[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]] |- |align="center"|2 к/р |align="center"|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна}} |[[ФК Сараева|Сараева]] |align="center" colspan="3"|2:1 ({{Comment|Х|Хатні}}) || [[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]] |- |align="center"|3 к/р |align="center"|{{Сцяг|Ізраіль}} |[[ФК Макабі Тэль-Авіў|Макабі (Тэль-Авіў)]] |align="center" colspan="3"|0:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) || [[Файл:Symbol arrow down.svg|17px]] |- |align="center" |[[Ліга Еўропы УЕФА 2020/2021|2020—2021]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |align="center"|плэй-оф |align="center"|{{Сцяг|Балгарыя}} |[[ФК Лудагорац Разград|Лудагорац (Разград)]] |align="center" colspan="3"|0:2 ({{Comment|Х|Хатні}}) || [[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |align="center" |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2021/2022|2021—2022]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |align="center"|2 к/р |align="center"|{{Сцяг|Чэхія}} |[[ФК Вікторыя Пльзень|Вікторыя (Пльзень)]] |align="center"|1:2 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|1:2 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|'''2:4''' || [[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |align="center" |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2025/2026|2025—2026]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |align="center"|1 к/р |align="center"|{{Сцяг|Чарнагорыя}} |[[ФК Суцьеска Нікшыч|Суцьеска (Нікшыч)]] |align="center"|2:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|0:2 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|'''2:3''' || [[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |} == Фарм-клубы == У 1995—1998 гг. у [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой (трэцяй) лізе (Д3)]] гуляла команда «Дынама»-2 Брэст<ref>[http://footballfacts.ru/clubs/32850-dinamo2-brest «Дынама»-2, г. Брэст на сайце Footballfacts.ru]</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center" !Сезон !Чэмпіянат, ліга !Месца !Г !П !Н !П !Мячы !А !Заўвагі |- |1995 |[[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|Трэцяя ліга, зона «А»]] |8 з 11 |10 |3 |3 |4 |11-17 |12 | |- |1996 |[[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Трэцяя ліга, зона «А»]] |9 з 15 |28 |11 |1 |16 |31-53 |34 |У зоне «А» гуляў таксама дынамаўскі [[фарм-клуб]] «[[Берэст (футбольны клуб)|Берэст]]»<ref>[https://footballfacts.ru/club/33658-berestbrest ФК «Берэст», г. Брэст на сайце Footballfacts.ru]</ref>. |- |1997 |[[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Трэцяя ліга, зона «Б»]] |7 з 15 |28 |12 |3 |13 |50-36 |39 | |- |1998 |[[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Другая ліга, зона «Б»]] |11 з 16 |30 |9 |6 |15 |47-58 |33 | |} Яшчэ адзін фарм-клуб [[ФК Рух Брэст|Рух]] створаны ў 2016 годзе на базе клуба заўзятараў «Дынама-Брэст». Першапачаткова аматарскі клуб у 2017 годзе заявіўся ў чэмпіянат Брэсцкай вобласці, у гэты час у каманду сталі прыцягвацца ў асноўным выхаванцы і былыя дублёры брэсцкага «Дынама». У лістападзе 2017 года стала вядома, што «Рух» стаў фарм-клубам «Дынама» і на наступны сезон заявіцца ў Другую лігу чэмпіянату Беларусі, а галоўным трэнерам стане вядомы беларускі футбаліст і трэнер [[Андрэй Зыгмантовіч]]<ref>[https://by.tribuna.com/football/1057090551.html У 2018 годзе фарм-клуб берасцейскага «Дынама» «Рух» выступіць у другой лізе]</ref>. У сезоне 2018 склад каманды ў асноўным склалі былыя дублёры «Дынама», якія паспелі згуляць у розных лігах беларускага чэмпіянату. Ад самага пачатку каманда ўпэўнена ішла ўверсе табліцы, доўгі час змагалася за першы радок з «[[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачамі]]», і толькі па выніках апошняга тура «Рух» забяспечыў перамогу ў лізе. У сезоне 2019 «Рух» перастаў быць фарм-клубам «Дынама» і стаў самастойнай камандай, каб заявіцца у Вышэйшую лігу. У лютым 2020 года футбольны клуб Дынама-Брэст абвясціў аб стварэнні даччынай каманды «[[ФК Маларыта|Дынама-Брэст-1960]]» ([[Маларыта]]). У першапачатковы склад калектыву былі прыцягнутыя футбалісты з [[Брэст]]а і [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], якія да гэтага пакінулі «Дынама-Брэст» або «[[ФК Рух Брэст|Рух]]»<ref>[https://www.b-g.by/news/v-breste-poyavilas-tretya-futbolnaya-komanda-kotoraya-budet-igrat-v-malorite «Дынама-Брэст-1960» заявілася ў Другую лігу чэмпіянату Беларусі і будзе праводзіць матчы ў райцэнтры.]</ref>. У дэбютным для сябе сезоне клуб заняў 7-е месца. {|class="wikitable" style="text-align: center;" !style="background: Blue; color:white" align=center width=55|Сезон !style="background: Blue; color:white" align=center width=150|Ліга !style="background: Blue; color:white" align=center width=50|{{Comment|М|Месца}} !style="background: Blue; color:white" align=center width=30|{{Comment|Г|Гульні}} !style="background: Blue; color:white" align=center width=30|{{Comment|П|Перамогі}} !style="background: Blue; color:white" align=center width=30|{{Comment|Н|Нічыі}} !style="background: Blue; color:white" align=center width=30|{{Comment|П|Паразы}} !style="background: Blue; color:white" align=center width=90|{{Comment|РМ|Розніца мячоў}} !style="background: Blue; color:white" align=center width=30|{{Comment|А|Ачкі}} !style="background: Blue; color:white" align=center width=150|Кубак Беларусі !style="background: Blue; color:white" align=center width=250|Заўвагі |- |2020 |style="background:#white"|[[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Другая ліга (Група А)]] |4 (11) |20 |13 |2 |5 |71 — 29 |'''41''' |не ўдзельнічала |Стыкавыя матчы за 7-8-ае месца |- |2020 |style="background:#white"|[[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Стыкавыя матчы]] | |2 |1 |0 |1 |7 — 2 |'''3''' | |7-ае месца |} У красавіку 2021 года было абвешчана аб правядзенні рэбрэндынгу. Клуб змяніў назву на «Маларыта».<ref>[https://vk.com/fcdb1960?w=wall-192003980_931 «Дынама-Брэст-1960» прыняло рашэнне аб правядзенні рэбрэндынгу.]</ref> і клуб перастаў быць фарм-клубам Дынама-Брэст. З 2001 года праводзіцца [[Чэмпіянат Беларусі па футболе сярод дублёраў|турнір дублёраў]] каманд вышэйшай лігі. Дублюючы склад брэсцкага «Дынама» тройчы станавіўся срэбным прызёрам (2004, 2017, 2018) і адзін раз — бронзавым (2006). == Галоўныя трэнеры == {{div col|3}} * [[Віталь Касянюк]] (1960—1963) * [[Вадзім Ільінкоўскі]] (1964—1966) * [[Станіслаў Юркевіч]] (1966—1972) * [[Уладзімір Стацюк]] (1973—1977) * [[Эдуард Малафееў]] (1977—1978) * [[Іван Шчокін]] (1978 — май 1982) * [[Васіль Курылаў]] ({{в.а.}} у 1982) * [[Іван Ляцяга]] (1983—1984) * Іван Шчокін (1985—1986) * [[Людас Румбуціс]] (1987—1990) * [[Юрый Курненін]] (студзень 1991 — снежань 1992) * Васіль Курылаў (1993—1994) * [[Уладзімір Геваркян]] (1994—1997) * [[Аляксандр Разін]] (1997—1999) * [[Мікалай Шырынскі]] ({{в.а.}} у студзені — красавіку 2000) * [[Вячаслаў Арушанаў]] ({{в.а.}} у маі — чэрвені 2000) * Уладзімір Стацюк (чэрвень 2000 — чэрвень 2001) * [[Віктар Пятровіч Сокал|Віктар Сокал]] (чэрвень — снежань 2001) * [[Вячаслаў Арушанаў]] ({{в.а.}} у студзені — красавіку 2002) * [[Андрэй Сасніцкі]] (красавік 2002 — верасень 2003) * [[Алег Сыраквашка]] (верасень 2003 — студзень 2004) * [[Віктар Несцярэнка]] (студзень — май 2004) * [[Уладзімір Курнеў]] (чэрвень — лістапад 2004) * [[Міхаіл Міхайлавіч Мархель|Міхаіл Мархель]] (снежань 2004 — снежань 2005) * [[Сяргей Бароўскі]] (снежань 2005 — снежань 2006) * [[Уладзімір Геваркян]] (студзень 2007 — красавік 2008) * [[Вячаслаў Арушанаў]] ({{в.а.}} у красавіку — чэрвені 2008) * [[Яўген Трацюк]] (чэрвень 2008 — жнівень 2009) * [[Сяргей Пятровіч Кавальчук|Сяргей Кавальчук]] ({{в.а.}} у жніўні — верасні 2009) * [[Юрый Пунтус]] (верасень 2009 — ліпень 2011) * [[Сяргей Пятровіч Кавальчук|Сяргей Кавальчук]] ({{в.а.}} у ліпені — жніўні 2011, жнівень 2011 — ліпень 2012) * Уладзімір Курнеў ({{в.а.}} у ліпені — снежні 2012, снежань 2012 — верасень 2013) * [[Андрэй Пракапюк]] ({{в.а.}} у верасні 2013) * [[Сяргей Пятровіч Кавальчук|Сяргей Кавальчук]] (верасень 2013 — лістапад 2016) * [[Уладзімір Журавель]] (студзень — снежань 2017) * [[Радаслаў Латал]] (студзень — май 2018) * [[Сяргей Пятровіч Кавальчук|Сяргей Кавальчук]] (в.а. у маі — чэрвені 2018) * [[Аляксей Шпілеўскі]] ({{в.а.}} у чэрвені — жніўні 2018) * [[Марцэл Лічка]] ({{в.а.}} у жніўні — снежні 2018; студзень — снежань 2019) * [[Сяргей Пятровіч Кавальчук|Сяргей Кавальчук]] (студзень 2020 — май 2022) * [[Аляксандр Храпкоўскі]] ({{в.а.}} у маі — чэрвені 2022) * [[Андрэй Пракапюк]] (чэрвень — снежань 2022) * [[Ігар Крывушэнка]] (снежань 2022 — красавік 2023) * [[Аляксандр Юрэвіч]] (красавік — верасень 2023) * [[Андрэй Чалмадзееў]] ({{в.а.}} у верасні — снежні 2023) * [[Аляксандр Бразевіч]] (са студзеня 2024) {{div col end}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://dynamo-brest.by/by/ Афіцыйны сайт клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221014053728/https://dynamo-brest.by/by/ |date=14 кастрычніка 2022 }} {{ref-be}} * {{globalsportsarchive|fk-dynama-brest/20369}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК Дынама Брэст}} {{Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Беларусі|Дынама Брэст]] [[Катэгорыя:ФК Дынама Брэст| ]] [[Катэгорыя:1960 год у Брэсце]] fhciqn1zws1wjajwlmgih1ds5l7a3ng 0 191906 5135789 4755821 2026-05-04T19:04:27Z Steel771 119110 5135789 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Рэспубліканская партыя (Беларусь)}} {{Картка:Партыя |назва партыі = Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці |назва на мове арыгінала = |лагатып =Logo-rpts-bel.jpg |шырыня лагатыпа = 200px |подпіс = Лагатып партыі |лідар = |прэзідэнт = |старшыня = [[Васіль Васільевіч Задняпраны]] |генеральны сакратар = |першы сакратар = |прэзідыум = |сакратар = |заснавальнік = |дата заснавання = [[26 чэрвеня]] [[1993]]<ref name="minjust">{{cite web|title=Звесткі пра палітычныя партыі, зарэгістраваныя у Рэспубліцы Беларусь|url=http://minjust.by/ru/site_menu/about/struktura/obschestv/registr/politpart |work=[[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120231757/http://minjust.by/ru/site_menu/about/struktura/obschestv/registr/politpart |archive-date=2012-01-20 }}</ref> |дата роспуску = |аб'яднанне = |штаб-кватэра = 220004, [[Мінск]], [[Праспект Пераможцаў (Мінск)|пр-т Пераможцаў]], 23/3, пакой 205 |ідэалогія = [[Сацыял-дэмакратыя]], [[дэмакратычны сацыялізм]] |інтэрнацыянал = |саюзнікі = |моладзевая арганізацыя = |колькасць членаў = 1584 (2004)<br/>больш за 8 тыс. (2013)<ref name="колькасць">[http://rpts.by/1065/chlenstvo-v-rpts-prevysilo-8-tys-chelovek/ Членство в РПТС превысило 8 тыс. человек] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220311082747/http://rpts.by/1065/chlenstvo-v-rpts-prevysilo-8-tys-chelovek/ |date=11 сакавіка 2022 }}</ref> |дэвіз = «Праца і справядлівасць — вечныя каштоўнасці чалавецтва» |Месцаў у ніжняй палаце = {{Партыя/Месцы|127|18110|red}} |Месцаў у ніжняй палаце_параметр = Мясцовыя Саветы дэпутатаў |Месцаў у верхняй палаце = {{Партыя/Месцы|6|110|red}} |Месцаў у верхняй палаце_параметр = [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаце прадстаўнікоў]] |Месцаў у Еўрапарламенце = |гімн = |партыйны друк = |персаналіі = Члены Рэспубліканскай партыі працы і справядлівасці |афіцыйны сайт = http://rpts.by/ }} '''Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці''' ('''РППС''') — палітычная партыя Беларусі. Падтрымлівае [[рэжым Лукашэнкі]]<ref>{{Cite web|work=[[BBC News]]|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7633941.stm|title=Q&A: Belarus elections|date=2008-09-26|access-date=2018-10-22|lang=en}}</ref>. == Гісторыя == Партыя створана на Устаноўчым сходзе [[26 чэрвеня]] [[1993]] г. на базе Беларускага таварыства інвалідаў па зроку<ref name="НН">{{cite web|url = https://nashaniva.by/?c=ar&i=241374|title = Разбіраемся ў праўладных партыях: ёсць жывыя, а ёсць зусім мёртвыя|author = Панкавец, З.|work = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date = 19-11-2019}}</ref>. Сярод заснавальнікаў партыі былі такія асобы, як [[Анатоль Іванавіч Нятылькін|А. Нятылькін]], [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|І. Лучанок]], [[Іван Іванавіч Антановіч|І. Антановіч]], [[Уладзімір Васілевіч Гасцюхін|У. Гасцюхін]], [[Яўген Міхайлавіч Бабосаў|Я. Бабосаў]] і інш. [[18 жніўня]] [[1994]] г. партыя зарэгістравана Міністэрствам юстыцыі<ref name="minjust" /> (пасведчанне № 026). На II-м з’ездзе былі прыняты змены і дапаўненні ў Праграму і Статут партыі. [[31 сакавіка]] [[1995]] партыя перерэгістравана Міністэрствам юстыцыі (пасведчанне № 067). У [[2006]], нягледзячы на тое, што колькасць членаў партыі складала 1120 членаў, партыя не мела сваіх абласных аддзяленняў. На самой справе колькасць актыўных членаў складала ўсяго каля 200 чал.<ref name="Заднепряный">[http://rpts.by/265/v-zadnepryanyj-nasha-partiya-na-strazhe-interesov-belorusskogo-naroda/ В. Заднепряный: «Наша партия — на страже интересов белорусского народа»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140221212434/http://rpts.by/265/v-zadnepryanyj-nasha-partiya-na-strazhe-interesov-belorusskogo-naroda/ |date=21 лютага 2014 }}</ref> На [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2008)|парламенцкіх выбарах 2008]] ад партыі балатаваліся тры кандыдата: ''Мікалай Мікалаевіч Руеў'' (Гомельская-Цэнтральная выбарчая акруга № 33), ''Аляксандр Васільевіч Грамыка'' (Гомельская-Навабеліцкая выбарчая акруга № 36) і ''Пётр Мікалаевіч Усціменка'' (Гомельская сельская выбарчая акруга № 37). Ні адзін з кандыдатаў не атрымаў дастатковай колькасці галасоў: адпаведна — 5 230 (11 %), 8 154 (16,1 %) і 9 379 (15,9 %)<ref>[http://www.rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-PPNS-Sved.pdf Сведения об итогах выборов депутатов Палаты представителей Национального собрания Республики Беларусь четвертого созыва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121021094244/http://rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-PPNS-Sved.pdf |date=21 кастрычніка 2012 }}</ref>. На [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2012)|парламенцкіх выбарах 2012]] партыя вылучыла 8 кандыдатаў, з якіх толькі 1 быў абраны дэпутатам. У 2014 годзе партыя падтрымала [[Рэферэндум пра статус Крыма (2014)|рэферэндум у Крыме]] і [[Анексія Крыма Расіяй|анексію Крыма Расіяй]]<ref>{{Cite web|url=https://rpts.by/1434/respublikanskaya-partiya-truda-i-spravedlivosti-pozdravlyaem-krym-sevastopol-i-rossiyu/|title=Республиканская партия труда и справедливости: Поздравляем Крым, Севастополь и Россию|work=Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці|access-date=2018-10-22|date=2014-03-19|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20180918012207/https://rpts.by/1434/respublikanskaya-partiya-truda-i-spravedlivosti-pozdravlyaem-krym-sevastopol-i-rossiyu/|archive-date=18 верасня 2018|url-status=dead}}</ref>. У 2018 годзе па выніках выбараў у мясцовыя Саветы дэпутатаў 28 склікання першае месца па агульнай колькасці абраных дэпутатаў заняла КПБ, набраўшы 309 дэпутацкіх мандатаў. Другое месца і 127 месцаў у РППС. == Мэты == Стварэнне грамадства эканамічнага дабрабыту і сацыяльнай справядлівасці<ref name="minjust" />. == Выбары == === Выбары ў парламент === {| class="wikitable sortable" |- ! Год !! Кол-ць галасоў !! % !! Мандаты !! Δ |- | [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (1995)|1995/1996]] || — || — || 1 || — |- style="background-color: #ffd700;" |- | [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2000)|2000]] || ? || ? || 2<ref>[http://www.rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Archive-Elections-PPNS2-Soob2.pdf][[Анатоль Іванавіч Нятылькін|А. Нятылькін]]<span> (Выбар. акруга № 103) і Васіль Сцяпанавіч Гаргун (Лунінецкая выбар. акруга № 12)</span> {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121021112224/http://rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Archive-Elections-PPNS2-Soob2.pdf|date=21 кастрычніка 2012}}</ref>|| {{рост}} 2 |- | [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2004)|2004]] || ? || ? || 0 || {{спад}} 2 |- | [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2008)|2008]] || ? || ? || 0 || — |- | [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2012)|2012]] || ? || ? || 1<ref>[http://www.rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-PPNS5-Itogi6.pdf Жанна Мікалаеўна Мішур (Бабруйская-Першамайская выбарчая акруга № 79: 36 451 галасоў (68,7 %)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131112100556/http://www.rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-PPNS5-Itogi6.pdf |date=12 лістапада 2013 }}</ref> || {{рост}} 1 |- | [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2016)|2016]] || ? || ? || 3 || {{рост}} 2 |- | [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2019)|2019]] || ? || ? || 6 || {{рост}} 3 |} === Выбары ў мясцовыя органы === {| class="wikitable sortable" |- ! Год !! Кол-ць кандыдатаў !! Мандаты !! Δ |- | [[Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (1995)|1995]] || ? || ? || ? |- style="background-color: #ffd700;" |- | [[Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (1999)|1999]] || ? || 2 || ? |- | [[Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі, 2003|2003]]<ref>Не прымала ўдзел</ref> || 0 || 0 || 0 |- | [[Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі, 2007|2007]] || 40 || 12 || {{рост}} 12 |- | [[Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі, 2010|2010]] || 15 || 6 || {{спад}} 6 |- | [[Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2014)|2014]] || 50 || 34 || {{рост}} 28<ref>[http://www.rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-MS27-sved21.pdf Сведения о составе избранных депутатов местных Советов депутатов двадцать седьмого созыва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140714130310/http://www.rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-MS27-sved21.pdf |date=14 ліпеня 2014 }}</ref> |- | [[Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі, 2018|2018]] || ? || 127 || {{рост}} 93<ref>[http://rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-MS28-elect_59-60.pdf Сведения о составе избранных депутатов местных Советов депутатов двадцать восьмого созыва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180221222447/http://rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-MS28-elect_59-60.pdf |date=21 лютага 2018 }}</ref> |} == Старшыні == * [[Анатоль Іванавіч Нятылькін]] (24 красавіка 1999 — 1 кастрычніка 2005)<ref name="mainpage">[https://rpts.by/ Республиканская партия труда и справедливости] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180830174337/https://rpts.by/ |date=30 жніўня 2018 }}</ref> * [[Віктар Аляксеевіч Сакалоў]] (1 кастрычніка 2005 — 25 сакавіка 2006)<ref name="mainpage"/> * [[Васіль Васільевіч Задняпраны]] ([[25 сакавіка]] [[2006]] — [[12 снежня]] [[2020]])<ref name="mainpage"/> * Аляксандр Аляксандравіч Сцяпанаў, в.а. (з [[12 снежня]] [[2020]])<ref name="mainpage"/> == Колькасць членаў партыі == * [[2004]] — 1584 * [[2006]] — 1120<ref name="Заднепряный" /> * [[2013]] — больш за 8 тыс.<ref name="колькасць" /> == З’езды == * I (Устаноўчы) — [[26 чэрвеня]] [[1993]] * II — [[18 сакавіка]] [[1995]] * III — [[22 красавіка]] [[1999]] * IV — [[2005]] (прысутнічала 25 дэлегатаў)<ref name="Заднепряный" /> * V — [[26 сакавіка]] [[2006]] * VI (пазачарговы) — [[18 лістапада]] [[2006]] * IX (пазачарговы) — [[4 жніўня]] [[2012]] * X — [[19 сакавіка]] [[2016]]<ref>[http://rpts.by/1987/x-otchetno-vybornyj-sezd-rpts-podrobnosti/ Х отчетно-выборный съезд РПТС. Подробности] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161207023204/http://rpts.by/1987/x-otchetno-vybornyj-sezd-rpts-podrobnosti/ |date=7 снежня 2016 }}</ref> * XI (пазачарговы) — [[15 ліпеня]] [[2016]]<ref>[http://rpts.by/2331/xi-sezd-rpts-vydvinul-23-kandidata-v-parlament/ XI съезд РПТС выдвинул 23 кандидата в Парламент] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161207130747/http://rpts.by/2331/xi-sezd-rpts-vydvinul-23-kandidata-v-parlament/ |date=7 снежня 2016 }}</ref> * XIII (пазачарговы) — [[12 снежня]] [[2020]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://vk.com/rpts_by Група партыі ў Кантакце] * [https://www.facebook.com/rpts.by?fref=ts Партыя ў Facebook] * [http://rpts.by/278/ustav-partii/ Статут партыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180813042430/http://rpts.by/278/ustav-partii/ |date=13 жніўня 2018 }} * [http://rpts.by/283/programma-partii/ Праграма партыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180813023059/http://rpts.by/283/programma-partii/ |date=13 жніўня 2018 }} * [http://eurobelarus.info/news/policy/2013/09/21/levye-partii-tamozhennogo-soyuza-reshili-ob-edinit-sya-v-minske.html Левые партии Таможенного союза решили объединиться в Минске] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201125192947/https://eurobelarus.info/news/policy/2013/09/21/levye-partii-tamozhennogo-soyuza-reshili-ob-edinit-sya-v-minske.html |date=25 лістапада 2020 }} * [http://www.spravedlivo.ru/5_59835.html Сергей Миронов поздравил членов Республиканской партии труда и справедливости с Днем единения народов Беларуси и России] * [http://euroradio.fm/ru/zachem-partiyam-fantomam-schitat-golosa-za-chuzhih-kandidatov Зачем партиям-фантомам считать голоса за чужих кандидатов?] {{Бібліяінфармацыя}} {{Партыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе]] [[Катэгорыя:Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці| ]] tlwzywr9wweecdlrehxlqjadr9kxwrs 0 191967 5136064 4438797 2026-05-05T11:13:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5136064 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Мікола Ваданосаў | Арыгінал імя = | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = Мікалай Міхайлавіч Ваданосаў | Псеўданімы = | Месца нараджэння = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Дзеці = | Род дзейнасці = {{Празаік|СССР|Беларусі}} | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = {{ордэн Чырвонай Зоркі}}{{ордэн Айчыннай вайны II ступені}} | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Мікалай Міхайлавіч Ваданосаў (Мікола Ваданосаў)''' ({{ДН|4|1|1923}}, г. [[Мінск]] — {{ДС|10|4|2006}}) — беларускі [[пісьменнік]]<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Водоносов Микола |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 118 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям'і вайскоўца<ref name="ВММ">[http://borlib.by/znamenitie-liudi-borisovschini/vodonosov-nikolay-michaylovich Ваданосаў Мікалай Міхайлавіч]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. Дзяцінства прайшло ў вёсцы [[Котава]] [[Барысаўскі раён|Барысаўскага раёна]]. У 1939 г. паступіў у [[Мінскі дарожна-механічны тэхнікум]]. У Вялікую Айчынную вайну — радыст партызанскага злучэння на Маладэчаншчыне. Служыў у Савецкай Арміі, тройчы быў паранены. У 1946—1957 гг. — тэхнік на Беларускім радыёцэнтры. Скончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве (1959). З 1966 г. — рэдактар выдавецтва «[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]]», у 1972—1982 гг. — рэдактар выдавецтва «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]»<ref name="БС"/>. Сябра СП СССР з 1954 года<ref name="ВМ">[http://slovo.ws/bio/bel/03/0001.html Ваданосаў Мікола]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пасля выхаду на пенсію ў 1983 пераехаў у в. [[Ніўкі (Глівінскі сельсавет)|Ніўкі]] [[Чарневіцкі сельсавет|Чарневіцкага сельсавета]] Барысаўскага раёна<ref name="ВММ"/>. == Творчасць == Друкуецца з 1948 года. Аўтар 29 кніг прозы (дзіцячай і дарослай), некалькіх зборнікаў паэзіі і гумару. Напісаў 8 сцэнарыяў для дакументальнага кіно<ref name="ВММ"/>. Пісаў пераважна для дзяцей (зборнікі апавяданняў «Першае знаёмства», 1954; «Аднагодкі», 1959; «Рачны госць», 1961; аповесці «Пабярэжцы», 1960; «Апошні вадзянік», 1964; «Хатабыч-малодшы», 1965; «Выпадак на Студзёнцы», 1967; «Двайная памылка», 1969; «Жыць, каб змагацца. Цімохава таямніца», 1978)<ref name="БС"/>. У творах для дарослых (аповесці «У Баркоўскай пушчы», 1956; «Пераломнае лета», 1961; «Сыны адной маці», 1968; «Пад чужым паролем», 1971, і іншыя) узнаўляе падзеі партызанскай барацьбы, распрацоўвае маральна-этычныя тэмы<ref name="БС"/>. Напісаў зборнікі гумарыстычных апавяданняў «Прынцыповы аратар» (1966), «Сам сябе падвёў» (1973), «Левыя ногі» (1983). У 1983 г. выйшлі Выбраныя творы ў 2 тамах<ref name="ВМ"/>. == Узнагароды == Узнагароджаны ордэнамі [[Ордэн Чырвонай Зоркі|Чырвонай Зоркі]], [[Ордэн Айчыннай вайны|Айчыннай вайны]] II ступені і медалямі<ref name="ВМ"/>. [[Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР]] (1982)<ref name="ВМ"/>. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|128481|Ваданосаў Мікола (Мікалай Міхайлавіч)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ваданосаў Мікалай Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры Беларускай ССР]] k9tm2ammpxyyy7hpv0dtoqcogtcu3dk 0 193460 5135778 5121188 2026-05-04T18:48:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135778 wikitext text/x-wiki [[Файл:Znak_mova-1.jpg|thumb|«Мова народа ёсць ягоны дух, і дух народа, ёсць ягоная мова» (с).]] '''«Мо́ва нано́ва»''' — бясплатныя курсы [[Беларуская мова|беларускай мовы]], якія адкрыліся ў [[Мінск]]у 13 студзеня 2014 года ў [[Галерэя Ў|галерэі «Ў»]].<ref>[http://budzma.by/news/movananova.html «Мова нанова»: У «Галерэі Ў» стартавалі новыя моўныя курсы.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140409185305/http://budzma.by/news/movananova.html |date=9 красавіка 2014 }} — артыкул на сайце budzma.by</ref> Апроч Мінска, праводзіліся ў [[Баранавічы|Баранавічах]], [[Гродна|Гродне]], [[Бабруйск]]у, [[Брэст|Брэсце]], [[Маладзечна|Маладзечне]], [[Магілёў|Магілёве]], [[Віцебск]]у, [[Астравец|Астраўцы]]<ref>[http://www.ostrovets.by/?p=44586 Прайшоў першы занятак курсаў «Мова нанова» ў Астраўцы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210602214642/http://www.ostrovets.by/?p=44586 |date=2 чэрвеня 2021 }} — артыкул на сайце ostrovets.by</ref>, [[Гомель|Гомелі]], за мяжой адкрыліся ў [[Кракаў|Кракаве]].<ref>[https://www.facebook.com/mowananowakrk Суполка ў фэйсбуку]</ref> На курсы прыходзяць розныя людзі і госці: беларускамоўныя лекары, праграмісты, архітэктары, спевакі, пісьменнікі, акцёры. Курсы лічацца нефармальнымі, гэта неакадэмічнае вывучэнне мовы. Кожныя заняткі маюць тэму (мода, медыцына, сваякі і г. д.) і некалькі ўмоўных рубрык — слоўнік, граматыка, цікавыя факты, прагляд розных фотаздымкаў і іншае. Таксама пры падтрымцы кампаніі «[[А1 (тэлекам-правайдар)|Velcom]]» курсы мелі сваю анлайн-трасляцыю<ref>[http://www.racyja.com/kultura/kursy-mova-nanova-tsyaper-mayuts-anlajn/ Курсы «Мова нанова» цяпер маюць анлайн-трансляцыю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170424102914/http://www.racyja.com/kultura/kursy-mova-nanova-tsyaper-mayuts-anlajn/ |date=24 красавіка 2017 }} — артыкул на сайце racyja.com</ref>. 23 ліпеня 2021 года [[Мінскі райвыканкам]] ліквідаваў сацыяльна-культурную ўстанову развіцця беларускай мовы і культуры «Мова Нанова». Пасля ліквідацыі ў 2021 годзе курсы былі вымушаны пакінуць Беларусь. == Прэміі і ўзнагароды == 25 чэрвеня 2014 года ў Мінску адбыўся пяты фестываль беларускамоўнай рэкламы і камунікацыі {{нп3|AD.NAK||d|Q117284078}}. Курсы Мова Нанова атрымалі Гран-пры фестывалю беларускамоўнай рэкламы і камунікацыі ў намінацыі «Грамадсказначныя праекты».<ref>[http://adnak.by/navini/508-per3#scroll Пераможцы AD.NAK!: беларускаарыентаваны рэкламны і камунікацыйны праект, грамадсказначныя праекты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140726025016/http://adnak.by/navini/508-per3#scroll |date=26 ліпеня 2014 }} — артыкул на сайце http://adnak.by</ref> == Цікавыя факты і праекты курсаў == {{змест справа}} Мова Нанова стварыла службу бясплатных перакладаў «Хуткая моўная дапамога» <ref>[http://gazetanm.eu/content/mova-nanova-stvaryla-sluzhbu-byasplatnyh-perakladau-na-belaruskuyu-movu «Мова Нанова» стварыла службу бясплатных перакладаў на беларускую мову] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129041421/http://gazetanm.eu/content/mova-nanova-stvaryla-sluzhbu-byasplatnyh-perakladau-na-belaruskuyu-movu |date=29 лістапада 2014 }} — артыкул на сайце gazetanm.eu</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=gbE7GvyB5nI Хуткая моўная дапамога]</ref>. Каманда з прафесійных філолагаў-валанцёраў гатовая аператыўна (за некалькі дзён) выканаць пераклад аб’ёмам да 5000 знакаў. Да перакладу прымаюцца публічныя выпадкі ўжывання мовы: сайты, шыльды, афішы, складнікі на таварах, цэтлікі ў крамах, меню ў рэстаранах, рэклама і г.д. Таксама праводзяцца дабрачынныя спатканні «Мае сэнс»<ref>[http://maesens.by/cause/movananova.by Дабрачынны аўкцыён] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141202120254/http://maesens.by/cause/movananova.by |date=2 снежня 2014 }}</ref>. Адбываюцца экскурсіі ад турыстычнай кампаніі «Віапаль» па беларускіх мясцінах, якія праводзіць арганізатар курсаў [[Глеб Паўлавіч Лабадзенка|Глеб Лабадзенка]]<ref>[http://belarus.tio.by/novosti/Gleb-Labadzenka-Na-a%D1%9Etarsk%D1%96x-ekskurs%D1%96yax-spadzyayuczcza-pachucz-shto-nebudz-admetnae Глеб Лабадзенка: «На аўтарскіх экскурсіях спадзяюцца пачуць што-небудзь адметнае»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304125504/http://belarus.tio.by/novosti/Gleb-Labadzenka-Na-a%D1%9Etarsk%D1%96x-ekskurs%D1%96yax-spadzyayuczcza-pachucz-shto-nebudz-admetnae |date=4 сакавіка 2016 }} — артыкул на сайце belarus.tio.by</ref>. 28 верасня 2014 года адбыўся першы нацыянальны спартыўны фестываль «Мова Cup»<ref>[http://www.svaboda.mobi/a/nova-cup-festival/26610233.html Cпартова-моўны фэстываль «Мова Cup»] — артыкул на сайце svaboda.mobi</ref>, у якім таксама прыняла ўдзел каманда курсаў «Мова Нанова», якая заняла ў агульным заліку пятае месца<ref>[http://www.mst.by/ru/press-centre/actual/padvedzeny-vynk-spartynaga-festyvalju-mova-cup_i_6633.html Падведзены вынікі спартыўнага фестывалю «Мова Cup»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129021530/http://www.mst.by/ru/press-centre/actual/padvedzeny-vynk-spartynaga-festyvalju-mova-cup_i_6633.html |date=29 лістапада 2014 }} — артыкул на сайце mst.by</ref>. 5 кастрычніка 2014 года<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/26621672.html «Мова нанова» — цяпер і для дзетак] — артыкул на сайце svaboda.org</ref> ў галерэі сучаснага мастацтва «Ў» у Мінску адкрыліся курсы «[[Мова нанова дзеткам]]» для дашкольнікаў, малодшых школьнікаў i iх бацькоў <ref>[http://novychas.info/hramadstva/pjershyja_zaniatki_mova_nanova/ Першыя заняткі «Мова Нанова Дзеткам» сабралі прыблізна 60 дзяцей] — артыкул на сайце novychas.info</ref>. 27 лістапада 2014 года курсы ўнесены ў Адзіны дзяржаўны рэгістр юрыдычных асоб і індывідуальных прадпрымальнікаў.<ref>[http://budzma.by/news/kursy-mova-nanova-atrymali-dzyarzhawnuyu-rehistracyyu.html Курсы «Мова Нанова» атрымалі дзяржаўную рэгістрацыю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141224022732/http://budzma.by/news/kursy-mova-nanova-atrymali-dzyarzhawnuyu-rehistracyyu.html |date=24 снежня 2014 }} — артыкул на сайце budzma.by</ref> 5-6 снежня 2014 года ў Мінску прайшоў V Фестываль нефармальнай адукацыі. У намінацыі «падзея года» было выбрана пяць найболей заўважных падзей на думку журы. Курсы «Мова Нанова» таксама ўвайшлі ў гэты спіс.<ref>[http://adukatar.net/rezul-taty-konkursa-soby-tie-goda/ Вынікі конкурса «Падзея года»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603030304/http://adukatar.net/rezul-taty-konkursa-soby-tie-goda/ |date=3 чэрвеня 2021 }} — артыкул на сайце adukatar.net</ref> 3 студзеня 2015 года на тэлеканале Белсат TV выйшаў першы выпуск тэлеверсіі папулярных бясплатных курсаў беларускай мовы «Мова Нанова». Вядоўцы праграмы — Алеся Літвіноўская і Глеб Лабадзенка — кожную праграму будуць браць новую лексічную і граматычную тэму, а таксама запрашаць цікавага госця.<ref>[http://belsat.eu/be/webprojects/mova-nanova/mova-nanova-medycyna/ Мова Нанова — тэлеверсія папулярных бясплатных курсаў ] — артыкул на сайце belsat.eu</ref> 11 мая 2015 года ў галерэі «Ў» прайшла прэзентацыя новага сайта курсаў www.movananova.by <ref>[http://budzma.by/news/mova-nanova-zapuscila-novy-supyersayt.html «Мова Нанова» запусціла новы суперсайт ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304134927/http://budzma.by/news/mova-nanova-zapuscila-novy-supyersayt.html |date=4 сакавіка 2016 }} — артыкул на сайце budzma.by</ref> == Мінск == {{main|Мова Нанова Мінск. Першы сезон}} Першы сезон курсаў адкрыўся 13 студзеня 2014 года ў галерэі «Ў». У Мінску «Мову нанова» вядуць філолаг Алеся Літвіноўская і журналіст Глеб Лабадзенка. У першым навучальным годзе курсаў адбыліся 21 заняткі. Першы сезон скончыўся 9 чэрвеня 2014 года выпускным, на які прыйшлі ў госці гурт Handmade, Лявон Вольскі і Павел Аракелян.<ref>[http://budzma.by/news/vypuskny-na-zanyatkakh-mova-nanova-fotarepartazh.html Выпускны на занятках «Мова Нанова» (фотарэпартаж)] — артыкул на сайце budzma.by</ref> Тэмамі заняткаў былі: «Віншаванні і зычэнні»<ref>[http://generation.by/doc14-761.html «Мова нанова»: фотарэпартаж з першага занятку] — артыкул на сайце generation.by</ref> , «Рыцары і бітвы»<ref>[http://budzma.by/news/na-druhoy-movye-nanova-uladzimir-arlow-nyechakana-dastaw-shablyu-fota.html На другой «Мове нанова» Уладзімір Арлоў нечакана дастаў шаблю] — артыкул на сайце budzma.by</ref>, «Паганства»<ref>{{Cite web |url=http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-eksperta-svyatlana-sigaevaj-27-01-2014.html |title=ВІДЭА Выступ эксперта Святланы Сігаевай |access-date=6 верасня 2015 |archive-date=4 лютага 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140204021024/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-eksperta-svyatlana-sigaevaj-27-01-2014.html |url-status=dead }}</ref>, «Медыцына»<ref>[http://budzma.by/news/mova-nanova-4-myedycyna.html Мова нанова № 4 — Медыцына]{{Недаступная спасылка}} — артыкул на сайце budzma.by</ref>, «Лаянка»<ref>[http://budzma.by/news/fotarepartazh-z-chacvyortaha-zanyatka-kursaw-mova-nanova.html Фотарэпартаж з пятых заняткаў курсаў «Мова Нанова»] — артыкул на сайце budzma.by</ref>, «Сваякі», «Птушкі»<ref>[http://www.websmi.by/2014/02/spevy-baradulina-ptushki-dy-karaoke-chargovaya-mova-nanova-prajshla-24-lyutaga/ "Спевы Барадуліна, птушкі ды караоке — чарговая «Мова нанова» прайшла 24 лютага] — артыкул на сайце websmi.by</ref>, «Зоркі»<ref>[http://budzma.by/news/mova-nanova-9-zorki-fota.html Мова нанова № 9 — Зоркі (фота)] — артыкул на сайце budzma.by</ref>, «Кіно», «Мода»<ref>[http://budzma.by/budzma/mova-nanova-11-moda.html Мова нанова № 11 — Мода] — артыкул на сайце budzma.by</ref>, «Жарты», «Горад»<ref>[http://budzma.by/news/zanyatki-kursaw-mova-nanova-byli-prysvyechanyya-horadu.html Заняткі курсаў «Мова нанова» былі прысвечаныя гораду] — артыкул на сайце budzma.by</ref>, «Адукацыя»<ref>[http://budzma.by/news/mova-nanova-14-adukacyya.html Мова Нанова № 14 — Адукацыя] — артыкул на сайце budzma.by</ref>, «Вялікдзень»<ref>[http://budzma.by/news/mova-nanova-35-vyalikdzyen.html Мова Нанова № 15 — Вялікдзень] — артыкул на сайце budzma.by</ref>, «Тэатр», «Кампутары», «Чалавек і закон», «Раслінны свет», «Інваліднасць»<ref>[http://disright.org/be/news/mova-nanova-pra-lyudzey-z-invalidnascyu-galounae-ne-slova-panyacce «Мова нанова» пра людзей з інваліднасцю: галоўнае не слова, а паняцце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304221136/http://www.disright.org/be/news/mova-nanova-pra-lyudzey-z-invalidnascyu-galounae-ne-slova-panyacce |date=4 сакавіка 2016 }} артыкул на сайце http://disright.org</ref>, «Казкі»<ref>[http://belsat.eu/be/nasze_programy/episode/m,5442,biasplatnyia-kursy-mova-nanova-zbiraiuts-adnachasova-kalia-500-chalaviek.html Апошнія сур’ёзныя заняткі ў гэтым сезоне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140828212154/http://belsat.eu/be/nasze_programy/episode/m,5442,biasplatnyia-kursy-mova-nanova-zbiraiuts-adnachasova-kalia-500-chalaviek.html |date=28 жніўня 2014 }}</ref>. У госці на заняткі прыходзілі шмат знакамітасцяў і музыкаў: гурт [[HandMade|HandmadE]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-vystup-gurta-handmade-na-vypusknym-mova-nanova.html Поўны выступ гурта HandmadE] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110231/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-vystup-gurta-handmade-na-vypusknym-mova-nanova.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, сябры клуба «Гівойт» Юрась Усціновіч і Уладзімір Лічко, [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-uladzimira-arlova-na-move-nanove-20-01-2014.html Выступ Уладзіміра Арлова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304112705/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-uladzimira-arlova-na-move-nanove-20-01-2014.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Віталь Гуркоў]], [[Алег Хаменка|Алега Хаменка]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-alega-xamenki-palac-27-01-2014.html Выступ Алега Хаменкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110357/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-alega-xamenki-palac-27-01-2014.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, гурт [[Sumarok]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-igara-palynskaga-gurt-sumarok.html Выступ Ігара Палынскага (гурт Sumarok)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111524/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-igara-palynskaga-gurt-sumarok.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, гурт [[Rahis]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-rahis-grupavoe-karaoke.html Выступ гурта Rahis + групавое караоке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304112736/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-rahis-grupavoe-karaoke.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, Аляксандр Вінчэўскі, гурт «[[Босае сонца]]»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-bosaesonca.html Выступ гурта BosaeSonca] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161024102313/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-bosaesonca.html |date=24 кастрычніка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Алесь Камоцкі]], [[Віктар Антонавіч Шалкевіч|Віктар Шалкевіч]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-viktara-shalkevicha-na-move-nanove-10-03-2014.html Выступ Віктара Шалкевіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110403/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-viktara-shalkevicha-na-move-nanove-10-03-2014.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Ганна Сяргееўна Хітрык|Ганна Хітрык]], гурт «[[Vuraj|Вурай]]»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-gurt-vuraj-i-narodny-xor-mova-nanova.html Гурт Вурай і народны хор «Мова нанова»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110835/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-gurt-vuraj-i-narodny-xor-mova-nanova.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Аляксандр Леанідавіч Варламаў|Саша Варламаў]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-sashy-varlamava-na-move-nanove-24-03-2014.html Выступ Сашы Варламава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110126/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-sashy-varlamava-na-move-nanove-24-03-2014.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Андрэй Хадановіч]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-andreya-xadanovicha-don-zhuan-31-03-2014.html Выступ Андрэя Хадановіча + «Дон Жуан»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113208/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-andreya-xadanovicha-don-zhuan-31-03-2014.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Лявон Вольскі]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-lyavona-volskaga-na-move-nanove-7-04-2014-9-pesen.html Выступ Лявона Вольскага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113129/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-lyavona-volskaga-na-move-nanove-7-04-2014-9-pesen.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, гурт Shuma<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-shuma-na-move-nanove-21-04-2014.html Выступ гурта Shuma з хорам «Мова Нанова» ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170417140501/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-shuma-na-move-nanove-21-04-2014.html |date=17 красавіка 2017 }} movananova.by</ref>, [[Вячаслаў Антонавіч Ракіцкі|Вячаслаў Ракіцкі]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-vyachaslava-rakickaga.html Выступ Вячаслава Ракіцкага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170613062137/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-vyachaslava-rakickaga.html |date=13 чэрвеня 2017 }} movananova.by</ref>, [[Мікалай Мікалаевіч Пінігін|Мікалай Пінігін]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-mikalaya-pinigina.html Выступ Мікалая Пінігіна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113420/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-mikalaya-pinigina.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Зміцер Вайцюшкевіч]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-zmitra-vajcyushkevicha-5-05-2014.html Выступ Змітра Вайцюшкевіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150729094437/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-zmitra-vajcyushkevicha-5-05-2014.html |date=29 ліпеня 2015 }} movananova.by</ref>, [[Кася Камоцкая]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-kasi-kamockaj-na-move-nanove-19-05-2014.html Выступ Касі Камоцкай] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304112642/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-kasi-kamockaj-na-move-nanove-19-05-2014.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>. {{main|Мова Нанова Мінск. Другі сезон}} Другі сезон курсаў распачаўся 8 верасня 2014 года <ref name="budzma.by">[http://budzma.by/budzma/mova-nanova-500-hoddzye-bitvy-pad-vorshay.html Мова нанова: 500-годдзе Бітвы пад Воршай!] артыкул на сайце budzma.by</ref> ў галерэі «[[Галерэя Ў|Ў]]». У другім навучальным сезоне адбыліся 35 заняткаў. Апошнія заняткі прайшлі 1 чэрвеня 2015 года.<ref>{{Cite web |url=http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-vypuskny.html |title=ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — ВЫПУСКНЫ |access-date=6 верасня 2015 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110144/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-vypuskny.html |url-status=dead }}</ref> Тэмамі заняткаў былі: «Войска»<ref name="budzma.by"/>, «Гатэль»<ref>{{Cite web |url=http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-15-09-2014-u-mensku.html |title=Поўны запіс заняткаў 15.09.2014 у Менску |access-date=6 верасня 2015 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111108/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-15-09-2014-u-mensku.html |url-status=dead }}</ref>, «Мастацтва»<ref>{{Cite web |url=http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-22-09-2014-u-galerei-u-u-mensku.html |title=ВІДЭА Поўны запіс заняткаў 22.09.2014 у Галерэі Ў у Менску |access-date=6 верасня 2015 |archive-date=8 лістапада 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108053919/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-22-09-2014-u-galerei-u-u-mensku.html |url-status=dead }}</ref>, «Эканоміка»<ref>[http://budzma.by/news/mova-nanova-ehkanomika-fota.html Мова Нанова: Эканоміка (фота)] артыкул на сайце budzma.by</ref>, [[Рэклама|«Рэклама»]]<ref>{{Cite web |url=http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-reklama.html |title=ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Рэклама» |access-date=6 верасня 2015 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110956/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-reklama.html |url-status=dead }}</ref>, «Жывёльны свет»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-zhyvyolny-svet-kancert-akute.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Жывёльны свет» (+ канцэрт AKUTE)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111200/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-zhyvyolny-svet-kancert-akute.html |date=4 сакавіка 2016 }} артыкул на сайце budzma.by</ref>, «Народны строй»<ref>[http://budzma.by/news/mova-nanova-narodny-stroy-fota.html фота] артыкул на сайце budzma.by</ref>, «Мова»<ref>{{Cite web |url=http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova.html |title=ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Мова» |access-date=6 верасня 2015 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113251/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova.html |url-status=dead }}</ref>, «Музей»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-muzej.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Музей»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113500/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-muzej.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Якуб Колас|«Якуб Колас»]]<ref>[http://www.movananova.by/naviny/videa-pouny-zapis-zanyatkau-prysvechanyx-yakubu-kolasu.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў, прысвечаных Якубу Коласу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141202145015/http://www.movananova.by/naviny/videa-pouny-zapis-zanyatkau-prysvechanyx-yakubu-kolasu.html |date=2 снежня 2014 }} movananova.by</ref>, «У краме»<ref>[http://www.movananova.by/naviny/videa-pouny-zapis-zanyatkau-u-krame.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «У краме»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141202144912/http://www.movananova.by/naviny/videa-pouny-zapis-zanyatkau-u-krame.html |date=2 снежня 2014 }} movananova.by</ref>, «Экалогія»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-ecalogiya.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Экалогія»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304112243/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-ecalogiya.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, «Дзеткі»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-dzeci-kancert-mutnae-voka.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Дзеці» (+ канцэрт Мутнае Вока)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111249/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-dzeci-kancert-mutnae-voka.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Паэзія|«Паэзія»]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-8-12-2014-u-mensku.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў 8.12.2014 у Менску] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110212/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-8-12-2014-u-mensku.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref> , «Здаровае Харчаванне»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-zdarovae-xarchavanne-vystup-syargeya-dougushava.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Здаровае харчаванне» (+ выступ Сяргея Доўгушава)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110433/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-zdarovae-xarchavanne-vystup-syargeya-dougushava.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, «Каляды»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-kalyady.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Каляды»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304112815/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-kalyady.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, «Зіма»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-zima.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Зіма»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170612141004/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-zima.html |date=12 чэрвеня 2017 }} movananova.by</ref>, «Бізнес»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-biznes.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Бізнес»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110213/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-biznes.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, «Трасянка»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-trasyanka.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Трасянка»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160827134153/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-trasyanka.html |date=27 жніўня 2016 }} movananova.by</ref>, «Кавярня»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-kavyarnya.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Кавярня»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110209/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-kavyarnya.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Адам Міцкевіч|«Адам Міцкевіч»]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-adam-mickevich.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Адам Міцкевіч»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170111194626/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-adam-mickevich.html |date=11 студзеня 2017 }} movananova.by</ref>, «Масленіца»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-maslenica.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Масленіца»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170226023730/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-maslenica.html |date=26 лютага 2017 }} movananova.by</ref>, «[[Рыгор Іванавіч Барадулін|Рыгору Барадуліну]] — 80»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-80-god-rygoru-baradulinu.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «80 год Рыгору Барадуліну»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160526051905/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-80-god-rygoru-baradulinu.html |date=26 мая 2016 }} movananova.by</ref>., «Журналістыка»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-maslenica.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Журналістыка»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170226023730/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-maslenica.html |date=26 лютага 2017 }} movananova.by</ref>, «Жаночая драбяза»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-zhanochaya-drabyaza.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — Жаночая драбяза] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110804/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-zhanochaya-drabyaza.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, «Грошы»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-groshy.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — Грошы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111213/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-groshy.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, «Вясна»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-vyasna.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — Вясна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170309100948/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-vyasna.html |date=9 сакавіка 2017 }} movananova.by</ref>, «Археалогія»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-arxealogiya.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — Археалогія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113455/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-arxealogiya.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, «Спадчына»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-spadchyna.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — Спадчына] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110159/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-spadchyna.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, «Цырульня»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-cyrulnya.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — Цырульня] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110917/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-cyrulnya.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref> , [[Васіль Уладзіміравіч Быкаў|«Васіль Быкаў»]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-vasil-bykau.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — Васіль Быкаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110626/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-vasil-bykau.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, «Тэлебачанне»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-telebachanne.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — Тэлебачанне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170612175831/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-telebachanne.html |date=12 чэрвеня 2017 }} movananova.by</ref>, «Матацыклы»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapisa-zanyatkau-mova-nanova-matacykly.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — Матацыклы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170612142004/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapisa-zanyatkau-mova-nanova-matacykly.html |date=12 чэрвеня 2017 }} movananova.by</ref>, «Гендар».<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-gendar.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — Гендар] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111135/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-gendar.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref> У госці на заняткі прыходзілі шмат знакамітасцяў і музыкаў: [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]]<ref>[http://www.svaboda.org/media/video/26573932.html МОВА НАНОВА: Нашчадкі пераможцаў зьбіраюцца тут!] артыкул на сайце svaboda.org</ref>, [[Стары Ольса|«Стары Ольса»]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/cikavinki-stary-olsa-bitva-pad-vorshaj-audyyo.html ЦІКАВІНКІ Стары Ольса: Бітва пад Воршай (аўдыё)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110023/http://www.movananova.by/zaniatki/cikavinki-stary-olsa-bitva-pad-vorshaj-audyyo.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, Алег Рудакоў<ref>[http://www.charter97.org/be/news/2014/9/11/115167/ Алег Рудакоў: Мова і нацыянальны строй — галоўныя чыньнікі ідэнтыфікацыі беларусаў] артыкул на сайце charter97.org</ref>, Пятро Клюеў<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/gosc-pyatro-klyueu-videa.html ГОСЦЬ Пятро Клюеў + ВІДЭА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304112005/http://www.movananova.by/zaniatki/gosc-pyatro-klyueu-videa.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Сяргей Васілевіч Харэўскі|Сяргей Харэўскі]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/gosci-syargej-xareuski-rygor-sitnica-zmicer-monich-videa.html Сяргей Харэўскі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150702073449/http://www.movananova.by/zaniatki/gosci-syargej-xareuski-rygor-sitnica-zmicer-monich-videa.html |date=2 ліпеня 2015 }} movananova.by</ref>, гурт «[[Рэха, гурт|Рэха]]»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-recha.html ВІДЭА Выступ гурта RECHA] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111518/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-recha.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, Аляксандр Куль<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/gosc-alyaksandr-kul-videa.html Аляксандр Куль + ВІДЭА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110615/http://www.movananova.by/zaniatki/gosc-alyaksandr-kul-videa.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, гурт У нескладовае<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-u-neskladovae-na-mova-nanova.html ВІДЭА Выступ гурта У нескладовае на Мова Нанова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110922/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-u-neskladovae-na-mova-nanova.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Сяржук Доўгушаў]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-speuny-sxod-na-move-nanove.html ВІДЭА Спеўны сход на «Мове Нанове»!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111537/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-speuny-sxod-na-move-nanove.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, гурт [[Akute]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-akute-na-move-nanove-13-10-2014.html ВІДЭА Выступ гурта Akute на Мове Нанове 13.10.2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113245/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-akute-na-move-nanove-13-10-2014.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, ТрыА Алеся Лася<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-trya-alesya-lasya-na-mova-nanova.html ВІДЭА Выступ ТрыА Алеся Лася на Мова Нанова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170403041039/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-trya-alesya-lasya-na-mova-nanova.html |date=3 красавіка 2017 }} movananova.by</ref>, гурт [[KRIWI]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-gurt-kriwi-na-mova-nanova.html ВІДЭА Гурт KRIWI на Мова Нанова!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170612191702/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-gurt-kriwi-na-mova-nanova.html |date=12 чэрвеня 2017 }} movananova.by</ref>, гурт [[ZnaROCK]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-gurt-znarock-na-move-nanova.html ВІДЭА Гурт ZnaROCK на Мове Нанова!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304112425/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-gurt-znarock-na-move-nanova.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Паліна Рэспубліка]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-palina-respublika-na-move-nanova-10-11-2014.html ВІДЭА Паліна Рэспубліка на Мове Нанова 10.11.2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111455/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-palina-respublika-na-move-nanova-10-11-2014.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, «[[Людзі на балоце (гурт)|Людзі на балоце]]»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-lyudzi-na-baloce.html ВІДЭА Выступ гурта Людзі на балоце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170612190922/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-lyudzi-na-baloce.html |date=12 чэрвеня 2017 }} movananova.by</ref>, гурт [[Navi]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pojny-zapis-vystupu-gurta-navi.html ВІДЭА Запіс выступу гурта NAVI] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113217/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pojny-zapis-vystupu-gurta-navi.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, гурт «[[Мутнаевока]]»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-gurt-mutnae-voka-na-mova-nanova.html ВІДЭА Гурт Мутнаевока на Мова Нанова!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170612132937/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-gurt-mutnae-voka-na-mova-nanova.html |date=12 чэрвеня 2017 }} movananova.by</ref>, Сяргей Башлыкевіч (Leibonik)<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-syargeya-bashlykevicha-na-mova-nanova.html Выступ Сяргея Башлыкевіча(Гурт Liebonik)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113320/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-syargeya-bashlykevicha-na-mova-nanova.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, гурт «[[Мутнаевока]]»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-syargeya-bashlykevicha-na-mova-nanova.html ВІДЭА Выступ Сяргея Башлыкевіча(Гурт Liebonik) на Мова Нанова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113320/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-syargeya-bashlykevicha-na-mova-nanova.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Зміцер Вайцюшкевіч]]<ref>[http://www.movananova.by/naviny/videa-zmicer-vajcyushkevich-na-kalyadnaj-move-nanova.html ВІДЭА Зміцер Вайцюшкевіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111207/http://www.movananova.by/naviny/videa-zmicer-vajcyushkevich-na-kalyadnaj-move-nanova.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Віктар Шалкевіч]] <ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-viktara-shalkevicha-na-mova-nanova.html Выступ Віктара Шалкевіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110104/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-viktara-shalkevicha-na-mova-nanova.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, гурт [[Trubetskoy]]<ref>[http://budzma.by/news/trubetskoy-prezyentavaw-novuyu-pyesnyu-na-vyersh-maksima-bahdanovicha.html Trubetskoy прэзентаваў новую песню на верш Максіма Багдановіча] budzma.by</ref>, [[Алег Анатолевіч Трусаў|Алег Трусаў]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/gosc-aleg-trusau.html ВІДЭА Алег Трусаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170612115944/http://www.movananova.by/zaniatki/gosc-aleg-trusau.html |date=12 чэрвеня 2017 }} movananova.by</ref>, гурт [[J:морс|J:МОРС]]<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=143621 J:морс праспяваў «Асфальт» па-беларуску] артыкул на сайце nashaniva.by</ref>, гурт Haina<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-haina.html Выступ гурта HAINA] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304112257/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-haina.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, гурт [[Guda|GUDA]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-guda.html Выступ гурта GUDA] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170226023734/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-guda.html |date=26 лютага 2017 }} movananova.by</ref>, гурт [[НагУаль (гурт)|Нагуаль]], гурт [[BN|:B:N:]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-bn-na-mova-nanova.html Выступ гурта :B:N:] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111435/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-bn-na-mova-nanova.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Руся]] і Shuma voices<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-shuma-voices.html Выступ гурта Shuma voices] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110320/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-shuma-voices.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, гурт [[Крама (гурт)|«Крама»]], [[Юрый Уладзіміравіч Жыгамонт|Юрый Жыгамонт]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/cikavinki-yury-zhygamont-padarozhzhy-dyletanta.html Падарожжы дылетанта Юрыя Жыгамонта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113703/http://www.movananova.by/zaniatki/cikavinki-yury-zhygamont-padarozhzhy-dyletanta.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Лявон Вольскі]], гурт [[Троіца (гурт)|Троіца]]<ref>{{Cite web |url=http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-vypuskny.html |title=ВЫПУСКНЫ |access-date=6 верасня 2015 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110144/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-vypuskny.html |url-status=dead }}</ref> == Бабруйск == [[Выява:1981980_220306458163185_457494468_n.jpg|thumb|left| Мова нанова Бабруйск, 21 сакавіка 2014.]] '''21 лютага''' '''2014 года''' <ref>[http://euroradio.fm/ru/v-bobruyske-otkrylis-kursy-mova-nanova-foto В Бобруйске открылись курсы «Мова нанова»] — артыкул на сайце euroradio.fm</ref>, у Дзень беларускай мовы, Алеся Літвіноўская і Глеб Лабадзенка перадалі эстафету моўных курсаў аднадумцам у Бабруйску: філолагу Вользе Рудай і журналістцы Алесе Лацінскай. Заняткі адбываліся па пятніцах а 18.00. Першыя заняткі правялі арганізатары мінскай «Мовы нановы» Алеся Літвіноўская і Глеб Лабадзенка. Студэнтаў прыйшло 20 чалавек. Размаўлялі пра беларускія вітанні і звароты, спрадвечныя формы беларуских імёнаў, прадставілі слоўнік «Сваякі», пачыталі артыкулы з «[[Наша ніва (1906)|Нашай Нівы]]» пачатку ХХ стагоддзя. Студэнты выканалі творчае заданне: прыдумаць свой працяг да вядомых прыказак і прымавак. Мерапрыемства адбылося пры падтрымцы кампаніі «[[Будзьма беларусамі!|Будзьма беларусамі]]». Прысутныя атрымалі памятныя прызы ад «Будзьмы», а таксама кнігі ад [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. Адкрыццё другога сезона курсаў адбылося '''19 верасня 2014 года'''.<ref>[http://babruysk.by/19-verasnya-ў-babrujsku-startavaў-novy-sezon-mova-nanova/ 19 верасня ў Бабруйску стартаваў новы сезон «Мова нанова»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170602030711/http://babruysk.by/19-verasnya-%D1%9E-babrujsku-startava%D1%9E-novy-sezon-mova-nanova/ |date=2 чэрвеня 2017 }} — артыкул на сайце babruysk.by</ref> У першым занятку, прысвечаным спорту, прыняў удзел госць з Мінска — журналіст «Еўрарадыё», удзельнік рок-гурта «[[HandMade|HandMadE]]», спартсмен [[Яўген Юр’евіч Валошын|Яўген Валошын]]. '''18 верасня 2015 года''' пачаўся трэці сезон курсаў.<ref>[http://babruysk.by/mova-nanova-novyj-sezon/ Бабруйск — новы сезон] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170602030829/http://babruysk.by/mova-nanova-novyj-sezon/ |date=2 чэрвеня 2017 }} — артыкул на сайце babruysk.by</ref> Госцем першых заняткаў стаў Сяргей Доўгушаў, лідар гурта «[[Vuraj]]». == Гродна == [[Выява:1795512_766750476677455_859411593_n.jpg|thumb|Мова нанова Гродна, 14 сакавіка 2014.]] Больш за сто чалавек прыйшло '''14 сакавіка''' '''2014 года'''<ref>[http://news.tut.by/society/390861.html На першы занятак «Мова нанова» ў Гродне прыйшло больш за 100 чалавек] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140318101510/http://news.tut.by/society/390861.html |date=18 сакавіка 2014 }} — артыкул на сайце tut.by</ref> на прэзентацыю курса Мова Нанова, арганізаваную сябрамі ГА «Цэнтр „Трэці сектар“». Ужо за 15 хвілін да пачатку прэзентацыі стала ясна, што офіс арганізацыі, у якім планавалася правесці сустрэчу, проста не змесціць усіх ахвотных. Давялося тэрмінова шукаць большае памяшканне і пераносіць пачатак сустрэчы на паўгадзіны пазней. У залі былі людзі самых розных узростаў: слухачы «Універсітэта Залатога Веку», студэнты, людзі сярэдняга ўзросту. Большасць з іх ніколі раней не была заўважана на якіх-небудзь грамадскіх мерапрыемствах. Прэзентацыю вялі заснавальнікі Мовы Нанова — Глеб Лабадзенка і Алеся Літвіноўская. Госці з Мінска расказалі пра канцэпцыю курса, прадэманстравалі прыклады асобных заняткаў. Потым было практыкаванне, у час якога ўдзельнікі прэзентацыі ў групах павінны былі дапісваць варыянты працягу беларускіх прымавак (падобных да «Дзеду міла…», «Любы дурань ведае…»). У канцы сустрэчы яе ўдзельнікам былі прадстаўлены гарадзенскія вядучыя курсаў Мова Нанова Вольга Астроўская і Ігар Кузьмініч. '''29 верасня 2014 года''' распачаўся другі сезон курсаў.<ref>[http://grodno.in/news/5937/ Новы сезон курсаў беларускай мовы «Мова нанова» пачынаецца ў Гродна ]{{Недаступная спасылка}} — артыкул на сайце grodno.in</ref> '''14 верасня 2015 года''' распачаўся трэці сезон курсаў.<ref>[http://www.t-styl.info/by/119/culture/14963/ Новы сезон курсаў беларускай мовы «Мова нанова» пачынаецца ў Гродна ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190120061746/http://www.t-styl.info/by/119/culture/14963/ |date=20 студзеня 2019 }} — артыкул на сайце t-styl.info</ref> Таксама ў той дзень адкрыліся асобныя заняткі для дзетак. == Баранавічы == [[Выява:MovaNanova.jpg|thumb|left| Мова нанова Баранавічы, 15 сакавіка 2014.]]<br /> У суботу, '''15 сакавіка''' '''2014 года'''<ref>[http://www.intex-press.by/ru/news/culture/15677/ У Баранавічах стартавалі бясплатныя інтэрактыўныя курсы беларускай мовы «Мова нанова»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140319221846/http://www.intex-press.by/ru/news/culture/15677/ |date=19 сакавіка 2014 }} — артыкул на сайце intex-press.by</ref>, Мова Нанова стартавала ў Баранавічах. Заняткі будуць праходзіць у памяшканні грамадскай экалагічнай арганізацыі «Неруш» (Паўлава, 12). Баранавіцкія курсы ініцыявала Юлія Траццяк, яна ж і будзе праводзіць заняткі. Першыя заняткі правялі выкладчыкі мінскіх курсаў Алеся Літвіноўская і Глеб Лабадзенка. Слухачоў сабралася 30 чалавек. Заняткі прайшлі пры падтрымцы грамадскай культурніцкай кампаніі «Будзьма беларусамі!» '''10 верасня 2014 года''' <ref>[http://барановичи.net/news/mova_na_nova_drugi_sezon_w_tvaim_goradze/2014-09-03-1017 Мова нанова. Другi сезон ў тваім горадзе!]{{Недаступная спасылка}} — артыкул на сайце барановичи.net/news</ref> адбыліся першыя заняткі другога сезону курсаў. Курсы наведалі 18 чалавек. Гасцямі былі Ігар Ліштван і Вадзім Урублеўскі. На занятках была складзена агульная схема радаводу, зробленаі тэатральная пастаноўка на імправізаванай сцэне казкі «Рэпка», былі вывучаны непажаданыя суфіксы дзеясловаў. '''9 верасня 2015 года''' адбыліся першыя заняткі трэцяга сезону курсаў <ref>[http://www.intex-press.by/ru/news/culture/19590/ Мова нанова. Трэці сезон ў тваім горадзе!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305072451/http://www.intex-press.by/ru/news/culture/19590/ |date=5 сакавіка 2016 }} — артыкул на сайце intex-press.by</ref> == Нясвіж == [[Выява:+IMG_8761.jpg|thumb|Мова нанова Нясвіж, 22 сакавіка 2014.]] Заняткі «Мова нанова» прайшлі ў Нясвіжы '''22 сакавіка 2014 года''' <ref>[http://www.movananova.by/naviny/mova-nanova-prajshla-u-nyasvizhy-fota-videa.html «Мова нанова» прайшла ў Нясвіжы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111152/http://www.movananova.by/naviny/mova-nanova-prajshla-u-nyasvizhy-fota-videa.html |date=4 сакавіка 2016 }} — артыкул на сайце movananova.by</ref>. Іх правялі выкладчыкі мінскіх курсаў Алеся Літвіноўская і Глеб Лабадзенка. Арганізавала сустрэчу мастачка Наталля Бордак. Акрамя першых заняткаў курсы ў горадзе Нясвіжу больш не адбываліся. == Брэст == [[Выява:Мова нанова Брэст.jpg|thumb|left| Мова нанова Брэст, 27 красавіка 2014.]] '''27 красавіка 2014 года''' ў Брэсце <ref>[http://www.racyja.com/index.php?id=105&zoom=23946#.U3UcxSjrncu Жыве мова!] — артыкул на сайце racyja.com</ref> адбыліся першыя заняткі, якія сабралі больш за 90 чалавек. Заняткі правялі выкладчыкі мінскіх курсаў Алеся Літвіноўская і Глеб Лабадзенка. Слухачы вывучылі беларускія адпаведнікі сваіх імёнаў, выканалі творчае заданне, патрэніраваліся на хуткамоўках, паслухалі галасы выбітных беларускіх паэтаў. «Мова Нанова» стане традыцыйнай у Брэсце: кожную сераду можна будзе бясплатна і з задавальненнем адчуць і пачуць беларускае слова. Эстафету выкладання курсаў у Брэсце падхапілі Інга Воран і Яўген Скрабец. Арганізатары і выкладчыкі курсаў абяцаюць нясумныя заняткі. '''6 верасня 2014 года''' стартаваў другі сезон курсаў.<ref>[http://virtual.brest.by/news28281.php На берасцейскіх курсах «МОВА НАНОВА» адпачывала 50 чалавек ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129043003/http://virtual.brest.by/news28281.php |date=29 лістапада 2014 }} — артыкул на сайце virtual.brest.by</ref> '''5 кастрычніка 2015 года''' распачаўся трэці сезон курсаў.<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=157640 Новы сезон «Мовы нанова» ў Брэсце] — артыкул на сайце nashaniva.by</ref> Госцем праграмы першых заняткаў стаў вядомы акцёр і вядоўца перадачы «Падарожжы дылетанта» Юрый Жыгамонт. У 2015 годзе стартаваў дзіцячы праект (выкладчыца Аляксандра Грынь). == Маладзечна == [[Выява:Маладзечна мова нанова.jpg|thumb|Мова нанова Маладзечна, 7 мая 2014.]] Першыя заняткі «Мова Нанова» ў Маладзечне '''7 мая 2014 года'''<ref>[http://www.rh.by/by/278/10/8865/ Першыя заняткі «Мовы Нанова» ў Маладзечне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140511214158/http://www.rh.by/by/278/10/8865 |date=11 мая 2014 }} — артыкул на сайце rh.by</ref> сабралі пад 60 чалавек. Правялі іх выкладчыкі мінскіх курсаў Алеся Літвіноўская і Глеб Лабадзенка. Сустрэча доўжылася больш за дзве гадзіны. Слухачы даведаліся пра спрадвечна беларускія формы імёнаў, навучыліся вышукваць ілжэсяброў перакладчыка, папрактыкаваліся ў прыгожым маўленні і пачулі галасы Якуба Коласа і Янкі Купалы. Далей выкладаць на курсах будуць маладзечанская журналістка [[Настасся Роўда]] і культурніцкі дзеяч з Мінска [[Алесь Мазанік]]. '''15 верасня 2014 года'''<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=134832 «Мова Нанова» вяртаецца і ў Маладзечна] — артыкул на сайце nashaniva.by</ref> распачаліся першыя заняткі другога сезона курсаў.<ref>[https://www.facebook.com/media/set/?set=a.637158849735479.1073741830.563024050482293&type=1 Першы занятак другога сезона. «Адукацыя»] — фота на сайце facebook.com</ref> '''15 верасня 2015 года'''<ref>[https://kraj.by/belarus/news/kultura/-u-maladzechne-startavau-novi-sezon-byasplatnih-kursau-belaruskay-movi-mova-nanova-fota-2015-09-17 новы сезон бясплатных курсаў беларускай мовы «Мова нанова» ]{{Недаступная спасылка}} — артыкул на сайце kraj.by</ref> Галоўнай тэмай стала лета, якое скончылася. Курсанты расказвалі аб сваім адпачынку, дзяліліся ўражаннямі: хто пабываў за мяжой, хто на лецішчы ці ў вёсцы. == Магілёў == [[Выява:Мова нанова магілёў.jpg|thumb|left| Мова нанова Магілёў, 11 мая 2014.]] '''11 мая 2014 года''' Магілёў <ref>[http://www.svaboda.org/content/article/25381357.html?fb_action_ids=699086586817809&fb_action_types=og.recommends 11 мая Магілёў стаў дзявятым горадам, дзе распачаліся моўныя заняткі.] — артыкул на сайце svaboda.org</ref> стаў дзявятым горадам, дзе распачаліся заняткі «Мова нанова», якія па традыцыі правялі заснавальнікі курсаў Алеся Літвіноўская і Глеб Лабадзенка. На ўрок у грамадскі цэнтр «Кола» прыйшло пад 50 чалавек — аўдыторыя для падобнага роду імпрэзаў не малая для Магілёва. На заняткі нават прыехалі са сваёй выкладчыцай дзеткі з Оршы. Глеб Лабадзенка ды Алеся Літвіноўская расказалі магілёўскай грамадзе пра беларускі імяннік, традыцыйныя назвы сваякоў, згадалі беларускія хуткамоўкі, прыказкі ды прымаўкі. Усе веды былі замацаваныя на практыцы. У далейшым курсы планавалі праводзіць у горадзе штосераду, а іх вядоўцам меў стаць мясцовы выкладчык Юрась Каласоўскі. '''9 верасня 2014 года''' адбыліся першыя заняткі другога сезона курсаў. '''8 верасня 2015 года''' адбыліся першыя заняткі трэцяга сезона курсаў. == Віцебск == [[Выява:Віцебск.jpg|thumb|Мова нанова Віцебск, 25 мая 2014.]] Прэзентацыя бясплатных публічных курсаў беларускай мовы адбылася ў нядзелю, '''25 мая 2014 года<ref>[http://news.tut.by/culture/400516.html Як у Віцебску прайшоў першы занятак «Мовы Нанова».] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140609213746/http://news.tut.by/culture/400516.html |date=9 чэрвеня 2014 }} — артыкул на сайце tut.by</ref>''', у выставачнай зале культурна-гістарычнага комплексу Залатое кола горада Віцебска «Дзвіна». Віцебск стаў дзясятым горадам, дзе адкрыліся курсы. На першыя заняткі курсаў сабралі больш за 50 чалавек. Уводны занятак правялі стваральнікі мінскіх курсаў — журналіст Глеб Лабадзенка і філолаг Алеся Літвіноўская. На першай сустрэчы слухачы даведаліся пра спрадвечна беларускую форму свайго імя. Слухачы навучыліся лепш карыстацца сінонімамі. Выкладчыкі расказалі, як правільна называць сваякоў. Папрактыкаваліся студэнты і ў прыгожым маўленні хуткагаворак, паспаборнічалі ў моўных вынаходствах. Заняткі будуць весці мясцовыя выкладчыкі. Адным з іх стане філолаг Сяргей Маркаў. Другі сезон курсаў пачаўся '''7 верасня 2015 года'''<ref>[http://news.vitebsk.cc/2014/09/07/u-vitsebsku-adkryivaetstsa-drugi-sezon-kursaw-mova-nanova/ У Віцебску адкрываецца другі сезон курсаў «Мова нанова»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304003033/http://news.vitebsk.cc/2014/09/07/u-vitsebsku-adkryivaetstsa-drugi-sezon-kursaw-mova-nanova/ |date=4 сакавіка 2016 }} — артыкул на сайце hnews.vitebsk.cc</ref>. Трэці сезон курсаў пачаўся '''23 верасня 2016 года'''<ref>[http://news.tut.by/culture/465644.htmlНа адкрыццё новага сезона «Мова нанова» ў Віцебску прыедзе Юрый Жыгамонт]{{Недаступная спасылка}} — артыкул на сайце tut.by</ref>. Чацвёрты сезон курсаў пачаўся 27 верасня 2017 года ў арт-пабе «Торвальд» (вул. Тастога, 1). Беларускай мове, культуры, літаратуры і гісторыі віцяблян чацвёрты год навучаюць тэлевядучы Сяргей Маркаў і філолаг Таццяна Дубоўская. == Астравец == [[Выява:Астравец.jpg|thumb|left| Мова Нанова Астравец, 4 лютага 2015.]] Першыя заняткі прайшлі '''4 лютага 2015 года<ref>[http://www.movananova.by/naviny/mova-nanova-startavala-u-astraucy-fota-videa.html Мова Нанова стартавала ў Астраўцы (ФОТА, ВІДЭА)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150718054103/http://www.movananova.by/naviny/mova-nanova-startavala-u-astraucy-fota-videa.html |date=18 ліпеня 2015 }} — артыкул на сайце movananova.by</ref>''', іх правялі вядоўцы менскіх курсаў Алеся Літвіноўская і Глеб Лабадзенка. У далейшым весці курсы будуць настаўніца Вольга Лябецкая і журналістка Алёна Гануліч. Гімназія, дзе будуць праходзіць курсы, зусім новая — яна адкрылася 12 студзеня. Кабінеты і памяшканні абсталяваныя тэхнікай. На першых занятках прысутнічалі жыхары Астраўца і навакольных вёсак. Гасцей прывітала дырэктар гімназіі Алена Чаславаўна Севасцьян. На занятках слухачы даведаліся пра беларускія формы сваіх імёнаў, абмеркавалі безэквівалентную беларускую лексіку, патрэніраваліся ў чытанні хуткамовак, успомнілі беларускія назвы сваякоў. У канцы ўсіх чакаў музычны госць — выступ саліста Беларускай дзяржаўнай філармоніі Сержука Доўгушава. Другі сезон распачаўся '''14 кастрычніка 2015 года'''.<ref>[http://www.movananova.by/garady-belarusi/videa-znayomstva.html Мова Нанова стартавала ў Астраўцы (ФОТА, ВІДЭА)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110427/http://www.movananova.by/garady-belarusi/videa-znayomstva.html |date=4 сакавіка 2016 }} — артыкул на сайце movananova.by</ref> == Гомель == [[Выява:Гомель.jpg|thumb|Мова Нанова Гомель, 15 лютага 2015.]] '''15 лютага 2015 года<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/26851718.html У Гомель прыйшла «Мова Нанова»] — артыкул на сайце svaboda.org</ref>''' Гомель стаў 10-м горадам, дзе запрацавалі курсы. Першыя заняткі правялі выкладчыкі мінскіх курсаў Алеся Літвіноўская і Глеб Лабадзенка. На курсы ў філіял Веткаўскага музея ў гарадскім парку сабралася каля 60 чалавек. Наведнікі даведаліся пра лексіку па тэме «Крама», а таксама пра безэквівалентную лексіку ў беларускай мове. Перад грамадой выступіў саліст Белдзяржфілармоніі, лідар гурта Vuraj Сяржук Доўгушаў. '''6 верасня 2015 года''' распачаўся другі сезон. == Мова нанова ў замежжы == Пасля ліквідацыі ў 2021 годзе курсы вымушаны пакінуць Беларусь і з’ехаць у эміграцыю, дзе цяпер працягваюць працу. Заняткі адбываюцца ў [[Беласток]]у<ref>[https://www.instagram.com/movananovabelastok/ Курсы беларускай мовы «Мова Нанова» ў Беластоку]</ref>, [[Быдгашч]]ы, [[Варшава|Варшаве]]<ref>[https://www.instagram.com/movananovavava/ МОВА Нанова з Варшавы]</ref>, [[Вільнюс]]е<ref>[https://www.instagram.com/movananovavilnia/ Мова Нанова Вільня]</ref>, [[Рыга|Рызе]]<ref>[https://www.instagram.com/movananova_ryha/ Курсы беларускай мовы «Мова Нанова» ў Рызе]</ref>, [[Тбілісі]], [[Торунь|Торуні]], [[Труймяста|Труймясце]]<ref>[https://www.instagram.com/mova.nanova3graddzie/ Мова нанова Трохграддзе]</ref>, [[Уроцлаў|Уроцлаве]]<ref>[https://www.instagram.com/movananovauro/ Мова Нанова Уроцлаў]</ref><ref>[https://www.instagram.com/mova_nanova.abroad/?igshid=YmMyMTA2M2Y%3D Мова нанова ў замежжы]</ref>. === Варшава === [[File:Мовананова з Варшавы.jpg|thumb|Сустрэча бясплатных курсаў беларускай мовы «Мова нанова з Варшавы»]] 26 верасня 2021 года ў Варшаве ў Цэнтры беларускай салідарнасці пачаліся бясплатныя заняткі беларускай мовы «Мова нанова з Варшавы». У праграме былі гульні, інтэрактыў. Музычным госцем быў лідар гурта «Dzieciuku» Алесь Дзянісаў<ref>{{Cite web |url=https://www.racyja.com/sumezhzha/mova-nanova-z-varshavy/ |title=«Мова нанова з Варшавы» 26.09.2021 |access-date=8 красавіка 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230408143138/https://www.racyja.com/sumezhzha/mova-nanova-z-varshavy/ |archivedate=8 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. У лістападзе каманда «Мовы нанова з Варшавы» пераехала на пляцоўку Беларускага моладзевага хабу. 25 лістапада 2021 года пачаліся заняткі «Мовы нанова Дзеткам». Першым госцем заняткаў быў Сяржук Кедышка. Агулам за першы сезон «Мовы нанова» было праведзена каля 30 заняткаў для дарослых і больш за 80 заняткаў для дзяцей. Каманда «Мовы нанова з Варшавы» прыняла ўдзел у конкурсе беларускага кіно «Бульбамуві 2021» у намінацыі MŁODE KINO BIAŁORUSKIE 2021<ref>[https://bulbamovie.wordpress.com/2021/11/09/mova-rez-alana-ivory/ Mova reż. Alana Ivory 9 лістапада 2021]</ref>. Вялікая колькасць удзельнікаў завітала на заняткі «Мовы нанова з Варшавы», якія былі прысвечаныя Міжнароднаму дню роднай мовы. Госцем сустрэчы быў аўтар канала «Жыццё Маліна» — [[Мікіта Мелказёраў]]. У ліпені 2022 года каманда далучылася да акцыі «Тыдзень беларускай культуры» і правяла заняткі для дзяцей і дарослых. А таксама прыняла ўдзел у фестывалі «Тутака-2022», дзе правялі вечар паэтаў, заняткі беларускай мовы для дарослых, а таксама паказалі казку для маленькіх «Сябры лесу». На красавік 2023 года заняткі «Мовы нанова з Варшавы» існуюць у фармаце размоўнага клуба «Гутарок», а таксама перыядычна праводзяць розныя моўныя мастэрні, гуляюць у настолкі. {{зноскі}} == Спасылкі == === «Мова нанова» ў Сеціве === * [http://www.movananova.by інтэрнэт-версія курсаў «Мова нанова»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140116001313/http://www.movananova.by/ |date=16 студзеня 2014 }} — На сайце можна паглядзець усе матэрыялы з заняткаў, а таксама фота- і відэасправаздачы. * [https://www.facebook.com/movananova Старонка «Мова нанова» Мінск у фэйсбуку] * [https://www.facebook.com/mnbabrujsk Старонка «Мова нанова» Бабруйск у фэйсбуку] * [https://www.facebook.com/movananovaharodnia Старонка «Мова нанова» Гродна ў фэйсбуку] * [https://www.facebook.com/movananova.baranavichy Старонка «Мова нанова» Баранавічы у фэйсбуку] * [https://www.facebook.com/mova.mala93ecna?ref=ts&fref=ts Старонка «Мова нанова» Маладзечна ў фэйсбуку] * [https://www.facebook.com/movavit?ref=br_rs Старонка «Мова нанова» Віцебск у фэйсбуку] * [https://www.facebook.com/mova1019 Старонка «Мова нанова» Брэст у фэйсбуку] * [http://labadzenka.by/?tag=mova-nanova Мова нанова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220525134112/https://labadzenka.by/?tag=mova-nanova |date=25 мая 2022 }} — блог Глеба Лабадзенкі === Пра «Мова нанова» у СМІ === * [http://media-polesye.by/news/kava-nanova-15353 Кава нанова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140319221314/http://media-polesye.by/news/kava-nanova-15353 |date=19 сакавіка 2014 }} — media-polesye.by 18.01.2014 * ''Елена Данейко.'' [http://www.dw.de/%D0%B2-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8-%D0%B2%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%82-%D0%B2-%D0%BC%D0%BE%D0%B4%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA/a-17379669 В Беларуси входит в моду белорусский язык] — www.dw.de 23.01.2014 * [http://interviewsculture.wordpress.com/2014/01/22/les-bielorusses-apprennent-le-bielorusse/ Les Biélorusses apprennent le biélorusse] — interviewsculture.wordpress.com 22.01.2014 * ''Ян Лялевіч''. [http://www.t-styl.info/by/116/city/12489/ «Мова нанова» ў Гродне: другі занятак ізноў сабраў каля 100 чалавек (шмат фота)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140409222909/http://www.t-styl.info/by/116/city/12489/ |date=9 красавіка 2014 }} — t-styl.info 25.03.2014 * ''Якуб Сушчынскі''. [http://www.racyja.com/index.php?id=103&zoom=23448#.U07jMVfrnct/ «Мова нанова» прысвяціла занятак птушкам (фота)] — racyja.com 08.04.2014 * ''Paula Borowska''. [http://ww.neweasterneurope.eu/interviews/1211-linguistic-initiatives-conquer-belarus/ Linguistic Initiatives Conquer Belarus] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140502003855/http://ww.neweasterneurope.eu/interviews/1211-linguistic-initiatives-conquer-belarus/ |date=2 мая 2014 }} — neweasterneurope.eu 29.04.2014 {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Вывучэнне беларускай мовы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2014 годзе]] [[Катэгорыя:2014 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі, ліквідаваныя рэжымам Лукашэнкі (2021)]] 7c4np0513a2wggh93n4zitn7nqicmeg 0 203068 5136073 4725605 2026-05-05T11:26:52Z Makenzis 56337 5136073 wikitext text/x-wiki {{Картка ФК | Назва = Лінкальн Рэд Імпс | Лагатып = | ПоўнаяНазва = ({{lang-en|Lincoln Red Imps Football Club}}) | Мянушкі = Чырвоныя Чэрці ({{lang-en|Red Imps}}) | Горад = [[Гібралтар]] | Заснаваны = [[1976]] | Стадыён = [[Вікторыя (стадыён, Гібралтар)|Вікторыя]], [[Гібралтар]] | Умяшчальнасць = 2 249 | Прэзідэнт = | Трэнер = | Чэмпіянат = [[Вышэйшы дывізіён Гібралтара|Вышэйшы дывізіён]] | Сезон = 2025/26 | Месца = 1 месца | Сайт = http://lincolnredimps.com// | pattern_la1 = _givovasupporter1br | pattern_b1 = _givovasupporter1br | pattern_ra1 = _givovasupporter1br | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = ffffff | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _givovarevolution18wr | pattern_b2 = _givovarevolution18wr | pattern_ra2 = _givovarevolution18wr | pattern_sh2 = | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = ffffff | shorts2 = FF0000 | socks2 = ffffff }} '''«Лінкальн Рэд Імпс»''' ({{lang-en|Lincoln Red Imps Football Club}}) — [[футбол]]ьны клуб з [[Гібралтар]]а, заморскай тэрыторыі [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Грунтуецца на [[:en:Winston Churchill Avenue|праспекце Уінстана Чэрчыля]]. Выступае ў [[Вышэйшы дывізіён Гібралтара|Вышэйшым дывізіёне]]. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Гібралтара па футболе|Чэмпіянат Гібралтара]]:''' :: '''Пераможца (28):''' 1984/85, 1985/86, 1989/90, 1990/91, 1991/92, 1992/93, 1993/94, 2000/01, 2002/03, 2003/04, 2004/05, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2011/12, 2012/13, 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19, 2020/21, 2021/22, 2022/23, 2023/24 *'''[[Кубак Гібралтара па футболе|Кубак Скалы]]:''' :: '''Уладальнік (19):''' 1986, 1989, 1990, 1993, 1994, 2002, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2014, 2015, 2016, 2021, 2022 *'''[[Прэм’ер-кубак Гібралтара па футболе|Прэм’ер-кубак]]:''' :: '''Уладальнік (1):''' 2014 == Спасылкі == * [http://lincolnredimps.com/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140714022443/http://lincolnredimps.com/ |date=14 ліпеня 2014 }} {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Гібралтара|Лінкальн Рэд Імпс]] gqettp21vwjdz5i0frz14bspmdu521a 5136074 5136073 2026-05-05T11:27:08Z Makenzis 56337 /* Дасягненні */ 5136074 wikitext text/x-wiki {{Картка ФК | Назва = Лінкальн Рэд Імпс | Лагатып = | ПоўнаяНазва = ({{lang-en|Lincoln Red Imps Football Club}}) | Мянушкі = Чырвоныя Чэрці ({{lang-en|Red Imps}}) | Горад = [[Гібралтар]] | Заснаваны = [[1976]] | Стадыён = [[Вікторыя (стадыён, Гібралтар)|Вікторыя]], [[Гібралтар]] | Умяшчальнасць = 2 249 | Прэзідэнт = | Трэнер = | Чэмпіянат = [[Вышэйшы дывізіён Гібралтара|Вышэйшы дывізіён]] | Сезон = 2025/26 | Месца = 1 месца | Сайт = http://lincolnredimps.com// | pattern_la1 = _givovasupporter1br | pattern_b1 = _givovasupporter1br | pattern_ra1 = _givovasupporter1br | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = ffffff | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _givovarevolution18wr | pattern_b2 = _givovarevolution18wr | pattern_ra2 = _givovarevolution18wr | pattern_sh2 = | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = ffffff | shorts2 = FF0000 | socks2 = ffffff }} '''«Лінкальн Рэд Імпс»''' ({{lang-en|Lincoln Red Imps Football Club}}) — [[футбол]]ьны клуб з [[Гібралтар]]а, заморскай тэрыторыі [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Грунтуецца на [[:en:Winston Churchill Avenue|праспекце Уінстана Чэрчыля]]. Выступае ў [[Вышэйшы дывізіён Гібралтара|Вышэйшым дывізіёне]]. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Гібралтара па футболе|Чэмпіянат Гібралтара]]:''' :: '''Пераможца (30):''' 1984/85, 1985/86, 1989/90, 1990/91, 1991/92, 1992/93, 1993/94, 2000/01, 2002/03, 2003/04, 2004/05, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2011/12, 2012/13, 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19, 2020/21, 2021/22, 2022/23, 2023/24, 2024/25, 2025/26 *'''[[Кубак Гібралтара па футболе|Кубак Скалы]]:''' :: '''Уладальнік (19):''' 1986, 1989, 1990, 1993, 1994, 2002, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2014, 2015, 2016, 2021, 2022 *'''[[Прэм’ер-кубак Гібралтара па футболе|Прэм’ер-кубак]]:''' :: '''Уладальнік (1):''' 2014 == Спасылкі == * [http://lincolnredimps.com/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140714022443/http://lincolnredimps.com/ |date=14 ліпеня 2014 }} {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Гібралтара|Лінкальн Рэд Імпс]] hqzu2gvndtet7r4nba6nkd0ux5piyak 5136080 5136074 2026-05-05T11:38:16Z Makenzis 56337 /* Дасягненні */ 5136080 wikitext text/x-wiki {{Картка ФК | Назва = Лінкальн Рэд Імпс | Лагатып = | ПоўнаяНазва = ({{lang-en|Lincoln Red Imps Football Club}}) | Мянушкі = Чырвоныя Чэрці ({{lang-en|Red Imps}}) | Горад = [[Гібралтар]] | Заснаваны = [[1976]] | Стадыён = [[Вікторыя (стадыён, Гібралтар)|Вікторыя]], [[Гібралтар]] | Умяшчальнасць = 2 249 | Прэзідэнт = | Трэнер = | Чэмпіянат = [[Вышэйшы дывізіён Гібралтара|Вышэйшы дывізіён]] | Сезон = 2025/26 | Месца = 1 месца | Сайт = http://lincolnredimps.com// | pattern_la1 = _givovasupporter1br | pattern_b1 = _givovasupporter1br | pattern_ra1 = _givovasupporter1br | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = ffffff | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _givovarevolution18wr | pattern_b2 = _givovarevolution18wr | pattern_ra2 = _givovarevolution18wr | pattern_sh2 = | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = ffffff | shorts2 = FF0000 | socks2 = ffffff }} '''«Лінкальн Рэд Імпс»''' ({{lang-en|Lincoln Red Imps Football Club}}) — [[футбол]]ьны клуб з [[Гібралтар]]а, заморскай тэрыторыі [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Грунтуецца на [[:en:Winston Churchill Avenue|праспекце Уінстана Чэрчыля]]. Выступае ў [[Вышэйшы дывізіён Гібралтара|Вышэйшым дывізіёне]]. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Гібралтара па футболе|Чэмпіянат Гібралтара]]:''' :: '''Пераможца (30):''' 1984/85, 1985/86, 1989/90, 1990/91, 1991/92, 1992/93, 1993/94, 2000/01, 2002/03, 2003/04, 2004/05, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2011/12, 2012/13, 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19, 2020/21, 2021/22, 2022/23, 2023/24, 2024/25, 2025/26 *'''[[Кубак Гібралтара па футболе|Кубак Скалы]]:''' :: '''Уладальнік (21):''' 1986, 1989, 1990, 1993, 1994, 2002, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2014, 2015, 2016, 2021, 2022, 2024, 2026 *'''[[Прэм’ер-кубак Гібралтара па футболе|Прэм’ер-кубак]]:''' :: '''Уладальнік (1):''' 2014 == Спасылкі == * [http://lincolnredimps.com/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140714022443/http://lincolnredimps.com/ |date=14 ліпеня 2014 }} {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Гібралтара|Лінкальн Рэд Імпс]] tijblwf82gt5j1tsyty7m83i295276k 0 205316 5135893 4438298 2026-05-05T00:24:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135893 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Муцімір | арыгінал імя = Мутимир | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | пасада = [[Спіс кіраўнікоў Сербіі|Князь Сербіі]] | сцяг = | перыядпачатак = [[852]]/[[860]] | перыядканец = [[891]] | папярэднік = [[Уласцімір]] | пераемнік = [[Перваслаў]] | суправіцель1 = [[Строімір]] | суправіцель1перыядпачатак = [[860]] | суправіцель1перыядканец = [[890]] | суправіцель2 = [[Гойнік]] | суправіцель2перыядпачатак = [[860]] | суправіцель2перыядканец = [[891]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | род = | бацька = | маці = | у шлюбе = | дзеці = }} '''Му́цімір''' ({{lang-sr|Мутимир}}; пам. [[891]]) — старэйшы сын [[Сербія|сербскага]] князя [[Уласцімір]]а, вялікі [[Жупан (кіраўнік)|жупан]] Сербіі з [[860]] па [[891]]. Разам са сваімі братамі [[Строімір]]ам і [[Гойнік]]ам, якія былі яго суправіцелямі, разбіў [[Балгарыя|балгарскую]] армію пад правадырствам хана [[Барыс I|Барыса]]. Падчас кіравання Муціміра і яго братоў была завершана [[хрысціянства|хрысціянізацыя]] Сербіі. Пасля Муціміра на прастол узышлі яго сыны на чале з [[Перваслаў|Перваславам]]. == Шлюб і дзеці == * Імя жонкі Муціміра не вядома. Дзеці: ** [[Перваслаў Муціміравіч]] (пам. [[891]]) — [[Спіс кіраўнікоў Сербіі|кіраўнік Сербіі]] ** Бран Муціміравіч — суправіцель [[Перваслаў|Перваслава]] ** Стэфан Муціміравіч — суправіцель [[Перваслаў|Перваслава]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/SERBIA.htm Fondation for Medieval Genealogy: Кіраўнікі Сербіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110904025736/http://fmg.ac/Projects/MedLands/SERBIA.htm |date=4 верасня 2011 }}{{ref-en}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кіраўнікі Сербіі]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Уласціміравічы]] janxk0kmv4b49qzuplu8ngtkay4pbrs 10 210377 5135732 5107917 2026-05-04T17:47:28Z ~2026-27193-55 167644 5135732 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Беларуская міфалогія |navbar = |state = |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Беларуская міфалогія]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = Багі |спіс1 = {{Навігацыйная табліца|child |groupstyle = |group1 = Славянскія багі |list1style= |list1 = * [[Вялес]] * [[Пярун]] * [[Ярыла]]¹ * [[Маці-Зямля]] * [[Доля (міфалогія)|Доля]] |group2 = Балцкія багі |list2 = * [[Дзіевас]] * [[Пяркунас]] * [[Лайма]] * [[Аўшра (міфалогія)|Аўшра]] * [[Вялняс]] * [[Жэміна]] |group3 = Персанажы фальклора |list3 = * [[Зара-Зараніца]] * [[Сонца (беларуская міфалогія)|Сонца]] * [[Месяц, беларуская міфалогія|Месяц]] * [[Юрай]] * [[Святы Ілля (фальклор)|Ілля]] * [[Улас (фальклор)|Улас]] }} |загаловак2 = Духі |спіс2 = {{Навігацыйная табліца|child |groupstyle = |group1 = Лес |list1style= |list1 = * [[Вужалкі]] * [[Зазоўка]] * [[Гаёвы Дзед]] * [[Гаёўкі]] * [[Лясун]] * [[Пушчавік]] |group2 = Балота |list2 = * [[Аржавенік]] * [[Балотнік (міфалогія)|Балотнік]] * [[Лазавік (міфалогія)|Лазавік]] * [[Багнік]] * [[Лойма]] |group3 = Рэкі, азёры |list3 = * [[Вадзянік]] * [[Азярніцы]] * [[Свіцязянкі‎]] * [[Русалка]] |group4 = Гаспадарка |list4 = * [[Дамавік]] * [[Дамавуха]] * [[Гуменнік]] * [[Ёўнік]] * [[Красналюдкі]] * [[Паўночнікі]] * [[Пячурнік]] * [[Сёрбай]] * [[Хлеўнік]] * [[Хут]] * [[Валасень]] * [[Пуннік]] * [[Лён і Лляніца]] * [[Раёк (беларуская міфалогія)|Раёк]] |group5 = Нячысцікі |list5 = * [[Паветрыкі]] * [[Прахі]] * [[Пякельнікі]] * [[Чорт]] * [[Люцыпар]] * [[Хіхітун]] * [[Шэшачкі]] |group6 = Хваробы,<br> бедствы |list6 = * [[Апівень]] * [[Баба-вяліканка]] * [[Бадзюля]] * [[Белая Баба]] * [[Змора]] * [[Кадук]] * [[Касны]] * [[Копша]] * [[Мара (міфалогія)|Мара]] * [[Начніцы (міфалогія)|Начніцы]] * [[Паморак]] * [[Траска-Шухна]] * [[Чорная Баба]] |group7 = Пагроза<br>для дзяцей |list7 = * [[Жалезная баба]] * [[Жалезны чалавек (міфалогія)|Жалезны чалавек]] * [[Меша]] * [[Расамаха (міфалогія)|Расамаха]] * [[Стрыга]] * [[Хапун]] * [[Цыгра]] |group8 = Іншыя духі |list8 = * [[Дзяды]] * [[Зюзя]] * [[Кладнік]] * [[Кумяльган]] * [[Ох]] * [[Сон (беларуская міфалогія)|Сон]] }} |загаловак3 = Людзі,<br> пачвары |спіс3 = * [[Валатоўны]] * [[Ваўкалак]] * [[Ведзьма]] * [[Вупыр]] * [[Волат]] * [[Дзіва Аднавокае]] * [[Зачараваныя князёўны]] * [[Камень-кравец]] * [[Цмок]] * [[Ядзеркі]] |загаловак4 = Жывёлы |спіс4 = * [[Варгін]] * [[Вужыны Цар]] * [[Кук (міфалогія)|Кук]] * [[Рыбін Цар]] * [[Хабёр (міфалогія)|Хабёр]] * [[Шкурапея]] |загаловак5 = Расліны |спіс5 = * [[Папараць-кветка]] * [[Кветкі-цары]] |загаловак6 = Землі |спіс6 = * [[Вырай]] * [[Залатая Гара]] * [[Калінавы мост]] * [[Смародзіна (беларуская міфалогія)|Рака Смародзіна]] * [[Край свету (беларуская міфалогія)|Край свету]] * [[Лысая гара]] * [[Пекла (беларуская міфалогія)|Пекла]] |загаловак7 = Сусвет |спіс7 = * [[Вецер (беларуская міфалогія)|Вецер]] * [[Вечарніца (беларуская міфалогія)|Вечарніца]] * [[Вясёлка (беларуская міфалогія)|Вясёлка]] * [[Касмагонія (беларуская міфалогія)|Касмагонія]] * [[Рабінавая ноч]] * [[Сусвет (беларуская міфалогія)|Сусвет]] * [[Сусветнае дрэва (беларуская міфалогія)|Сусветнае Дрэва]] |загаловак8 = Героі |спіс8 = * [[Бай (міфалогія)|Бай]] * [[Белаполь]] * [[Брас (легенда)|Брас]] * [[Лют (князь)|Лют]] * [[Машэка]] * [[Менеск]] * [[Радар (міфалогія)|Радар]] * [[Рыдан]] * [[Рымар]] |стыль_унізе = |унізе ='''Заўвагі''': ¹ гістарычнасць спрэчная; ² боскі статус спрэчны. }} <noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны]] </noinclude> ol03zr69nmgqxtlg9al3x4q7n1xl4r3 0 212552 5136030 5122571 2026-05-05T09:31:04Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Славутасці */ 5136030 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Ясянец}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Ясянец |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 21 |lat_sec = 01 |lon_dir = E|lon_deg = 26 |lon_min = 02 |lon_sec = 39 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242994599 }} '''Ясяне́ц'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jasianiec}}, {{lang-ru|Ясенец}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 28 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавіч]], ля ракі [[Сэрвач (прыток Нёмана)|Сэрвач]]. == Гісторыя == Будаўніцтва [[Свята-Мікалаеўская царква (Ясянец)|царквы Святога Мікалая]] ў маёнтку Ясянец фундаваў у 1638 годзе мазырскі мечнік [[Рыгор Война-Ясянецкі]] разам з жонкай Хрысцінай з Улатоўскіх. Згодна з візітацыяй 1680 года, святыня была драўляная і мела ўсё неабходнае начынне. У першай палове 1880-х гадоў сяло Ясянец (яно ж Паручын) у Гарадзішчанскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], 35 двароў, 350 жыхароў, дзейнічалі 2 царквы, капліца, школа. У 1897 годзе дзейнічалі царква, царкоўна-прыходская школа, вадзяны млын. [[Файл:Jasianiec, Servač. Ясянец, Сэрвач (1915-18) (3).jpg|міні|злева|Мост цераз [[Сэрвач (прыток Нёмана)|Сэрвач]]]] У пачатку XX стагоддзя 31 двор, каля 170 жыхароў. Побач з сялом знаходзіўся аднайменны маёнтак (1 двор, 2 жыхары). Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. == Насельніцтва == * 21 двор, 171 жыхар (1897) * 225 жыхароў (1939) * 221 жыхар (1970) * 57 двары, 74 жыхары (1998) == Славутасці == * Рэшткі сядзібы Верашчакаў. * [[Ясянец (крыніца)|Крыніца «Ясянец»]]. * [[Ліпа драбналістая «Ясянецкая»]] — батанічны помнік прыроды мясцовага значэння (каля паўночнай ускраіны вёскі). === Страчаная спадчына === [[Файл:Jasianiec, Vieraščaka. Ясянец, Верашчака (1901-14).jpg|міні|злева|Сядзібны дом]] [[Файл:Jasianiec. Ясянец (1915-18).jpg|міні|злева|Царква]] * Сядзібны дом. * [[Свята-Мікалаеўская царква (Ясянец)|Свята-Мікалаеўская царква]] (1638). == Вядомыя асобы == * [[Яўхім Храптовіч]] (1729—1812) — грамадскі і дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, апошні [[канцлер вялікі літоўскі]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|https://globustut.by/yasenec_ba/index.htm}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Ясянец (Баранавіцкі раён)| ]] 4axcr9j5s9v883sxo7uq1riacijk8au 0 213028 5135857 3987772 2026-05-04T20:42:47Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5135857 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Страчаны храм |Беларуская назва = Храм-пахавальня полацкіх епіскапаў |Арыгінальная назва = |Выява = Храм-пахавальня полацкіх епіскапаў.jpg |Подпіс выявы = План раскапаных рэшткаў храма-пахавальні |Шырыня выявы = |Сучасны статус = Страчана |Краіна = [[Беларусь]] |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Полацк]] |На карце = |Канфесія = [[Праваслаўе]] |Епархія = [[Полацкая і Глыбоцкая епархія|Полацкая]] |Благачынне = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = Царква-ўсыпальніца |Архітэктурны стыль = [[Полацкая школа дойлідства]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = Пачатак [[XII стагоддзе|XII ст.]] |Заканчэнне будаўніцтва = Першая палова [[XII стагоддзе|XII ст.]] |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = Разбурана, захаваліся падмуркі |Сайт = |Commons = }} '''Храм-пахава́льня по́лацкіх епі́скапаў''' — колішні праваслаўны храм у [[Полацк]]у, узведзены, верагодна, у пачатку — першай палове [[XII стагоддзе|XII ст.]]{{sfn|Лазука|2007|с=40}}. Храмы-пахавальні на [[Царква на стрэлцы Ніжняга замка|Ніжнім замку]] і ў [[Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр|Ефрасіннеўскім манастыры]] будавала адна будаўнічая [[Арцель|арцель]], але храм-пахавальня Ефрасіннеўскага манастыра быў пабудаваны першым{{sfn|Дук|2006}}. Помнік [[Полацкая школа дойлідства|полацкай школы дойлідства]]. Рэшткі храма-пахавальні былі выяўлены падчас археалагічных раскопак на тэрыторыі Спаса-Праабражэнскага (Ефрасіннеўскага) манастыра{{sfn|Лазука|2007|с=40}}. == Архітэктура і будаўнічыя асаблівасці == Храм уяўляў сабой шасціслуповы, трохнефны [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальны будынак]] з адной [[Апсіда|апсідай]] і [[Хоры|хорамі]] на захадзе. З паўднёвага, паўночнага і заходняга бакоў храм абкружала шырокая [[Галерэя|галерэя]], аб'ёмы якой мелі выгляд [[Прытвор|прытвораў]]. Пад яе падлогай знойдзены старажытныя пахаванні ў цагляных скляпах ([[Крыпта|крыптах]]), дзе, магчыма, спачывалі [[Епіскапы полацкія|полацкія епіскапы]]{{sfn|Лазука|2007|с=40}}. Падмуркі храма-пахавальні дэманструюць характэрную для полацкай школы XII&nbsp;ст. тэхналогію: яны былі складзены з дробных валуноў насуха, цалкам без выкарыстання [[Вапна|вапнавага]] раствору{{sfn|Рапапорт|1994|с=68}}. Пры гэтым даследаванні паказалі, што ў аснове сцен (над падмуркам) драўляныя сувязі не прымяняліся, што таксама было адметнай рысай полацкіх будаўнікоў першай паловы XII&nbsp;ст.{{sfn|Рапапорт|1994|с=89}}. Сцены будынка былі выкладзены з [[Плінфа|плінфы]] ў спецыфічнай полацкай варыяцыі [[Муроўка са схаваным радам|муроўкі «са схаваным радам»]] — калі кожны другі рад цэглы ўтопліваўся і заціраўся растворам, але пры гэтым на фасадах цалкам адсутнічалі палосы з неапрацаванага каменя{{sfn|Рапапорт|1994|с=75}}. Пры ўзвядзенні выкарыстоўвалася плінфа са знакамі: на яе тарцах сустракаюцца выпуклыя вытворчыя меткі, а на пасцелістым (шырокім) баку асобных цаглін былі выяўлены выпуклыя княжацкія знакі (верагодна, родавае таўро заказчыка){{sfn|Рапапорт|1994|с=22, 25—26}}. У аздобе інтэр'ера шырока выкарыстоўваліся [[Роспіс|роспісы]], а ў пакрыцці падлогі — дэкаратыўныя паліваныя керамічныя пліткі (шчыльна пасаджаныя на раствор) і фрагменты [[Мазаіка|мазаікі]]{{sfn|Лазука|2007|с=40}}{{sfn|Рапапорт|1994|с=96—97}}. [[Файл:Плінфа з чарцяжом храма-пахавальні ў Полацку (канец XI — пачатак XII ст.).jpg|міні|Плінфа канца XI — пачатку XII ст. з чарцяжом храма-пахавальні, выяўленая ў 2017 годзе]] [[Фрэска|Фрэскавым]] жывапісам былі пакрыты сцены асноўнага храма і галерэй. Да нашага часу ад яго захаваліся, па-сутнасці, толькі асобныя фрагменты. Па манеры пісьма яны падобныя да [[Кіеўская школа жывапісу|кіеўскай школы жывапісу]]{{sfn|Дук|2006}}. Аднаапсіднасць вылучае полацкія храмы-пахавальні сярод усіх помнікаў усходнеславянскага дойлідства, бо такія прыёмы будаўніцтва на [[Старажытная Русь|Русі]] дагэтуль не сустракаліся. Новаўвядзенні, на думку [[Павел Аляксандравіч Рапапорт|П.&nbsp;А.&nbsp;Рапапорта]], могуць тлумачыцца тым, што полацкія князі ў час вяртання са [[Візантыйская ссылка Рагвалодавічаў|ссылкі ў Візантыю]] маглі прывезці з сабой новага [[Дойлід|дойліда]]. Гэты майстар развіў некаторыя мясцовыя традыцыі і ўключыў у іх новыя архітэктурныя прыёмы, напрыклад, шырока распаўсюджаную ў [[Візантыя|Візантыі]] муроўку сцен «са схаваным радам». Не выключана, што візантыйскі дойлід быў запрошаны ў [[Полацк]] яшчэ да высылкі князей (г.зн. да [[1130]] года), што вельмі верагодна, калі ўлічыць даўнія сувязі [[Полацкае княства|Полацка]] з Візантыяй{{sfn|Дук|2006}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[П. А. Рапапорт|Раппопорт П. А.]] |загаловак=Строительное производство Древней Руси (X–XIII вв.) |месца=СПб. |выдавецтва=Наука |год=1994 |старонак=160 |спасылка= |isbn= |ref=Рапапорт}} * {{кніга |аўтар=[[Барыс Андрэевіч Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Гісторыя беларускага мастацтва |том=1 |месца=Мн. |выдавецтва=Беларусь |год=2007 |старонак=252 |спасылка= |isbn= |ref=Лазука}} * {{кніга |аўтар=[[Дзяніс Уладзіміравіч Дук|Дук Д. У.]] |загаловак=Гісторыя Полацка: Па матэрыялах археалагічных даследаванняў |месца=Наваполацк |выдавецтва= |год=2006 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Дук}} * {{крыніцы/БелЭн|12к|Полацкі Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр}} С. 467—468. == Спасылкі == *[http://spas-monastery.by/the_architectural_complex_of_the_monastery/temple_tomb.php Храм-пахавальня Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра] // сайт Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра * {{Глобус Беларусі|http://globustut.by/polock/index.htm#firstchurch}} * {{radzima|5092|Звесткі пра храм-пахавальню}} {{Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр}} {{Полацкая школа дойлідства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Полацка]] [[Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Полацка]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі]] [[Катэгорыя:Епіскапы полацкія]] [[Катэгорыя:Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр]] 0ttxob9d6ai5kufv9pgpvy665xwwnce 0 216499 5135775 4844885 2026-05-04T18:38:47Z Ueschar 151377 Дадаў новыя творы, паправіў арыгінальныя назвы 5135775 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Дзмітрый Глухоўскі |Выява = Dmitry Glukhovsky MOW 03-2011.jpg |Апісанне малюнка = |Імя пры нараджэнні = Дзмітрый Аляксеевіч Глухоўскі |Месца нараджэння = |Месца смерці = |Род дзейнасці = |Гады актыўнасці = з 2005 года |Кірунак = |Жанр = |Мова твораў = [[руская мова|руская]] |Дэбют = [[Метро 2033]] |Прэміі = [[Eurocon]] 2007 — Лепшы дэбют, [[Utopiales]] 2014 — Лепшы раман у жанры фэнтэзі |Размалёўка = Dmitry Gluhovsky signature.svg |Вікісклад = |Вікітэка = }} {{цёзкі2|Глухоўскі}} '''Дзмітрый Аляксеевіч Глухоўскі''' ({{lang-ru|Дмитрий Глуховский}}; нар. [[12 чэрвеня]] [[1979]]) — расійскі карэспандэнт, [[журналіст]], [[радыё]]вядучы, [[тэлевядучы]] і [[пісьменнік]]. == Біяграфія == Дзмітрый Глухоўскі нарадзіўся ў [[Масква|Маскве]] у раёне [[Строгіна (раён Масквы)|Строгіна]]. Атрымаў пачатковую адукацыю ў маскоўскай школе ім. В. Д. Паленава з паглыбленым вывучэннем французскай мовы на [[Спасапяскоўская пляцоўка|Спасапяскоўскай пляцоўцы]]. Чатыры з паловай года жыў і вучыўся ў Ізраілі, працаваў у Нямеччыне і ў Францыі. Быў карэспандэнтам у Ізраілі і Абхазіі, працаваў на «[[Радыё Расіі]]», у тэлерадыёкампаніі «[[Deutsche Welle]]», на каналах «Euronews» і «Russia Today» у статусе карэспандэнта [[крамлёўскі пул|крамлёўскага пула]]. З 2008 года радыёвядучы станцыі [[Радыё «Маяк»|«Маяк»]]. З сакавіка 2009 года быў вядучым навукова-папулярнай перадачы «Фантастычны сняданак» на інтэрнэт-канале PostTV. Валодае пяццю замежнымі мовамі (ангельская, французская, нямецкая, іспанская, іўрыт). Дэбютаваў як сеткавы пісьменнік з постапакаліптычным раманам «[[Метро 2033]]», часткі якога рэгулярна выкладваліся ў Інтэрнэце на сайце [http://www.m-e-t-r-o.ru m-e-t-r-o.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130730085525/http://www.m-e-t-r-o.ru/ |date=30 ліпеня 2013 }}, атрымаўшы, такім чынам, адзнаку ў самага шырокага круга чытачоў. Тэкст рамана таксама публікаваўся ў некалькіх буйных сеткавых бібліятэках і ў [[Жывы часопіс|Жывым часопісе]] аўтара. У 2005 годзе яго раман, які атрымаў у канчатковай рэдакцыі назву «[[Метро 2033]]», быў апублікаваны ў выдавецтве «Эксмо», а ў 2007 годзе перавыданы выдавецтвам «Папулярная літаратура». Дзмітрый таксама з’яўляецца аўтарам апублікаваных у сетцы складанак аповедаў «Ночь», «Рассказы о животных» і п’есы «INFINITA TRISTESSA»<ref>[http://m-e-t-r-o.boom.ru/stories.html Дзмітрый Глухоўскі. Аповяды] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100326134956/http://m-e-t-r-o.boom.ru/stories.html |date=26 сакавіка 2010 }}</ref>. У 2007 годзе выйшаў новы раман аўтара — «Змярканне» ({{lang-ru|Сумерки}}). Як піша сам Глухоўскі, ён паспрабаваў зрабіць гэты твор як мага больш непадобным на дэбютны для таго, каб паказаць, што ён не аўтар аднаго твора. У выніку мы маем справу з раманам-метафарай, містыфікацыяй, па словах аўтара, замаскіраванай пад трылер. 10 сакавіка 2009 года Дзмітрый выпусціў сваю новую кнігу «[[Метро 2034]]»<ref>[http://dglu.livejournal.com/89949.html Метро 2034 // Палярнае Змярканне. Часопіс Дзмітрыя Глухоўскага]</ref>. Па яго словах, гэта кніга — не працяг «Метро 2033», а паралельная гісторыя з іншымі героямі. Улетку 2009 года Цімур Бекмамбетаў запрасіў Дзмітрыя прыняць удзел у адаптацыі мультфільма «[[9 (мультфільм)|9]]» для расійскага гледача. Апроч закадровага тэксту, Дзмітрый напісаў перадгісторыю да фільма<ref>[http://film9.ru/experiment/ Лабараторыя // «9» афіцыйны сайт фільма] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100822162943/http://film9.ru/experiment/ |date=22 жніўня 2010 }}</ref>. У гэтым жа годзе Дзмітрый удзельнічаў у дубляжы фільма «[[Рок-хваля]]», дзе агучваў персанажа Саймана Свофарда<ref>{{cite web|url=http://www.dni.ru/culture/2009/4/30/165171.html|title=Піраты захапілі радыёстанцыю|author=Серафіма Скібюк|date=2009-04-30|publisher=Дні.Ру|accessdate=2013-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140730081559/http://www.dni.ru/culture/2009/4/30/165171.html|archivedate=30 ліпеня 2014|url-status=dead}}</ref>. У 2010 годзе Глухоўскі стаў адным з [[калумніст]]аў праграмы «[[Инфомания]]» на тэлеканале «[[СТС]]»<ref>[http://www.ctc-tv.ru/rus/projects/tvproject/791/index.phtml?PHPSESSID=376427867b17f27921ce561284860820 Инфомания // Тэлеканал СТС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111011204448/http://www.ctc-tv.ru/rus/projects/tvproject/791/index.phtml |date=11 кастрычніка 2011 }}</ref>. Вёў увесну 2010 года перадачу «[[Прэс-клуб XXI]]»<ref>[http://nnm-club.ru/forum/viewtopic.php?t=224902 Запампаваць Прэс-клуб XXI. «Усе мы — лохі?» (2010) SATRip torrent :: NNM-Club.ru]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У 2010 годзе ў выдавецтве АСТ выйшла чарговая кніга Глухоўскага — «Аповяды пра Радзіму». Як сказаў аўтар, «гэта гісторыя пачалася з часопіса „Рускі піянер“, куды галоўны рэдактар Андрэй Стальмахаў пару гадоў таму запрасіў мяне ў якасці калумніста»<ref>http://www.ozon.ru/context/detail/id/5382860/?from=wikiguide Інтэрв’ю да выхаду «Аповядаў пра Радзіму» АЗОН.Гід</ref>. У 2013 годзе ў выдавецтве АСТ выйшаў новы раман Глухоўскага — «[[Будучыня (раман)|Будущее]]». Жанаты, ёсць дачка. == Бібліяграфія == '''Раманы''' * [[Метро 2033]] — 2005 * [[Змярканне, раман Дзмітрыя Глухоўскага|Сумерки (Змярканне)]] — 2007 * [[Метро 2034]] — 2009 * [[Будучыня, раман|Будущее (Будучыня)]] — 2013 * [[Метро 2035]] — 2014<ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/embed/tgAGHIEClIQ|title=Online з Дзмітрыем Глухоўскім|author=|date=2013-12-18|work=|publisher=YouTube|accessdate=2013-12-18|lang=ru}}</ref> * Текст (Тэкст) — 2017 * Пост (аўдыякніга, пазней выдана папяровая версія) — 2019 * Пост. Спастись и сохранить (аўдыякніга, пазней выдана папяровая версія) — 2021 '''Зборнікі''' * Ноч (Збор аповедаў) — 1998 ** Ночь (Ноч) ** Когда ты один (Калі ты адзін) ** Лети (Ляці) ** Восемь минут (Восем хвілін) * Рассказы о животных (Апавяданні пра жывёл, збор апавяданняў) — 1998 **История одной собаки (Гісторыя аднаго сабакі) **Случай в зоопарке (Выпадак у заапарку) * Рассказы о Родине (Апавяданні пра Радзіму) — 2010 ** ТОМ 1 (2008—2010): *** Чэ пачым *** From Hell *** Пратэз *** Перад штылем *** Добрая справа *** Кожнаму сваё *** Галоўнае навіны *** Часам яны вяртаюцца *** Utopia *** Адна на ўсіх *** З’ява *** На дне *** Deus Ex Machina *** Да і пасля ** ТОМ 2 (2011—2012): *** Заклік *** Куды дзявацца *** Кармленне тайскіх сомікаў *** Тэлефоннае права *** Апенгеймер *** Год за тры *** Адкрыццё '''Апавяданні''' * Infinita Tristessa — 2005 * Конец дороги (Канец дарогі) — 2006 * Пахаладанне (2008) * Адліга (2008) * Эволюция (Эвалюцыя) — 2008 * Возвращение в Кордову (Вяртанне ў Кордаву) — 2010 * Дзеепрыметнік — 2010 * Евангелие от Артёма (Евангелле ад Арцёма) — 2011 * Ліфт (Ліфт) — 2011 * Прыгнечанне і выцясненне — 2012 * Пакуль варта — 2012 * Секс-машина (Сэкс-машына) — 2014 * Танго (Танга) — 2016 * Третий Рим: ВДНХ (Трэці Рым: ВДНГ) — 2016 * Сера — 2019 '''Рознае''' * Дневник учёного (Дзённік навукоўца). Перадгісторыя да мультфільма [[9 (мультфільм, 2009)|9]] — 2009 == Узнагароды і прэміі == * [[Eurocon]] (ESFS Awards) / Encouragement Awards / Лепшы дэбют (2007) {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [http://www.rodina.nu/ Афіцыйны сайт кнігі «Аповяды пра Радзіму» — rodina.nu] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100103031917/http://www.rodina.nu/ |date=3 студзеня 2010 }} * [http://www.m-e-t-r-o.ru/ Афіцыйны сайт кнігі «Метро 2033»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130730085525/http://www.m-e-t-r-o.ru/ |date=30 ліпеня 2013 }} * [http://www.s-u-m-e-r-k-i.ru/ Афіцыйны сайт кнігі «Змярканне»] * [http://book-free.ru/author/152 Аўдыёкніжкі Дзмітрыя Глухоўскага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170110010221/http://book-free.ru/author/152 |date=10 студзеня 2017 }} * [http://www.m2034.ru/ Афіцыйны сайт кнігі «Метро 2034»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091003223858/http://www.m2034.ru/ |date=3 кастрычніка 2009 }} * [http://cinefex.ru/articles/detail.php?ID=3666/ Інтэрв’ю пісьменніка часопісу Cinefex] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230305033238/http://cinefex.ru/articles/detail.php?ID=3666/ |date=5 сакавіка 2023 }} * [http://avia-rt.ru/index.php?option=com_numbers&view=article&id_article=131/ Інтэрв’ю часопісу «Авиаревю», студзень 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160310203756/http://avia-rt.ru/index.php?option=com_numbers&view=article&id_article=131%2F |date=10 сакавіка 2016 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Глухоўскі Дзмітрый Аляксеевіч}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі]] [[Катэгорыя:Ваенныя карэспандэнты]] j549wfd6ubyf22ahxnrll7jqod3lxtb 0 219969 5136081 4633446 2026-05-05T11:48:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5136081 wikitext text/x-wiki {{Мастак | імя = Мікалай Пятровіч Кузьміч | арыгінальнае імя = | імя пры нараджэнні = | партрэт = | шырыня = | загаловак = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | паходжанне = | падданства = | грамадзянства = | жанр = | вучоба = | стыль = | працы = копія [[Крыж Ефрасінні Полацкай|крыжа Ефрасінні Полацкай]] (1993 — 1997) | заступнікі = | уплыў = | уплыў на = | узнагароды = | сайт = | вікісховішча = }} {{Цёзкі2|Кузьміч}} '''Мікалай Пятровіч Кузьміч''' (нар. {{ДН|28|11|1950}}, вёска [[Патрыкі]], [[Кобрынскі раён]], [[Брэсцкая вобласць]]) — беларускі [[мастак]]-ювелір, які аднавіў [[крыж Ефрасінні Полацкай]]. [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь]] (2007). Адрадзіў тэхніку старажытна-візантыйскай перагародкавай эмалі XII стагоддзя. [[Ганаровы грамадзянін горада Брэста]] (2019). == Біяграфія == * З [[1968 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1968]] па [[1971 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1971]] гады служыў у арміі на Паўночным флоце * З [[1978 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1978]] па [[1982 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1982]] гады вучыўся ў [[Мінскае мастацкае вучылішча|Мінскім мастацкам вучылішчы імя А. К. Глебава]] * З [[1983 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1983]] пачаў выставачную дзейнасць * У [[1987 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1987]] быў прыняты ў [[Беларускі саюз мастакоў]] * З [[1993 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1993]] па [[1997 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1997]] працаваў над аднаўленнем Крыжа Еўфрасінні Полацкай. Праект быў складаны, крыж аднаўляўся па фотанегатывах і малюнках артэфакта, створанага ў 1161 годзе ювелірам [[Лазар Богша|Лазарам Богшам]]. Мікалай Кузьміч не толькі ўвасобіў выгляд крыжа, але і адрадзіў забытую тэхніку перагародчатай старажытнавізантыйскай эмалі. Амаль пяць гадоў працы ў маскоўскіх і пецярбургскіх музеях, архівах і сваёй майстэрні дазволілі раскрыць сакрэты тэхналогіі яе вырабу. * У [[2001 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2001]] завяршыў працу над стаўратэкай для Крыжа Еўфрасінні Полацкай, атрымаў Патрыяршую грамату «За старанную працу на славу святой царквы» * У 2003 годзе пачаў працу над аднаўленнем [[рака|ракі]] для захавання мошчаў Еўфрасінні Полацкай. Па памерах новая рака подобная на невялікі каўчэг, але толькі серабра на яе выраб спатрэбілася 106 кілаграмаў. [[Клён|Кляновая]] рама-каркас апрацавана масцікай, абліцавана сярэбранымі пласцінамі і з чатырох бакоў упрыгожана бронзавымі залачонымі барэльефамі. Выявы на іх адпавядаюць архіўнаму апісанню, але адрозніваюцца ад арыгінала, бо адсутнічаюць дакладныя гістарычныя сведчанні і якасныя фотаадлюстраванні. Толькі цэнтральны барэльеф з постаццю Еўфрасінні — дакладная копія першакрыніцы XII стагоддзя. Знешні бок ракі ўпрыгожваюць [[барэльеф]]ы, якія адлюстроўваюць перанясенне мошчаў святой з Іерусаліма ў Кіеў і закладку іх у манастырскай царкве Усяміласцівейшага Спаса. Акантоўваюць раку [[вінаградная лаза]] і арнамент з каляровай эмалі. Бакавыя паверхні пакрыты пазалотай. Па верхнему века надмагілля вобраз прападобнай у поўны рост вянчае німб з рубінамі і жамчугамі. У раку ўстаўлена труна, вырабленая з кіпарысавага дрэва ў майстэрні «Мінскрэстаўрацыі». * З [[2004 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2004]] па [[2010 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2010]] узначальваў Брэсцкае абласное аддзяленне Беларускага саюза мастакоў, у лістападзе 2019 зноў абраны старшынёй аддзялення. * У [[2007 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2007]] скончыў працу над ракай для мошчаў Еўфрасінні Полацкай. == Творчасць == У сваёй творчай дзейнасці мастак звяртаецца да стварэння работ пераважна у тэхніцы гарачай эмалі. Творы незвычайна вобразныя і выразныя. Сярод іх — эмаль «Беларуская Атлантыда», серыі «Вежы», «Кветкавы рай», дэкаратыўныя кампазіцыі «Блакітныя сны», «Купалле», «Слуцкія паясы», «Рэгата», «Свята», «Салют», «Бабіна лета», «Мір табе, планета Зямля», «Памяць», «Прастора і час», «Рух». Полацкія матывы, помнікі даўніны, твары беларускіх святых і яркія летнія асацыяцыі — тэмы невялікіх, але экспрэсіўных работ. Мікалай Кузьміч у сваёй творчасці ажыўляе мінулае і стварае гармонію духу і майстэрства. Ён увёў у традыцыйныя тэмы новыя эксперыментальныя матывы, узбагаціў іх сучаснымі прачытаннямі. Творы знаходзяцца ў музеях, галерэях і прыватных калекцыях Беларусі, у Расійскім музеі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (Масква), у Германіі (Кобург), муніцыпальным музеі Іспаніі. == Узнагароды і прэміі == Лаўрэат прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «За духоўнае адраджэнне» (1997), прэміі «Берасцейская зорка» ў намінацыі «Чалавек года» (1997), [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь|дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] (1998). Прызнаны «Чалавекам XX стагоддзя» па версіі Інтэрнацыянальнага Біяграфічнага цэнтра ([[Кембрыдж]], [[Англія]]). Уладальнік ганаровага звання «[[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь]]» (2007). [[Ганаровы грамадзянін горада Брэста]] (2019). Уладальнік дыплома 3-й прэміі за дэкаратыўную кампазіцыю ў тэхніцы гарачай эмалі Санкт-Пецярбургскай дзяржаўнай мастацка-прамысловай акадэмія імя А. Л. Штыгліца (2012), 1-й прэміі ў намінацыі «Мінулае і сучаснасць» Рэспубліканскай выставы трыенале ДПМ (Мінск, 2016), Нацыянальнай прэміі ў галіне выяўленчага мастацтва, дыплома лаўрэата ў намінацыі «Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва» (2017). Пераможца першай Нацыянальнай прэміі ў галіне выяўленчага мастацтва (2017). Узнагароджаны медалём князя Канстанціна Астрожскага (Польшча) (1998), медалём [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]] «За заслугі ў выяўленчым мастацтве» (2000), граматамі Брэсцкага абласнога выканаўчага камітэта і Упраўлення культуры Брэсцкага аблвыканкама (2010), [[Ордэн Францыска Скарыны|ордэнам Францыска Скарыны]] (2015)<ref>{{Cite web |url=http://tomin.by/news/brest/12990-direktoru-muzykalnoj-shkoly-1-g-bresta-aleksandru-solonenko-prisvoeno-zvanie-zasluzhennyj-deyatel-kultury-respubliki-belarus |title=В соответствии с указом Президента № 411 также награждены известные брестчане и жители Брестчины {{ref-ru}} |access-date=3 студзеня 2016 |archive-date=5 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180705152156/http://tomin.by/news/brest/12990-direktoru-muzykalnoj-shkoly-1-g-bresta-aleksandru-solonenko-prisvoeno-zvanie-zasluzhennyj-deyatel-kultury-respubliki-belarus |url-status=dead }}</ref>, ордэнам Святога роўнаапостальнага князя Уладзіміра III ступені ([[Руская праваслаўная царква]], 1997), [[Ордэн Крыжа прападобнай Ефрасінні Полацкай|ордэнам Крыжа прападобнай Ефрасінні Полацкай]] ([[Беларуская праваслаўная царква]], 2002), [[Ордэн прападобнай Ефрасінні Полацкай|ордэнам прападобнай Ефрасінні Полацкай]] (Беларуская праваслаўная царква, 2007). {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://kb.brl.by/index.php/heritage/item/2270-28-listapada-2020-g-70-gadou-z-dnya-naradzhennya-mikalaya-pyatrovicha-kuzmicha-1950-mastaka-yuvelira-zasluzhanaga-dzeyacha-mastatstvau-belarusi-laureata-premii-za-dukhounae-adradzhenne-1997-dzyarzhaunaj-premii-belarusi-1998-natsyyanalnaj-premii-u-galine-v 28 лістапада 2020 г. — 70 гадоў з дня нараджэння Мікалая Пятровіча Кузьміча (1950), мастака-ювеліра, заслужанага дзеяча мастацтваў Беларусі, ганаровага грамадзяніна г. Брэста] * [http://base.krcls.by/мастакі-брэстчыны-брэст-2019/ Кузьміч Мікалай Пятровіч] // Мастакі Брэстчыны. — Брэст, 2019. — С. 48-49. * [https://bis.nlb.by/en/news/100039 Кузьміч Мікалай Пятровіч] // Беларусь у асобах і падзеях {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кузьміч Мікалай Пятровіч}} [[Катэгорыя:Ювеліры Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Брэста]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] i93h03ejtjxurzuq8pj0xnurbhfw70s 0 221378 5135918 4054774 2026-05-05T02:42:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135918 wikitext text/x-wiki [[Файл:Local bubble ru.png|thumb|300 px|'''Мясцовы пузыр''' (уключае [[Сонца]] і [[Мірцам]] — β [[Вялікі Пёс|Вялікага Пса]]) і '''Пузыра I''' (уключае [[Антарэс]])]] [[Выява:LocalBubble.png|thumb|300 px|3D-выява '''Мясцовага пузыра''' (Белы) з прылеглым [[Мясцовае міжзорнае воблака|Мясцовым міжзорным воблакам]] (ружовы) і часткай '''Пузыра I''' (зялёны).]] '''Мясцовы пузыр''' — вобласць разрэджанага гарачага газу няправільнай формы ў [[Міжзорнае асяроддзе|міжзорным асяроддзі]] ўнутры [[Рукаў Арыёна|рукава Арыёна]] ў нашай [[Млечны Шлях|Галактыцы]]. Ён цягнецца прынамсі на 300 [[Светлавы год|св. гадоў]] і складаецца з нейтральнага [[вадарод]]у са шчыльнасцю прыкладна 1/10 ад сярэдняй шчыльнасці [[Міжзорнае асяроддзе|міжзорнага асяроддзя]], якое, у сваю чаргу, складае 0,5 [[атам]]а ў кубічным сантыметры. Гарачы разрэджаны газ выпраменьвае ў [[Рэнтгенаўскае выпраменьванне|рэнтгенаўскім дыяпазоне]]. Мясцовы пузыр утварыўся ў выніку выбуху некалькіх [[Звышновая зорка|звышновых]] (па разліках<ref>[http://www.iop.org/EJ/abstract/-link=9317001/0067-0049/134/2/283 Randall K. Smith, Donald P. Cox, 2001, The Astrophysical Journal, 134 283—309, 2001]{{Недаступная спасылка}} Multiple Supernova Remnant Models of the Local Bubble and the Soft X-Ray Background</ref> 3—6, і нават больш), якія выбухнулі ад 2 да 4 млн гадоў назад<ref>[http://www.iop.org/EJ/article/1538-4357/560/1/L83/15569.text.html Jesus Maiz-Apellaniz, 2001, The Astrophysical Journal, 560:L83-L86, 2001 October 10]{{Недаступная спасылка}} The Origin of the Local Bubble</ref>. Рэшткай аднаго з кандыдатаў у такія [[Звышновая зорка|звышновыя]] з'яўляецца [[Гемінга]] — [[пульсар]] у сузор'і [[сузор'е Блізняты|Блізнят]]. [[Сонечная сістэма]] праходзіць<ref name="solstation">[http://www.solstation.com/x-objects/chimney.htm Local Chimney and Superbubbles] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170118172741/http://www.solstation.com/x-objects/chimney.htm |date=18 студзеня 2017 }}, Solstation.com</ref> скрозь вобласць Мясцовага пузыра апошнія 5 ці нават 10 млн гадоў. У наш час яна праходзіць скрозь [[Мясцовае міжзорнае воблака]] (ММВ) — невялікі больш шчыльны ўчастак унутры Мясцовага пузыра. Гэта міжзорнае воблака ўтварылася там, дзе злучаюцца Мясцовы пузыр і Пузыр I. Шчыльнасць газу ўнутры ММВ — 0,1 [[атам]]аў у кубічным сантыметры. Мясцовы пузыр мае прадаўгаватую форму. Ён прыўздымаецца над галактычным дыскам, і з-за таго, што ён удзельнічае ў галактычным вярчэнні, яго форма становіцца падобнай на пясочнага гадзінніка. Да Мясцовага пузыра таксама прылягаюць іншыя пузыры<ref name="solstation" />, гэта значыць вобласці з паніжанай шчыльнасцю міжзорнага газу, злучаныя тунэлямі. Пузыр I утварыўся выбухамі звышновых і [[Зорны вецер|зорнымі ветрамі]] зорак, якія ўваходзяць у [[Зорная асацыяцыя|зорную асацыяцыю]] [[OB-асацыяцыя Скарпіёна-Цэнтаўра|Скарпіёна-Цэнтаўра]], і знаходзіцца ў 500 [[Светлавы год|св. гадах]] ад [[Сонца|Сонца]]. Таксама існуе яшчэ 2 пузыры: Пузыр II і Пузыр III. == Гл. таксама == * [[Пояс Гулда]] * [[Рукаў Арыёна]] * [[Рукаў Персея]] * [[Спіс найбліжэйшых зорак]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.3dgalaxymap.com/ 3D карта Млечнага Шляху і Рукава Арыёна] (англ.) {{Месцазнаходжанне Зямлі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Млечны Шлях]] i94ovv6lcpmfcgziwikrd2zjtywj136 0 221385 5135917 4841613 2026-05-05T02:42:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135917 wikitext text/x-wiki [[Выява:Local_Interstellar_Clouds_with_motion_arrows.jpg|thumb|290px|Схема мясцовых [[Міжзоркавае воблака|міжзоркавых аблокаў]], праз якія рухаецца [[Сонечная сістэма]]. Стрэлкамі паказаны кірункі руху [[Міжзоркавае воблака|міжзоркавых аблокаў]]]] '''Мясцовае міжзоркавае воблака (ММВ)''' ({{lang-en|Local Interstellar Cloud, LIC)}}) з'яўляецца [[Міжзоркавае воблака|міжзоркавым воблакам]] (памерам прыкладна ў 30 светлавых гадоў), праз якое ў наш час рухаецца [[Сонечная сістэма]]. ==Асаблівасці ўзаемадзеяння== Сонечная сістэма ўвайшла ў Мясцовае міжзоркавае воблака дзесьці паміж 44 і 150 тыс. гадоў назад і, як чакаецца, застанецца ў яго межах яшчэ на працягу 10—20 тыс. гадоў. Тэмпература воблака роўная прыблізна 6000&nbsp;°C<ref name="Near-Earth Supernovas"/>, амаль як тэмпература паверхні [[Сонца]]. Яно вельмі разрэджанае, усяго 0,3 атама на кубічны сантыметр, што складае прыблізна адну другую шчыльнасці галактычнай [[Міжзоркавае асяроддзе|міжзоркавага асяроддзя]] (0,5 атам/см{{sup|3}}) і ў шэсць разоў большае за шчыльнасць газу [[Мясцовы пузыр|Мясцовага пузыра]] (0,05 атам/см{{sup|3}}). ММВ з'яўляецца вобласцю нізкай шчыльнасці ў міжзоркавым асяроддзі, але невялікім больш шчыльным участкам унутры Мясцовага пузыра. Для параўнання, [[атмасфера Зямлі]] на афіцыйнай вышыні пачатку космасу 100 км ([[Лінія Кармана]]) змяшчае 12 мільярдаў малекул на кубічны сантыметр<ref name=squire2000>{{cite web|url=http://tpsx.arc.nasa.gov/cgi-perl/alt.pl|title=U.S. Standard Atmosphere, 1976|publisher=NASA.gov|work=Thermal Protection Systems Expert and Material Properties Database|date=September 27, 2000|accessdate=2012-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015062917/http://tpsx.arc.nasa.gov/cgi-perl/alt.pl|archivedate=15 кастрычніка 2011|url-status=dead}}</ref>. [[Выява:The Local Interstellar Cloud and neighboring G-cloud complex.svg|thumb|290px|Карта, якая паказвае размяшчэнне [[Сонца]] (Sun) на краю нашага мясцовага міжзоркавага воблака (LIC) і [[Альфа Цэнтаўра|Альфы Цэнтаўра]] (Alpha Centauri), якая размешчана на адлегласці звыш 4 [[Светлавы год|св. г.]] ад Зямлі ў суседнім [[G-воблака|G-воблаку]] (G-cloud)]] Воблака рухаецца практычна перпендыкулярна да кірунку руху Сонца з [[Асацыяцыя Скарпіёна-Цэнтаўра|асацыяцыі Скарпіёна—Цэнтаўра]]<ref>[http://www.astronet.ru/db/msg/1174672 Астранэт > Мясцовае міжзоркавае воблака]</ref>; [[Зорная асацыяцыя|зорнай асацыяцыі]], якая з'яўляецца рэгіёнам фарміравання зорак. Гэта міжзоркавае воблака ўтварылася там, дзе злучаюцца Мясцовы пузыр і Пузыр I. Сонца, з некалькімі найбліжэйшымі зоркамі, знаходзіцца ўнутры ММВ. Вартымі ўвагі суседнімі зоркамі з'яўляюцца [[Альфа Цэнтаўра]], [[Альтаір]], [[Вега]], [[Фамальгаўт]] і [[Арктур]]. [[Сонечны вецер]] і магнітнае поле Сонца прадухіляюць патэнцыйнае ўздзеянне ММВ на [[Зямля|Зямлю]]<ref name="Near-Earth Supernovas"/>. Нядаўнія вымярэнні, праведзеныя апаратам [[IBEX, спадарожнік|IBEX]], нечакана паказалі, што кірунак патоку нейтральных часціц міжзоркавага асяроддзя, які ляціць скрозь Сонечную сістэму, змяняецца<ref name=astronet/>. == Гл. таксама == * [[Пояс Гулда]] * [[Рукаў Арыёна]] == Крыніцы == {{Крыніцы|refs= <ref name="Near-Earth Supernovas">{{cite web |url = http://science.nasa.gov/headlines/y2003/06jan_bubble.htm |title = Near-Earth Supernovas |work = NASA |accessdate = 2010-01-14 |lang = en |archiveurl = https://www.webcitation.org/617GitIL7?url=http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2003/06jan_bubble/ |archivedate = 22 жніўня 2011 |url-status = dead }}</ref> <ref name=astronet>{{cite web | url = http://www.astronet.ru/db/msg/1293469 | title = Мясцовае міжзоркавае воблака | work = 2013-09-24 | date = [[Астранамічная карцінка дня]] | accessdate = | lang = ru | archiveurl = | archivedate = }}</ref>}} == Літаратура == * Mark Anderson, «Don’t stop till you get to the Fluff», ''New Scientist'' no. 2585, 6 January 2007, pp.&nbsp;26–30 == Спасылкі == * [http://www.popmech.ru/article/6426-magnitnoe-oblako/ Магнітнае воблака] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100529081925/http://www.popmech.ru/article/6426-magnitnoe-oblako/ |date=29 мая 2010 }} * [http://www.solstation.com/x-objects/chimney.htm «Local Chimney and Superbubbles» {{ref-en}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170118172741/http://www.solstation.com/x-objects/chimney.htm |date=18 студзеня 2017 }} * [http://www.popmech.ru/article/7175-sverhglobalnoe-poteplenie/ www.popmech.ru - звышглабальнае пацяпленне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130913031446/http://www.popmech.ru/article/7175-sverhglobalnoe-poteplenie/ |date=13 верасня 2013 }} {{Месцазнаходжанне Зямлі}} [[Катэгорыя:Млечны Шлях]] 3lyy2h0dk0l6ymrof71ndktwygad6oz 0 222013 5135906 5099467 2026-05-05T01:11:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135906 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Мышкавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 13|lat_sec = 11 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 30|lon_sec = 04 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Кіраўскі |сельсавет = Мышкавіцкі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 160-170 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 2071 |год перапісу = 2007 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375 2153 |паштовы індэкс = 213944 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Myškavičy, Kiraŭsk District |сайт = |OpenStreetMap = 243030798 }} {{Значэнні|Мышкавічы}} '''Мы́шкавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Myškavičy}}, {{lang-ru|Мышковичи}}) — аграгарадок<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910m0034752&q_id=4396533|title=Решение Кировского районного Совета депутатов от 21 марта 2008 года № 8-7 "О преобразовании деревень Кировского района в агрогородки"|url-status=dead}}</ref> у [[Кіраўскі раён|Кіраўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мышкавіцкі сельсавет|Мышкавіцкага сельсавета]]. Размешчаны за 6 км на поўдзень ад [[Кіраўск]]а, 93 км ад Магілёва. Цэнтр калгаса «Рассвет» імя К. П. Арлоўскага. == Гісторыя == У XIX стагоддзі — у Качэрыцкай воласці [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Належала Н. Ф. фон Гоер. У 1908 годзе было 90 двароў, 678 жыхароў. У 1943 годзе пад нямецкай акупацыяй дзейнічала пачатковая школа<ref>ДАМВ, ф. 866, воп. 1, спр. 2</ref>. Адзін з эксперыментальна-паказальных пасёлкаў на Беларусі. Забудоўваецца паводле генплана 1970 года (інстытут «[[Дзіпрасельбуд|Белдзіпрасельбуд]]», архітэктар [[Таццяна Яўгенаўна Галіёта|Т. Галіёта]], карэкціроўка 1980 г.). Будаўніцтва вядзецца на свабоднай тэрыторыі і на месцы старой забудовы. Вызначаецца функцыянальным заніраваннем тэрыторыі, кампактнасцю забудовы, высокім узроўнем добраўпарадкаванасці. Планіровачную структуру вёскі вызначаюць асноўныя вуліцы Цэнтральная, перпендыкулярная да яе Палацавая і ўтвораная на іх скрыжаванні цэнтральная плошча — адміністрацыйна-грамадскі і культурны цэнтр. Плошчу фармуюць: двухпавярховы адміністрацыйны будынак праўлення калгаса, Палац культуры (1975, архітэктар [[Георгій Уладзіміравіч Заборскі|Г. Заборскі]]), шасціпавярховы гатэль, гандлёвы цэнтр з рэстаранам, крамамі, [[Помнік Кірылу Пракопавічу Арлоўскаму|помнік К. П. Арлоўскаму]]. На плошчу раскрыты два двухпавярховыя жылыя дамы з унутранымі дворыкамі. Упрыгожваюць плошчу [[кветнікі]], дэкаратыўны [[фантан]] з [[святламузыка]]й, [[газон]]ы, адкрытыя лужкі і інш. Пераважае двухпавярховая секцыйная забудова, будуюцца дамы з кватэрамі ў двух узроўнях. У цэнтральнай частцы вёскі дамы размешчаныя кампазіцыйнымі групамі з унутранымі азялененымі пляцоўкамі для адпачынку. У аддзелцы будынкаў выкарыстаныя чорны і чырвоны граніт, белая тынкоўка, што стварае выразны сілуэт забудовы. Вёска забяспечаная ўсімі відамі інжынернага абсталявання, вуліцы асфальтаваныя, устаноўленыя святлафоры. Вытворча-складская зона размешчаная ў паўночнай і паўночна-ўсходняй частках вёскі. Зона адпачынку — штучны вадаём з добраўпарадкаванай набярэжнай, парк, стадыён, санаторый з водалячзбніцай. Прадугледжваецца далейшае развіццё грамадскага цэнтра, стварэнне [[бульвар]]у з фруктовай алеяй уздоўж вул. Палацавай, расшырэнне спартыўнай зоны, будаўніцтва фізкультурна-аздараўленчага цэнтра. Забудова і добраўпарадкаванне Мышкавічаў адзначаны Дыпломам і залатым медалём ВДНГ СССР (1982 г.). == Славутасці == * [[Магіла Кірылы Пракопавіча Арлоўскага]] (1968) — {{ГККРБ 4|513Д000461}}. * [[Помнік Кірылу Пракопавічу Арлоўскаму]] (1977) — {{ГККРБ 4|513Ж000462}}. == Вядомыя асобы == * [[Уладзімір Анатольевіч Бяляўскі]] (нар. 1969) — расійскі военачальнік, [[Герой Расіі]] (2006). * [[Міхаіл Сямёнавіч Корзун]] (нар. 1935) — беларускі [[гісторык]], доктар гістарычных навук, прафесар, адзін з вядучых спецыялістаў Беларусі па гісторыі [[Старажытная Грэцыя|Старажытнай Грэцыі]] і [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Myškavičy, Kiraŭsk District}} {{Мышкавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Мышкавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраўскага раёна]] [[Катэгорыя:Мышкавічы (Кіраўскі раён)| ]] r6hsv9olabnqv7la2ibkp5akk1bt2re 0 225014 5135946 4810261 2026-05-05T05:33:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135946 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Міжэвіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Слонімскі раён]] |Уключае = 11 населеных пунктаў |Сталіца = [[Міжэвічы (Слонімскі раён)|Міжэвічы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 895 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = http://slonim.gov.by/ru/mizhev-ru/ |Заўвагі = }} '''Міжэ́віцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Слонімскі раён|Слонімскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Міжэвічы (Слонімскі раён)|Міжэвічы]]. Сельсавет знаходзіцца на поўдні [[Слонімскі раён|Слонімскага раёна]] за 20 км ад раённага цэнтра. Плошча яго складае 9606 га. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Слонімскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. == Склад == У склад сельсавета ўваходзіць 11 населеных пунктаў: вёскі Лапухова, Махначы, Хмяльніца, Мікалаеўшчына, Новая Перавалока, Старая Перавалока, Зосімавічы, Смаўжы, Крывец і аграгарадкі Вострава і Міжэвічы. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1140 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 91,0 % — [[беларусы]], 4,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,8 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 1,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 895 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. Станам на 2015 год на тэрыторыі сельсавета пражывала 1114 чалавек, з іх: 142 — маладзей працаздольнага ўзросту, 576 — працаздольнага ўзросту, 396 — пенсіянераў. == Эканоміка і інфраструктура == На тэрыторыі сельсавета размешчаны сельскагаспадарчы вытворчы кааператыў «Міжэвічы», Міжэвіцкае лясніцтва, дзяржаўная ўстанова адукацыі «Міжэвіцкая сярэдняя школа Слонімскага раёна», дзяржаўная ўстанова адукацыі «Міжэвіцкі яслі-сад Слонімскага раёна». Медыцынскія паслугі насельніцтву сельсавета аказваюць Міжэвіцкая ўчастковая бальніца і Астроўскі фельчарска-акушэрскі пункт. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Міжэвіцкі сельсавет}} {{Слонімскі раён}} [[Катэгорыя:Міжэвіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] hv4s9eeu2ddpslp7x11aunt7275zi2v 0 233424 5135799 4435041 2026-05-04T19:17:07Z JerzyKundrat 174 5135799 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Лісоўскія |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет2 = Арэхаўскі }} '''Лісо́ўскія'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lisoŭskija}}, {{lang-ru|Лисовские}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Арэхаўскага сельсавета]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Клюкаўскі сельсавет|Клюкаўскага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2013/10/10/by87289.htm Решение Витебского областного Совета депутатов от 10.10.2013 N 292 «Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160205035428/http://naviny.org/2013/10/10/by87289.htm |date=5 лютага 2016 }}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] 3e49qqxxocqhtyet16nrc0gnfrlzlzy 0 233425 5135797 5135307 2026-05-04T19:15:31Z JerzyKundrat 174 5135797 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Рамальдава |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет2 = Арэхаўскі |плошча = 0,2478 }} '''Рама́льдава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ramaĺdava}}, {{lang-ru|Ромальдово}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Арэхаўскага сельсавета]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Клюкаўскі сельсавет|Клюкаўскага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2013/10/10/by87289.htm Решение Витебского областного Совета депутатов от 10.10.2013 N 292 «Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160205035428/http://naviny.org/2013/10/10/by87289.htm |date=5 лютага 2016 }}</ref>. == Назва == На думку [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назва вёскі Рамальдава паходзіць ад імені Рамуальд<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 325.</ref>. Гэтае імя паходзіць ад старажытнагерманскага ''hrom'' «слава» і ''waldan'' «уладарыць, панаваць»<ref>А. В. Суперанская. Современный словарь личных имен: Сравнение. Происхождение. Написание. Москва, 2005. С. 188.</ref>. У 19 ст. фіксавалася [[Гудагай (вёска)|гудагайскае]] прозвішча Ромальд<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMP-X9R9?i=309&cat=2325442&lang=ru</ref>. Аднаўляецца старажытнае балцка-літоўскае двухасноўнае імя ''Ro-maldas''.<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. C. 110.</ref> == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * [[Рамальдаўскі камень]] — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] [[Катэгорыя:Рамальдава| ]] q2t2sojhb8oaky5dy4hzfx4et0rfhb5 0 233430 5135795 4458566 2026-05-04T19:14:06Z JerzyKundrat 174 5135795 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Старына}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Старына |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет2 = Арэхаўскі }} '''Старына́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Staryna}}, {{lang-ru|Старина}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Арэхаўскага сельсавета]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Клюкаўскі сельсавет|Клюкаўскага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2013/10/10/by87289.htm Решение Витебского областного Совета депутатов от 10.10.2013 N 292 «Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160205035428/http://naviny.org/2013/10/10/by87289.htm |date=5 лютага 2016 }}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] sil9iw47jgzwhbt6jqgve0mar5phelh 0 247895 5135774 4781599 2026-05-04T18:36:00Z JerzyKundrat 174 5135774 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Журавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 14|lat_sec = 57 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 32|lon_sec = 45 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Журавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042304 }} '''Жура́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Žuravičy}}, {{lang-ru|Журавичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Журавіцкі сельсавет|Журавіцкага сельсавета]]. Размешчаны за 55 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі [[Рагачоў (станцыя)|Рагачоў]] (на лініі [[Магілёў]]—[[Жлобін]]), за 102 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Транспартныя сувязі па прасёлачнай, потым аўтадарозе 246 [[Доўск]]—[[Слаўгарад]]<ref name="ГВБ"/>. == Гісторыя == Выяўленыя паблізу [[курган]]ы [[Жалезны век на Беларусі|жалезнага веку]] сведчаць аб засяленні гэтых мясцін з далёкай старажытнасці<ref name="ГВБ"/>. Па пісьмовых крыніцах вядома з [[XV ст.]] як вёска Жоравічы ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[ВКЛ]], шляхецкая ўласнасць<ref name="ГВБ"/>. У 1668 годзе маёнтак ва ўладанні ў рэчыцкага войскага [[Міхал Станіслаў Юдзіцкі|Станіслава Міхала Юдзіцкага]]<ref>НГАБ, ф. 1875, воп. 1, спр. 5</ref>. У [[1720]] годзе пабудаваны драўляны касцёл, які ў канцы [[XVIII ст.]] быў перабудаваны (не захаваўся)<ref name="ГВБ"/>. === У складзе Расійскай імперыі === Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] у [[1772]] годзе ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У [[1799]] годзе ва ўладанні [[Дзерналовічы|Дзерналовічаў]], потым [[Вішчынскія|Вішчынскіх]]<ref name="ГВБ"/>. У [[Вайна 1812 года|вайну 1812 года]] каля Журавіч адбываліся сутычкі французскіх войск з атрадамі расійскага генерала [[Ф. Ф. Эртэль|Ф. Ф. Эртэля]]<ref name="ГВБ"/>. У [[XIX ст.]] мястэчка, штогод праводзіліся 4 [[кірмаш]]ы, на якіх у [[1861]] годзе было прададзена тавараў на 54 000 рублёў. Праз вёску праходзіла паштовая дарога з [[Карма|Кармы]] ў [[Новы Быхаў]]. У [[1826]] годзе уладанне памешчыцы Пузаноўскай. У [[1838]] годзе 114 двароў. З [[1848]] года дзейнічала 1-класнае прыходскае вучылішча<ref name="ГВБ"/>. У 1860 годзе працавалі царква, касцёл, 2 яўрэйскія малітоўныя школы, у [[Быхаўскі павет (Расійская імперыя)|Быхаўскім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Побач складвалася сяленне [[Новыя Журавічы]] (7 двароў, 47 жыхароў), уладанне памешчыцы Хмызоўскай. З [[1872]] года дзейнічала крупарушка<ref name="ГВБ"/>. З 1880 года ў фальварку працавала [[сукнавальня]]<ref name="ГВБ"/>. У [[1883]] годзе адкрыта аптэка. З [[1884]] года дзейнічала [[народнае вучылішча]], якое ў [[1901]] годзе на [[Мінская юбілейная выстава|Мінскай юбілейнай выставе]] ўдастоена пахвальнага ліста. У 1892 і 1900 гг. пабудаваны 2 [[вінакурня|вінакурні]]. У [[1907]] годзе паштовае аддзяленне адкрыла прыём тэлеграм, з [[1908]] года дзейнічала пазыка-ашчадная каса. У [[1911]] годзе адкрыта [[бібліятэка]] пры школе<ref name="ГВБ"/>. === Пры савецкай уладзе === З [[1924]] года працаваў ветэрынарны пункт. З [[17 ліпеня]] [[1924]] года да [[8 ліпеня]] [[1931]] года і з [[5 красавіка]] [[1935]] года да [[17 снежня]] [[1956]] года цэнтр [[Журавіцкі сельсавет|Журавіцкага]], з [[12 лютага]] [[1935]] года да [[5 красавіка]] [[1935]] года [[Доўскі раён|Доўскага раёнаў]]. З [[20 жніўня]] [[1924]] года цэнтр сельсавета Журавіцкага, з [[8 ліпеня]] [[1931]] года Кармянскага, з [[12 лютага]] [[1935]] года Доўскага, з [[5 красавіка]] [[1935]] года Журавіцкага, з [[17 снежня]] [[1956]] года [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёнаў]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай]] (да [[26 ліпеня]] [[1930]] года) акругі, з [[20 лютага]] [[1938]] года [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. У [[1930]] годзе арганізаваны калгас «12 гадоў Кастрычніка», потым — калгас «XVI партз’езд», працавалі З [[кузня|кузні]], шавецкая, кравецкая і торфаздабываючая арцелі, нафтавы млын, гантарэзка, вятрак, 4 крупарушкі, ваўначоска і сукнавальня<ref name="ГВБ"/>. У першыя дні [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] быў сфарміраваны знішчальны батальён (180 чал.), які далучыўся да часцей [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]]. [[14 жніўня]] [[1941]] года вёска занята нямецкімі войскамі. У лістападзе [[1941]] года акупанты расстралялі тут 400 ваеннапалонных. Было створана [[гета ў Журавічах]]. У 1941 годзе і лістападзе 1943 года карнікі спалілі 167 двароў і загубілі 130 жыхароў. Вызвалена [[26 лістапада]] [[1943]] года. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 133 землякі<ref name="ГВБ"/>. === У часы незалежнасці === Цэнтр калгаса «12 гадоў Кастрычніка». Станам на 2005 год тут размешчаны льнозавод, малочны завод, [[млын]], [[нафтабаза]], [[пякарня]], механічная майстэрня, камбінат бытавога абслугоўвання, [[сярэдняя школа]], [[Дом культуры]], [[бібліятэка]], [[бальніца]], [[аптэка]], дзіцячыя яслі-сад, аддзяленне сувязі, [[сталовая]], 7 [[магазін]]аў. У лютым [[1986]] года ў Доме культуры адкрыты музей драматурга, народнага пісьменніка БССР [[А. Макаёнак|А. Макаёнка]]<ref name="ГВБ"/>. == Планіроўка == Планіровачна складаецца з 7 крыху выгнутых вуліц шыротнай арыентацыі, перакрыжаваных мерыдыянальнымі вуліцамі. Забудова пераважна драўляная, сядзібнага тыпу<ref name="ГВБ"/>. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': ** 1826 год — 1066 жыхароў<ref name="ГВБ">{{Крыніцы/ГВБ|Гомельская-2|Журавічы}}</ref>; ** 1860 год — 185 двароў, 1203 жыхары, у сяленні Новыя Журавічы год — 7 двароў, 47 жыхароў<ref name="ГВБ"/>; ** 1880 год — 220 двароў, 2179 жыхароў, у тым ліку 551 праваслаўны, 10 каталікоў, 1618 іўдзеяў<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14|859|Żurawicze|Krzywicki J.}}</ref>; ** 1896 год — 356 двароў<ref name="ГВБ"/>; * '''XX стагоддзе''': ** 1905 год — 3200 чалавек<ref>{{Літаратура/ЭГБ|3к|Журавічы|Васькова А.|376}} С. 376.</ref>; ** 1940 год — 434 двары, 1646 жыхароў<ref name="ГВБ"/>; ** 1959 год — 1627 жыхароў<ref name="ГВБ"/>; ** 1994 год — 1041 жыхароў<ref>{{Літаратура/ЭГБ|3к|Журавічы|Васькова А.|375}}</ref>. * '''XXI стагоддзе''': ** 2004 год — 361 гаспадарка, 992 жыхары<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}}</ref>. == Славутасці == === Страчаная спадчына === [[Файл:Žuravičy. Журавічы (1901-17).jpg|міні|Журавіцкі касцёл у пачатку XX стагоддзя]] * [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Журавічы)|касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] (1720) == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Сяргей Мікалаевіч Даўгалёў]] (нар. 1982) — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Сэмюэль Дзінін]] (1902—1972)<ref>https://www.bjela.org/dr-samuel-dinin</ref> * [[Барыс Міронавіч Шапіра]] — беларускі навуковец-аграрнік * [[Фёдар Ісаакавіч Шмідаў]] (1911—1995) — савецкі матэматык. Выкладчык МДУ імя Ламаносава. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|Гомельская-2|Журавічы}} * {{Крыніцы/БелЭн|6}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Журавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Журавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Журавічы| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] hycawsffqtnvkqv5kdgmks2mqcrjbpv 0 267885 5135649 4918216 2026-05-04T12:17:27Z XHCKidx 10666 5135649 wikitext text/x-wiki '''Віленская пушкарня''' — дзяржаўная майстэрня па вырабе гармат у [[Вільня|Вільні]]. == Гісторыя == Мяркуецца, што Віленская пушкарня была заснавана [[Вялікі князь літоўскі|Вялікім князём літоўскім]] [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонтам II Аўгустам]] каля [[1540]] года. Размяшчалася на былых землях кармеліцкага [[кляштар]]а каля арсенала на [[Ніжні замак (Вільнюс)|Дольным замку]]. Некалькіх майстроў для пушкарні прыслаў прускі герцаг Альбрэхт. Шмат майстроў прыслана з [[Кракаўская пушкарня|Кракаўскай пушкарні]]. Былі таксама запрошаныя злотнікі для аздаблення і апрацоўкі гармат. Сыравіна на Віленскую пушкарню прывозілася з [[Кракаў|Кракава]], куды паступала з розных краін: медзь — з [[Венгрыя|Венгрыі]], [[волава]] — з [[Гданьск]]а і [[Олькуш]]а, сталь — з [[Карынція|Карынціі]] і [[Венгрыя|Венгрыі]]. Асабліва актыўна Віленская пушкарня працавала ў 1560-х гадах. Паводле данясення [[венецыя]]нскага пасла, у 1560 годзе ў Вільні было 180 вялікіх гармат і мноства дробных. У канцы 16 стагоддзя, Віленскую пушкарню падтрымліваў кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Стэфан Баторый]]. Пры ім у пушкарні працавалі майстры [[Крыштаф Спрынгер]] і [[Геранім Віталі]] з [[Італія|Італіі]], адліваліся цяжкія аблогавыя гарматы. У пачатку 17 стагоддзя зроблена вялікая гармата «Віленскія браты», якая страляла 30-фунтавымі ядрамі. У час паходу на [[Смаленск]] у 1610 годзе адліваў гарматы майстар [[Ян Роланд]] з 3 памочнікамі. У 1620—1630 гадах працаваў людвісар [[Іаган Бротэльд]] з [[Латарынгія|Латарынгіі]], які адліў прынамсі 11 гармат. Пасля Віленская пушкарня спыніла сваю дзейнасць. == Літаратура == * Brensztejn, Michał, «Zarys dziejów ludwisarstwa na ziemiach b. Wielkiego Księstwa Litewskiego», Wilno 1924. S.17-29. * Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. Т. 3. Дадатак. А — Я / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: БелЭн, 2010. — 696 с; іл., старонка 118 [[Катэгорыя:Гісторыя Вільні]] [[Катэгорыя:Людвісарні]] 2yt93xym4ck6s816nze1vh5ifx02qw2 0 272039 5135887 4984649 2026-05-04T23:27:20Z JerzyKundrat 174 5135887 wikitext text/x-wiki {{Раўніна |Тып = Узвышша |Назва = Плешчаніцкае ўзвышша |Нацыянальная назва = |Выява = |Подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 50|lon_sec = |region = |CoordScale = |Размяшчэнне = Беларусь |Вышыня над узроўнем мора = |Працягласць з поўначы на поўдзень = |Працягласць з захаду на ўсход = |Плошча = |Рэкі = |Азёры = |Пазіцыйная карта 1 = Беларусь |Пазіцыйная карта 2 = }} '''Плешчаніцкае ўзвышша''' — частка [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]]. Размешчана на поўначы [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] і на поўдні [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Абмежавана [[Нарачана-Вілейская нізіна|Нарачана-Вілейскай]] і [[Верхнебярэзінская нізіна|Верхнебярэзінскай]] нізінамі на захадзе і ўсходзе, скразнымі далінамі рэк Вілія — Поня на поўначы і Ілія — Гайна на поўдні. Частка водападзелу паміж рэкамі [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] і [[Чорнае мора|Чорнага]] мораў. == Геалогія == У тэктанічных адносінах прымеркавана да [[Вілейскі пахаваны выступ|Вілейскага пахаванага выступу]] [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]]. На фундаменце залягаюць адклады сярэдняга [[дэвон]]у, перакрытыя [[антрапаген]]авай тоўшчай. На поўдні ўзвышша пад антрапагенавымі адкладамі залягаюць сярэднядэвонскія [[пясчанік]]і, [[алеўрыт]]ы, [[мергель|мергелі]] і [[даламіт]]ы, на поўначы яны перакрыты больш познімі [[пясок|пяскамі]], пясчанікамі і алеўралітамі з праслоямі глін, мергеляў і даламітаў. Сярэдняя магутнасць антрапагенавых адкладаў 110—120 м, найбольшая магутнасць прымеркавана да гляцыядэпрэсій у рэльефе даантрапагенавай паверхні, дзе існуюць скразныя даліны, і лакальных падняццяў пахаванага рэльефу. Прадстаўлены антрапагенавыя адклады ледавіковымі, водна-ледавіковымі і міжледавіковымі (алювіяльнымі, азёрнымі, балотнымі, схілавымі) утварэннямі. Пашыраны ледавіковыя і водна-ледавіковыя пясчаныя, пясчана-[[жвір]]овыя, жвірова-галечныя з валунамі намнажэнні з фрагментарнымі праслоямі марэнных супескаў і суглінкаў. Міжледавіковыя гарызонты вельмі нераўнамерныя па распасціранню і магутнасці, уключаюць алювіяльныя, схілавыя, азёрныя і балотныя адклады. Карысныя выкапні: легкаплаўкія гліны, пясчана-жвіровы матэрыял, [[торф]]. Сучасны градава-ўзгорысты і ўзгорыста-ўвалісты рэльеф сфарміраваўся ў выніку ледавіковай акумуляцыі ў час [[сожскае зледзяненне|сожскага зледзянення]] і пазнейшай эразійна-дэнудацыйнай перапрацоўкі ў познім атрапагене і [[галацэн]]е. == Рэльеф == [[Файл:Хатынь. 2014 03.jpg|thumb|Мемарыяльны комплекс [[Хатынь]].]] Найвышэйшы пункт Плешчаніцкага ўзвышша размешчаны ў паўднёвай частцы, у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], [[Лагойскі раён|Лагойскім раёне]]. Знаходзіцца за 3,4 км на паўночны паўночны захад ад в. Алешнікі, за 4,2 км на паўночны захад ад в. [[Юркавічы (Лагойскі раён)|Юркавічы]], за 5,2 км на паўночны ўсход ад в. [[Слагавішча]], за 3,6 км на поўдзень ад мемарыяльнага комплексу [[Хатынь]]. Гара 315,4 м моцна ўзвышаецца над навакольнай мясцовасцю, на вяршыні захаваліся рэшткі драўлянага [[Трыянгуляцыя (геадэзія)|трыянгулятара]], ёсць геадэзічная адзнака вышыні. Вылучаюцца 3 паласы град. Знешнія грады насыпныя, спадзістыя; унутраныя і цэнтральныя з лускавата-насоўнымі і складкавымі гляцыядыслакацыямі. Трапляюцца [[озы]] і [[кам]]ы. На поўдні, на прыўзнятых участках, рэльеф буйнаўзгорысты. У паўночнай частцы ўзвышша грады выцягнуты ў мерыдыянальным напрамку, у паўднёвай адхіляюцца на захад, паўночны захад у бок Ільянскага вуглавога масіву. Узвышша праразаюць старажытныя лагчыны сцёку, якія часткова наследаваны сучаснымі рэкамі. На заходнім схіле — [[Дзвінаса (рака)|рака Дзвінаса]], [[Ілія]] (прытокі Віліі), на ўсходнім — [[Гайна (рака)|рака Гайна]] і [[Цна (прыток Гайны)]]. Водападзельнае становішча абумоўлівае адсутнасць буйных рэк. Даліны рэк неглыбокія, слабатэрасаваныя, месцамі забалочаныя. На р. Дзвінаса створана [[Плешчаніцкае вадасховішча]]. == Глебы і расліннасць == Пераважаюць [[дзярнова-падзолістыя глебы]], таксама пашыраны тарфяна-балотныя і поймавыя. Дзярнова-падзолістыя слабаападзоленыя глебы на магутных [[пясок|пясках]], водна-ледавіковых і марэнных [[супесак|супесках]] (пасцілаюцца пяскамі) на ўсходніх схілах, на водна-ледавіковых і марэнных супесках (падсцілаюцца марэннымі суглінкамі) — на заходніх. Да западзін паміж вярхоўямі Цны і Дзвінасы і скразной даліны Ілія—Гайна прымеркаваны нізінныя тарфяна-балотныя, да далін рэк поймавыя [[тарфяна-балотныя глебы]]. [[File:Belaja Rus' landscape reserve.jpg|thumb|Лес на ўзгорку Плешчаніцкага ўзвышша.]] Пад лесам 50 % тэрыторыі. Паўночная частка ўзвышша ў наваколлі [[Бягомль|Бягомля]] і ў басейне Цны занята буйнымі масівамі з хваёвых і ялова-хваёвых кусцікава-зеленамошных лясоў на водна-ледавіковых супесках (падсцілаюцца пяскамі). Сярод іх пераважаюць хвойнікі бруснічна-імшыстыя, часам арляковыя і чарнічныя, на самых павышаных месцах верасовыя, у невялікіх западзінах трапляюцца ельнікі імшыстыя і чарнічныя. Цэнтральная частка каля [[Плешчаніцы|Плешчаніц]] пад яловымі зеленамошна-кіслічнымі лясамі з дамешкам шыракалістых парод на водна-ледавіковых супесках (падсцілаюцца марэнным суглінкам), яны чаргуюцца з хвойнікамі імшыстымі і чарнічнымі. Пашыраны другасныя драбналістыя лясы з перавагай [[бяроза|бярозы]] і [[асіна|асіны]] на высечках. Паўднёвая частка ўзвышша занята ўчасткамі ялова-хваёвых лясоў бруснічна-імшыстых і чарнічных тыпаў у спалучэнні з ельнікамі асакова-даўгамошнымі. Найбольш буйныя масівы балот, пераважна сфагнавых, укрытых [[хвоя]]й або бязлесых, каля вярхоўяў Іліі, Дзвінасы, Віліі, Цны (і па левабярэжжы ракі). У поймах Іліі, Дзвінасы, Цны, трапляюцца чорнаальховыя лясы, разнатраўна-асаковыя нізінныя балоты і лугі, часткова меліяраваныя. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|12|Пле́шчаніцкае ўзвы́шша|Вальчык М. А.|425}} * {{крыніцы/ЭПБ|4|Пле́шчаніцкае ўзвы́шша|Вальчык М. А., Неліповіч Д. П.|220—221}} {{Рэльеф Беларусі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Узвышшы Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэльеф Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Рэльеф Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Геаграфія Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Геаграфія Лагойскага раёна]] 69nsi9af1dueq0fotnptzx35cev82rp 0 272049 5135886 4805482 2026-05-04T23:24:08Z JerzyKundrat 174 5135886 wikitext text/x-wiki {{Раўніна |Тып = Узвышша |Назва = Пышнагорскае ўзвышша |Нацыянальная назва = |Выява = |Подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 55|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 42|lon_sec = |region = |CoordScale = |Размяшчэнне = Беларусь |Вышыня над узроўнем мора = |Працягласць з поўначы на поўдзень = |Працягласць з захаду на ўсход = |Плошча = |Рэкі = |Азёры = |Пазіцыйная карта 1 = Беларусь |Пазіцыйная карта 2 = }} '''Пышнагорскае ўзвышша''' — частка [[Ушацка-Лепельскае ўзвышша|Ушацка-Лепельскага ўзвышша]]: размешчана на поўначы [[Беларусь|Беларусі]], у паўднёвай частцы [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. У цэнтры знаходзіцца [[Лепельскае возера]]. == Геалогія == У тэктанічным плане прымеркавана да [[Вілейскі пахаваны выступ|Вілейскага пахаванага выступу]] [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]]. Крышталічны фундамент перакрыты асадкамі верхнявендска-ніжнекембрыйскага, сярэднедэвонскага і антрапагенавага комплексаў, паверхня яго знаходзіцца на глыбіні 400—550 м. Даантрапагенавыя пароды прадстаўлены [[гліна]]мі, [[даламіт]]амі, алеўрытамі сярэдняга [[дэвон]]у. Для [[антрапаген]]авай тоўшчы, магутнасцю 100—120 м, характэрны адклады нараўскага, бярэзінскага, [[дняпроўскае зледзяненне|дняпроўскага]], [[сожскае зледзяненне|сожскага]] і [[паазерскае зледзяненне|паазерскага]] зледзяненняў. Сучасны ледавікова-акумулятыўны рэльеф створаны [[паазерскае зледзяненне|паазерскім зледзяненнем]]. == Рэльеф == [[Выява:Lepielskae vozera.jpg|thumb|250px|Лепельскае возера.]] Паверхня Пышнагорскага ўзвышша дробнаўзгорыстая, участкамі сярэднеўзгорыстая і платопадобная. Вышыня 175—200 м, найбольшая 228 м; над суседнімі нізінамі прыўзнята на 50—60 м, над [[Лепельскае возера|Лепельскім возерам]] больш чым на 80 м. Геамарфалагічна ўяўляе лёдападзельную зону дзісенскай і полацкай ледавіковых лопасцей [[паазерскае зледзяненне|паазерскага зледзянення]], якая характарызуецца значнай глыбінёй расчлянення (больш 30 м/км) і гушчынёй, дасягаючай 0,2—0,3 км/км. Ва ўсходняй частцы ўзвышша шырока развіты [[кам]]ы (усходнія схілы іх больш стромкія, паўночныя і заходнія спадзістыя і нізкія). Характэрны лагчыны сцёку. Пароды прадстаўлены марэннымі валуннымі суглінкамі і супескамі, флювіягляцыяльнымі і азёрнымі пяскамі. Прыкметную ролю ў рэльефе маюць азёры. Сучасныя рэльефаўтваральныя працэсы прадстаўлены забалочваннем, плоскаснай эрозіяй, тэхнагенным морфагенезам. == Глебы і расліннасць == Пераважаюць дзярнова-падзолістыя сярэдне- і слабаападзоленыя глебы, сустракаюцца дзярнова-палева-падзолістыя на лёсападобных суглінках. Невялікімі ўчасткамі на марэнных узгорках захаваліся яловыя, на камах — хваёвыя лясы. Слабадрэнажаваныя платопадобныя ўчасткі заняты злакавымі сухадольнымі лугамі. Урадлівыя глебы разараныя. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|13|Пышнагорскае ўзвышша|Кліцунова Н. К.}} * Природа Беларуси. Энциклопедия. В 3 т. / Редкол.: В. Ю. Александров и др.; Гл. ред. Т. В. Белова. — Том 1. Земля и недра. — Мн.: БелЭн, 2009. — 464 с. — ISBN 9789851104723 {{Рэльеф Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Узвышшы Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэльеф Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Геаграфія Лепельскага раёна]] c8pnizwtkwue6sauvafpssxcxjz67cv 0 275922 5135947 5089177 2026-05-05T05:34:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135947 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Міжэвічы}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Міжэвічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 58|lat_sec = 24 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 05|lon_sec = 07 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Слонімскі |сельсавет = Міжэвіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Miževičy |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 242987223 }} '''Міжэ́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Miževičy}}, {{lang-ru|Мижевичи}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909r0023163&q_id=5035596|title=Решение Слонимского районного Совета депутатов от 26 марта 2009 года № 17-122 «О преобразовании некоторых населенных пунктов Слонимского района в агрогородки»|url-status=dead}}</ref> у [[Беларусь|Беларусі]], [[Слонімскі раён|Слонімскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Міжэвіцкі сельсавет|Міжэвіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 24 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада [[Слонім]], за 172 км ад [[Гродна]], за 15 км ад чыгуначнай станцыі [[Азярніца (станцыя)|Азярніца]], на аўтамабільнай дарозе {{Таблічка-by|Р|85}} Слонім—[[Ружаны]]<ref name="БЭ10">{{Крыніцы/БелЭн|10к}}</ref>. Праз аграгарадок працякае рака [[Грыўда]]. [[Файл:Miževičy, Baharodzickaja. Міжэвічы, Багародзіцкая (1915-18).jpg|міні|злева|Царква ў пачатку XX ст.]] == Насельніцтва == * [[1999]] год — 659 жыхароў, 271 двор<ref name="БЭ10" />. == Помнікі гісторыі і культуры == * [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Міжэвічы)|Свята-Раства-Багародзіцкая царква]] 1867 г. * [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў<ref name="БЭ10" /> — {{ГККРБ 4|413Д000554}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|Міжэвічы}} — С. 348. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Міжэвіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Міжэвіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Слонімскага раёна]] [[Катэгорыя:Міжэвічы (Слонімскі раён)| ]] 2mvh535uf9nulsrs46xg6jsdz0npmlt 0 279070 5135838 4413186 2026-05-04T19:44:19Z JerzyKundrat 174 5135838 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Батурова |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Батуро́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Батуро́ва, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Baturova}}, {{lang-ru|Батурово}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет, Дзяржынскі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] 4dy5wg7do7islagb5o7kgdtohmxke3u 0 279071 5135837 4997573 2026-05-04T19:43:49Z JerzyKundrat 174 5135837 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Буда, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Буда |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі |выява = Buda,_Dziaržynsk_District_(1).jpg |подпіс = }} '''Бу́да'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Buda}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Антонавіч Пякарскі]] — матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет, Дзяржынскі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] h4ahv23atr36uatzvspek1ymngdif5p 0 279072 5135836 4418079 2026-05-04T19:42:56Z JerzyKundrat 174 5135836 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Вызваленне}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вызваленне |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі |ранейшыя імёны = Рэзаны }} '''Вызвале́нне'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vyzvaliennie}}, {{lang-ru|Вызволенье}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. Да 8 красавіка 1957 года Вызваленне ўваходзіла ў склад [[Вертнікаўскі сельсавет|Вертнікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 33rsrxnsemrv7lb9t0hptexsxo90usc 0 279073 5135835 4418358 2026-05-04T19:42:19Z JerzyKundrat 174 5135835 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вялікае Белякова |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Вялі́кае Беляко́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialikaje Bieliakova}}, {{lang-ru|Великое Беляково}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. Да 8 красавіка 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Вертнікаўскі сельсавет|Вертнікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] 80mhtz1h8m9c7yu51xuflp393zvzov2 0 279074 5135834 4421941 2026-05-04T19:41:53Z JerzyKundrat 174 5135834 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Грынькова |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Грынько́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hryńkova}}, {{lang-ru|Гриньково}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] tvz9ethcf7dzyfmbgp8khby2hq151z6 0 279075 5135839 4423093 2026-05-04T19:44:56Z JerzyKundrat 174 5135839 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дворышча}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Дворышча |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Дво́рышча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dvoryšča}}, {{lang-ru|Дворище}}) — [[аграгарадок]] у [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. З 18 сакавіка 2011 года Дворышча аграгарадок і цэнтр Дзямідавіцкага сельсавета<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2011-43/2011_43_9_40117.pdf&oldDocPage=1 Решение Дзержинского районного Совета депутатов от 18 марта 2011 г. № 57 О преобразовании деревни Дворище Дзержинского района в агрогородок] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200604223527/http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2011-43%2F2011_43_9_40117.pdf&oldDocPage=1 |date=4 чэрвеня 2020 }}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] k2cpt6jtk85897yvq7ncyfufwg44v30 0 279076 5135832 4426216 2026-05-04T19:40:46Z JerzyKundrat 174 5135832 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Залессе}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Залессе |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Зале́ссе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zaliessie}}, {{lang-ru|Залесье}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] qcw5guoaga6mmijbj4lz4jw280bkjrr 0 279077 5135831 4427402 2026-05-04T19:40:15Z JerzyKundrat 174 5135831 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кавярляны |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Кавярля́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kaviarliany}}, {{lang-ru|Каверляны}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. Размешчана на аўтадарозе {{таблічка-by|Н|8362}}. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Кавярляны // Памяць: Гісторыка-дакумэнтальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск, 2004. — С. 679. * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3|914|Kawerlany}} == Спасылкі == * [http://www.radzima.net/be/miejsce/kaverlyany_1.html маёнтак Каверляны на карце] {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] tv59b3gm4dgbc30olsmljc9143f13v7 0 279078 5135830 4431753 2026-05-04T19:39:40Z JerzyKundrat 174 5135830 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Крыштафова |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Крыштафо́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kryštafova}}, {{lang-ru|Крыштофово}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. Да 8 красавіка 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Вертнікаўскі сельсавет|Вертнікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] 6zr0xisl4pqbu2tb4vidvh3sx9g60hm 0 279079 5135829 4435756 2026-05-04T19:38:53Z JerzyKundrat 174 5135829 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Малое Белякова |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Мало́е Беляко́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Maloje Bieliakova}}, {{lang-ru|Малое Беляково}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. Да 8 красавіка 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Вертнікаўскі сельсавет|Вертнікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] fh7ng7gkzgufheva93rzfilhj3l13c0 0 279080 5135828 4436753 2026-05-04T19:38:26Z JerzyKundrat 174 5135828 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Марцінавічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Марцінавічы |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Марці́навічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Marcinavičy}}, {{lang-ru|Мартиновичи}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. Да 8 красавіка 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Вертнікаўскі сельсавет|Вертнікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] rujnsrgtm7gpekh1w42thi7xciz78no 0 279081 5135827 4437343 2026-05-04T19:37:58Z JerzyKundrat 174 5135827 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Машніца}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Машніца |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Машні́ца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mašnica}}, {{lang-ru|Мошница}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] 5sepwefd7m7hikiz3cyr324do5uwmsl 0 279082 5135824 4306492 2026-05-04T19:36:33Z JerzyKundrat 174 5135824 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Навасады}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Навасады |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Наваса́ды'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Navasady}}, {{lang-ru|Новосады}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. Да 8 красавіка 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Вертнікаўскі сельсавет|Вертнікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Васіль Фёдаравіч Мачульскі]] (1893—1973) — беларускі [[літаратуразнавец]]. * [[Анатоль Іванавіч Гармаза]] (нар. 1955) — беларускі [[мастак]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет, Дзяржынскі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] g6pmtrls6r8nee0l343f2mczu0izoek 0 279083 5135823 4442757 2026-05-04T19:35:54Z JerzyKundrat 174 5135823 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Павуссе |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Паву́ссе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Паву́сье'''</ref> ({{lang-be-trans|Pavussie}}, {{lang-ru|Поусье}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Алесь Макоўскі]] (нар. 1943) — беларускі пісьменнік. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] n0fpcn3i5uxuvsldlfp3gr585mq6tge 0 279084 5135822 4444062 2026-05-04T19:35:21Z JerzyKundrat 174 5135822 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пацкі |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Пацкі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Packi}}, {{lang-ru|Пацки}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] 6ok6mcbtw6xanke0xnbz293gfpffvb7 0 279085 5135821 4447746 2026-05-04T19:34:56Z JerzyKundrat 174 5135821 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Піяніна |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Піяні́на'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Пія́ніна, ж.. Пяні́на, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Pijanina}}, {{lang-ru|Пионино}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. Да 8 красавіка 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Вертнікаўскі сельсавет|Вертнікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] obb95ao96spes8wg03haoukykj3hzbg 0 279086 5135820 4444910 2026-05-04T19:34:29Z JerzyKundrat 174 5135820 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Плашава |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Пла́шава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Plašava}}, {{lang-ru|Плашево}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. Да 8 красавіка 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Вертнікаўскі сельсавет|Вертнікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] 9ov135wr872qrig3qcmu224gfb4z3v1 0 279087 5135819 4447226 2026-05-04T19:34:02Z JerzyKundrat 174 5135819 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пярхурава |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Пярху́рава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Piarchurava}}, {{lang-ru|Перхурово}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. Да 8 красавіка 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Вертнікаўскі сельсавет|Вертнікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] kepjwc4gnvie9voihffkejg6wfl80lz 0 279088 5135818 4463829 2026-05-04T19:33:27Z JerzyKundrat 174 5135818 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Фрунзе}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Фрунзе |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі |ранейшыя імёны = Талкачэўшчына }} '''Фру́нзе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Frunzie}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] ifkpe03119v69sia4zcg1pj6givxj23 0 279089 5135816 4466489 2026-05-04T19:32:47Z JerzyKundrat 174 5135816 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Чыкі |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Чыкі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Čyki}}, {{lang-ru|Чики}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] cdq1u08k34itsi52hl0s6lczj8yel3k 0 279090 5135815 4466543 2026-05-04T19:32:18Z JerzyKundrat 174 5135815 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Чырвоная Змена |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Чырво́ная Зме́на'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Čyrvonaja Zmiena}}, {{lang-ru|Чирвоная Смена}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. Да 8 красавіка 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Вертнікаўскі сельсавет|Вертнікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] hpedwscb6a756tpmvv2sntughbvflfv 0 279091 5135814 4467234 2026-05-04T19:31:45Z JerzyKundrat 174 5135814 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Шпількі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шпількі |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Шпі́лькі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Špiĺki}}, {{lang-ru|Шпильки}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Антон Іосіфавіч Гурын]] (1910—1962) — савецкі военачальнік, контр-адмірал. [[Герой Савецкага Саюза]] (1945). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] cy4l66wgy5yq6ut6qluzr5u1yfvmz6m 0 279092 5135813 4467304 2026-05-04T19:31:09Z JerzyKundrat 174 5135813 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Шумшчына}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шумшчына |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Шу́мшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šumščyna}}, {{lang-ru|Шумщина}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. Да 8 красавіка 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Вертнікаўскі сельсавет|Вертнікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] 7m8t133sqn99t2ecx6b8lm7n6prsdtf 0 279093 5135811 4793159 2026-05-04T19:30:04Z JerzyKundrat 174 5135811 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Юцкі |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Юцкі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jucki}}, {{lang-ru|Юцки}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. У 1924—1954 гадах цэнтр [[Навасадскі сельсавет|Навасадскага сельсавета]] (у 1932—1936 гадах Навасадскі нацыянальны польскі сельсавет). У 1990—2011 гадах цэнтр Дзямідавіцкага сельсавета<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2011-43/2011_43_9_40117.pdf&oldDocPage=1 Решение Дзержинского районного Совета депутатов от 18 марта 2011 г. № 57 О преобразовании деревни Дворище Дзержинского района в агрогородок] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200604223527/http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2011-43%2F2011_43_9_40117.pdf&oldDocPage=1 |date=4 чэрвеня 2020 }}</ref>. == Назва == Ранейшая назва Юцкоў — Прымагілле (перайменавана ў савецкі час дзеля "немілагучнасці" назвы).{{зноскі}} == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Карусь Каганец]], сапр.: Казімір-Рафал Каралевіч Кастравіцкі (1868—1918) — беларускі паэт, драматург, мовазнавец, мастак, скульптар, грамадскі дзеяч. * [[Усевалад Міхайлавіч Гарачка]] (нар. 1968) — беларускі паэт. * [[Мікалай Мікалаевіч Крук]] (нар. 1967) — беларускі фізік-оптык. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] kg8iohfinr9351zkxqxaqqa0zbzkm9u 5135812 5135811 2026-05-04T19:30:19Z JerzyKundrat 174 5135812 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Юцкі |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Юцкі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jucki}}, {{lang-ru|Юцки}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. У 1924—1954 гадах цэнтр [[Навасадскі сельсавет|Навасадскага сельсавета]] (у 1932—1936 гадах Навасадскі нацыянальны польскі сельсавет). У 1990—2011 гадах цэнтр Дзямідавіцкага сельсавета<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2011-43/2011_43_9_40117.pdf&oldDocPage=1 Решение Дзержинского районного Совета депутатов от 18 марта 2011 г. № 57 О преобразовании деревни Дворище Дзержинского района в агрогородок] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200604223527/http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2011-43%2F2011_43_9_40117.pdf&oldDocPage=1 |date=4 чэрвеня 2020 }}</ref>. == Назва == Ранейшая назва Юцкоў — Прымагілле (перайменавана ў савецкі час дзеля "немілагучнасці" назвы). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Карусь Каганец]], сапр.: Казімір-Рафал Каралевіч Кастравіцкі (1868—1918) — беларускі паэт, драматург, мовазнавец, мастак, скульптар, грамадскі дзеяч. * [[Усевалад Міхайлавіч Гарачка]] (нар. 1968) — беларускі паэт. * [[Мікалай Мікалаевіч Крук]] (нар. 1967) — беларускі фізік-оптык. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] 759yjp531w1vg2o9du4x94njvjdx2fc 0 279094 5135810 4431335 2026-05-04T19:29:09Z JerzyKundrat 174 5135810 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = хутар |беларуская назва = Красулін |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Красу́лін'''<ref name="pravo"/> ({{lang-be-trans|Krasulin}}, {{lang-ru|Красулин}}) — [[хутар]] у [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]]. Утвораны [[30 снежня]] [[2013]] года<ref name="pravo">[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D914n0063257&p1=1&p5=0 «Об образовании хутора Красулин Демидовичского сельсовета Дзержинского района». Решение Дзержинского районного Совета депутатов от 30 декабря 2013 г. № 179]{{Недаступная спасылка}}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] 3ls857s984qsvti7g0g0hwolpoarhd3 0 279095 5135768 4410838 2026-05-04T18:26:35Z JerzyKundrat 174 5135768 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Арэхаўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Арэхаўка |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Арэ́хаўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Arechaŭka}}, {{lang-ru|Ореховка}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. Да мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Станькаўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Станькаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 і 24 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет, Дзяржынскі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] sy9of9aev16aisgzhgpycuiwyx8loua 0 279096 5135766 4414228 2026-05-04T18:25:50Z JerzyKundrat 174 5135766 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Бобраўка |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Бо́браўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bobraŭka}}, {{lang-ru|Бобровка}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет, Дзяржынскі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] e66in1xaanhx89ncrpadf1fgdj2s1ow 0 279097 5135765 4419140 2026-05-04T18:25:12Z JerzyKundrat 174 5135765 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Вінаградаўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вінаградаўка |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Вінагра́даўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vinahradaŭka}}, {{lang-ru|Виноградовка}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. Да мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Станькаўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Станькаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 і 24 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] iu8zn3exk1u2nzx24rnu0vnz80it61p 0 279098 5135764 4418557 2026-05-04T18:23:29Z JerzyKundrat 174 5135764 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вялікія Навасёлкі |выява = Вялікія Навасёлкі. Сядзіба Кастравіцкіх. Сядзібны дом.jpg |подпіс = Палац пры сядзібе Кастравіцкіх |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Вялі́кія Навасёлкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialikija Navasiolki}}, {{lang-ru|Великие Новосёлки}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. == Гісторыя == [[File:Вялікія Навасёлкі. Сядзіба Кастравіцкіх. Стайні (02).jpg|thumb|250px|злева|Сядзіба Кастравіцкіх. Руіны стайні.]] Гістарычны маёнтак у Менскім павеце Менскага ваяводства, у розныя часы землі маёнтка належалі Гальшанскім, Гладкім, Аколавым, Багуфалам, Гарноўскім, Скіндарам, Аўсядоўскім, Ратомскім, Жыдовічам, Камароўскім, Умецкім, Радзівілам, Ждановічам, Калечыцам, Юндзілам, Даноўскім, Жукавецкім, Кастравіцкім. У склад маёнтка ўваходзілі мястэчка Навасёлкі з каталіцкай плябаніяй і навакольныя фальваркі і вёскі Гаруцішкі, Ярашоўка, Баброўка, Прыступаўшчына, Ясюцевічы, Чапля, Яцкоўшчына, Ляхаўшчына, Акалоўшчына, Граблеўшчына, Камень і іншыя землі. Вядомы з XV стагоддзя як уладанне князёў [[Гальшанскія|Гальшанскіх]] у [[Менскі павет|Менскім павеце]]. У XV ст. князі Юрый Сямёнавіч і яго сын [[Аляксандр Юр’евіч Гальшанскі]], кашталян віленскі і староста гарадзенскі, надавалі землі ў Навасёлках на ленным праве прадстаўнікам баярскага роду Гладкіх, нашчадкі якіх валодалі маёнткам да 2-й паловы XVII ст. У 1540 годзе Навасёлкі былі нададзены Гладкім на вечнасць князем Паўлам Гальшанскім, віленскім біскупам, прывілей быў пацверджаны Жыгімонтам Аўгустам. У 1562 годзе Жыгімонт Аўгуст надаў Навасёлкам статус мястэчка. У XVI ст. землі маёнтка Навасёлкі раздзяліліся паміж прадстаўнікамі некалькіх шляхецкіх родаў, уладальнікамі частак былі Гладкія, Багуфалы, Аколавы, Гарноўскія, [[Радзівілы]]. Асноўная частка маёнтка і мястэчка Навасёлкі з мяшчанамі належала Гладкім. У 1584 годзе частка зямель з прыгоннымі сялянамі была нададзена Рыгору Ждановічу ад князя [[Крыштаф Радзівіл Пярун|Мікалая Радзівіла]], ваяводы віленскага. Ждановічам у Навасёлках належалі зямля Семенчоўшчызна, зямля Тарайкоўская, зямля Малдрычына, зямля Чарамовічы, зямля Грыбчоўская, зямля Какорэчынская, зямля Дашкоўская, Ляхаўшчына. У пачатку XVII ст. частка зямель перададзена Гладкімі ў заставу пану Даніэлю Скіндару (Навасёлкі Галубоўскія). Частка Навасёлак, якая належала Ждановічам, пазней стала менавацца засценкам Навасёлкі і ляжала паміж землямі Гладкіх і Аравінка-Аўсядоўскіх, якія аселі ў Навасёлках у XVII ст. Аляксандр Аўсядоўскі быў жанаты на прадстаўніцы роду Скіндараў, ад сваякоў жонкі атрымаў частку маёнтка ў заставу. У сваю чаргу праз шлюб з Аўсядоўскай частка зямель перайшла ў валоданне Ратомскіх. Сярод саўладальнікаў маёнтка ў XVII ст. таксама былі Юндзілы (праз шлюб з Гладкай), Даноўскія. Гаруцішкі, якія ўваходзілі ў склад Навасёлак, належалі Таргоням-Жыдовічам. Частка маёнтка, якая заставалася ў валоданні Гладкіх, менаваліся Навасёлкі Гладкоўскія. Частка маёнтка Навасёлкі, названая Ярашоўка, упершыню згадваецца ў 1594 г. як баярскае паселішча Ярашоўскае. Каля 1634 г. разам з баярамі Казінцамі была перададзена застаўным правам ад Даніэля Скіндара Марку Калечыцу. 30 красавіка 1638 года Марка Калечыц таксама атрымаў застаўнае права на грунт пад Ярашоўкай ад Яна Ждановіча. У 1655 годзе той грунт пад Ярашоўкай быў перададзены ад Калечыца Аравінка-Аўсядоўскім. Калечыцы трымалі ў пазнейшыя часы памежныя Навасёльскія землі Крошын, Карандзянка, Круглую, Вуглы (Пяткевічы). Частка фальварка Яцкоўшчына была перададзена ад Аколавых Жукавецкім. У 1668 годзе Стэфан Крыштафавіч Гладкі прадаў Навасёлкі Гладкоўскія Багуфалам, 4 кастрычніка 1673 года астатнія землі пад назвай Аколава (Аколаўшчына), Яцкоўшчына, Граблеўшчына былі прададзены ад Стэфана Гладкага Стэфану Кастравіцкаму, скарбніку мсціслаўскаму. Частка маёнтка, што менавалася Навасёлкі Галубоўскія разам з фальваркам Ярашоўка ў XVIII ст. перайшла ад Аўсядоўскіх да Умецкіх. Асобныя часткі Навасёлак былі далучаны да Койданаўскага графства Радзівілаў. Так, у 1670-я гады XVII стагоддзя Шымакоўшчыну трымаў за службу лоўчым пан Станіслаў Ждановіч. У канцы стагоддзя яна была далучана да вёскі [[Леднікі (Дзяржынскі раён)|Леднікі]] пры фальварку [[Уса (Дзяржынскі раён)|Уса]], пазней менавалася засценак Бойдакі. З канца XVI стагоддзя памежныя грунты Навасёлак займаліся койданаўскімі баярамі князёў Радзівілаў і ўключаліся ў інвентары койданаўскай маёмасці. Лес і поле Вуглы паноў Багуфалаў былі заселены Варонічамі, Калечыцамі, Міхалоўскімі, якія заснавалі шляхецкі засценак Пяткевічы. У той частцы Навасёлак, якая ў XVIII стагоддзі стала менавацца засценкам (сучасныя [[Малыя Навасёлкі]]) у 2-й палове XVII—XVIII стагоддзях зямлю трымалі радзівілаўскія зямяне і шляхта Ждановічы, Шунейкі, Шацілы, Антановічы, Каржанеўскія. У 1695 годзе сярод мясцовых жыхароў Станіслаў Кршчановіч, былы падстароста койданаўскі і праз шлюб з Зофеяй Івіцкай Станіслававай Вяжэвічавай застаўны трымальнік маёнтка [[Дабрынёва]]. У 1932—1954 гадах — цэнтр [[Навасёлкаўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == [[File:Вялікія Навасёлкі. Магіла Каруся Каганца.jpg|thumb|200px|Магіла Каруся Каганца]] * [[Сядзіба Кастравіцкіх (Вялікія Навасёлкі)|Сядзіба Кастравіцкіх]]: сядзібны дом, дом для рабочых, стайня, брама, бровар, парк, флігель * Магіла [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]] === Страчаная спадчына === * Каталіцкая капліца Святога Станіслава на могілках == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Чарняўскі Ф. В.'' Стэфан Гладкі — пісар земскі Менскага ваяводства ў 1571—1617 гг. // Архіварыус. Зборнік навуковых паведамленняў і артыкулаў. Выпуск 10. Мінск: НГАБ, 2012. С. 247—266. * Ф.319-2-1198, Арк. 1-5 НГАБ, справа аб дваранскім паходжанні роду Ждановічаў. * НГАБ. КМФ5-1-1696. Інвентар маёнтку Койданава 1588 г. == Спасылкі == * {{ГБ|http://globustut.by/bol_novose/index.htm}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] s17lt1mc5bfxse5iji5uk2pkz22kv7m 0 279099 5135763 4420035 2026-05-04T18:22:29Z JerzyKundrat 174 5135763 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Гарадзея (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гарадзея |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Гарадзе́я'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Haradzieja}}, {{lang-ru|Городея}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. Да мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Станькаўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Станькаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 і 24 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] l1mv7vji867gf5ivai28n7dedq0lnu1 0 279100 5135762 4824635 2026-05-04T18:21:53Z JerzyKundrat 174 5135762 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дзягільна |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Дзя́гільна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dziahiĺna}}, {{lang-ru|Дягильно}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * [[Сядзіба Янушкевічаў, Дзягільна|Сядзіба Янушкевічаў]] ([[XIX стагоддзе]]) * Фамільныя могілкі [[род Янушкевічаў|Янушкевічаў]], у т.л. магіла [[Адольф Янушкевіч|Адольфа Янушкевіча]] == Вядомыя асобы == * [[Адольф Янушкевіч]] ([[1803]]—[[1857]]) — беларускі і польскі паэт, падарожнік, пісьменнік. * Юзік (Іосіф) Зварыка (1915-1944) – удзельнік дыверсыйна-разведвальнай групы "Джэк" пад час [[Другая сусветная вайна|2-й сусветнай вайны]].<ref>http://may1945-pobeda.narod.ru/nkvd-spiski0-d1.htm</ref> Пра дзейнасць групы была напісана кніга, а ў 1973 годзе зняты фільм "Парашуты на дрэвах". == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Карта|name=N-35-79|ob=Держинск|scale=1:100000|sa=1984|year=1986}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/dyagilno/index.htm}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] oc7h4974uuep99yrpwt9s6obyx0k6hr 5135808 5135762 2026-05-04T19:27:51Z JerzyKundrat 174 5135808 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дзягільна |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Дзя́гільна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dziahiĺna}}, {{lang-ru|Дягильно}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * [[Сядзіба Янушкевічаў, Дзягільна|Сядзіба Янушкевічаў]] ([[XIX стагоддзе]]) * Фамільныя могілкі [[род Янушкевічаў|Янушкевічаў]], у т.л. магіла [[Адольф Янушкевіч|Адольфа Янушкевіча]] == Вядомыя асобы == * [[Адольф Янушкевіч]] ([[1803]]—[[1857]]) — беларускі і польскі паэт, падарожнік, пісьменнік. * Юзік (Іосіф) Зварыка (1915—1944) — удзельнік дыверсыйна-разведвальнай групы «Джэк» пад час [[Другая сусветная вайна|2-й сусветнай вайны]].<ref>http://may1945-pobeda.narod.ru/nkvd-spiski0-d1.htm</ref> Пра дзейнасць групы была напісана кніга, а ў 1973 годзе зняты фільм «Парашуты на дрэвах». == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Карта|name=N-35-79|ob=Держинск|scale=1:100000|sa=1984|year=1986}} == Спасылкі == * {{ГБ|http://globustut.by/dyagilno/index.htm}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] ebzmx7hjetihwgximlvwwg7gd6mi4m5 0 279101 5135761 4430571 2026-05-04T18:21:18Z JerzyKundrat 174 5135761 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Клыпаўшчына |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Клы́паўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Klypaŭščyna}}, {{lang-ru|Клыповщина}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. Да 21 кастрычніка 1940 года вёска ў складзе [[Негарэльскі сельсавет|Негарэльскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 21 октября 1940 г. Об образовании Дзержинского сельсовета в составе Дзержинского района, Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Клыпаўшчына| ]] 0phjg9d3jj2qk7g2iiu42voch1nk76g 0 279102 5135760 4431582 2026-05-04T18:20:36Z JerzyKundrat 174 5135760 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Крыловічы |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Крыло́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krylovičy}}, {{lang-ru|Крыловичи}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Уладзімір Мікалаевіч Крыловіч]] (1895—1937) — беларускі акцёр, адзін з заснавальнікаў беларускага тэатра. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] g2yivbcad6y66yeitju7hl3cit747nk 0 279103 5135759 4431999 2026-05-04T18:20:05Z JerzyKundrat 174 5135759 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кукшавічы |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Ку́кшавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kukšavičy}}, {{lang-ru|Кукшевичи}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. Да мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Станькаўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Станькаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 і 24 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Генадзь Тумаш]] (нар. 1940) — беларускі паэт, празаік, перакладчык. * [[Уладзімір Рыгоравіч Івашын]] (1918—2001) — беларускі гісторык. [[Доктар гістарычных навук]] (1973), [[прафесар]] (1973). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] 3bpsg8b7b5wy87zzw3bz591wwmxuql4 0 279104 5135758 4433641 2026-05-04T18:19:29Z JerzyKundrat 174 5135758 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Лес-Гай |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Лес-Гай'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lies-Haj}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] 61pf39j9203y2xpsalezdcsi9uu8w17 0 279105 5135757 4683457 2026-05-04T18:17:55Z JerzyKundrat 174 5135757 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Малінаўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Малінаўка |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Малі́наўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Malinaŭka}}, {{lang-ru|Малиновка}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. Да мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Станькаўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Станькаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 і 24 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] 9i307g7dhsoqxhsqmj3bo3my7i9to20 0 279106 5135756 4435819 2026-05-04T18:17:29Z JerzyKundrat 174 5135756 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Малыя Навасёлкі |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Малы́я Навасёлкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Malyja Navasiolki}}, {{lang-ru|Малые Новосёлки}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Анатоль Майсеевіч Бардовіч]] (нар. 1928) — мовазнавец. * [[Мікола Іванавіч Ермаловіч]] (1921—2000) — беларускі публіцыст, крытык і літаратуразнаўца, заснавальнік новай беларускай рамантычнай гістарыяграфіі. * [[Лявон Іванавіч Ермаловіч|Лявон Ермаловіч]] (1923—2004) — настаўнік. * [[Валянцін Іванавіч Ермаловіч|Валянцін Ермаловіч]] (1925—2004) — актор. * [[Ніна Іосіфаўна Жыбрык|Ніна Жыбрык]] (нар. 1933) — беларуская пісьменніца. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] 59z4avpp2fk4pmf6mgliryp7euwvzya 0 279107 5135755 4436638 2026-05-04T18:16:36Z JerzyKundrat 174 5135755 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Марс (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Марс |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Марс'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mars}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. Да мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Станькаўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Станькаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 і 24 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] qv0on98o55hdtp1w5mygc2y04ml5ard 0 279108 5135754 4442010 2026-05-04T18:15:44Z JerzyKundrat 174 5135754 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Нявелічы |выява = Невеличи.jpg |подпіс = Выгляд з боку трасы [[Дарога Р1|Р1]] |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Няве́лічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Niavieličy}}, {{lang-ru|Невеличи}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. Да 21 кастрычніка 1940 года вёска ўваходзіла ў склад [[Фаніпальскі сельсавет|Фаніпальскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 21 октября 1940 г. Об образовании Дзержинского сельсовета в составе Дзержинского района, Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Iнфраструктура == [[Файл:Магазин,_Невеличи.jpg|міні|злева|Магазiн]] * магазiн == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] qtvvicdxrkof6lttw261hjygbc21au4 0 279109 5135770 4444750 2026-05-04T18:29:32Z JerzyKundrat 174 5135770 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Петкавічы}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Петкавічы |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Пе́ткавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pietkavičy}}, {{lang-ru|Петковичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. == Вядомыя асобы == * [[Сяргей Васілевіч Ложачнік]] (нар. 1981) — дзеяч органаў мясцовага кіравання ў Беларусі. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] sdvdaxa0gspqfmuh3lli6nteyy5uz7u 5135772 5135770 2026-05-04T18:32:15Z JerzyKundrat 174 5135772 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Петкавічы}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Петкавічы |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Пе́ткавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pietkavičy}}, {{lang-ru|Петковичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Сяргей Васілевіч Ложачнік]] (нар. 1981) — дзеяч органаў мясцовага кіравання ў Беларусі. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] 7gzzn107xp6g3tqc40cv11df98vhrvn 0 279110 5135753 4447909 2026-05-04T18:14:26Z JerzyKundrat 174 5135753 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Рабінаўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Рабінаўка |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Рабі́наўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rabinaŭka}}, {{lang-ru|Рябиновка}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. Да мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Станькаўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Станькаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 і 24 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] 019voi03bgs0wnmltwltdrxhqekg73r 0 279111 5135752 4449158 2026-05-04T18:12:50Z JerzyKundrat 174 5135752 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Розаўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Розаўка |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі |ранейшыя імёны = Прыступаўшчына }} '''Ро́заўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Прысту́паўшчына'''</ref> ({{lang-be-trans|Rozaŭka}}, {{lang-ru|Розовка}}) (да 30 ліпеня 1964 года '''Прысту́паўшчына'''<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).</ref>) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. == Гісторыя == Да 1964 года вёска мела назву Прыступаўшчына. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] dt1rsqip1a9opqtulsueusk4ug51jnw 0 279112 5135751 4463473 2026-05-04T18:12:12Z JerzyKundrat 174 5135751 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ферма-Гай |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Фе́рма-Гай'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Fierma-Haj}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] 53fr1xi5jicn72o7kvtxxnljzmo4c4h 0 279113 5135750 4465308 2026-05-04T18:11:15Z JerzyKundrat 174 5135750 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Цвяткова |выява = Cviatkova_(03).jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Цвятко́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Cviatkova}}, {{lang-ru|Цветково}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. Да мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Станькаўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Станькаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 і 24 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] n0kv83v77rb2vrwn9ojxyfojdcb1hmg 0 279114 5135749 4467097 2026-05-04T18:09:47Z JerzyKundrat 174 5135749 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шацілы |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Шаці́лы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šacily}}, {{lang-ru|Шатилы}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Захар Захаравіч Дудзіч]] ([[1913]]—[[2002]]) — беларускі эканаміст. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Шацілы| ]] 9k8al1363vmxtqp6zx3o7wy5el773da 0 279115 5135748 4468601 2026-05-04T18:08:57Z JerzyKundrat 174 5135748 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Юпіцер (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Юпіцер |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Юпі́цер'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jupicier}}, {{lang-ru|Юпитер}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. Да мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Станькаўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Станькаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 і 24 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] e0wibgk77o40uupmvtuzlsbqupoz7rt 0 279116 5135747 4683182 2026-05-04T18:08:02Z JerzyKundrat 174 5135747 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ярашоўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ярашоўка |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Ярашо́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jarašoŭka}}, {{lang-ru|Ярошовка}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1712 годзе згадваецца як вёска ў складзе маёнтка Галубоўскія Навасёлкі ў [[Менскае ваяводства|Мінскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref>НГАБ у Мінску, ф. 1727, воп. 1, спр. 7, с. 947</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] 7ss5bijg1enegfvj7h89no5lnqqncwi 0 279117 5135744 4469524 2026-05-04T18:06:05Z JerzyKundrat 174 5135744 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ясюцевічы |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Ясю́цевічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jasiucievičy}}, {{lang-ru|Ясютевичи}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] gawqcx0wj94p3faspsusu6ybbj4t1k8 0 282333 5136056 4940376 2026-05-05T10:29:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5136056 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Дзямчук}} {{ДД | імя = Мікалай Мікалаевіч Дзямчук | жанчына = | выява = | шырыня партрэта = | подпіс = | тытул = Старшыня Дзяржаўнага падатковага камітэта Рэспублікі Беларусь | перыядпачатак = [[14 студзеня]] [[1997]] | перыядканец = [[31 сакавіка]] [[2000]] | прэзідэнт = [[Аляксандр Лукашэнка]] | прэм'ер = [[Сяргей Лінг]]<br/>[[Уладзімір Ярмошын]] | папярэднік = ''пасада заснавана'' | пераемнік = [[Канстанцін Андрэевіч Сумар|Канстанцін Сумар]] | тытул_2 = Старшыня Галоўнай дзяржаўнай падатковай інспекцыі пры Кабінеце Міністраў Рэспублікі Беларусь | перыядпачатак_2 = [[21 кастрычніка]] [[1994]] | перыядканец_2 = [[14 студзеня]] [[1997]] | папярэднік_2 = [[Васіль Фёдаравіч Некрашэвіч|Васіль Некрашэвіч]] | пераемнік_2 = ''пасада скасавана'' | прэм'ер-міністр_2 = [[Міхаіл Чыгір]] | прэзідэнт_2 = | тытул_3 = | перыядпачатак_3 = | перыядканец_3 = | папярэднік_3 = | пераемнік_3 = | прэм'ер-міністр_3 = | прэзідэнт_3 = | тытул_4 = | перыядпачатак_4 = | перыядканец_4 = | папярэднік_4 = | пераемнік_4 = | прэм'ер-міністр_4 = | прэзідэнт_4 = | тытул_5 = | перыядпачатак_5 = | перыядканец_5 = | папярэднік_5 = | пераемнік_5 = | прэм'ер-міністр_5 = | прэзідэнт_5 = | тытул_6 = | перыядпачатак_6 = | перыядканец_6 = | папярэднік_6 = | пераемнік_6 = | прэм'ер-міністр_6 = | прэзідэнт_6 = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | нацыянальнасць = | назва_палітычнай_арганізацыі = <!-- Рух, Аб'яднанне, і пад. Неабавязковы. Па змоўчанні — «Партыя» --> | партыя = | муж = | жонка = | сужэнец = | дзеці = | бацька = | маці = | род = | адукацыя = | рэлігія = | аўтограф = | узнагароды = }} '''Мікала́й Мікала́евіч Дзямчу́к''' (нар. {{ДН|28|3|1954}}, в. [[Дзеткавічы (Драгічынскі раён)|Дзеткавічы]] {{МН|Драгічынскага раёна|ў Драгічынскім раёне|Драгічынскі раён}} [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], [[БССР]]) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Дзяржаўнага падатковага камітэта Рэспублікі Беларусь (1997—2000), [[доктар эканамічных навук]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1954 годзе ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці. Скончыў [[БДЭУ|Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава]] (1982). Працаваў слесарам-рамонтнікам на [[МАЗ|Мінскім аўтамабільным заводзе]]. Пасля заканчэння інстытута працаваў у бухгалтэрыі гэтага ж завода. У 1981—1990 гадах — намеснік галоўнага бухгалтара, начальнік планава-эканамічнага аддзела Мінскага станкабудаўнічага вытворчага аб’яднання імя Кастрычніцкай рэвалюцыі. З 1990 года — старшыня [[Ленінскі раён (Мінск)|Ленінскага райвыканкама г. Мінска]]. У 1991—1994 гадах працаваў начальнікам Дзяржаўнай падатковай інспекцыі па [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне г. Мінска]]. 21 кастрычніка 1994 года прызначаны Старшынёй Галоўнай дзяржаўнай падатковай інспекцыі пры Кабінеце Міністраў Рэспублікі Беларусь<ref>[http://arc.pravoby.info/documentf/part3/aktf3001.htm Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 21 кастрычніка 1994 г № 158 «Аб прызначэнні М. М. Дземчука Старшынёй Галоўнай дзяржаўнай падатковай інспекцыі пры Кабінеце Міністраў Рэспублікі Беларусь»{{ref-ru}}]{{Недаступная спасылка}}</ref>. 14 студзеня 1997 года Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 56 прызначаны Старшынёй Дзяржаўнага падатковага камітэта Рэспублікі Беларусь<ref>[http://laws.newsby.org/documents/ukazp/pos06/ukaz06355.htm Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 14 студзеня 1997 № 56 «Аб прызначэнні М. М. Дземчука Старшынёй Дзяржаўнага падатковага камітэта Рэспублікі Беларусь»{{ref-ru}}]</ref>. 31 сакавіка 2000 года ў адпаведнасці з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 158 вызвалены ад пасады Старшыні Дзяржаўнага падатковага камітэта Рэспублікі Беларусь і прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Узбекістан<ref>[http://laws.newsby.org/documents/ukazp/pos04/ukaz04823.htm Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 31 сакавіка 2000 г. № 158 «Аб прызначэнні М. М. Дземчука Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Узбекістан і прысваенні яму дыпламатычнага рангу Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасланніка другога класа»{{ref-ru}}]</ref>. 18 красавіка 2008 года быў вызвалены ад пасады<ref>[http://laws.newsby.org/documents/ukazp/pos00/ukaz00258.htm Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 18 красавіка 2008 г. № 223 «Аб вызваленні М. М. Дземчука ад пасады Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасла Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Узбекістан»]</ref>. 15 снежня 2014 года быў прызначаны пастаянным паўнамоцным прадстаўніком Беларусі пры статутных і іншых органах [[СНД]]. Вызвалены ад гэтай пасады 26 снежня 2019 года. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.nalog.gov.by/special/ru/rukovoditeli_ru/ Біяграфія на сайце Міністэрства па падатках і зборах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160505130319/http://www.nalog.gov.by/special/ru/rukovoditeli_ru/ |date=5 мая 2016 }} {{ref-ru}} {{Міністры па падатках і зборах Беларусі}} {{Паслы Беларусі ва Узбекістане}} {{DEFAULTSORT:Дзямчук Мікалай Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Міністры па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Дактары эканамічных навук]] [[Катэгорыя:Выпускнікі БДЭУ]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ва Узбекістане]] [[Катэгорыя:Старшыні дзяржаўных камітэтаў Беларусі]] [[Катэгорыя:Старшыні раённых выканаўчых камітэтаў Беларусі]] eo5es6dx9ab0iolyoep1cltzbvaevzj 0 283255 5135944 4997977 2026-05-05T05:30:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135944 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Міжрэчча (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Міжрэчча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пухавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020556 }} '''Міжрэ́чча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Міжарэ́чча'''</ref> ({{lang-be-trans|Mižrečča}}, {{lang-ru|Мижречье}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пухавіцкі сельсавет|Пухавіцкага сельсавета]]. Месціцца за 17 км на паўночны ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 65 км ад [[Мінск]]а, на рацэ [[Волма (прыток Свіслачы)|Волма]] пры ўпадзенні ў [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]. == Назва == Паселішча ляжыць паміж рэкамі Волма і Свіслач, у міжрэччы, таму атрымала такую назву. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === Междурэчча ўпамінаецца ў XVI стагоддзі як прыватная ўласнасць у [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="atlas">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 126—127.</ref>. У XVIII стагоддзі ўласнасць [[Тызенгаўзы|Тызенгаўзаў]], адносілася да маёнтка [[Ачыжа]]<ref>{{Cite web|url=https://helper.archonline.by/#modal|title=Дапаможнік|website=helper.archonline.by|access-date=2024-07-10|archive-date=3 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203234518/https://www.helper.archonline.by/#modal|url-status=dead}}</ref>. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Пэўны час належала [[Ратынскія|Ратынскім]]{{Sfn|Памяць|2003|с=709}}. У 1816 годзе ўпамінаюцца вёска і аднайменны маёнтак{{Sfn|Памяць|2003|с=709}}. Пасля 1861 года ў [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] Ігуменскага павета. У другой палове XIX стагоддзя маёнткам валодалі Клімантовічы (у 1858 годзе С. Клімантовіч), з 1874 года Шэмецілы{{Sfn|SgKP|1885|с=386}}. У 1872 годзе быў заснаваны смалакурна-шкіпінарны завод (у 1890 годзе было 2 рабочыя). У 1889 годзе маёнткам Междурэчча валодала [[Дваранства|дваранка]] Еўдакія Апалонаўна Бялова, было 1407 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=79}}. Паводле перапісу 1897 года ў маёнтку быў малітоўны дом. У 1913 годзе адкрыта школа царкоўнай граматы. Паводле перапісу 1917 года ў маёнтку была царкоўна-прыходская школа. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У пачатку 1920-х гадоў працавала школа 1-й ступені, на 1922 год было 2 настаўнікі і каля 70 вучняў. У 1930-х гадах праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[Калгас|калгасы]] «Бальшавік» і «Кастрычнік», былі смалакурны завод, кравецкая і шавецкая майстэрні, харчова-смакавая арцель, бачарна-мэблевая арцель, вадзяны млын з крупадзёркай і 2 кузні. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 2 ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах дзейнічалі савецкія партызанскія брыгады «[[Партызанская брыгада «Полымя»|Полымя]]» і [[1-я Мінская партызанская брыгада|1-я Мінская]]. У траўні 1942 года вёска была спалена ў ходзе нямецкай карнай аперацыі, забіта 6 жыхароў. Карныя аперацыі праводзіліся яшчэ 4 разы{{Sfn|Памяць|2003|с=709}}. Пасля вайны вёска адноўлена. == Насельніцтва == * 1800 год — 16 двароў, 96 жыхароў * 1816 год — вёска, 7 двароў, каля 50 жыхароў; маёнтак 9 двароў, каля 90 жыхароў * 1858 год — 122 жыхары * 1897 год — вёска, 49 двароў, 324 жыхары; маёнтак, 29 двароў, 265 жыхароў * 1908 год — вёска, 55 двароў, 408 жыхароў; маёнтак, 9 двароў, 97 жыхароў * 1917 год — вёска, 81 двор, 508 жыхароў; маёнтак 7 двароў, 66 жыхароў * 1940 год — 110 двароў, 330 жыхароў * 1960 год — 318 жыхароў * 2002 год — 46 двароў, 69 жыхароў * 2009 год — 38 жыхароў * 2019 год — 31 жыхар<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Славутасці == * [[Міжрэчча (гарадзішча)|Гарадзішча]] (III—V стагоддзі). Мясцовая назва — Гарадок. Знаходзіцца на паўночна-заходняй ускраіне на левым беразе Волмы ў 100 м ад яе ўпадзення ў Свіслач. * [[Брацкая магіла (Міжрэчча)|Брацкая магіла]] (1941—1944 гады). === Страчаная спадчына === * Драўляная каталіцкая капліца Святога Міхала Арханёла (1800). У 1920-х гадах капліца была перанесена на мясцовыя могілкі, страчана ў 2010-я гады<ref>{{Cite web|url=https://globustut.by/mezhdurech/index.htm|title=Междуречье|website=globustut.by|access-date=2024-07-10}}</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Яўген Васілевіч Мікульчык]] (1932—2015) — генерал-лейтэнант. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Міжрэчча|160—161}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|6|386|Międzyrzecze|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пухавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пухавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Міжрэчча (Пухавіцкі раён)| ]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 4273z2fhajxihki2jj41n5az2o2x9zs 0 283286 5135945 5006278 2026-05-05T05:32:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135945 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Міжылішча |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 17|lat_sec = 31 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 54|lon_sec = 51 |CoordAddon = |CoordScale = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Шацкі }} '''Міжы́лішча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Міжлі́шча'''</ref> ({{lang-be-trans|Mižylišča}}, {{lang-ru|Мижилище}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Шацкі сельсавет|Шацкага сельсавета]]. == Гісторыя == Паселішча вядома з пачатку XX стагоддзя як [[урочышча]] ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле перапісу 1917 года [[засценак]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]].Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Селецкі сельсавет|Селецкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. №222 "Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района"]{{ref-ru}}</ref>. З 2006 года па 28 траўня 2013 года ў складзе [[Вецярэвіцкі сельсавет|Вецярэвіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1908 год — 9 двароў, 36 жыхароў * 1917 год — 11 двароў, 66 жыхароў, усе [[беларусы]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=98}} * 1960 год — 65 жыхароў * 2002 год — 13 двароў, 20 жыхароў * 2009 год — 7 жыхароў<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Итоговые данные перепеси населения Республики Беларусь 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm |date=2 кастрычніка 2019 }}</ref> * 2019 год — 4 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-06-03|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Міжылішча|161}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шацкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Шацкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] nxwgtnjssg7yvphks5dpp9sebzwc0fd 0 284125 5135706 5135553 2026-05-04T16:30:32Z Krupski Oleg 16820 дапаўненне 5135706 wikitext text/x-wiki {{Навучальная ўстанова |Назва = Аляксандраўскі Брэсцкі кадэцкі корпус |Скарачэнне = Брэсцкі кадэцкі корпус |выява = Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1855) (2).jpg |подпіс = Будынак у Брэсце ў 1841-1854 гадах, дзе размяшчаўся Брэсцкі кадэцкі корпус. |Заснаваны = 1841 |Зачынена = 1863 |Тып = [[кадэцкі корпус]] |Дэвіз = * «Жыццё — Радзіме. Душа — Богу. Сэрца — людзям. Гонар — нікому!» * «Кадэт для кадэта — сябар і брат» |Адрас = * [[Брэст]] (з 1841) * [[Масква]] (з 1854) * [[Вільня]] (1860-1863) |краіна = [[Расійская імперыя]] |Commons = Brest Cadet Corps }} '''Брэсцкі кадэцкі корпус''' або '''Аляксандраўскі Брэсцкі кадэцкі корпус''', з 1857 — '''Аляксандраўскі кадэцкі корпус''' — [[кадэцкі корпус]], [[Расійская імперыя|расійская]] сярэдняя ваенна-навучальная ўстанова закрытага тыпу ў [[Брэст|Брэсце]] для падрыхтоўкі дваранскіх дзяцей да вайсковай службы. == Гісторыя корпуса == [[Файл:(1888) жетон Александровского Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|Жэтон Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1888 года выпуску.]] Дзейнічаў у 1842—1863 гадах. Заснаваны на сродкі скарбу, а таксама памешчыкаў [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]] і [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай губерняў]]. Найменне «Аляксандраўскі» — у імя будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], які ў 1849—1855 гадах быў галоўным начальнікам (шэфам) кадэцкіх карпусоў Расіі. Размяшчаўся ў пераабсталяваным будынку бернардзінскага кляштара на [[Валынскае ўмацаванне|Валынскім умацаванні]] [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Быў разлічаны на 400 навучэнцаў (кадэтаў). На вучобу прымаліся дзеці дваран, штаб- і обер-афіцэраў узростам 9,5—11,5 гадоў. Выкладаліся агульнаадукацыйныя прадметы за курс гімназіі (мовы, прыродазнаўчыя і грамадазнаўчыя навукі), страявая падрыхтоўка, верхавая язда, ружэйная стральба, фехтаванне, гімнастыка, плаванне, музыка і танцы. Выпускнікоў накіроўвалі пераважна ў юнкерскія вучылішчы<ref>{{Cite web|url=http://www.ruscadet.ru/history/rkk_1701_1918/1731_1862/al-brest/comm.htm|title=Александровский Брестский кадетский корпус|website=www.ruscadet.ru|access-date=2025-11-20}}</ref>. [[Файл:(1894) реверс жетона Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|Рэверс значка Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1894 года выпуску.]] У сувязі з пачаткам [[Крымская вайна|Крымскай вайны 1853—1856 гадоў]] і абвяшчэннем ваеннага становішча ў Брэсцкай крэпасці Брэсцкі кадэцкі корпус у 1854 годзе пераведзены ў Маскву, а ў 1860 годзе — у [[Вільнюс|Вільню]], дзе ў 1863 годзе скасаваны з рэформай ваенна-навучальных устаноў. Многія з выхаванцаў корпуса пазней сталі дзеячамі рэвалюцыйнага руху ў Расіі, кіраўнікамі і ўдзельнікамі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у Беларусі, [[Літва|Літве]] і [[Польшча|Польшчы]], у тым ліку [[П. І. Адамовіч]], [[Я. В. Дамброўскі]], [[Я. Ф. Кульчыцкі]], [[Б. В. Люгайла]], [[І. А. Падбельскі]], [[З. У. Падлеўскі]], [[Б. С. Паўловіч]], [[Я. А. Пыдзеўскі]], [[М. В. Сакалоў]], [[А. Г. Стаброўскі]], [[П. Ф. Уладычанскі]] і іншыя. У Брэсцкім кадэцкім корпусе навучаўся будучы беларускі мастак [[Апалінар Гараўскі]] і яго браты. У кадэцкім корпусе мастацкія здольнасці Апалінара заўважыў адзін з выхавальнікаў, палкоўнік Бенуа, заахвочваў маляваць і пазнаёміў з сваім братам вядомым архітэктарам [[Мікалай Бенуа|Мікалаем Бенуа]]. == Дырэктары == * 1842—1852 — {{нп1|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|uk|Гельмерсен Олександр Петрович}}; * 12 мая 1852 — 9 чэрвеня 1852 — Мэйнандэр; * 9 чэрвеня 1852 — 25 сакавіка 1854 — {{нп1|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|uk|Назімов Володимир Миколайович}}; * з вясны 1854 — {{нп1|Фёдар Філіпавіч Рэдыгер|Фёдар Філіпавіч Рэдыгер|uk|Редігер Федір Пилипович}}; * 1859—1863 — {{нп1|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|uk|Баумгартен Микола Карлович}}. == Педагогі == * {{нп1|Мікалай Вікенцьевіч Альберціні|Мікалай Вікенцьевіч Альберціні|uk|Альбертіні Микола Вікентійович}}; * {{нп1|Антон Іванавіч Лакс|Антон Іванавіч Лакс|uk|Лакс Антон Іванович}}; * {{нп1|Мікалай Пятровіч Някрасаў|Мікалай Пятровіч Някрасаў|uk|Некрасов Микола Петрович}}; * {{нп1|Аляксандр Дзмітрыевіч Гарамыкін|Аляксандр Дзмітрыевіч Гарамыкін|uk|Горемикін Олександр Дмитрович}}; * {{нп1|Траадзій Васільевіч Шаўроў|Траадзій Васільевіч Шаўроў|uk|Шавров Троадій Васильович}}; * {{нп1|Румель Аляксандр Карлавіч|Аляксандр Карлавіч Румель|uk|Руммель Олександр Карлович}}; * Канстанцін Мацвеевіч Хадкевіч, * Васіль Барысавіч Чысцякоў, * Іван Ягоравіч Цюрын, * Мікалай Пятровіч Лектарскі, * Эрнэст Лаўрэнцьевіч Жэрбе, * Ілля Сцяпанавіч Едзінеўскі, * Мікіта Аляксеевіч Гарызонтаў, * Генрых Карлавіч Ланкенау, * Карл Карлавіч Марэль, * Роберт Іванавіч Джозефсан, * Адам Іванавіч Казьмян і іншыя. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} * {{ВТ-ВЭС | Александровский Брестский кадетский корпус | аўтар = | том = 1 | старонкі = 252—253 }}{{Ref-ru}} * {{кніга |спасылка = https://www.academia.edu/77244554/From_Publishing_to_the_Publisher_Portugal_and_Changes_in_the_World_of_Print_in_the_Nineteenth_Century |загаловак = Мятежный корпус: из истории Александровского Брестского кадетского корпуса (1842–1863) |аўтар = П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич |месца = [[Мінск|Минск]] |выдавецтва = ГИУСТ [[БДУ|БГУ]] |год = 2007 |старонак = 183 |isbn = 978-985-6739-74-6 |ref = БГУ}}{{Ref-ru}} * ''Еленский Осип'' «Мои воспоминания о забытом корпусе» // Русская старина.&nbsp;— [[1895]].&nbsp;— [https://www.prlib.ru/item/362600 Т.83. №&nbsp;6.&nbsp;— С.143—169]; [https://www.prlib.ru/item/362525 Т.84. №&nbsp;11.&nbsp;— С.185—203].{{ref-ru}} * Кадэцкі корпус // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С.9. == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Brest Cadet Corps|Брэсцкі кадэцкі корпус}} * {{ref-ru}} [http://mnsvu.org/index.php/option/content/task/view/id/300 Брестский Александровский кадетский корпус] // Сайт выпускников Минского СВУ * {{ref-ru}} [http://www.armymuseum.ru/kad20_r.html Кадеты и кадетские корпуса российской империи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101119205016/http://armymuseum.ru/kad20_r.html |date=19 лістапада 2010 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Брэста]] [[Катэгорыя:Кадэцкія карпусы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1841 годзе]] huml1wpj24yls1kwdqh8vh8yoha9kgo 5135999 5135706 2026-05-05T07:36:01Z M.L.Bot 261 /* Педагогі */ натуральны парадак імёнаў 5135999 wikitext text/x-wiki {{Навучальная ўстанова |Назва = Аляксандраўскі Брэсцкі кадэцкі корпус |Скарачэнне = Брэсцкі кадэцкі корпус |выява = Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1855) (2).jpg |подпіс = Будынак у Брэсце ў 1841-1854 гадах, дзе размяшчаўся Брэсцкі кадэцкі корпус. |Заснаваны = 1841 |Зачынена = 1863 |Тып = [[кадэцкі корпус]] |Дэвіз = * «Жыццё — Радзіме. Душа — Богу. Сэрца — людзям. Гонар — нікому!» * «Кадэт для кадэта — сябар і брат» |Адрас = * [[Брэст]] (з 1841) * [[Масква]] (з 1854) * [[Вільня]] (1860-1863) |краіна = [[Расійская імперыя]] |Commons = Brest Cadet Corps }} '''Брэсцкі кадэцкі корпус''' або '''Аляксандраўскі Брэсцкі кадэцкі корпус''', з 1857 — '''Аляксандраўскі кадэцкі корпус''' — [[кадэцкі корпус]], [[Расійская імперыя|расійская]] сярэдняя ваенна-навучальная ўстанова закрытага тыпу ў [[Брэст|Брэсце]] для падрыхтоўкі дваранскіх дзяцей да вайсковай службы. == Гісторыя корпуса == [[Файл:(1888) жетон Александровского Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|Жэтон Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1888 года выпуску.]] Дзейнічаў у 1842—1863 гадах. Заснаваны на сродкі скарбу, а таксама памешчыкаў [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]] і [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай губерняў]]. Найменне «Аляксандраўскі» — у імя будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], які ў 1849—1855 гадах быў галоўным начальнікам (шэфам) кадэцкіх карпусоў Расіі. Размяшчаўся ў пераабсталяваным будынку бернардзінскага кляштара на [[Валынскае ўмацаванне|Валынскім умацаванні]] [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Быў разлічаны на 400 навучэнцаў (кадэтаў). На вучобу прымаліся дзеці дваран, штаб- і обер-афіцэраў узростам 9,5—11,5 гадоў. Выкладаліся агульнаадукацыйныя прадметы за курс гімназіі (мовы, прыродазнаўчыя і грамадазнаўчыя навукі), страявая падрыхтоўка, верхавая язда, ружэйная стральба, фехтаванне, гімнастыка, плаванне, музыка і танцы. Выпускнікоў накіроўвалі пераважна ў юнкерскія вучылішчы<ref>{{Cite web|url=http://www.ruscadet.ru/history/rkk_1701_1918/1731_1862/al-brest/comm.htm|title=Александровский Брестский кадетский корпус|website=www.ruscadet.ru|access-date=2025-11-20}}</ref>. [[Файл:(1894) реверс жетона Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|Рэверс значка Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1894 года выпуску.]] У сувязі з пачаткам [[Крымская вайна|Крымскай вайны 1853—1856 гадоў]] і абвяшчэннем ваеннага становішча ў Брэсцкай крэпасці Брэсцкі кадэцкі корпус у 1854 годзе пераведзены ў Маскву, а ў 1860 годзе — у [[Вільнюс|Вільню]], дзе ў 1863 годзе скасаваны з рэформай ваенна-навучальных устаноў. Многія з выхаванцаў корпуса пазней сталі дзеячамі рэвалюцыйнага руху ў Расіі, кіраўнікамі і ўдзельнікамі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у Беларусі, [[Літва|Літве]] і [[Польшча|Польшчы]], у тым ліку [[П. І. Адамовіч]], [[Я. В. Дамброўскі]], [[Я. Ф. Кульчыцкі]], [[Б. В. Люгайла]], [[І. А. Падбельскі]], [[З. У. Падлеўскі]], [[Б. С. Паўловіч]], [[Я. А. Пыдзеўскі]], [[М. В. Сакалоў]], [[А. Г. Стаброўскі]], [[П. Ф. Уладычанскі]] і іншыя. У Брэсцкім кадэцкім корпусе навучаўся будучы беларускі мастак [[Апалінар Гараўскі]] і яго браты. У кадэцкім корпусе мастацкія здольнасці Апалінара заўважыў адзін з выхавальнікаў, палкоўнік Бенуа, заахвочваў маляваць і пазнаёміў з сваім братам вядомым архітэктарам [[Мікалай Бенуа|Мікалаем Бенуа]]. == Дырэктары == * 1842—1852 — {{нп1|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|uk|Гельмерсен Олександр Петрович}}; * 12 мая 1852 — 9 чэрвеня 1852 — Мэйнандэр; * 9 чэрвеня 1852 — 25 сакавіка 1854 — {{нп1|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|uk|Назімов Володимир Миколайович}}; * з вясны 1854 — {{нп1|Фёдар Філіпавіч Рэдыгер|Фёдар Філіпавіч Рэдыгер|uk|Редігер Федір Пилипович}}; * 1859—1863 — {{нп1|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|uk|Баумгартен Микола Карлович}}. == Педагогі == * {{нп1|Мікалай Вікенцьевіч Альберціні|Мікалай Вікенцьевіч Альберціні|uk|Альбертіні Микола Вікентійович}}; * {{нп1|Антон Іванавіч Лакс|Антон Іванавіч Лакс|uk|Лакс Антон Іванович}}; * {{нп1|Мікалай Пятровіч Някрасаў|Мікалай Пятровіч Някрасаў|uk|Некрасов Микола Петрович}}; * {{нп1|Аляксандр Дзмітрыевіч Гарамыкін|Аляксандр Дзмітрыевіч Гарамыкін|uk|Горемикін Олександр Дмитрович}}; * {{нп1|Траадзій Васільевіч Шаўроў|Траадзій Васільевіч Шаўроў|uk|Шавров Троадій Васильович}}; * {{нп1|Аляксандр Карлавіч Румель|Аляксандр Карлавіч Румель|uk|Руммель Олександр Карлович}}; * Канстанцін Мацвеевіч Хадкевіч, * Васіль Барысавіч Чысцякоў, * Іван Ягоравіч Цюрын, * Мікалай Пятровіч Лектарскі, * Эрнест Лаўрэнцьевіч Жэрбе, * Ілья Сцяпанавіч Едзінеўскі, * Мікіта Аляксеевіч Гарызонтаў, * Генрых Карлавіч Ланкенау, * Карл Карлавіч Марэль, * Роберт Іванавіч Джозефсан, * Адам Іванавіч Казьмян і іншыя. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} * {{ВТ-ВЭС | Александровский Брестский кадетский корпус | аўтар = | том = 1 | старонкі = 252—253 }}{{Ref-ru}} * {{кніга |спасылка = https://www.academia.edu/77244554/From_Publishing_to_the_Publisher_Portugal_and_Changes_in_the_World_of_Print_in_the_Nineteenth_Century |загаловак = Мятежный корпус: из истории Александровского Брестского кадетского корпуса (1842–1863) |аўтар = П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич |месца = [[Мінск|Минск]] |выдавецтва = ГИУСТ [[БДУ|БГУ]] |год = 2007 |старонак = 183 |isbn = 978-985-6739-74-6 |ref = БГУ}}{{Ref-ru}} * ''Еленский Осип'' «Мои воспоминания о забытом корпусе» // Русская старина.&nbsp;— [[1895]].&nbsp;— [https://www.prlib.ru/item/362600 Т.83. №&nbsp;6.&nbsp;— С.143—169]; [https://www.prlib.ru/item/362525 Т.84. №&nbsp;11.&nbsp;— С.185—203].{{ref-ru}} * Кадэцкі корпус // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С.9. == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Brest Cadet Corps|Брэсцкі кадэцкі корпус}} * {{ref-ru}} [http://mnsvu.org/index.php/option/content/task/view/id/300 Брестский Александровский кадетский корпус] // Сайт выпускников Минского СВУ * {{ref-ru}} [http://www.armymuseum.ru/kad20_r.html Кадеты и кадетские корпуса российской империи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101119205016/http://armymuseum.ru/kad20_r.html |date=19 лістапада 2010 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Брэста]] [[Катэгорыя:Кадэцкія карпусы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1841 годзе]] a04uf5pnfp9pa2qv5i2a3bg9hb8uwsu 0 291717 5135880 4431772 2026-05-04T23:15:52Z IshaBarnes 124956 [[ВП:Кірлат|выпраўленне сумесі раскладак]] 5135880 wikitext text/x-wiki [[Файл:POL COA Krzywda.svg|thumb|Герб «Крыўда»]] {{значэнні|Крыўда}} '''Кры́ўда''' ({{lang-pl|Krzywda}}) — прыватнаўласніцкі [[герб]], які карысталіся больш за 50 родаў [[Беларусь|Беларусі]], [[Украіна|Украіны]], [[Літва|Літвы]] і [[Польшча|Польшчы]], у т.л. [[Жавускія]], [[род Лапаў|Лапы]], [[род Манюшкаў|Манюшкі]], Панасевічы, Сенніцкія, [[род Сухадольскіх|Сухадольскія]], [[Хмары (род)|Хмары]], [[род Чарноцкіх|Чарноцкія]]. З’явіўся, верагодна, у [[XVI ст.]] як варыянт [[Любіч (герб)|герба «Любіч»]]. == Апісанне == У [[Блакітны колер|блакітным]] полі выява [[Сярэбраны колер|сярэбранай]] [[падкова|падковы]], унутры якой [[Залаты колер|залаты]] [[крыж]], на падкове — другі крыж без аднаго канца; [[клейнод]] — над [[прылбіца]]й з шляхецкай [[карона]]й 3 [[страус]]авыя [[пяро|пёры]]. Існуюць варыянты герба з [[Сярэбраны колер|сярэбранымі]] крыжамі, з 5 страусавымі пёрамі ў клейнодзе і інш. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{vkl.by|1276}} {{DEFAULTSORT:Крыўда}} [[Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы]] [[Катэгорыя:Гербы паводле алфавіта]] n6fs3pxmd09rx1412ikswfbcoajlg20 0 291930 5135865 4618733 2026-05-04T21:09:31Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5135865 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Страчаны храм |Беларуская назва = Пятніцкая царква |Арыгінальная назва = |Выява = Połacak, Bielčyca, Piatnickaja. Полацак, Бельчыца, Пятніцкая (1890).jpg |Подпіс выявы = Пятніцкая царква, 1890 г. |Шырыня выявы = |Сучасны статус = Страчана |Краіна = [[Беларусь]] |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Полацк]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = [[Праваслаўе]] |Епархія = [[Полацкая і Глыбоцкая епархія|Полацкая]] |Благачынне = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = Царква-ўсыпальніца |Архітэктурны стыль = [[Полацкая школа дойлідства]] |Аўтар праекта = [[Іаан (полацкі дойлід)|Дойлід Іаан]] (меркавана) |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = |Скасаваны = пасля 1920-х гадоў |Пачатак будаўніцтва = [[XII стагоддзе|XII ст.]] |Заканчэнне будаўніцтва = |Рэліквіі = |Сучасны стан = Разбурана |Сайт = |Commons = }} '''Пятні́цкая царква́''' — адна з чатырох вядомых цэркваў колішняга [[Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр|Бельчыцкага манастыра]] ў [[Полацк]]у. Помнік [[Полацкая школа дойлідства|полацкай школы дойлідства]]. Храм быў узведзены ў [[XII стагоддзе|XII стагоддзі]]. Архітэктарам Пятніцкага храма, як і суседняй Барысаглебскай царквы, лічыцца мясцовы майстар [[Іаан (полацкі дойлід)|дойлід Іаан]]<ref>{{cite book|title=Памяць : Гіст.-дакум. хроніка Полацка|editor=[[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]]|publisher=[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелЭн]]|location=Мн.|year=2002|pages=72—73}}</ref>. Такое меркаванне грунтуецца на тым, што ў названых будынках выкарыстаны шэраг прыёмаў, якія знайшлі потым найбольш поўнае і завершанае ўвасабленне ў [[Спаса-Праабражэнская царква (Полацк)|Спаса-Праабражэнскім саборы]] [[Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр|Ефрасіннеўскага манастыра]], аўтарам якога Іаан быў паводле летапісных крыніц. [[Файл:Połacak, Bielčyca. Полацак, Бельчыца (1866).jpg|міні|злева|Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр на малюнку [[Іван Трутнеў|Івана Трутнева]] (1866). Злева [[Барысаглебская царква (Полацк)|Барысаглебская]], справа — Пятніцкая царква, на пярэднім плане бачны падмуркі [[Вялікі сабор Бельчыцкага манастыра|Вялікага сабора]]]] Пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] на манастырскім двары размяшчаліся ваенныя склады. У гэты час Пятніцкая царква пачала трухлець. Сцены храма мясцовае насельніцтва разбірала на будматэрыялы. Царква была канчаткова разбурана пасля 1920 года. У [[1928]] годзе вывучэнне Барысаглебскай і Пятніцкай цэркваў Барысаглебскага манастыра праводзіў гісторык архітэктуры [[Іван Міхайлавіч Хозераў|І. М. Хозераў]]. Ён паспеў даследаваць рэшткі і замаляваць фрагменты фрэскавага роспісу помнікаў<ref>{{cite web|url=http://www.istrodina.com/rodina_articul.php3?id=2223&n=112|title=София Ивана Хозерова|author=[[Георгій Васільевіч Штыхаў|Штыхов Г. В.]]|publisher=Родина|archive-url=https://archive.today/20130127063359/www.istrodina.com/rodina_articul.php3?id=2223&n=112|archive-date=2013-01-27}}</ref>. == Архітэктура == [[Файл:Połacak, Bielčyca, Piatnickaja. Полацак, Бельчыца, Пятніцкая (1928).jpg|міні|злева|Рэшткі Пятніцкай царквы ў 1928 годзе]] [[Файл:Połacak, Bielčyca, Piatnickaja. Полацак, Бельчыца, Пятніцкая (1900).jpg|thumb|290пкс|Пятніцкая царква ў пач. XX ст.]] [[Файл:Пятніцкая царква Бельчыцкага манастыра.jpg|міні|злева|План царквы]] Храм уяўляў сабой бесслуповы [[Неф|аднанефавы]] будынак вельмі невялікіх памераў з бакамі плана каля 5,1—5,8 м. Ён меў адну прамавугольную ў плане [[Апсіда|апсіду]], [[Прытвор|прытвор]] з захаду, а таксама паўпадвальны [[Склеп|склеп]]. Гэты склеп (крыпта), які быў, верагодна, пахавальняй полацкага князя [[Барыс Усяславіч|Барыса Усяславіча]], размяшчаўся пад усім будынкам, акрамя алтарнай часткі. Наяўнасць такога паўпадвальнага паверха вымусіла будаўнікоў змяніць традыцыйную для Полацка тэхналогію: падмуркі тут былі выкладзены не насуха, як звычайна, а на [[Вапна|вапнавым]] растворы{{sfn|Рапапорт|1994|с=101}}. Сістэма муроўкі сцен з чырвонай [[Плінфа|плінфы]] на ружовым растворы [[Цамянка|цамянкі]] засноўвалася на чаргаванні ўтопленых і выступаючых радоў — класічнай для Полацка [[Муроўка са схаваным радам|муроўцы «са схаваным радам»]]. Нават пры невялікіх знешніх памерах храм меў манументальны выгляд і ясна выказаную слуповасць (вежападобнасць) сілуэта, якую яму надавалі ніжэйшыя за асноўны аб'ём апсіда і прытвор, а таксама падкрэслівалі плоскія вонкавыя [[Лапатка (архітэктура)|лапаткі]] і вертыкалі аконных праёмаў, размешчаных у два [[Ярус (архітэктура)|ярусы]]<ref>{{cite book|author=[[Барыс Андрэевіч Лазука|Лазука Б. А.]]|title=Гісторыя беларускага мастацтва|volume=Т. 1|publisher=Беларусь|location=Мн.|year=2007|pages=37—38|language=be}}</ref>. Аб характары перакрыццяў і завяршэння царквы існуюць дзве версіі. Паводле першай, зыходзячы з планіроўкі і адсутнасці паўкруглых апсід, храм меў [[Цыліндрычнае скляпенне|корабавыя скляпенні]] і быў бяскупальным (без [[Барабан (архітэктура)|барабана]]). Згодна з другой версіяй — храм вянчаў традыцыйны [[Купал|купал]]. Цікава, што пры даследаваннях падобных невялікіх помнікаў выяўляецца дыферэнцыяваны падыход будаўнікоў да муроўкі розных канструкцый. Магчыма, гэта было звязана менавіта з перакрыццямі, і таму адсутнасць масіўных скляпенняў магла ўплываць на агульную схему будынка. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[П. А. Рапапорт|Раппопорт П. А.]] |загаловак=Строительное производство Древней Руси (X–XIII вв.) |месца=СПб. |выдавецтва=Наука |год=1994 |старонак=160 |спасылка= |isbn= |ref=Рапапорт}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{Архіварта|belchycki-barysaglebski-manastyr/pjatnickaja-carkva-belchyckaga-manastyra}} {{Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр}} {{Полацкая школа дойлідства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Полацка]] [[Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Полацка]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі]] [[Катэгорыя:Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр]] [[Катэгорыя:Дойлід Іаан]] 2ffasjrvw7hf8vrxxtak42hmlei56yx 5135866 5135865 2026-05-04T21:10:18Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5135866 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Страчаны храм |Беларуская назва = Пятніцкая царква |Арыгінальная назва = |Выява = Połacak, Bielčyca, Piatnickaja. Полацак, Бельчыца, Пятніцкая (1890).jpg |Подпіс выявы = Пятніцкая царква, 1890 г. |Шырыня выявы = |Сучасны статус = Страчана |Краіна = [[Беларусь]] |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Полацк]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = [[Праваслаўе]] |Епархія = [[Полацкая і Глыбоцкая епархія|Полацкая]] |Благачынне = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = Царква-ўсыпальніца |Архітэктурны стыль = [[Полацкая школа дойлідства]] |Аўтар праекта = [[Іаан (полацкі дойлід)|Дойлід Іаан]] (меркавана) |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = |Скасаваны = пасля 1920-х гадоў |Пачатак будаўніцтва = [[XII стагоддзе|XII ст.]] |Заканчэнне будаўніцтва = |Рэліквіі = |Сучасны стан = Разбурана |Сайт = |Commons = }} '''Пя́тніцкая царква́''' — адна з чатырох вядомых цэркваў колішняга [[Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр|Бельчыцкага манастыра]] ў [[Полацк]]у. Помнік [[Полацкая школа дойлідства|полацкай школы дойлідства]]. Храм быў узведзены ў [[XII стагоддзе|XII стагоддзі]]. Архітэктарам Пятніцкага храма, як і суседняй Барысаглебскай царквы, лічыцца мясцовы майстар [[Іаан (полацкі дойлід)|дойлід Іаан]]<ref>{{cite book|title=Памяць : Гіст.-дакум. хроніка Полацка|editor=[[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]]|publisher=[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелЭн]]|location=Мн.|year=2002|pages=72—73}}</ref>. Такое меркаванне грунтуецца на тым, што ў названых будынках выкарыстаны шэраг прыёмаў, якія знайшлі потым найбольш поўнае і завершанае ўвасабленне ў [[Спаса-Праабражэнская царква (Полацк)|Спаса-Праабражэнскім саборы]] [[Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр|Ефрасіннеўскага манастыра]], аўтарам якога Іаан быў паводле летапісных крыніц. [[Файл:Połacak, Bielčyca. Полацак, Бельчыца (1866).jpg|міні|злева|Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр на малюнку [[Іван Трутнеў|Івана Трутнева]] (1866). Злева [[Барысаглебская царква (Полацк)|Барысаглебская]], справа — Пятніцкая царква, на пярэднім плане бачны падмуркі [[Вялікі сабор Бельчыцкага манастыра|Вялікага сабора]]]] Пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] на манастырскім двары размяшчаліся ваенныя склады. У гэты час Пятніцкая царква пачала трухлець. Сцены храма мясцовае насельніцтва разбірала на будматэрыялы. Царква была канчаткова разбурана пасля 1920 года. У [[1928]] годзе вывучэнне Барысаглебскай і Пятніцкай цэркваў Барысаглебскага манастыра праводзіў гісторык архітэктуры [[Іван Міхайлавіч Хозераў|І. М. Хозераў]]. Ён паспеў даследаваць рэшткі і замаляваць фрагменты фрэскавага роспісу помнікаў<ref>{{cite web|url=http://www.istrodina.com/rodina_articul.php3?id=2223&n=112|title=София Ивана Хозерова|author=[[Георгій Васільевіч Штыхаў|Штыхов Г. В.]]|publisher=Родина|archive-url=https://archive.today/20130127063359/www.istrodina.com/rodina_articul.php3?id=2223&n=112|archive-date=2013-01-27}}</ref>. == Архітэктура == [[Файл:Połacak, Bielčyca, Piatnickaja. Полацак, Бельчыца, Пятніцкая (1928).jpg|міні|злева|Рэшткі Пятніцкай царквы ў 1928 годзе]] [[Файл:Połacak, Bielčyca, Piatnickaja. Полацак, Бельчыца, Пятніцкая (1900).jpg|thumb|290пкс|Пятніцкая царква ў пач. XX ст.]] [[Файл:Пятніцкая царква Бельчыцкага манастыра.jpg|міні|злева|План царквы]] Храм уяўляў сабой бесслуповы [[Неф|аднанефавы]] будынак вельмі невялікіх памераў з бакамі плана каля 5,1—5,8 м. Ён меў адну прамавугольную ў плане [[Апсіда|апсіду]], [[Прытвор|прытвор]] з захаду, а таксама паўпадвальны [[Склеп|склеп]]. Гэты склеп (крыпта), які быў, верагодна, пахавальняй полацкага князя [[Барыс Усяславіч|Барыса Усяславіча]], размяшчаўся пад усім будынкам, акрамя алтарнай часткі. Наяўнасць такога паўпадвальнага паверха вымусіла будаўнікоў змяніць традыцыйную для Полацка тэхналогію: падмуркі тут былі выкладзены не насуха, як звычайна, а на [[Вапна|вапнавым]] растворы{{sfn|Рапапорт|1994|с=101}}. Сістэма муроўкі сцен з чырвонай [[Плінфа|плінфы]] на ружовым растворы [[Цамянка|цамянкі]] засноўвалася на чаргаванні ўтопленых і выступаючых радоў — класічнай для Полацка [[Муроўка са схаваным радам|муроўцы «са схаваным радам»]]. Нават пры невялікіх знешніх памерах храм меў манументальны выгляд і ясна выказаную слуповасць (вежападобнасць) сілуэта, якую яму надавалі ніжэйшыя за асноўны аб'ём апсіда і прытвор, а таксама падкрэслівалі плоскія вонкавыя [[Лапатка (архітэктура)|лапаткі]] і вертыкалі аконных праёмаў, размешчаных у два [[Ярус (архітэктура)|ярусы]]<ref>{{cite book|author=[[Барыс Андрэевіч Лазука|Лазука Б. А.]]|title=Гісторыя беларускага мастацтва|volume=Т. 1|publisher=Беларусь|location=Мн.|year=2007|pages=37—38|language=be}}</ref>. Аб характары перакрыццяў і завяршэння царквы існуюць дзве версіі. Паводле першай, зыходзячы з планіроўкі і адсутнасці паўкруглых апсід, храм меў [[Цыліндрычнае скляпенне|корабавыя скляпенні]] і быў бяскупальным (без [[Барабан (архітэктура)|барабана]]). Згодна з другой версіяй — храм вянчаў традыцыйны [[Купал|купал]]. Цікава, што пры даследаваннях падобных невялікіх помнікаў выяўляецца дыферэнцыяваны падыход будаўнікоў да муроўкі розных канструкцый. Магчыма, гэта было звязана менавіта з перакрыццямі, і таму адсутнасць масіўных скляпенняў магла ўплываць на агульную схему будынка. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[П. А. Рапапорт|Раппопорт П. А.]] |загаловак=Строительное производство Древней Руси (X–XIII вв.) |месца=СПб. |выдавецтва=Наука |год=1994 |старонак=160 |спасылка= |isbn= |ref=Рапапорт}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{Архіварта|belchycki-barysaglebski-manastyr/pjatnickaja-carkva-belchyckaga-manastyra}} {{Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр}} {{Полацкая школа дойлідства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Полацка]] [[Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Полацка]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі]] [[Катэгорыя:Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр]] [[Катэгорыя:Дойлід Іаан]] peqfancrotnlcgw0p91ajbj1jdpsjbl 0 291935 5135860 5134202 2026-05-04T21:05:23Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5135860 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Страчаны храм |Беларуская назва = Вялікі сабор Бельчыцкага манастыра |Арыгінальная назва = |Выява = Połacak, Bielčyca. Полацак, Бельчыца (1866).jpg |Подпіс выявы = [[Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр]] на малюнку [[Іван Трафімавіч Хруцкі|Івана Трутнева]] (1866). Злева [[Барысаглебская царква (Полацк)|Барысаглебская]], справа — [[Пятніцкая царква (Полацк)|Пятніцкая царква]], на пярэднім плане бачны падмуркі Вялікага сабора. |Шырыня выявы = |Сучасны статус = Страчана |Краіна = [[Беларусь]] |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Полацк]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = [[Праваслаўе]] |Епархія = [[Полацкая і Глыбоцкая епархія|Полацкая]] |Благачынне = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = Сабор |Архітэктурны стыль = [[Полацкая школа дойлідства]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = |Скасаваны = [[XVI стагоддзе]] |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = Першая палова [[XII стагоддзе|XII ст.]] |Рэліквіі = |Сучасны стан = Разбурана |Сайт = |Commons = }} '''Вялі́кі сабо́р''', або '''Успе́нскі сабо́р'''<ref>{{cite book|author=[[Л. В. Аляксееў|Алексеев Л. В.]]|title=Западные земли домонгольской Руси. Очерки истории, археологии, культуры. Книга 2|publisher=Наука|location=М.|year=2006|pages=81|language=ru}}</ref>{{efn|Яго сапраўдная назва невядома}} — адна з чатырох вядомых цэркваў [[Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр|Бельчыцкага манастыра]] ў [[Полацк]]у. Храм быў узведзены на мяжы [[XI стагоддзе|XI]]—[[XII стагоддзе|XII]] стст<ref name="Хозеров">Хозеров И. М. Белорусское и Смоленское зодчество XI—XIII вв. Мн., 1994. С. 11.</ref>. Іншыя даследчыкі схіляюцца да больш позняй даты — 20-я, а то і 30-я гады XII ст<ref>{{cite book|author=[[П. А. Рапапорт|Раппопорт П. А.]]|title=Древнерусская архитектура|publisher=Стройиздат|location=СПб.|year=1993|pages=268|language=ru}}</ref>. З будаўніцтвам храма ўзнаўляецца манументальнае будаўніцтва, спыненае пасля ўзвядзення [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскага сабора]] ў сярэдзіне XI ст.<ref name="Хозеров"/><ref name="Воронин">Воронин Н. Н. Бельчицкие руины // Архитектурное наследство. М., 1956. Т. 6. С. 16.</ref>. Разбураны ў [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] Праз месца, дзе размяшчаўся Вялікі сабор, цяпер праходзіць дарога, якая перасякае ўсю тэрыторыю манастыра. У пачатку 2015 года пры пракладцы газаправода ў Юбілейным завулку былі пашкоджаны падмуркі будынкаў Бельчыцкага манастыра. [[Экскаватар]]ам была пракапана траншэя шырынёй 40 сантыметраў і глыбінёй 180. Коўш экскаватара зачапіў частку падмурка меркаванага Вялікага сабора манастыра. Разбурэнне археалагічнага помніка гісторыкам удалося спыніць толькі праз тыдзень. Падчас працы гісторыкаў на месцы раскопа было знойдзена мноства кавалкаў старажытнай [[Плінфа|плінфы]]<ref>{{cite web|url=http://ont.by/news/our_news/v-polocke-pri-zemlyanih-rabotah-povredili-ostatki-monastirya-hii-veka|title=У Полацку пры земляных працах пашкодзілі рэшткі манастыра ХII стагоддзя|publisher=[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне|АНТ]]|accessdate=2024-05-24|lang=be}}</ref>. == Архітэктура == [[Файл:Вялікі сабор у Бельчыцах.jpg|міні|злева|План Вялікага сабора]] Вялікі сабор вылучаўся сярод астатніх храмаў Бельчыцкага манастыра значнымі памерамі, якія мала саступалі Сафійскаму сабору і складалі ў даўжыю без [[Прытвор|прытвора]] 22,5 м, а ў шырыню — 16,5 м. Верагодна, гэта быў галоўны храм манастыра. Яго разбурылі ўжо ў XVI ст., і ў пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]], калі пачалося вывучэнне Бельчыцкага манастырскага комплексу, меліся толькі падмуркі ды сціплыя апісанні ў літаратурных крыніцах. Таму рэканструкцыя першапачатковага выгляду Вялікага сабора, яго архітэктурнай пластыкі дастаткова прыблізная. Разам з тым супастаўленне выяўленых матэрыялаў — памераў і канструкцыі падмуркаў, кавалкаў кладкі, элементаў дэкору — дазваляе канстатаваць, што гэта быў шасціслуповы, трохнефавы сабор з трыма [[Апсіда|апсідамі]]. Да яго паўднёвага, паўночнага і заходняга фасадаў прымыкалі амаль квадратныя ў плане прытворы, надаючы царкве крыжовасць<ref name="Лазука">{{cite book|author=[[Барыс Андрэевіч Лазука|Лазука Б. А.]]|title=Гісторыя беларускага мастацтва|volume=Т. 1. Першабытны лад — XVII ст.|publisher=Беларусь|location=Мн.|year=2007|pages=36—37|language=be}}</ref>. Новым у будынку было месца размяшчэння [[Купал|купала]]. Ён абапіраўся не на ўсходнія, а на заходнія пары слупоў і, такім чынам, быў крыху ссунуты ад цэнтра да ўвахода. Наяўнасць у Бельчыцкім саборы прытвораў, ніжэйшых за асноўны аб'ём, ссунутасць купала ў заходні бок надавалі яго знешняму выгляду выцягнутыя ўверх прапорцыі. Гэта адметнасць стане ў далейшым характэрнай рысай большасці храмаў [[Полацкая школа дойлідства|полацкай школы дойлідства]]<ref name="Лазука"/>. === Будаўнічыя асаблівасці і дэкор === Будаўнічая тэхніка Вялікага сабора сведчыць аб пераходным этапе ў развіцці мясцовай архітэктуры. Падмуркі будынка былі ўмацаваны спецыяльнай драўлянай субструкцыяй: пад імі ляжалі драўляныя лежні, злучаныя паміж сабой жалезнымі мыліцамі (кастылямі). Гэта апошні вядомы ў Полацку прыклад выкарыстання такой архаічнай тэхналогіі. Ва ўсіх наступных помніках полацкай школы XII ст. ад драўляных лежняў адмовіліся, і падмуркі пачалі выкладваць з валуноў насуха (нават без вапнавага раствору){{sfn|Рапапорт|1994|с=94}}. Сцены Вялікага сабора былі выкладзены ў традыцыйнай тэхніцы візантыйскай [[Муроўка са схаваным радам|муроўкі «са схаваным радам»]]. Аднак у адрозненне ад Сафійскага сабора, дзе ў муроўцы выкарыстоўваліся ўстаўкі з неапрацаваных камянёў на фасадах (як гэта рабілі і ў Кіеве), у Вялікім саборы майстры амаль поўнасцю адмовіліся ад камянёў на знешняй паверхні сцен, пакінуўшы іх толькі ва ўнутранай забутоўцы (хоць, паводле не зусім дакладных звестак XIX ст., рады камянёў усё ж маглі тут прысутнічаць). Вонкавыя сцены былі цаглянымі (з плінфы) і звонку, і ўнутры ўпрыгожваліся плоскімі [[Лапатка (архітэктура)|лапаткамі]]. Іх памеры і размяшчэнне адпавядалі ўнутранаму чляненню царквы шасцю крыжовымі ў плане [[Слуп (архітэктура)|слупамі]]{{sfn|Рапапорт|1994|с=75, 155}}. Вялікі сабор у Бельчыцкім манастыры быў багата ўпрыгожаны [[Фрэска|фрэскавымі]] [[Роспіс|роспісамі]], а яго падлога ў [[Алтар|алтары]] была выкладзена складанымі ўзорамі з каляровых [[Паліва (кераміка)|паліваных]] керамічных плітак<ref name="Лазука"/>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[П. А. Рапапорт|Раппопорт П. А.]] |загаловак=Строительное производство Древней Руси (X–XIII вв.) |месца=СПб. |выдавецтва=Наука |год=1994 |старонак=160 |спасылка= |isbn= |ref=Рапапорт}} {{Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр}} {{Полацкая школа дойлідства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Полацка]] [[Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Полацка]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі]] [[Катэгорыя:Бельчыцкі манастыр]] 9nyewfhupbac9qnfixbptbwd8vbsh81 5135861 5135860 2026-05-04T21:05:53Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5135861 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Страчаны храм |Беларуская назва = Вялікі сабор Бельчыцкага манастыра |Арыгінальная назва = |Выява = Połacak, Bielčyca. Полацак, Бельчыца (1866).jpg |Подпіс выявы = [[Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр]] на малюнку [[Іван Трутнеў|Івана Трутнева]] (1866). Злева [[Барысаглебская царква (Полацк)|Барысаглебская]], справа — [[Пятніцкая царква (Полацк)|Пятніцкая царква]], на пярэднім плане бачны падмуркі Вялікага сабора. |Шырыня выявы = |Сучасны статус = Страчана |Краіна = [[Беларусь]] |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Полацк]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = [[Праваслаўе]] |Епархія = [[Полацкая і Глыбоцкая епархія|Полацкая]] |Благачынне = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = Сабор |Архітэктурны стыль = [[Полацкая школа дойлідства]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = |Скасаваны = [[XVI стагоддзе]] |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = Першая палова [[XII стагоддзе|XII ст.]] |Рэліквіі = |Сучасны стан = Разбурана |Сайт = |Commons = }} '''Вялі́кі сабо́р''', або '''Успе́нскі сабо́р'''<ref>{{cite book|author=[[Л. В. Аляксееў|Алексеев Л. В.]]|title=Западные земли домонгольской Руси. Очерки истории, археологии, культуры. Книга 2|publisher=Наука|location=М.|year=2006|pages=81|language=ru}}</ref>{{efn|Яго сапраўдная назва невядома}} — адна з чатырох вядомых цэркваў [[Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр|Бельчыцкага манастыра]] ў [[Полацк]]у. Храм быў узведзены на мяжы [[XI стагоддзе|XI]]—[[XII стагоддзе|XII]] стст<ref name="Хозеров">Хозеров И. М. Белорусское и Смоленское зодчество XI—XIII вв. Мн., 1994. С. 11.</ref>. Іншыя даследчыкі схіляюцца да больш позняй даты — 20-я, а то і 30-я гады XII ст<ref>{{cite book|author=[[П. А. Рапапорт|Раппопорт П. А.]]|title=Древнерусская архитектура|publisher=Стройиздат|location=СПб.|year=1993|pages=268|language=ru}}</ref>. З будаўніцтвам храма ўзнаўляецца манументальнае будаўніцтва, спыненае пасля ўзвядзення [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскага сабора]] ў сярэдзіне XI ст.<ref name="Хозеров"/><ref name="Воронин">Воронин Н. Н. Бельчицкие руины // Архитектурное наследство. М., 1956. Т. 6. С. 16.</ref>. Разбураны ў [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] Праз месца, дзе размяшчаўся Вялікі сабор, цяпер праходзіць дарога, якая перасякае ўсю тэрыторыю манастыра. У пачатку 2015 года пры пракладцы газаправода ў Юбілейным завулку былі пашкоджаны падмуркі будынкаў Бельчыцкага манастыра. [[Экскаватар]]ам была пракапана траншэя шырынёй 40 сантыметраў і глыбінёй 180. Коўш экскаватара зачапіў частку падмурка меркаванага Вялікага сабора манастыра. Разбурэнне археалагічнага помніка гісторыкам удалося спыніць толькі праз тыдзень. Падчас працы гісторыкаў на месцы раскопа было знойдзена мноства кавалкаў старажытнай [[Плінфа|плінфы]]<ref>{{cite web|url=http://ont.by/news/our_news/v-polocke-pri-zemlyanih-rabotah-povredili-ostatki-monastirya-hii-veka|title=У Полацку пры земляных працах пашкодзілі рэшткі манастыра ХII стагоддзя|publisher=[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне|АНТ]]|accessdate=2024-05-24|lang=be}}</ref>. == Архітэктура == [[Файл:Вялікі сабор у Бельчыцах.jpg|міні|злева|План Вялікага сабора]] Вялікі сабор вылучаўся сярод астатніх храмаў Бельчыцкага манастыра значнымі памерамі, якія мала саступалі Сафійскаму сабору і складалі ў даўжыю без [[Прытвор|прытвора]] 22,5 м, а ў шырыню — 16,5 м. Верагодна, гэта быў галоўны храм манастыра. Яго разбурылі ўжо ў XVI ст., і ў пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]], калі пачалося вывучэнне Бельчыцкага манастырскага комплексу, меліся толькі падмуркі ды сціплыя апісанні ў літаратурных крыніцах. Таму рэканструкцыя першапачатковага выгляду Вялікага сабора, яго архітэктурнай пластыкі дастаткова прыблізная. Разам з тым супастаўленне выяўленых матэрыялаў — памераў і канструкцыі падмуркаў, кавалкаў кладкі, элементаў дэкору — дазваляе канстатаваць, што гэта быў шасціслуповы, трохнефавы сабор з трыма [[Апсіда|апсідамі]]. Да яго паўднёвага, паўночнага і заходняга фасадаў прымыкалі амаль квадратныя ў плане прытворы, надаючы царкве крыжовасць<ref name="Лазука">{{cite book|author=[[Барыс Андрэевіч Лазука|Лазука Б. А.]]|title=Гісторыя беларускага мастацтва|volume=Т. 1. Першабытны лад — XVII ст.|publisher=Беларусь|location=Мн.|year=2007|pages=36—37|language=be}}</ref>. Новым у будынку было месца размяшчэння [[Купал|купала]]. Ён абапіраўся не на ўсходнія, а на заходнія пары слупоў і, такім чынам, быў крыху ссунуты ад цэнтра да ўвахода. Наяўнасць у Бельчыцкім саборы прытвораў, ніжэйшых за асноўны аб'ём, ссунутасць купала ў заходні бок надавалі яго знешняму выгляду выцягнутыя ўверх прапорцыі. Гэта адметнасць стане ў далейшым характэрнай рысай большасці храмаў [[Полацкая школа дойлідства|полацкай школы дойлідства]]<ref name="Лазука"/>. === Будаўнічыя асаблівасці і дэкор === Будаўнічая тэхніка Вялікага сабора сведчыць аб пераходным этапе ў развіцці мясцовай архітэктуры. Падмуркі будынка былі ўмацаваны спецыяльнай драўлянай субструкцыяй: пад імі ляжалі драўляныя лежні, злучаныя паміж сабой жалезнымі мыліцамі (кастылямі). Гэта апошні вядомы ў Полацку прыклад выкарыстання такой архаічнай тэхналогіі. Ва ўсіх наступных помніках полацкай школы XII ст. ад драўляных лежняў адмовіліся, і падмуркі пачалі выкладваць з валуноў насуха (нават без вапнавага раствору){{sfn|Рапапорт|1994|с=94}}. Сцены Вялікага сабора былі выкладзены ў традыцыйнай тэхніцы візантыйскай [[Муроўка са схаваным радам|муроўкі «са схаваным радам»]]. Аднак у адрозненне ад Сафійскага сабора, дзе ў муроўцы выкарыстоўваліся ўстаўкі з неапрацаваных камянёў на фасадах (як гэта рабілі і ў Кіеве), у Вялікім саборы майстры амаль поўнасцю адмовіліся ад камянёў на знешняй паверхні сцен, пакінуўшы іх толькі ва ўнутранай забутоўцы (хоць, паводле не зусім дакладных звестак XIX ст., рады камянёў усё ж маглі тут прысутнічаць). Вонкавыя сцены былі цаглянымі (з плінфы) і звонку, і ўнутры ўпрыгожваліся плоскімі [[Лапатка (архітэктура)|лапаткамі]]. Іх памеры і размяшчэнне адпавядалі ўнутранаму чляненню царквы шасцю крыжовымі ў плане [[Слуп (архітэктура)|слупамі]]{{sfn|Рапапорт|1994|с=75, 155}}. Вялікі сабор у Бельчыцкім манастыры быў багата ўпрыгожаны [[Фрэска|фрэскавымі]] [[Роспіс|роспісамі]], а яго падлога ў [[Алтар|алтары]] была выкладзена складанымі ўзорамі з каляровых [[Паліва (кераміка)|паліваных]] керамічных плітак<ref name="Лазука"/>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[П. А. Рапапорт|Раппопорт П. А.]] |загаловак=Строительное производство Древней Руси (X–XIII вв.) |месца=СПб. |выдавецтва=Наука |год=1994 |старонак=160 |спасылка= |isbn= |ref=Рапапорт}} {{Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр}} {{Полацкая школа дойлідства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Полацка]] [[Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Полацка]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі]] [[Катэгорыя:Бельчыцкі манастыр]] s748nie0k2ajd49hfcb079ua7tk0686 5135863 5135861 2026-05-04T21:07:19Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Будаўнічыя асаблівасці і дэкор */ 5135863 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Страчаны храм |Беларуская назва = Вялікі сабор Бельчыцкага манастыра |Арыгінальная назва = |Выява = Połacak, Bielčyca. Полацак, Бельчыца (1866).jpg |Подпіс выявы = [[Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр]] на малюнку [[Іван Трутнеў|Івана Трутнева]] (1866). Злева [[Барысаглебская царква (Полацк)|Барысаглебская]], справа — [[Пятніцкая царква (Полацк)|Пятніцкая царква]], на пярэднім плане бачны падмуркі Вялікага сабора. |Шырыня выявы = |Сучасны статус = Страчана |Краіна = [[Беларусь]] |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Полацк]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = [[Праваслаўе]] |Епархія = [[Полацкая і Глыбоцкая епархія|Полацкая]] |Благачынне = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = Сабор |Архітэктурны стыль = [[Полацкая школа дойлідства]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = |Скасаваны = [[XVI стагоддзе]] |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = Першая палова [[XII стагоддзе|XII ст.]] |Рэліквіі = |Сучасны стан = Разбурана |Сайт = |Commons = }} '''Вялі́кі сабо́р''', або '''Успе́нскі сабо́р'''<ref>{{cite book|author=[[Л. В. Аляксееў|Алексеев Л. В.]]|title=Западные земли домонгольской Руси. Очерки истории, археологии, культуры. Книга 2|publisher=Наука|location=М.|year=2006|pages=81|language=ru}}</ref>{{efn|Яго сапраўдная назва невядома}} — адна з чатырох вядомых цэркваў [[Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр|Бельчыцкага манастыра]] ў [[Полацк]]у. Храм быў узведзены на мяжы [[XI стагоддзе|XI]]—[[XII стагоддзе|XII]] стст<ref name="Хозеров">Хозеров И. М. Белорусское и Смоленское зодчество XI—XIII вв. Мн., 1994. С. 11.</ref>. Іншыя даследчыкі схіляюцца да больш позняй даты — 20-я, а то і 30-я гады XII ст<ref>{{cite book|author=[[П. А. Рапапорт|Раппопорт П. А.]]|title=Древнерусская архитектура|publisher=Стройиздат|location=СПб.|year=1993|pages=268|language=ru}}</ref>. З будаўніцтвам храма ўзнаўляецца манументальнае будаўніцтва, спыненае пасля ўзвядзення [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскага сабора]] ў сярэдзіне XI ст.<ref name="Хозеров"/><ref name="Воронин">Воронин Н. Н. Бельчицкие руины // Архитектурное наследство. М., 1956. Т. 6. С. 16.</ref>. Разбураны ў [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] Праз месца, дзе размяшчаўся Вялікі сабор, цяпер праходзіць дарога, якая перасякае ўсю тэрыторыю манастыра. У пачатку 2015 года пры пракладцы газаправода ў Юбілейным завулку былі пашкоджаны падмуркі будынкаў Бельчыцкага манастыра. [[Экскаватар]]ам была пракапана траншэя шырынёй 40 сантыметраў і глыбінёй 180. Коўш экскаватара зачапіў частку падмурка меркаванага Вялікага сабора манастыра. Разбурэнне археалагічнага помніка гісторыкам удалося спыніць толькі праз тыдзень. Падчас працы гісторыкаў на месцы раскопа было знойдзена мноства кавалкаў старажытнай [[Плінфа|плінфы]]<ref>{{cite web|url=http://ont.by/news/our_news/v-polocke-pri-zemlyanih-rabotah-povredili-ostatki-monastirya-hii-veka|title=У Полацку пры земляных працах пашкодзілі рэшткі манастыра ХII стагоддзя|publisher=[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне|АНТ]]|accessdate=2024-05-24|lang=be}}</ref>. == Архітэктура == [[Файл:Вялікі сабор у Бельчыцах.jpg|міні|злева|План Вялікага сабора]] Вялікі сабор вылучаўся сярод астатніх храмаў Бельчыцкага манастыра значнымі памерамі, якія мала саступалі Сафійскаму сабору і складалі ў даўжыю без [[Прытвор|прытвора]] 22,5 м, а ў шырыню — 16,5 м. Верагодна, гэта быў галоўны храм манастыра. Яго разбурылі ўжо ў XVI ст., і ў пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]], калі пачалося вывучэнне Бельчыцкага манастырскага комплексу, меліся толькі падмуркі ды сціплыя апісанні ў літаратурных крыніцах. Таму рэканструкцыя першапачатковага выгляду Вялікага сабора, яго архітэктурнай пластыкі дастаткова прыблізная. Разам з тым супастаўленне выяўленых матэрыялаў — памераў і канструкцыі падмуркаў, кавалкаў кладкі, элементаў дэкору — дазваляе канстатаваць, што гэта быў шасціслуповы, трохнефавы сабор з трыма [[Апсіда|апсідамі]]. Да яго паўднёвага, паўночнага і заходняга фасадаў прымыкалі амаль квадратныя ў плане прытворы, надаючы царкве крыжовасць<ref name="Лазука">{{cite book|author=[[Барыс Андрэевіч Лазука|Лазука Б. А.]]|title=Гісторыя беларускага мастацтва|volume=Т. 1. Першабытны лад — XVII ст.|publisher=Беларусь|location=Мн.|year=2007|pages=36—37|language=be}}</ref>. Новым у будынку было месца размяшчэння [[Купал|купала]]. Ён абапіраўся не на ўсходнія, а на заходнія пары слупоў і, такім чынам, быў крыху ссунуты ад цэнтра да ўвахода. Наяўнасць у Бельчыцкім саборы прытвораў, ніжэйшых за асноўны аб'ём, ссунутасць купала ў заходні бок надавалі яго знешняму выгляду выцягнутыя ўверх прапорцыі. Гэта адметнасць стане ў далейшым характэрнай рысай большасці храмаў [[Полацкая школа дойлідства|полацкай школы дойлідства]]<ref name="Лазука"/>. === Будаўнічыя асаблівасці і дэкор === Будаўнічая тэхніка Вялікага сабора сведчыць аб пераходным этапе ў развіцці мясцовай архітэктуры. Падмуркі будынка былі ўмацаваны спецыяльнай драўлянай субструкцыяй: пад імі ляжалі драўляныя лежні, злучаныя паміж сабой жалезнымі кастылямі. Гэта апошні вядомы ў Полацку прыклад выкарыстання такой архаічнай тэхналогіі. Ва ўсіх наступных помніках полацкай школы XII ст. ад драўляных лежняў адмовіліся, і падмуркі пачалі выкладваць з валуноў насуха (нават без вапнавага раствору){{sfn|Рапапорт|1994|с=94}}. Сцены Вялікага сабора былі выкладзены ў традыцыйнай тэхніцы візантыйскай [[Муроўка са схаваным радам|муроўкі «са схаваным радам»]]. Аднак у адрозненне ад Сафійскага сабора, дзе ў муроўцы выкарыстоўваліся ўстаўкі з неапрацаваных камянёў на фасадах, як гэта рабілі і ў Кіеве, у Вялікім саборы майстры амаль поўнасцю адмовіліся ад камянёў на знешняй паверхні сцен, пакінуўшы іх толькі ва ўнутранай забутоўцы, хоць, паводле не зусім дакладных звестак XIX ст., рады камянёў усё ж маглі тут прысутнічаць. Вонкавыя сцены былі цаглянымі (з плінфы) і звонку, і ўнутры ўпрыгожваліся плоскімі [[Лапатка (архітэктура)|лапаткамі]]. Іх памеры і размяшчэнне адпавядалі ўнутранаму чляненню царквы шасцю крыжовымі ў плане [[Слуп (архітэктура)|слупамі]]{{sfn|Рапапорт|1994|с=75, 155}}. Вялікі сабор у Бельчыцкім манастыры быў багата ўпрыгожаны [[Фрэска|фрэскавымі]] [[Роспіс|роспісамі]], а яго падлога ў [[Алтар|алтары]] была выкладзена складанымі ўзорамі з каляровых [[Паліва (кераміка)|паліваных]] керамічных плітак<ref name="Лазука"/>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[П. А. Рапапорт|Раппопорт П. А.]] |загаловак=Строительное производство Древней Руси (X–XIII вв.) |месца=СПб. |выдавецтва=Наука |год=1994 |старонак=160 |спасылка= |isbn= |ref=Рапапорт}} {{Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр}} {{Полацкая школа дойлідства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Полацка]] [[Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Полацка]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі]] [[Катэгорыя:Бельчыцкі манастыр]] pgqmo1ajayaywzekhhwwkxfkfn2atim 5135869 5135863 2026-05-04T21:41:45Z JerzyKundrat 174 5135869 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Страчаны храм |Беларуская назва = Вялікі сабор Бельчыцкага манастыра |Арыгінальная назва = |Выява = Połacak, Bielčyca. Полацак, Бельчыца (1866).jpg |Подпіс выявы = [[Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр]] на малюнку [[Іван Трутнеў|Івана Трутнева]] (1866). Злева [[Барысаглебская царква (Полацк)|Барысаглебская]], справа — [[Пятніцкая царква (Полацк)|Пятніцкая царква]], на пярэднім плане бачны падмуркі Вялікага сабора. |Шырыня выявы = |Сучасны статус = Страчана |Краіна = [[Беларусь]] |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Полацк]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = [[Праваслаўе]] |Епархія = [[Полацкая і Глыбоцкая епархія|Полацкая]] |Благачынне = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = Сабор |Архітэктурны стыль = [[Полацкая школа дойлідства]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = |Скасаваны = [[XVI стагоддзе]] |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = Першая палова [[XII стагоддзе|XII ст.]] |Рэліквіі = |Сучасны стан = Разбурана |Сайт = }} '''Вялі́кі сабо́р''', або '''Успе́нскі сабо́р'''<ref>{{cite book|author=[[Л. В. Аляксееў|Алексеев Л. В.]]|title=Западные земли домонгольской Руси. Очерки истории, археологии, культуры. Книга 2|publisher=Наука|location=М.|year=2006|pages=81|language=ru}}</ref>{{efn|Яго сапраўдная назва невядома}} — адна з чатырох вядомых цэркваў [[Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр|Бельчыцкага манастыра]] ў [[Полацк]]у. Храм быў узведзены на мяжы [[XI стагоддзе|XI]]—[[XII стагоддзе|XII]] стст<ref name="Хозеров">Хозеров И. М. Белорусское и Смоленское зодчество XI—XIII вв. Мн., 1994. С. 11.</ref>. Іншыя даследчыкі схіляюцца да больш позняй даты — 20-я, а то і 30-я гады XII ст<ref>{{cite book|author=[[П. А. Рапапорт|Раппопорт П. А.]]|title=Древнерусская архитектура|publisher=Стройиздат|location=СПб.|year=1993|pages=268|language=ru}}</ref>. З будаўніцтвам храма ўзнаўляецца манументальнае будаўніцтва, спыненае пасля ўзвядзення [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскага сабора]] ў сярэдзіне XI ст.<ref name="Хозеров"/><ref name="Воронин">Воронин Н. Н. Бельчицкие руины // Архитектурное наследство. М., 1956. Т. 6. С. 16.</ref>. Разбураны ў [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] Праз месца, дзе размяшчаўся Вялікі сабор, цяпер праходзіць дарога, якая перасякае ўсю тэрыторыю манастыра. У пачатку 2015 года пры пракладцы газаправода ў Юбілейным завулку былі пашкоджаны падмуркі будынкаў Бельчыцкага манастыра. [[Экскаватар]]ам была пракапана траншэя шырынёй 40 сантыметраў і глыбінёй 180. Коўш экскаватара зачапіў частку падмурка меркаванага Вялікага сабора манастыра. Разбурэнне археалагічнага помніка гісторыкам удалося спыніць праз тыдзень. Падчас працы гісторыкаў на месцы раскопа было знойдзена шмат кавалкаў старажытнай [[плінфа|плінфы]]<ref>{{cite web|url=http://ont.by/news/our_news/v-polocke-pri-zemlyanih-rabotah-povredili-ostatki-monastirya-hii-veka|title=У Полацку пры земляных працах пашкодзілі рэшткі манастыра ХII стагоддзя|publisher=[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне|АНТ]]|accessdate=2024-05-24|lang=be}}</ref>. == Архітэктура == [[Файл:Вялікі сабор у Бельчыцах.jpg|міні|злева|План Вялікага сабора]] Вялікі сабор вылучаўся сярод астатніх храмаў Бельчыцкага манастыра значнымі памерамі, якія мала саступалі Сафійскаму сабору і складалі ў даўжыю без [[Прытвор|прытвора]] 22,5 м, а ў шырыню — 16,5 м. Верагодна, гэта быў галоўны храм манастыра. Яго разбурылі ўжо ў XVI ст., і ў пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]], калі пачалося вывучэнне Бельчыцкага манастырскага комплексу, меліся толькі падмуркі ды сціплыя апісанні ў літаратурных крыніцах. Таму рэканструкцыя першапачатковага выгляду Вялікага сабора, яго архітэктурнай пластыкі дастаткова прыблізная. Разам з тым супастаўленне выяўленых матэрыялаў — памераў і канструкцыі падмуркаў, кавалкаў кладкі, элементаў дэкору — дазваляе канстатаваць, што гэта быў шасціслуповы, трохнефавы сабор з трыма [[Апсіда|апсідамі]]. Да яго паўднёвага, паўночнага і заходняга фасадаў прымыкалі амаль квадратныя ў плане прытворы, надаючы царкве крыжовасць<ref name="Лазука">{{cite book|author=[[Барыс Андрэевіч Лазука|Лазука Б. А.]]|title=Гісторыя беларускага мастацтва|volume=Т. 1. Першабытны лад — XVII ст.|publisher=Беларусь|location=Мн.|year=2007|pages=36—37|language=be}}</ref>. Новым у будынку было месца размяшчэння [[Купал|купала]]. Ён абапіраўся не на ўсходнія, а на заходнія пары слупоў і, такім чынам, быў крыху ссунуты ад цэнтра да ўвахода. Наяўнасць у Бельчыцкім саборы прытвораў, ніжэйшых за асноўны аб'ём, ссунутасць купала ў заходні бок надавалі яго знешняму выгляду выцягнутыя ўверх прапорцыі. Гэта адметнасць стане ў далейшым характэрнай рысай большасці храмаў [[Полацкая школа дойлідства|полацкай школы дойлідства]]<ref name="Лазука"/>. === Будаўнічыя асаблівасці і дэкор === Будаўнічая тэхніка Вялікага сабора сведчыць аб пераходным этапе ў развіцці мясцовай архітэктуры. Падмуркі будынка былі ўмацаваны спецыяльнай драўлянай субструкцыяй: пад імі ляжалі драўляныя лежні, злучаныя паміж сабой жалезнымі кастылямі. Гэта апошні вядомы ў Полацку прыклад выкарыстання такой архаічнай тэхналогіі. Ва ўсіх наступных помніках полацкай школы XII ст. ад драўляных лежняў адмовіліся, і падмуркі пачалі выкладваць з валуноў насуха (нават без вапнавага раствору){{sfn|Рапапорт|1994|с=94}}. Сцены Вялікага сабора былі выкладзены ў традыцыйнай тэхніцы візантыйскай [[Муроўка са схаваным радам|муроўкі «са схаваным радам»]]. Аднак у адрозненне ад Сафійскага сабора, дзе ў муроўцы выкарыстоўваліся ўстаўкі з неапрацаваных камянёў на фасадах, як гэта рабілі і ў Кіеве, у Вялікім саборы майстры амаль поўнасцю адмовіліся ад камянёў на знешняй паверхні сцен, пакінуўшы іх толькі ва ўнутранай забутоўцы, хоць, паводле не зусім дакладных звестак XIX ст., рады камянёў усё ж маглі тут прысутнічаць. Вонкавыя сцены былі цаглянымі (з плінфы) і звонку, і ўнутры ўпрыгожваліся плоскімі [[Лапатка (архітэктура)|лапаткамі]]. Іх памеры і размяшчэнне адпавядалі ўнутранаму чляненню царквы шасцю крыжовымі ў плане [[Слуп (архітэктура)|слупамі]]{{sfn|Рапапорт|1994|с=75, 155}}. Вялікі сабор у Бельчыцкім манастыры быў багата ўпрыгожаны [[Фрэска|фрэскавымі]] [[Роспіс|роспісамі]], а яго падлога ў [[Алтар|алтары]] была выкладзена складанымі ўзорамі з каляровых [[Паліва (кераміка)|паліваных]] керамічных плітак<ref name="Лазука"/>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[П. А. Рапапорт|Раппопорт П. А.]] |загаловак=Строительное производство Древней Руси (X–XIII вв.) |месца=СПб. |выдавецтва=Наука |год=1994 |старонак=160 |спасылка= |isbn= |ref=Рапапорт}} {{Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр}} {{Полацкая школа дойлідства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Полацка]] [[Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Полацка]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі]] [[Катэгорыя:Бельчыцкі манастыр]] 2zwgxm6yxxy3l0q5elc3pq2ra7wy1o4 0 294497 5136048 4583629 2026-05-05T10:06:59Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Грушава (Кобрынскі раён)]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5136048 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Грушава}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Грушава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 14|lat_sec = 24 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 43|lon_sec = 53 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Кобрынскі |сельсавет2 = Гарадзецкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Hrušava |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242985382 }} '''Гру́шава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hrušava}}, {{lang-ru|Грушево}}) — [[вёска]] ў [[Кобрынскі раён|Кобрынскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзецкі сельсавет (Кобрынскі раён)|Гарадзецкага сельсавета]]. У 1954—1961 гадах цэнтр [[Грушаўскі сельсавет|Грушаўскага сельсавета]]. == Славутасці == [[Выява:Dewajtis oak in Hrusheva.jpg|thumb|злева|Дуб «Дэвайціс» на тэрыторыі былой сядзібы]] [[Файл:Hrušava Fligel.jpg|thumb|злева|Флігель былой сядзібы]] * Сядзіба Радзевічаў (1825). Сядзібны дом захаваўся, але быў значна перабудаваны са спрашчэннем архітэктурнай формы. == Вядомыя асобы == * [[Марыя Радзевіч]] (1863―1944) ― польская пісьменніца, грамадская дзяячка, тэасофка. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Hrušava}} {{Гарадзецкі сельсавет (Кобрынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Гарадзецкі сельсавет (Кобрынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёна]] [[Катэгорыя:Грушава (Кобрынскі раён)]] 871kzvb5gu2rzlejoc8dx9f695cilsz 0 302218 5135796 4745027 2026-05-04T19:14:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135796 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мокраўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Пружанскі раён]] |Уключае = 24 населеныя пункты |Сталіца = [[Мокрае (Пружанскі раён)|Мокрае]] |Датаўтварэння = [[15 студзеня]] [[1962]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2041 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} {{значэнні}} '''Мо́краўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Пружанскі раён|Пружанскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Мокрае (Пружанскі раён)|Мокрае]]. Утвораны 15 студзеня 1962 года ў складзе Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Красненскі сельсавет (Пружанскі раён)|Красненскага]] і [[Руднікаўскі сельсавет|Руднікаўскага]] сельсаветаў<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. 16 красавіка 1973 года ў склад сельсавета з [[Бакунскі сельсавет (Шарашоўскі раён)|Бакунскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Котра (Пружанскі раён)|Котра]] і [[Пескі (Пружанскі раён)|Пескі]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 красавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 17 (1391).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 24 населеныя пункты<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|32}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2348 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 88,8 % — [[беларусы]], 6,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 3,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,8 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 2041 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 4, кн. 2. Брэсцкая вобласць / С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2007. — 608 с.: іл. — ISBN 985-11-0303-0. С. 521. * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Мокраўскі сельсавет, Пружанскі раён}} {{Пружанскі раён}} [[Катэгорыя:Мокраўскі сельсавет (Пружанскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1962 годзе]] qgfgg6evu8b3mm4ea9tgeyk8x18fass 1 306345 5135856 2240585 2026-05-04T20:42:15Z Plaga med 116903 /* Перапрацаваць */ новы падраздзел 5135856 wikitext text/x-wiki Треба додати до статті, що на пам'ять пана є вулиця у Києві: https://uk.wikipedia.org/wiki/Вулиця_Митрофана_Довнар-Запольського == Перапрацаваць == Такая постаць, а крыніц ужыта вобмаль. Шмат сцвярджэнняў павісла без зносак. Біяграфія адсутнічае як такая. Этымалогію імені трэба прыбраць. Многія сцвярджэнні выглядаюць як уласнае сцвярджэнне, а не нейкая вытрымка з крыніц. Вельмі слаба. Замест таго, каб расказаць пра асобу і яго ўсебаковасць, засяроджаны артыкул толькі на ягоных беларускіх справах, да чаго і ідзе спроба паказаць ідэалагічны складнік, дый выставіць яго наперад. Гэта каштоўна, але калі б гэта абапіралася на крыніцы, і калі б не адыходзілі ў нябыт іншыя важныя аспекты біяграфіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:42, 4 мая 2026 (+03) pdcpg6fatrj8qszcto3blfqtoi6fetz 0 307546 5136076 4937434 2026-05-05T11:27:59Z Voūk12 159072 5136076 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} '''Уяўныя супольнасці''' — канцэпцыя ў межах [[Тэорыя нацыі|тэорыі нацыі]], распрацаваная [[Бенедыкт Андэрсан|Бенедыктам Андэрсэнам]] у аднайменнай кнізе, у якой той разглядае [[Нацыя|нацыю]] як сацыяльна сканструяваную грамаду, уяўляемую людзьмі, якія ўспрымаюць сябе яе часткай. Першае выданне кнігі Андэрсана «Уяўныя супольнасці<ref>{{Кніга|спасылка=https://studfile.net/preview/8323924/|загаловак=Андэрсан Б. Уяўныя супольнасці (рус.) 2 выд. М. 2021}}</ref>» было выдадзена ў 1983 годзе. Другое выданне — у 1991 годзе<ref>{{Кніга|спасылка=https://us2.sagepub.com/sites/default/files/upm-binaries/9613_020037ch1and2.pdf|загаловак=Benedict Anderson. Key Thinkers on Space and Place. p.16-21}}</ref>. == Агляд == Андэрсан азначае нацыю як «уяўную палітычную супольнасць, і ўяўляецца яна як нешта непазбежна абмежаванае, але ў адначассе суверэннае». Уяўная супольнасць адрозніваецца ад рэальнай супольнасці, таму што яна не можа быць заснаваная на штодзённых зносінах «твар у твар» яе ўдзельнікаў. Заместа гэтага, яе ўдзельнікі ўтрымліваюць у сваёй свядомасці ментальны вобраз свайго падабенства. Нацыя з’яўляецца ''ўяўнай'', «таму што члены нават самай маленькай нацыі ніколі не будуць ведаць большасці сваіх сваякоў-па-нацыі, сустракацца з імі ці нават чуць аб іх, але ў той жа час ва ўяўленні кожнага з іх жыве вобраз іхняй еднасці», — адзначае Андэрсан. Гэтыя супольнасці з’яўляюцца ўяўнымі як нешта абмежаванае і разам з тым [[Суверэнітэт|суверэннае]]. ''Абмежаванае'' — таму што нацыя заўсёды падумаўляе існаванне іншых нацый. Нацыя — гэта не ўсё чалавецтва, і спецыфіка яе феномена менавіта ў супрацьпастаўленні іншым нацыям. ''Суверэннае'' — таму што нацыі заўсёды імкнуцца да [[Аўтаномія|аўтаноміі]]. Задатак гэтай аўтаноміі — суверэнная [[дзяржава]]. Апрача гэтага, нацыі з’яўляюцца ''супольнасцю'', таму што «незалежна ад фактычнае няроўнасці і эксплуатацыі, якія ў кожнай нацыі могуць існаваць, нацыя заўсёды падумаўляецца як глыбокае, гарызантальнае таварыства. Урэшце, менавіта гэтае братэрства з цягам двух апошніх стагоддзяў дае шматлікім мільёнам людзей магчымасць хутчэй не забіваць, а добрахвотна паміраць за такія абмежаваныя прадукты ўяўлення». На думку Андэрсана, узнікненне нацый стала магчымым у выніку змененага ўспрымання часу і з’яўлення ''друкаванага капіталізму''. == Кантэкст == Распрацоўка тэорыі нацыяналізму Андэрсана звязаная з яго ўяўленнем аб тым, што ні [[Матэрыялістычная тэорыя паходжання дзяржавы|марксісцкая]], ні ліберальная тэорыі не здольныя даць адэкватнае тлумачэнне гэтай з’яве. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нацыяналізм]] [[Катэгорыя:Паліталогія]] [[Катэгорыя:Сацыяльная філасофія]] [[Катэгорыя:Сацыялогія]] 0fnnjweqq10xicxpqquh5xifil1kwcf 0 310356 5135833 4423779 2026-05-04T19:41:18Z JerzyKundrat 174 5135833 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дзямідавічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дзямідавічы |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзямідавіцкі }} '''Дзямі́давічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dziamidavičy}}, {{lang-ru|Демидовичи}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзямідавіцкага сельсавета]], у 1957—1990 гадах яго цэнтр<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Уладзіміравіч Шот]] (нар. [[1925]]) — беларускі медык, спецыяліст у галіне хірургіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] 90bqti0mpa7vartcwxybmvhi1p2lov6 0 326210 5135841 4880801 2026-05-04T19:56:09Z Антон 740 76022 удакладненне, вікіфікацыя 5135841 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Рулёва}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Рулёва |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 17|lat_sec = 59 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 07|lon_sec = 47 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Слабада-Кучынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Рулё́ва'''<ref>{{Крыніцы/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ruliova}}, {{lang-ru|Рулёво}}) — былы [[пасёлак]] у [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Слабада-Кучынскі сельсавет|Слабада-Кучынскага сельсавета]]. == Гісторыя == Перад [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]] насельніцтва складала 26 жыхароў, было 11 двароў. У лютым 1943 года падчас [[Карная аперацыя «Erntefest»|карнай аперацыі «Erntefest»]] нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі вёску і загубілі 22 жыхары<ref name="ПамКап">{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Рулёва|625|}}</ref>. Да 8 чэрвеня 1963 года вёска ўваходзіла ў склад [[Пясочанскі сельсавет|Пясочанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 8 чэрвеня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 23 (1023).</ref>. Існавала да 1976 года<ref name="ПамКап"/>. Скасавана 17 чэрвеня 1983 года<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 чэрвеня 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 21 (1755).</ref>. Памяць пра загінулых жыхароў Рулёва ўвекавечана ў [[мемарыяльны комплекс Хатынь|мемарыяльным комплексе «Хатынь»]]<ref name="ПамКап"/>. Успаміны жыхаркі вёскі Л. І. Кубрак выкарыстаны складальнікамі кнігі «[[Я з вогненнай вёскі…]]». == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Рыгоравіч Афяроўскі]] (нар. 1937) — беларускі пісьменнік == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Населеныя пункты Капыльскага раёна, якія перасталі існаваць|625|Новікава Г. М.}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Капыльскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 2xb72dfnlu6lmuxsgs2nbn9nwfbzwo9 5135844 5135841 2026-05-04T20:01:17Z Антон 740 76022 5135844 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Рулёва}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Рулёва |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 17|lat_sec = 59 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 07|lon_sec = 47 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Слабада-Кучынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Рулё́ва'''<ref>{{Крыніцы/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ruliova}}, {{lang-ru|Рулёво}}) — былы [[пасёлак]] у [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Слабада-Кучынскі сельсавет|Слабада-Кучынскага сельсавета]]. == Гісторыя == Перад [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]] насельніцтва складала 26 жыхароў, было 11 двароў. У лютым 1943 года падчас [[Карная аперацыя «Erntefest»|карнай аперацыі «Erntefest»]] нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі вёску і загубілі 22 жыхары<ref name="ПамКап">{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Рулёва|625|}}</ref>. Да 8 чэрвеня 1963 года вёска ўваходзіла ў склад [[Пясочанскі сельсавет|Пясочанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 8 чэрвеня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 23 (1023).</ref>. Існавала да 1976 года<ref name="ПамКап"/>. Скасавана 17 чэрвеня 1983 года<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 чэрвеня 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 21 (1755).</ref>. Памяць пра загінулых жыхароў Рулёва ўвекавечана ў [[мемарыяльны комплекс «Хатынь»|мемарыяльным комплексе «Хатынь»]]<ref name="ПамКап"/>. Успаміны жыхаркі вёскі Л. І. Кубрак выкарыстаны складальнікамі кнігі «[[Я з вогненнай вёскі…]]». == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Рыгоравіч Афяроўскі]] (нар. 1937) — беларускі пісьменнік == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Населеныя пункты Капыльскага раёна, якія перасталі існаваць|625|Новікава Г. М.}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Капыльскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] fmbkk6r0z3rouooqhxkckymm46zqmus 0 326218 5135809 4605405 2026-05-04T19:28:31Z Антон 740 76022 дапаўненне 5135809 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Масявічы}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Масявічы |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Бабаўнянскі }} '''Масявічы''' — колішняя вёска [[Бабаўнянскі сельсавет|Бабаўнянскага сельсавета]] [[Капыльскі раён|Капыльскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. == Гісторыя == Вядома з пачатку XX стагоддзя, адносілася да Цялядавіцкай воласці [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У канцы 1920-х гадоў вёска ўваходзіла ў калгас «Чырвоны Штандар», працавала кузня<ref name="ПамКап">{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Масявічы|623—624|}}</ref>. У лютым 1943 года падчас [[Карная аперацыя «Erntefest»|карнай аперацыі «Erntefest»]] нямецка-фашысцкія захопнікі знішчылі вёску разам з жыхарамі (130 чалавек). Пасля вайны паселішча не аднавілася<ref name="ПамКап"/>. Памяць вёскі ўвекавечана ў [[Мемарыяльны комплекс «Хатынь»|мемарыяльным комплексе «Хатынь»]]<ref name="ПамКап"/>. == Насельніцтва == * 1917 год — 31 двор, 161 жыхар * 1941 год — 32 двары, 138 жыхароў == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Населеныя пункты Капыльскага раёна, якія перасталі існаваць|623—624|Новікава Г. М.}} [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] ds7krigwjfvsd0tj6yz61c7uwg0kub2 0 326306 5136032 5130761 2026-05-05T09:33:47Z ~2026-21181-80 166293 дробныя рэдактарскія змены 5136032 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} {{цёзкі2|Чарноўская}} '''Марыя Чарноўская''' — [[беларусь|беларуская]] [[фалькларыст]]ка і [[этнограф]] пачатку [[XIX ст.]] Жыла ў [[Вільня|Вільні]]. Запісвала [[беларускія народныя песні|беларускія песні]] і [[Абрады і звычаі беларусаў|абрады]] ў в. [[Губеншчына]] (цяпер [[Крычаўскі раён]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]). Аўтар артыкула «Элементы славянскай міфалогіі, што захаваліся ў звычаях вясковага люду на Белай Русі (Магілёўская губ.)» ў часопісе «[[Dziennik Wileński]]» («Віленскі дзённік», [[1817]], т. 6); у перакладзе на [[руская мова|рускую мову]] ён друкаваўся ў «[[Вестник Европы (1802—1830)|Вестнике Европы]]» ([[1818]], ч. 102) і «[[Северный архив|Северном архиве]]» ([[1822]], ч. 4). Упершыню дала ў арыгінальным вымаўленні беларускія народныя песні з [[ноты|нотамі]] і навуковым [[каментарый|каментарыем]], дала тлумачэнні некаторым словам, апісала [[Купалле]], [[Радаўніца|Радаўніцу]] і іншыя [[Народны каляндар усходніх славян|святы]], вобразы [[Беларуская міфалогія|народный міфалогіі]], [[Беларуская кухня|стравы]], [[Строй|адзенне]], сялянскі побыт беларусаў. Звярнула ўвагу на самабытнасць духоўнай культуры беларускага народа, пры гэтым падкрэсліла, што яе галоўным носьбітам з’яўляецца [[сялянства]] — захавальнік старадаўніх традыцый. У цэнтр мясцова-краязнаўчай праблематыкі яна ставіла фальклорна-этнаграфічны аспект. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|17}} [[Катэгорыя:Жанчыны Беларусі]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Вільні]] acxan10vc6tqux4sqobdl3t12xhl2ib 0 327437 5135975 4527635 2026-05-05T06:36:54Z ~2026-21181-80 166293 пазначаны профіль Добраўскага-беларусіста 5135975 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = | Арыгінал імя = | Фота = Portrait of Josef Dobrovský.jpg | Шырыня = | Подпіс = Ёсеф Добраўскі. Партрэт работы [[Ян Вілімек|Яна Вілімек]]а | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Навуковая сфера = | Месца працы = | Навуковая ступень = | Навуковае званне = | Альма-матэр = | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = | Вядомая як = | Узнагароды і прэміі = | Роспіс = | Шырыня роспісу = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Ё́сеф До́браўскі'''<ref>{{НАН-Ё}}</ref> ({{lang-cs|Josef Dobrovský}}; {{ДН|17|8|1753}}, Дзьярмат, каля г. [[Дзьёр]], [[Венгрыя]] — {{ДС|6|1|1829}}) — чэшскі асветнік-[[славіст]]. Адзін з заснавальнікаў [[славяназнаўства]], дзеяч [[Чэшскае нацыянальнае адраджэнне|чэшскага Адраджэння]]. Вучыўся ў [[Пражскі ўніверсітэт|Пражскім універсітэце]] (1768—76). Член [[Каралеўскае чэшскае таварыства навук|Каралеўскага таварыства навук]] у [[Прага|Празе]] (з 1784), ганаровы член [[Расійская акадэмія навук|Расійскай АН]] (з 1820) і акадэмій іншых краін. == Дзейнасць == Добраўскі заклаў асновы параўнальнага вывучэння [[славянскія мовы|славянскіх моў]], культуры і гісторыі. Аўтар прац «Гісторыя чэшскай мовы і літаратуры» (1792), «Глагалітыка» (1807), «Асновы старажытнай славянскай мовы» (1822), цыкла артыкулаў «Крытычныя спробы ачышчэння чэшскай гісторыі ад пазнейшых выдумак» (1803—19) і інш. Выдаваў навуковыя славістычныя зборнікі «Славін» (1806—08) і «Славанка» (1814—15). Пакінуў след у славістыцы і як беларусіст. Першы ў чэшскай навуцы даследчык жыцця і дзейнасці Ф. Скарыны. У 1796 г. увёў у навуковы ўжытак «Малую падарожную кніжыцу», апісаў вывучаны ім у бібліятэцы Пецярбурга экзэмпляр «Пяцікніжжа» Ф. Скарыны. Ахарактарызаваў выгляд Скарынавых кніг, іх склад і шрыфт. Выказаў правільную здагадку, што ўзорам для беларускага першадрукара магло быць нейкае славянскае выданне ў Венецыі. У 1822 г. Ё. Добраўскі на лацінскай мове надрукаваў «Асновы старажытнай славянскай мовы» (Institutiones linguae slavicae dialecti veteri). У прадмове да кнігі згадваўся Ф. Скарына. На шэрагу старонак выдання пададзены беларускі матэрыял. Трактуючы ў 1815 г. пераклад Ф. Скарынам «Плачу Ераміі», Ё. Добраўскі ўжываў выраз «пераклад на рускую мову». Пішучы пра пераклады Ф. Скарыны, у адным з лістоў П. Кёпену ў чэрвені 1823 г. карыстаўся выразам «польска-рускі пераклад»<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|аўтар=Запрудскі С. М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|старонкі=125}}</ref> == Выданні твораў == * Spisy a projevy. Sv. 5—23. Praha, 1936—63. {{зноскі}} == Літаратура == {{навігацыя}} * {{Крыніцы/БелЭн|6|Добраўскі Іосеф||173}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Добровский или Дубравский, Иосиф}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Добраўскі Іосеф}} [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Чэхіі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Чэхіі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі XVIII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Чэхіі]] [[Катэгорыя:Члены Акадэміі Расійскай]] [[Катэгорыя:Славісты Чэхіі]] [[Катэгорыя:Багемісты]] [[Катэгорыя:Філолагі Чэхіі]] [[Катэгорыя:Філолагі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Лексікографы]] [[Катэгорыя:Езуіты]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары]] [[Катэгорыя:Панславісты]] [[Катэгорыя:Вучоныя-езуіты]] [[Катэгорыя:Члены Прускай акадэміі навук]] opmsb31lblglvnltj32cx7ufmcm5zd3 5135976 5135975 2026-05-05T06:42:08Z ~2026-21181-80 166293 знята зноска пра правапіс імя Добраўскага 5135976 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = | Арыгінал імя = | Фота = Portrait of Josef Dobrovský.jpg | Шырыня = | Подпіс = Ёсеф Добраўскі. Партрэт работы [[Ян Вілімек|Яна Вілімек]]а | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Навуковая сфера = | Месца працы = | Навуковая ступень = | Навуковае званне = | Альма-матэр = | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = | Вядомая як = | Узнагароды і прэміі = | Роспіс = | Шырыня роспісу = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Ё́сеф До́браўскі''' ({{lang-cs|Josef Dobrovský}}; {{ДН|17|8|1753}}, Дзьярмат, каля г. [[Дзьёр]], [[Венгрыя]] — {{ДС|6|1|1829}}) — чэшскі асветнік-[[славіст]]. Адзін з заснавальнікаў [[славяназнаўства]], дзеяч [[Чэшскае нацыянальнае адраджэнне|чэшскага Адраджэння]]. Вучыўся ў [[Пражскі ўніверсітэт|Пражскім універсітэце]] (1768—76). Член [[Каралеўскае чэшскае таварыства навук|Каралеўскага таварыства навук]] у [[Прага|Празе]] (з 1784), ганаровы член [[Расійская акадэмія навук|Расійскай АН]] (з 1820) і акадэмій іншых краін. == Дзейнасць == Добраўскі заклаў асновы параўнальнага вывучэння [[славянскія мовы|славянскіх моў]], культуры і гісторыі. Аўтар прац «Гісторыя чэшскай мовы і літаратуры» (1792), «Глагалітыка» (1807), «Асновы старажытнай славянскай мовы» (1822), цыкла артыкулаў «Крытычныя спробы ачышчэння чэшскай гісторыі ад пазнейшых выдумак» (1803—19) і інш. Выдаваў навуковыя славістычныя зборнікі «Славін» (1806—08) і «Славанка» (1814—15). Пакінуў след у славістыцы і як беларусіст. Першы ў чэшскай навуцы даследчык жыцця і дзейнасці Ф. Скарыны. У 1796 г. увёў у навуковы ўжытак «Малую падарожную кніжыцу», апісаў вывучаны ім у бібліятэцы Пецярбурга экзэмпляр «Пяцікніжжа» Ф. Скарыны. Ахарактарызаваў выгляд Скарынавых кніг, іх склад і шрыфт. Выказаў правільную здагадку, што ўзорам для беларускага першадрукара магло быць нейкае славянскае выданне ў Венецыі. У 1822 г. Ё. Добраўскі на лацінскай мове надрукаваў «Асновы старажытнай славянскай мовы» (Institutiones linguae slavicae dialecti veteri). У прадмове да кнігі згадваўся Ф. Скарына. На шэрагу старонак выдання пададзены беларускі матэрыял. Трактуючы ў 1815 г. пераклад Ф. Скарынам «Плачу Ераміі», Ё. Добраўскі ўжываў выраз «пераклад на рускую мову». Пішучы пра пераклады Ф. Скарыны, у адным з лістоў П. Кёпену ў чэрвені 1823 г. карыстаўся выразам «польска-рускі пераклад»<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|аўтар=Запрудскі С. М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|старонкі=125}}</ref> == Выданні твораў == * Spisy a projevy. Sv. 5—23. Praha, 1936—63. {{зноскі}} == Літаратура == {{навігацыя}} * {{Крыніцы/БелЭн|6|Добраўскі Іосеф||173}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Добровский или Дубравский, Иосиф}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Добраўскі Іосеф}} [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Чэхіі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Чэхіі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі XVIII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Чэхіі]] [[Катэгорыя:Члены Акадэміі Расійскай]] [[Катэгорыя:Славісты Чэхіі]] [[Катэгорыя:Багемісты]] [[Катэгорыя:Філолагі Чэхіі]] [[Катэгорыя:Філолагі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Лексікографы]] [[Катэгорыя:Езуіты]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары]] [[Катэгорыя:Панславісты]] [[Катэгорыя:Вучоныя-езуіты]] [[Катэгорыя:Члены Прускай акадэміі навук]] qceomhxkavcknyo63cfygv70c2390im 0 331939 5135898 3698225 2026-05-05T00:37:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135898 wikitext text/x-wiki {{Гміна Польшчы |Беларуская назва = Мшчонаў |Арыгінальная назва = {{lang-pl|Mszczonów}} |Герб = Mszczonów herb.jpg |Сцяг = |Статус = [[вяскова-гарадская гміна]] |Павет = Жырардоўскі |Салецтвы = 34 |Цэнтр = [[Мшчонаў]] |Заснавана = |Глава = Юзаф Гжэгаж Курак |Від главы = [[Бурмістр]] |Мовы = |Насельніцтва = 10 895 |Год = 2004 |Шчыльнасць = 75,2 |Плошча = 144,87 |Карта = |Памер карты = |Карта гміны = |Памер карты гміны = |TERYT = 1438023 |Тэлефонны код = 46 |Паштовы код = |Аўтамабільны код = WZY |Сайт = http://www.mszczonow.pl/ |Заўвагі = }} '''Мшчо́наў'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Mszczonów}}) — [[вяскова-гарадская гміна]] ў [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Жырардоўскі павет|Жырардоўскага павета]] [[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкага ваяводства]]. Сядзіба размешчана ў [[Мшчонаў|Мшчонаве]]. Плошча гміны складае 144,87 км². Станам на [[2004]] год у гміне Мшчонаў пражывалі 10 895 чалавек, шчыльнасць — 75,2 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 34 [[салецтва|салецтвы]]. == Населеныя пункты == На тэрыторыі гміны размешчаны 65 населеных пунктаў. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.mszczonow.pl/ Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}} {{Жырардоўскі павет}} {{Заліўка гмін Польшчы}} [[Катэгорыя:Гміны Жырардоўскага павета]] nn2mjj3uf7i9g74dvpuque0uk7ur3mb 0 335498 5135959 5123331 2026-05-05T06:08:20Z ~2026-21181-80 166293 дададзена ўказанне на старонкі ў крыніцы Запрудскі 2020, якія выкарыстаны ў артыкуле 5135959 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Сопікаў}} {{Навуковец}} [[Файл:Опыт российской библиографии-1 (Сопиков).djvu|250px|thumb|Тытульная старонка 1-й часткі «Опыту»]] '''Васіль Сцяпанавіч Сопікаў''' ({{ДН|||1765}}, {{МН|Суздаль}} — {{ДС|21|6|1818}}, {{МС|Санкт-Пецярбург}}) — вядомы бібліёграф, укладальнік роспісу рускіх кніг, які да цяперашняга часу не страціў значэння. == Біяграфія == Сын купца, займаўся кніжным гандлем. У 1811 годзе, пры садзейнічанні А. М. Аленіна, паступіў на службу ў [[Расійская нацыянальная бібліятэка|Імператарскую публічную бібліятэку]] у Санкт-Пецярбургу памочнікам бібліятэкара рускага аддзела, дзе заняўся ўпарадкаваннем на славянскіх і рускай мовах; у 1812 годзе Сопікаў быў камандзіраваны ў [[Аланецкая губерня|Аланецкую губерню]] для суправаджэння 200 скрынь кніг і рукапісаў, якія складалі найкаштоўнейшы здабытак бібліятэкі. == Дзейнасць == Па вяртанні, Сопікаў заняўся падрыхтоўкай і апрацоўкай матэрыялаў для свайго шырокага бібліяграфічнага даведніка, які выйшаў пад назвай ''«Опыт российск. библиографии, или полный словарь сочинений и переводов, напечатанных на славенском и российск. языках от начала заведений типографий до 1813 года, с предисловием, служащим введением в сию Науку, совершенно новую в России, с историей о начале и успехах книгопечатания как в Европе вообще, так и особенно в России с примечаниями о древних редких книгах и их изданиях, и с краткими из оных выписками. Собранный из достоверных источников Васильем Сопиковым»'' (5 т., СПб., 1813-1821) і стаў, нягледзячы на памылкі і прагалы, неабходным дапаможнікам для тых, хто займаецца бібліяграфіяй або папросту мае патрэбу ў даведках пра старыя кнігі. У 1-й частцы змешчана прадмова (прыпісваецца [[Канстанцін Фёдаравіч Калайдовіч|К. Калайдовічу]]), дзе выкладзены найважнейшыя звесткі па «тэорыі» бібліяграфіі і яе літаратуры і апавядаецца пра план «Опыту» і яго крыніцы. Затым змешчаны роспіс старажытных славянскіх друкарань з указаннем, у якіх месцах яны знаходзіліся і з якога часу кожная стала вядома па друкаваных ёю кнігах; звесткі пра цывільныя друкарні і інш. За гэтым пачынаецца сам спіс кніг у алфавітным парадку, і ў 1-м томе (часткова і ў 5-м) змешчаны кнігі царкоўнага друку, а ў астатніх — цывільнага. Канец 5-га тому (з № 13150) завершаны [[Васіль Рыгоравіч Анастасевіч|В. Анастасевічам]], які быў і выдаўцом гэтай апошняй часткі. Усіх кніг налічана ў Сопікава 13249; названы яны ў алфавітным парадку загалоўкаў, але гэты парадак не строга вытрыманы. Спісам Сопікава можна карыстацца толькі з вялікай асцярогай. Што тычыцца 1-й часткі, то-бок спісу кніг царкоўнага друку, то ён цяпер, пасля прац Строева, [[Пётр Іванавіч Кёпен|Кёпена]], Калайдовіча, Максімовіча і інш., страціў свае значэнне для бібліёграфаў. Спіс жа кніг цывільнага друку, апроч непаўнаты, мае яшчэ нязручнасць у тым, што загалоўкі кніг не выпісаныя цалкам, а часта пазначаны і недакладна, і з памылкамі друку. Тлумачыцца гэта тым, што Сопікаў не меў усіх кніг пад рукамі, а роспіс свой складаў збольшага паводле гатовых вопісаў, рукапісных і друкаваных каталогах. Гэтая ж прычына мноства памылак пры ўказанні фарматаў і гадоў друку, а колькасць старонак, гравюр, планаў або карт, прыкладзеных да многіх з выданняў, зусім не паказана. Пры ненадзейнасці большасці прыватных звестак, паведамленых Сопікавым, галоўнаму, то-бок таму, што тая ці іншая кніга, у яго адзначаная, сапраўды была, можна давяраць цалкам. Многія з адзначаных Сопікавым кніг нагэтулькі рэдкія, што некаторыя бібліёграфы лічылі іх нават не існымі, але пазнейшыя адкрыцці пацвердзілі праўдзівасць яго паказанняў (напрыклад, № 13097 — «Приветъ киръ Михаилу митрополиту киевскому и галицкому», Львоў, 1591; 4°, знойдзены ў 1861 г.). Не кажучы ўжо пра 1-ю і 5-ю часткі, дзе пазначаны рэдкія творы старадрукаванай літаратуры, у астатніх частках знаходзіцца роспіс рэдкіх кніг цывільнага друку; між імі асаблівай увагі заслугоўваюць масонскія кнігі, якія выходзілі ў канцы XVIII ст. з таемных друкарань у невялікай колькасці асобнікаў для ўжывання ў ложах ордэна, у продаж не паступалі, а пасля канфіскаваныя і знішчаныя. Непатрэбныя выпіскі з кніг, якімі Сопікаў хацеў упрыгожыць сваю працу, знаходзяцца толькі ў першых двух тамах. Да сваёй каласальнай працы, зробленай ім без неабходных матэрыялаў і, відаць, без усялякага заахвочвання, Сопікаў думаў прыкласці роспіс геаграфічных карт і розных паказальнікаў, але паспеў скласці паказальнік імёнаў аўтараў да аднаго толькі 1-га тому, а падобны паказальнік, неабходны да кожнай бібліяграфічнай працы, удвая неабходны для «Опыту» Сопікава з прычыны прынятай ім сістэмы — размяшчаць кнігі ў алфавітным парадку загалоўкаў, і пры яго адсутнасці праца Сопікава значна губляе ў сваёй каштоўнасці. Кніга мела вялікае значэнне для ўзнікнення ў Расіі цікавасці да беларускай мовы. У кантэксце гаворкі пра пераклады на «нячыстую славянскую» мову Сопікаў напісаў пра пераклады Ф. Скарыны, у сувязі з перакладамі Е. Славінецкага напісаў пра іх «няяснасць», а таксама пазначыў, што некаторыя са старажытных кніг былі надрукаваны на «беларускай мове». У спецыяльнай зносцы ў кнізе сустракаецца першае ў ХІХ ст. рускамоўнае вызначэнне «беларускай мовы». Сопікаў напісаў пра яе як пра «мову шчырых грэчаскай веры людзей, што жылі ў Беларусі і Польшчы. Манахі, якія жылі ў гэтых землях да канца XVII ст., амаль усе свае багаслоўскія і павучальныя творы пісалі на гэтай мове. Яна ёсць сумесь моў: славянскай, рускай, польскай, а часткова і лацінскай» У сваёй дэфініцыі Сопікаў не характарызаваў беларускую мову ў яе сучасным разуменні, а толькі кваліфікаваў пэўны гістарычны пісьмовы стыль, уласцівы помнікам пэўных жанраў. Тэрмін ''рускі'' ў Сопікава не абазначаў сучасную рускую мову. Названае Сопікавым спалучэнне моў павінна трактавацца не як агульная характарыстыка беларускай мовы, але як звычайны набор складнікаў, ужывальны пры руцінным аналізе старажытных беларускіх і ўкраінскіх пісьмовых помнікаў і ў наш час. У 1815—1816 гадах у польскім часопісе «[[Pamiętnik Warszawski]]» з’явілася вялікая рэцэнзія на першыя тры часткі «Опыту» Сопікава, напісаная [[С. Б. Ліндэ]] (вынятак з яе ў «[[Вестник Европы (1802—1830)|Вестник Европы]]» 1816, ч. 90). Грунтуючыся на звестках В. Сопікава, Ліндэ зазначыў, што мову не ўсіх надрукаваных кірылічнымі літарамі выданняў трэба кваліфікаваць як царкоўнаславянскую, «шмат ёсць напісаных па-маларасійску або па-беларасійску». Далей у рэцэнзіі ў іншым месцы Ліндэ выкарыстаў выраз «устойлівая (інакш: цягучая) беларуская мова» (ciągły język białoruski) — з нагоды мовы кнігі «Казанне святога Кірыла аб Антыхрысце» [[С. Зізаній|С. Зізанія]].<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/97054787/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%A5%D0%86%D0%A5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%91%D0%94%D0%A3_2020_195_%D1%81|аўтар=Siarhiej Zaprudski|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя. Мінск, БДУ, 2020|год=2020-01-01|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|старонкі=13-16, 49-50}}</ref> З нагоды выдання 5-га тому былі змешчаныя папраўкі і нататка ў «Библиографических листах» Кёпена 1825 г., № 3. Пазней [[Уладзімір Іванавіч Саітаў|У. І. Саітаў]] надрукаваў «Заметки и разъяснения к Опыту росс. Б. В. Сопикова» (у «[[Журнал Министерства народного просвещения|Журнале Министерства народного просвещения]]», 1876 г., і асобна СПб., 1878). У тым жа 1876 годзе выйшаў «Алфавитный указатель имен» да «Опыту», укладзены [[П. А. Марозаў|П. А. Марозавым]], а ў 1900 годзе «Указатель к книгам гражданской печати», укладзены [[В. М. Рагожын|В. М. Рагожыным]]. Апроч «Опыту», Сопікаў выдаў сачыненне [[Шарль Луі дэ Мантэск’ё|Мантэск’ё]]: «О существе законов», у перакладзе [[Дзмітрый Іванавіч Языкаў|Д. І. Языкава]], і пераклад з французскай «Пифагоровых законов и нравственных правил». {{зноскі}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=[[С. М. Запрудскі|Запрудскі С. М.]]|загаловак=Аб навуковай рэцэпцыі беларускай мовы ў Расіі ў першай палове ХІХ стагоддзя|спасылка=https://www.academia.edu/8454929/%D0%90%D0%B1_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B9_%D1%80%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BF%D1%86%D1%8B%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D1%9E_%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%96%D1%96_%D1%9E_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5_%D0%A5%D0%86%D0%A5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F?auto=download|мова=|аўтар выдання=Рэдкал. А. А. Лукашанец і інш.|выданне=Мовазнаўства. Літаратуразнаўства. Фалькларыстыка. XV Міжнародны з'езд славістаў (Мінск, 20-27 жніўня 2013 г.): Даклады беларускай дэлегацыі|тып=|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=2013|том=|старонкі=37–52|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|ref=Запрудскі}} * {{Крыніцы/БіЕ|Сопиков}} * Библиография русская (гражданской печати) / {{Крыніцы/БіЕ|Библиография}} == Спасылкі == * [http://www.nlr.ru/ar/staff/sop.htm Сопікаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100820043242/http://www.nlr.ru/ar/staff/sop.htm |date=20 жніўня 2010 }} на сайце РНБ. {{ref-ru}} * {{ВСЭ3|загаловак=Сопиков Василий Степанович}} * [http://biography.yaxy.ru/01180874.htm Сопікаў Васіль Сцяпанавіч] {{ref-ru}} * [http://www.nlr.ru/ar/staff/sop.htm СОПІКАЎ Васіль Сцяпанавіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100820043242/http://www.nlr.ru/ar/staff/sop.htm |date=20 жніўня 2010 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сопікаў Васіль Сцяпанавіч}} [[Катэгорыя:Постаці Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Постаці расійскай бібліяграфіі]] 1qv85hn44v94l5fq8qq4itiqur84173 0 338322 5135699 5125404 2026-05-04T16:17:11Z Feeleman 163471 афармленне 5135699 wikitext text/x-wiki '''Бойд''' ({{lang-en|Boyd}}) — шатландскае і англійскае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Артур Бойд]] — аўстралійскі мастак * [[Артур Мерык Бойд]] — аўстралійскі мастак * [[Білі Бойд]] — шатландскі акцёр і музыкант * [[Луіза Арнер Бойд]] — амерыканская даследчыца і вандроўніца * [[Філіп Бойд]] — канадскі вясляр, сярэбраны прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 1904 {{спіс цёзак2}} sazknhk28i4qjgpjj2nhe298j1n8szg 5135998 5135699 2026-05-05T07:34:26Z M.L.Bot 261 5135998 wikitext text/x-wiki '''Бойд''' ({{lang-en|Boyd}}) — шатландскае і англійскае прозвішча. == Вядомыя асобы == * [[Артур Бойд]] — аўстралійскі мастак * [[Артур Мерык Бойд]] — аўстралійскі мастак * [[Білі Бойд]] — шатландскі акцёр і музыкант * [[Луіза Арнер Бойд]] — амерыканская даследчыца і вандроўніца * [[Філіп Бойд]] — канадскі вясляр, сярэбраны прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 1904 {{спіс цёзак2}} swjwq3ng6r2rtfc0j20ousjfkehp0ht 0 342643 5135655 4462241 2026-05-04T13:30:31Z ~2026-27089-82 167630 /* Гісторыя */ 5135655 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Уладава (значэнні)}} {{Чыгуначная станцыя |Тып = станцыя |Назва = Уладава |Лінія = |Чыгунка = Беларуская чыгунка |Аддзяленне = [[Брэсцкае аддзяленне Беларускай чыгункі|Брэсцкае аддзяленне]] |Краіна = Беларусь |Выява = Tamašoŭka_(03).jpg |Шырыня выявы = |Подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51.55|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 23.6144|lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Станцыя = |Дата адкрыцця = |Дата зачынення = |Праектная назва = |Ранейшыя назвы = |Праекты пераназвання = |Ужыванне = |Класнасць = |Архітэктары = |Інжынеры канструктары = |Поўная колькасць платформаў = 1 |Поўная колькасць шляхоў =3 |Тып платформы = |Форма платформы = |Даўжыня платформы = |Шырыня платформы = |Год электрыфікацыі = |Род току = |Будаўнічая арганізацыя = |Выхад да = |Размяшчэнне = |Перасадка на станцыі = |Перасадка на = |Адлегласць = 65 |Адлегласць2 = |Адлегласць да = [[Брэст-Палескі]] |Адлегласць2 да = |Тарыфная зона = |Сотавая сувязь = |Код станцыі = |Код Экспрэс-3 = 2100560 |Наменклатура = М-34-24 |Катэгорыя на Вікісховішчы = |Для раскладу = }} '''Улада́ва''' ({{lang-be-trans|Uladava}}, {{lang-ru|Влодава}})<ref>{{maps.by|viewrw/138}}</ref> — [[чыгуначная станцыя|станцыя]] [[Брэсцкае аддзяленне Беларускай чыгункі|Брэсцкага аддзялення]] [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Размешчана ў вёсцы [[Тамашоўка]]; на лініі [[Брэст-Палескі|Брэст]] — ''Уладава'' — [[Хэлм (станцыя)|Хэлм]], паміж п.п. [[Камароўка (прыпыначны пункт)|Камароўка]] і п.п. {{п.п.|Уладава}}, але фактычна станцыя тупіковая, з-за разбуранага маста. == Гісторыя == У [[1887]] годзе пачалося будаўніцтва лініі [[Хэлм|Холм]] — [[Брэст]] праз [[Уладава|Уладаву]] як участка Варшаўска-Цярэспальскай чыгункі. Гэта злучэнне мела перш за ўсё ваеннае значэнне, паколькі аб’ядноўвала царскія гарнізоны ў абодвух гарадах. У рамках інвестыцый была пракладзена адна траса лініі і пабудаваны чыгуначныя масты на Угерцы і на Бугу каля Влодавы. Уладаўскі мост меў тры пралёты агульнай працягласцю 230 м. У міжваенны перыяд са станцыі Уладава у дзень курсіравалі два пасажырскія і грузавыя цягнікі ў [[Люблін]] і ў [[Любомль]] праз [[Хэлм|Холм]]. Чыгуначны тавараабарот уключаў у асноўным драўніну (у рознай форме). 3 верасня 1939 года нямецкая авіяцыя бамбіла масты і чыгуначную станцыю ва Уладаве. Разбурэнне мастоў і змяненне межаў пасля Другой сусветнай вайны прыпынілі сувязь паміж г.[[Уладава]] і чыгуначнай станцыяй Уладава. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{maps.by|viewrw/138}} {{Заліўка чыгуначных станцый Беларусі}} {{Брэст-Паўднёвы — Хэлм}} {{start box}} {{Паслядоўнасць станцый|title= [[Брэст-Палескі|Брэст]] — ''Уладава'' — [[Хэлм (станцыя)|Хэлм]]|before= [[Камароўка (прыпыначны пункт)|Камароўка]] |after= {{п.п.|Уладава}} {{Сцяг|Польшча}}}} {{end box}} [[Катэгорыя:Станцыі Брэсцкага аддзялення Беларускай чыгункі]] [[Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Тамашоўка]] r8x1odveqn7fqmo0ji8houbwm4u7jc8 5135656 5135655 2026-05-04T13:31:26Z ~2026-27089-82 167630 /* Гісторыя */ 5135656 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Уладава (значэнні)}} {{Чыгуначная станцыя |Тып = станцыя |Назва = Уладава |Лінія = |Чыгунка = Беларуская чыгунка |Аддзяленне = [[Брэсцкае аддзяленне Беларускай чыгункі|Брэсцкае аддзяленне]] |Краіна = Беларусь |Выява = Tamašoŭka_(03).jpg |Шырыня выявы = |Подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51.55|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 23.6144|lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Станцыя = |Дата адкрыцця = |Дата зачынення = |Праектная назва = |Ранейшыя назвы = |Праекты пераназвання = |Ужыванне = |Класнасць = |Архітэктары = |Інжынеры канструктары = |Поўная колькасць платформаў = 1 |Поўная колькасць шляхоў =3 |Тып платформы = |Форма платформы = |Даўжыня платформы = |Шырыня платформы = |Год электрыфікацыі = |Род току = |Будаўнічая арганізацыя = |Выхад да = |Размяшчэнне = |Перасадка на станцыі = |Перасадка на = |Адлегласць = 65 |Адлегласць2 = |Адлегласць да = [[Брэст-Палескі]] |Адлегласць2 да = |Тарыфная зона = |Сотавая сувязь = |Код станцыі = |Код Экспрэс-3 = 2100560 |Наменклатура = М-34-24 |Катэгорыя на Вікісховішчы = |Для раскладу = }} '''Улада́ва''' ({{lang-be-trans|Uladava}}, {{lang-ru|Влодава}})<ref>{{maps.by|viewrw/138}}</ref> — [[чыгуначная станцыя|станцыя]] [[Брэсцкае аддзяленне Беларускай чыгункі|Брэсцкага аддзялення]] [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Размешчана ў вёсцы [[Тамашоўка]]; на лініі [[Брэст-Палескі|Брэст]] — ''Уладава'' — [[Хэлм (станцыя)|Хэлм]], паміж п.п. [[Камароўка (прыпыначны пункт)|Камароўка]] і п.п. {{п.п.|Уладава}}, але фактычна станцыя тупіковая, з-за разбуранага маста. == Гісторыя == У [[1887]] годзе пачалося будаўніцтва лініі [[Хэлм|Холм]] — [[Брэст]] праз [[Уладава|Уладаву]] як участка Варшаўска-Цярэспальскай чыгункі. Гэта злучэнне мела перш за ўсё ваеннае значэнне, паколькі аб’ядноўвала царскія гарнізоны ў абодвух гарадах. У рамках інвестыцый была пракладзена адна траса лініі і пабудаваны чыгуначныя масты на Угерцы і на Бугу каля Уладавы. Уладаўскі мост меў тры пралёты агульнай працягласцю 230 м. У міжваенны перыяд са станцыі Уладава у дзень курсіравалі два пасажырскія і грузавыя цягнікі ў [[Люблін]] і ў [[Любомль]] праз [[Хэлм|Холм]]. Чыгуначны тавараабарот уключаў у асноўным драўніну (у рознай форме). 3 верасня 1939 года нямецкая авіяцыя бамбіла масты і чыгуначную станцыю ва Уладаве. Разбурэнне мастоў і змяненне межаў пасля Другой сусветнай вайны прыпынілі сувязь паміж г.[[Уладава]] і чыгуначнай станцыяй Уладава. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{maps.by|viewrw/138}} {{Заліўка чыгуначных станцый Беларусі}} {{Брэст-Паўднёвы — Хэлм}} {{start box}} {{Паслядоўнасць станцый|title= [[Брэст-Палескі|Брэст]] — ''Уладава'' — [[Хэлм (станцыя)|Хэлм]]|before= [[Камароўка (прыпыначны пункт)|Камароўка]] |after= {{п.п.|Уладава}} {{Сцяг|Польшча}}}} {{end box}} [[Катэгорыя:Станцыі Брэсцкага аддзялення Беларускай чыгункі]] [[Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Тамашоўка]] b2myiljmbsg0qxbnudzh8hrqwf8zqfv 0 349785 5135915 5044595 2026-05-05T02:29:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135915 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мяляхавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Дзятлаўскі раён]] |Уключае = 13 населеных пунктаў |Сталіца = [[Белагурна]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = [[30 сакавіка]] [[2021]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 380 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Мяля́хавіцкі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Белагурна]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Казлоўшчынскі раён|Казлоўшчынскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Мяляхавічы]]. З 8 студзеня 1954 года ў Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Вішаўскі сельсавет|Вішаўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гродненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 30 жніўня 1957 года ў склад [[Дзераўноўскі сельсавет (Казлоўшчынскі раён)|Дзераўноўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Вішава]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 жніўня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Дзятлаўскага раёна. З 25 снежня 1962 года ў [[Слонімскі раён|Слонімскім раёне]]. З 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Дзятлаўскага раёна. 26 сакавіка 1966 года ў склад [[Раготнаўскі сельсавет|Раготнаўскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты (вёскі [[Горка (Дзятлаўскі раён)|Горка]], [[Даўгялавічы]], [[Зарэчча (Дзятлаўскі раён)|Зарэчча]] і [[Студзераўшчына]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 сакавіка 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 16 (1136).</ref>. 1 лістапада 1968 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Белагурна. У 1986 годзе скасаваны хутар [[Чорны Луг (Дзятлаўскі раён)|Чорны Луг]]<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада і 22 снежня 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).</ref>. 30 сакавіка 2021 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Дварэцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Дварэцкага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D921r0108211&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30 марта 2021 г. № 309 Об административно-территориальном устройстве Дятловского района Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210526205651/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D921r0108211&p1=1|date=26 мая 2021}}</ref>. == Склад == У Мяляхавіцкі сельсавет уваходзіла 13 населеных пунктаў: * [[Агароднікі (Дварэцкі сельсавет)|Агароднікі]] — вёска. * [[Белагурна]] — аграгарадок. * [[Белалозы]] — вёска. * [[Выгада (Дзятлаўскі раён)|Выгада]] — хутар. * [[Дукрава]] — вёска. * [[Жыхі]] — вёска. * [[Івязянка]] — вёска. * [[Каменка (Дварэцкі сельсавет)|Каменка]] — вёска. * [[Мяляхавічы]] — вёска. * [[Харашкі (Дзятлаўскі раён)|Харашкі]] — вёска. * [[Цецеравец (Дзятлаўскі раён)|Цецеравец]] — вёска. * [[Чураі]] — вёска. * [[Ягадная (Дзятлаўскі раён)|Ягадная]] — вёска. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 571 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 94,2 % — [[беларусы]], 2,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,6 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 380 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Мяляхавіцкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Казлоўшчынскі раён|child|загаловак=Мяляхавіцкі сельсавет у [[Казлоўшчынскі раён|Казлоўшчынскім раёне]] (1940—1960)}} |спіс2 = {{Дзятлаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Мяляхавіцкі сельсавет у [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] (1960—1962)}} |спіс3 = {{Слонімскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Мяляхавіцкі сельсавет у [[Слонімскі раён|Слонімскім раёне]] (1962—1965)}} |спіс4 = {{Дзятлаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Мяляхавіцкі сельсавет у [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] (1965—2021)}} }} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дзятлаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Казлоўшчынскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Слонімскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2021 годзе]] m2hlffir9gi20i0btw6veu9j8vyra6j 0 357748 5135704 5119421 2026-05-04T16:29:31Z Feeleman 163471 афармленне 5135704 wikitext text/x-wiki '''Грэм''' ({{lang-en|Graham}}, іншая транкрыпцыя ''Грэхем, Грэхэм, Грэхам, Грэгем, Грэям'') — мужчынскае імя, прозвішча, тапонім шатландскага паходжання. == Імя == * [[Грэм Грын]] (1904—1991) — англійскі пісьменнік, драматург * [[Грэм Дот]] (нар. 1977) — шатландскі снукерыст == Прозвішча == * [[Білі Грэм]] (1918—2018) — амерыканскі рэлігійны дзеяч * [[Брус Грэм]] (1925—2010) — калумбійска-амерыканскі архітэктар * [[Ліндсі Грэм]] (нар. 1955) — амерыканскі палітык * [[Марта Грэм]] (1894—1991) — амерыканская танцоўшчыца * [[Томас Грэм]] (1805—1869) — шатландскі хімік * [[Хэдэр Грэм]] (нар. 1970) — амерыканская актрыса {{неадназначнасць}} 64ai8px4vm04cfs55y5n93tewokvayb 0 452202 5135992 5135311 2026-05-05T07:29:12Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Janka paŭnočny|Janka paŭnočny]]) і адноўлена версія 4782548, зробленая (удзельнік выдалены) 5135992 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{вікіфікацыя}} {{арганізацыя}} '''Кампанія «Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі»''' — праваабарончая кампанія за адмену смяротнага пакарання ў Беларусі, якая аформілася ў 2009 годзе і была заснаваная [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] і [[Беларускі Хельсінкскі камітэт|Беларускім Хельсінкскім Камітэтам]]. Першы каардынатар кампаніі — [[Ірына Тоўсцік]], з кастрычніка 2010 года — [[Андрэй Палуда]]. == Асноўныя кірункі дзейнасці == * Юрыдычны: рэгістрацыя скарг у Камітэце ААН па правах чалавека. * Інфармацыйны: інфармаванне насельніцтва пра сітуацыю са смяротным пакараннем у Беларусі. Праблема ў тым, што частка людзей у Беларусі не ведае, што ў краіне існуе смяротнае пакаранне. * Правядзенне пікетаў, перформансаў супраць смяротнага пакарання. * Адукацыйны. * Міжнароднае лабіраванне. Кампанія «Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі»<ref>{{Cite web|url=https://vytoki.net/?photo=00021472|title=Кампанія “Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі” {{!}} Вытокі|website=vytoki.net|access-date=2024-06-09}}</ref> == Удзел у Міжнародных Кангрэсах == * V Сусветны Кангрэс супраць смяротнага пакарання, [[Мадрыд]] 12-15 чэрвеня 2013 года. 14 чэрвеня адбыўся круглы стол «Еўропа: стратэгія будучыні» — пра адносіны Еўрапейскага Саюза, Еўрапейскага парламента, Савета Еўропы, [[Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе|АБСЕ]] і Беларусі і Расіі ў пытанні смяротнага пакарання. У працы круглага стала браў удзел [[Валянцін Стэфановіч]], актывіст кампаніі «Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі».<ref>[http://spring96.org/be/news/63917 Мадрыд: Беларускія праваабаронцы ў шэсці супраць смяротнага пакарання (фота, відэа)]</ref> Праблема смяротнага пакарання зноў абмяркоўваецца на сусветным узроўні. * VІ Сусветны Кангрэс супраць смяротнага пакарання [[Осла]] 21-23 чэрвеня 2016 года. 22 чэрвеня ў межах Кангрэса Праваабарончы цэнтр «Вясна», Міжнародная федэрацыя за правы чалавека ([[FIDH]]) і [[Нарвежскі Хельсінкскі камітэт]] зладзілі дыскусію па праблеме смяротнага пакарання ў Беларусі, а таксама прэзентацыю англамоўнай версіі кнігі «Смяротнае пакаранне ў Беларусі». Выступілі: [[Любоў Кавалёва]], прадстаўнік Праваабарончага цэнтру «Вясна» Валянцін Стэфановіч, каардынатар кампаніі «Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання» Андрэй Палуда. [[Паліна Уладзіміраўна Качаткова|Паліна Качаткова]] (Сцепаненка) прэзентавала дакументальную кнігу «Смяротнае пакаранне ў Беларусі»<ref>http://www.racyja.com/palityka/u-osla-adbylasya-dyskusiya-pa-prableme-s/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210624091639/https://www.racyja.com/palityka/u-osla-adbylasya-dyskusiya-pa-prableme-s/ |date=24 чэрвеня 2021 }}</ref> * VI [[Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі|Міжнародны Кангрэс Даследчыкаў Беларусі]] ў Коўна 7-9 кастрычніка 2016, 8-га кастрычніка адбылася дыскусія пра смяротнае пакаранне і па-за судовыя пакаранні.<ref>http://www.racyja.com/hramadstva/my-ne-apraudvaem-zlachyntsau-my-gavorym/</ref> == Выданні == * Дакументальная кніга «Смяротнае пакаранне ў Беларусі», Вільня 2015. На беларускай мове<ref>http://spring96.org/files/book/be/2015-death-penalty-belarus-be.pdf</ref> * Дакументальная кніга «Смяротнае пакаранне ў Беларусі», Вільня 2016. На англійскай мове<ref>http://spring96.org/files/book/en/2016-death-penalty-belarus-en.pdf</ref> * Супольны даклад Праваабарончага цэнтра «Вясна» і Міжнароднай федэрацыі за правы чалавека (FIDH) «Смяротнае пакаранне ў Беларусі: забойства на (не)законных падставах». На беларускай і англійскай мовах<ref>http://spring96.org/files/misc/report_death-penalty-in-belarus-murder-on-unlawful-groundsru.pdf</ref> == Мерапрыемствы == * '''Тыдзень супраць смяротнага пакарання''', адбываецца з 5 па 10 кастрычніка, пачынаючы з 2013, прымеркаваны да 10 кастрычніка — Сусветны дзень супраць смяротнага пакарання. Падчас Тыдня супраць смяротнага пакарання ў Мінску і рэгіёнах Беларусі праходзяць пікеты, лекцыі, дыскусіі, канцэрты, прагляды фільмаў па тэме смяротнага пакарання ў свеце і ў Беларусі. <ref>http://novychas.by/hramadstva/tydzen-suprac-smjarotnaha-pakarannja-raspaczynaecc</ref> * '''«[[Гарады за жыццё]]»''' — акцыя 30 лістапада, праходзіць у Беларусі з 2011 года. Міжнародная акцыя супраць смяротнага пакарання, якую ініцыявала ў Рыме каталіцкая «Супольнасць Святога Эгідзія», адбываецца ў свеце штогод з 2002 года. Дата 30 лістапада абраная, бо ў гэты дзень ў 1786 годзе ў Таскане ўпершыню ў гісторыі Еўропы было адмененае смяротнае пакаранне. <ref>http://spring96.org/be/news/81386</ref> * '''Канцэрт «Рок за жыццё»''', Мінск, кастрычнік 2016 * '''Рок-праект «[[Апошні золак]]»'''. == Дыскусіі == == Фільмы == * [https://www.youtube.com/watch?v=EhWyRjeDxc0 Прычына смерці — прочарк] (2010) * [https://www.youtube.com/watch?v=RznM9pt08qY Смертная казнь — расстрел] (2012) * [https://www.youtube.com/watch?v=Lz9d8oRkd7o Смертная казнь: «тюремная графика» по мотивам рассказа палача (Death penalty)] (2012) * [https://www.youtube.com/watch?v=V0W5YYW6G2k Убыл по приговору] (2012) * [https://www.youtube.com/watch?v=IDGOv_uLSuQ&t=5s Шэсць аргументаў супраць смяротнага пакарання] (2012—2015) * Гісторыя смяротнага пакарання ў Беларусі (2017) == Плакаты == * «Шэсць аргументаў супраць смяротнага пакарання» — плакат беларускага мастака з Вільні [[Алег Аблажэй|Алега Аблажэя]]<ref>{{Cite web |url=http://www.racyja.com/hramadstva/zyavilisya-ulasna-belaruskiya-plakaty/ |title=Архіўная копія |access-date=10 лютага 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211114153345/https://www.racyja.com/hramadstva/zyavilisya-ulasna-belaruskiya-plakaty/ |archivedate=14 лістапада 2021 |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Правы чалавека]] [[Катэгорыя:Правы чалавека ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Смяротнае пакаранне]] [[Катэгорыя:Праваабаронцы]] jivl7jo5rziejynzxah0v5us92z5m96 5135993 5135992 2026-05-05T07:29:41Z M.L.Bot 261 5135993 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{вікіфікацыя}} {{арганізацыя}} '''Кампанія «Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі»''' — праваабарончая кампанія за адмену смяротнага пакарання ў Беларусі, якая аформілася ў 2009 годзе і была заснаваная [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] і [[Беларускі Хельсінкскі камітэт|Беларускім Хельсінкскім Камітэтам]]. Першы каардынатар кампаніі — [[Ірына Тоўсцік]], з кастрычніка 2010 года — [[Андрэй Палуда]]. == Асноўныя кірункі дзейнасці == * Юрыдычны: рэгістрацыя скарг у Камітэце ААН па правах чалавека. * Інфармацыйны: інфармаванне насельніцтва пра сітуацыю са смяротным пакараннем у Беларусі. Праблема ў тым, што частка людзей у Беларусі не ведае, што ў краіне існуе смяротнае пакаранне. * Правядзенне пікетаў, перформансаў супраць смяротнага пакарання. * Адукацыйная дзейнасць. * Міжнароднае лабіраванне. Кампанія «Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі»<ref>{{Cite web|url=https://vytoki.net/?photo=00021472|title=Кампанія “Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі” {{!}} Вытокі|website=vytoki.net|access-date=2024-06-09}}</ref> == Удзел у Міжнародных Кангрэсах == * V Сусветны Кангрэс супраць смяротнага пакарання, [[Мадрыд]] 12-15 чэрвеня 2013 года. 14 чэрвеня адбыўся круглы стол «Еўропа: стратэгія будучыні» — пра адносіны Еўрапейскага Саюза, Еўрапейскага парламента, Савета Еўропы, [[Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе|АБСЕ]] і Беларусі і Расіі ў пытанні смяротнага пакарання. У працы круглага стала браў удзел [[Валянцін Стэфановіч]], актывіст кампаніі «Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі».<ref>[http://spring96.org/be/news/63917 Мадрыд: Беларускія праваабаронцы ў шэсці супраць смяротнага пакарання (фота, відэа)]</ref> Праблема смяротнага пакарання зноў абмяркоўваецца на сусветным узроўні. * VІ Сусветны Кангрэс супраць смяротнага пакарання [[Осла]] 21-23 чэрвеня 2016 года. 22 чэрвеня ў межах Кангрэса Праваабарончы цэнтр «Вясна», Міжнародная федэрацыя за правы чалавека ([[FIDH]]) і [[Нарвежскі Хельсінкскі камітэт]] зладзілі дыскусію па праблеме смяротнага пакарання ў Беларусі, а таксама прэзентацыю англамоўнай версіі кнігі «Смяротнае пакаранне ў Беларусі». Выступілі: [[Любоў Кавалёва]], прадстаўнік Праваабарончага цэнтру «Вясна» Валянцін Стэфановіч, каардынатар кампаніі «Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання» Андрэй Палуда. [[Паліна Уладзіміраўна Качаткова|Паліна Качаткова]] (Сцепаненка) прэзентавала дакументальную кнігу «Смяротнае пакаранне ў Беларусі»<ref>http://www.racyja.com/palityka/u-osla-adbylasya-dyskusiya-pa-prableme-s/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210624091639/https://www.racyja.com/palityka/u-osla-adbylasya-dyskusiya-pa-prableme-s/ |date=24 чэрвеня 2021 }}</ref> * VI [[Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі|Міжнародны Кангрэс Даследчыкаў Беларусі]] ў Коўна 7-9 кастрычніка 2016, 8-га кастрычніка адбылася дыскусія пра смяротнае пакаранне і па-за судовыя пакаранні.<ref>http://www.racyja.com/hramadstva/my-ne-apraudvaem-zlachyntsau-my-gavorym/</ref> == Выданні == * Дакументальная кніга «Смяротнае пакаранне ў Беларусі», Вільня 2015. На беларускай мове<ref>http://spring96.org/files/book/be/2015-death-penalty-belarus-be.pdf</ref> * Дакументальная кніга «Смяротнае пакаранне ў Беларусі», Вільня 2016. На англійскай мове<ref>http://spring96.org/files/book/en/2016-death-penalty-belarus-en.pdf</ref> * Супольны даклад Праваабарончага цэнтра «Вясна» і Міжнароднай федэрацыі за правы чалавека (FIDH) «Смяротнае пакаранне ў Беларусі: забойства на (не)законных падставах». На беларускай і англійскай мовах<ref>http://spring96.org/files/misc/report_death-penalty-in-belarus-murder-on-unlawful-groundsru.pdf</ref> == Мерапрыемствы == * '''Тыдзень супраць смяротнага пакарання''', адбываецца з 5 па 10 кастрычніка, пачынаючы з 2013, прымеркаваны да 10 кастрычніка — Сусветны дзень супраць смяротнага пакарання. Падчас Тыдня супраць смяротнага пакарання ў Мінску і рэгіёнах Беларусі праходзяць пікеты, лекцыі, дыскусіі, канцэрты, прагляды фільмаў па тэме смяротнага пакарання ў свеце і ў Беларусі. <ref>http://novychas.by/hramadstva/tydzen-suprac-smjarotnaha-pakarannja-raspaczynaecc</ref> * '''«[[Гарады за жыццё]]»''' — акцыя 30 лістапада, праходзіць у Беларусі з 2011 года. Міжнародная акцыя супраць смяротнага пакарання, якую ініцыявала ў Рыме каталіцкая «Супольнасць Святога Эгідзія», адбываецца ў свеце штогод з 2002 года. Дата 30 лістапада абраная, бо ў гэты дзень ў 1786 годзе ў Таскане ўпершыню ў гісторыі Еўропы было адмененае смяротнае пакаранне. <ref>http://spring96.org/be/news/81386</ref> * '''Канцэрт «Рок за жыццё»''', Мінск, кастрычнік 2016 * '''Рок-праект «[[Апошні золак]]»'''. == Дыскусіі == == Фільмы == * [https://www.youtube.com/watch?v=EhWyRjeDxc0 Прычына смерці — прочарк] (2010) * [https://www.youtube.com/watch?v=RznM9pt08qY Смертная казнь — расстрел] (2012) * [https://www.youtube.com/watch?v=Lz9d8oRkd7o Смертная казнь: «тюремная графика» по мотивам рассказа палача (Death penalty)] (2012) * [https://www.youtube.com/watch?v=V0W5YYW6G2k Убыл по приговору] (2012) * [https://www.youtube.com/watch?v=IDGOv_uLSuQ&t=5s Шэсць аргументаў супраць смяротнага пакарання] (2012—2015) * Гісторыя смяротнага пакарання ў Беларусі (2017) == Плакаты == * «Шэсць аргументаў супраць смяротнага пакарання» — плакат беларускага мастака з Вільні [[Алег Аблажэй|Алега Аблажэя]]<ref>{{Cite web |url=http://www.racyja.com/hramadstva/zyavilisya-ulasna-belaruskiya-plakaty/ |title=Архіўная копія |access-date=10 лютага 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211114153345/https://www.racyja.com/hramadstva/zyavilisya-ulasna-belaruskiya-plakaty/ |archivedate=14 лістапада 2021 |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Правы чалавека]] [[Катэгорыя:Правы чалавека ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Смяротнае пакаранне]] [[Катэгорыя:Праваабаронцы]] tf466c5vbqi7nfb8anv6mltv7sq05qr 0 461688 5135868 5082816 2026-05-04T21:40:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135868 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва = Музей Мікеля |sort = |арыгінал = {{lang-et|Mikkeli muuseum}} |файл = A._Weizenbergi_28,_Kadrioru_lossi_köögihoone.jpg |памер = 300 |подпіс = |заснаваны = 25.06.1997 |наведвальнікі = 10 744 (2013)<ref>{{cite web|url=http://www.kul.ee/sites/default/files/copy_of_kum_haldusala_muuseumide_kylastatavus_2013.pdf|title=Kultuuriministeeriumi haldusala muuseumide külastatavus 2013|publisher=Kultuurministeerium|language=et|format=PDF|access-date=28 сакавіка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150130063032/http://www.kul.ee/sites/default/files/copy_of_kum_haldusala_muuseumide_kylastatavus_2013.pdf|archive-date=30 студзеня 2015|url-status=dead}}</ref> |дырэктар = Marie |месцазнаходжанне = Weizenbergi д. 28, [[Талін]], [[Эстонія]] |lat_dir = N |lat_deg = 59 |lat_min = 26 |lat_sec = 16.7 |lon_dir = E |lon_deg = 24 |lon_min = 47 |lon_sec = 26.6 |спасылка = [http://www.mikkelimuuseum.ee/en www.mikkelimuuseum.ee] |Commons = |пазіцыйная карта = Эстонія Талін |памер карты = 200 |пазіцыйная карта 2 = |памер карты 2 = }} '''Музей Мікеля''' ({{lang-et|Mikkeli muuseum}}) — філіял Эстонскага мастацкага музея, размешчаны на тэрыторыі палацава-паркавага ансамбля [[Кадрыёрг]] у [[Талін]]е. У ім прадстаўлена галоўным чынам калекцыя заходняга мастацтва і керамікі, а таксама кітайскі фарфор, падораны музею калекцыянерам Ёханэсам Мікелем у 1994 годзе. == Гісторыя == Музей быў заснаваны як месца для размяшчэння калекцый твораў мастацтва Ёханэса Мікеля, які ў 1994 годзе ахвяраваў свае зборы замежнага мастацтва Эстонскаму мастацкаму музею. Ёханэс Мікель (1907—2006), выхадзец з паўднёвай Эстоніі, вывучаў розныя дысцыпліны (у тым ліку і мастацтва) у [[Тартускі ўніверсітэт|Тартускім універсітэце]], пасля Другой сусветнай вайны працаваў кіраўніком у некалькіх антыкварных крамах Таліна. Дзякуючы сваім сувязям ён змог сабраць калекцыю цяперашняга музея. У 1996 годзе пабудаваны ў 1754 годзе будынак былой кухні палаца Кадрыёрг быў адрамантаваны для размяшчэння ў ім калекцый Мікеля<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.mikkelimuuseum.ee/en/museum/johannes-mikkel|title=About Johannes Mikkel|publisher=Art Museum of Estonia|access-date=24 мая 2015|archive-date=19 лютага 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130219042115/http://www.mikkelimuuseum.ee/en/museum/johannes-mikkel|url-status=dead}}</ref>. == Калекцыя == Калекцыя музея складае каля 600 розных прадметаў мастацтва. Аснову калекцыі складае вялікая колькасць заходніх графічных работ XVI—XIX стагоддзяў, сярод якіх асабліва вылучаюцца творы, якія адносяцца да {{нп3|Залаты век галандскага жывапісу|Залатога века галандскага жывапісу|ru|Золотой век голландской живописи}}. У іх лік уваходзяць творы такіх майстроў, як [[Альбрэхт Дзюрэр]], [[Лукас Кранах Старэйшы|Лукас Кранах]], [[Рэмбрант]], [[Клод Ларэн]], {{нп3|Адрыян ван Остадэ||ru|Остаде, Адриан ван}}, {{нп3|Якаб ван Рэйсдал||ru|Рёйсдал, Якоп ван}} і {{нп3|Фелісьен Ропс||ru|Ропс, Фелисьен}}. Значную частку калекцыі складаюць таксама карціны прыкладна таго ж перыяду, сярод іх можна вылучыць карціны [[Мельхіёр дэ Хондэкутэр|Мельхіёра дэ Хондэкутэра]] і {{нп3|Жан-Франсуа дэ Труа||ru|Труа, Жан-Франсуа де}}, партрэт са студыі [[Антоніс ван Дэйк|Антоніса ван Дэйка]]<ref name="autogenerated1"/><ref name="autogenerated2">{{cite web|url=http://www.kunstimuuseum.ee/en/art-collections/johannes-mikkel-collection|title=Johannes Mikkel collection|publisher=Art Museum of Estonia|access-date=24 мая 2015|archive-date=30 лістапада 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121130180528/http://www.kunstimuuseum.ee/en/art-collections/johannes-mikkel-collection|url-status=dead}}</ref>. Акрамя таго, у музеі выстаўляюцца еўрапейская кераміка і кітайскі фарфор. Музей Мікеля — адзінае месца ў Эстоніі, дзе шырока прадстаўлена еўрапейская кераміка, якая ахоплівае некалькі стагоддзяў. Аснову калекцыі фарфору складае {{нп3|Мейсен, фарфор|мейсенскі фарфор|ru|Мейсен (фарфор)}}, таксама ў яе ўваходзяць [[Сеўрская фарфоравая мануфактура|сеўрскі фарфор]], {{нп3|Royal Copenhagen||ru|Royal Copenhagen}} і прадукцыя расійскага [[Імператарскі фарфоравы завод|Імператарскага фарфоравага завода]]. Калекцыю кітайскага фарфору пераважна складае сіне-белы фарфор<ref name="autogenerated2"/>. == Галерэя == <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> File:Campo Vaccino Lorrain.jpg|Клод Ларэн, ''[[Рымскі форум|Кампа Вачына]]'' (1636) File:Dürer Herakles alistab molioniidid.jpg|Альбрехт Дюрер, ''Геркулес, які перамагае [[Маліяніды|Маліянідаў]]'' (1496-1498) File:Janinet Veenus ja Amor.jpg|Жан-Франсуа Жанэ, ''Венера, якая абяззбройвае Амура'' (c. 1768) File:Corot - Itaalia maastik.jpg|Жан Батыст Камаль Кора, ''Італьянскі пейзаж'' (1865) File:Adriaen van Ostade 1653.jpg|Адрыян ван Остаде, ''Малітва'' (1653) </gallery> == Гл. таксама == {{нп3|Культура Эстоніі||ru|Культура Эстонии}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.mikkelimuseum.ee/en/ Афіцыйны сайт музея]{{Недаступная спасылка}} [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні, пабудаваныя ў 1754 годзе]] [[Катэгорыя:Музеі Таліна]] [[Катэгорыя:Мастацкія музеі Эстоніі]] 52izgm6188grxlss8c7w19nntl81ifl 0 464762 5135956 4821905 2026-05-05T06:04:21Z Rymchonak 22863 /* Фільмаграфія */ 5135956 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кальбер}} {{Кінематаграфіст}} '''Кладэт Кальбер''' ({{lang-fr|Claudette Colbert}}, пры нараджэнні Эмілі Кладэт Шашуан, {{lang-fr| Émilie Claudette Chauchoin}}; {{ДН|13|9|1903}} — {{ДС|30|7|1996}}) — амерыканская [[актрыса]] кіно, тэатра і тэлебачання, лаўрэат прэміі «[[Оскар]]». == Фільмаграфія == * (1953) «[[Таямніцы Версаля]]» — ''Франсуаза-Атэнаіс дэ Мантэспан'' == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю другога плана — міні-серыял, тэлесерыял ці тэлефільм}} {{DEFAULTSORT:Кальбер Кладэт}} ndxvpkguhkstjht178eeihz9f4tc3mq 0 469431 5135894 4703740 2026-05-05T00:33:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135894 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мушынскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мсціслаўскі раён]] |Уключае = 9 населеных пунктаў |Сталіца = [[Мушына (Мсціслаўскі раён)|Мушына]] |Датаўтварэння = [[18 лістапада]] [[1966]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 579 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Му́шынскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Мушына (Мсціслаўскі раён)|Мушына]]. == Гісторыя == Утвораны 18 лістапада 1966 года ў Мсціслаўскім раёне Магілёўскай вобласці [[БССР]] у складзе 11 населеных пунктаў: 10 населеных пунктаў, якія ўваходзілі ў склад [[Ходасаўскі сельсавет|Ходасаўскага сельсавета]] ([[Барысаўка (Мсціслаўскі раён)|Барысаўка]], [[Валоўнікі (Мсціслаўскі раён)|Валоўнікі]], [[Вяркееўшчына]], [[Добрае (Мсціслаўскі раён)|Добрае]], [[Дубейкава]], [[Дуброўка (Мсціслаўскі раён)|Дуброўка]], [[Залачэва]], [[Каменка (Мушынскі сельсавет)|Каменка]], [[Лапаціна (Мсціслаўскі раён)|Лапаціна]] і [[Мушына (Мсціслаўскі раён)|Мушына]]) і вёскі [[Пірагова (Мсціслаўскі раён)|Пірагова]], якая ўваходзіла ў склад [[Мазалаўскі сельсавет (Мсціслаўскі раён)|Мазалаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 лістапада 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 11 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|178}}</ref>. 29 снежня 2017 года скасавана вёска [[Дуброўка (Мсціслаўскі раён)|Дуброўка]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918m0087316&p1=1 Решение Мстиславского районного Совета депутатов от 29 декабря 2017 г. № 42-7 Об упразднении населенного пункта Мстиславского района Могилевской области]</ref>. == Населеныя пункты == * [[Барысаўка (Мсціслаўскі раён)|Барысаўка]] — вёска * [[Валоўнікі (Мсціслаўскі раён)|Валоўнікі]] — вёска * [[Вяркееўшчына]] — вёска * [[Добрае (Мсціслаўскі раён)|Добрае]] — вёска * [[Дубейкава]] — вёска * [[Дуброўка (Мсціслаўскі раён)|Дуброўка]] — вёска * [[Залачэва]] — вёска * [[Лапаціна (Мсціслаўскі раён)|Лапаціна]] — вёска * [[Мушына (Мсціслаўскі раён)|Мушына]] — аграгарадок * [[Пірагова (Мсціслаўскі раён)|Пірагова]] — вёска == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 727 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 97,4 % — [[беларусы]], 1,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 579 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * [http://mstislavl.mogilev-region.by/ Мстиславльский райисполком] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130808121259/http://mstislavl.mogilev-region.by/|date=8 жніўня 2013}} * [http://mstislavl.gov.by/uploads/files/2022/vlast/selisp/mushino_sik.pdf Інфармацыя пра Мушынскі сельсавет на сайце Мсціслаўскага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231031215617/http://mstislavl.gov.by/uploads/files/2022/vlast/selisp/mushino_sik.pdf |date=31 кастрычніка 2023 }} {{Мушынскі сельсавет}} {{Мсціслаўскі раён}} [[Катэгорыя:Мушынскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1966 годзе]] idgsithvdoyumsxtftooe404wkt144s 0 470205 5135793 4726178 2026-05-04T19:13:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135793 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Мокен <br /> (''Mawken'') | image = [[Выява:Moken kids.jpg|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab">Дзеці<small> | poptime = 6800 (2017) | popplace = {{Сцягафікацыя|М'янма}}, {{Сцягафікацыя|Тайланд}} | langs = мокен | rels = [[анімізм]], [[культ продкаў]], [[будызм]] | related = [[Аранг-Лаўт]] }} '''Мо́кен''' (саманазва: ''Mawken'', {{lang-th|ชาวเล}}) — група [[аўстранезійцы|аўстранезійцаў]], карэнныя насельнікі [[Архіпелаг М’ёй|архіпелага М’ёй]] у [[М’янма|М’янме]] і ўзбярэжжа [[Андаманскае мора|Андаманскага мора]] ў [[Тайланд]]зе. З-за вандроўнага ладу жыцця ў [[лодка]]х іх часта называюць марскімі [[цыганы|цыганамі]] або марскімі качэўнікамі. Агульная колькасць (2017) — каля 6800 чал.<ref>[https://joshuaproject.net/people_groups/13769 Moken]</ref> [[Выява:Sea Nomads distribution map.jpg|thumb|left|Рассяленне марскіх качэўнікаў на [[Паўднёва-Усходняя Азія|паўднёвым усходзе Азіі]]. <small><br />{{Legend|#e8bb9c|[[Аранг-Лаўт]]}}{{Legend|#86adfd|Мокен}}{{Legend|#88c885|[[Баджа]]}}</small>]] Паходжанне мокен да канца не высветлена. У 2-й палове [[20 стагоддзе|XX]] ст. выказваліся думкі, што мокен нашчадкі старажытных [[Аўстралоідная раса|аўстралоідаў]] або маюць агульнае паходжанне з [[Аранг-Лаўт]]. Паводле вуснай традыцыі, з’явіліся на ўзбярэжжы Андаманскага мора ў [[сярэднявечча|сярэднявеччы]] па запрашэнні валадара [[Бірма|Бірмы]]. [[Генетыка|Генетычнае]] даследаванне, апублікаванае ў 2012 г.<ref>[https://academic.oup.com/mbe/article/29/11/3513/1158983#77836938 Evolutionary History of Continental Southeast Asians: “Early Train” Hypothesis Based on Genetic Analysis of Mitochondrial and Autosomal DNA Data]</ref>, паказала, што мокен найхутчэй паходзяць з болей паўднёвых раёнаў [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй Азіі]]. У выніку [[эндагамія|эндагаміі]] іх генетычная спадчына вельмі аднастайная. Мокен дзеляцца на тры родава-тэрытарыяльныя групы з асабістымі саманазвамі. У мінулым разглядаліся як частка Аранг-Лаўт, хаця не атаяснялі сябе з гэтым малакскім народам. Прынятая цяпер як агульная назва '''мокен''' належыць самай вялікай родава-тэрытарыяльнай групе. Мокен традыцыйна жывуць у доўгіх лодках ''kabang''<ref>[http://indigenousboats.blogspot.com.by/2012/10/the-moken-kaban.html The Moken Kabang]</ref>, займаюцца [[рыбалоўства]]м, [[паляванне]]м і [[збіральніцтва]]м на беразе. У мінулым рубілі [[лес]], гандлявалі [[карал]]амі. Цяпер большасць аддае перавагу сталаму жыццю ў [[вёска]]х, якія будуюць на па́лях на беразе мора. Вернікі захоўваюць [[Анімізм|анімістычныя]] традыцыі і [[культ продкаў]]. У 2005 годзе СМІ надавалі вялікую ўвагу астравам, дзе жывуць мокен, падчас аднаўлення пасля [[Землетрасенне ў Індыйскім акіяне ў 2004 годзе|цунамі 2004 года]] ў Паўднёва-Усходняй Азіі, калі загінулі сотні тысяч чалавек. Дзякуючы ведам пра мора мокен у гэты час выратавалі мноства людзей.<ref>{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/stories/2005/03/18/60minutes/main681558.shtml|title=Sea Gypsies See Signs In The Waves|author=Leung,Rebecca|work=60 Minutes|publisher=CBS News|date=25 December 2005|accessdate=14 ліпеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131008181656/http://www.cbsnews.com/stories/2005/03/18/60minutes/main681558.shtml|archivedate=8 кастрычніка 2013|url-status=dead}}</ref> {{зноскі}} == Гл. таксама == * [[Аранг-Лаўт]] * [[Баджа]] * [[Сакалава#Везу|Везу]] == Спасылкі == {{Commons|Category:Moken}} * [http://islandsafarimergui.com/sea-gypsies-of-myanmar/ Sea Gypsies of Myanmar]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.survivalinternational.org/galleries/moken-sea-gypsies ‘The ocean is our universe’] * [http://mokenislands.com/moken-people/ The Moken People] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Народы Азіі]] [[Катэгорыя:Народы Тайланда]] [[Катэгорыя:Народы М’янмы]] [[Катэгорыя:Аўстранезійцы]] ed3elmd4jrshmyzilr9ugdvb1i5rdpp 0 471520 5135888 5033016 2026-05-04T23:32:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135888 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мураванаашмянкоўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Ашмянскі раён]] |Уключае = 29 (26 вёсак і 3 хутары)<ref name="Мурованоошмянковский сельсовет">[http://oshmiany.gov.by/ru/murowanoohm-sels/ Мурованоошмянковский сельсовет]</ref> |Сталіца = [[Мураваная Ашмянка]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 701 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 83<ref name="Мурованоошмянковский сельсовет"></ref> |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = [[UTC+3]] |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = http://oshmiany.gov.by/ru/murowanoohm-sels/ |Заўвагі = }} '''Мураванаашмянко́ўскі сельсавет''' — [[адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]] ў складзе [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Мураваная Ашмянка]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ашмянскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 11 лютага 1972 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Гардзіеўцаўскі сельсавет|Гардзіеўцаўскага сельсавета]] (17 населеных пунктаў: [[Анцулі]], [[Бена (Ашмянскі раён)|Бена]], [[Гальгінішкі]], [[Гервішкі]], [[Грыгі Гаравыя]], [[Грыгі Далавыя]], [[Куляшы (Ашмянскі раён)|Куляшы]], [[Марачанка]], [[Масі]], [[Насканцы]], [[Пагулянка (Ашмянскі раён)|Пагулянка]], [[Памерач]], [[Побень]], [[Рудзішкі (Ашмянскі раён)|Рудзішкі]], [[Сайлюкі]], [[Слоцішкі]] і [[Стрэлы]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>. У 1978 годзе ў склад [[Палянскі сельсавет (Ашмянскі раён)|Палянскага сельсавета]] перададзены 15 населеных пунктаў (вёскі [[Вельмуты]], [[Журавы (Ашмянскі раён)|Журавы]], [[Мядзюны]], [[Слабада (Гродзінскі сельсавет)|Слабада]], [[Талмінава]], [[Цялежышкі]], хутары [[Баяры (Гродзінскі сельсавет)|Баяры]], [[Зялёнка (Гродзінскі сельсавет)|Зялёнка]], [[Краўчышкі (Ашмянскі раён)|Краўчышкі]], [[Кулікоўка (Ашмянскі раён)|Кулікоўка]], [[Леснічоўка (Ашмянскі раён)|Леснічоўка]], [[Малінаўка (Ашмянскі раён)|Малінаўка]], [[Роўнае Поле (Гродзінскі сельсавет)|Роўнае Поле]], [[Углеева]], [[Укропішкі]])<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 сакавіка, 24 красавіка і 15 мая 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).</ref>. 19 жніўня 1985 года скасаваны хутар [[Медзеўшчына]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref>, 15 ліпеня 2008 года — хутар [[Памерач]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2008-220/2008_220_9_17550.pdf Решение Ошмянского районного Совета депутатов от 15 июля 2008 г. № 76 Об упразднении сельских населенных пунктов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201027122558/https://pravo.by/pdf/2008-220/2008_220_9_17550.pdf|date=27 кастрычніка 2020}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 879 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 94,2 % — [[беларусы]], 4,3 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 1,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 701 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Мураванаашмянкоўскі сельсавет}} {{Ашмянскі раён}} [[Катэгорыя:Мураванаашмянкоўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 9iirrlu2bn8pewjc17ni6vl5jtaczs4 0 471714 5136014 4486612 2026-05-05T08:55:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5136014 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Лагодзіч}} {{Асоба}} '''Мікалай Васільевіч Лагодзіч''' (6 снежня 1928, [[вёска Радаўня]] [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] — 1 красавіка 2009, [[Пінск|Пінск]]) — [[Іншадумства|іншадумца]], [[Палітычныя зняволеныя|палітычны вязень]] у БССР, удзельнік дэмакратычнага руху ў часы «[[Перабудова|перабудовы]]» і ў незалежнай Беларусі. == Біяграфія == У 1948 быў прызваны на ваенную службу, служыў у [[Кіраўская вобласць|Кіраўскай вобласці]]. Як адзначаў Лагодзіч, існавала практыка дыскрымінацыі прызыўнікоў з заходніх абласцей Беларусі, якія жылі да 1939 у складзе польскай дзяржавы і ў 1940-х гадах не былі яшчэ да канца саветызаваныя. Тых, хто нарадзіўся ў Заходняй Беларусі, пасылалі служыць як мага далей ад Беларусі, давалі самую цяжкую і брудную працу, часта накіроўвалі на працу ў шахты і на лесапавал. Лагодзіч даслаў скаргу міністру абароны СССР [[Аляксандр Міхайлавіч Васілеўскі|Аляксандру Васілеўскаму]] з выкладаннем сітуацыі і папрасіў перавесці яго для службы на тэрыторыю Беларусі. Ужо тады М. Лагодзіч адчуў на сабе ціск з-за сваіх поглядаў. Пасля заканчэння ваеннай службы вярнуўся на радзіму, у 1956 годзе пасяліўся ў Пінску. Працаваў на [[Пінскдрэў|Пінскім фанерна-запалкавым камбінаце]], адначасова завочна вучыўся ў тэхнікуме. Роздумы над рэчаіснасцю ў БССР прыводзілі М. Лагодзіча да нязгоды з многімі яе праявамі. Тады Лагодзіч яшчэ верыў у магчымасць зменаў у СССР праз адкрытую дыскусію, праз публікацыі ў савецкай прэсе. «…Практычная дзейнасць камуністычнага рэжыму, інфармацыйная хлусня партыйнай прэсы, уся дыктатарская атмасфера, парушэнні Усеагульнай Дэкларацыі Правоў Чалавека падштурхнулі мяне нагадаць рэжыму пра гэта сваімі артыкуламі. Я пачаў пісаць»<ref>Лагодзіч М. Мае ўспаміны // Маю права! Бюлетэнь Пінскага рэгіянальнага аддзялення Беларускага Хельсінкскага Камітэта. 1998, № 3.</ref>. На пачатку 1960-х гадоў Лагодзіч накіроўваў свае артыкулы ў маскоўскія газеты «Известия» і «Правда» (натуральна, артыкулы не публікавалі). Тады Лагодзіч выслаў яшчэ адзін рукапіс у мінскі карпункт газеты «Правда». Гэты артыкул быў падпісаны псеўданімам Пінчук Палескі. [[КДБ]] пачаў шукаць аўтара. 29 студзеня (паводле іншых дадзеных — 31 студзеня) 1963 М. Лагодзіч быў арыштаваны і дастаўлены ў Брэсцкі абласны аддзел КДБ. Справу Лагодзіча вёў падпалкоўнік Гаршкоў. Паводле дакументаў следства, Лагодзіч «выношваў пачуццё крыўды за рэпрэсію свайго бацькі — памагатага нямецкіх акупантаў» і з-за таго ў 1959—61 пісаў улёткі і лісты з заклікамі змагацца супраць камуністаў і савецкай улады, дасылаў іх у дзяржаўныя ўстановы Мінска і іншых гарадоў, раскідваў у грамадскіх месцах<ref>58-10. Надзорные производства Прокуратуры СССР по делам об антисоветской агитации и пропаганде. Март 1953—1991. Аннотированный каталог / Под ред. В. А. Козлова и С. В. Мироненко; сост. О. В. Эдельман. Москва, 1999. С. 630.</ref>. Асуджаны 11 красавіка 1963 Брэсцскім абласным судом паводле часткі першай артыкула 67 Крымінальнага кодэкса БССР («антысавецкая агітацыя і прапаганда») на 3 гады пазбаўлення волі. Тэрмін адбываў у Мардоўскіх лагерах. Калі Мікалая Лагодзіча арыштавалі, яго жонка Марыя была ў радзільні. Свайго другога сына Вячаслава ён упершыню ўбачыў толькі праз тры гады. Пасля вызвалення Лагодзіч цярпеў ад дыскрымінацыі, пастаянна сутыкаўся з праблемамі ў працаўладкаванні. Яго ліставанне доўгі час было пад наглядам карных органаў. Рэабілітаваны Вярхоўным судом Рэспублікі Беларусь 29 траўня 1992<ref>[http://lists.memo.ru/ База данных «Жертвы политического террора в СССР»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190331114659/http://lists.memo.ru/ |date=31 сакавіка 2019 }}.</ref>. У канцы 1980-х і ў 1990-я гады публікаваўся ў незалежнай прэсе, браў актыўны ўдзел у дэмакратычным руху — быў адным са стваральнікаў Беларускага дэмакратычнага аб’яднання «Ветэран» і кіраўніком яго пінскага аддзялення, сябрам [[Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада)|Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі («Грамада»)]]. Копія ўліковай карткі палітычнага зняволенага Дубраўлага М. Лагодзіча захоўваецца ў фондзе 167 архіву навукова-даследчага і праваабарончага цэнтру «Мемарыял» (Масква). {{зноскі}} == Творы == * Мае ўспаміны // Маю права! Бюлетэнь Пінскага рэгіянальнага аддзялення Беларускага Хельсінкскага Камітэта. 1998, № 3. == Літаратура == * Сьнітко, Тацяна. [http://slounik.org/153690.html Лагодзіч Мікалай] // Дэмакратычная апазыцыя Беларусі: 1956—1991. Пэрсанажы і кантэкст. Менск, 1999. * Снітко, Таццяна. Лагодзіч Мікалай Васільевіч // [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9487 Нонканфармізм у Беларусі: 1953—1985. Даведнік. Том 1 / Укладальнік Алег Дзярновіч. Мінск, 2004]. С. 123—124. == Спасылкі == * [https://www.svaboda.org/a/1566122.html Аксак, Валянціна. Вянок памяці: Мікалай Лагодзіч. Радыё «Свабода». 1 красавіка 2009]. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лагодзіч Мікалай Васілевіч}} [[Катэгорыя:Палітвязні]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Дысідэнты]] ce2godi76jqshf9dq1o0b3u1hct8d5z 0 473017 5135858 4655051 2026-05-04T20:47:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135858 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мсціжскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Барысаўскі раён]] |Уключае = 23 населеныя пункты |Сталіца = [[Мсціж]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 989 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Мсці́жскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Барысаўскі раён|Барысаўскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 г. вёска) [[Мсціж]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Зембінскі раён|Зембінскага раёна]] [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Менская акруга|Менскай акругі]]. З 22 верасня 1927 года ў складзе [[Бягомльскі раён|Бягомльскага раёна]]. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў Бягомльскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў складзе [[Лепельская акруга|Лепельскай акругі]]. З 20 лютага 1938 года ў складзе [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Нядальскі сельсавет|Нядальскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Барысаўскага раёна. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1311 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 студзеня 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 96,9 % — [[беларусы]], 2,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 989 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 студзеня 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Мсціжскі сельсавет}} {{Барысаўскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Мсціжскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Зембінскі раён|child|загаловак=Мсціжскі сельсавет у [[Зембінскі раён|Зембінскім раёне]] (1924—1927)}} |спіс2 = {{Бягомльскі раён|child|загаловак=Мсціжскі сельсавет у [[Бягомльскі раён|Бягомльскім раёне]] (1927—1960)}} |спіс3 = {{Барысаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Мсціжскі сельсавет у [[Барысаўскі раён|Барысаўскім раёне]] (з 1960)}} }} [[Катэгорыя:Мсціжскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Зембінскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бягомльскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] ae3cbzqmxsq1ptizc4dt6xyra5tn33i 0 480471 5135908 4759417 2026-05-05T01:27:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135908 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Лікі}} {{Вучоны |Імя = Мэры Лікі |Арыгінал імя = Mary Douglas Leakey |Выява = Mary Leakey.jpg |Шырыня = |Апісанне выявы = |Дата нараджэння = |Альма-матар = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = [[антрапалогія]], [[археалогія]] |Узнагароды і прэміі = |Муж = |Сайт = }} '''Мэры (Мары) Дуглас Лікі''' ({{Lang-en|Leakey, Mary Douglas}}) ([[6 лютага]] [[1913]], [[Лондан]] — [[9 снежня]] [[1996]], [[Найробі]]) — [[Вялікабрытанія|брытанскі]] і [[Кенія|кенійскі]] [[Фізічная антрапалогія|антраполаг]] і [[Археалогія|археолаг]], жонка і паплечнік [[Луіс Лікі|Луіса Лікі]]. == Біяграфія == Прамы нашчадак першага брытанскага спецыяліста па антрапалогіі ў сферы дагістарычнай эпохі Джона Фрыра (1740—1807), нарадзілася 6 лютага 1913 г. у Лондане. Атрымала неафіцыйную падрыхтоўку археолага, прымала ўдзел у раскопках. У 1933 г. у Лондане сустрэла свайго будучага мужа, і разам з ім пачала пошук рэшткаў продкаў сучаснага чалавека ў Афрыцы. У 1959 годзе выявіла ў [[Алдувай|алдувайскай цясніне]] рэшткі [[Парантрап Бойса|зінджантрапа]], пасля рэкласіфікаванага як чэрап [[Paranthropus boisei]]. Іншай важнай знаходкай Лікі стала сківіца з [[Лаэтолі]] — мясцовасці, размешчанай у 40 км ад цясніны Алдувай, асобіна, якой належала костка, была названая аўстралапітэкам афарскім ([[Australopithecus afarensis]]). У 1976—1978 гг. у Лаэтолі былі знойдзеныя зацвярдзелыя адбіткі ступняў трох [[Гамініды|гамінідаў]], якія пакінулі сляды ў мяккім вулканічным попеле больш за 3,65 млн гадоў таму, што стала найстаражытным сведчаннем прамахаджэння. У 1970 годзе для магчымасці азнаямлення грамадскасці з адкрыццямі, зробленымі ёю ў Алдувайскай цясніне, Мэры Лікі адкрыла [[Музей цясніны Алдувай|музей]], экспазіцыю якога потым дапоўніла знаходкамі з Лаэтолі<ref>{{cite web|url=http://www.getty.edu/conservation/publications_resources/newsletters/13_3/gcinews03.html|title=Olduvai Museum in Tanzania|publisher=The Getty Conservation Institute|accessdate=2014-03-15|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150325202656/http://getty.edu/conservation/publications_resources/newsletters/13_3/gcinews03.html|archivedate=25 сакавіка 2015|url-status=dead}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * [http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/biologiya/LIKI.html Лікі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121114204038/http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/biologiya/LIKI.html |date=14 лістапада 2012 }} // Онлайн-энциклопедия «Кругосвет». {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лікі Мэры}} [[Катэгорыя:Антраполагі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Антраполагі Кеніі]] [[Катэгорыя:Археолагі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Археолагі Кеніі]] [[Катэгорыя:Палеаантраполагі]] 9ys4j53fdktb7kp9lilt5rgvzbfi3vy 0 489795 5135984 5022428 2026-05-05T06:54:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135984 wikitext text/x-wiki {{вучоны}} {{цёзкі2|Раманаў}} '''Мікалай Ільіч Раманаў''' (15 (27) ліпеня [[1867]], [[Масква]] — 17 чэрвеня [[1948]], [[Масква]]) — расійскі і савецкі мастацтвазнавец, [[Доктар навук|доктар мастацтвазнаўства]], прафесар (1912), дырэктар [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна|Дзяржаўнага музея вытанчаных мастацтваў]] (1923—1928, цяпер — [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна|ДМВМ імя А.]] [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна|С.]] [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна|Пушкіна]]), заслужаны дзеяч мастацтваў, аўтар многіх кніг па гісторыі заходнееўрапейскага і рускага мастацтва. == Біяграфія == Мікалай Раманаў нарадзіўся 15 (27) ліпеня 1867 года ў Маскве, паходзіў з дваранскага роду. У 1889 годзе скончыў [[Гісторыка-філалагічны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта|гісторыка-філалагічны факультэт]] [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскага ўніверсітэта]]<ref name="bse">{{cite web|title=Романов Николай Ильич|author=|publisher=[[Большая Советская Энциклопедия]]|url=http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/128106/Романов|language=|date=|format=HTML|accessdate=2014-12-20}}</ref><ref name="letopis">{{cite web|title=Романов Николай Ильич|author=|publisher=[[МГУ|МГУ имени М. В. Ломоносова]] — letopis.msu.ru|url=http://letopis.msu.ru/peoples/740|language=|date=|format=HTML|accessdate=2014-12-20|archive-date=8 лістапада 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108182153/http://letopis.msu.ru/peoples/740|url-status=dead}}</ref><ref name="rmuseum">{{cite web|title=Романов Николай Ильич|author=|publisher=Виртуальный [[Румянцевский музей]] — www.rmuseum.ru|url=http://www.rmuseum.ru/data/authors/r/romanovni.php|language=|date=|format=HTML|accessdate=2014-12-20|archive-date=4 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304191705/http://www.rmuseum.ru/data/authors/r/romanovni.php|url-status=dead}}</ref>. З 1900 года Мікалай Раманаў выкладаў у Маскоўскім універсітэце. Ён працаваў на кафедры кафедры гісторыі і тэорыі мастацтваў, якой у той час кіраваў [[Іван Уладзіміравіч Цвятаеў|Іван Цвятаеў]]<ref name="art_hist">{{cite web|title=Отделение истории и теории искусства (история отделения)|author=|publisher=[[Исторический факультет МГУ]] — art.hist.msu.ru|url=http://art.hist.msu.ru/ru/onas/2013-06-20-12-10-12|language=|date=|format=HTML|accessdate=2014-12-22}}</ref>. Першапачаткова кафедра была часткай класічнага аддзялення [[Факультэт грамадскіх навук МДУ|гісторыка-філалагічнага факультэта]], а ў 1907 годзе, пры актыўным удзеле Раманава, яна была ператворана ў самастойнае [[Аддзяленне гісторыі і тэорыі мастацтва гістарычнага факультэта МДУ|аддзяленне]] гісторыі і тэорыі мастацтваў таго ж факультэта<ref name="istfak">{{cite web|title=Исторический факультет Московского государственного факультета имени М.В. Ломоносова, кафедра всеобщей истории искусства, кафедра отечественного искусства, отделение истории и теории искусства|publisher=www.lomonosov-fund.ru|url=http://www.lomonosov-fund.ru/enc/ru/encyclopedia:0134884#_ednref4|format=HTML|accessdate=2014-12-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/6H626pDLV?url=http://www.lomonosov-fund.ru/enc/ru/encyclopedia:0134884#_ednref4|archivedate=3 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref>. У 1912 годзе Раманаў атрымаў званне прафесара. 18 мая 1910 года Мікалай Раманаў быў прызначаны захавальнікам Аддзялення прыгожых мастацтваў і класічных старажытнасцяў [[Румянцаўскі музей|Румянцаўскага]] музея, прымаў удзел у арганізацыі новага памяшкання для карціннай галерэі і гравюрнага кабінета. У гэтай пасадзе Раманаў прапрацаваў да 1923 года. З 1917 года Мікалай Раманаў працягнуў сваю працу ў [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскім універсітэце]], быў прафесарам кафедры тэорыі і гісторыі мастацтваў, якая да 1921 года заставалася часткай [[Гісторыка-філалагічны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта|гісторыка-філалагічнага факультэта]], а затым (у 1921—1925 гадах) — [[Факультэт грамадскіх навук МДУ|факультэта]] грамадскіх навук (1921—1925). У 1923 годзе Мікалай Раманаў быў прызначаны дырэктарам [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна|Дзяржаўнага музея выяўленчых мастацтваў]] (цяпер — [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна|ДМВМ імя А. С. Пушкина]]), куды неўзабаве была пераведзеная значная частка экспанатаў расфармаванага Румянцаўскага музея. Ён актыўна ўдзельнічаў у стварэнні карціннай галерэі ДМВМ. Раманаў прапрацаваў дырэктарам гэтага музея да 1928 года<ref name="gmii">{{cite web|title=От Ивана Цветаева до Ирины Антоновой: все директора ГМИИ им. А. С. Пушкина|author=|publisher=[[ГМИИ им. А. С. Пушкина]] — www.arts-museum.ru|url=http://www.arts-museum.ru/data/media/artguide/all_directors/index.php|language=|date=|format=HTML|accessdate=2014-12-20}}</ref>. У наступныя гады Мікалай Раманаў працягваў выкладчыцкую дзейнасць: у 1938—1941 гадах ён выкладаў у [[Маскоўскі інстытут філасофіі, літаратуры і гісторыі|Маскоўскім інстытуце філасофіі, літаратуры і гісторыі]], а ў 1941—1948 гадах працаваў на кафедры агульнага мастацтвазнаўства [[Філалагічны факультэт МДУ|філалагічнага факультэта МДУ]]. == Узнагароды == * [[ордэн Леніна]] (10.06.1945) == Творы М. І. Раманава == * Рембрандт, Москва, 1904 * А. А. Иванов и значение его творчества, Москва, 1907 * История итальянского искусства (первая половина XV века), Москва, 1909 * Музей изящных искусств в Москве, Москва, 1909 * Введение в теорию искусства, Москва, 1915 (второе издание — Москва, 1917) * Местные музеи и как их устраивать, Москва, 1919 * Произведения Рафаэля в России, Москва, 1922 * Искусство Бельгии. Сокровища живописи, Москва, 1923 * Рафаэль, Москва—Ленинград, 1946 {{зноскі}} == Спасылкі == * {{ВСЭ3|Романов Николай Ильич}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Раманаў Мікалай Іліч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі гісторыка-філалагічнага факультэта Маскоўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Дактары мастацтвазнаўства]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў РСФСР]] [[Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы СССР]] [[Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Расіі]] au3xuoj54i9guqfn5mlkgseeo67ibvi 0 546770 5136086 4366310 2026-05-05T11:56:48Z Rymchonak 22863 Rymchonak перанёс старонку [[Фобарг-Мітфюн (камуна)]] у [[Фобарг-Мітфюн]] 4366310 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Фобарг-Мітфюн |Арыгінальная назва = {{lang-da|Faaborg-Midtfyn}} |Герб = Faaborg-Midtfyn Kommune coa.svg |Сцяг = |Краіна = [[Данія]] |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 13 |lat_sec = 36 |lon_dir = E |lon_deg = 10 |lon_min = 24 |lon_sec = 24 |region = DK |узровень = 2 |Гімн = |Статус = |Уваходзіць у = [[Паўднёвая Данія|Паўднёвую Данію]] |Уключае = |Сталіца = |Буйны горад = |Буйныя гарыды = |Дата = |Глава = Ханс Ёргенсен<br />(Hans Jørgensen) |Назва главы = Бургамістр |Глава2 = |Назва главы2 = |ВВП = |Год ВВП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 51950 |Год перапісу = 2008 |Працэнт ад насельніцтва = 0,95 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 81,50 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 637,42 |Працэнт ад плошчы = 1,48 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = 50 |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Map DK Faaborg-Midtfyn.PNG |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Часавы пояс = +1 |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Інтэрнет-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = https://web.archive.org/web/20080726054125/http://www.faaborgmidtfyn.dk/ |Заўвагі = }} '''Фобарг-Мітфюн''' ({{lang-da|Faaborg-Midtfyn Kommune}}) — [[Данія|дацкая]] [[Адміністрацыйны падзел Даніі|камуна]] ў складзе [[Адміністрацыйны падзел Даніі|вобласці]] [[Паўднёвая Данія]]. Плошча — 637,42 [[км²]], што складае 1,48 % ад плошчы Даніі без [[Грэнландыя|Грэнландыі]] і [[Фарэрскія астравы|Фарэрскіх астравоў]]. Колькасць насельніцтва на 1 студзеня [[2008]] года — 51950 чал. (мужчыны — 25965, жанчыны — 25985; іншаземныя грамадзяне — 1379). == Спасылкі == * [http://borger.dk/forside/kommuner/vis?id=11454440 Фобарг-Мітфюн на borger.dk]{{ref-da}} * [https://web.archive.org/web/20080726054125/http://www.faaborgmidtfyn.dk/ Афіцыйны сайт] {{Паўднёвая Данія}} [[Катэгорыя:Камуны Даніі]]{{Заліўка камун Даніі}} t07lhzav88g4mre002rq92uouim1isr 0 547062 5135922 4975527 2026-05-05T03:02:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135922 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Мяэтагузэ''' ({{lang-et|Mäetaguse vald}}) — воласць у [[Эстонія|Эстоніі]] на ўсходзе краіны, у складзе павета [[Іда-Віру]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.maetagusevv.ee/ Mäetaguse valla koduleht] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200824013433/http://www.maetagusevv.ee/ |date=24 жніўня 2020 }} {{Іда-Віру}} {{Заліўка воласцей Эстоніі}} [[Катэгорыя:Воласці Эстоніі]] fpgb0ymgrbnwqkafx99tmlxxrxsa4h5 0 547624 5135907 4976787 2026-05-05T01:25:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135907 wikitext text/x-wiki {{Край Латвіі | назва = Мэрсрагскі край | арыгінал_назвы = Mērsraga novads | карта = Mērsraga novads LocMap.png | выява_герба = | назва_герба = | шырыня_герба = | выява_сцяга = | назва_сцяга = | цэнтр = Мэрсрагс | плошча = 109 | насельніцтва = 1638 | год_перапісу = 2011 | шчыльнасць = 15,03 | створаны = [[2011]] год | скасаваны = | мэр = Лаўрыс Карлсонс | мэр_год = | тэрыторыі = | цэнтры_паслуг = | карта2 = | карта2_апісанне = | сайт = www.mersrags.lv }} '''Мэрсрагскі край''' ({{lang-lv|Mērsraga novads}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным захадзе [[Латвія|Латвіі]] ў вобласці [[Курзэмэ]]. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак [[Мэрсрагс]]. Унутраны падзел края на [[Воласці Латвіі|воласці]] адсутнічае. Насельніцтва на 1 студзеня [[2010]] года складала 1832 чалавекі<ref name="pmlp">{{cite web|url=http://www.pmlp.gov.lv/lv/statistika/dokuments/2009/3ISPV_Pasvaldibas_iedzivotaju_skaits.pdf|title=Численность населения в самоуправлениях на 01.01.2010|date=|publisher=Управление по делам гражданства и миграции|lang=lv|accessdate=2010-05-16|archiveurl=https://www.webcitation.org/67CSn0cjI?url=http://www.pmlp.gov.lv/lv/statistika/dokuments/2009/3ISPV_Pasvaldibas_iedzivotaju_skaits.pdf|archivedate=2012-04-26}}</ref>. Плошча края — 109 км²<ref>{{cite web|url=http://www.raplm.gov.lv/uploads/filedir/Nozares/Pasvaldibas/Administratīvi%20teritoriālais%20iedalījum%20ar%20platibu.doc|title=Административное деление Латвии|publisher=Министерство по делам регионального развития и самоуправлений|lang=lv|accessdate=|archiveurl=https://www.webcitation.org/67CSnViHZ?url=http://www.raplm.gov.lv/uploads/filedir/Nozares/Pasvaldibas/Administrat%C4%ABvi%20teritori%C4%81lais%20iedal%C4%ABjum%20ar%20platibu.doc|archivedate=2012-04-26}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.mersrags.lv Афіцыйны сайт Мэрсрагскага края] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170717213241/http://www.mersrags.lv/ |date=17 ліпеня 2017 }} {{ref-lv}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Адміністрацыйны падзел Латвіі}}{{Заліўка краёў Латвіі}} [[Катэгорыя:Краі Латвіі]] lye4u88akg015zpmiy1nmqlbv5b1vp5 0 550596 5135881 4975763 2026-05-04T23:18:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135881 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Мульшэ |Арыгінальная назва = {{lang-sv|Mullsjö kommun}} |Герб = Mullsjö vapen.svg |Апісанне герба = Герб камуны Мульшэ |Карта = Mullsjö Municipality in Jönköping County.png |Карта_подпіс = Камуна на карце лена Ёнчэпінг |Памер карты = 250px |Сталіца = [[Мульшэ]] |Краіна = {{SWE}} |Уваходзіць у = [[Ёнчэпінг (лен)|Ёнчэпінг]] |Насельніцтва = 7 070 чал. |Год перапісу = 2012 |Шчыльнасць = 35,3 |Плошча = 211,03 |Сайт = http://www.Mullsjö.se/ www.Mullsjö.se |ISO = }} '''Камуна Мульшэ''' ({{lang-sv|Mullsjö kommun}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў [[лен (Швецыя)|лене]] [[Ёнчэпінг (лен)|Ёнчэпінг]] у паўднёвай [[Швецыя|Швецыі]]. Мульшэ 248-ая па памеры тэрыторыі камуна [[Швецыя|Швецыі]]. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад [[Мульшэ]]. == Насельніцтва == Насельніцтва складае 7 070 чалавек (па стане на верасень 2012 года)<ref name="teryt">{{cite web|url=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____252874.aspx|title=Folkmangd i riket, lan och kommuner|publisher=Цэнтральнае бюро статыстыкі Швецыі|language=шв.|archiveurl=https://www.webcitation.org/6J10R7tbI?url=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____252874.aspx|archivedate=20 жніўня 2013|accessdate=21 лютага 2018|url-status=live}}</ref>. {{Bar box |title=Колькасць насельніцтва камуны Мульшэ за 1970-2010 гады |titlebar=#DDD |width=600px |barwidth=40px |left1=Год |right1=Насельніцтва |bars= {{bar pixel|1970|#0080E6|258||3 967}} {{bar pixel|1975|#0099FF|331||5 097}} {{bar pixel|1980|#0080E6|424||6 518}} {{bar pixel|1985|#0099FF|456||7 011}} {{bar pixel|1990|#0080E6|480||7 375}} {{bar pixel|1995|#0099FF|477||7 332}} {{bar pixel|2000|#0080E6|460||7 071}} {{bar pixel|2005|#0099FF|461||7 087}} {{bar pixel|2010|#0080E6|457||7 033}} |caption=Крыніца: [http://www.ssd.scb.se/databaser/makro/SubTable.asp?yp=tansss&xu=C9233001&omradekod=BE&huvudtabell=BefolkningNy&omradetext=Befolkning&tabelltext=Folkm%E4ngden+efter+region%2C+civilst%E5nd%2C+%E5lder+och+k%F6n%2E+%C5r&preskat=O&prodid=BE0101&starttid=1970&stopptid=2010&Fromwhere=M&lang=1&langdb=1 SCB]}} == Населеныя пункты == Камуне падпарадкаваныя 2 гарадскія пасяленні (tätort): * [[Мульшэ]] (Mullsjö) * Сандхем (Sandhem) == Галерэя == <center><gallery> Файл:Mullsjö, den 20 maj 2007, bild 8.JPG|Мульшэ Файл:Kyrkans hus i Mullsjö, den 20 maj 2007, bild 8.JPG|Царква<br/>(Мульшэ) Файл:Stråken, Mullsjö.jpg|Возера Строкен </gallery></center> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == *[http://www.Mullsjö.se/ Сайт камуны]{{Недаступная спасылка}} {{Ёнчэпінг (лен)}} {{Заліўка камун Швецыі}} [[Катэгорыя:Камуны лена Ёнчэпінг]] kbmtd4udw9roakjjji99k41zw4z3hhv 0 554579 5135925 4642023 2026-05-05T03:12:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135925 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мёрскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мёрскі раён]] |Уключае = 62 населеныя пункты |Сталіца = [[Мёры]] (не ўваходзіць у склад) |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]],<br />[[8 красавіка]] [[2004]] |Скасаванне = [[7 жніўня]] [[1957]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1700 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = http://miory.vitebsk-region.gov.by/ru/miorski/ |Заўвагі = }} '''Мё́́рскі сельсавет''' — [[сельсавет|адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]] ў складзе [[Мёрскі раён|Мёрскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Мёры]] (не ўваходзіць у склад сельсавета). == Геаграфія == Міёрскі сельсавет знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Мёрскага раёна. Сельсавет выцягнуты з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. На поўначы сельсавет мяжуе з [[Павяцкі сельсавет|Павяцкім]] і [[Узмёнскі сельсавет|Узмёнскім]] сельсаветамі, на ўсходзе — з [[Туркоўскі сельсавет|Туркоўскім сельсаветам]] і балотам [[Ельня (балота)|Ельня]], на поўдні — з [[Новапагосцкі сельсавет|Новапагосцкім сельсаветам]], на захадзе — з [[Перабродскі сельсавет|Перабродскім сельсаветам]]. == Гісторыя == Утвораны [[12 кастрычніка]] [[1940]] года ў складзе Мёрскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Мёры]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 7 жніўня 1957 года вёска Мёры набыла статус гарадскога пасёлка, сельсавет скасаваны. 8 красавіка 2004 года Мёрскі сельсавет утвораны зноў, у яго склад увайшлі населеныя пункты скасаваных [[Дварнасельскі сельсавет|Дварнасельскага]] (27 населеных пунктаў: [[Беларуская (Мёрскі раён)|Беларуская]], [[Блажкі (Мёрскі раён)|Блажкі]], [[Вазаўнікі]], [[Вязаўцы]], [[Гір’яты]], [[Дворнае Сяло]], [[Жугераўшчына]], [[Загор’е (Мёрскі раён)|Загор’е]], [[Калганова]], [[Канахі]], [[Картавыя]], [[Крыштулі]], [[Мёркі 2 (Мёрскі сельсавет)|Мёркі 2]], [[Наталіна]], [[Падгайцы (Мёрскі раён)|Падгайцы]], [[Пад’ельцы]], [[Пестуны (Мёрскі раён)|Пестуны]], [[Плейкі]], [[Ракавыя]], [[Свярдлы (Мёрскі раён)|Свярдлы]], [[Селішча (Мёрскі раён)|Селішча]], [[Станулева (Мёрскі раён)|Станулева]], [[Стафанова (Мёрскі раён)|Стафанова]], [[Сухія]], [[Цілеўцы (Мёрскі раён)|Цілеўцы]], [[Чахоўшчына (Мёрскі раён)|Чахоўшчына]] і [[Юнцы]]) і [[Чэраскі сельсавет|Чэраскага]] (37 населеных пунктаў: [[Амбросенкі (Мёрскі сельсавет)|Амбросенкі]], [[Басяныя]], [[Варанькі]], [[Вільнова]], [[Вялікая Глінаўка]], [[Вялікая Кавалеўшчына]], [[Гараўцы (Мёрскі сельсавет)|Гараўцы]], [[Грэцкія]], [[Дзянісова]], [[Дульскія]], [[Застарынцы]], [[Захарні]], [[Казлы (Мёрскі раён)|Казлы]], [[Кручкі (Мёрскі раён)|Кручкі]], [[Кучняры]], [[Ліпаўка (Мёрскі раён)|Ліпаўка]], [[Літоўчыкі]], [[Малая Глінаўка]], [[Малая Кавалеўшчына]], [[Маляўкі (Мёрскі сельсавет)|Маляўкі]], [[Масеўцы]], [[Мацюкі (Мёрскі раён)|Мацюкі]], [[Мнюхі]], [[Новае Сяло (Мёрскі сельсавет)|Новае Сяло]], [[Новыя Крукі]], [[Палякі (Мёрскі раён)|Палякі]], [[Пацеенкі]], [[Пціцкія]], [[Сілава]], [[Слаўшчызна]], [[Старыя Крукі]], [[Сухавержжа]], [[Сушкі (Мёрскі раён)|Сушкі]], [[Татары (Мёрскі раён)|Татары]], [[Франопаль (Мёрскі раён)|Франопаль]], [[Чарасы]] і [[Якубаўшчына (Мёрскі раён)|Якубаўшчына]]) сельсаветаў<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. 15 чэрвеня 2011 года ліквідаваныя вёска [[Вязаўцы]] і хутар [[Застарынцы]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2011-80/2011_80_9_42256.pdf Решение Миорского районного Совета депутатов от 15 июня 2011 г. № 64 Об упразднении сельских населенных пунктов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210614051137/https://pravo.by/pdf/2011-80/2011_80_9_42256.pdf|date=14 чэрвеня 2021}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2223 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=12 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 95,1 % — [[беларусы]], 2,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,6 % — [[палякі на Беларусі|палякі]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1700 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=12 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Населеныя пункты == * 1 студзеня 1947 — 13 {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Мёрскі сельсавет}} {{Мёрскі раён}} [[Катэгорыя:Мёрскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1957 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2004 годзе]] 0yim87ghaf2c6pymcnl0mkbov7t6o1x 0 555858 5135782 4785059 2026-05-04T18:54:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135782 wikitext text/x-wiki [[File:Languages of Burkina Faso.png|thumb|350px|Моўная карта Буркіна-Фасо.]] Жыхары '''[[Буркіна-Фасо]]''' размаўляюць на 68 мовах. На мове мосі размаўляюць каля 50%, у асноўным у цэнтральным рэгіёне вакол сталіцы [[Уагадугу]]. На захадзе шырока распаўсюджана мова манда. Мова фула пераважае на поўначы. Аднак афіцыйнай мовай з’яўляецца [[французская]], уведзеная яшчэ ў каланіяльны перыяд. == Французская мова == Французская мова была ўведзена ў [[1919]] годзе. Яна з’яўляецца асноўнай мовай адміністрацыйных, палітычных і судовых інстытутаў, дзяржаўных службаў, а таксама прэсы. Гэта адзіная мова законаў, адміністрацыі і судоў. Французская мова з’яўляецца мовай навучання ў школах краіны<ref>{{cite journal|last1=Kone|first1=Aame|title=Politics of Language: The Struggle for Power in Schools in Mali and Burkina Faso|journal=International Education|date=2010|volume=39|issue=2|page=7|url=http://trace.tennessee.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1171&context=internationaleducation|accessdate=24 October 2016|url-status=dead}}</ref>. На ёй размаўляе 15% насельніцтва<ref>Despite this low percentage, there is a high amount of support in keeping French as the language of instruction because it provides children a pathway to social mobility and assures continued economic support for education. Kone 2010, p. 12</ref>. == Мосі == Мосі — найбольш распаўсюджаная мова. На мосі размаўляе 48% насельніцтва<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=mos Ethnologue report on Moore]</ref>. Яна ўключае пяць дыялектаў: сарамдэ, яадрэ, уагадугу, яандэ, яна. Адыгрывае значную ролю ў Буркіна-Фасо як другая мова. Мосі блізкароднасна з дагбані, што распаўсюджаны на поўначы [[Гана|Ганы]]. З’яўляецца тонавай мовай. == Іншыя мовы == === Сенары === Сенары распаўсюджаны на паўднёвым захадзе Буркіна-Фасо. На гэтай мове размаўляе больш за 50 000 чалавек. === Карабора === Карабора распаўсюджаны на паўднёвым захадзе Буркіна-Фасо (вобласць Каскада). Колькасць носьбітаў у краіне складае больш за 60 000 чалавек<ref>Hook, A., R. Mills and E. Mills (1975). ''L’Enquête Dialectale Karabora'', Société Internationale de Linguistique and University of Ouagadougou. Mills, Elizabeth (1984) ''Senoufo phonology, discourse to syllabe (a prosodic approach)'' SIL publications in linguistics (ISSN 1040-0850), 72.</ref>. === Фула === Мова фула ў Буркіна-Фасо прадстаўлены вальтыйскімі дыялектамі<ref>Коваль, А. И. ''Именные категории пулар-фульфульде'' / В. А. Виноградов (ред.) ''Основы африканского языкознания. Именные категории''. М.: Аспект пресс, 1997. стр. 92 — 220 {{ref-ru}}</ref>. У апошні час на фула ўзмацніўся ўплыў еўрапейскіх моў, у першую чаргу французскай. === Лобі === На гэтай мове кажа народ лобі (каля 400 000 чалавек) на паўднёва-заходняй частцы мяжы правінцыі Поні ў Буркіна-Фасо, а таксама на паўночным невялікім участку рэгіёну Занзан у [[Кот-д’Івуар]]ы<ref>[http://www.ethnologue.com/language/lob Лобі на Ethnologue]</ref>. {{Зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Буркіна-Фасо ў тэмах}} [[Катэгорыя:Мовы Буркіна-Фасо| ]] 6evw9yj3y26328b8a1mbb6bvqdyxrs2 0 566230 5135721 4916540 2026-05-04T17:12:30Z Janka paŭnočny 167565 Створана перакладам першага раздзела старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/152932729|Discord]]» 5135721 wikitext text/x-wiki Канцэпцыю Discord стварылі амерыканскі прадпрымальнік [[Джэйсан Сітрон]] і праграміст Станіслаў Вішнеўскі, абодва захопленыя геймеры <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/sites/abrambrown/2020/06/30/discord-was-once-the-alt-rights-favorite-chat-app-now-its-gone-mainstream-and-scored-a-new-35-billion-valuation/|title=Discord Was Once The Alt-Right’s Favorite Chat App. Now It’s Gone Mainstream And Scored A New $3.5 Billion Valuation|first=Abram|last=Brown|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416235017/https://www.forbes.com/sites/abrambrown/2020/06/30/discord-was-once-the-alt-rights-favorite-chat-app-now-its-gone-mainstream-and-scored-a-new-35-billion-valuation/|archive-date=2021-04-16|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref><ref name="vc2">{{Cite web|lang=en|url=https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|title=«Если бы у Skype и Teamspeak появился ребенок со сверхспособностями, которых не было у его родителей»: история Discord — Истории на vc.ru|last=Истории|website=vc.ru|date=2021-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20241008144740/https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|archive-date=2024-10-08|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref>. Сітрон у 2008 годзе выпусціў мабільную гульню Aurora Feint і пазней разам з партнёрамі дапрацаваў адну з сеткавых функцый гэтай гульні да самастойнай платформы [[OpenFeint]] — сацыяльнага сэрвісу, які апісвалі як «[[Xbox Live]] для iPhone». У 2011 годзе сэрвіс набыла японская кампанія Gree; Сітрон некаторы час працягваў працаваць генеральным дырэктарам OpenFeint і ў гэты перыяд пазнаёміўся з Вішнеўскім, які тады быў супрацоўнікам [[Gree]] <ref name="vc3">{{Cite web|lang=en|url=https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|title=«Если бы у Skype и Teamspeak появился ребенок со сверхспособностями, которых не было у его родителей»: история Discord — Истории на vc.ru|last=Истории|website=vc.ru|date=2021-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20241008144740/https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|archive-date=2024-10-08|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref>. Вішнеўскі таксама меў досвед стварэння прыкладанняў і сайтаў для патрэб геймераў — некалі ён лічыўся адным з найлепшых гульцоў у анлайн-гульню [[Final Fantasy XI]] ва ўсім свеце і распрацоўваў уласныя інструменты для зносін з таварышамі па гульні. У перыяд працы ў стартапах [[Крэмніевая даліна|Крамніевая даліна]] ён стварыў гульнявую платформу Guildwork, якая прадастаўляе хостынг для анлайн-супольнасцей геймераў <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.inc.com/guadalupe-gonzalez/30-under-30-2018-discord.html|title=There Are 2.6 Billion Online Gamers in the World. This Startup Just May Connect Them All|first=Guadalupe|last=Gonzalez|website=inc.com|date=2018-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240930220956/https://www.inc.com/guadalupe-gonzalez/30-under-30-2018-discord.html|archive-date=2024-09-30|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref>. У 2012 годзе Джэйсан Сітрон і Станіслаў Вішнеўскі заснавалі кампанію Hammer & Chisel, якая распрацоўвала [[MOBA|MOBA-гульню]] для планшэтаў [[Fates Forever]] — яна была выпушчана ў 2014 годзе. Гульні не ўдалося дасягнуць камерцыйнага поспеху, і ў канцы 2014 года Вішнеўскі прапанаваў партнёру пераарыентаваць кампанію на распрацоўку інструмента для галасавой сувязі геймераў падчас гульняў <ref name="vc">{{Cite web|lang=en|url=https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|title=«Если бы у Skype и Teamspeak появился ребенок со сверхспособностями, которых не было у его родителей»: история Discord — Истории на vc.ru|last=Истории|website=vc.ru|date=2021-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20241008144740/https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|archive-date=2024-10-08|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=http://toucharcade.com/2015/09/14/ex-fates-forever-developers-making-discord-a-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Ex-'Fates Forever' Developers Making 'Discord', a Voice Comm App For Multiplayer Mobile Games|author=Tasos Lazarides|work=TouchArcade|date=2015-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160503153620/http://toucharcade.com/2015/09/14/ex-fates-forever-developers-making-discord-a-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-03|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. Спачатку кампанія атрымала фінансаванне праз праграму падтрымкі стартапаў YouWeb’s 9+ <ref name="interview3">{{cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Hammer & Chisel pivots to voice comm app for multiplayer mobile games|author=Dean Takahashi|work=VentureBeat|date=2015-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505235325/http://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-05|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>, затым прыцягнула інвестыцыі ад [[Benchmark]] і [[Tencent]] <ref name="interview2">{{cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Hammer & Chisel pivots to voice comm app for multiplayer mobile games|author=Dean Takahashi|work=VentureBeat|date=2015-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505235325/http://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-05|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. Распрацоўшчыкі імкнуліся стварыць праграму сувязі з нізкай затрымкай, якая аб’ядноўвала б найлепшыя магчымасці іншых VoIP-прыкладанняў, такіх як [[Skype]] і [[TeamSpeak]] <ref name="interview">{{cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Hammer & Chisel pivots to voice comm app for multiplayer mobile games|author=Dean Takahashi|work=VentureBeat|date=2015-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505235325/http://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-05|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. Сэрвіс быў папулярызаваны [[Кіберспартсмен|кіберспартсменамі]], уключаючы вядомых карыстальнікаў [[Twitch]], а таксама гульнявымі супольнасцямі, такімі як [[Star Citizen]] <ref>{{Cite web|url=http://www.gamesindustry.biz/articles/2016-01-26-jason-citron-lands-usd20m-for-discord|title=Jason Citron lands $20m for Discord|author=James Brightman|website=gamesindustry.biz|date=2016-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160618021106/http://www.gamesindustry.biz/articles/2016-01-26-jason-citron-lands-usd20m-for-discord|archive-date=2016-06-18|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. На пачатку 2016 года колькасць зарэгістраваных карыстальнікаў дасягнула больш за 11 млн чалавек, пры гэтым штомесячны прырост карыстальнікаў складаў каля 2 млн <ref>{{Cite news|title=Game chat app Discord crosses 11 million registered users|first=Bryant|last=Francis|url=http://www.gamasutra.com/view/news/276751/Game_chat_app_Discord_crosses_11_million_registered_users.php|access-date=2016-11-23|archive-date=2016-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710053248/http://www.gamasutra.com/view/news/276751/Game_chat_app_Discord_crosses_11_million_registered_users.php}}</ref><ref>{{Cite news|title=Discord — удобный способ общения, который выбрало более 11 млн человек!|url=https://droidbug.com/discord-udobnyiy-sposob-obshheniya-kotoryiy-vyibralo-bolee-11-mln-chelovek/|work=DroidBug|access-date=2016-11-23|language=ru|archive-date=2020-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022054717/https://droidbug.com/discord-udobnyiy-sposob-obshheniya-kotoryiy-vyibralo-bolee-11-mln-chelovek/}}</ref>. У кастрычніку 2017 года быў дададзены [[відэачат]] <ref>{{Cite news|title=Discord makes video chat and screen sharing available to all|url=https://www.engadget.com/2017/10/06/discord-video-chat-screen-share-rollout/|work=Engadget|access-date=2018-05-04|language=en|archive-date=2017-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171208122435/https://www.engadget.com/2017/10/06/discord-video-chat-screen-share-rollout/}}</ref>, а таксама функцыя дэманстрацыі экрана. Па стане на 2018 год максімальная колькасць удзельнікаў у відэаразмове складала 10 чалавек. 11 сакавіка 2020 года кампанія часова, у перыяд [[Самаізаляцыя|самаізаляцыі]], павялічыла максімальную колькасць удзельнікаў відэаразмовы да 50 чалавек <ref>{{Cite news|title=Helping out where we can|url=https://blog.discordapp.com/helping-out-where-we-can-3a5fb7bac77a/|work=Discord|access-date=2020-04-03|language=en}}</ref>. Па стане на 2023 год кожны карыстальнік можа ўсталяваць праграму бясплатна, аднак 23 студзеня 2017 года была дададзена платная падпіска «Discord Nitro <ref>{{Cite web|url=https://discord.com/nitro|title=Nitro Benefits and Features {{!}} Discord|website=discord.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217072950/https://discord.com/nitro|archive-date=2021-02-17|access-date=2023-06-05|url-status=live}}</ref>», якая дазваляе выбіраць персанальны ярлык для ўліковага запісу, усталёўваць анімаваны аватар і выкарыстоўваць анімаваныя [[эмодзі]], а таксама павышаць якасць выявы пры дэманстрацыі экрана і павялічваць ліміт памеру загружаемага файла з 25 да 500 МБ (50 [[МБ]] у Nitro Basic). Ужо ў 2021 годзе з’явілася магчымасць змяняць профільную выяву (банер), «бусціць» серверы (за кошт «Nitro-бустаў» адкрываць новыя магчымасці для ўдзельнікаў сервера), а да эмодзі дадаліся стыкеры (ёсць стандартныя, а таксама тыя, што дадаюцца на серверах за «Nitro-бусты»). Стваральнік Discord Джэйсан Сітрон абвясціў, што платформа больш не будзе абапірацца выключна на геймераў і цяпер будзе прыцягваць людзей з самымі рознымі густамі і інтарэсамі <ref>{{Cite web|url=https://www.igromania.ru/news/95272/Discord_perestanet_byt_platformoy_tolko_dlya_geymerov.html|title=Discord перестанет быть платформой только для геймеров|author=Шевкун, Михаил|date=2020-07-02|publisher=[[Игромания (журнал)|Игромания]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702004042/https://www.igromania.ru/news/95272/Discord_perestanet_byt_platformoy_tolko_dlya_geymerov.html|archive-date=2020-07-02|access-date=2020-07-02|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stopgame.ru/newsdata/43737|title=Discord отходит от своих геймерских корней|author=Воробьёв, Геннадий|date=2020-07-01|publisher=[[StopGame.ru]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703133113/https://stopgame.ru/newsdata/43737|archive-date=2020-07-03|access-date=2020-07-02|url-status=live}}</ref>. У маі 2021 года Discord абвясціў пра змяненне дызайну. Колер фону лагатыпа быў заменены са светла-фіялетавага на сіні, таксама быў абноўлены шрыфт (як у лагатыпе, так і ў настольных праграмах). Акрамя таго, сімвал Discord па імені Клайд стаў меншым і больш акуратным (самі стваральнікі адзначалі, што стары лагатып нават не быў сіметрычным). Карыстальнікі неадназначна ўспрынялі гэтыя змены, адзначаючы, што Discord пайшоў на саступкі рынку ў бок спрашчэння свайго стылю, з-за чаго страціў сваю ўнікальнасць <ref>{{Cite web|url=https://gamemag.ru/news/156997/new-discord-logo-may-2021|title=Редизайн логотипа Discord объяснили {{!}} GameMAG<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526052115/https://gamemag.ru/news/156997/new-discord-logo-may-2021|archive-date=2021-05-26|access-date=2021-05-26|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку 2022 года Discord Nitro Classic быў заменены на Discord Nitro Basic <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.wired.com/story/discord-nitro-basic-activities-apps/|title=Discord Is Making It Easier Than Ever to Discord|first=Adrienne|last=So|website=Wired|date=2022-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221023204737/https://www.wired.com/story/discord-nitro-basic-activities-apps/|archive-date=2022-10-23|access-date=2022-10-24|url-status=live}}</ref>. На пачатку 2024 года Discord падтрымаў глабальную тэндэнцыю на масавыя скарачэнні ў IT-індустрыі, скараціўшы 17% штату (каля 170 чалавек) <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://stopgame.ru/newsdata/61202/discord_sokraschaet_shtat_na_17_okolo_170_chelovek|title=Discord сокращает штат на 17 % — около 170 человек|website=[[StopGame.ru]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112132509/https://stopgame.ru/newsdata/61202/discord_sokraschaet_shtat_na_17_okolo_170_chelovek|archive-date=2024-01-12|access-date=2024-01-12|url-status=live}}</ref>. У верасні 2024 года Discord укараніў скразное шыфраванне аўдыё- і відэазванкоў E2EE, якое выкарыстоўваецца ў шэрагу вядомых месенджараў. Тэхналогія атрымала назву Discord Audio and Video End-to-End Encryption або скарочана [[DAVE]] <ref>{{Cite web|url=https://hi-tech.mail.ru/news/115142-kogda-v-rossii-zablokiruyut-youtube/?from=swap&swap=2|title=В Discord появилось сквозное шифрование звонков|date=2024-09-18|publisher=[[Hi-tech Mail.ru]]|access-date=2024-09-21}}</ref>. 28 красавіка 2025 года Джэйсан Сітрон пакідае пасаду генеральнага дырэктара кампаніі, а на яго месца прыходзіць Хумам Сахніні, былы кіраўнік студыі King, вядомай распрацоўкай гульні «[[Candy Crush Saga]]» <ref>{{Cite web|url=https://habr.com/ru/news/903798/|title=Генеральный директор Discord уходит с поста, а заменит его бывший глава Candy Crush Saga|date=2024-04-24|publisher=hubr.ru|access-date=2024-04-24}}</ref>. qa38w4s8w89uvgwi7ohefwusfy4ai5l 5135722 5135721 2026-05-04T17:23:44Z Janka paŭnočny 167565 картка праграмы 5135722 wikitext text/x-wiki {{Картка:Праграма | назва = Discord | лагатып = Discord logo.svg | тып = бесплатное приложение для [[VoIP|голосового]], [[Видеоконференция|видео]]- и текстового общения | аўтар = Джейсан Цытрон | распрацоўшчык = Discord Inc. | інтэрфейс = [[HTML5]] | аперацыйныя сістэмы = [[Windows]], [[macOS]], [[Linux]], [[iOS]], [[Android]], [[iPadOS]] | першы выпуск = 13 мая 2015 | стан = актыўны | сайт = https://discord.com/ }}Канцэпцыю Discord стварылі амерыканскі прадпрымальнік [[Джэйсан Сітрон]] і праграміст Станіслаў Вішнеўскі, абодва захопленыя геймеры <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/sites/abrambrown/2020/06/30/discord-was-once-the-alt-rights-favorite-chat-app-now-its-gone-mainstream-and-scored-a-new-35-billion-valuation/|title=Discord Was Once The Alt-Right’s Favorite Chat App. Now It’s Gone Mainstream And Scored A New $3.5 Billion Valuation|first=Abram|last=Brown|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416235017/https://www.forbes.com/sites/abrambrown/2020/06/30/discord-was-once-the-alt-rights-favorite-chat-app-now-its-gone-mainstream-and-scored-a-new-35-billion-valuation/|archive-date=2021-04-16|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref><ref name="vc2">{{Cite web|lang=en|url=https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|title=«Если бы у Skype и Teamspeak появился ребенок со сверхспособностями, которых не было у его родителей»: история Discord — Истории на vc.ru|last=Истории|website=vc.ru|date=2021-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20241008144740/https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|archive-date=2024-10-08|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref>. Сітрон у 2008 годзе выпусціў мабільную гульню Aurora Feint і пазней разам з партнёрамі дапрацаваў адну з сеткавых функцый гэтай гульні да самастойнай платформы [[OpenFeint]] — сацыяльнага сэрвісу, які апісвалі як «[[Xbox Live]] для iPhone». У 2011 годзе сэрвіс набыла японская кампанія Gree; Сітрон некаторы час працягваў працаваць генеральным дырэктарам OpenFeint і ў гэты перыяд пазнаёміўся з Вішнеўскім, які тады быў супрацоўнікам [[Gree]] <ref name="vc3">{{Cite web|lang=en|url=https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|title=«Если бы у Skype и Teamspeak появился ребенок со сверхспособностями, которых не было у его родителей»: история Discord — Истории на vc.ru|last=Истории|website=vc.ru|date=2021-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20241008144740/https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|archive-date=2024-10-08|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref>. Вішнеўскі таксама меў досвед стварэння прыкладанняў і сайтаў для патрэб геймераў — некалі ён лічыўся адным з найлепшых гульцоў у анлайн-гульню [[Final Fantasy XI]] ва ўсім свеце і распрацоўваў уласныя інструменты для зносін з таварышамі па гульні. У перыяд працы ў стартапах [[Крэмніевая даліна|Крамніевая даліна]] ён стварыў гульнявую платформу Guildwork, якая прадастаўляе хостынг для анлайн-супольнасцей геймераў <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.inc.com/guadalupe-gonzalez/30-under-30-2018-discord.html|title=There Are 2.6 Billion Online Gamers in the World. This Startup Just May Connect Them All|first=Guadalupe|last=Gonzalez|website=inc.com|date=2018-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240930220956/https://www.inc.com/guadalupe-gonzalez/30-under-30-2018-discord.html|archive-date=2024-09-30|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref>. У 2012 годзе Джэйсан Сітрон і Станіслаў Вішнеўскі заснавалі кампанію Hammer & Chisel, якая распрацоўвала [[MOBA|MOBA-гульню]] для планшэтаў [[Fates Forever]] — яна была выпушчана ў 2014 годзе. Гульні не ўдалося дасягнуць камерцыйнага поспеху, і ў канцы 2014 года Вішнеўскі прапанаваў партнёру пераарыентаваць кампанію на распрацоўку інструмента для галасавой сувязі геймераў падчас гульняў <ref name="vc">{{Cite web|lang=en|url=https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|title=«Если бы у Skype и Teamspeak появился ребенок со сверхспособностями, которых не было у его родителей»: история Discord — Истории на vc.ru|last=Истории|website=vc.ru|date=2021-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20241008144740/https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|archive-date=2024-10-08|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=http://toucharcade.com/2015/09/14/ex-fates-forever-developers-making-discord-a-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Ex-'Fates Forever' Developers Making 'Discord', a Voice Comm App For Multiplayer Mobile Games|author=Tasos Lazarides|work=TouchArcade|date=2015-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160503153620/http://toucharcade.com/2015/09/14/ex-fates-forever-developers-making-discord-a-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-03|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. Спачатку кампанія атрымала фінансаванне праз праграму падтрымкі стартапаў YouWeb’s 9+ <ref name="interview3">{{cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Hammer & Chisel pivots to voice comm app for multiplayer mobile games|author=Dean Takahashi|work=VentureBeat|date=2015-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505235325/http://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-05|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>, затым прыцягнула інвестыцыі ад [[Benchmark]] і [[Tencent]] <ref name="interview2">{{cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Hammer & Chisel pivots to voice comm app for multiplayer mobile games|author=Dean Takahashi|work=VentureBeat|date=2015-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505235325/http://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-05|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. Распрацоўшчыкі імкнуліся стварыць праграму сувязі з нізкай затрымкай, якая аб’ядноўвала б найлепшыя магчымасці іншых VoIP-прыкладанняў, такіх як [[Skype]] і [[TeamSpeak]] <ref name="interview">{{cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Hammer & Chisel pivots to voice comm app for multiplayer mobile games|author=Dean Takahashi|work=VentureBeat|date=2015-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505235325/http://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-05|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. Сэрвіс быў папулярызаваны [[Кіберспартсмен|кіберспартсменамі]], уключаючы вядомых карыстальнікаў [[Twitch]], а таксама гульнявымі супольнасцямі, такімі як [[Star Citizen]] <ref>{{Cite web|url=http://www.gamesindustry.biz/articles/2016-01-26-jason-citron-lands-usd20m-for-discord|title=Jason Citron lands $20m for Discord|author=James Brightman|website=gamesindustry.biz|date=2016-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160618021106/http://www.gamesindustry.biz/articles/2016-01-26-jason-citron-lands-usd20m-for-discord|archive-date=2016-06-18|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. На пачатку 2016 года колькасць зарэгістраваных карыстальнікаў дасягнула больш за 11 млн чалавек, пры гэтым штомесячны прырост карыстальнікаў складаў каля 2 млн <ref>{{Cite news|title=Game chat app Discord crosses 11 million registered users|first=Bryant|last=Francis|url=http://www.gamasutra.com/view/news/276751/Game_chat_app_Discord_crosses_11_million_registered_users.php|access-date=2016-11-23|archive-date=2016-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710053248/http://www.gamasutra.com/view/news/276751/Game_chat_app_Discord_crosses_11_million_registered_users.php}}</ref><ref>{{Cite news|title=Discord — удобный способ общения, который выбрало более 11 млн человек!|url=https://droidbug.com/discord-udobnyiy-sposob-obshheniya-kotoryiy-vyibralo-bolee-11-mln-chelovek/|work=DroidBug|access-date=2016-11-23|language=ru|archive-date=2020-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022054717/https://droidbug.com/discord-udobnyiy-sposob-obshheniya-kotoryiy-vyibralo-bolee-11-mln-chelovek/}}</ref>. У кастрычніку 2017 года быў дададзены [[відэачат]] <ref>{{Cite news|title=Discord makes video chat and screen sharing available to all|url=https://www.engadget.com/2017/10/06/discord-video-chat-screen-share-rollout/|work=Engadget|access-date=2018-05-04|language=en|archive-date=2017-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171208122435/https://www.engadget.com/2017/10/06/discord-video-chat-screen-share-rollout/}}</ref>, а таксама функцыя дэманстрацыі экрана. Па стане на 2018 год максімальная колькасць удзельнікаў у відэаразмове складала 10 чалавек. 11 сакавіка 2020 года кампанія часова, у перыяд [[Самаізаляцыя|самаізаляцыі]], павялічыла максімальную колькасць удзельнікаў відэаразмовы да 50 чалавек <ref>{{Cite news|title=Helping out where we can|url=https://blog.discordapp.com/helping-out-where-we-can-3a5fb7bac77a/|work=Discord|access-date=2020-04-03|language=en}}</ref>. Па стане на 2023 год кожны карыстальнік можа ўсталяваць праграму бясплатна, аднак 23 студзеня 2017 года была дададзена платная падпіска «Discord Nitro <ref>{{Cite web|url=https://discord.com/nitro|title=Nitro Benefits and Features {{!}} Discord|website=discord.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217072950/https://discord.com/nitro|archive-date=2021-02-17|access-date=2023-06-05|url-status=live}}</ref>», якая дазваляе выбіраць персанальны ярлык для ўліковага запісу, усталёўваць анімаваны аватар і выкарыстоўваць анімаваныя [[эмодзі]], а таксама павышаць якасць выявы пры дэманстрацыі экрана і павялічваць ліміт памеру загружаемага файла з 25 да 500 МБ (50 [[МБ]] у Nitro Basic). Ужо ў 2021 годзе з’явілася магчымасць змяняць профільную выяву (банер), «бусціць» серверы (за кошт «Nitro-бустаў» адкрываць новыя магчымасці для ўдзельнікаў сервера), а да эмодзі дадаліся стыкеры (ёсць стандартныя, а таксама тыя, што дадаюцца на серверах за «Nitro-бусты»). Стваральнік Discord Джэйсан Сітрон абвясціў, што платформа больш не будзе абапірацца выключна на геймераў і цяпер будзе прыцягваць людзей з самымі рознымі густамі і інтарэсамі <ref>{{Cite web|url=https://www.igromania.ru/news/95272/Discord_perestanet_byt_platformoy_tolko_dlya_geymerov.html|title=Discord перестанет быть платформой только для геймеров|author=Шевкун, Михаил|date=2020-07-02|publisher=[[Игромания (журнал)|Игромания]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702004042/https://www.igromania.ru/news/95272/Discord_perestanet_byt_platformoy_tolko_dlya_geymerov.html|archive-date=2020-07-02|access-date=2020-07-02|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stopgame.ru/newsdata/43737|title=Discord отходит от своих геймерских корней|author=Воробьёв, Геннадий|date=2020-07-01|publisher=[[StopGame.ru]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703133113/https://stopgame.ru/newsdata/43737|archive-date=2020-07-03|access-date=2020-07-02|url-status=live}}</ref>. У маі 2021 года Discord абвясціў пра змяненне дызайну. Колер фону лагатыпа быў заменены са светла-фіялетавага на сіні, таксама быў абноўлены шрыфт (як у лагатыпе, так і ў настольных праграмах). Акрамя таго, сімвал Discord па імені Клайд стаў меншым і больш акуратным (самі стваральнікі адзначалі, што стары лагатып нават не быў сіметрычным). Карыстальнікі неадназначна ўспрынялі гэтыя змены, адзначаючы, што Discord пайшоў на саступкі рынку ў бок спрашчэння свайго стылю, з-за чаго страціў сваю ўнікальнасць <ref>{{Cite web|url=https://gamemag.ru/news/156997/new-discord-logo-may-2021|title=Редизайн логотипа Discord объяснили {{!}} GameMAG<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526052115/https://gamemag.ru/news/156997/new-discord-logo-may-2021|archive-date=2021-05-26|access-date=2021-05-26|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку 2022 года Discord Nitro Classic быў заменены на Discord Nitro Basic <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.wired.com/story/discord-nitro-basic-activities-apps/|title=Discord Is Making It Easier Than Ever to Discord|first=Adrienne|last=So|website=Wired|date=2022-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221023204737/https://www.wired.com/story/discord-nitro-basic-activities-apps/|archive-date=2022-10-23|access-date=2022-10-24|url-status=live}}</ref>. На пачатку 2024 года Discord падтрымаў глабальную тэндэнцыю на масавыя скарачэнні ў IT-індустрыі, скараціўшы 17% штату (каля 170 чалавек) <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://stopgame.ru/newsdata/61202/discord_sokraschaet_shtat_na_17_okolo_170_chelovek|title=Discord сокращает штат на 17 % — около 170 человек|website=[[StopGame.ru]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112132509/https://stopgame.ru/newsdata/61202/discord_sokraschaet_shtat_na_17_okolo_170_chelovek|archive-date=2024-01-12|access-date=2024-01-12|url-status=live}}</ref>. У верасні 2024 года Discord укараніў скразное шыфраванне аўдыё- і відэазванкоў E2EE, якое выкарыстоўваецца ў шэрагу вядомых месенджараў. Тэхналогія атрымала назву Discord Audio and Video End-to-End Encryption або скарочана [[DAVE]] <ref>{{Cite web|url=https://hi-tech.mail.ru/news/115142-kogda-v-rossii-zablokiruyut-youtube/?from=swap&swap=2|title=В Discord появилось сквозное шифрование звонков|date=2024-09-18|publisher=[[Hi-tech Mail.ru]]|access-date=2024-09-21}}</ref>. 28 красавіка 2025 года Джэйсан Сітрон пакідае пасаду генеральнага дырэктара кампаніі, а на яго месца прыходзіць Хумам Сахніні, былы кіраўнік студыі King, вядомай распрацоўкай гульні «[[Candy Crush Saga]]» <ref>{{Cite web|url=https://habr.com/ru/news/903798/|title=Генеральный директор Discord уходит с поста, а заменит его бывший глава Candy Crush Saga|date=2024-04-24|publisher=hubr.ru|access-date=2024-04-24}}</ref>. 2miwpeek8y7rq39qisi33fupjtfck41 5135730 5135722 2026-05-04T17:37:10Z Janka paŭnočny 167565 удакладненне 5135730 wikitext text/x-wiki {{Картка:Праграма | назва = Discord | лагатып = Discord logo.svg | тып = бесплатное приложение для [[VoIP|голосового]], [[Видеоконференция|видео]]- и текстового общения | аўтар = Джейсан Цытрон | распрацоўшчык = Discord Inc. | інтэрфейс = [[HTML5]] | аперацыйныя сістэмы = [[Windows]], [[macOS]], [[Linux]], [[iOS]], [[Android]], [[iPadOS]] | першы выпуск = 13 мая 2015 | стан = актыўны | сайт = https://discord.com/ }} '''Discord''' — гэта [[Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне|кросплатформенная]] [[прапрыетарная]] [[сістэма імгненных паведамленняў]] (месенджар) з падтрымкай [[VoIP]] і [[відэаканферэнцый]], прызначаная для выкарыстання рознымі супольнасцямі па інтарэсах. Сістэма найбольш папулярная сярод [[Геймер|геймераў]] і вучняў. Распрацоўшчыкам з’яўляецца кампанія Discord Inc. (раней — Hammer & Chisel) з [[Сан-Францыска]] <ref>{{Cite web|url=https://discordapp.com/company|title=Компания|author=Discord Inc.|website=Discord|date=|publisher=|access-date=2019-08-18|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620231906/https://discordapp.com/company|url-status=live}}</ref>. Настольнае кліенцкае прыкладанне на базе фрэймворка Electron рэалізавана для [[Windows]], [[macOS]] і [[Linux]], мабільнае прыкладанне — для [[Android]] і [[iOS]], таксама існуе [[вэб-кліент]]. Серверы месенджара размешчаны ў 11 цэнтрах апрацоўкі дадзеных у розных частках свету. Па стане на 13 мая 2019 года ў месенджары было зарэгістравана больш за 250 млн удзельнікаў пры сярэднім штомесячным [[Анлайн|анлайне]] ў 56 млн карыстальнікаў <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.cnet.com/news/discord-slack-for-gamers-hits-its-fourth-year-at-250-million-registered-users/|title=Discord, Slack for gamers, tops 250 million registered users|author=Ian Sherr|website=|date=2019-05-13|publisher=CNET|access-date=2020-05-25|archive-date=2020-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222042204/https://www.cnet.com/news/discord-slack-for-gamers-hits-its-fourth-year-at-250-million-registered-users/|url-status=live}}</ref>. == Гісторыя == Канцэпцыю Discord стварылі амерыканскі прадпрымальнік [[Джэйсан Сітрон]] і праграміст Станіслаў Вішнеўскі, абодва захопленыя геймеры <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/sites/abrambrown/2020/06/30/discord-was-once-the-alt-rights-favorite-chat-app-now-its-gone-mainstream-and-scored-a-new-35-billion-valuation/|title=Discord Was Once The Alt-Right’s Favorite Chat App. Now It’s Gone Mainstream And Scored A New $3.5 Billion Valuation|first=Abram|last=Brown|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416235017/https://www.forbes.com/sites/abrambrown/2020/06/30/discord-was-once-the-alt-rights-favorite-chat-app-now-its-gone-mainstream-and-scored-a-new-35-billion-valuation/|archive-date=2021-04-16|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref><ref name="vc2">{{Cite web|lang=en|url=https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|title=«Если бы у Skype и Teamspeak появился ребенок со сверхспособностями, которых не было у его родителей»: история Discord — Истории на vc.ru|last=Истории|website=vc.ru|date=2021-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20241008144740/https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|archive-date=2024-10-08|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref>. Сітрон у 2008 годзе выпусціў мабільную гульню Aurora Feint і пазней разам з партнёрамі дапрацаваў адну з сеткавых функцый гэтай гульні да самастойнай платформы [[OpenFeint]] — сацыяльнага сэрвісу, які апісвалі як «[[Xbox Live]] для iPhone». У 2011 годзе сэрвіс набыла японская кампанія Gree; Сітрон некаторы час працягваў працаваць генеральным дырэктарам OpenFeint і ў гэты перыяд пазнаёміўся з Вішнеўскім, які тады быў супрацоўнікам [[Gree]] <ref name="vc3">{{Cite web|lang=en|url=https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|title=«Если бы у Skype и Teamspeak появился ребенок со сверхспособностями, которых не было у его родителей»: история Discord — Истории на vc.ru|last=Истории|website=vc.ru|date=2021-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20241008144740/https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|archive-date=2024-10-08|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref>. Вішнеўскі таксама меў досвед стварэння прыкладанняў і сайтаў для патрэб геймераў — некалі ён лічыўся адным з найлепшых гульцоў у анлайн-гульню [[Final Fantasy XI]] ва ўсім свеце і распрацоўваў уласныя інструменты для зносін з таварышамі па гульні. У перыяд працы ў стартапах [[Крэмніевая даліна|Крамніевая даліна]] ён стварыў гульнявую платформу Guildwork, якая прадастаўляе хостынг для анлайн-супольнасцей геймераў <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.inc.com/guadalupe-gonzalez/30-under-30-2018-discord.html|title=There Are 2.6 Billion Online Gamers in the World. This Startup Just May Connect Them All|first=Guadalupe|last=Gonzalez|website=inc.com|date=2018-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240930220956/https://www.inc.com/guadalupe-gonzalez/30-under-30-2018-discord.html|archive-date=2024-09-30|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref>. У 2012 годзе Джэйсан Сітрон і Станіслаў Вішнеўскі заснавалі кампанію Hammer & Chisel, якая распрацоўвала [[MOBA|MOBA-гульню]] для планшэтаў [[Fates Forever]] — яна была выпушчана ў 2014 годзе. Гульні не ўдалося дасягнуць камерцыйнага поспеху, і ў канцы 2014 года Вішнеўскі прапанаваў партнёру пераарыентаваць кампанію на распрацоўку інструмента для галасавой сувязі геймераў падчас гульняў <ref name="vc">{{Cite web|lang=en|url=https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|title=«Если бы у Skype и Teamspeak появился ребенок со сверхспособностями, которых не было у его родителей»: история Discord — Истории на vc.ru|last=Истории|website=vc.ru|date=2021-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20241008144740/https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|archive-date=2024-10-08|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=http://toucharcade.com/2015/09/14/ex-fates-forever-developers-making-discord-a-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Ex-'Fates Forever' Developers Making 'Discord', a Voice Comm App For Multiplayer Mobile Games|author=Tasos Lazarides|work=TouchArcade|date=2015-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160503153620/http://toucharcade.com/2015/09/14/ex-fates-forever-developers-making-discord-a-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-03|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. Спачатку кампанія атрымала фінансаванне праз праграму падтрымкі стартапаў YouWeb’s 9+ <ref name="interview3">{{cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Hammer & Chisel pivots to voice comm app for multiplayer mobile games|author=Dean Takahashi|work=VentureBeat|date=2015-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505235325/http://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-05|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>, затым прыцягнула інвестыцыі ад [[Benchmark]] і [[Tencent]] <ref name="interview2">{{cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Hammer & Chisel pivots to voice comm app for multiplayer mobile games|author=Dean Takahashi|work=VentureBeat|date=2015-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505235325/http://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-05|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. Распрацоўшчыкі імкнуліся стварыць праграму сувязі з нізкай затрымкай, якая аб’ядноўвала б найлепшыя магчымасці іншых VoIP-прыкладанняў, такіх як [[Skype]] і [[TeamSpeak]] <ref name="interview">{{cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Hammer & Chisel pivots to voice comm app for multiplayer mobile games|author=Dean Takahashi|work=VentureBeat|date=2015-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505235325/http://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-05|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. Сэрвіс быў папулярызаваны [[Кіберспартсмен|кіберспартсменамі]], уключаючы вядомых карыстальнікаў [[Twitch]], а таксама гульнявымі супольнасцямі, такімі як [[Star Citizen]] <ref>{{Cite web|url=http://www.gamesindustry.biz/articles/2016-01-26-jason-citron-lands-usd20m-for-discord|title=Jason Citron lands $20m for Discord|author=James Brightman|website=gamesindustry.biz|date=2016-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160618021106/http://www.gamesindustry.biz/articles/2016-01-26-jason-citron-lands-usd20m-for-discord|archive-date=2016-06-18|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. На пачатку 2016 года колькасць зарэгістраваных карыстальнікаў дасягнула больш за 11 млн чалавек, пры гэтым штомесячны прырост карыстальнікаў складаў каля 2 млн <ref>{{Cite news|title=Game chat app Discord crosses 11 million registered users|first=Bryant|last=Francis|url=http://www.gamasutra.com/view/news/276751/Game_chat_app_Discord_crosses_11_million_registered_users.php|access-date=2016-11-23|archive-date=2016-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710053248/http://www.gamasutra.com/view/news/276751/Game_chat_app_Discord_crosses_11_million_registered_users.php}}</ref><ref>{{Cite news|title=Discord — удобный способ общения, который выбрало более 11 млн человек!|url=https://droidbug.com/discord-udobnyiy-sposob-obshheniya-kotoryiy-vyibralo-bolee-11-mln-chelovek/|work=DroidBug|access-date=2016-11-23|language=ru|archive-date=2020-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022054717/https://droidbug.com/discord-udobnyiy-sposob-obshheniya-kotoryiy-vyibralo-bolee-11-mln-chelovek/}}</ref>. У кастрычніку 2017 года быў дададзены [[відэачат]] <ref>{{Cite news|title=Discord makes video chat and screen sharing available to all|url=https://www.engadget.com/2017/10/06/discord-video-chat-screen-share-rollout/|work=Engadget|access-date=2018-05-04|language=en|archive-date=2017-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171208122435/https://www.engadget.com/2017/10/06/discord-video-chat-screen-share-rollout/}}</ref>, а таксама функцыя дэманстрацыі экрана. Па стане на 2018 год максімальная колькасць удзельнікаў у відэаразмове складала 10 чалавек. 11 сакавіка 2020 года кампанія часова, у перыяд [[Самаізаляцыя|самаізаляцыі]], павялічыла максімальную колькасць удзельнікаў відэаразмовы да 50 чалавек <ref>{{Cite news|title=Helping out where we can|url=https://blog.discordapp.com/helping-out-where-we-can-3a5fb7bac77a/|work=Discord|access-date=2020-04-03|language=en}}</ref>. Па стане на 2023 год кожны карыстальнік можа ўсталяваць праграму бясплатна, аднак 23 студзеня 2017 года была дададзена платная падпіска «Discord Nitro <ref>{{Cite web|url=https://discord.com/nitro|title=Nitro Benefits and Features {{!}} Discord|website=discord.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217072950/https://discord.com/nitro|archive-date=2021-02-17|access-date=2023-06-05|url-status=live}}</ref>», якая дазваляе выбіраць персанальны ярлык для ўліковага запісу, усталёўваць анімаваны аватар і выкарыстоўваць анімаваныя [[эмодзі]], а таксама павышаць якасць выявы пры дэманстрацыі экрана і павялічваць ліміт памеру загружаемага файла з 25 да 500 МБ (50 [[МБ]] у Nitro Basic). Ужо ў 2021 годзе з’явілася магчымасць змяняць профільную выяву (банер), «бусціць» серверы (за кошт «Nitro-бустаў» адкрываць новыя магчымасці для ўдзельнікаў сервера), а да эмодзі дадаліся стыкеры (ёсць стандартныя, а таксама тыя, што дадаюцца на серверах за «Nitro-бусты»). Стваральнік Discord Джэйсан Сітрон абвясціў, што платформа больш не будзе абапірацца выключна на геймераў і цяпер будзе прыцягваць людзей з самымі рознымі густамі і інтарэсамі <ref>{{Cite web|url=https://www.igromania.ru/news/95272/Discord_perestanet_byt_platformoy_tolko_dlya_geymerov.html|title=Discord перестанет быть платформой только для геймеров|author=Шевкун, Михаил|date=2020-07-02|publisher=[[Игромания (журнал)|Игромания]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702004042/https://www.igromania.ru/news/95272/Discord_perestanet_byt_platformoy_tolko_dlya_geymerov.html|archive-date=2020-07-02|access-date=2020-07-02|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stopgame.ru/newsdata/43737|title=Discord отходит от своих геймерских корней|author=Воробьёв, Геннадий|date=2020-07-01|publisher=[[StopGame.ru]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703133113/https://stopgame.ru/newsdata/43737|archive-date=2020-07-03|access-date=2020-07-02|url-status=live}}</ref>. У маі 2021 года Discord абвясціў пра змяненне дызайну. Колер фону лагатыпа быў заменены са светла-фіялетавага на сіні, таксама быў абноўлены шрыфт (як у лагатыпе, так і ў настольных праграмах). Акрамя таго, сімвал Discord па імені Клайд стаў меншым і больш акуратным (самі стваральнікі адзначалі, што стары лагатып нават не быў сіметрычным). Карыстальнікі неадназначна ўспрынялі гэтыя змены, адзначаючы, што Discord пайшоў на саступкі рынку ў бок спрашчэння свайго стылю, з-за чаго страціў сваю ўнікальнасць <ref>{{Cite web|url=https://gamemag.ru/news/156997/new-discord-logo-may-2021|title=Редизайн логотипа Discord объяснили {{!}} GameMAG<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526052115/https://gamemag.ru/news/156997/new-discord-logo-may-2021|archive-date=2021-05-26|access-date=2021-05-26|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку 2022 года Discord Nitro Classic быў заменены на Discord Nitro Basic <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.wired.com/story/discord-nitro-basic-activities-apps/|title=Discord Is Making It Easier Than Ever to Discord|first=Adrienne|last=So|website=Wired|date=2022-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221023204737/https://www.wired.com/story/discord-nitro-basic-activities-apps/|archive-date=2022-10-23|access-date=2022-10-24|url-status=live}}</ref>. На пачатку 2024 года Discord падтрымаў глабальную тэндэнцыю на масавыя скарачэнні ў IT-індустрыі, скараціўшы 17% штату (каля 170 чалавек) <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://stopgame.ru/newsdata/61202/discord_sokraschaet_shtat_na_17_okolo_170_chelovek|title=Discord сокращает штат на 17 % — около 170 человек|website=[[StopGame.ru]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112132509/https://stopgame.ru/newsdata/61202/discord_sokraschaet_shtat_na_17_okolo_170_chelovek|archive-date=2024-01-12|access-date=2024-01-12|url-status=live}}</ref>. У верасні 2024 года Discord укараніў скразное шыфраванне аўдыё- і відэазванкоў E2EE, якое выкарыстоўваецца ў шэрагу вядомых месенджараў. Тэхналогія атрымала назву Discord Audio and Video End-to-End Encryption або скарочана [[DAVE]] <ref>{{Cite web|url=https://hi-tech.mail.ru/news/115142-kogda-v-rossii-zablokiruyut-youtube/?from=swap&swap=2|title=В Discord появилось сквозное шифрование звонков|date=2024-09-18|publisher=[[Hi-tech Mail.ru]]|access-date=2024-09-21}}</ref>. 28 красавіка 2025 года Джэйсан Сітрон пакідае пасаду генеральнага дырэктара кампаніі, а на яго месца прыходзіць Хумам Сахніні, былы кіраўнік студыі King, вядомай распрацоўкай гульні «[[Candy Crush Saga]]» <ref>{{Cite web|url=https://habr.com/ru/news/903798/|title=Генеральный директор Discord уходит с поста, а заменит его бывший глава Candy Crush Saga|date=2024-04-24|publisher=hubr.ru|access-date=2024-04-24}}</ref>. atu1y1uk6415nprvkp1q6atpr8co3vd 5135787 5135730 2026-05-04T18:58:59Z JerzyKundrat 174 5135787 wikitext text/x-wiki {{Картка:Праграма | назва = Discord | лагатып = Discord logo.svg | тып = бесплатное приложение для [[VoIP|голосового]], [[Видеоконференция|видео]]- и текстового общения | аўтар = Джейсан Цытрон | распрацоўшчык = Discord Inc. | інтэрфейс = [[HTML5]] | аперацыйныя сістэмы = [[Windows]], [[macOS]], [[Linux]], [[iOS]], [[Android]], [[iPadOS]] | першы выпуск = 13 мая 2015 | стан = актыўны | сайт = https://discord.com/ }} '''Discord''' — гэта [[Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне|кросплатформенная]] [[прапрыетарная]] [[сістэма імгненных паведамленняў]] (месенджар) з падтрымкай [[VoIP]] і [[відэаканферэнцый]], прызначаная для выкарыстання рознымі супольнасцямі па інтарэсах. Сістэма найбольш папулярная сярод [[Геймер|геймераў]] і вучняў. Распрацоўшчыкам з’яўляецца кампанія Discord Inc. (раней — Hammer & Chisel) з [[Сан-Францыска]] <ref>{{Cite web|url=https://discordapp.com/company|title=Компания|author=Discord Inc.|website=Discord|date=|publisher=|access-date=2019-08-18|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620231906/https://discordapp.com/company|url-status=live}}</ref>. Настольнае кліенцкае прыкладанне на базе фрэймворка Electron рэалізавана для [[Windows]], [[macOS]] і [[Linux]], мабільнае прыкладанне — для [[Android]] і [[iOS]], таксама існуе [[вэб-кліент]]. Серверы месенджара размешчаны ў 11 цэнтрах апрацоўкі дадзеных у розных частках свету. Па стане на 13 мая 2019 года ў месенджары было зарэгістравана больш за 250 млн удзельнікаў пры сярэднім штомесячным [[Анлайн|анлайне]] ў 56 млн карыстальнікаў <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.cnet.com/news/discord-slack-for-gamers-hits-its-fourth-year-at-250-million-registered-users/|title=Discord, Slack for gamers, tops 250 million registered users|author=Ian Sherr|website=|date=2019-05-13|publisher=CNET|access-date=2020-05-25|archive-date=2020-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222042204/https://www.cnet.com/news/discord-slack-for-gamers-hits-its-fourth-year-at-250-million-registered-users/|url-status=live}}</ref>. == Гісторыя == Канцэпцыю Discord стварылі амерыканскі прадпрымальнік [[Джэйсан Сітрон]] і праграміст Станіслаў Вішнеўскі, абодва захопленыя геймеры <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/sites/abrambrown/2020/06/30/discord-was-once-the-alt-rights-favorite-chat-app-now-its-gone-mainstream-and-scored-a-new-35-billion-valuation/|title=Discord Was Once The Alt-Right’s Favorite Chat App. Now It’s Gone Mainstream And Scored A New $3.5 Billion Valuation|first=Abram|last=Brown|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416235017/https://www.forbes.com/sites/abrambrown/2020/06/30/discord-was-once-the-alt-rights-favorite-chat-app-now-its-gone-mainstream-and-scored-a-new-35-billion-valuation/|archive-date=2021-04-16|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref><ref name="vc2">{{Cite web|lang=en|url=https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|title=«Если бы у Skype и Teamspeak появился ребенок со сверхспособностями, которых не было у его родителей»: история Discord — Истории на vc.ru|last=Истории|website=vc.ru|date=2021-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20241008144740/https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|archive-date=2024-10-08|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref>. Сітрон у 2008 годзе выпусціў мабільную гульню Aurora Feint і пазней разам з партнёрамі дапрацаваў адну з сеткавых функцый гэтай гульні да самастойнай платформы [[OpenFeint]] — сацыяльнага сэрвісу, які апісвалі як «[[Xbox Live]] для iPhone». У 2011 годзе сэрвіс набыла японская кампанія Gree; Сітрон некаторы час працягваў працаваць генеральным дырэктарам OpenFeint і ў гэты перыяд пазнаёміўся з Вішнеўскім, які тады быў супрацоўнікам [[Gree]] <ref name="vc3">{{Cite web|lang=en|url=https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|title=«Если бы у Skype и Teamspeak появился ребенок со сверхспособностями, которых не было у его родителей»: история Discord — Истории на vc.ru|last=Истории|website=vc.ru|date=2021-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20241008144740/https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|archive-date=2024-10-08|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref>. Вішнеўскі таксама меў досвед стварэння прыкладанняў і сайтаў для патрэб геймераў — некалі ён лічыўся адным з найлепшых гульцоў у анлайн-гульню [[Final Fantasy XI]] ва ўсім свеце і распрацоўваў уласныя інструменты для зносін з таварышамі па гульні. У перыяд працы ў стартапах [[Крэмніевая даліна|Крамніевая даліна]] ён стварыў гульнявую платформу Guildwork, якая прадастаўляе хостынг для анлайн-супольнасцей геймераў <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.inc.com/guadalupe-gonzalez/30-under-30-2018-discord.html|title=There Are 2.6 Billion Online Gamers in the World. This Startup Just May Connect Them All|first=Guadalupe|last=Gonzalez|website=inc.com|date=2018-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240930220956/https://www.inc.com/guadalupe-gonzalez/30-under-30-2018-discord.html|archive-date=2024-09-30|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref>. У 2012 годзе Джэйсан Сітрон і Станіслаў Вішнеўскі заснавалі кампанію Hammer & Chisel, якая распрацоўвала [[MOBA|MOBA-гульню]] для планшэтаў [[Fates Forever]] — яна была выпушчана ў 2014 годзе. Гульні не ўдалося дасягнуць камерцыйнага поспеху, і ў канцы 2014 года Вішнеўскі прапанаваў партнёру пераарыентаваць кампанію на распрацоўку інструмента для галасавой сувязі геймераў падчас гульняў <ref name="vc">{{Cite web|lang=en|url=https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|title=«Если бы у Skype и Teamspeak появился ребенок со сверхспособностями, которых не было у его родителей»: история Discord — Истории на vc.ru|last=Истории|website=vc.ru|date=2021-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20241008144740/https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|archive-date=2024-10-08|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=http://toucharcade.com/2015/09/14/ex-fates-forever-developers-making-discord-a-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Ex-'Fates Forever' Developers Making 'Discord', a Voice Comm App For Multiplayer Mobile Games|author=Tasos Lazarides|work=TouchArcade|date=2015-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160503153620/http://toucharcade.com/2015/09/14/ex-fates-forever-developers-making-discord-a-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-03|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. Спачатку кампанія атрымала фінансаванне праз праграму падтрымкі стартапаў YouWeb’s 9+ <ref name="interview3">{{cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Hammer & Chisel pivots to voice comm app for multiplayer mobile games|author=Dean Takahashi|work=VentureBeat|date=2015-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505235325/http://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-05|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>, затым прыцягнула інвестыцыі ад [[Benchmark]] і [[Tencent]] <ref name="interview2">{{cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Hammer & Chisel pivots to voice comm app for multiplayer mobile games|author=Dean Takahashi|work=VentureBeat|date=2015-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505235325/http://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-05|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. Распрацоўшчыкі імкнуліся стварыць праграму сувязі з нізкай затрымкай, якая аб’ядноўвала б найлепшыя магчымасці іншых VoIP-прыкладанняў, такіх як [[Skype]] і [[TeamSpeak]] <ref name="interview">{{cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Hammer & Chisel pivots to voice comm app for multiplayer mobile games|author=Dean Takahashi|work=VentureBeat|date=2015-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505235325/http://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-05|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. Сэрвіс быў папулярызаваны [[Кіберспартсмен|кіберспартсменамі]], уключаючы вядомых карыстальнікаў [[Twitch]], а таксама гульнявымі супольнасцямі, такімі як [[Star Citizen]] <ref>{{Cite web|url=http://www.gamesindustry.biz/articles/2016-01-26-jason-citron-lands-usd20m-for-discord|title=Jason Citron lands $20m for Discord|author=James Brightman|website=gamesindustry.biz|date=2016-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160618021106/http://www.gamesindustry.biz/articles/2016-01-26-jason-citron-lands-usd20m-for-discord|archive-date=2016-06-18|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. На пачатку 2016 года колькасць зарэгістраваных карыстальнікаў дасягнула больш за 11 млн чалавек, пры гэтым штомесячны прырост карыстальнікаў складаў каля 2 млн <ref>{{Cite news|title=Game chat app Discord crosses 11 million registered users|first=Bryant|last=Francis|url=http://www.gamasutra.com/view/news/276751/Game_chat_app_Discord_crosses_11_million_registered_users.php|access-date=2016-11-23|archive-date=2016-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710053248/http://www.gamasutra.com/view/news/276751/Game_chat_app_Discord_crosses_11_million_registered_users.php}}</ref><ref>{{Cite news|title=Discord — удобный способ общения, который выбрало более 11 млн человек!|url=https://droidbug.com/discord-udobnyiy-sposob-obshheniya-kotoryiy-vyibralo-bolee-11-mln-chelovek/|work=DroidBug|access-date=2016-11-23|language=ru|archive-date=2020-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022054717/https://droidbug.com/discord-udobnyiy-sposob-obshheniya-kotoryiy-vyibralo-bolee-11-mln-chelovek/}}</ref>. У кастрычніку 2017 года быў дададзены [[відэачат]] <ref>{{Cite news|title=Discord makes video chat and screen sharing available to all|url=https://www.engadget.com/2017/10/06/discord-video-chat-screen-share-rollout/|work=Engadget|access-date=2018-05-04|language=en|archive-date=2017-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171208122435/https://www.engadget.com/2017/10/06/discord-video-chat-screen-share-rollout/}}</ref>, а таксама функцыя дэманстрацыі экрана. Па стане на 2018 год максімальная колькасць удзельнікаў у відэаразмове складала 10 чалавек. 11 сакавіка 2020 года кампанія часова, у перыяд [[Самаізаляцыя|самаізаляцыі]], павялічыла максімальную колькасць удзельнікаў відэаразмовы да 50 чалавек <ref>{{Cite news|title=Helping out where we can|url=https://blog.discordapp.com/helping-out-where-we-can-3a5fb7bac77a/|work=Discord|access-date=2020-04-03|language=en}}</ref>. Па стане на 2023 год кожны карыстальнік можа ўсталяваць праграму бясплатна, аднак 23 студзеня 2017 года была дададзена платная падпіска «Discord Nitro <ref>{{Cite web|url=https://discord.com/nitro|title=Nitro Benefits and Features {{!}} Discord|website=discord.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217072950/https://discord.com/nitro|archive-date=2021-02-17|access-date=2023-06-05|url-status=live}}</ref>», якая дазваляе выбіраць персанальны ярлык для ўліковага запісу, усталёўваць анімаваны аватар і выкарыстоўваць анімаваныя [[эмодзі]], а таксама павышаць якасць выявы пры дэманстрацыі экрана і павялічваць ліміт памеру загружаемага файла з 25 да 500 МБ (50 [[МБ]] у Nitro Basic). Ужо ў 2021 годзе з’явілася магчымасць змяняць профільную выяву (банер), «бусціць» серверы (за кошт «Nitro-бустаў» адкрываць новыя магчымасці для ўдзельнікаў сервера), а да эмодзі дадаліся стыкеры (ёсць стандартныя, а таксама тыя, што дадаюцца на серверах за «Nitro-бусты»). Стваральнік Discord Джэйсан Сітрон абвясціў, што платформа больш не будзе абапірацца выключна на геймераў і цяпер будзе прыцягваць людзей з самымі рознымі густамі і інтарэсамі <ref>{{Cite web|url=https://www.igromania.ru/news/95272/Discord_perestanet_byt_platformoy_tolko_dlya_geymerov.html|title=Discord перестанет быть платформой только для геймеров|author=Шевкун, Михаил|date=2020-07-02|publisher=[[Игромания (журнал)|Игромания]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702004042/https://www.igromania.ru/news/95272/Discord_perestanet_byt_platformoy_tolko_dlya_geymerov.html|archive-date=2020-07-02|access-date=2020-07-02|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stopgame.ru/newsdata/43737|title=Discord отходит от своих геймерских корней|author=Воробьёв, Геннадий|date=2020-07-01|publisher=[[StopGame.ru]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703133113/https://stopgame.ru/newsdata/43737|archive-date=2020-07-03|access-date=2020-07-02|url-status=live}}</ref>. У маі 2021 года Discord абвясціў пра змяненне дызайну. Колер фону лагатыпа быў заменены са светла-фіялетавага на сіні, таксама быў абноўлены шрыфт (як у лагатыпе, так і ў настольных праграмах). Акрамя таго, сімвал Discord па імені Клайд стаў меншым і больш акуратным (самі стваральнікі адзначалі, што стары лагатып нават не быў сіметрычным). Карыстальнікі неадназначна ўспрынялі гэтыя змены, адзначаючы, што Discord пайшоў на саступкі рынку ў бок спрашчэння свайго стылю, з-за чаго страціў сваю ўнікальнасць <ref>{{Cite web|url=https://gamemag.ru/news/156997/new-discord-logo-may-2021|title=Редизайн логотипа Discord объяснили {{!}} GameMAG<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526052115/https://gamemag.ru/news/156997/new-discord-logo-may-2021|archive-date=2021-05-26|access-date=2021-05-26|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку 2022 года Discord Nitro Classic быў заменены на Discord Nitro Basic <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.wired.com/story/discord-nitro-basic-activities-apps/|title=Discord Is Making It Easier Than Ever to Discord|first=Adrienne|last=So|website=Wired|date=2022-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221023204737/https://www.wired.com/story/discord-nitro-basic-activities-apps/|archive-date=2022-10-23|access-date=2022-10-24|url-status=live}}</ref>. На пачатку 2024 года Discord падтрымаў глабальную тэндэнцыю на масавыя скарачэнні ў IT-індустрыі, скараціўшы 17% штату (каля 170 чалавек) <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://stopgame.ru/newsdata/61202/discord_sokraschaet_shtat_na_17_okolo_170_chelovek|title=Discord сокращает штат на 17 % — около 170 человек|website=[[StopGame.ru]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112132509/https://stopgame.ru/newsdata/61202/discord_sokraschaet_shtat_na_17_okolo_170_chelovek|archive-date=2024-01-12|access-date=2024-01-12|url-status=live}}</ref>. У верасні 2024 года Discord укараніў скразное шыфраванне аўдыё- і відэазванкоў E2EE, якое выкарыстоўваецца ў шэрагу вядомых месенджараў. Тэхналогія атрымала назву Discord Audio and Video End-to-End Encryption або скарочана [[DAVE]] <ref>{{Cite web|url=https://hi-tech.mail.ru/news/115142-kogda-v-rossii-zablokiruyut-youtube/?from=swap&swap=2|title=В Discord появилось сквозное шифрование звонков|date=2024-09-18|publisher=[[Hi-tech Mail.ru]]|access-date=2024-09-21}}</ref>. 28 красавіка 2025 года Джэйсан Сітрон пакідае пасаду генеральнага дырэктара кампаніі, а на яго месца прыходзіць Хумам Сахніні, былы кіраўнік студыі King, вядомай распрацоўкай гульні «[[Candy Crush Saga]]» <ref>{{Cite web|url=https://habr.com/ru/news/903798/|title=Генеральный директор Discord уходит с поста, а заменит его бывший глава Candy Crush Saga|date=2024-04-24|publisher=hubr.ru|access-date=2024-04-24}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|discord.com|Discord}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Месенджары}} 8yv6ijgh6nq6bdzcdgsvpcocm2zubxn 5135788 5135787 2026-05-04T19:01:51Z JerzyKundrat 174 вернута сцёртая інфармацыя 5135788 wikitext text/x-wiki {{Картка:Праграма | назва = Discord | лагатып = Discord logo.svg | тып = бесплатное приложение для [[VoIP|голосового]], [[Видеоконференция|видео]]- и текстового общения | аўтар = Джейсан Цытрон | распрацоўшчык = Discord Inc. | інтэрфейс = [[HTML5]] | аперацыйныя сістэмы = [[Windows]], [[macOS]], [[Linux]], [[iOS]], [[Android]], [[iPadOS]] | першы выпуск = 13 мая 2015 | стан = актыўны | сайт = https://discord.com/ }} '''Discord''' — бясплатнае прапрыетарнае [[праграмнае забеспячэнне]] з закрытым кодам, [[чат|чат-сэрвіс]] з функцыяй галасавых званкоў і [[сацыяльная сетка]]. Гэта [[Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне|кросплатформенная]] [[прапрыетарная]] [[сістэма імгненных паведамленняў]] (месенджар) з падтрымкай [[VoIP]] і [[відэаканферэнцый]], прызначаная для выкарыстання рознымі супольнасцямі па інтарэсах. Першапачаткова праграма была арыентаваная на карыстальнікаў [[камп’ютарная гульня|камп’ютарных гульняў]], але выкарыстоўваецца і іншымі супольнасцямі па інтарэсах. Сістэма найбольш папулярная сярод [[Геймер|геймераў]] і вучняў. Распрацоўшчыкам з’яўляецца кампанія Discord Inc. (раней — Hammer & Chisel) з [[Сан-Францыска]] <ref>{{Cite web|url=https://discordapp.com/company|title=Компания|author=Discord Inc.|website=Discord|date=|publisher=|access-date=2019-08-18|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620231906/https://discordapp.com/company|url-status=live}}</ref>. Настольнае кліенцкае прыкладанне на базе фрэймворка Electron рэалізавана для [[Windows]], [[macOS]] і [[Linux]], мабільнае прыкладанне — для [[Android]] і [[iOS]], таксама існуе [[вэб-кліент]]. Серверы месенджара размешчаны ў 11 цэнтрах апрацоўкі дадзеных у розных частках свету. Па стане на 13 мая 2019 года ў месенджары было зарэгістравана больш за 250 млн удзельнікаў пры сярэднім штомесячным [[Анлайн|анлайне]] ў 56 млн карыстальнікаў <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.cnet.com/news/discord-slack-for-gamers-hits-its-fourth-year-at-250-million-registered-users/|title=Discord, Slack for gamers, tops 250 million registered users|author=Ian Sherr|website=|date=2019-05-13|publisher=CNET|access-date=2020-05-25|archive-date=2020-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222042204/https://www.cnet.com/news/discord-slack-for-gamers-hits-its-fourth-year-at-250-million-registered-users/|url-status=live}}</ref>. == Гісторыя == Канцэпцыю Discord стварылі амерыканскі прадпрымальнік [[Джэйсан Сітрон]] і праграміст Станіслаў Вішнеўскі, абодва захопленыя геймеры <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/sites/abrambrown/2020/06/30/discord-was-once-the-alt-rights-favorite-chat-app-now-its-gone-mainstream-and-scored-a-new-35-billion-valuation/|title=Discord Was Once The Alt-Right’s Favorite Chat App. Now It’s Gone Mainstream And Scored A New $3.5 Billion Valuation|first=Abram|last=Brown|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416235017/https://www.forbes.com/sites/abrambrown/2020/06/30/discord-was-once-the-alt-rights-favorite-chat-app-now-its-gone-mainstream-and-scored-a-new-35-billion-valuation/|archive-date=2021-04-16|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref><ref name="vc2">{{Cite web|lang=en|url=https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|title=«Если бы у Skype и Teamspeak появился ребенок со сверхспособностями, которых не было у его родителей»: история Discord — Истории на vc.ru|last=Истории|website=vc.ru|date=2021-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20241008144740/https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|archive-date=2024-10-08|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref>. Сітрон у 2008 годзе выпусціў мабільную гульню Aurora Feint і пазней разам з партнёрамі дапрацаваў адну з сеткавых функцый гэтай гульні да самастойнай платформы [[OpenFeint]] — сацыяльнага сэрвісу, які апісвалі як «[[Xbox Live]] для iPhone». У 2011 годзе сэрвіс набыла японская кампанія Gree; Сітрон некаторы час працягваў працаваць генеральным дырэктарам OpenFeint і ў гэты перыяд пазнаёміўся з Вішнеўскім, які тады быў супрацоўнікам [[Gree]] <ref name="vc3">{{Cite web|lang=en|url=https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|title=«Если бы у Skype и Teamspeak появился ребенок со сверхспособностями, которых не было у его родителей»: история Discord — Истории на vc.ru|last=Истории|website=vc.ru|date=2021-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20241008144740/https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|archive-date=2024-10-08|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref>. Вішнеўскі таксама меў досвед стварэння прыкладанняў і сайтаў для патрэб геймераў — некалі ён лічыўся адным з найлепшых гульцоў у анлайн-гульню [[Final Fantasy XI]] ва ўсім свеце і распрацоўваў уласныя інструменты для зносін з таварышамі па гульні. У перыяд працы ў стартапах [[Крэмніевая даліна|Крамніевая даліна]] ён стварыў гульнявую платформу Guildwork, якая прадастаўляе хостынг для анлайн-супольнасцей геймераў <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.inc.com/guadalupe-gonzalez/30-under-30-2018-discord.html|title=There Are 2.6 Billion Online Gamers in the World. This Startup Just May Connect Them All|first=Guadalupe|last=Gonzalez|website=inc.com|date=2018-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240930220956/https://www.inc.com/guadalupe-gonzalez/30-under-30-2018-discord.html|archive-date=2024-09-30|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref>. У 2012 годзе Джэйсан Сітрон і Станіслаў Вішнеўскі заснавалі кампанію Hammer & Chisel, якая распрацоўвала [[MOBA|MOBA-гульню]] для планшэтаў [[Fates Forever]] — яна была выпушчана ў 2014 годзе. Гульні не ўдалося дасягнуць камерцыйнага поспеху, і ў канцы 2014 года Вішнеўскі прапанаваў партнёру пераарыентаваць кампанію на распрацоўку інструмента для галасавой сувязі геймераў падчас гульняў <ref name="vc">{{Cite web|lang=en|url=https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|title=«Если бы у Skype и Teamspeak появился ребенок со сверхспособностями, которых не было у его родителей»: история Discord — Истории на vc.ru|last=Истории|website=vc.ru|date=2021-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20241008144740/https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|archive-date=2024-10-08|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=http://toucharcade.com/2015/09/14/ex-fates-forever-developers-making-discord-a-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Ex-'Fates Forever' Developers Making 'Discord', a Voice Comm App For Multiplayer Mobile Games|author=Tasos Lazarides|work=TouchArcade|date=2015-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160503153620/http://toucharcade.com/2015/09/14/ex-fates-forever-developers-making-discord-a-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-03|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. Спачатку кампанія атрымала фінансаванне праз праграму падтрымкі стартапаў YouWeb’s 9+ <ref name="interview3">{{cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Hammer & Chisel pivots to voice comm app for multiplayer mobile games|author=Dean Takahashi|work=VentureBeat|date=2015-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505235325/http://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-05|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>, затым прыцягнула інвестыцыі ад [[Benchmark]] і [[Tencent]] <ref name="interview2">{{cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Hammer & Chisel pivots to voice comm app for multiplayer mobile games|author=Dean Takahashi|work=VentureBeat|date=2015-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505235325/http://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-05|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. Распрацоўшчыкі імкнуліся стварыць праграму сувязі з нізкай затрымкай, якая аб’ядноўвала б найлепшыя магчымасці іншых VoIP-прыкладанняў, такіх як [[Skype]] і [[TeamSpeak]] <ref name="interview">{{cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Hammer & Chisel pivots to voice comm app for multiplayer mobile games|author=Dean Takahashi|work=VentureBeat|date=2015-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505235325/http://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-05|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. Сэрвіс быў папулярызаваны [[Кіберспартсмен|кіберспартсменамі]], уключаючы вядомых карыстальнікаў [[Twitch]], а таксама гульнявымі супольнасцямі, такімі як [[Star Citizen]] <ref>{{Cite web|url=http://www.gamesindustry.biz/articles/2016-01-26-jason-citron-lands-usd20m-for-discord|title=Jason Citron lands $20m for Discord|author=James Brightman|website=gamesindustry.biz|date=2016-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160618021106/http://www.gamesindustry.biz/articles/2016-01-26-jason-citron-lands-usd20m-for-discord|archive-date=2016-06-18|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. На пачатку 2016 года колькасць зарэгістраваных карыстальнікаў дасягнула больш за 11 млн чалавек, пры гэтым штомесячны прырост карыстальнікаў складаў каля 2 млн <ref>{{Cite news|title=Game chat app Discord crosses 11 million registered users|first=Bryant|last=Francis|url=http://www.gamasutra.com/view/news/276751/Game_chat_app_Discord_crosses_11_million_registered_users.php|access-date=2016-11-23|archive-date=2016-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710053248/http://www.gamasutra.com/view/news/276751/Game_chat_app_Discord_crosses_11_million_registered_users.php}}</ref><ref>{{Cite news|title=Discord — удобный способ общения, который выбрало более 11 млн человек!|url=https://droidbug.com/discord-udobnyiy-sposob-obshheniya-kotoryiy-vyibralo-bolee-11-mln-chelovek/|work=DroidBug|access-date=2016-11-23|language=ru|archive-date=2020-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022054717/https://droidbug.com/discord-udobnyiy-sposob-obshheniya-kotoryiy-vyibralo-bolee-11-mln-chelovek/}}</ref>. У кастрычніку 2017 года быў дададзены [[відэачат]] <ref>{{Cite news|title=Discord makes video chat and screen sharing available to all|url=https://www.engadget.com/2017/10/06/discord-video-chat-screen-share-rollout/|work=Engadget|access-date=2018-05-04|language=en|archive-date=2017-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171208122435/https://www.engadget.com/2017/10/06/discord-video-chat-screen-share-rollout/}}</ref>, а таксама функцыя дэманстрацыі экрана. Па стане на 2018 год максімальная колькасць удзельнікаў у відэаразмове складала 10 чалавек. 11 сакавіка 2020 года кампанія часова, у перыяд [[Самаізаляцыя|самаізаляцыі]], павялічыла максімальную колькасць удзельнікаў відэаразмовы да 50 чалавек <ref>{{Cite news|title=Helping out where we can|url=https://blog.discordapp.com/helping-out-where-we-can-3a5fb7bac77a/|work=Discord|access-date=2020-04-03|language=en}}</ref>. Па стане на 2023 год кожны карыстальнік можа ўсталяваць праграму бясплатна, аднак 23 студзеня 2017 года была дададзена платная падпіска «Discord Nitro <ref>{{Cite web|url=https://discord.com/nitro|title=Nitro Benefits and Features {{!}} Discord|website=discord.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217072950/https://discord.com/nitro|archive-date=2021-02-17|access-date=2023-06-05|url-status=live}}</ref>», якая дазваляе выбіраць персанальны ярлык для ўліковага запісу, усталёўваць анімаваны аватар і выкарыстоўваць анімаваныя [[эмодзі]], а таксама павышаць якасць выявы пры дэманстрацыі экрана і павялічваць ліміт памеру загружаемага файла з 25 да 500 МБ (50 [[МБ]] у Nitro Basic). Ужо ў 2021 годзе з’явілася магчымасць змяняць профільную выяву (банер), «бусціць» серверы (за кошт «Nitro-бустаў» адкрываць новыя магчымасці для ўдзельнікаў сервера), а да эмодзі дадаліся стыкеры (ёсць стандартныя, а таксама тыя, што дадаюцца на серверах за «Nitro-бусты»). Стваральнік Discord Джэйсан Сітрон абвясціў, што платформа больш не будзе абапірацца выключна на геймераў і цяпер будзе прыцягваць людзей з самымі рознымі густамі і інтарэсамі <ref>{{Cite web|url=https://www.igromania.ru/news/95272/Discord_perestanet_byt_platformoy_tolko_dlya_geymerov.html|title=Discord перестанет быть платформой только для геймеров|author=Шевкун, Михаил|date=2020-07-02|publisher=[[Игромания (журнал)|Игромания]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702004042/https://www.igromania.ru/news/95272/Discord_perestanet_byt_platformoy_tolko_dlya_geymerov.html|archive-date=2020-07-02|access-date=2020-07-02|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stopgame.ru/newsdata/43737|title=Discord отходит от своих геймерских корней|author=Воробьёв, Геннадий|date=2020-07-01|publisher=[[StopGame.ru]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703133113/https://stopgame.ru/newsdata/43737|archive-date=2020-07-03|access-date=2020-07-02|url-status=live}}</ref>. У маі 2021 года Discord абвясціў пра змяненне дызайну. Колер фону лагатыпа быў заменены са светла-фіялетавага на сіні, таксама быў абноўлены шрыфт (як у лагатыпе, так і ў настольных праграмах). Акрамя таго, сімвал Discord па імені Клайд стаў меншым і больш акуратным (самі стваральнікі адзначалі, што стары лагатып нават не быў сіметрычным). Карыстальнікі неадназначна ўспрынялі гэтыя змены, адзначаючы, што Discord пайшоў на саступкі рынку ў бок спрашчэння свайго стылю, з-за чаго страціў сваю ўнікальнасць <ref>{{Cite web|url=https://gamemag.ru/news/156997/new-discord-logo-may-2021|title=Редизайн логотипа Discord объяснили {{!}} GameMAG<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526052115/https://gamemag.ru/news/156997/new-discord-logo-may-2021|archive-date=2021-05-26|access-date=2021-05-26|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку 2022 года Discord Nitro Classic быў заменены на Discord Nitro Basic <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.wired.com/story/discord-nitro-basic-activities-apps/|title=Discord Is Making It Easier Than Ever to Discord|first=Adrienne|last=So|website=Wired|date=2022-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221023204737/https://www.wired.com/story/discord-nitro-basic-activities-apps/|archive-date=2022-10-23|access-date=2022-10-24|url-status=live}}</ref>. На пачатку 2024 года Discord падтрымаў глабальную тэндэнцыю на масавыя скарачэнні ў IT-індустрыі, скараціўшы 17% штату (каля 170 чалавек) <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://stopgame.ru/newsdata/61202/discord_sokraschaet_shtat_na_17_okolo_170_chelovek|title=Discord сокращает штат на 17 % — около 170 человек|website=[[StopGame.ru]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112132509/https://stopgame.ru/newsdata/61202/discord_sokraschaet_shtat_na_17_okolo_170_chelovek|archive-date=2024-01-12|access-date=2024-01-12|url-status=live}}</ref>. У верасні 2024 года Discord укараніў скразное шыфраванне аўдыё- і відэазванкоў E2EE, якое выкарыстоўваецца ў шэрагу вядомых месенджараў. Тэхналогія атрымала назву Discord Audio and Video End-to-End Encryption або скарочана [[DAVE]] <ref>{{Cite web|url=https://hi-tech.mail.ru/news/115142-kogda-v-rossii-zablokiruyut-youtube/?from=swap&swap=2|title=В Discord появилось сквозное шифрование звонков|date=2024-09-18|publisher=[[Hi-tech Mail.ru]]|access-date=2024-09-21}}</ref>. 28 красавіка 2025 года Джэйсан Сітрон пакідае пасаду генеральнага дырэктара кампаніі, а на яго месца прыходзіць Хумам Сахніні, былы кіраўнік студыі King, вядомай распрацоўкай гульні «[[Candy Crush Saga]]» <ref>{{Cite web|url=https://habr.com/ru/news/903798/|title=Генеральный директор Discord уходит с поста, а заменит его бывший глава Candy Crush Saga|date=2024-04-24|publisher=hubr.ru|access-date=2024-04-24}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|discord.com|Discord}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Месенджары}} eydva9jpk3y8500u8nm37dti2zqttbx 5136011 5135788 2026-05-05T08:02:40Z M.L.Bot 261 прынамсі арфаграфія тут кульгае, а можа і наогул машынны пераклад, вярнуў выдаленыя катэгорыі, ачыстка карткі 5136011 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Праграма}} '''Discord''' — бясплатнае прапрыетарнае [[праграмнае забеспячэнне]] з закрытым кодам, [[чат|чат-сэрвіс]] з функцыяй галасавых званкоў і [[сацыяльная сетка]]. Гэта [[Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне|кросплатформенная]] [[прапрыетарная]] [[сістэма імгненных паведамленняў]] (месенджар) з падтрымкай [[VoIP]] і [[відэаканферэнцый]], прызначаная для выкарыстання рознымі супольнасцямі па інтарэсах. Першапачаткова праграма была арыентаваная на карыстальнікаў [[камп’ютарная гульня|камп’ютарных гульняў]], але выкарыстоўваецца і іншымі супольнасцямі па інтарэсах. Сістэма найбольш папулярная сярод [[Геймер|геймераў]] і вучняў. Распрацоўшчыкам з’яўляецца кампанія Discord Inc. (раней — Hammer & Chisel) з [[Сан-Францыска]] <ref>{{Cite web|url=https://discordapp.com/company|title=Компания|author=Discord Inc.|website=Discord|date=|publisher=|access-date=2019-08-18|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620231906/https://discordapp.com/company|url-status=live}}</ref>. Настольнае кліенцкае прыкладанне на базе фрэймворка Electron рэалізавана для [[Windows]], [[macOS]] і [[Linux]], мабільнае прыкладанне — для [[Android]] і [[iOS]], таксама існуе [[вэб-кліент]]. Серверы месенджара размешчаны ў 11 цэнтрах апрацоўкі дадзеных у розных частках свету. Па стане на 13 мая 2019 года ў месенджары было зарэгістравана больш за 250 млн удзельнікаў пры сярэднім штомесячным [[анлайн]]е ў 56 млн карыстальнікаў <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.cnet.com/news/discord-slack-for-gamers-hits-its-fourth-year-at-250-million-registered-users/|title=Discord, Slack for gamers, tops 250 million registered users|author=Ian Sherr|website=|date=2019-05-13|publisher=CNET|access-date=2020-05-25|archive-date=2020-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222042204/https://www.cnet.com/news/discord-slack-for-gamers-hits-its-fourth-year-at-250-million-registered-users/|url-status=live}}</ref>. == Гісторыя == Канцэпцыю Discord стварылі амерыканскі прадпрымальнік [[Джэйсан Сітрон]] і праграміст Станіслаў Вішнеўскі, абодва захопленыя геймеры <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/sites/abrambrown/2020/06/30/discord-was-once-the-alt-rights-favorite-chat-app-now-its-gone-mainstream-and-scored-a-new-35-billion-valuation/|title=Discord Was Once The Alt-Right’s Favorite Chat App. Now It’s Gone Mainstream And Scored A New $3.5 Billion Valuation|first=Abram|last=Brown|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416235017/https://www.forbes.com/sites/abrambrown/2020/06/30/discord-was-once-the-alt-rights-favorite-chat-app-now-its-gone-mainstream-and-scored-a-new-35-billion-valuation/|archive-date=2021-04-16|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref><ref name="vc2">{{Cite web|lang=en|url=https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|title=«Если бы у Skype и Teamspeak появился ребенок со сверхспособностями, которых не было у его родителей»: история Discord — Истории на vc.ru|last=Истории|website=vc.ru|date=2021-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20241008144740/https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|archive-date=2024-10-08|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref>. Сітрон у 2008 годзе выпусціў мабільную гульню Aurora Feint і пазней разам з партнёрамі дапрацаваў адну з сеткавых функцый гэтай гульні да самастойнай платформы [[OpenFeint]] — сацыяльнага сэрвісу, які апісвалі як «[[Xbox Live]] для iPhone». У 2011 годзе сэрвіс набыла японская кампанія Gree; Сітрон некаторы час працягваў працаваць генеральным дырэктарам OpenFeint і ў гэты перыяд пазнаёміўся з Вішнеўскім, які тады быў супрацоўнікам [[Gree]] <ref name="vc3">{{Cite web|lang=en|url=https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|title=«Если бы у Skype и Teamspeak появился ребенок со сверхспособностями, которых не было у его родителей»: история Discord — Истории на vc.ru|last=Истории|website=vc.ru|date=2021-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20241008144740/https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|archive-date=2024-10-08|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref>. Вішнеўскі таксама меў досвед стварэння прыкладанняў і сайтаў для патрэб геймераў — некалі ён лічыўся адным з найлепшых гульцоў у анлайн-гульню [[Final Fantasy XI]] ва ўсім свеце і распрацоўваў уласныя інструменты для зносін з таварышамі па гульні. У перыяд працы ў стартапах [[Крэмніевая даліна|Крамніевая даліна]] ён стварыў гульнявую платформу Guildwork, якая прадастаўляе хостынг для анлайн-супольнасцей геймераў <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.inc.com/guadalupe-gonzalez/30-under-30-2018-discord.html|title=There Are 2.6 Billion Online Gamers in the World. This Startup Just May Connect Them All|first=Guadalupe|last=Gonzalez|website=inc.com|date=2018-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240930220956/https://www.inc.com/guadalupe-gonzalez/30-under-30-2018-discord.html|archive-date=2024-09-30|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref>. У 2012 годзе Джэйсан Сітрон і Станіслаў Вішнеўскі заснавалі кампанію Hammer & Chisel, якая распрацоўвала [[MOBA|MOBA-гульню]] для планшэтаў [[Fates Forever]] — яна была выпушчана ў 2014 годзе. Гульні не ўдалося дасягнуць камерцыйнага поспеху, і ў канцы 2014 года Вішнеўскі прапанаваў партнёру пераарыентаваць кампанію на распрацоўку інструмента для галасавой сувязі геймераў падчас гульняў <ref name="vc">{{Cite web|lang=en|url=https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|title=«Если бы у Skype и Teamspeak появился ребенок со сверхспособностями, которых не было у его родителей»: история Discord — Истории на vc.ru|last=Истории|website=vc.ru|date=2021-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20241008144740/https://vc.ru/story/266262-esli-by-u-skype-i-teamspeak-poyavilsya-rebenok-so-sverhsposobnostyami-kotoryh-ne-bylo-u-ego-roditelei-istoriya-discord|archive-date=2024-10-08|access-date=2024-10-11|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=http://toucharcade.com/2015/09/14/ex-fates-forever-developers-making-discord-a-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Ex-'Fates Forever' Developers Making 'Discord', a Voice Comm App For Multiplayer Mobile Games|author=Tasos Lazarides|work=TouchArcade|date=2015-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160503153620/http://toucharcade.com/2015/09/14/ex-fates-forever-developers-making-discord-a-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-03|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. Спачатку кампанія атрымала фінансаванне праз праграму падтрымкі стартапаў YouWeb’s 9+ <ref name="interview3">{{cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Hammer & Chisel pivots to voice comm app for multiplayer mobile games|author=Dean Takahashi|work=VentureBeat|date=2015-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505235325/http://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-05|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>, затым прыцягнула інвестыцыі ад [[Benchmark]] і [[Tencent]] <ref name="interview2">{{cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Hammer & Chisel pivots to voice comm app for multiplayer mobile games|author=Dean Takahashi|work=VentureBeat|date=2015-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505235325/http://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-05|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. Распрацоўшчыкі імкнуліся стварыць праграму сувязі з нізкай затрымкай, якая аб’ядноўвала б найлепшыя магчымасці іншых VoIP-прыкладанняў, такіх як [[Skype]] і [[TeamSpeak]] <ref name="interview">{{cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|title=Hammer & Chisel pivots to voice comm app for multiplayer mobile games|author=Dean Takahashi|work=VentureBeat|date=2015-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505235325/http://venturebeat.com/2015/09/10/hammer-chisel-pivots-to-voice-comm-app-for-multiplayer-mobile-games/|archive-date=2016-05-05|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. Сэрвіс быў папулярызаваны [[Кіберспартсмен|кіберспартсменамі]], уключаючы вядомых карыстальнікаў [[Twitch]], а таксама гульнявымі супольнасцямі, такімі як [[Star Citizen]] <ref>{{Cite web|url=http://www.gamesindustry.biz/articles/2016-01-26-jason-citron-lands-usd20m-for-discord|title=Jason Citron lands $20m for Discord|author=James Brightman|website=gamesindustry.biz|date=2016-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160618021106/http://www.gamesindustry.biz/articles/2016-01-26-jason-citron-lands-usd20m-for-discord|archive-date=2016-06-18|access-date=2016-10-08|url-status=live}}</ref>. На пачатку 2016 года колькасць зарэгістраваных карыстальнікаў дасягнула больш за 11 млн чалавек, пры гэтым штомесячны прырост карыстальнікаў складаў каля 2 млн <ref>{{Cite news|title=Game chat app Discord crosses 11 million registered users|first=Bryant|last=Francis|url=http://www.gamasutra.com/view/news/276751/Game_chat_app_Discord_crosses_11_million_registered_users.php|access-date=2016-11-23|archive-date=2016-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710053248/http://www.gamasutra.com/view/news/276751/Game_chat_app_Discord_crosses_11_million_registered_users.php}}</ref><ref>{{Cite news|title=Discord — удобный способ общения, который выбрало более 11 млн человек!|url=https://droidbug.com/discord-udobnyiy-sposob-obshheniya-kotoryiy-vyibralo-bolee-11-mln-chelovek/|work=DroidBug|access-date=2016-11-23|language=ru|archive-date=2020-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022054717/https://droidbug.com/discord-udobnyiy-sposob-obshheniya-kotoryiy-vyibralo-bolee-11-mln-chelovek/}}</ref>. У кастрычніку 2017 года быў дададзены [[відэачат]] <ref>{{Cite news|title=Discord makes video chat and screen sharing available to all|url=https://www.engadget.com/2017/10/06/discord-video-chat-screen-share-rollout/|work=Engadget|access-date=2018-05-04|language=en|archive-date=2017-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171208122435/https://www.engadget.com/2017/10/06/discord-video-chat-screen-share-rollout/}}</ref>, а таксама функцыя дэманстрацыі экрана. Па стане на 2018 год максімальная колькасць удзельнікаў у відэаразмове складала 10 чалавек. 11 сакавіка 2020 года кампанія часова, у перыяд [[Самаізаляцыя|самаізаляцыі]], павялічыла максімальную колькасць удзельнікаў відэаразмовы да 50 чалавек <ref>{{Cite news|title=Helping out where we can|url=https://blog.discordapp.com/helping-out-where-we-can-3a5fb7bac77a/|work=Discord|access-date=2020-04-03|language=en}}</ref>. Па стане на 2023 год кожны карыстальнік можа ўсталяваць праграму бясплатна, аднак 23 студзеня 2017 года была дададзена платная падпіска «Discord Nitro <ref>{{Cite web|url=https://discord.com/nitro|title=Nitro Benefits and Features {{!}} Discord|website=discord.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217072950/https://discord.com/nitro|archive-date=2021-02-17|access-date=2023-06-05|url-status=live}}</ref>», якая дазваляе выбіраць персанальны ярлык для ўліковага запісу, усталёўваць анімаваны аватар і выкарыстоўваць анімаваныя [[эмодзі]], а таксама павышаць якасць выявы пры дэманстрацыі экрана і павялічваць ліміт памеру загружаемага файла з 25 да 500 МБ (50 [[МБ]] у Nitro Basic). Ужо ў 2021 годзе з’явілася магчымасць змяняць профільную выяву (банер), «бусціць» серверы (за кошт «Nitro-бустаў» адкрываць новыя магчымасці для ўдзельнікаў сервера), а да эмодзі дадаліся стыкеры (ёсць стандартныя, а таксама тыя, што дадаюцца на серверах за «Nitro-бусты»). Стваральнік Discord Джэйсан Сітрон абвясціў, што платформа больш не будзе абапірацца выключна на геймераў і цяпер будзе прыцягваць людзей з самымі рознымі густамі і інтарэсамі <ref>{{Cite web|url=https://www.igromania.ru/news/95272/Discord_perestanet_byt_platformoy_tolko_dlya_geymerov.html|title=Discord перестанет быть платформой только для геймеров|author=Шевкун, Михаил|date=2020-07-02|publisher=[[Игромания (журнал)|Игромания]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702004042/https://www.igromania.ru/news/95272/Discord_perestanet_byt_platformoy_tolko_dlya_geymerov.html|archive-date=2020-07-02|access-date=2020-07-02|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stopgame.ru/newsdata/43737|title=Discord отходит от своих геймерских корней|author=Воробьёв, Геннадий|date=2020-07-01|publisher=[[StopGame.ru]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703133113/https://stopgame.ru/newsdata/43737|archive-date=2020-07-03|access-date=2020-07-02|url-status=live}}</ref>. У маі 2021 года Discord абвясціў пра змяненне дызайну. Колер фону лагатыпа быў заменены са светла-фіялетавага на сіні, таксама быў абноўлены шрыфт (як у лагатыпе, так і ў настольных праграмах). Акрамя таго, сімвал Discord па імені Клайд стаў меншым і больш акуратным (самі стваральнікі адзначалі, што стары лагатып нават не быў сіметрычным). Карыстальнікі неадназначна ўспрынялі гэтыя змены, адзначаючы, што Discord пайшоў на саступкі рынку ў бок спрашчэння свайго стылю, з-за чаго страціў сваю ўнікальнасць <ref>{{Cite web|url=https://gamemag.ru/news/156997/new-discord-logo-may-2021|title=Редизайн логотипа Discord объяснили {{!}} GameMAG<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526052115/https://gamemag.ru/news/156997/new-discord-logo-may-2021|archive-date=2021-05-26|access-date=2021-05-26|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку 2022 года Discord Nitro Classic быў заменены на Discord Nitro Basic <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.wired.com/story/discord-nitro-basic-activities-apps/|title=Discord Is Making It Easier Than Ever to Discord|first=Adrienne|last=So|website=Wired|date=2022-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221023204737/https://www.wired.com/story/discord-nitro-basic-activities-apps/|archive-date=2022-10-23|access-date=2022-10-24|url-status=live}}</ref>. На пачатку 2024 года Discord падтрымаў глабальную тэндэнцыю на масавыя скарачэнні ў IT-індустрыі, скараціўшы 17 % штату (каля 170 чалавек) <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://stopgame.ru/newsdata/61202/discord_sokraschaet_shtat_na_17_okolo_170_chelovek|title=Discord сокращает штат на 17 % — около 170 человек|website=[[StopGame.ru]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112132509/https://stopgame.ru/newsdata/61202/discord_sokraschaet_shtat_na_17_okolo_170_chelovek|archive-date=2024-01-12|access-date=2024-01-12|url-status=live}}</ref>. У верасні 2024 года Discord укараніў скразное шыфраванне аўдыё- і відэазванкоў E2EE, якое выкарыстоўваецца ў шэрагу вядомых месенджараў. Тэхналогія атрымала назву Discord Audio and Video End-to-End Encryption або скарочана [[DAVE]] <ref>{{Cite web|url=https://hi-tech.mail.ru/news/115142-kogda-v-rossii-zablokiruyut-youtube/?from=swap&swap=2|title=В Discord появилось сквозное шифрование звонков|date=2024-09-18|publisher=[[Hi-tech Mail.ru]]|access-date=2024-09-21}}</ref>. 28 красавіка 2025 года Джэйсан Сітрон пакідае пасаду генеральнага дырэктара кампаніі, а на яго месца прыходзіць Хумам Сахніні, былы кіраўнік студыі King, вядомай распрацоўкай гульні «[[Candy Crush Saga]]» <ref>{{Cite web|url=https://habr.com/ru/news/903798/|title=Генеральный директор Discord уходит с поста, а заменит его бывший глава Candy Crush Saga|date=2024-04-24|publisher=hubr.ru|access-date=2024-04-24}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт}} {{Месенджары}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Праграмы імгненнага абмену паведамленнямі]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для відэаканферэнцыі]] [[Катэгорыя:IP-тэлефанія]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для macOS]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для Windows]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для Linux]] [[Катэгорыя:Freeware]] [[Катэгорыя:Сувязь]] [[Катэгорыя:Інфармацыйныя тэхналогіі]] aqm3fb1tas0f1c9gmg3w0d4wfapcod4 0 577761 5135882 4720582 2026-05-04T23:20:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135882 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Муляраўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Петрыкаўскі раён]] |Уключае = 10 населеных пунктаў |Сталіца = [[Муляраўка]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1568 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Муля́раўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — пасёлак [[Муляраўка]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Смятаніцкі сельсавет''' у складзе Петрыкаўскага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Смятанічы (Петрыкаўскі раён)|Смятанічы]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Петрыкаўскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Петрыкаўскім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Курыціцкі сельсавет|Курыціцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.</ref>. 3 студзеня 1986 года цэнтр сельсавета перанесены ў пасёлак Муляраўка, сельсавет перайменаваны ў Муляраўскі<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 3 студзеня 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1986, № 4 (1846).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2050 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 97,0 % — [[беларусы]], 1,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1568 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Муляраўскі сельсавет}} {{Петрыкаўскі раён}} [[Катэгорыя:Муляраўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] dqvqjvlqvq75w4nzugbgkru38f9d8pd 0 578549 5135903 4720579 2026-05-05T01:08:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135903 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мышанскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Петрыкаўскі раён]] |Уключае = 6 населеных пунктаў |Сталіца = [[Мышанка (Петрыкаўскі раён)|Мышанка]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1452 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Мы́шанскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Мышанка (Петрыкаўскі раён)|Мышанка]] (да 1954 г. — вёска [[Беседкі]]). Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Беседкаўскі сельсавет''' у складзе [[Капаткевіцкі раён|Капаткевіцкага раёна]] [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Беседкі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Капаткевіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года па 12 лютага 1935 года ў [[Мазырскі раён|Мазырскім раёне]]. З 21 чэрвеня 1935 года ў Капаткевіцкім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Церабаўскі сельсавет|Церабаўскага сельсавета]], цэнтр перанесены ў вёску Мышанка<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.</ref>. Пасля скасавання Капаткевіцкага раёна з 25 снежня 1962 года ў складзе Петрыкаўскага раёна. 18 лістапада 1967 года перайменаваны ў Мышанскі сельсавет<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 лістапада 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1968, № 2 (1196).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1877 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 89,4 % — [[беларусы]], 6,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 3,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1452 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Мышанскі сельсавет}} {{Петрыкаўскі раён}} [[Катэгорыя:Мышанскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Капаткевіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мазырскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] lzz40rrdt77uxadmsetitbcy554qqe6 0 578699 5135991 5096974 2026-05-05T07:22:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135991 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Гарулёў}} {{Пісьменнік}} '''Мікалай Аляксандравіч Гарулёў''' ({{ДН|6|11|1919}}, [[Баева (Дубровенскі раён)|Баева]], цяпер [[Дубровенскі раён]] — {{ДС|7|5|1980}}, [[Мінск]]) — рускі і беларускі савецкі {{паэт|СССР|Беларусі|XX стагоддзя}}, {{празаік|СССР|Беларусі|XX стагоддзя}}, {{перакладчык|СССР|Беларусі|XX стагоддзя|на рускую мову|з беларускай мовы}}, {{кінасцэнарыст|СССР|Беларусі|XX стагоддзя}} і {{драматург|СССР|Беларусі|XX стагоддзя}}. [[Заслужаны дзеяч культуры Рэспублікі Беларусь|Заслужаны работнік культуры БССР]] (1979)<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Горулёв Николай Александрович |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 165-166 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся 6 лістапада 1919 года ў сям’і настаўніка<ref name="БГМ">[https://docbaza.ru/bio/bel/04/0015.html Биография, Гарулёў Мікола (Гарулёу Микола, Горулёв Николай). Біяграфія.]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Скончыў аддзяленне рускай мовы і літаратуры [[Філалагічны факультэт Магілёўскага педагагічнага інстытута|філалагічнага факультэта]] [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова|Магілёўскага педагагічнага інстытута]] ў 1941 годзе<ref name="БГМ"/>. На пачатку Вялікай Айчыннай вайны<ref name="БС"/> баец 1-га камуністычнага знішчальнага батальёна пры [[ЦК КП Беларусі]], потым — баец, афіцэр-палітработнік у Савецкай Арміі<ref name="БГМ"/>. Пасля дэмабілізацыі ў 1947 годзе працаваў адказным сакратаром магілёўскай абласной газеты «[[За Радзіму]]»<ref name="БГМ"/>. У 1949 годзе пераехаў у Мінск, працаваў у [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўным выдавецтве БССР]], у рэдакцыі часопіса «[[Нёман (часопіс)|Советская Отчизна]]», загадчыкам літаратурнай часткі [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага|Рускага драматычнага тэатра]], на кінастудыі і культуры Беларусі<ref name="БГМ"/>. У 1970—1979 гадах адказны сакратар рэдакцыі бюлетэня «[[Спадчына (часопіс)|Помнікі гісторыі і культуры Беларусі]]»<ref name="БС"/>. Член [[СП СССР]] і [[СП Беларусі|Беларусі]] з 1947 года. Памёр 7 мая 1980 года<ref name="БГМ"/> ў [[Мінск]]у. Пахаваны на [[Паўночныя могілкі (Мінск)|Паўночных могілках Мінска]] (П-1, 16/12/18)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/nekropal/breskaja-hareczki.html|title=Брэская — Гарэцкі – Белліт|date=2023-07-14|access-date=2024-08-04}}</ref>. == Творчасць == === Паэзія і проза === Першы верш апублікаваў у газеце «[[Магілёўская праўда|Камунар Магілёўшчыны]]» ў 1938 годзе<ref name="БГМ"/>. Пісаў на рускай і беларускай мовах<ref name="БГМ"/>. У 1949 годзе выдаў нарыс «Шлях рацыяналізатара»<ref name="БГМ"/>. Аўтар зборнікаў вершаў «Сверстники» (1950), «В пути» (1956), аповесці для юнацтва «Друзья-товарищи» (1954), раману пра жыццё студэнцкай моладзі напярэдадні і ў першыя месяцы Вялікай Айчыннай вайны «Прощайте, любимые» (1979), аповесці для дзяцей «Новый учитель» (1974), юмарыстычных апавяданняў<ref name="БГМ"/>. Зрабіў літаратурны запіс кнігі [[Мікалай Піліпавіч Каралёў|М. Каралёва]] «Сыновья народа» (1955)<ref name="БГМ"/>. === Драматургія === Выступаў як драматург. Аўтар п’ес «Выбух» (з [[Мікалай Аляксеевіч Алтухоў|М. Алтуховым]], 1959, пастаўлена ў 1958), «Второе знакомство» (паст. 1960, выд. 1961), «Если любишь» («Призвание»; паст. 1962, выд. 1963), «Моя дочь» (паст. у 1965, выд. 1966), «Друг или враг» («Кровью скреплённая»; паст. 1966, выд. 1967), «Месть Половинкина» (паст. 1968), «Москвич-408» (1971) і іншыя прысвечаны маральна-этычным праблемам<ref name="БС"/><ref name="БГМ"/>. Напісаў кінааповесь «Наследники Матвея Марковича» (1963) і сцэнарыі трох дакументальных фільмаў<ref name="БГМ"/>. === Пераклады === Пераклаў на рускую мову раманы [[Макар Паслядовіч|М. Паслядовіча]] «Святло над Ліпскам» (1950) і [[Міхась Зарэцкі|М. Зарэцкага]] «Вязьмо» (1965), а таксама паасобныя творы [[Якуб Колас|Я. Коласа]], [[Эдуард Людвігавіч Самуйлёнак|Э. Самуйлёнка]], [[Платон Раманавіч Галавач|П. Галавача]], [[Максім Танк|М. Танка]], [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|П. Панчанкі]], [[Антон Пятровіч Бялевіч|А. Бялевіча]], [[Усевалад Ігнатавіч Краўчанка|У. Краўчанкі]], [[Ян Скрыган|Я. Скрыгана]], [[Іван Паўлавіч Мележ|І. Мележа]] і іншых<ref name="БГМ"/>. == Бібліяграфія == * Наследники: Пьесы. — Мн., 1971 * Признание. — Мн., 1976 == Узнагароды == * Медалі<ref name="БГМ"/>. * Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1979)<ref name="БГМ"/>. == Памяць == * У 1982 годзе на магіле ўсталяваны помнік — скульптурны партрэт на пастаменце<ref>''У. У. Бянько.'' Паўночныя могілкі (Даўгінаўскі тракт). № 455 Магіла Гарулёва. : энцыкляпэдыя / Рэдкал.: [[Станіслаў Віктаравіч Марцэлеў|С. В. Марцэлеў]] (гал. рэд.) і інш.. — [[Беларуская энцыклапедыя]], 1988. — Т. [[Мінск]]. — С. 244</ref>. * Яго імем названа вуліца ў горадзе [[Дуброўна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. * У [[Дуброўна|Дуброўне]] ў гонар Н. А.Гарулёва адкрыта мемарыяльная дошка на доме № 1 на вуліцы, якая носіць яго імя (23.01.2026)<ref>{{Cite web|url=https://vitvesti.by/index.php/obshestvo/memorialnuiu-dosku-v-pamiat-o-nikolae-goruleve-torzhestvenno-otkryli-v-dubrovno.html|title=Мемориальную доску в память о Николае Горулёве торжественно открыли в Дубровно|website=Витебские вести}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://docbaza.ru/bio/bel/04/0015.html Биография, Гарулёў Мікола (Гарулёу Микола, Горулёв Николай). Біяграфія.]{{Недаступная спасылка}}. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гарулёў Мікалай Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дубровенскім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі філалагічнага факультэта МДУ імя А. А. Куляшова]] fzubdxq2yt4w5q0qv422or8my94fzhi 0 579124 5135803 4876210 2026-05-04T19:21:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135803 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Моладаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Іванаўскі раён]] |Уключае = 16 населеных пунктаў |Сталіца = [[Моладава (Іванаўскі раён)|Моладава]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1976 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Мо́ладаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр сельсавета — [[аграгарадок]] (да 2010 года вёска) [[Моладава (Іванаўскі раён)|Моладава]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Іванаўскага раёна [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. 9 сакавіка 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Тышкавіцкі сельсавет|Тышкавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.</ref>. У 1962 годзе вёска [[Тышкавічы]] перададзена ў склад [[Мотальскі сельсавет|Мотальскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г.// Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў складзе [[Драгічынскі раён|Драгічынскага раёна]]. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Моладаўскага сельсавета было 5 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|21}}</ref>. 21 ліпеня 1980 года скасавана вёска [[Кучавы]] (злілася з вёскай Моладава)<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 ліпеня 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 31 (1657).</ref>. 26 чэрвеня 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]] (12 населеных пунктаў: [[Атолчыцы]], [[Вілы (Іванаўскі раён)|Вілы]], [[Вулька Дастоеўская]], [[Дастоева]], [[Заруддзе (Моладаўскі сельсавет)|Заруддзе]], [[Застружжа]], [[Каралін (Іванаўскі раён)|Каралін]], [[Красіеўка]], [[Кротава (Іванаўскі раён)|Кротава]], [[Лысуха (Іванаўскі раён)|Лысуха]], [[Навасёлкі (Іванаўскі раён)|Навасёлкі]], [[Палкоцічы]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0058875&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 26 июня 2013 г. № 287 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивановского района Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210411005832/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0058875&p1=1|date=11 красавіка 2021}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (4 населеныя пункты) — 1241 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 96,9 % — [[беларусы]], 1,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (16 населеных пунктаў) — 1976 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=18 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Моладаўскі сельсавет}} {{Іванаўскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Моладаўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Іванаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Моладаўскі сельсавет у [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Драгічынскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Моладаўскі сельсавет у [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]] (1962—1965)}} |спіс3 = {{Іванаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Моладаўскі сельсавет у [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] (з 1965)}} }} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Драгічынскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] p6r7061g1bez3qurolpd4ej467d3pf8 0 580810 5135930 4750059 2026-05-05T03:57:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135930 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Міжлескі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Бярозаўскі раён]] |Уключае = 8 населеных пунктаў |Сталіца = [[Міжлессе (Бярозаўскі раён)|Міжлессе]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 857 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Міжле́скі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2008 года вёска) [[Міжлессе (Бярозаўскі раён)|Міжлессе]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Вялікае Міжлессе]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Машковіцкі сельсавет|Машковіцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 8 сакавіка 1960 года ў склад [[Углянскі сельсавет|Углянскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Дзягелец]], [[Машковічы]], [[Шылін (Бярозаўскі раён)|Шылін]] і [[Шылінок]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 сакавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 6.</ref>. 4 верасня 1972 года вёска Малое Міжлессе далучана да вёскі Вялікае Міжлессе, вёска перайменавана ў Міжлессе, таксама скасаваны вёскі [[Малыя Мацвеевічы]] (зліліся з вёскай [[Вялікія Мацвеевічы]]) і [[Чарнечына]] (злілася з вёскай [[Міхалінак]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 8 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|16}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1140 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 95,0 % — [[беларусы]], 3,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 857 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Міжлескі сельсавет}} {{Бярозаўскі раён}} [[Катэгорыя:Міжлескі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] puqlh8av0lriej4g5b257b361rfgsyq 0 581932 5135914 4703785 2026-05-05T02:19:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135914 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Мяжанскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мяжанскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Гарадоцкі раён]] |Уключае = 53 населеныя пункты |Сталіца = [[Мяжа (Гарадоцкі раён)|Мяжа]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1529 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Мяжа́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Мяжа (Гарадоцкі раён)|Мяжа]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Мяжанскі раён|Мяжанскага раёна]] [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы з 26 ліпеня 1930 года ў Мяжанскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Гарадоцкага раёна, з 12 лютага 1935 года ў складзе новаўтворанага [[Мехаўскі раён|Мехаўскага раёна]], з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Паташнянскі сельсавет (Мехаўскі раён)|Паташнянскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 18 сакавіка 1958 года ў складзе [[Езярышчанскі раён|Езярышчанскага раёна]]. 16 верасня 1960 года ў склад сельсавета з [[Руднянскі сельсавет (Гарадоцкі раён)|Руднянскага сельсавета]] перададзены 7 населеных пунктаў ([[Кавалёва (Гарадоцкі раён)|Кавалёва]], [[Каверзіна]], [[Махалава]], [[Немцава (Гарадоцкі раён)|Немцава]], [[Трубачова]], [[Ціпоры]] і [[Шаўрова]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>. З 25 снежня 1962 года ў Гарадоцкім раёне. 7 чэрвеня 1966 года ў склад [[Гуркінскі сельсавет|Гуркінскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Кавалёва (Гарадоцкі раён)|Кавалёва]], [[Каверзіна]], [[Немцава (Гарадоцкі раён)|Немцава]] і [[Шаўрова]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Мяжанскага сельсавета 20 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|46}}</ref>. 4 сакавіка 1987 года ў склад [[Газьбенскі сельсавет|Газьбенскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Каверзы]] і [[Лялеўшчына]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 4 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. 8 красавіка 2004 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных [[Зайкаўскі сельсавет|Зайкаўскага]] (вёскі [[Альгова (Гарадоцкі раён)|Альгова]], [[Вішнёўка (Гарадоцкі раён)|Вішнёўка]], [[Зайкава (Гарадоцкі раён)|Зайкава]], [[Лёшкава Сяло]], [[Мядзведзева (Гарадоцкі раён)|Мядзведзева]], [[Палова]], [[Рудакова (Гарадоцкі раён)|Рудакова]], [[Сцяпанавічы]]) і [[Хмяльніцкі сельсавет|Хмяльніцкага]] (вёскі [[Азёркі (Мяжанскі сельсавет)|Азёркі]], [[Альхавец (Гарадоцкі раён)|Альхавец]], [[Аляксеева (Гарадоцкі раён)|Аляксеева]], [[Баркі (Мяжанскі сельсавет)|Баркі]], [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўка]], [[Вірок]], [[Двухполле]], [[Забарочча (Гарадоцкі раён)|Забарочча]], [[Зімнік (Гарадоцкі раён)|Зімнік]], [[Карабы (Гарадоцкі раён)|Карабы]], [[Лыськава]], [[Палавейскае]], [[Савецкая (Гарадоцкі раён)|Савецкая]], [[Свабода (Гарадоцкі раён)|Свабода]], [[Селязні (Гарадоцкі раён)|Селязні]], [[Ствалкова]], [[Украішча]], [[Хацейка]], [[Хмяльнік (Гарадоцкі раён)|Хмяльнік]]) сельсаветаў і частка скасаванага [[Газьбенскі сельсавет|Газьбенскага сельсавета]] (вёскі [[Каверзы]] і [[Лялеўшчына]])<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. 29 верасня 2017 года скасавана вёска [[Прыбыткава]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085532&p1=1 Решение Городокского районного Совета депутатов от 29 сентября 2017 г. № 170 Об упразднении сельских населенных пунктов Городокского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181005031039/http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085532&p1=1|date=5 кастрычніка 2018}}</ref>. 13 верасня 2018 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Руднянскі сельсавет (Гарадоцкі раён)|Руднянскага сельсавета]] (9 населеных пунктаў: вёскі [[Андрэева (Гарадоцкі раён)|Андрэева]], [[Астапкавічы (Гарадоцкі раён)|Астапкавічы]], [[Баркі (Руднянскі сельсавет)|Баркі]], [[Газьба]], [[Гаці]], [[Лугаўскія]], [[Рэпішча (Гарадоцкі раён)|Рэпішча]], [[Халіпы (Гарадоцкі раён)|Халіпы]], [[Шмані]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918v0091596&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 13 сентября 2018 г. № 47 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Городокского района Витебской области]</ref>. 24 верасня 2021 года скасавана вёска [[Ствалкова]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D921v0111461&p1=1 Решение Городокского районного Совета депутатов от 24 сентября 2021 г. № 198 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Городокского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211028212230/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D921v0111461&p1=1|date=28 кастрычніка 2021}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (46 населеных пунктаў) — 1844 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 91,9 % — [[беларусы]], 6,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (54 населеныя пункты) — 1529 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * [http://gorodok.vitebsk-region.gov.by/ru/mezha_ss-ru/ Межанский сельский Совет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190108005728/http://gorodok.vitebsk-region.gov.by/ru/mezha_ss-ru/ |date=8 студзеня 2019 }} {{Мяжанскі сельсавет (Гарадоцкі раён)}} {{Гарадоцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Мяжанскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Мяжанскі раён|child|загаловак=Мяжанскі сельсавет у [[Мяжанскі раён|Мяжанскім раёне]] (1924—1931)}} |спіс2 = {{Гарадоцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Мяжанскі сельсавет у [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкім раёне]] (1931—1935)}} |спіс3 = {{Мехаўскі раён|child|загаловак=Мяжанскі сельсавет у [[Мехаўскі раён|Мехаўскім раёне]] (1935—1958)}} |спіс4 = {{Езярышчанскі раён|child|загаловак=Мяжанскі сельсавет у [[Езярышчанскі раён|Езярышчанскім раёне]] (1958—1962)}} |спіс5 = {{Гарадоцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Мяжанскі сельсавет у [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкім раёне]] (з 1962)}} }} [[Катэгорыя:Мяжанскі сельсавет (Гарадоцкі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Езярышчанскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мяжанскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 1nekopk50tc7r2mnjh372yy2whh6pm6 0 583157 5135949 4719691 2026-05-05T05:47:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135949 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Мікалаеўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мікалаеўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Светлагорскі раён]] |Уключае = 15 населеных пунктаў |Сталіца = [[Мікалаеўка (Светлагорскі раён)|Мікалаеўка]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = Міхаіл Іванавіч Кароль |Назва главы = Старшыня сельсавета |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1265 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 260,16 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 2342 |Паштовыя індэксы = 247421 |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = http://svetlogorsk.by/ru/pages/gov/selskie-sovety/nikolaevka-sovet/ |Заўвагі = }} '''Мікала́еўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Светлагорскі раён|Светлагорскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Мікалаеўка (Светлагорскі раён)|Мікалаеўка]]. Знаходзіцца на захадзе раёна. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Чэрнінскі сельсавет''' у складзе [[Парыцкі раён|Парыцкага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Чэрнін]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Парыцкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Дуброўскі сельсавет (Парыцкі раён)|Дуброўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 29 ліпеня 1961 года Парыцкі раён перайменаваны ў Светлагорскі. 12 ліпеня 1973 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Мікалаеўка, сельсавет перайменаваны ў Мікалаеўскі<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 ліпеня 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 27 (1401).</ref>. 1 снежня 2009 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Палескі сельсавет (Светлагорскі раён)|Палескага сельсавета]] (7 населеных пунктаў: аграгарадок [[Дуброва (Светлагорскі раён)|Дуброва]], вёскі [[Вялікі Бор (Светлагорскі раён)|Вялікі Бор]], [[Зарэчча (Светлагорскі раён)|Зарэчча]], [[Мартынаўка (Светлагорскі раён)|Мартынаўка]], [[Прытыка]], [[Церабуліны]], [[Язвін (Светлагорскі раён)|Язвін]])<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 288 Об изменении административно-территориального устройства Светлогорского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf|date=29 кастрычніка 2013}}</ref>. 30 снежня 2019 года скасаваны вёскі [[Берлаж]] і [[Церабуліны]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D920g0099726&p1=1&p5=0 Решение Светлогорского районного Совета депутатов от 30 декабря 2019 г. № 122 Об упразднении сельских населенных пунктов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211112193346/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D920g0099726&p1=1&p5=0|date=12 лістапада 2021}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (10 населеных пунктаў) — 1159 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 95,0 % — [[беларусы]], 2,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (17 населеных пунктаў) — 1265 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Памятныя мясціны == * Мемарыял прысвечаны пачатку аперацыі «Баграціён» на скрыжаванні дарог {{Таблічка-by|Р|31}} і {{Таблічка-by|Н|5012}} * Брацкія магілы савецкіх воінаў і партызан, якія загінулі ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў населеных пунктах: [[Дуброва (Светлагорскі раён)|Дуброва]], [[Вялікі Бор (Светлагорскі раён)|Вялікі Бор]], [[Чэрнін]], [[Язвін (Светлагорскі раён)|Язвін]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * [http://svetlogorsk.by/pages/gov/selskie-sovety/nikolaevka-sovet/ Звесткі пра сельсавет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190105053638/http://svetlogorsk.by/pages/gov/selskie-sovety/nikolaevka-sovet/ |date=5 студзеня 2019 }} на сайце райвыканкама. {{Мікалаеўскі сельсавет (Светлагорскі раён)}} {{Светлагорскі раён}} [[Катэгорыя:Мікалаеўскі сельсавет (Светлагорскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Парыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 638syug8wu5xvc0debc9mb9ogdwls73 0 589815 5135671 5062767 2026-05-04T14:41:35Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Выканаўцы Napalm Records]]; +[[Катэгорыя:Квінтэты]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5135671 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = Powerwolf | Подпіс = | Ключ = | Лога = | Шырыня_лога = | Фота = | Апісанне_фота = | Шырыня_фота = | Гады = 2004–цяпер | Краіна = | Горад = | Мова = | Жанр = | Жанры = | Псеўданім = | Псеўданімы = | Лэйбл = | Лэйблы = | Тэматыка = | Склад = Аціла Дорн<br/>Мэцью Грэйвулф<br/>Чарлз Грэйвулф<br/>Рул ван Гелдэн<br/>Фальк Марыя Шлэгель | Былыя ўдзельнікі = | Сайт = | Іншыя праекты ўдзельнікаў = }} '''Powerwolf''' — [[паўэр-метал]] гурт з [[Германія|Германіі]], створаны ў [[2004 год у гісторыі музыкі|2004]] годзе Дэвідам Вогтам і Бэнджамінам Басам (псеўданімы Чарлз і Мэцью Грэйвулф, адпаведна). У сваёй творчасці гурт выкарыстоўвае змрочную тэматыку і вобразы, многія тэксты базуюцца на вераваннях і легендах [[Румынія|румынскай]] культуры пра [[вампір]]аў і [[Пярэварацень|пярэваратняў]], выканаўцы выступаюць у гатычным грыме. Таксама ў сваіх тэкстах гурт паказвае адмоўны бок [[Хрысціянства|хрысціянскай рэлігіі]], часта выкарыстоўваючы гумар і іронію, пры гэтым гурт таксама высмейвае [[сатанізм]]. Кампазіцыі часта маюць [[Хор|харавыя]] ўстаўкі і [[арган]]ныя партыі. == Склад == === Бягучы склад === [[Файл:20170816 Dinkelsbühl Summer Breeze Powerwolf 0179.jpg|міні|2017 г.]] * Аціла Дорн (Attila Dorn) — [[Вакаліст|вакал]] (2004 — наш час) * Мэцью Грэйвулф (Matthew Greywolf) — [[гітара]] (2004 — наш час) * Чарлз Грэйвулф (Charles Greywolf) — [[бас-гітара]] (2004 — наш час) * Рул ван Гелдэн (Roel Van Helden) — [[Ударная ўстаноўка|ударныя]] (2011 — наш час) * Фальк Марыя Шлэгель (Falk Maria Schlegel) — [[Клавішнік|клавішныя]], [[арган]] (2004 — наш час) === Колішнія ўдзельнікі === * Стэфан Фюнэбр (Stefan Funèbre) — ударныя (2004—2010) * Том Дынэр (Tom Diener) — ударныя (2010—2011) == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''Return in Bloodred'' (2005) * ''Lupus Dei'' (2007) * ''Bible of the Beast'' (2009) * ''Blood of the Saints'' (2011) * ''Preachers of the Night'' (2013) * ''Blessed & Possessed'' (2015) * ''The Sacrament of Sin'' (2018) * ''Call of the Wild'' (2021) * ''Interludium'' (2023) * ''Wake Up the Wicked'' (2024) == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Паўэр-метал-гурты]] [[Катэгорыя:Гурты сімфанічнага метала]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Германіі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2004 годзе]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Napalm Records]] [[Катэгорыя:Квінтэты]] 8ru8hj53cgkpis659e0np139maoeeyf 0 590974 5136077 4197592 2026-05-05T11:28:33Z Rymchonak 22863 5136077 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Фрэнк А. Ланджэла — малодшы''' ({{lang-en|Frank A. Langella Jr .}}; нар. {{ДН|1|1|1938}}, Беён, [[Нью-Джэрсі]], [[ЗША]]) — амерыканскі [[акцёр]]. Лаўрэат чатырох прэмій «[[Тоні (прэмія)|Тоні]]», намінант на прэміі «[[Оскар]]», «[[Эмі]]», «[[Залаты глобус]]» і [[BAFTA]]. Найбольш вядомы па ўдзеле ў фільмах «Дзённік звар’яцелай хатняй гаспадыні» (1970), «Дракула» (1979), «Уладары сусвету» (1987), «Дэйв» (1993), «[[Дзявятая брама]]» (1999), «Добрай ночы і ўдачы» (2005) і «Фрост супраць Ніксана» (2008), роля ў апошнім з якіх прынесла яму намінацыю на прэмію «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю. == Фільмаграфія == * (1971) «[[Дом пад дрэвамі]]» — ''Філіп'' {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ланджэла Фрэнк}} [[Катэгорыя:Акцёры ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Драма Дэск»]] cqj8ibgpci2d086bhq67y33dgfdak80 0 594955 5135916 4965951 2026-05-05T02:39:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135916 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мясоцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Маладзечанскі раён]] |Уключае = 24 населеныя пункты |Сталіца = [[Выверы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2292 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Мясо́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Выверы]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Маладзечанскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Мясата]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 27 сакавіка 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Раеўшчынскі сельсавет|Раеўшчынскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.</ref>. 20 студзеня 1960 года: ўваход у склад Мінскай вобласці з-за ліквідацыі Маладзечанскай вобласці. 9 жніўня 1960 года ў склад [[Красненскі сельсавет (Маладзечанскі раён)|Красненскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Канчаны (Маладзечанскі раён)|Канчаны]], [[Касцюшкі (Маладзечанскі раён)|Касцюшкі]] і [[Ракуцёўшчына]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 жніўня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 24.</ref>. 1974 год: на тэрыторыі сельсавета ўзнік пасёлак [[Сасновы Бор (Маладзечанскі раён)|Сасновы Бор]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 12 лістапада 1974 г. № 587-VIII Аб найменаванні населенага пункта, які ўзнік на тэрыторыі Мясоцкага сельсавета Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 32 (1442).</ref>. 1987 год: скасаваны хутар [[Грэбенева (хутар)|Грэбенева]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 лютага, 23 сакавіка і 29 чэрвеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. 28 мая 2013 года ў склад сельсавета з [[Цюрлёўскі сельсавет|Цюрлёўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Шнуры]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}</ref>. 23 кастрычніка 2015 года цэнтр сельсавета перанесены ў аграгарадок Выверы<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D915n0073330&p1=1&p5=0 Решение Молодечненского районного Совета депутатов от 23 октября 2015 г. № 85 О переносе административного центра Мясотского сельсовета]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (23 населеныя пункты) — 2466 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=20 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 93,0 % — [[беларусы]], 5,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (24 населеныя пункты) — 2292 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=20 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Склад == * [[Вялікія Кашэўнікі]] — вёска. * [[Верадова|Верадава]] — вёска. * [[Выверы]] — [[аграгарадок]]. * [[Даманава (Маладзечанскі раён)|Даманава]] — вёска. * [[Загорскае]] — вёска. * [[Зарачанская]] — вёска. * [[Крыніца (Маладзечанскі раён)|Крыніца]] — вёска. * [[Куромшычы]] — вёска. * [[Кутляны]] — вёска. * [[Куты (Маладзечанскі раён)|Куты]] — вёска. * [[Лазавец]] — вёска. * [[Мясата]] — вёска. * [[Пісараўшчына (Маладзечанскі раён)|Писараўшчына]] — вёска. * [[Плёсы (Маладзечанскі раён)|Плёсы]] — вёска. * [[Раеўшчына]] — вёска. * [[Рашаткі]] — вёска. * [[Рухлі]] — вёска. * [[Самалі (Маладзечанскі раён)|Самалі]] — вёска. * [[Селівонаўка (Маладзечанскі раён)|Селівонаўка]] — вёска. * [[Слабодка (Мясоцкі сельсавет)|Слабодка]] — вёска. * [[Сасновы Бор (Маладзечанскі раён)|Сасновы Бор]] — сяло. * [[Татаршчына (Мясоцкі сельсавет)|Татаршчына]] — вёска. * [[Чарчонава]] — вёска. * [[Шнуры]] — вёска. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Мясоцкі сельсавет}} {{Маладзечанскі раён}} [[Катэгорыя:Мясоцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 9p6dqtbktuqdtmj3lcqukvxbdfwdf5c 0 608415 5135919 5129156 2026-05-05T02:44:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135919 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image descr = |regnum = Расліны |parent = Mentha |rang = Від |latin = Mentha aquatica |author = [[L.]] |syn = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Mentha aquatica |grin = }} '''Мята вадзяная'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|83}}</ref>, '''Мята водная''' (''Mentha aquatica'') — [[Расліны|расліна]] сямейства {{bt-bellat|Ясноткавыя|Lamiaceae}}, [[Біялагічны від|від]] роду [[Мята]]. == Назва == Мята вадзяная, мента, мята пятрова<ref>[[Канстанцін Аляксандравіч Чалоўскі|Чоловский К.]] Опыт описания Могилевской губернии. По программе и под редакцией А. С. Дембовецкого, кн. I. Могілев.</ref>, пахучка<ref>{{нп3|Мікалай Іванавіч Аненкаў|Анненков Н.|ru|Анненков, Николай Иванович}} [[:s:ru:Ботанический словарь (Анненков)/Mentha aquatica/ДО|Ботанический словарь]], Спб, 1878</ref>. == Апісанне == [[File:Mentha aquatica — Flora Batava — Volume v3.jpg|thumb|left|{{Бат.іл.|Копс}}]] [[Шматгадовыя расліны|Шматгадовая]] травяністая расліна вышынёй да 90 см. [[Сцябло|Сцёблы]] валасістыя, квадратныя ў сячэнні. [[Ліст|Лісце]] на даволі доўгіх чаранках, авальнае, 2—6 см даўжынёй і 1—4 см шырынёй, часам набывае чырванаватае адценне<ref name="flower">{{Cite web |url=http://flower.onego.ru/voda/mentha_v.html |title=Мята водная |access-date=24 ліпеня 2019 |archive-date=16 ліпеня 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090716034910/http://flower.onego.ru/voda/mentha_v.html |url-status=dead }}</ref>. Пры расціранні яны выдаюць характэрны мятный пах. [[Кветка|Кветкі]] дробныя, светла-бэзавыя, сабраныя ў маленькія пухнатыя [[Суквецце|суквецці]]. == Пашырэнне == Мята вадзяная распаўсюджаная ў Еўропе, сярэдняй паласе Расіі, Паўднёва-Заходняй Азіі і Паўночна-Заходняй Афрыцы. Расце на вільготнай глебе па берагах рэк, азёр, на балотах і заліўных лугах. На Беларусі трапляецца зрэдку, цвіце ў ліпені-верасні. == Выкарыстанне == Мята водная можа прымяняцца ў тых жа мэтах, што і {{Bt-bellat|мята перцавая|Mentha ×piperita}}, якая з’яўляецца гібрыдам мяты воднай і {{Bt-bellat|Мята каласковая{{!}}мяты каласковай|Mentha spicata}}, як рэзка-араматычная (дабаўка да розных страў і напояў) і лекавая расліна. {{Фотарадок|Mentha_aquatica_bluete.jpeg|Mentha_aquatica21.JPG|тэкст=Мята вадзяная|ш=275|color=#DDEEDD}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|3|Мята}} * {{ІВРСР|частка=1101. ''Mentha aquatica'' L. — Мята водная|том=3|стар=134}} == Спасылкі == * {{Плантарыум|24262|Мята водяная}} * [http://ww2.bgbm.org/_EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameId=111935&PTRefFk=500000 Plantbase Project: ''Mentha aquatica''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110718044535/http://ww2.bgbm.org/_EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameId=111935&PTRefFk=500000 |date=18 ліпеня 2011 }} * [http://ip30.eti.uva.nl/BIS/flora.php?selected=beschrijving&menuentry=soorten&id=3521 Flora of NW Europe: ''Mentha aquatica''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090616132234/http://ip30.eti.uva.nl/BIS/flora.php?selected=beschrijving&menuentry=soorten&id=3521 |date=16 чэрвеня 2009 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Флора Еўразіі]] [[Катэгорыя:Лекавыя расліны]] [[Катэгорыя:Мятныя]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе]] rde1lu9pin7me1w1yc0bymw9picc1j0 0 613636 5135771 5027559 2026-05-04T18:30:40Z JerzyKundrat 174 5135771 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Старшыня Шчучынскага раённага выканаўчага камітэта]] | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = [[5 сакавіка]] [[2013]] | перыядканец = [[12 верасня]] [[2019]] | перыяд праўлення = | папярэднік = [[Сяргей Іосіфавіч Ушкевіч]] | пераемнік = [[Аляксей Валянцінавіч Садоўскі]] | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | тытул_2 = [[Старшыня Лідскага раённага выканаўчага камітэта]] | парадак_2 = | сцяг_2 = | перыядпачатак_2 = [[12 верасня]] [[2019]] | перыядканец_2 = 2024 | перыяд праўлення_2 = | папярэднік_2 = [[Міхаіл Канстанцінавіч Карповіч]] | пераемнік_2 = [[Аляксандр Людвігавіч Вярсоцкі]] }} '''Сяргей Васілевіч Ложачнік''' ({{ВД-Прэамбула}}) — дзеяч органаў мясцовага кіравання ў Беларусі. == Біяграфія == [[Беларус]]. У [[2007]] годзе скончыў [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт харчавання]] па спецыяльнасці «машыны і апараты харчовых вытворчасцей», прысвоена кваліфікацыя інжынер-механік; у [[2013]] годзе — [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «кіраванне аграпрамысловым комплексам». Працоўную дзейнасць пачаў у [[2001]] годзе механікам сельскагаспадарчага вытворчага кааператыва «Крутагор’е-Петкавічы» [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага раёна]] Мінскай вобласці. У 2001—2002 гадах механік па рамонце і наладцы абсталявання мясной прамысловасці каўбаснага цэха калгаса імя Карла Маркса [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]] Мінскай вобласці. У [[2002]]—[[2004]] фармоўшчык каўбасных вырабаў трэцяга разраду; аператар лініі прыгатавання фаршу пятага разраду ТАА «[[Віказ]]» Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці. У [[2004]]—[[2009]] гадах інжынер-тэхнолаг, з [[2007]] г. начальнік каўбаснага цэха ААТ «[[Агракамбінат «Дзяржынскі»|Агракамбінат „Дзяржынскі“]]» Мінскай вобласці. У [[2009]]—[[2011]] гадах начальнік [[Дзяржаўная харчовая інспекцыя па якасці і стандартызацыі|Дзяржаўнай харчовай інспекцыі па якасці і стандартызацыі]] — галоўны дзяржаўны інспектар Дэпартамента ветэрынарнага і харчовага нагляду [[Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь]] У [[2011]]—[[2013]] дырэктар адкрытага акцыянернага таварыства «[[Шчучынскі масласырзавод]]» Гродзенскай вобласці. З [[5 сакавіка]] [[2013]] года [[старшыня Шчучынскага раённага выканаўчага камітэта]]. [[12 верасня]] [[2019]] года прызначаны старшынёй Лідскага райвыканкама<ref>{{cite web |url= http://president.gov.by/by/news_by/view/prynjatstse-kadravyx-rashennjau-21994/|title= Прыняцце кадравых рашэнняў|publisher= Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|accessdate=17.09.2019 |lang=by}}</ref>. Займаў гэтую пасаду да восені 2024 года, калі яго змяніў [[Аляксандр Людвігавіч Вярсоцкі|Аляксандр Вярсоцкі]]<ref>[https://lida.gov.by/ru/lida-news-ru/view/aleksandr-versotskij-edinoglasno-utverzhden-deputatami-rajonnogo-soveta-deputatov-v-dolzhnosti-25253-2024/ Александр Версоцкий единогласно утверждён депутатами районного Совета депутатов в должности председателя Лидского райисполкома]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Сям’я == Жанаты, выхоўвае дачку. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://schuchin.grodno-region.by/uploads/files/biagrafija.pdf Біяграфія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190903050241/http://schuchin.grodno-region.by/uploads/files/biagrafija.pdf |date=3 верасня 2019 }} {{DEFAULTSORT:Ложачнік Сяргей Васілевіч}} [[Катэгорыя:Старшыні Шчучынскага раённага выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Старшыні Лідскага раённага выканаўчага камітэта]] 6w3lz7u81tcdre422d3m39vossftd3g 0 627057 5135939 4856599 2026-05-05T05:23:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135939 wikitext text/x-wiki [[Файл:Coalition of the willing.svg|thumb|300пкс|Члены кааліцыі на 2003 год.]] '''Кааліцыя згодных''' (у арыгінале з {{lang-en|«Coalition of the willing»}}) — створаны па ініцыятыве [[ЗША]] альянс дзяржаў, які падтрымаў [[Уварванне ў Ірак (2003)|уварванне ў Ірак]] у [[2003]] годзе ([[Іракская вайна]]) як палітычна, так і ўзброенай сілай. Назва кааліцыі з’яўляецца процілеглым тэрміну [[Джордж Уокер Буш|Д. Буша]] «[[«Вось зла»|вось зла]]», да якіх залічвалі [[Баасісцкі Ірак]]. == Гісторыя == === Уварванне === [[File:UStanks baghdad 2003.JPEG|250px|thumb|Два амерыканскіх танка [[M1 Abrams|M1A1 Abrams]] на фоне трыумфальнай аркі [[Мячы Кадысіі]] ў Багдадзе, лістапад 2003 года.]] Пасля [[Вайна ў Персідскім заліве|вайны ў Персідскім заліве 1991 года]] ў небе [[Ірак]]а былі створаны зоны, забароненыя для палётаў іракскай авіяцыі. Забеспячэннем гэтых зон займаліся [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|ВПС ЗША]]. З сярэдзіны [[2002]] года, фармальна ў адказ на спробы іракскіх СПА атакаваць амерыканскія патрульныя і разведвальныя самалёты, ЗША сталі наносіць ракетна-бомбавыя ўдары па аб’ектах на поўдні Ірака з мэтай задушыць СПА і парушыць аператыўную структуру іракскай арміі. [[20 сакавіка]] [[2003]] пачалося ўварванне заходняй кааліцыі ў Ірак. У аперацыі, акрамя ЗША, удзельнічалі ўзброеныя сілы [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]] і [[Польшча|Польшчы]], а таксама курдскія сепаратысты. Кааліцыя ставіла сваёй мэтай звяржэння рэжыму [[Садам Хусейн|Садама Хусейна]] і фарміраванне ў Іраку дзеяздольнага ўрада, які абапіраецца на падтрымку значнай часткі насельніцтва. Існавалі і яшчэ дзве заяўленыя мэты — выяўленне і знішчэнне [[Зброя масавага знішчэння|зброі масавага паражэння]] і выяўленне даных, якія будуць казаць аб падтрымцы Іракам міжнароднага [[тэрарызм]]у. Да пачатку ўварвання чакалася, што іракская армія акажа ўстойлівы супраціў замежным войскам. Гэтага, аднак, не адбылося — за выключэннем некаторых ачагоў барацьбы, якія былі задушаныя параўнальна лёгка, амерыканскія і брытанскія часці хутка ўсталявалі кантроль над тэрыторыяй Ірака. Да [[1 мая]] супраціў праўрадавых сіл быў задушаны. Пазней, [[13 снежня]] таго ж года, быў схоплены іракскі лідар [[Садам Хусейн]], над якім быў [[Трыбунал над Садамам Хусейнам|праведзены суд па абвінавачванні ў шматлікіх злачынствах]]. У [[2006]] годзе яго павесілі. З поўнай акупацыяй краіны пачаўся пошук зброі масавага паражэння. У выніку ўжо да пачатку [[2004]] года стала ясна, што ЗША і іх саюзнікам не ўдалося знайсці нават яе слядоў. Таксама Беламу дому наогул не ўдалося і даказаць абвінавачванні ў падтрымцы іракскім рэжымам тэрарызму. === Партызанская вайна === [[File:Polish patrol Babylon DF-SD-04-16537.jpg|250px|thumb|Польскія салдаты ў Іраку, сакавік 2004 года.]] [[Баас|Прыхільнільнікі Хусейна]], а таксама і ісламарадыкальныя рухі, якія набралі сілу ў краіне як раз пасля ўварвання, арганізавалі ўзброеную партызанскую барацьбу. Масіраваныя акцыі баевікоў пачаліся ў красавіку 2004 года. Акрамя адкрытых нападаў на воінскія часці з ужываннем стралковай зброі і мінамётных абстрэлаў, асноўны ўпор рабіўся на дзеянні тэрарыстаў-смяротнікаў (супраць замежных войскаў і новых уладаў) і захоп закладнікаў з ліку замежных грамадзян з вылучэннем патрабаванняў, накіраваных на вывад войскаў той ці іншай дзяржавы з Ірака. Патрабаванні вылучаліся вельмі жорсткія, а пры адмове ад іх выканання тэрарысты падвяргалі свае ахвяры жорсткай кары, здымаючы гэта для далейшага запалохвання на відэастужку. Да канца 2004 стала ясна, што супрацьстаянне паміж рухам супраціву і акупацыйнымі войскамі перайшло ў прынцыпова новую фазу. За паўтара года актыўнага супраціву іракскія баевікі паслядоўна выконвалі пастаўленыя задачы. Выкарыстоўваючы партызанскія метады вядзення вайны, яны здолелі спачатку выціснуць амерыканцаў з правінцый у буйныя населеныя пункты. Затым, падвяргаючыся рэгулярным нападам на патрулі і вайсковыя калоны ўнутры гарадоў, кааліцыйныя войскі паступова адступілі на новы рубеж абароны, схаваўшыся на ўласных ваенных базах. І нарэшце, амерыканцы перасталі адчуваць сябе ў бяспецы нават на ўласных базах. Так, напрыклад, трэці па велічыні іракскі горад [[Масул]], размешчаны за 360 км на поўнач ад [[Багдад]]а, падчас уварвання ў Ірак у сакавіку—красавіку 2003 года быў узяты практычна без бою, але за наступныя 20 месяцаў акупацыі ў тэрактах і сутычках з баевікамі [[Іракскія паўстанцы|іракскага супраціву]] тут загінулі больш за сотню амерыканскіх салдат, а 21 снежня 2004 у выніку выбуху на ваеннай базе Марэз у гэтым горадзе было забіта адразу 20 амерыканцаў, звыш 70 атрымалі раненні. [[File:Azerbaijani soldier in Iraq 13.jpg|250px|thumb|Італьянскі генерал Антоніа Сата абмяркоўвае сітуацыю з бяспекай у правінцыі Анбар з азербайджанскім маёрам Эльханам Шалбузавым, май 2005 года.]] На [[18 ліпеня]] [[2010]] года страты кааліцыйных сіл па гадах выглядалі наступным чынам: 2003 год — 580 чал.; 2004 год — 906 чал.; 2005 год — 897 чал.; 2006 год — 872 чал.; 2007 год — 961 чал.; 2008 год — 322 чал.; 2009 год — 150 чал.; 2010 год — 42 чал. У немалой ступені поспеху руху супраціву спрыялі новыя метады, прыўнесеных ісламскімі баевікамі з іншых частак свету. У прыватнасці, нябачаны размах прыняло паляванне на суайчыннікаў, якія запісваліся на службу ў [[Паліцыя|паліцыю]]. Акрамя таго, партызаны актыўна і вельмі паспяхова выкарыстоўвалі супраць рэгулярнай арміі мінную вайну. Штодня на фугасах падрываліся патрульныя машыны і бранятэхніка, а таксама аўтакалоны часцей тылавога забеспячэння. Самай эфектыўнай зброяй паўстанцаў аказаліся кумулятыўныя міны накіраванага дзеяння і інфрачырвоныя датчыкі, які спрацоўвалі пры перапыненні машынай светлавога прамяня. Яны ўсталёўваліся з выключаным датчыкам. Такім чынам, не было праблем у праходжанні па трасе грамадзянскіх машын. За некалькі секунд да набліжэння ваеннай аўтамашыны, інфрачырвоны датчык уключаўся пры дапамозе мабільнага тэлефона. З 2003 па 2006 ад рук баевікоў загінулі 150 тысяч чалавек (паводле Міністрэрства аховы здароўя Ірака). Колькасць іракцаў, якія атрымалі за гэты час раненні, ацэньваецца прыкладна ў 450 тысяч чалавек<ref>{{cite web|date=9 ноября 2006|url=http://lenta.ru/news/2006/11/09/bloodshed/|title=В Ираке с 2003 года боевики убили 150 тысяч человек|publisher=Lenta.ru|accessdate=2010-08-13|url-status=live}}</ref>. Афіцыйна абвяшчалася, што значную частку тэрарыстычных актаў у Іраку здзейснілі іншаземцы. === Вывад войскаў === Нягледзячы на ​​маштабы кровапраліцця, рух іракскага супраціву быў не ў стане (да снежня 2011) дамагчыся галоўнай мэты — прымусіць ЗША вывесці армію з Ірака. Улічваючы тое, што ваенная служба ў ЗША ажыццяўляецца па кантракце, амерыканская грамадская думка фактычна не ў стане была прымусіць ўрад пайсці на вывад войскаў — асабліва пасля таго, як перавыбранне Джорджа Буша азначала падтрымку яго палітыкі насельніцтвам. Значна большых вынікаў партызанам удалося дамагчыся нанясеннем удараў па саюзніках ЗША. * Першай свае войскі пасля [[Тэракты ў Мадрыдзе (2004)|тэрактаў]] у [[Мадрыд]]зе 11 сакавіка 2004 года і прыходу ўрада сацыялістаў вывела Іспанія. Прыкладна ў той жа час гэта зрабілі Дамініканская Рэспубліка, Нікарагуа, Гандурас і Сінгапур. * У ліпені 2004 года дзеля захавання жыцця свайго грамадзяніна, захопленага іракцамі, ваенных адклікалі Філіпіны. * Нарвегія пакінула ў Іраку толькі 15 вайскоўцаў, якія навучалі іракскія сілы бяспекі. * У верасні 2004 выведзены войскі Тайланда. * У верасні 2004 Новая Зеландыя таксама прыняла рашэнне эвакуіраваць з Ірака свой вайсковы кантынгент (60 ваеннаслужачых інжынерных падраздзяленняў, якія на працягу 12 месяцаў знаходзіліся на брытанскай ваеннай базе ў раёне [[Басра|Басры]]). * 3 лістапада 2004 урад Венгрыі аб’явіў, што выведзе свае войскі (300 вайскоўцаў) з Ірака да 31 сакавіка 2005. Венгерскі кантынгент пакінуў Ірак да 21 снежня 2004 года<ref>[http://newsru.com/world/21dec2004/irac.html Венгрия вывела свои войска из Ирака. Все 300 военнослужащих возвращаются домой] // NEWSru.com, 21 декабря 2004</ref>. * У лютым [[2005]] выведзены войскі Партугаліі. * Украінскі кантынгент у Іраку, які прыбыў у Ірак у пачатку жніўня 2003 года, пачаў эвакуацыю 15 сакавіка 2005 года, апошняе падраздзяленне пакінула Ірак 27 снежня 2005 года. Тым не менш, пасля вываду з Ірака ўкраінскага кантынгенту ў канцы снежня 2005, у Іраку засталіся каля 50 ўкраінскіх ваенных саветнікаў і інструктараў. * 12 красавіка 2005 міністр абароны Польшчы [[Ежы Шмайдзінскі]] заявіў, што польскі кантынгент у Іраку пакіне гэтую краіну да канца 2005 года, пасля заканчэння тэрміну дзеяння адпаведнай рэзалюцыі [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]]. Разам з тым, у выпадку прыняцця новай рэзалюцыі СБ ААН ці афіцыйнай просьбы ўрада Ірака падоўжыць польскую ваенную прысутнасць у гэтай краіне, урад Польшчы разгледзіць магчымасць «прысутнасці ў Іраку невялікай навучальнай групы». У пачатку 2005 года Польшча ўжо скараціла свае войскі ў Іраку з 2,4 да 1,7 тыс. чалавек. За паўтара года знаходжання польскага вайсковага кантынгенту ў Іраку, уведзенага сюды ў жніўні 2003 года, загінулі 17 палякаў — сярод іх 13 польскіх вайскоўцаў, два былыя спецназаўцы, якія працавалі на ахоўную фірму, і два журналісты. * Італія, нягледзячы на ​​неаднаразовыя захопы закладнікаў з ліку італьянскіх грамадзян, доўгі час працягвала прытрымлівацца саюзніцкіх абавязацельстваў. 15 сакавіка 2005 прэм’ер-міністр Італіі [[Сільвіё Берлусконі]] абвясціў аб поўным вывадзе да верасня 2005 італьянскага вайсковага кантынгенту з Іраку, але ўжо праз суткі пад ціскам партнёраў па кааліцыі — ЗША і Вялікабрытаніі — узяў назад сваю заяву. Аднак, пасля прыходу да ўлады левацэнтрыстаў, новы пьемьер-міністр Італіі [[Рамана Продзі]] зноў абвясціў аб вывадзе войскаў з Ірака. Апошні італьянскі ваенны пакінуў Ірак у лістападзе 2006 г. * Японія таксама адмовілася задаволіць патрабаванні партызан. * У той жа час Нідэрланды 8 сакавіка 2005 абвясціла аб пачатку працэдуры вываду свайго ваеннага кантынгенту. Рашэнне аб гэтым было прынята яшчэ ў студзені, нягледзячы на ​​ціск з боку ЗША і Вялікабрытаніі. * Пазней таксама Вялікабрытанія пачала выводзіць пакінутых вайскоўцаў з Ірака, а апошні кантраляваны імі горад Басра перадалі іракскім войскам. * У жніўні [[2008]] у сувязі з [[Вайна ў Паўднёвай Асеціі (2008)|канфліктам у Паўднёвай Асеціі]] Грузія вывела з Ірака палову свайго двухтысячнага кантынгенту. Перакідка грузінскіх вайскоўцаў ажыццяўлялася ВПС ЗША. * У снежні 2008 Каралеўства Тонга вывела з Ірака свой кантынгент у памеры 45 чалавек. Да 31 снежня 2008 года ў краіне, акрамя амерыканскіх і брытанскіх войскаў, заставаліся толькі падраздзяленні Аўстраліі, Румыніі, Сальвадора і Эстоніі<ref>[http://www.iimes.ru/rus/stat/2009/05-01-09a.htm В. П. Юрченко «Военно-политическая обстановка в Ираке (декабрь 2008 года)»]</ref>. З [[2009]] года паступова выводзіць свае сілы пачалі і ЗША. Да пачатку жніўня [[2010]] года асноўны кантынгент амерыканскіх войскаў быў выведзены з Ірака, і ў краіне засталося каля 50 тысяч вайскоўцаў з ЗША, пераважна для навучання і падтрымкі мясцовых сіл аховы правапарадку. [[1 верасня]] 2010 года віцэ-прэзідэнт ЗША [[Джозеф Рабінет Байдэн|Джозеф Байдэн]] абвясціў аб афіцыйным заканчэнні аперацыі «Іракская свабода» і аб пачатку новай небаявой аперацыі амерыканскай арміі пад кодавай назвай «Новы світанак» на чале з генералам Лойдам Осцінам. [[15 снежня]] [[2011]] года ЗША спусцілі сцяг Узброеных сіл над Багдадам, сімвалічна завяршыўшы ваенную кампанію ў Іраку, якая доўжылася амаль 9 гадоў, перадаўшы паўнамоцтвы па арганізацыі бяспекі мясцовым структурам. У краіне засталося толькі 200 ваенных кансультантаў<ref>{{cite news |url=http://russian.people.com.cn/31520/7126298.html |title=Вице-президент США провел в Багдаде церемонию смены миссии американских сил в Ираке |publisher=Жэньминь жибао |date=2010-09-02 |access-date=9 студзеня 2020 |archive-date=18 студзеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118175225/http://russian.people.com.cn/31520/7126298.html |url-status=dead }} {{Cite web |url=http://russian.people.com.cn/31520/7126298.html |title=Архіўная копія |access-date=9 студзеня 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118175225/http://russian.people.com.cn/31520/7126298.html |archivedate=18 студзеня 2012 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://russian.people.com.cn/31520/7126298.html |title=Архіўная копія |access-date=9 студзеня 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118175225/http://russian.people.com.cn/31520/7126298.html |archivedate=18 студзеня 2012 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.itar-tass.com/level2.html?NewsID=15452429|title=Вице-президент США официально объявил о начале в Ираке операции «Новый рассвет» |publisher=ИТАР-ТАСС |date=2010-09-01}}</ref>. Хоць апошнія вайскоўцы кааліцыі былі выведзены ў снежні 2011 года, на тэрыторыі Ірака засталіся супрацоўнікі прыватных ваенных і ахоўных кампаній (станам на сакавік 2013 году — 5500 чалавек)<ref>Anna Fifield. [http://www.ft.com/intl/cms/s/0/7f435f04-8c05-11e2-b001-00144feabdc0.html Contractors reap $138bn from Iraq war] // «The Financial Times» от 18 марта 2013</ref>. === Вяртанне замежных сіл === У снежні [[2014]] года на фоне ўзмацнення тэрарыстычнай арганізацыі «[[Ісламская дзяржава]]» ЗША зноў увялі войскі ў Ірак. Пры ўзаемадзеянні іракскай арміі, мясцовых апалчэнняў, заходняй кааліцыі і Ірана ўдалося разграміць баевікоў і сагнаць іх у падполле. З [[2017]] года терарысты вымушаныя [[Барацьба з тэрарызмам у Іраку пасля 2017 года|былі перайсці да партызанскай вайны]]<ref>[https://aif.ru/politics/world/voyna_iz_probirki_zachem_ssha_na_samom_dele_polezli_v_irak Война из пробирки. Зачем США на самом деле полезли в Ирак?]</ref>. == Члены кааліцыі == Падчас тэледэбатаў напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў [[2004]] года апанент Буша [[Джон Керы]] заявіў, што адміністрацыя Буша перад вайной у Іраку не змагла сфармаваць шырокую міжнародную кааліцыю, здолеўшы заручыцца падтрымкай толькі дзвюх краін — [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Аўстралія|Аўстраліі]]<ref>''…when we went in, there were three countries: Great Britain, Australia and the United States. That’s not a grand coalition. We can do better.''</ref>. У адказ на гэта Буш прамовіў фразу «Вы забыліся [[Польшча|Польшчу]]»<ref>''Well, actually, he forgot Poland.''</ref>, якая, замест таго, каб абвергнуць аргумент Керы, фактычна яго пацвярджала. Па даных ЗША на момант стварэння кааліцыі ў яе ўваходзіла 49 дзяржаў<ref name="Members">{{cite web |url = https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2003/03/20030327-10.html |title = Coalition Members |publisher = The White House |date = 2003-03-27 |accessdate = 2017-02-28 |description = Члены коалиции |lang = en }}</ref>: [[Аўстралія]], [[Азербайджан]], [[Албанія]], [[Ангола]], [[Афганістан]], [[Балгарыя]], [[Вялікабрытанія]], [[Венгрыя]], [[Гандурас]], [[Грузія]], [[Данія]], [[Дамініканская Рэспубліка]], [[Ісландыя]], [[Іспанія]], [[Італія]], [[Калумбія]], [[Коста-Рыка]], [[Паўднёвая Карэя]], [[Кувейт]], [[Латвія]], [[Літва]], [[Маршалавы Астравы]], [[Мікранезія]], [[Манголія]], [[Нідэрланды]], [[Нікарагуа]], [[Палаў]], [[Панама]], [[Польшча]], [[Партугалія]], [[Руанда]], [[Румынія]], [[Сальвадор]], [[Македонія]], [[Сінгапур]], [[Славакія]], [[Саламонавы Астравы]], [[ЗША]], [[Тонга]], [[Турцыя]], [[Уганда]], [[Узбекістан]], [[Украіна]], [[Філіпіны]], [[Чэхія]], [[Эрытрэя]], [[Эстонія]], [[Эфіопія]], [[Японія]]. У верасні 2004 года ўрад Коста-Рыкі папрасіў [[Белы дом]] выдаліць яе з спісу членаў кааліцыі<ref name="ABC-members">{{cite web |url = http://www.abc.net.au/news/2004-09-18/costa-rica-abandons-us-coalition-of-the-willing/553732 |title = Costa Rica abandons US 'coalition of the willing' |publisher = ABC |date = 2008-09-18 |accessdate = 2017-02-28 |lang = en }}</ref>. Коста-Рыка не падала ваенны персанал для акупацыі Ірака бо з [[1949]] года не мае сваёй арміі, але прапанавала ЗША палітычную падтрымку. У падобнай сітуацыі апынуліся Ісландыя і Панама, якія [[Узброеныя сілы|ўзброеных сіл]] як такіх не маюць. Аднак яны накіравалі ў Ірак свае спецпадраздзяленні<ref>[https://www.mfa.is/media/fridargaeslan/In_brief-_Balkan.PDF Beitrag zum ICRU Einsatz im Kosovo]</ref>. == Удзел НАТА == [[22 верасня]] [[2004]] года пасля працяглых перамоваў было дасягнута пагадненне аб удзеле [[НАТА]] ва ўрэгуляванні сітуацыі ў Іраку. Аднак ЗША не ўдалося пераканаць альянс пагадзіцца на адпраўку ў падтрымку новаму іракскаму ўраду ваенныя сілы. Арганізацыя толькі паабяцала заняцца падрыхтоўкай кадраў для іракскай арміі. Для гэтага ў Багдадзе пад эгідай НАТА була створана спецыяльная ваенная акадэмія. Акадэмія была падсправаздачна кіраўніцтву альянса, ні пра які ўдзел у баявых аперацыях гаворкі не ішла, а забеспячэннем бяспекі навучальнай установы займаліся амерыканскія войскі. == Страты == Паводле дадзеных міністэрстваў абароны ЗША і Вялікабрытаніі, а таксама незалежнага інтэрнэт-сайта [[iCasualties.org]], баявыя і небаявыя страты кааліцыі склалі 4804 вайскоўцаў загінуўшымі, большасць з якіх (4 423 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://www.defenselink.mil/news/casualty.pdf |title=Официальная статистика Министерства обороны США от 31 марта 2014 (pdf-файл) |access-date=9 студзеня 2020 |archive-date=6 ліпеня 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090706234900/http://www.defenselink.mil/news/casualty.pdf |url-status=dead }}</ref>) з’яўляюцца амерыканцамі. У сваю чаргу, Вялікабрытанія страціла 179 байцоў, Італія — ​​33, Польшча — 23, Украіна — 18, Балгарыя — 13, Іспанія — 11, Данія — 7, Сальвадор і Грузія — па 5, Славакія — 4, Румынія і Латвія — па 3 , Аўстралія, Эстонія, Нідэрланды, Тайланд — па 2, Венгрыя, Казахстан, Чэхія, Азербайджан — па 1. Таксама 35 700 вайскоўцаў атрымалі раненні, з якіх 34 900 амерыканцы<ref>[http://www.icasualties.org/ iCasualties.org]</ref>. Згодга з інфармацыяй Упраўлення па справах ветэранаў ЗША<ref>[https://evrasiansk.livejournal.com/5583.html Рассекречены данные об количестве убитых в Ираке американцах. Потери оказались коллосальны.]</ref> і [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|КВІР Ірана]]<ref>[https://m.aftershock.news/?q=node/732657 КСИР Ирана рассказал о реальных потерях США в Ираке и Афганистане]</ref>, рэальныя амерыканскія ваенныя страты ў 2,5 разы больш заяўленых, гэта значыць крыху больш за 11 тыс. чалавек. == Гл. таксама == * [[Украінскія міратворцы ў Іраку]] * [[Брыгада Плюс-Ультра]] * [[Балгарскі ваенны кантынгент у Іраку]] * [[Венгерскі ваенны кантынгент у Іраку]] * [[Ваенны кантынгент Сальвадора ў Іраку]] * [[Галандскі ваенны кантынгент у Іраку]] * [[Грузінскі ваенны кантынгент у Іраку]] * [[Дацкі ваенны кантынгент у Іраку]] * [[Італьянскі вайсковы кантынгент у Іраку]] * [[Польскі вайсковы кантынгент у Іраку]] * [[Японскі ваенны кантынгент у Іраку]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.globalsecurity.org/military/facility/iraq-map-aor_040400.htm Распределение зон ответственности между национальными воинскими контингентами многонациональных сил в Ираке и американскими воинскими соединениями] * [http://www.globalsecurity.org/military/facility/iraq-map-bases_111103.htm Карта военных объектов в Ираке] {{Іракская вайна}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Міжнародныя кааліцыйныя сілы ў Іраку| ]] [[Катэгорыя:Ваенная гісторыя Ірака]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2003 годзе]] htnmwcb6ar20ocemkhal4p7h7b1bo0d 0 627129 5135932 5070335 2026-05-05T04:20:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135932 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя}} '''Міжнародная кааліцыя па бяспецы на моры''' ({{lang-en|International Maritime Security Construct (IMSC), раней таксама Operation Sentinel}}) створана летам [[2019]] года пасля абвастрэння [[Іранскі крызіс (з 2019 года)|канфлікту]], звязанага з праходам камерцыйных танкераў праз [[Армузскі праліў]]<ref>{{cite web |url = https://www.washingtonpost.com/world/national-security/pompeo-seeks-support-from-allies-to-monitor-persian-gulf-amid-tensions-with-iran/2019/06/24/cfa953e0-969e-11e9-8d0a-5edd7e2025b1_story.html |title = Pompeo seeks support from allies to monitor Persian Gulf region amid tensions with Iran |date = 2019-06-24 |access-date = 2019-09-20 |website = Washington Post}}</ref>.[[Файл:International Maritime Security Construct Logo (Transparent).png|thumb|175px|Лагатып кааліцыі.]] == Гісторыя == 19 ліпеня [[Цэнтральнае камандаванне Узброеных сіл ЗША]] абвясціла, што аперацыя па ахове вольнага суднаходства ў зоне [[Персідскі заліў|Персідскага заліва]] будзе называцца Sentinel<ref>{{cite web |url = https://www.centcom.mil/MEDIA/STATEMENTS/Statements-View/Article/1911282/us-central-command-statement-on-operation-sentinel/ |title = U.S. Central Command Statement on Operation Sentinel |date = 2019-07-19 |access-date = 2019-09-20}}</ref>. У пачатку жніўня да караблёў ВМС ЗША далучылася брытанская эскадра<ref>{{cite web |url = https://www.theguardian.com/world/2019/aug/15/uk-caught-in-middle-of-us-power-play-with-iran |title = UK caught in middle of US power play with Iran |last = Sabbagh |first = Dan |newspaper = The Guardian |date = 2019-08-15 |access-date = 2019-08-15}}</ref>, у другой палове жніўня міжнародны патруль папоўнілі аўстралійскія фрэгаты<ref>{{cite web |url = https://www.hstoday.us/subject-matter-areas/maritime-security/australia-joins-international-maritime-security-construct-in-the-gulf/ |title = Australia Joins International Maritime Security Construct in the Gulf |date = 2019-08-22 |access-date = 2019-09-20}}</ref>. У верасні кааліцыю падтрымалі [[Саудаўская Аравія]], [[Бахрэйн]] і [[ААЭ]]<ref>{{cite web |url = https://www.janes.com/article/91396/saudi-arabia-joins-maritime-security-mission |title = Saudi Arabia joins maritime security mission |date = 2019-09-18 |access-date = 2019-09-20}}</ref><ref>{{cite web |url = https://www.defensenews.com/news/your-military/2019/09/20/uae-joins-naval-security-coalition-in-the-gulf/ |title = UAE joins naval security coalition in the Gulf |date = 2019-09-20 |website = Defense News}}</ref>. Са студзеня [[2020]] года [[Ваенна-марскія сілы Албаніі|флот Албаніі]] далучыўся да марскіх аперацыях кааліцыі, а з сакавіка — [[Ваенна-марскія сілы Літвы|ВМС Літвы]]<ref>{{Cite web | url=https://www.cusnc.navy.mil/Media/News/Display/Article/2125964/lithuania-joins-the-international-maritime-security-construct/ | title=Lithuania Joins the International Maritime Security Construct | access-date=26 верасня 2020 | archive-date=3 кастрычніка 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201003012016/https://www.cusnc.navy.mil/Media/News/Display/Article/2125964/lithuania-joins-the-international-maritime-security-construct/ | url-status=dead }}</ref>. == Удзельнікі == * {{Сцягафікацыя|ЗША}} * {{Сцягафікацыя|Ізраіль}}<ref>{{cite news|url=https://www.jns.org/israel-to-participate-in-us-operation-sentinel-in-strait-of-hormuz/|title=Israel to participate in US ‘Operation Sentinel’ in Strait of Hormuz|date=7 August 2019|access-date=20 September 2019}}</ref> * {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}<ref>{{cite web |url = https://www.politico.eu/article/maritime-coalition-persian-gulf-united-kingdom/ |title = Britain joins ‘international’ maritime coalition |website = www.politico.eu |access-date = 2019-09-23 |url-status = live}}</ref> * {{Сцягафікацыя|Аўстралія}}<ref>{{cite web |url = https://www.pm.gov.au/media/australia-joins-international-maritime-security-construct-gulf |title = Australia Joins International Maritime Security Construct in the Gulf |website = www.pm.gov.au |access-date = 2019-09-23 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200227012731/https://www.pm.gov.au/media/australia-joins-international-maritime-security-construct-gulf |archive-date = 27 лютага 2020 |url-status = dead }}</ref> * {{Сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}<ref>{{cite web |url = https://regnum.ru/news/polit/2723734.html |title = Саудовская Аравия присоединилась к коалиции США по морской безопасности |lang = ru |website = regnum.ru |access-date = 2019-09-23 |url-status = live}}</ref> * {{Сцягафікацыя|ААЭ}}<ref>{{cite web |url = https://www.mofaic.gov.ae/en/mediahub/news/2019/9/20/20-09-2019-uae-maritime-security |title = UAE joins international coalition for maritime security. |lang = en |website = www.mofaic.gov.ae |access-date = 2019-09-23 |url-status = dead |archive-date = 23 верасня 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190923091311/https://www.mofaic.gov.ae/en/mediahub/news/2019/9/20/20-09-2019-uae-maritime-security }}</ref> * {{Сцягафікацыя|Бахрэйн}} (штаб-кватэра) * {{Сцягафікацыя|Албанія}}<ref>{{cite web|url=https://www.albaniandailynews.com/index.php?mod=2&idm=36822|title=Sailing Freedom, Albania Joins IMSC|website=Albanian Daily News|url-status=live|access-date=3 January 2020}}</ref> * {{Сцягафікацыя|Літва}} * {{Сцягафікацыя|Латвія}}<ref>{{Cite web|url=https://www.cusnc.navy.mil/Media/News/Display/Article/3232909/latvia-joins-international-maritime-coalition-in-middle-east-as-11th-member/|title=Latvia Joins International Maritime Coalition in Middle East as 11th Member|website=U.S. Naval Forces Central Command}}</ref> * {{Сцягафікацыя|Эстонія}}<ref name="DVIDS-EstoniaMembership">{{cite web|title=The Republic of Estonia Joins the International Maritime Security Construct|website=DVIDS|url=https://www.dvidshub.net/news/382087/republic-estonia-joins-international-maritime-security-construct|access-date=24 November 2020}}</ref> * {{Сцягафікацыя|Румынія}}<ref name="navaltoday-RomaniaJoin">{{cite web |url=https://www.navaltoday.com/2022/03/28/romania-joins-international-maritime-security-coalition-in-middle-east/|title=Romania joins the international maritime security coalition in the Middle East |publisher=Naval Today |date=28 March 2022 |access-date=5 April 2022}}</ref><ref name="USNavy-RomaniaMembership">{{cite web |url=https://www.navy.mil/Press-Office/News-Stories/Article/2979697/romania-joins-major-international-maritime-security-coalition-in-middle-east/ |publisher=US Navy |date=26 March 2022 |access-date=5 April 2022|title=Romania Joins Major International Maritime Security Coalition in Middle East }}</ref> * {{Сцягафікацыя|Сейшэльскія Астравы}}<ref>{{Cite news|url=https://www.imscsentinel.com/news/middle-east-naval-coalition-expands-with-seychelles-as-10th-member|title=Middle East Naval Coalition Expands with Seychelles as 10th Member|publisher=International Maritime Security Construct|date=20 October 2022|access-date=14 кастрычніка 2024|archive-date=16 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231216143057/https://www.imscsentinel.com/news/middle-east-naval-coalition-expands-with-seychelles-as-10th-member|url-status=dead}}</ref> == Рэакцыя == Спікер іранскага парламента [[Алі Ларыджані]] заявіў, што новаўтвораная кааліцыя з’яўляецца пагрозай для бяспекі рэгіёна Персідскага заліва<ref>{{cite web |url = https://en.mehrnews.com/news/150300/Iran-won-t-let-Persian-Gulf-become-playground-for-adventurism |title = Iran won’t let Persian Gulf become playground for adventurism: Larijani |website = en.mehrnews.com |access-date = 2019-09-23 |url-status = live}}</ref>. == Зноскі == {{reflist|2}} {{Амерыкана-іранскі канфлікт}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2019 годзе]] [[Катэгорыя:Знешняя палітыка ЗША]] [[Катэгорыя:Іранскі крызіс]] h6mjihmw1m7kbenewn3rmwip22261m2 0 632176 5135896 4866742 2026-05-05T00:37:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135896 wikitext text/x-wiki {{НП-Польшча |статус = Горад |беларуская назва = Мшчонаў |арыгінальная назва = Mszczonów |падначаленне = |выява = Mszczonow Town Hall.jpg |подпіс = |герб = Mszczonów herb.jpg |сцяг = |дэвіз = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |lat_deg = 52|lat_min = 58|lat_sec = 28 |lon_deg = 20|lon_min = 30|lon_sec = 45 |CoordAddon = |CoordScale = |ваяводства = Мазавецкае |павет = Жырардоўскі |гміна = Мшчонаў (гміна) |гміна_назва = Мшчонаў |унутраны падзел = |від главы = Бурмістр |глава = Юзаф Гжэгаж Курэк |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1377 |плошча = 8,56 |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |насельніцтва = 6 400 |год перапісу = 2018 |шчыльнасць = 748,7 |агламерацыя = |назва агламерацыі = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = |тэлефонны код = 46 |паштовы індэкс = 96-320 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = WZY |TERC = 1438024 |SIMC = 0977054 |катэгорыя ў Commons = Mszczonów |сайт = http://www.mszczonow.pl/ |мова сайта 2 = |add3n = |add3 = }} '''Мшчонаў'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Mszczonów}}) — [[горад]] у [[Польшча|Польшчы]], за 46 км на паўднёвы захад ад цэнтра [[Варшава|Варшавы]], частка [[Варшаўская агламерацыя|Варшаўскай агламерацыі]]. Уваходзіць у склад [[Жырардоўскі павет|Жырардоўскага павета]] [[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкага ваяводства]], сядзіба вяскова-гарадской [[Мшчонаў (гміна)|гміны Мшчонаў]]. Займае плошчу 8,56 км². Насельніцтва 6,4 тыс. чалавек (на [[2018]]). == Вядомыя асобы == * [[Гірш Довід Номберг]] (1876—1927) — яўрэйскі пісьменнік * [[Маўрыцы Апельбойм]] (1887—1931) — мастак * [[Стэфан Крукоўскі]] (1890—1982) — археолаг * [[Мячыслаў Здзяніцкі]] (1892—1953) — юрыст, бібліяфіл {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.mszczonow.pl/ Афіцыйная старонка горада]{{Недаступная спасылка}} {{Жырардоўскі павет}} {{Мазавецкае ваяводства}} {{Бібліяінфармацыя}} ds10v5dame0ysqhot3y51finqzpko0z 0 637862 5135669 3581751 2026-05-04T14:29:38Z ~2026-27041-33 167634 5135669 wikitext text/x-wiki {{славутасць}} '''Дро́жджава-вінаку́рны заво́д Лю́банскага''' — комплекс будынкаў у [[Мінск|Мінску]], гістарычным раёне [[Серабранскія Млыны]]. Месціцца на [[Вуліца Маякоўскага (Мінск)|вуліцы Маякоўскага]], 79. == Гісторыя == Завод на [[Вуліца Маякоўскага (Мінск)|Ігуменскім тракце]] збудаваны на мяжы XIX—XX стагоддзяў, адкрыты ў 1903 годзе. Належаў [[Яўстахій Любанскі|Яўстахію Любанскаму]], гаспадару [[Лошыца|Лошыцы]]. Тут жа быў невялікі рэктыфікацыйны завод, дзе рабілася ачыстка спірту. З 1908 года арандаваўся Фундылёрам і Іргерам, якія ўсталявалі тут [[Парасілавая ўстаноўка|паравы рухавік]]. У 1913 годзе на заводзе працуе каля 40 чалавек. Напярэдадні [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] манапалістычнае аб’яднанне дражджавікоў распалася, завод закрыўся. За [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|савецкім]] часам маёмасць [[Нацыяналізацыя|нацыяналізаваная]]<ref>{{cite web|url = http://www.ctv.by/novosti-minska-i-minskoy-oblasti/krasnyy-minsk-nachala-xx-v-byvshiy-drozhzhevo-vinokurennyy-zavod|title = «Красный» Минск начала XX в.: бывший дрожжево-винокуренный завод, театр им. Горького, Музей-мастерская Азгура и пожарное депо на Городском валу|author = |authorlink = |date = 26-3-2014|publisher = ctv.by|language = ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20200404174229/http://www.ctv.by/novosti-minska-i-minskoy-oblasti/krasnyy-minsk-nachala-xx-v-byvshiy-drozhzhevo-vinokurennyy-zavod|archivedate = 4-4-2020|accessdate = 4-4-2020}}</ref>. Будынкі прадпрыемстваў у канцы XX ст. былі занятыя пад карпусы Даследчага электрарамонтнага завода. Напрыканцы 2025 года распачалася рэстаўрацыя комплекса, былі знесеныя ўсе прыбудовы савецкага часу. {{зноскі}} == Літаратура == {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь|713Г000140}} * {{Крыніцы/ГККРБ-2009}} * Шыбека З.В., Шыбека С.Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада/ Пер. з рускай мовы М.Віжа; Прадмова С.М. Станюты. — Мн.: Полымя, 1994. — 341 с. [1] асобн. арк. карт.: іл. ISBN 5-345-00613-X. [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска]] [[Катэгорыя:Славутасці Мінска]] 5qa031x4vlc1uku775hp7y4vc145ttw 0 638953 5135985 4824117 2026-05-05T06:55:23Z Rymchonak 22863 5135985 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Джын Дораці Сіберг''' ({{lang-en|Jean Dorothy Seberg}}; {{ДН|13|11|1938}}, Маршалтаўн, [[Аява]], [[ЗША]] — {{ДС|30|8|1979}}, {{МС|Парыж||}}, [[Францыя]]) — амерыканская актрыса, шмат працавала ў Еўропе, пераважна ў Францыі, дзе, здымалася ў фільмах рэжысёраў [[Жан-Люк Гадар|Жан-Люка Гадара]], [[Клод Шаброль|Клода Шаброля]] і іншых, стала адным з сімвалаў французскай новай хвалі. З фільмаў з яе ўдзелам найбольш вядомая кінакарціна «[[На апошнім дыханні (фільм, 1960)|На апошнім дыханні]]» (1960). == Фільмаграфія == * (1961) «[[Палюбоўнік на пяць дзён]]» — ''Клер'' {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сіберг Джын}} [[Катэгорыя:Актрысы ЗША]] [[Катэгорыя:Актывісты руху за правы афраамерыканцаў]] [[Катэгорыя:Самазабойцы]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] ikzwilm9cdbjakuia3grgbqzxz84by6 4 641768 5135769 5135593 2026-05-04T18:26:53Z Антон 740 76022 /* Апошні выпуск */ 5135769 wikitext text/x-wiki '''Вікіжыццё''' — гэта праект, мэтай якога з’яўляецца агляд падзей Вікіпедыі і яе супольнасці. Асаблівасцю праекта, якая адрознівае яго ад іншых праектаў, з’яўляецца лаканічнасць: у аглядзе даецца толькі кароткае апісанне навіны і спасылка. Падзеі адбіраюцца аўтарам па ўласным меркаванні. Ёсць [[Вікіпедыя:Супольнасць/Вікіжыццё/Архіў|архіў выпускаў]], дзе можна знайсці ўсе выпускі Вікіжыцця. Працуючы над праектам, неабходна перад размяшчэннем кожнага новага выпуску захоўваць стары выпуск у архіве. == Апошні выпуск == <onlyinclude>Выпуск № 69 ''Беларуская Вікіпедыя:'' '''Навіны раздзела:''' * [[8 сакавіка]] 2026 пачаўся конкурс «[[Вікіпедыя:Праект:WikiGap 2026 Belarus|WikiGap 2026 Belarus]]», вынікі якога падведзены [[12 красавіка]] * [[15 красавіка]] 2026 агульная колькасць [[Адмысловае:ListUsers|зарэгістраваных удзельнікаў]] дасягнула [[Адмысловае:Statistics|165 000]] '''Статыстыка:''' * У сакавіку створана [[Вікіпедыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2026-04-01|813 артыкулаў]], у красавіку — [[Вікіпедыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2026-05-01|641 артыкул]] '''Статусы:''' * У красавіку сцяг [[Вікіпедыя:Адміністратары|адміністратара]] атрымаў удзельнік [[user:Plaga med Bot|Plaga med Bot]], удзельнік [[user:MocnyDuham|MocnyDuham]] не атрымаў сцяга [[:ru:Википедия:Ревизоры|схавальніка]] '''Добрыя артыкулы:''' Абраны артыкул [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе]] '''Іншыя вікіпраекты:''' * [[27 красавіка]] 2026 у Беларускіх Вікікрыніцах агульная колькасць [[:be:s:Катэгорыя:Аўтары|аўтараў]] дасягнула [[:be:s:Адмысловае:Statistics|1000]] * У красавіку сцяг [[:be:wikt:Вікіслоўнік:Форум#Запыт на статус адміністратара Удзельнік:Plaga med|адміністратара інтэрфейсу]] ў Беларускім Вікіслоўніку атрымаў на 6 месяцаў удзельнік [[user:Plaga med|Plaga med]] ''Беларуская Вікіпедыя (тарашкевіца):'' '''Статыстыка:''' * У сакавіку створана [[Вікіпедыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2026-04-01|154 артыкулы]], у красавіку — [[Вікіпедыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2026-05-01|104 артыкулы]] '''Добрыя артыкулы:''' Выстаўлены кандыдатам артыкул [[:be-tarask:Выдрыца (урочышча)|Выдрыца (урочышча)]] ''Падрыхтаваў удзельнік [[user:Антон 740|Антон 740]]''</onlyinclude> == Гл. таксама == * [[Вікіпедыя:Супольнасць/Вікіжыццё/Архіў]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць| ]] oupjx7b2xaqmnuogeq6jbmx0ua4qsx1 0 657592 5135817 4437930 2026-05-04T19:33:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135817 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = камуна |беларуская назва = Сен-Дэні |арыгінальная назва = {{lang-fr|Saint-Denis}} |рэгіён = Бургундыя — Франш-Кантэ |рэгіён у табліцы = |від раёна = Дэпартаменты Францыі{{!}}Дэпартамент |раён = Сона і Луара }} '''Монса-ле-Мін''' ({{lang-fr|Montceau-les-Mines}}) — [[Камуны Францыі|камуна]] ў [[Францыя|Францыі]], у дэпартаменце [[Сона і Луара]]. Насельніцтва&nbsp;— {{formatnum:19124}} чалавек (2011)<ref name=>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp?dep=71&annee=2013#dep_M |title=Насельніцтва ў 2011 годзе |publisher=[[INSEE]] |accessdate=28 верасня 2014 |archive-date=12 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112234920/http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp?dep=71&annee=2013#dep_M |url-status=dead }}{{ref-fr}}</ref>. == Дэмаграфія == {{Bar chart years | Шырыня выявы = 800 | Вышыня выявы = 300 | Максімум шкалы = 30000 | Крок большай шкалы = 2000 | Крок меншай шкалы = 1000 | Шырыня слупка = 20 | Колер слупка = rgb(1,0.75,0.5) | Год1 = 1856 | Значэнне1 = 2206 | Год2 = 1861 | Значэнне2 = 3337 | Год3 = 1866 | Значэнне3 = 5377 | Год4 = 1872 | Значэнне4 = 8287 | Год5 = 1881 | Значэнне5 = 13108 | Год6 = 1891 | Значэнне6 = 19612 | Год7 = 1896 | Значэнне7 = 22467 | Год8 = 1901 | Значэнне8 = 28779 | Год9 = 1911 | Значэнне9 = 26830 | Год10 = 1921 | Значэнне10 = 24629 | Год11 = 1931 | Значэнне11 = 28173 | Год12 = 1936 | Значэнне12 = 26902 | Год13 = 1946 | Значэнне13 = 26726 | Год14 = 1954 | Значэнне14 = 28308 | Год15 = 1962 | Значэнне15 = 29364 | Год16 = 1968 | Значэнне16 = 27421 | Год17 = 1975 | Значэнне17 = 28177 | Год18 = 1982 | Значэнне18 = 26925 | Год19 = 1990 | Значэнне19 = 22999 | Год20 = 1999 | Значэнне20 = 20634 | Год21 = 2007 | Значэнне21 = 19548 | Год22 = 2017 | Значэнне22 = 18398 }} == Гарады-партнёры == * {{Сцяг Польшчы|20px}} [[Жоры]] {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Камуны дэпартамента Сона і Луара]] nsb7uieo02d870f4x86x8158c0xcyr0 100 658977 5135691 5133379 2026-05-04T15:51:23Z NirvanaBot 40832 +6 новых 5135691 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Гендзі Тартакоўскі|2026-05-04T13:36:20Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Выканаўчы прадзюсар|2026-05-04T12:56:38Z|Vlad Shmeklia}} {{Новы артыкул|Барыс Міхайлавіч Ценін|2026-05-04T10:34:52Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Буксіры (фільм)|2026-05-04T06:21:32Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Марсель Карнэ|2026-05-04T05:48:14Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Набярэжная туманоў|2026-05-04T05:34:49Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|2026-04-28T13:36:12Z|Vlad Shmeklia}} {{Новы артыкул|Малады Шэрлак|2026-04-25T13:08:02Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Джын Локхарт|2026-04-25T09:58:14Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Джэфры Эпштэйн: непрыстойна багаты|2026-04-24T16:46:28Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Перажыць Джэфры Эпштэйна|2026-04-22T03:58:03Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Магілёў (тэлерадыёкампанія)|2026-04-20T14:05:16Z|Андрэй 2403 Б}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 13dqtms9kygmshs1le2mb27pd9o44rg 0 660223 5135921 4877091 2026-05-05T02:57:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135921 wikitext text/x-wiki {{Славутасць}} '''Мячы Кадысіі''' ({{lang-ar|قوس النصر}}, ''Каус ан-наср, Арка Перамогі''<ref>[http://aawsat.com/details.asp?section=4&issueno=11759&article=607155&feature=جهود للحفاظ على قوس النصر في بغداد بعد تدمير أنصاب وتماثيل أقامها صدام]{{Недаступная спасылка}}, جريدة الشرق الأوسط</ref><ref>[http://www.baghdad.gov.iq/ar/index.php/2009-10-24-07-37-29/content-layouts.html معالم بغداد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317122308/http://www.baghdad.gov.iq/ar/index.php/2009-10-24-07-37-29/content-layouts.html |date=2011-03-17 }}، الموقع الرسمي لـمحافظة بغداد</ref>) — пара трыумфальных арак, размешчаных у [[Багдад]]зе ([[Ірак]]). Аркі былі ўзведзены ў канцы 1980-х гадоў і сімвалізавалі абвешчаную [[Садам Хусейн|Садамам Хусейнам]] перамогу Ірака ў [[ірана-іракская вайна|ірана-іракскай вайне]]. Мячы Кадысіі з’яўляюцца адной з галоўных славутасцей Багдада. Аб’ект названы ў памяць аб [[Бітва пры Кадысіі|бітве пры Кадысіі]] ([[636]]), у якой арабы разграмілі персаў. == Гісторыя == У [[1986]] годзе, у самы разгар вайны з Іранам, у цэнтры іракскай сталіцы разгарнулася рэканструкцыя парку Заўра. Праект уключаў у сябе вялікую плошчу для правядзення ваенных парадаў, уваход і выхад з якой былі адзначаны дзвюма аднолькавымі аркамі. Аркі праектаваліся іракскім скульптарам Адзілем Камілем на аснове накіда, зробленага Садамам Хусейнам. Пасля смерці Каміля ў [[1987]] годзе праектаванне перайшло да Махамеда Гані. Аркі былі зроблены міжнародным кансорцыумам, узначаленым нямецкай кампаніяй «H+H Metalform». Цырымонія адкрыцця комплексу адбылася [[8 жніўня]] [[1989]] года, роўна праз год пасля абвяшчэння Хусейнам спынення агню ў вайне з [[Іран]]ам. На плошчы таксама была размешчана вялікая трыбуна, з якой Садам Хусейн прымаў ваенныя парады. Пад трыбунай размяшчаўся музей рэчаў, падораных уладам простымі іракцамі. Падчас планавання паветранай фазы [[Аперацыя «Бура ў пустыні»|аперацыі «Бура ў пустыні»]] генерал [[Норман Шварцкопф]] прапаноўваў знішчыць аркі, каб дэмаралізаваць іракскі рэжым і прадэманстраваць простым іракцам яго ўразлівасць. Па рэкамендацыі ваенных юрыстаў аркі былі выкраслены са спісу мэтаў як аб’екты вялікага культурнага значэння. Аркі не пацярпелі падчас [[Уварванне ў Ірак (2003)|уварвання кааліцыйных войскаў у Ірак]] у [[2003]] годзе. «Мячы Кадысіі» разам з плошчай аднесены да тэрыторыі «[[Зялёная зона (Багдад)|зялёнай зоны]]» Багдада, што раней была месцам размяшчэння [[Часовы орган кааліцыі|пераходнай акупацыйнай адміністрацыі]], а пасля перадачы ўлады іракцам — вышэйшага кіраўніцтва краіны. «Зялёная зона» з’яўляецца найбольш ахоўваемым месцам у Іраку, і аркі абаронены ад тэрактаў. Пасля падзення Багдада на іх фундаменце амерыканскімі салдатамі былі зроблены разнастайныя графіці. Плошча стала месцам паломніцтва салдат кааліцыйных войскаў у Багдадзе, жадаючых сфатаграфавацца каля манумента. [[20 лютага]] [[2007]] года па распараджэнні іракскага прэм’ер-міністра [[Нуры аль-Малікі]] пачаўся дэмантаж «Мячоў Кадысіі». Іракскія ўлады лічылі неабходным знішчыць помнік як спадчыну змрочнай эпохі прэзідэнцтва Садама Хусейна. На наступны дзень працэс зносу быў спынены пасля ўмяшання амерыканскага пасла ў Іраку Залмая Халілзада. Як відаць, амерыканскі бок прыпыніў магчымасць абвастрэння [[Міжканфесійны канфлікт у Іраку (2006—2009)|суніцка-шыіцкага канфлікту]] пасля знішчэння помніка, які сімвалізуе перыяд суніцкага кіравання ў краіне. Урад адмяніў планы па зносе. У лютым [[2011]] года іракскія ўлады пачалі рэстаўрацыю помніка ў знак прымірэння ў краіне, баючыся пратэстаў, якія ўзніклі ў іншых краінах на фоне «[[Арабская вясна|Арабскай вясны]]»<ref>[http://www.dispatch.com/live/content/national_world/stories/2011/02/06/iraq-restores-husseins-victory-arch-as-sign-of-reconciliation.html?sid=101 «Iraq restores Hussein’s Victory Arch as sign of reconciliation»] {{Архівавана|url=https://archive.today/20130121144815/http://www.dispatch.com/live/content/national_world/stories/2011/02/06/iraq-restores-husseins-victory-arch-as-sign-of-reconciliation.html?sid=101 |date=21 студзеня 2013 }}, Steven Lee Myers. New York Times. Columbus Dispatch. February 6, 2011. Accessed February 11, 2011</ref>. == Апісанне == Падмурак аркі складаюць бронзавыя рукі, якія ўздымаюцца з зямлі і трымаюць мячы. Мячы датыкаюцца адзін з адным на вышыні каля 40 метраў, у гэтым месцы ўсталяваны невялікі флагшток, на якім звычайна лунаў іракскі сцяг. Вага кожнага мяча — 24 тоны, даўжыня — каля 43 метраў. Мячы выкананы з нержавеючай сталі, былі зроблены ў Іраку, прычым з частковым выкарыстаннем металу іранскай зброі і ваеннай тэхнікі, захопленай у ходзе вайны. Рукі выраблены з бронзы ў ліцейнай Морыса Сінгера ([[Вялікабрытанія]]). Дызайн кісцей рук выкананы Адзілем Камілем на аснове фатаграфій і гіпсавых злепкаў кісцей Садама Хусейна<ref>[https://vk.com/wall-163258727_63568 Мечи Кадисии — триумфальные врата в виде двух скрещенных вещей]</ref>. На вялікіх пальцах рук маецца адбітак, скапіраваны з сапраўднага адбітка вялікага пальца Садама Хусейна, узятага асабіста Махамедам Гані. На кожным з бетонных цокаляў у падмурку аркі ляжаць каля 2,5 тысяч захопленых іранскіх касак. Некаторыя з касак прабіты кулямі, прычым, як відаць, гэта было зроблена наўмысна, а не адбылося ў баі. == Турызм == Мячы Кадысіі сёння сталі аб’ектам цікавасці для турыстаў як славутасць Багдада, што абумоўлівае з’яўленне на турыстычным рынку іракскага напрамку. Асабліва папулярныя туры ў Ірак у аматараў «небяспечных» падарожжаў<ref>[https://planetofhotels.com/guide/ru/irak/erbil/mechi-kadisii Триумфальная арка Мечи Кадисии в Багдаде, Ирак. Описание монумента]</ref>. Наведвальнікаў, якія стаяць у пэўным месцы, можна сфатаграфаваць так, як быццам яны самі трымаюць мячы ў руках. Полыя рукі прадастаўляюць турыстам яшчэ адну магчымасць сфатаграфавацца — многія наведвальнікі забіраюцца ўнутр, каб паглядзець з месца, дзе мячы сустракаюцца з рукамі, як правіла, каб зрабіць сувенірныя фатаграфіі. Аркі добра відаць з вокнаў гасцініцы Аль-Рашыд<ref name="блабла"/>. Аднак паколькі прылеглая тэрыторыя выкарыстоўваецца ўрадам і ў краіне на сённяшні момант высокі ўзровень тэрарыстычнай пагрозы, то ў некаторых выпадках ахоўнікі дазваляюць прабыць на плошчы ля аб’екта не больш за хвіліну<ref name="блабла">[https://turbina.ru/guide/Irak-108555/Zametki/Irak-prikosnovenie-k-drevnim-taynam-vostoka-105278/ Ирак — прикосновение к древним тайнам востока]</ref>. == Фотаздымкі == <gallery> File:UStanks baghdad 2003.JPEG|200px|Танкі «[[M1 Abrams|Абрамс]]» праязджаюць пад мячамі, 15 снежня 2003. File:4th of july 001.jpg|200px|Замежны вайсковец ля падножжа аркі з трафейнымі іранскімі каскамі, 5 ліпеня 2006. File:TroopBaghdadM14s.jpg|Фота трох амерыканскіх байцоў ля манумента, 3 жніўня 2006. File:Victory Arch 2004 - 1.JPG|200px|Падножжа арак, 15 снежня 2006. </gallery> == Зноскі == {{Reflist|2}} == Спасылкі == * [http://www.fas.org/nuke/guide/iraq/facility/baghdad.htm Baghdad]{{Недаступная спасылка}} from fas.org * [http://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/baghdad-monuments.htm Baghdad’s monuments] from globalsecurity.org * [http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0306/feature3/images/mp_download.3.pdf Map of central Baghdad] from nationalgeographic.com {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Славутасці Ірака]] [[Катэгорыя:Трыумфальныя аркі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Ірана-іракская вайна]] n4nd55rr253488j07nqd4ahg61yd77b 0 668040 5135805 5089905 2026-05-04T19:22:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135805 wikitext text/x-wiki {{Палітычная партыя |назва партыі = Моладзевы блок |дата заснавання = Верасень 2019 |саюзнікі = [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў]], [[Legalize Belarus]] |дэвіз = ''«Жыццё без свабоды — нішто!»'' |Месцаў у ніжняй палаце = {{Партыя/Месцы|0|110|#9999FF}} |афіцыйны сайт = {{url|moladzbel.org}} |лагатып = Моладзевы блок лога.png |Месцаў у ніжняй палаце_параметр = Палаце прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу }} '''Мóладзевы блок''' — беларускі грамадскі рух<ref name=":2" />, які ўзнік як аб’яднанне грамадскіх актывістаў ды блогераў падчас [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2019)|парламенцкіх выбараў у Беларусі]] ў 2019 годзе<ref name=":0">https://www.svaboda.org/a/30224103.html</ref>. Далейшую дзейнасць блоку характарызуюць як грамадскі актывізм ды акцыянізм, а сам блок называюць пляцоўкай для студэнцкага грамадскага і палітычнага змагання<ref name=":2">https://novychas.by/hramadstva/moladzevy-blok-novy-vyklik-maladyh-dlja-ulady</ref>. == Узнікненне == Заснаванне Моладзевага блоку адбылося на пачатку восені 2019 года, калі актывісты [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Задзіночання беларускіх студэнтаў]], ініцыятываў «Вучоба найважней», ''Legalize Belarus'', а таксама блогеры аб’ядналіся, каб удзельнічаць у маючых адбыцца парламенцкіх выбарах. Актывістамі было вылучана 8 кандыдатаў у дэпутаты<ref name=":0" />. Сярод кандыдатаў былі: * [[Алана Гебрэмарыям]], выпускніца [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|БДМУ]], сяброўка Рады Задзіночання беларускіх студэнтаў. * [[Аляксей Уладзіміравіч Лазараў|Аляксей Лазараў]], інжынер-праграміст, актывіст ініцыятывы «Вучоба найважней». * Даніла Лаўрэцкі, прадпрымальнік, сябра Рады Задзіночання беларускіх студэнтаў. * Мікіта Краснакуцкі, актывіст [[Партыя «Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада»|Беларускай сацыял-дэмакратычнай Грамады]]. * Міхась Варанцоў, актывіст ініцыятывы Legalize Belarus. * Станіслаў Шашок, праваабаронца, актывіст ініцыятывы Legalize Belarus. * Уладзіслаў Сыса, мясцовы актывіст [[Брэст|г. Брэста]]. * Яўген Караулаў, актывіст руху «[[Гавары праўду]]»<ref>http://moladz-bel.info/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210120192816/http://moladz-bel.info/ |date=20 студзеня 2021 }}</ref>. Сваю першую прэс-канферэнцыю і прэзентацыю законапраектаў блока актывісты правялі ў ба́ры<ref name=":0" />. == Праграма == Актывісты Моладзевага блоку вырашылі сканцэнтравацца на канкрэтных праблемах моладзі, распрацаваўшы гатовыя законапраекты і планы для іх вырашэння<ref name=":0" />. Сярод іх: # Права на бесперапынную адукацыю, адмена закона аб адтэрміноўках. # Дэкрыміналізацыя артыкула 328 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК Беларусі]]. # Адмена абавязковага размеркавання студэнтаў. # Празрыстасць працы беларускага Парламента. == Дзейнасць падчас Выбараў 2019 == Сваю парламенцкую кампанію актывісты пачалі з тэматычнага пікета пад інтэрнатамі ў [[Студэнцкая вёска (Мінск)|Студэнцкай вёсцы]] на [[Пятроўшчына (Мінск)|Пятроўшчыне]], які адбыўся 4 кастрычніка<ref name=":1">{{Cite web |url=https://dumka.me/moladzbel |title=Архіўная копія |access-date=16 студзеня 2021 |archive-date=17 мая 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517090128/https://dumka.me/moladzbel |url-status=dead }}</ref>. Падчас пікета актывісты збіралі подпісы за сваё вылучэнне, ладзілі імправізаваныя танцы і выступлення кандыдатаў. Так Алана Гебрэмарыям, кандыдатка па 98-й Грушаўскай акрузе, казала, што «Мы хочам казаць пра праблемы і спрабаваць дастукацца. Не праходзьце міма, толькі разам мы зробім Беларусь лепш!»<ref name=":1" />. 2 лістапада актывісты правялі «Канапляныя Дзяды», прымеркаваныя да старажытнага беларускага народнага свята, якое праводзіцца ў гонар памерлых продкаў. Падчас акцыі некалькі дзесяткаў маладых людзей пад жалобную музыку неслі пустыя рамкі з чорнымі стужкамі і плакаты з надпісамі: «Мы не памятаем», «Палілі дзяды — ня ведалі бяды», «Мы не смуткуем» і гэтак далей<ref>https://naviny.media/article/20191102/1572706580-molodezhnyy-blok-provel-v-minske-kanaplyanyya-dzyady {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210121031505/https://naviny.media/article/20191102/1572706580-molodezhnyy-blok-provel-v-minske-kanaplyanyya-dzyady |date=21 студзеня 2021 }}</ref><ref name="euroradio.fm">https://euroradio.fm/ru/my-ne-pamyataem-v-minske-prohodyat-konoplyanye-dedy</ref>. Актывісты адзначалі, што акцыя іранічная і накіраваная на тое, каб прадэманстраваць абсурднасць беларускай праваахоўнай сістэмы<ref name="euroradio.fm"/>: {{Цытата|Навукай не зафіксавана ніводнага выпадку перадазіроўкі каноплямі, таму што практычна гэта немагчыма. Але закон Беларусі карае маладых людзей, якія ўжываюць гэтую расліну так, як быццам яны забілі чалавека. Хіба гэта нармальна?|аўтар=Даніла Лаўрэцкі, кандыдат па 96 Купалаўскай акрузе.}} [[Файл:Пікет Моладзевага блока каля БДУ.jpg|міні|267x267px|Пікет 6 лістапада каля БДУ]] 6 лістапада прайшло шэраг пікетаў каля галоўнага будынку [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэту]]. У канцы пікетавання да актывістаў падышоў міліцыянер і перапісаў прозвішчы кандыдатаў у дэпутаты. Прычыну цікаўнасці ён патлумачыў тым, што паступіў сігнал, што нехта парушае парадак<ref>https://www.svaboda.org/a/30256455.html</ref>. 15 лістапада Моладзевы блок правёў шэраг пікетаў каля [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэту]], [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт|Мінскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўніверсітэту]] і [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства адукацыі Беларусі]]. Актывісты выступалі супраць прымусаў студэнцтва да датэрміновага галасавання, а таксама за акадэмічныя правы і свабоды<ref name="racyja.com">{{Cite web |url=https://www.racyja.com/palityka/kalya-minadukatsyi-pratestuyuts-suprats/ |title=Архіўная копія |access-date=16 студзеня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220426203225/https://www.racyja.com/palityka/kalya-minadukatsyi-pratestuyuts-suprats/ |archivedate=26 красавіка 2022 |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.currenttime.tv/a/belarus-elections-dosrochno-video/30273625.html</ref>. Каля будынка Міністэрства адукацыі актывісты звярталіся напрамую да міністра адукацыі [[Ігар Васільевіч Карпенка|Ігара Карпенкі]]: «абараняць правы студэнтаў, а не парушаць іх», а таксама вызывалі яго на дыван<ref name="racyja.com"/><ref>https://euroradio.fm/kalya-minadukacyi-pratestuyuc-suprac-zagonu-na-daterminovae-galasavanne</ref>. [[Файл:«Рэйв-мітынг» Моладзевага Блоку.jpg|міні|265x265пкс|Рэйв-мітынг на Зыбіцкай, 16 лістапада]] У апошні дзень агітацыі, 16 лістапада, Моладзевы блок зрабіў анонс і правёў рэйв-мітынг у гістарычным цэнтры Мінска<ref>https://kyky.org/news/ya-my-obosrannaya-korova-studenty-ustroili-reyv-miting-na-zybitskoy{{Недаступная спасылка}}</ref>. Мітынг праходзіў у фармаце манстрацыі, з выкарыстаннем абсурдных і забаўляльных плакатаў і лозунгаў. Актывісты скандавалі «Ганьба парламенту», заклікалі прыходзіць на выбары ў асноўны дзень галасавання і галасаваць за кандыдатаў Моладзевага блоку. Мітынг сабраў каля 100 чалавек, што зрабіла яго найбольшым перадвыбарным мерапрыемствам парламентскай кампаніі<ref>https://news.tut.by/society/661563.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210122010110/https://news.tut.by/society/661563.html |date=22 студзеня 2021 }}</ref>. У дзень выбараў, 17 лістапада, незалежнымі назіральнікамі і назіральнікамі ад каманды Моладзевага блоку былі зафіксаваны шматлікія парушэнні. За патрабаванне пераліку галасоў на 286 участку 99-й акругі нарад [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыі]] затрымаў актывіста Моладзевага блоку Пятра Маркелава, якому пасля прысудзілі 14 содняў арышту на [[Акрэсціна]]. Наконт патрабавання пераліку галасоў выказалася старшыня [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|цэнтральнай выбарачай камісіі]] [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]]: «Гэтага і акруговая камісія не можа рабіць. Трэба звяртацца ў гарадскую выбарчую камісію і прыводзіць доказы»<ref>https://udf.name/parlament2019/vazhnye-2019/202228-nabljudatelju-nadeli-naruchniki-za-trebovanie-pereschitat-bjulleteni.html</ref><ref>https://www.svaboda.org/a/30276795.html</ref>. Паводле афіцыйных вынікаў ніводны кандыдат Моладзевага блоку не прайшоў у Палату прадстаўнікоў. Таксама ў Палату прадстаўнікоў не прайшоў ніводны кандыдат ад апазіцыі<ref>https://nashaniva.com/?c=ar&i=241239</ref>. Міжнародныя назіральнікі Парламенцкай асамблеі [[АБСЕ]] і БДІПЧ АБСЕ па выніках назірання прыйшлі да высновы, што выбары ў Палату прадстаўнікоў Беларусі не адпавядалі важным міжнародным дэмакратычным стандартам, у тым ліку спасылаючыся на выпадкі ціску на каманду Моладзевага блоку<ref>https://web.archive.org/web/20191119043049/https://news.tut.by/economics/661709.html</ref>. == Дзейнасць у 2019—2020 гадах == [[Файл:Улёткі пра COVID-19.jpg|міні|271x271пкс|Інфармацыйныя ўлёткі Моладзевага блоку пра COVID-19]] [[Файл:Moladzbelcoffin.jpg|міні|262x262пкс|Актывісты падчас «акцыі з труной» 8 мая]] Нягледзячы на афіцыйныя вынікі выбараў, Моладзевы блок працягнуў сваю дзейнасць<ref>https://www.svaboda.org/a/30283084.html</ref>. Адразу пасля выбараў Аляксей Лазараў, які пайшоў на выбары дзеля адмены новай рэдакцыі закона аб адтрэміноўках у войска, быў прызваны на тэрміновую службу на 6 месяцаў. Адтуль ён пачаў весці свой twitter праз SMS, дзе распавядаў пра асаблівасці ўмоў службы ў беларускім войску<ref>https://belsat.eu/ru/news/tushenka-gryaznaya-voda-i-russkij-duh-kak-vyglyadit-belorusskaya-armiya-iznutri/</ref><ref>https://www.svaboda.org/a/30290324.html</ref>. Моладзевы блок прыняў актыўны ўдзел у снежаньскіх [[Пратэсты супраць інтэграцыі з Расіяй|пратэстах супраць глыбокай інтэграцыі Беларусі з Расіяй]]. За актыўны ўдзел у акцыях былі пакараны некалькі актывістаў. Станіслаў Шашок быў пасаджаны на 15 содняў у Акрэсціна, дзе ён сустрэў Новы Год<ref>https://www.svaboda.org/a/30346160.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.racyja.com/hramadstva/zatrymany-aktyvist-legalize-belarus-stas-shashok/ |title=Архіўная копія |access-date=30 кастрычніка 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211031021218/https://www.racyja.com/hramadstva/zatrymany-aktyvist-legalize-belarus-stas-shashok/ |archivedate=31 кастрычніка 2021 |url-status=dead }}</ref>. Даніла Лаўрэцкі, Алана Гебрэмарыям і Міхась Варанцоў атрымалі па 30 базавых велічын (810 [[Беларускі рубель|рублёў]]) штрафу. Падчас судовыў паседжанняў былі зафіксаваны шматлікія парушэнні<ref>https://belsat.eu/in-focus/hvalya-sudou-i-bujnyh-shtrafau-dlya-pratsiunikau-integratsyi-z-raseyaj/</ref><ref>http://spring96.org/ru/news/95675</ref>. С пачатку [[Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі|распаўсюджвання COVID-19 у Беларусі]] Моладзевы блок пачаў займацца павышэннем грамадзянскай самасвядомасці і крытыкаваць палітыку ўладаў датычна COVID-19. Актывісты запусцілі збор сродкаў на друк інфармацыйных улётак для распаўсюджвання па публічных месцах, а таксама на пашыў марлявых масак для лекараў<ref>https://web.archive.org/web/20201101010740/https://molamola.by/campaigns/2519?tab=about</ref>. Таксама быў запушчаны сайт-рэквіем з імёнамі тых, хто і як загінуў падчас пандэміі ў Беларусі<ref>https://euroradio.fm/ru/rekviem-v-belarusi-zapustilsya-proekt-pro-umershih-ot-covid-19</ref>. 19 сакавіка актывісты Моладзевага блоку разам з ЗБС і незалежнай ініцыятыўнай групай МДЛУ заклікалі беларускае студэнцтва да [[Забастоўка|забастоўкі]] з патрабаваннем ўвесці дыстанцыйнае навучанне<ref>https://naviny.online/new/20200319/1584621914-ststudenty-mglu-obyavili-o-podgotovke-zabastovki-s-trebovaniem-vvesti-v-vuze {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210608210236/https://naviny.online/new/20200319/1584621914-ststudenty-mglu-obyavili-o-podgotovke-zabastovki-s-trebovaniem-vvesti-v-vuze |date=8 чэрвеня 2021 }}</ref>. У той жа дзень студэнткі МДЛУ і актывісткі Моладзевага блоку [[Лізавета Сяргеяўна Пракопчык|Лізавета Пракопчык]] і Анастасія Сахарчук зладзілі акцыю ля будынку МДЛУ, падчас якой раздавалі маскі з іранічным надпісам «Ха-ха я тут памру»<ref>https://www.svaboda.org/a/30538635.html</ref>. За гэта з [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт|МДЛУ]] была адлічана Лізавета Пракопчык. [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]] прызнаў яе адлічэнне палітычна матываваным<ref>http://spring96.org/be/news/96495</ref>. Рэктар МДЛУ [[Наталля Баранава]] сцвярджае, што адлічэнне не матывавана палітычна<ref>http://spring96.org/be/news/96594</ref>. З 20 па 23 сакавіка ў шэрагу беларускіх ВНУ назіралася паніжанае наведванне, але масава забастоўку не падтрымалі<ref>https://web.archive.org/web/20200323171944/https://news.tut.by/society/677234.html</ref>. 26 сакавіка Моладзевы блок зладзіў перфоманс з укладаннем кветак да помніка карове ў Мінску. Акцыя была прысвечана гадавіне выказвання [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнка]] пра «абасраных кароў» падчас візіту ў адзін з аграхолдынгаў [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]]. Акцыяй актывісты хацелі звярнуць увагу на тое, што часамі стаўленне ўладаў да кароваў лепшае за стаўленне да людзей<ref>https://kaktutzhit.by/news/korova-pamyat</ref>. 8 мая актывісты Моладзевага блоку правялі акцыю супраць правядзення 9 мая парада ва ўмовах распаўсюджвання COVID-19. Падчас акцыі актывісты танцавалі з труной на фоне генеральнай рэпетыцыі параду, робячы адсылку да папулярнага мема з [[Гана|ганскімі]] магільшчыкамі. За акцыю былі затрыманы актывісты Міхась Варанцоў, Вераніка Яновіч, Лізавета Пракопчык і Даніла Лаўрэцкі<ref>https://euroradio.fm/u-minsku-zatrymali-aktyvistau-yakiya-zladzili-parad-z-trunoy</ref>. Апошнія атрымалі 5 і 13 содняў арышту на Акрэсціна адпаведна<ref>https://naviny.online/new/20200511/1589215608-liza-prokopchik-i-danila-lavreckiy-za-akciyu-s-grobom-poluchili-18-sutok {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211104034237/https://naviny.online/new/20200511/1589215608-liza-prokopchik-i-danila-lavreckiy-za-akciyu-s-grobom-poluchili-18-sutok |date=4 лістапада 2021 }}</ref>. Сябра актывістаў Уладзь Клаўкін, грамадзянін Расіі, быў дэпартаваны з Беларусі<ref>https://www.svaboda.org/a/30841747.html</ref>. == Пратэсты 2020—2021 гадоў == {{асноўны артыкул|Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)}} [[Файл:Alana-gebremariam.jpg|міні|259x259пкс|Алана Гебрэмарыям, прадстаўніца [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]] па справах моладзі і студэнцтва]] Падчас [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|Прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]] Моладзевы блок падтрымаў агульны пратэст, але адкрыта не падтрымліваў ніводнага з кандыдатаў. Актывісты Моладзевага блоку падтрымалі галадоўку каля будынку [[СІЗА-1|СІЗА № 1]] у знак салідарнасці з адным з затрыманых па «справе [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Ціханоўскага]]». У адзін з дней галадоўкі быў затрыманы актывіст Пятро Маркелаў, які пасля атрымаў 10 содняў арышту<ref>https://www.svaboda.org/a/30755810.html</ref>. Моладзевы блок атрымаў 1 месца ў [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай радзе па арганізацыі працэссу пераадолення крызісу]], якая была сфарміравана адразу пасля гарачай фазы пратэстаў 9-12 жніўня для прыняцця захадаў па стабілізацыі сітуацыі ў краіне, забеспячэння трансферу ўлады і абароны суверэнітэту і незалежнасці Рэспублікі Беларусь. Актывістка Моладзевага блоку Алана Гебрэмарыям стала сябрам асноўнага складу Каардынацыйнай рады. 16 верасня падчас сустрэчы з «палітычным актывам» Беларусі Аляксандр Лукашэнка падчас дакладу пра палажэнне ў краіне даў сваю ацэнку дзейнасці Моладзевага блоку, назваўшы яго «другім этапам разбурэння краіны»<ref>https://www.belta.by/president/view/sem-etapov-stsenarija-po-unichtozheniju-belarusi-lukashenko-rasskazal-ob-istinnyh-zamyslah-opponentov-406999-2020/</ref>: {{Цытата|Такім чынам, спецыяльна створаны «Моладзевы блок» на аснове вылучэння кандыдатаў у дэпутаты актыўна фармаваў настроі незадаволенасці ў розных сацыяльных групах. Для гэтых мэт выкарыстоўваліся, здавалася б, непалітычныя пытанні: закон аб адтэрміноўцы, размеркаванне студэнтаў, легалізацыя наркотыкаў, вядомая тэма артыкула 328 Крымінальнага кодэкса і гэтак далей.|аўтар=Аляксандр Лукашэнка, самаабвешчаны, часткова прызнаны Прэзідэнт Беларусі}} У кастрычніку Алана Гебрэмарыям прыняла запрашэнне Святланы Ціханоўскай стаць яе прадстаўніцай па справах моладзі і студэнцтва. Прызначэнне адбылося 5 кастрычніка<ref>https://euroradio.fm/ru/tihanovskaya-naznachila-predstavitelnicu-po-delam-molodezhi-i-studentov</ref>. Зранку 12 лістапада ў шэрагу актывістаў Моладзевага блоку і ЗБС адбыліся ператрусы. Некаторых актывістаў, у тым ліку Алану Гебрэмарыям, затрымалі і адвезлі ў [[Следчы ізалятар КДБ Беларусі|СІЗА КДБ]]. Актывістам Даніле Лаўрэцкаму і [[Лізавета Сяргеяўна Пракопчык|Лізавеце Пракопчык]] удалося збегчы ад КДБ і ўцячы ва [[Украіна|Украіну]], нелегальна перасекчы мяжу з [[Расія]]й<ref>{{Cite web |url=https://mediazona.by/article/2020/12/29/gaudeamus |title=Архіўная копія |access-date=31 кастрычніка 2021 |archive-date=26 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426004048/http://mediazona.by/article/2020/12/29/gaudeamus |url-status=dead }}</ref>. Ператрусы і затрыманні адбываліся ў межах [[Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ|справы студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ]]. 18 лістапада Алана Гебрэмарыям разам з іншымі фігурантамі справы была прызнана палітычнай зняволенай<ref>https://belhelcom.org/ru/news/zayavlenie-protesta-protiv-nastupleniya-na-zadzinochanne-belaruskih-studentau</ref><ref>http://spring96.org/be/news/104272</ref>. 16 ліпеня 2021 года Алана Гебрэмарыям атрымала 2 гады і 6 месяцаў пазбаўлення волі. Падчас судовага пасяджання больш за 50 чалавек прыйшлі падтрымаць фігурантаў справы, але большую частку людзей не пусцілі, а каля будынка суда дзяжурыў [[АМАП (Беларусь)|АМАП]]<ref>http://spring96.org/be/news/104326</ref>. == Удзел у абароне Украіны супраць уварвання Расіі ў 2022 годзе == {{асноўны артыкул|Батальён імя Кастуся Каліноўскага}} З пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]] актывісты Моладзевага блоку уключыліся ў працу па дапамозе ўкраінскім уцекачам, фіксацыі ваенных злачынстваў, а таксама непасрэдна абароне Украіны<ref>https://www.instagram.com/moladzbel/</ref>. Так, Аляксандр Руткевіч, выпускнік БНТУ, супрацоўнік IT і актывіст Моладзевага блоку, далучыўся да Батальёна імя Кастуся Каліноўскага з самага пачатку ўзброенага канфлікта<ref>{{Cite web |url=https://mediazona.by/article/2022/03/27/battalion |title=Архіўная копія |access-date=25 красавіка 2022 |archive-date=3 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403174614/https://mediazona.by/article/2022/03/27/battalion |url-status=dead }}</ref>. Таксама да Батальёна далучыўся экс-кандыдат Аляксей Лазараў, які 13 сакавіка ажаніўся з іншай актывісткай Веранікай Яновіч прама падчас праходжання ваеннай службы ў шэрагах [[Узброеныя Сілы Украіны|УСУ]]<ref>https://charter97.org/be/news/2022/3/21/460060/</ref>. Лазараў загінуў 19 студзеня 2026 года пры выкананні баявога задання<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/386193|title=Загінуў беларускі добраахвотнік Аляксей Лазараў|date=2026-01-21|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|accessdate=2026-01-21}}</ref>. Іншыя сябры Блоку заняліся дапамогай са зборам сродкаў і дастаўкай амуніцыі, неабходнай для беларускіх дабраахвотнікаў<ref>https://www.mixcloud.com/mediawnet/%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%91-%D1%9E%D0%BD%D1%8D%D1%82-%D1%81%D0%B2%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BA-%D1%81%D0%B2%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D1%8B-%C5%9Bwit-wolno%C5%9Bci-4042022/</ref>. У верасні 2022 года інтэрнэт-рэсурсы Маладзёжнага блока і беларускіх вайсковых груп ва Украіне былі прызнаныя [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]] у Беларусі<ref>[https://reform.by/330704-mvd-priznalo-jekstremistskimi-formirovanijami-resursy-polka-kalinovskogo-telegram-kanaly-dvizh-i-basta МВД признало экстремистскими формированиями ресурсы Полка Калиновского, телеграм-каналы «Движ» и «Баста!»]</ref>. {{Зноскі|3}}{{Вонкавыя спасылкі}}{{Партыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Грамадскія аб’яднанні і рухі]] [[Катэгорыя:Маладзёжныя палітычныя арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2019 годзе]] iigidqobir0rzs8pwsk4vctjxqh5ijs 0 669784 5135900 5077251 2026-05-05T00:43:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135900 wikitext text/x-wiki {{Песня|Назва=Мы идём широкими полями|Дата запісу=1943 год|Жанр=вайсковы марш|Аўтары=[[Анатолій Флаўмэ]] (тэкст)<br />[[Міхаіл Давыдаў]] (музыка)|Альбом=[[Спеўнік добраахвотніка|Песенник добровольца]]|Працягласць=≈3:00—4:00 хвіліны|Вокладка=|Лэйбл=[[Імперскае міністэрства народнай асветы і прапаганды]]|Альбам=[[Спеўнік добраахвотніка|Песенник добровольца]]}} '''«Мы ідзём шыро́кімі паля́мі»''' ({{lang-ru|Мы идём широкими полями}}), '''«Мы ідзём.»''' ({{lang-ru|Мы идем.}})<ref>[https://propagandahistory.ru/136/ROA-Pesennik-dobrovoltsa/ РВА: Сьпеўнік добраахвотніка, скан (propagandahistory.ru)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220626014016/https://propagandahistory.ru/136/ROA-Pesennik-dobrovoltsa/ |date=26 чэрвеня 2022 }}</ref> — марш [[Руская вызваленчая армія|Расейскай вызваленчай арміі]], [[Рускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|якая ваявала на баку Нямеччыны]] за вызваленне [[Расія|Расеі]] ад [[Бальшавікі|бальшавізму]]. Тэкст напісаў [[Анатолій Флаўмэ]] (пад псеўданімам А. Флораў) у чэрвені 1943 года, аўтар музыкі — [[Міхаіл Давыдаў]]<ref name="nts2">Р. Полчанинов. — ''[http://www.russkije.lv/ru/journalism/read/r-polchaninov-flaume/ Анатолий Яковлевич Флауме (1912—1989)]''. — За свободную Россию. Июнь 2004.</ref>. Песня была запісаная на [[Пласцінка|кружэлку]] ў [[Берлін]]е ў аддзеле прапаганды «Вінеце» нямецкага [[Імперскае міністэрства народнай асветы і прапаганды|Міністэрства прапаганды]]<ref name="nts2"/>. Песня таксама вядомая як '''«Марш РВА»''' ({{lang-ru|Марш РОА}})<ref>[https://lyricsworld.ru/Valaam/Marsh-ROA-253284.html Текст песни Валаамъ - Марш РОА (lyricsworld.ru)]</ref><ref>[http://testicanzoni.mtv.it/testi-%D0%9C.%D0%94.%D0%9F._32636650/testo-%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%88-%D0%A0%D0%9E%D0%90-66628313 Марш РОА (Testo) - М.Д.П. - MTV Testi e canzoni]{{Недаступная спасылка}}</ref> ды '''«Гімн РВА»''' ({{lang-ru|Гимн РОА}})<ref name=":0">{{Артыкул|загаловак=«Мы идём широкими полями»: какие песни пели в армии генерала Власова|мова=ru|аўтар=Тимур Сагдиев.|выданне=Русская семерка|спасылка=https://russian7.ru/post/my-idyom-shirokimi-polyami-kakie-pesni/}}</ref>. == Гісторыя == Флаўмэ, сям’я якога эмігравала з Расеі ў [[Латвія|Латвію]] пасля [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]], навучаўся на філалагічным факультэце [[Латвійскі ўніверсітэт|Латвійскага ўніверсітэта]], быў удзельнікам студэнцкага таварыства «Рутэніі». У аснову маршу [[Руская вызваленчая армія|РВА]] ён паклаў свой верш «''Той, хто верны нашаму дэвізу''» ({{Lang-ru|Тот, кто верен нашему девизу}})<ref>[http://www.russkije.lv/ru/lib/read/ruthenia_v_mirnoj_rige.html В мирной Риге]</ref>, апублікаваны ў [[Рыга|Рызе]] ў 1939 годзе ў паэтычным зборніку «''Сьпеўнік Рутэніі''» ({{Lang-ru|Тот, кто верен нашему девизу}})<ref>[[Юпп, Михаил Евсеевич|Михаил Юпп]]. ''Мы идём на бой''. — 12 апреля 2002. См. pseudology.org/POA/Upp_maschPOA.htm</ref>. Паводле гісторыка Барыса Раўдзіна, песня ў паэтычным і зместавым плане лепшая за больш раннія маршы [[Рускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|расейскіх калябарацыяністаў]]<ref>См. стр. 70. [https://books.google.ru/books?id=ImxgAAAAMAAJ На подмостках войны. Русская культурная жизнь Латвии времен нацистской оккупации (1941—1944)]. / Борис Равдин; The Department of Slavic Languages and Literatures. Stanford University. — Stanford, 2005. — 318 c., илл. — (Stanford Slavic Studies. Vol. 26.).</ref>. [[Трэці рэйх|Немцы]] распаўсюджвалі тэкст маршу на ўлётках і плакатах<ref name="nts2"/>. У зборніку «Сьпеўніку добраахвотніка» ({{Lang-ru|Песенник добровольца}}), выдадзеным у 1943 годзе ў [[Нарва|Нарве]], былі апублікаваныя ноты<ref>[http://propagandahistory.ru/136/ROA-Pesennik-dobrovoltsa/ РОА: Песенник добровольца. Пропаганда Третьего Рейха. История пропаганды]</ref>. Упершыню песня прагучала 22 жніўня 1943 года на [[пскоў]]скім радыё падчас параду, у якім удзельнічала першая [[гвардзейская брыгада РВА]]<ref>{{Артыкул|загаловак=Первый гвардейский батальон РОА|мова=ru|год=2016|аўтар=Васильев М. В.|выпуск=44|выданне=Псков. Научно-практический, историко-краеведческий журнал|issn=2219-7923|старонкі=167|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/pervyy-gvardeyskiy-batalon-roa}}</ref>. Дзеяч [[Народна-працоўны саюз расійскіх салідарыстаў|Народна-працоўнага саюзу]] Расціслаў Палчанінаў, які наведаў акупаваны [[Пскоў]] у 1943 годзе, успамінаў, што пасля прыезду ў мястэчка генерала [[Андрэй Андрэевіч Уласаў|Уласава]] мясцовы радыёвузел штодзень граў марш [[Руская вызваленчая армія|РВА]]<ref>{{Cite web |url=http://www.world-war.ru/rabota-upravleniya-propagandy-v-pskove/ |title=Вторая Мировая Война. {{!}} Работа управления пропаганды в Пскове |access-date=4 лютага 2021 |archive-date=22 кастрычніка 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022160600/http://www.world-war.ru/rabota-upravleniya-propagandy-v-pskove/ |url-status=dead }}</ref>. Пад канец 1944 году на старонках газеты РВА «Заря» ({{Lang-be|Заранак}}) была апублікаваная песня пад назвай «Мы идём...» ({{Lang-be|Мы ідзём}})<ref>{{Артыкул|загаловак=Мы идём на бой. Спор о Власовской Армии|аўтар=Михаил Юпп.|год=12 красавіка 2002|спасылка=http://www.pseudology.org/POA/Upp_maschPOA.htm|мова=ru}}</ref>. У 1945 годзе падчас [[Пражскае паўстанне (1945)|Пражскага паўстання]] [[Першая дывізія РВА]] падняла [[Сцяг Расіі|бела-сіне-чырвоны сцяг]], выступіўшы супраць [[Трэці рэйх|Нямеччыны]]. У ейным маршы тады зьявіўся новы куплет:<ref>{{Артыкул|загаловак=Разоблачение мифа о "власовском флаге"|год=2011-08-29|аўтар=zeleninsergey.|спасылка=https://zeleninsergey.livejournal.com/25767.html}}</ref>{{Цытата|Мы идем, над нами флаг трехцветный,<br>Льется песня по родным полям.<br>Наш мотив подхватывают ветры<br>И несут к московским куполам!<br>}} === Па вайне === Песню выконвалі хор «Валаам»<ref>[https://ruslania.com/ru/muzyka/222704-ternistyj-put-borby-i-muki-pesni-belogo-dvizhenija-i-russkogo-zarubezhja/ CD «Тернистый путь борьбы и муки. Песни Белого движения и Русского Зарубежья» (2004)]</ref>, расейскі [[Рок супраць камунізму|РСК]]-гурт «[[М.Д.П.]]», гурт «Садко». Расейскі філосаф [[Ігар Чубайс]] у 2016 годзе казаў, што марш РВА яму «карцее слухаць яшчэ і яшчэ» ({{Lang-ru|хочется слушать ещё и ещё}})<ref>[http://www.lgz.ru/article/-27-6605-12-07-2017/trezubets-na-fone-trikolora/ Трезубец на фоне триколора]</ref><ref>[http://m.echo.msk.ru/blogs/detail.php?ID=1758228 За Родину, против Сталина! (Еще раз о генерале Власове)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170917171754/http://m.echo.msk.ru/blogs/detail.php?ID=1758228 |date=17 верасня 2017 }}</ref>. == Мастацкасць == У мелодыі выразна адчуваецца савецкі ўплыў, акрамя таго, аўтар тэксту [[Анатолій Флаўмэ]] ўжывае слова «''таварыш''» ({{lang-ru|товарищ}}), звяртаючыся да слухача. У той жа час уласаўцы абяцаюць перамагчы «''чырвоны гвалт''» ({{lang-ru|красное насилье}}) і «''будаваць новую Расею''» ({{lang-ru|строить новую Россию}}). У тэксце адчуваецца фаталізм — згадваюцца «сціхнутыя пажарышчы» ({{lang-ru|тлеющих пажарищ}}), «грозныя бедствы» ({{lang-ru|грозных бедствий}}), «суровая вайна» ({{lang-ru|суровая война}}). Падчас напісання дадзенай песні Флаўмэ перапрацаваў адзін са сваіх даваенных вершаў<ref name=":02">{{Артыкул|загаловак=«Мы идём широкими полями»: какие песни пели в армии генерала Власова|мова=ru|аўтар=Тимур Сагдиев.|спасылка=https://russian7.ru/post/my-idyom-shirokimi-polyami-kakie-pesni/|выданне=Русская семерка}}</ref>. Ніжэй прыведзеныя ўрыўкі з песьні і таго даваеннага верша.{{Слупок-пачатак}} {{Слупок-2}} ;«Мы идём.» (1943) Марш вперёд, железными рядами<br> В бой за Родину, за наш народ!<br> Только вера двигает горами,<br> Только смелость города берёт!<br> {{Слупок-2}} ;«Тот, кто верен нашему девизу» (1939) Что бы в жизни ни случилось с нами, —<br> Будем с верою глядеть вперёд,<br> Ибо вера двигает горами,<br> Ибо смелость города берёт!<br> {{Слупок-канец}} Аўтарам музыкі пазначаны [[Міхаіл Давыдаў]], хаця гэта мелодыя папулярнай «''Песні пра Радзіму''» ({{lang-ru|Песня о Родине}}) [[Ісак Восіпавіч Дунаеўскі|Ісака Дунаеўскага]] т [[Васілій Лебедзеў-Кумач|Васілія Лебедзева-Кумача]] («''Шырака краіна мая родная...''» ({{lang-ru|Широка страна моя родная...}}), 1936). Параўнаць таксама можна з «Песняй абаронцаў [[Масква|Масквы]]» ({{lang-ru|Песня защитников Москвы}}; 1941), яны блізкія тэкстам:<ref name=":1">[http://a-pesni.org/grvojna/bel-emigr/myidem.php МЫ ИДЕМ ШИРОКИМИ ПОЛЯМИ! (1944)]</ref> {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-2}} ;«Мы идём.» (1943) Марш вперёд, железными рядами<br> В бой за Родину, за наш народ!<br> Только вера двигает горами,<br> Только смелость города берёт! {{Слупок-2}} ;«Песня защитников Москвы» (1941) В атаку стальными рядами<br> Мы поступью твердой идем.<br> Родная столица за нами,<br> Врагам преградим путь огнем. {{Слупок-канец}} == Тэкст == {| width="100%" | ; Паводле «[[Спеўнік добраахвотніка|Песенник добровольца]]» (1943)<ref>[https://propagandahistory.ru/pics/2011/11/1321092342_c756.jpg Скан тэксту]</ref> Мы идем широкими полями На восходе утренних лучей. Мы идем на бой с большевиками За свободу Родины своей. Прыпеўка: Марш вперед, железными рядами В бой за Родину, за наш народ! Только вера двигает горами, Только смелость города берет! Мы идем вдоль тлеющих пожарищ В годы грозных бедствий и войны... Приходи и ты к нам в полк, товарищ, Если любишь Родину, как мы. Скоро сломим красное насилье, Боевой закончится поход; Будет строить новую Россию Закалённый в бедствиях народ. Мы идем... Нам дальний путь не страшен, Не страшна суровая война: Крепко верим мы в победу нашу И твою, любимая страна. | ; Варыянт 1944 года<ref name=":1" /> Мы идем широкими полями На восходе утренних лучей. Мы идем на бой с большевиками За свободу Родины своей. Прыпеўка: Марш вперед, железными рядами В бой за Родину, за наш народ! Только вера двигает горами, Только смелость города берет! Мы идем вдоль тлеющих пожарищ По развалинам родной страны. Приходи и ты к нам в полк, товарищ, Если любишь Родину, как мы. Мы идем, нам дальний путь не страшен, Не страшна суровая война. Твердо верим мы в победу нашу И твою, любимая страна. | ; Варыянт 1945 года<ref>{{Cite web |url=https://teksty-pesenok.ru/rus-gimn-russkoj-osvoboditeln/tekst-pesni-my-idem-shirokimi-polyami/1778251/ |title=Тэкст варянта 1945 года |access-date=4 лютага 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180422201157/http://teksty-pesenok.ru/rus-gimn-russkoj-osvoboditeln/tekst-pesni-my-idem-shirokimi-polyami/1778251 |archivedate=22 красавіка 2018 |url-status=dead }}</ref> Мы идем широкими полями, На восходе утренних лучей. Мы идем на бой с большевиками За свободу Родины своей. Прыпеўка: Марш вперед, сплочёнными рядами, В бой за Родину, за наш народ! Только вера двигает горами, Только смелость города берет! Мы идем вдоль тлеющих пожарищ, В годы тяжких бедствий и войны. Приходи и ты к нам в полк, товарищ, Если любишь Родину, как мы. Мы идем, нам дальний путь не страшен, Не страшна суровая война, Твердо верим мы в победу нашу, И твою, любимая страна! Мы идем, над нами флаг трехцветный, Льется песня по родным полям. Наш напев подхватывают ветры И несут к московским куполам. | ; Беларускі пераклад, паводле варыянту 1945 года Мы ідзём шырокімі палямі, На ўзыходзе раньніх прамянёў. Мы ідзём на бой з бальшавікамі, За волю Бацькаўшчыны сваёй. Прыпеўка: Марш наперад, жалезнымі радамі, На бой за Бацькаўшчыну, за наш народ! Толькі вера рухае гарамі, Толькі сьмеласьць гарады бярэ! Мы ідзём уздоўж сьціхнутых пажарышчаў У гады злыбед і вайны. Прыхадзі і ты ў полк да нас, таварыш. Калі любіш  Бацькаўшчыну, як мы. Мы ідзём, нам далёкі шлях нястрашны, Ня страшная суровая вайна. Цьвёрда верым мы ў свабоду нашу Ды тваю, любімая краіна! Мы ідзём са сьцягам трохкаляровым, Льлецца песьня па родных палях. Наш напеў падхопліваюць вятры І нясуць да маскоўскіх купалоў. |} == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{External media|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=Fvh-9PAbbb8 У выкананні хору] «[[Валаам (хор)|Валааму]]»|video2=[https://www.youtube.com/watch?v=doh-QXTQvRw У выкананьні гурта] «[[М.Д.П.]]»|video3=[https://www.youtube.com/watch?v=io_zGvoEdv4 У выкананні гурта «Садка»]}} * [https://propagandahistory.ru/136/ROA-Pesennik-dobrovoltsa/ РОА: Песенник добровольца] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220626014016/https://propagandahistory.ru/136/ROA-Pesennik-dobrovoltsa/ |date=26 чэрвеня 2022 }} [[Катэгорыя:Песні 1943 года]] [[Катэгорыя:Чэрвень 1943 года]] [[Катэгорыя:Руская вызваленчая армія]] [[Катэгорыя:Песні на рускай мове]] [[Катэгорыя:Патрыятычныя песні Расіі]] [[Катэгорыя:1943 год у СССР]] [[Катэгорыя:Маршы]] 3jz60o6j62ad0uftysbq24f8okpab4g 0 682553 5135895 5024772 2026-05-05T00:34:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135895 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мхініцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Краснапольскі раён]] |Уключае = 17 населеных пунктаў |Сталіца = [[Халмы (Краснапольскі раён)|Халмы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 723 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = http://krasnopolie.gov.by/index.php/vlast/raiispolkom/itemlist/category/290-mhin-isp |Заўвагі = }} '''Мхі́ніцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Краснапольскі раён|Краснапольскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Халмы (Краснапольскі раён)|Халмы]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Краснапольскага раёна [[Калінінская акруга|Калінінскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Мхінічы]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Краснапольскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Выдранскі сельсавет|Выдранскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 11 красавіка 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Сабалёўскі сельсавет (Краснапольскі раён)|Сабалёўскага сельсавета]] і частка скасаванага [[Пачапоўскі сельсавет|Пачапоўскага сельсавета]] (8 населеных пунктаў: [[Буглаі (Мхініцкі сельсавет)|Буглаі]], [[Глыбаў (Краснапольскі раён)|Глыбаў]], [[Казелле (Мхініцкі сельсавет)|Казелле]], [[Новае Жыццё (Краснапольскі раён)|Новае Жыццё]], [[Раманькі]], [[Цівіцкае]], [[Халмы (Краснапольскі раён)|Халмы]] і [[Ячная Буда]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў склад сельсавета ўваходзілі 34 населеныя пункты<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|179}}</ref>. 20 снежня 1982 года з часткі сельсавета зноў утвораны Сабалёўскі сельсавет (у складзе 16 населеных пунктаў: вёскі [[Аўчынец]], [[Баравая (Краснапольскі раён)|Баравая]], [[Беразуга]], [[Выдранка (Краснапольскі раён)|Выдранка]], [[Горкі (Краснапольскі раён)|Горкі]], [[Дуброўка (Краснапольскі раён)|Дуброўка]], [[Завадок (Мхініцкі сельсавет)|Завадок]], [[Марынаполле]], [[Пятровічы (Краснапольскі раён)|Пятровічы]], [[Сабалі (Краснапольскі раён)|Сабалі]], [[Старая Буда (Краснапольскі раён)|Старая Буда]], [[Топкае]] і пасёлкі [[Гарадок (Мхініцкі сельсавет)|Гарадок]], [[Ляды (Краснапольскі раён)|Ляды]], [[Струменск]] і [[Чэрня (Краснапольскі раён)|Чэрня]]), скасавана вёска [[Пакацкая]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 20 снежня 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 3 (1737).</ref>. У снежні 1986 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Халмы. 31 студзеня 1992 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Сабалёўскага сельсавета. У 1997 годзе скасавана вёска [[Мхінічы]]. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1022 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 99,8 % — [[беларусы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 723 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=25 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Мхініцкі сельсавет}} {{Краснапольскі раён}} [[Катэгорыя:Мхініцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] eksddekc6m1memx4plgariwjvrkdhlc 0 683743 5135928 5083691 2026-05-05T03:38:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135928 wikitext text/x-wiki {{Main|Міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам (2021)}} '''Міграцыйны крызіс у [[Літва|Літве]]''' ({{lang-lt|Migrantų krizė Lietuvoje}}<ref>[https://bukimevieningi.lt/migrantu-krize-lietuvoje-nuo-absurdo-iki-tragedijos/ Migrantų krizė Lietuvoje: nuo absurdo iki tragedijos]</ref><ref>[https://m.klaipeda.diena.lt/naujienos/lietuva/salies-pulsas/migrantu-krize-lietuvai-parama-atsiunte-austrija-graikija-suomija-ir-slovenija-1035941 Migrantų krizė: Lietuvai paramą atsiuntė Austrija, Graikija, Suomija ir Slovėnija]</ref>) паўстаў вясной [[2021]] года пасля рэзкага павелічэння наплыву нелегальных мігрантаў з краін «[[Трэці свет|трэцяга свету]]». Літоўскія ўлады абвінавачваюць суседнюю [[Беларусь]] у арганізацыі патоку бежанцаў, у той час як афіцыйны Мінск адмаўляе сваё дачыненне, звязваючы падзеі з [[пандэмія COVID-19|пандэміяй COVID-19]] і абвастрэннем эканамічных праблем у [[Краіна ў стадыі развіцця|краінах у стадыі развіцця]]<ref name="meduza">[https://meduza-io.turbopages.org/meduza.io/s/feature/2021/07/29/glavnaya-problema-litvy-pryamo-seychas-nelegalnye-migranty-iz-belarusi-ih-stalo-bolshe-v-39-raz?turbo_uid=AABWnwc8cg_xtAkAH3J1jFIhvxbLth4_8pWnvP6ydImdu9u_rjOdfk3AUNW6e8LkUhnqgb2iE68ucAXro4pEdpzXoCAwsucc_dWztMs%2C&turbo_ic=AADACCq92r5rnEgthDMwgnEl4U3R5iqfGRhHzjh5d43wB_TslWb7d5y5YfJ2SRERIX54TCFcaYOgpsUWECaQsvRKcnaoBcdSfaIX3ms%2C&sign=96db2c08b285eba6a1e4ed190d1b7da85e20c62e7b5d910ab0ca84738b999f98%3A1628065391&parent-reqid=1628065391069989-13006107651758846333-vla1-4279-vla-l7-balancer-prod-8080-BAL-8057&trbsrc=wb Главная проблема Литвы прямо сейчас — нелегальные мигранты из Беларуси]{{Недаступная спасылка}} // Meduza, 29 июля 2021</ref>. == Перадгісторыя == У [[2015]] годзе ў [[Еўропа|Еўропе]] пачаўся найцяжэйшы міграцыйны крызіс. Асноўны паток ішоў з [[Сірыя|Сірыі]] і [[Афганістан]]а, значную долю склалі выхадцы з [[Ірак]]а і [[Лівія|Лівіі]]. Прыкладна 25% прыбылі з афрыканскага кантынента<ref>[https://tass.ru/info/5336277 Миграционный кризис в Европе. Досье ТАСС]</ref>. Раней у краінах [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]] і [[Афрыка|Афрыкі]] ўспыхнуў шэраг буйных ваенных канфліктаў, якія суправаджаліся цяжкай эканамічнай і дэмаграфічнай сітуацыяй. Некалькі мільёнаў чалавек вымушаны былі бегчы за мяжу. Асноўны ўдар прынялі на сябе [[Заходняя Еўропа|Заходняя]], [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральная]] і [[Паўночная Еўропа]]. Прыток бежанцаў у [[Прыбалтыка|Прыбалтыку]] быў мінімальны<ref name="OECD-07-2015">{{cite web |url = http://www.oecd.org/migration/Is-this-refugee-crisis-different.pdf |title = OECD: Migration Policy Debates |description = ОЭСР: Дебаты о миграционной политике |publisher = «OECD» |date = 2015-09 |accessdate = 2015-10-18}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/data/database?node_code=migr_asyappctzm |title=Asylum and first time asylum applicants by citizenship, age and sex Monthly data (rounded) |publisher=Eurostat |date=2015-09-02}}</ref>. Шмат у чым нелегалаў стрымлівалі беларускія пагранічнікі, якія затрымлівалі парушальнікаў яшчэ на сваёй тэрыторыі<ref name="Ходасевич">Антон Ходасевич. [https://www.ng.ru/cis/2021-08-03/5_8215_belorussia.html ЛУКАШЕНКО МСТИТ ЗАПАДУ МИГРАНТАМИ] // Независимая газета, 3 августа 2021</ref>. [[9 жніўня]] [[2020]] года ў [[Беларусь|Беларусі]] прайшлі [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкія выбары]]. Паводле папярэдніх звестак ЦВК рэспублікі, перамогу на іх атрымаў дзеючы кіраўнік дзяржавы [[Аляксандр Лукашэнка]] з вынікам 80,08% галасоў. [[Святлана Ціханоўская]], якая была яго асноўным канкурэнтам, набрала 10,09% галасоў. Апазіцыя абвясціла вынікі сфальсіфікаванымі. У [[Мінск]]у і іншых гарадах краіны пачаліся [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|масавыя акцыі пратэсту]]<ref>[https://tass-ru.turbopages.org/turbo/tass.ru/s/info/9191791 История акций протеста в Белоруссии против результатов выборов президента] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210727155119/https://tass-ru.turbopages.org/turbo/tass.ru/s/info/9191791 |date=27 ліпеня 2021 }} // ТАСС, 13 августа 2020</ref>. Святлана Ціханоўская пакінула Беларусь, знайшоўшы прытулак у суседняй Літве. Краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]], у тым ліку Літоўская Рэспубліка, падтрымалі беларускую апазіцыю, што пагоршыла іх адносіны з Мінскам. == Крызіс == === Паток нелегалаў === Вясной 2021 года, на фоне пагаршэння адносін з Беларуссю, Літва заявіла пра рост патоку нелегальных мігрантаў, якія пранікаюць у краіну праз [[Беларуска-літоўская граніца|беларуска-літоўскую мяжу]]<ref name="meduza"/>. Паводле даных Службы дзяржаўнай аховы мяжы Літвы, колькасць схопленых нелегалаў са студзеня па ліпень 2021 года перавысіла адзнаку ў 1,5 тысячы. Крыху пазней была названая лічба 2,2 тысяч нелегальных мігрантаў<ref name="baltnews"/>. Для параўнання, у 2020 годзе ў краіну здолелі пратачыцца толькі 74 замежніка, у 2019 годзе — 36. Найбольшая эскалацыя адбылася пасля таго, як у канцы чэрвеня Беларусь замарозіла пагадненне з ЕС аб рэадмісіі нелегальных мігрантаў. Неўзабаве штодня па некалькі дзясяткаў чалавек незаконна пачалі пераходзіць літоўскую мяжу<ref>Константин Эггерт. [https://m.dw.com/ru/migranty-v-litve-lukashenko-koljuchka-na-granice-i-status/a-58615559 Мигранты в Литве: Лукашенко, "колючка" на границе и проблемы Вильнюса] // Deutsche Welle, 23.07.2021</ref>. У сувязі з нарастаючым міграцыйным крызісам літоўскія ўлады абвясцілі надзвычайную сітуацыю дзяржаўнага ўзроўню<ref name="baltnews">{{Cite web |url=https://baltnews-lt.turbopages.org/turbo/baltnews.lt/s/vnutri_Lithuania_politika_novosti/20210723/1020941009/Nelegalnye-khroniki-migranty-svodyat-Litvu-s-uma.html |title=Нелегальные хроники: мигранты сводят Литву с ума |access-date=9 лютага 2022 |archive-date=27 ліпеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727155114/https://baltnews-lt.turbopages.org/turbo/baltnews.lt/s/vnutri_Lithuania_politika_novosti/20210723/1020941009/Nelegalnye-khroniki-migranty-svodyat-Litvu-s-uma.html |url-status=dead }}</ref>. У ліпені прэзідэнт Літвы [[Гітанас Наўседа]] падпісаў праект паправак у заканадаўства, які абмяжоўвае ў правах нелегальных мігрантаў. Так, змены прадугледжваюць забарону бежанцам пакідаць лагеры размяшчэння, а таксама дазваляюць [[паліцыя|паліцыі]] арыштоўваць нелегалаў на тэрмін да 6 месяцаў. У сваю чаргу, дадзенае рашэнне выклікала спрэчкі ў палітычнай сферы і грамадстве Літвы. Шэраг дэпутатаў выказаўся супраць дадзеных паправак, бо яны парушаюць не толькі [[правы чалавека]], але і некаторыя прынцыпы Канстытуцыі краіны<ref name="baltnews"/>. Адначасова літоўскія сілавікі пачалі ўстаноўку спіральных загарод з калючага дроту. На [[27 ліпеня]] працягласць загароды склала пяць кіламетраў, чакалася закупка яшчэ 20 км дроту. Аднак падобныя мерапрыемствы практычна не паўплывалі на паток мігрантаў. Да гэтага моманту ў Літву незаконна перабраліся 2 730 чалавек<ref>[https://www.kp.by/online/news/4378743/ Колючая проволока не спасает: нелегальные мигранты умудряются перебираться в Литву на участках, где построено спиральное заграждение]{{Недаступная спасылка}} // Комсомольская правда, 27 июля 2021</ref>. На [[28 ліпеня]] колькасць нелегалаў склала 2839, большасць з іх — грамадзяне Ірака<ref>[https://lv.sputniknews.ru/20210728/protestuyut-i-migranty-i-mestnye-chto-proiskhodit-v-litve-17746055.html Протестуют и мигранты, и местные: что происходит в Литве]</ref>. [[1 жніўня]] былі затрыманыя 289 мігрантаў, якія незаконна перасяклі беларуска-літоўскую мяжу. Большасць з іх назваліся грамадзянамі Ірака. Начальнік Службы аховы дзяржаўнай мяжы (САДГ) Рустамас Любаевас таксама заявіў, што ў ноч з 1 на 2 жніўня сілавікам удалося злавіць яшчэ 109 чалавек. Прадстаўнік САДГ Гедрус Мішуціс адзначыў, што калі раней нелегалы звычайна перасякалі мяжу ноччу і пазбягалі ўчасткаў, аснашчаных відэаназіраннем, то зараз яны пераходзяць яе нават пад камерамі і ў любы час сутак<ref>[https://m.lenta.ru/news/2021/08/02/migrants_record/ В Литве поймали рекордное число нелегалов] // Lenta.ru, 2 августа 2021</ref>. Агульная колькасць мігрантаў на пачатак месяца перавысіла 4 тысячы<ref name="mk">[https://www.mk.ru/politics/2021/08/03/belorusskikh-pogranichnikov-zasnyali-pri-dostavke-migrantov-v-litvu.html Белорусских пограничников засняли при «доставке мигрантов в Литву»]</ref>. У ноч на [[3 жніўня]] літоўскія сілавікі, выконваючы даручэнне міністра ўнутраных спраў Агне Білатайтэ, пачалі масава вяртаць бежанцаў на беларускую тэрыторыю. За ноч памежнікі развярнулі некалькі груп нелегалаў<ref>[https://m.delfi.lt/ru/news/article.php?id=87855111 Литва: нелегальных мигрантов возвращают в Беларусь, возможность применения силы зависит от ситуации]</ref>. Яна дазволіла супрацоўнікам памежнай службы ўжываць сілу ў дачыненні да нелегальных мігрантаў. Білатайтэ ўдакладніла, што ўвядзенне новых паўнамоцтваў дапаможа памежнікам больш эфектыўна прадухіляць парушэнні з боку бежанцаў, у тым ліку скрыжаванне межаў па-за спецыяльных пунктаў і памежнага кантролю<ref>[https://m.lenta.ru/news/2021/08/04/bel_litva/ На границе Белоруссии и Литвы погиб нелегальный мигрант] // Lenta.ru, 4 августа 2021</ref>. Падобная ініцыятыва дала станоўчы вынік: за суткі ў краіну пранікла толькі 35 чалавек<ref>[https://eadaily.com/ru/news/2021/08/04/s-teh-por-kak-v-litve-uzhestochili-poryadok-v-stranu-proniklo-lish-35-bezhencev С тех пор как в Литве ужесточили порядок, в страну проникло лишь 35 беженцев]</ref>. === Беларускі транзіт === Усе бежанцы папярэдне спыняліся ў Мінску, куды прыбывалі рэгулярнымі рэйсамі з [[Стамбул]]а ці [[Багдад]]а<ref name="partezan">[https://belaruspartisan-by.turbopages.org/turbo/belaruspartisan.by/s/politic/540419/ «Он называл себя спасителем Европы». Литву захлестнул поток беженцев. Что ждет ЕС и как в этом замешан Лукашенко?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210727155114/https://belaruspartisan-by.turbopages.org/turbo/belaruspartisan.by/s/politic/540419/ |date=27 ліпеня 2021 }} // Белорусский партизан, 14 июля 2021</ref>. Рэгулярныя авіярэйсы з Багдаду ідуць 5 разоў на тыдзень. Крыху пазней з’явіўся штотыднёвы рэйс з [[Сулейманія|Сулейманіі]] ў Мінск. З [[5 жніўня]] запушчаныя палёты з [[Басра|Басры]], а з [[7 жніўня]] планавалася і з [[Эрбіль|Эрбіля]]. Паколькі ўсе квіткі ў сталіцу Беларусі маментальна раскупляюцца, пайшлі чартарныя рэйсы з Ірака на Мінск. З Турцыі ажыццяўляецца 8 рэгулярных авіярэйсаў у тыдзень. У выніку самалёты авіякампаніі «[[Белавія]]», якія трапілі пад санкцыі заходніх краін, атрымалі загрузку<ref name="zonakz">Владимир Юрицые. [https://zonakz.net/2021/08/04/vojna-mirov-bagdadskij-ekspress-aleksandra-lukashenko/ Война Миров. «Багдадский экспресс» Александра Лукашенко] // Интернет-газета Zonakz, 4 августа 2021</ref>. У Іраку пад выглядам турыстаў да «Белавія» на борт садзяцца бежанцы, у асноўным мужчыны ва ўзросце да 35 гадоў. Турыстычныя фірмы, з якімі працуе Мінск, акрамя авіябілетаў, візы і турпакета плацяць за кожнага чалавека заклад у 1500—3000 еўра. Робіцца гэта на той выпадак, калі грамадзянін не пакіне ва ўстаноўлены тэрмін тэрыторыю Беларусі і пяройдзе ў разрад нелегальных імігрантаў. Такім чынам аплачваюцца выдаткі Рэспублікі Беларусь на яго злоў і дэпартацыю на радзіму<ref name="zonakz"/>. 7 жніўня было паведамлена, што Ірак на нявызначаны час спыняе ўсе пасажырскія авіязносіны з Мінскам — з Багдада ў Беларусь будуць лётаць толькі пустыя самалёты, на якіх грамадзяне краіны змогуць вярнуцца на радзіму<ref>[https://www.delfi.lt/ru/news/live/irak-na-neopredelennoe-vremya-ostanavlivaet-aviasoobschenie-s-minskom.d?id=87898757 Ирак на неопределенное время останавливает авиасообщение с Минском — RU.DELFI]</ref>. У жніўні нелегальныя мігранты сталі сталі распрацоўваць новы маршрут — перасякаць мяжу Беларусі з [[Латвія]]й (за чатыры дні за незаконнае перасячэнне латвійска-беларускай мяжы затрыманы 218 чалавек, гэта ў сем разоў больш колькасці затрыманых парушальнікаў Усходняга ўчастка за ўвесь мінулы год); у сувязі з абвастрэннем абстаноўкі на [[Беларуска-латвійская граніца|латвійска-беларускай мяжы]] ў Латвіі ўведзены рэжым надзвычайнай сітуацыі ў памежных Краслаўскім і Аўгшдаўгаўскім краях. Міністэрства ўнутраных спраў Латвіі прыняло рашэнне накіраваць у [[Даўгаўпілс]] спецназ Відземскай роты, які базуецца ў Смілтэне<ref>[https://lv.sputniknews.ru/20210810/v-prigranichnykh-krayakh-latvii-vveden-rezhim-chs-17938709.html В приграничных краях Латвии введен режим ЧС] // Sputnik, 10.08.2021</ref>. Напачатку 2022 года ўрад Літвы прыняў рашэнне не працягваць надзвычайнае становішча ўздоўж мяжы з Беларуссю. Таксама рэжым надзвычайнага становішча адмяняецца ў лагерах, дзе знаходзяцца мігранты<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/lithuania-will-not-extend-state-emergency-belarus-border-2022-01-05/ reuters.com]</ref>. === Канфлікты === 21 чэрвеня ў Цэнтры рэгістрацыі замежнікаў у [[Пабрадзе]] ўзніклі беспарадкі. На той момант на тэрыторыі цэнтра і намётавага мястэчка, спешна пабудаванага з-за павелічэння колькасці мігрантаў, знаходзілася каля 200 замежнікаў, у асноўным грамадзян Ірака. Увечары група просьбітаў прытулку, якія жывуць у намётавым гарадку, пачала выказваць незадаволенасць сваім прававым статусам ў Літве і абмежаваннямі, накладзенымі на іх судом. Некалькі дзясяткаў замежнікаў сталі паводзіць сябе агрэсіўна, шумець, спрабавалі выйсці з тэрыторыі цэнтра рэгістрацыі і не падпарадкоўваліся патрабаванням памежнікаў<ref name="Sputnik 1">[https://lv.sputniknews.ru/20210624/migranty-iz-iraka-vzbuntovalis-v-litve-17304804.html Мигранты из Ирака взбунтовались в Литве] // Sputnik, 24 июня 2021</ref>. Каб прадухіліць магчымыя беспарадкі, памежнікі ўжылі слёзатачывы газ і зрабілі два стрэлы ў паветра з помпавага пісталета гумовымі кулямі. У цэнтр прыбылі служачыя спецыяльна падрыхтаванай да такіх інцыдэнтаў групы спецыяльнага прызначэння VSAT, праваахоўнікі з бліжэйшых застаў, паліцэйскія і Служба грамадскай бяспекі. Неўзабаве замежнікі вярнуліся ў палаткі, сітуацыя нармалізавалася. Медыцынская дапамога нікому не спатрэбілася<ref name="Sputnik 1"/>. [[26 ліпеня]] жыхары вёскі [[Руднінкай]] выйшлі пратэставаць супраць будаўніцтва лагера для нелегалаў. Як заявіла міністр унутраных спраў Літвы Агне Білатайтэ, на суседнім з населеным пунктам вайсковым палігоне планавалася стварэння лагера для 1,5 тысячы мігрантаў. Аднак пратэстоўцы перакрылі сваімі аўтамабілямі дарогу, якая вяла да намётавага мястэчка, што прыпыніла працы па яго ўзвядзенні. Мясцовыя журналісты паведамлялі, што ў акцыі прынялі ўдзел каля 500 чалавек. Пратэсты ўспыхнулі і ў горадзе [[Дзіевянішкес|Дзевенішкес]]. Тут улады таксама планавалі размясціць нелегалаў, дзе для гэтага хацелі прыстасаваць адну з непрацуючых школ<ref>[https://smotrim.ru/article/2592899?utm_source=sidebar Жители Литвы протестуют против лагеря для нелегалов]</ref>. У канцы ліпеня ўспыхнуў канфлікт у вёсцы [[Верабеяй]], у якой знаходзілася каля 160 чалавек. Ініцыятары пратэсту абвясцілі галадоўку, забараніўшы есці нават дзецям. Да гэтага сутычкі ўзнікалі ў пункце [[Кабеляй]] і ў горадзе [[Друскінінкай]] — сумарна ў бойках з паліцэйскімі, якія ахоўваюць месцы размяшчэння нелегалаў, удзельнічалі больш за 100 чалавек. [[2 жніўня]] ў пункце размяшчэння нелегалаў каля вёскі Руднінкай, дзе змяшчалася каля 380 чалавек, пачаліся пратэсты, якія былі падушаныя паліцыяй з дапамогай слёзатачывага газу і вадамётаў<ref>Алексей Поплавский. [https://turbo.gazeta.ru/politics/2021/08/03_a_13828772.shtml «Угроза христианскому миру»: в Литве требуют остановить поток нелегалов из Белоруссии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210804083729/https://turbo.gazeta.ru/politics/2021/08/03_a_13828772.shtml |date=4 жніўня 2021 }} // Газета.ru, 3 августа 2021</ref>. Літоўскі бок 9 лістапада паведаміў, што ўначы больш за 500 мігрантаў з групы на польскай граніцы былі перакінутыя на беларуска-літоўскую граніцу каля Гродна. Літоўскі Кабінет міністраў узгадніў увядзенне ў памежных з Беларуссю раёнах рэжыму надзвычайнага становішча з 10 лістапада на 1 месяц<ref>[https://svaboda.global.ssl.fastly.net/a/31552694.html Літва збіраецца ўвесці надзвычайнае становішча на мяжы], Радыё Свабода, 9 лістапада 2021</ref>. Неўзабаве Сейм зацвердзіў гэтае рашэнне<ref>{{Cite news|url=https://belaruspartisan.by/bel/politic/552023/|title=Літва ўвяла надзвычайнае становішча на мяжы з Беларуссю|publisher=Белорусский партизан|date=2021-11-11|access-date=9 лютага 2022|archive-date=11 лістапада 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111172114/https://belaruspartisan.by/bel/politic/552023/|url-status=dead}}</ref>. == Абвінавачванні == === На адрас Беларусі === У сярэдзіне чэрвеня літоўскі бок абвінаваціў кіраўніцтва суседняй краіны і Аляксандра Лукашэнкі ў арганізацыі нападаў на свае межы. Вільня мяркуе, што афіцыйны Мінск мэтанакіравана выкарыстоўвае замежнікаў як «[[Гібрыдная вайна|гібрыдную зброю]]» супраць ЕС у якасці помсты за эканамічныя санкцыі з-за [[Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978|інцыдэнту з прымусовай пасадкай самалёта Ryanair]] і падаўленне пратэстаў у жніўні 2020 года<ref name="partezan"/>. Кіраўнік камітэта бяспекі і абароны Сейма Літвы Лаўрынас Касчунас абвінаваціў беларускія ўлады ў арганізацыі беспарадкаў у цэнтры рэгістрацыі замежнікаў у Пабрадзе беспарадкаў<ref name="Sputnik 1"/>. Пазіцыю Літвы падтрымалі і ў астатнім Еўрасаюзе. Вярхоўны прадстаўнік ЕС па замежных справах і палітыцы бяспекі Жазэп Барэль абвінаваціў Мінск у накіроўванні міграцыйнага патоку. Ён падкрэсліў, што, з іх пункта гледжання, ''«ператварэнне мігрантаў у інструменты палітыкі цалкам непрымальна, гэта парушае еўрапейскія каштоўнасці і прынцыпы»''. [[Міністэрства замежных спраў Беларусі]] назвала абвінавачанні бяздоказнымі. Як заявіў прэс-сакратар Анатоль Глаз у каментарыі ТАСС, ''«гэта супярэчыць рэчаіснасці. Мы ўважліва чытаем усе падобныя заявы і ніяк не можам знайсці ў іх ні сапраўднае жаданне вырашаць праблему, ні логіку ці здаровы сэнс. Толькі шаблонныя бяздоказныя абвінавачанні і пагрозы»''<ref name="Sputnik Belarus">[https://bel.sputnik.by/20210803/mzs-belarus-abvnavachvann-es-u-stvarenn-mgratsyynaga-kryzsu-byazdokaznyya-1055374643.html МЗС Беларусі: абвінавачванні ЕС у стварэнні міграцыйнага крызісу бяздоказныя] // Sputnik Belarus, 3 жніўня 2021</ref>. Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка заяўляў, што з-за санкцый Захаду больш не будзе стрымліваць нелегальных мігрантаў у краіны ЕС. Беларускі лідар прапанаваў пакласці «факты на стол», якія пацвердзілі б дачыненне Беларусі. Лукашэнка таксама рэкамендаваў суседзям «пачынаць з сябе» і пашукаць у самой Літве злачынныя групоўкі, якія зарабляюць на арганізацыі нелегальнай міграцыі<ref name="Sputnik Belarus"/>. Тым не менш Беларусь на нейкі час павялічыла колькасць авіярэйсаў з Ірака<ref name="Ходасевич"/>. Адначасова ў [[Інтэрнэт|Інтэрнэце]] з’явіўся відэаролік, дзе беларускія пагранічнікі суправаджалі мігрантаў да літоўскай мяжы<ref name="mk"/>. 18 жніўня Дзяржаўная памежная служба Літвы апублікавала відэа, на якім 12 беларускіх афіцэраў у спецадзенні незаконна перасеклі літоўскую тэрыторыю, штурхаючы групу мігрантаў<ref>{{cite web|title=Lithuania says Belarus officers illegally pushed migrants over border|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-58255448|website=BBC|date=2021-08-18|accessdate=2021-08-18}}</ref><ref>{{Cite web|title=Video footage taken by Latvian border guards show participation of Belarusian militarized units in trafficking of migrants to the border with Latvia|url=https://www.baltictimes.com/video_footage_taken_by_latvian_border_guards_show_participation_of_belarusian_militarized_units_in_trafficking_of_migrants_to_the_border_with_latvia/|accessdate=2021-09-09|website=www.baltictimes.com}}</ref><ref>{{cite web |title=Naujas Lietuvos pasieniečių atsakas baltarusiams: «Mes gi irgi filmuojam» |url=https://www.lrytas.lt/lietuvosdiena/aktualijos/2021/08/17/news/naujas-lietuvos-pasienieciu-atsakas-baltarusiams-mes-gi-irgi-filmuojam-20458347/ |website=[[lrytas.lt]] |date=2021-08-17 |access-date=9 лютага 2022 |archive-date=10 снежня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210024757/https://www.lrytas.lt/lietuvosdiena/aktualijos/2021/08/17/news/naujas-lietuvos-pasienieciu-atsakas-baltarusiams-mes-gi-irgi-filmuojam-20458347/ |url-status=dead }}</ref>. 20 жніўня Канцлер Германіі [[Ангела Меркель]] рэзка асудзіла прымяненне ўладамі Беларусі «ў якасці гібрыднай зброі людзей, якія церпяць бедства»<ref>[https://svaboda.azureedge.net/a/31420247.html Радыё Свабода] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210821104125/https://svaboda.azureedge.net/a/31420247.html |date=21 жніўня 2021 }}</ref>. 9 верасня польская памежная служба апублікавала відэа з беларускімі вайсковымі машынамі, якія перавозяць мігрантаў і інструктуюць іх на беларускім баку мяжы<ref>{{Cite web|date=2021-09-09|title=Straż graniczna publikuje nagranie działań białoruskich służb. Jest reakcja Mińska — Wiadomości|url=https://wiadomosci.radiozet.pl/Polska/Polityka/Straz-graniczna-publikuje-nagranie-dzialan-bialoruskich-sluzb.-Jest-reakcja-Minska|accessdate=2021-09-09|website=wiadomosci.radiozet.pl|language=pl}}</ref>. 7 лістапада беларускія памежнікі паведамілі аб мёртвым мігранце са Шры-Ланкі, знойдзеным недалёка ад літоўскай мяжы<ref>[https://reform.by/265019-na-belarussko-litovskoj-granice-nashli-telo-migranta/ Возле беларусско-литовской границы нашли тело мигранта], reform.by {{ref-ru}}</ref>. === На адрас Літвы === Як паведамляла [[БелТА]], заўважаны выпадкі жорсткага абыходжання з мігрантамі з боку супрацоўнікаў літоўскай памежнай службы. У прыватнасці, Беларусь папракнула Літву ў тым, што яе памежнікі не даюць мігрантам ежу, ваду, збіваюць іх дубінкамі, а таксама адкрываюць па-над іх галоў агонь, каб выгнаць нелегалаў назад на беларускую тэрыторыю<ref name="baltnews"/>. У пачатку жніўня афіцыйны прадстаўнік [[Дзяржаўны памежны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржпамежкамітэта Беларусі]] заявіў, што на тэрыторыі Літвы збіваюць мігрантаў, у тым ліку траўмы ёсць у жанчын і дзяцей. Паводле заявы ведамства, літоўскія памежнікі таксама сілай выдвараюць мігрантаў на беларускую тэрыторыю. Дзяржпамежкамітэт абвінаваціў Вільнюс у тым, што такія дзеянні парушаюць правы чалавека. Ён падкрэсліў, што крокі, прынятыя Літвой, падлягаюць расследаванню з боку міжнародных органаў<ref name="lenta">[https://m.lenta.ru/news/2021/08/03/migranty/ Белоруссия обвинила Литву в избиении мигрантов] // Lenta.ru, 3 августа 2021</ref>. Раней паведамлялася, што літоўскія памежнікі не пусцілі каля 180 нелегальных мігрантаў з Беларусі. Са слоў кіраўніка Службы аховы дзяржаўнай мяжы Літвы Рустамаса Любаеваса, мігрантаў разгортвалі ўздоўж усёй літоўска-беларускай мяжы, пераважна ў ваколіцах [[Варэна (Літва)|Варэны]]. Як дадаў Любаевас, супрацоўнікі памежнай службы скарысталіся новымі паўнамоцтвамі аб аказанні сілавога супраціву нелегалам, аднак не ўдакладніў, якія канкрэтна меры ўжываліся да бежанцаў<ref name="lenta"/>. У ноч на [[4 жніўня]], паводле інфармацыі ад Дзяржпагранкамітэта, у раёне аграгарадка [[Беняконі]] пасля сігналу мясцовых жыхароў беларускія памежнікі выявілі збітага да паўсмерці іракца. Пацярпелы мігрант фактычна перапаўз кантрольна-следавую паласу з боку Літвы. На целе ахвяры — сляды жорсткага збіцця, мужчына знаходзіўся ў цяжкім стане. Памежнікі спрабавалі аказаць першую дапамогу, але нелегал памёр на месцы<ref>[https://www.sb.by/articles/pervaya-zhertva-zverstv-litovtsev-na-granitse.html Белорусскими пограничниками обнаружен избитый до полусмерти гражданин Ирака] // Беларусь Сегодня, 4 августа 2021</ref>. Міністр абароны Літвы Арвідас Анушаўскас адмаўляў дачыненне літоўскіх сілавікоў і заявіў, што гэты інцыдэнт падстроены<ref>[https://m.lenta.ru/news/2021/08/04/not_guilty/ Литва обвинила Лукашенко в планировании инцидента с убитым нелегалом]</ref>. == Міжнародная рэакцыя == 19 сакавіка 2025 года [[Міністэрства замежных спраў Літвы]] паведаміла, што Літва падала на Беларусь у [[Міжнародны суд ААН]] у [[Гаага|Гаазе]], абвінаваціўшы [[рэжым Лукашэнкі]] ў арганізацыі міграцыйнага крызісу, які парушае нормы міжнароднага права. Як паведамляе МЗС Літвы, справа тычыцца парушэння абавязацельстваў дзяржаў па Пратаколе ААН супраць незаконнага ўвозу мігрантаў па сушы, моры і паветры. Паводле звестак Службы аховы дзяржаўнай мяжы Літвы, з пачатку міграцыйнага крызісу літоўскія памежнікі прадухілілі 23,6 тысяч выпадкаў нелегальнага пранікнення іншаземцаў у краіну з Беларусі.<ref>[https://www.lrt.lt/ru/novosti/17/2567490/litva-podala-isk-protiv-belarusi-v-gaagu-iz-za-sprovotsirovannogo-migratsionnogo-krizisa Литва подала иск против Беларуси в Гаагу из-за спровоцированного миграционного кризиса]</ref> == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == * [https://sputniknews.lt/20210726/lietuva-siulo-grieztinti-sankcijas-minskui-migrantu-krizes-fone-17763339.html Lietuva siūlo griežtinti sankcijas Minskui migrantų krizės fone] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210727155115/https://sputniknews.lt/20210726/lietuva-siulo-grieztinti-sankcijas-minskui-migrantu-krizes-fone-17763339.html |date=27 ліпеня 2021 }} // Sputnik Lietuva, 26.07.2021. {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гуманітарныя катастрофы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Літвы]] [[Катэгорыя:Іміграцыя насельніцтва]] [[Катэгорыя:2021 год у палітыцы]] [[Катэгорыя:2021 год у Літве]] [[Катэгорыя:Крызісы]] evqmwc2lyly0hmwwlvk1zrs0tvpzdl2 0 684667 5135950 4639967 2026-05-05T05:48:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135950 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Мікалаеўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мікалаеўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Шумілінскі раён]] |Уключае = 39 населеных пунктаў |Сталіца = [[Мікалаева (Шумілінскі раён)|Мікалаева]] |Датаўтварэння = [[1 красавіка]] [[1960]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1089 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = http://shumilino.vitebsk-region.gov.by/ru/nikolaevskij-ru/ |Заўвагі = }} '''Мікала́еўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Шумілінскі раён|Шумілінскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Мікалаева (Шумілінскі раён)|Мікалаева]]. Утвораны 1 красавіка 1960 года ў складзе [[Сіроцінскі раён|Сіроцінскага раёна]] Віцебскай вобласці [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Мішкавіцкі сельсавет|Мішкавіцкага]] і [[Баранькаўскі сельсавет|Баранькаўскага]] сельсаветаў<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 9.</ref>. 23 лістапада 1961 года Сіроцінскі раён перайменаваны ў Шумілінскі. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]]. У 1963 годзе ў склад [[Бешанковіцкі сельсавет|Бешанковіцкага сельсавета]] перададзены 6 населеных пунктаў ([[Акулёнкі]], [[Галі (Шумілінскі раён)|Галі]], [[Запруддзе (Мікалаеўскі сельсавет)|Запруддзе]], [[Клімава (Шумілінскі раён)|Клімава]], [[Лутаўе]] і [[Міралюбава]])<ref>Рашэнні выканкома Віцебскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 17 жніўня і 6 верасня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 34 (1034).</ref>. З 30 ліпеня 1966 года сельсавет у складзе адноўленага Шумілінскага раёна. 10 жніўня 1970 года ў склад сельсавета з [[Дабейскі сельсавет|Дабейскага сельсавета]] перададзены 6 населеных пунктаў ([[Акулёнкі]], [[Галі (Шумілінскі раён)|Галі]], [[Запруддзе (Мікалаеўскі сельсавет)|Запруддзе]], [[Клімава (Шумілінскі раён)|Клімава]], [[Лутаўе]] і [[Міралюбава]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 верасня 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 25 (1291).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 48 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|66}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1498 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 94,5 % — [[беларусы]], 4,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1089 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С. Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Мікалаеўскі сельсавет (Шумілінскі раён)}} {{Шумілінскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Мікалаеўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Сіроцінскі раён|child|загаловак=Мікалаеўскі сельсавет у [[Сіроцінскі раён|Сіроцінскім раёне]] (1960—1961)}} |спіс2 = {{Шумілінскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Мікалаеўскі сельсавет у [[Шумілінскі раён|Шумілінскім раёне]] (1961—1962)}} |спіс3 = {{Бешанковіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Мікалаеўскі сельсавет у [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкім раёне]] (1962—1966)}} |спіс4 = {{Шумілінскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Мікалаеўскі сельсавет у [[Шумілінскі раён|Шумілінскім раёне]] (з 1966)}} }} [[Катэгорыя:Мікалаеўскі сельсавет (Шумілінскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Сіроцінскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бешанковіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1960 годзе]] 53b4m274i8ige7uowkg7g8ymzv140wy 0 686017 5135843 5082516 2026-05-04T19:59:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135843 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Імя_пры_нараджэнні = Алішэр Тагіравіч Валееў | Краіна = | Гады актыўнасці = 2010 — цяперашні час | Псеўданім = Morgenshtern ; раннейшыя * 1st ліпеня * MamaVirgin * DeeneS MC | Бацька = Тагір Валееў | Маці = Марына Моргенштэрн }} '''Алішэр Тагіравіч Валееў''' ({{Lang-ru|Алишер Тагирович Валеев}}), больш вядомы пад псеўданімам '''Моргенштэрн''' ({{lang-en|Morgenshtern}}; нар. {{ДН|17|2|1998}}, [[Уфа]]) — расійскі рэп- і поп-спавак, музыкант, шоўмэн. Стаў вядомы ў 2017 годзе пародыямі папулярных спевакоў таго часу, якія публікаваў на [[YouTube]]. У 2018 годзе адмовіўся ад гэтага фармату і пачаў выпускаць толькі аўтарскія музычныя рэлізы, пабудаваўшы далейшую кар’еру выключна на іх. Самастойнай творчасці папярэднічалі піяр-акцыі, а яго вобраз, перформансы і дзеянні не раз станавіліся аб’ектам увагі [[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]], дзяржаўных дзеячаў і іншых. Апроч музычнай дзейнасці Моргенштэрн саўладальнік рэстаранаў «Kaif Provenance» і «Kaif Burger», а таксама заснавальнік інтэрнэт-СМІ ў [[Telegram]] «Не Моргенштэрн». == Біяграфія == === Раннія гады === Музыкай цікавіўся з дзяцінства<ref name=":2">{{Спасылка|url=https://vsrap.ru/blog/biografiya-morgenshtern/|загаловак=Найсвяжэйшы на YouTube: біяграфія Моргенштэрна - VSRAP|выдавец=vsrap.ru|мова=ru|дата доступу=2018-11-25}}</ref>. Падлеткам катаўся з сябрамі на скейтбордах, здымаў гэта на відэа, яны сябе называлі Others Crew. Некаторы час вучыўся ў педагагічным універсітэце, пасля быў выключаны праз занадта адкрытую, на думку [[рэктар]]а, дзейнасць на [[YouTube]]<ref>{{Спасылка|url=https://www.youtube.com/watch?v=JqIiDkDIfVw|загаловак=КАК МЕНЯ ВЫГНАЛИ ИЗ УНИВЕРА ЗА МОИ ВИДЕО / ЗАПИСАЛ ВСЁ НА ДИКТОФОН|аўтар=MORGENSHTERN|дата доступу=2018-12-08}}</ref>. Падпрацоўваў [[кур’ер]]ам, мыйшчыкам аўтамабіляў, а таксама быў [[вулічны музыкант|вулічным музыкантам]]<ref>{{Спасылка|url=https://www.youtube.com/watch?v=junXLk2-kV0|загаловак=КАК Я ПЫТАЛСЯ ЗАРАБОТАТЬ НА ЖИЗНЬ / СКОЛЬКО СЕЙЧАС ПРИНОСИТ КАНАЛ?|аўтар=MORGENSHTERN|дата доступу=2018-12-08}}</ref>. Быў лідарам [[рок-гурт]]у пад «ММД CREW». Супрацоўнічаў з рэп-спеваком [[Face]], рабіў [[постпрадакшн]] для відэакліпаў «Гоша рубчинский» і «Megan Fox»<ref>{{Cite news|title=12 фактов про Morgenshtern — видеоблогера, пародирующего русский рэп|url=https://the-flow.ru/features/morgenshtern-12-facts|work=The-Flow.ru|access-date=2018-11-25|lang=ru}}</ref>. === 2017—2018: пачатак кар’еры, дэбютны міні-альбом Hate Me === Першую вядомасць атрымаў дзякуючы парадыйным відэаролікам у рамках уласнага праекту «#ИзиРеп» на YouTube<ref name=":2" /><ref name=":1">{{Навіна|загаловак=«Ізі фэйм»: Хто такі Моргенштэрн і чаму ён ужо едзе ў тур па краіне|url=https://daily.afisha.ru/music/8173-izi-feym-kto-takoy-morgenshtern-i-pochemu-on-uzhe-edet-v-tur-po-strane/ |дата доступу=2018-11-25|мова=ru}}</ref>. Пазней выпусціў відэакліп-[[дыс]] на [[Юрый Хаванскі|Юрыя Хаванскага]], дзе выклікаў яго на [[рэп-батл]] у рамках пляцоўкі [[Versus Battle]]<ref>{{Спасылка|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MjliZiqkho|загаловак=MORGENSHTERN - Дисс на МС ХОВАНСКОГО (го на версус лох)|аўтар=MORGENSHTERN|дата доступу=2018-12-08}}</ref>. Хаванскі спачатку адмовіўся ад паядынку, арґумэнтуючы сваю пазіцыю тым, што Моргенштэрн «не яго ўзроўню хайпу»<ref>{{Спасылка|url=https://www.youtube.com/watch?v=EEyNOYHdaW0|загаловак=VERSUS С МОРГЕНШТЕРН БУДЕТ?|аўтар=Юрий Хованский|дата доступу=2018-12-08}}</ref>, аднак пазьней зьмяніў сваё рашэньне, папрасіўшы ганарар у выглядзе двух мільёнаў рублёў<ref name=":2" />. Алішэр жа адказаў, што [[рэп-батл|батлы]] за грошы яму нецікавыя<ref>{{Спасылка|url=https://www.youtube.com/watch?v=UyYuAkJjwyg|загаловак=Хова ответил... / Читаю под биты (Versus BPM)|аўтар=MORGENSHTERN|дата доступу=2018-12-08}}</ref>. 17 лютага 2018 года выпусціў дэбютны альбом «Hate Me», а таксама відэакліп на трэкі «Дикий» ({{lang-be|Дзікі}}) ды «Insomnia». У жніўні 2018 года здзейсніў [[перформанс]], выпусціўшы рэкламны відэаролік<ref>{{Спасылка|url=https://www.youtube.com/watch?v=d6NhOYxAz6M|загаловак=ВЫГНАЛИ С УНИВЕРА. ПОДНИМАЮ ПОЛ ЛЯМА ЗА МИНУТУ! 😇|аўтар=MORGENSHTERN|дата доступу=2018-12-08}}</ref>, атрымаўшы за яго 500 тысяч рублёў (паводле Алішэра), паказальна спаліў 100 тысяч рублёў<ref name=":0">{{Навіна|загаловак=Уфимец Morgenshtern рассказал, зачем сжёг 100 тысяч рублей|url=https://ufa1.ru/text/entertainment/65339261|дата доступу=2018-11-28|мова=ru}}</ref> і 2 верасня выпусціў відэакліп «[[Вот так]]» ({{lang-be|Вось так}}), які па стане на 4 верасня ўваходзіў у ТОП-8 найпапулярнейшых музычных кампазіцый сацыяльнай сеткі [[VK]]<ref>{{Навіна|загаловак=Новый клип Morgenshtern стал хитом|назва праекту=Korrespondent.net|url=https://korrespondent.net/showbiz/music/4006909-novyi-klyp-Morgenshtern-stal-khytom|дата доступу=2018-11-27|мова=ru}}</ref><ref>{{Cite news|title=Чарты, рейтинги, хит-парады|url=http://www.intermedia.ru/news/326958|date=2018-09-06|access-date=2018-11-27}}</ref>. 4 кастрычніка 2018 года схаваў усё відэа на сваім канале, а ўжо 13 кастрычніка выпусціў альбом «[[До того как стал известен]]» ({{lang-be|Да таго як стаў вядомым}})<ref>{{Навіна|загаловак=Morgenshtern "До того как стал известен"|назва праекту=The-Flow.ru|url=https://the-flow.ru/releases/morgenshtern-before-fame|мова=ru}}</ref>, які складаўся выключна з трэкаў, выпушчаных яшчэ да папулярнасці Алішэра. Потым у сацыяльных сетках пачалі хадзіць здагадкі пра тое, што гэта не той альбом, які меў выйсці насамрэч, і ўсе чакалі на зусім іншы матэрыял. У першы дзень альбом пабіў рэкорд па рэпостах у сацыяльнай сетцы [[VK]], сабраўшы 50 000 рэпостаў за суткі, і абагнаўшы папярэдні рэкорд, які належаў Lizer’у<ref>{{Навіна|загаловак=Уфимский рэпер Morgenshtern побил рекорд «ВКонтакте» по количеству репостов|назва праекту=news.rambler.ru|url=https://news.rambler.ru/other/41036811-ufimskiy-reper-morgenshtern-pobil-rekord-vkontakte-po-kolichestvu-repostov/|мова=ru}}</ref>. Пазней на канале быў выпушчаны ролік, у якім Алішэр нібыта прызнаўся ў тым, што ўвесь гэты час ён быў камерцыйным праектам, мэтаю якога было зараблянне грошай і прасоўванне творчасці. У доказ Алішэр запрасіў нібыта свайго прадзюсара, які пацьвердзіў блогеравы словы<ref>{{Спасылка|url=https://www.youtube.com/watch?v=3httuXiQouE&t=326s|загаловак=РАЗОБЛАЧЕНИЕ И ЗАКРЫТИЕ ПРОЕКТА "МОРГЕНШТЕРН"|аўтар=MORGENSHTERN}}</ref>. Праз 4 дні выйшаў ролік, у якім Алішэр аспрэчвае ўсе свае словы пра тое, што ён ёсьць праектам, кажа пра тое, што ён канчае з відэаблогінгам і пачынае сур’ёзна займацца музыкай, а таксама зразае свае дрэды і набівае новае тату<ref>{{Спасылка|url=https://www.youtube.com/watch?v=I3PqjUIIUgk&t=1s|загаловак=ПРОЩАЙТЕ... ИЛИ НЕТ?)))|аўтар=MORGENSHTERN}}</ref>. 16 лістапада быў выпушчаны кліп на кампазіцыю «Уфф… Деньги…» ({{lang-be|Уфф... Грошы...}}), у якім па словах Моргенштэрна ён канчаткова хавае свой стары вобраз<ref>{{Спасылка|url=https://www.youtube.com/watch?v=WuVPYQNDvOw|загаловак=MORGENSHTERN - Уфф... Деньги... <nowiki>[Премьера Клипа, 2018]</nowiki>|аўтар=MORGENSHTERN}}</ref><ref>{{Спасылка|url=https://www.youtube.com/watch?v=KkbkfuHhraY|загаловак=Этот день настал... ФИНАЛ!|аўтар=MORGENSHTERN}}</ref>. === 2019: «Усміхніся, дурань!» і рост папулярнасці === 1 студзеня 2019 года выходзіць альбом пад назваю «Улыбнись, дурак!» ({{lang-be|Усміхніся, дурань}})<ref>{{Навіна|загаловак=Morgenshtern "Улыбнись, дурак"|назва праекту=The-Flow.ru|url=https://the-flow.ru/releases/morgenshtern-ulybnis-durak|мова=ru}}</ref>, які ў першыя 10 дзён пераадолеў адзнаку ў 10 000 000 праслухаванняў у сацыяльнай сетцы [[VK]]. У альбоме прынялі ўдзел выканаўцы 4Teen ды [[ЛСП]], а таксама відэаблогер Дзмітрый Ларын. Пасля «Зеленоглазые деффки» ({{lang-be|Зялёнавокія дзеўкі}}), запісаная пры ўдзеле [[ЛСП]] трапіла ў топ-30 сусветнага рэйтынґу па версіі сайту «Genius», а таксама ў топ-10 музычнага чарту [[VK]]. 17 лютага 2019 года выдаліў усё відэа на сваім канале<ref>[https://socialblade.com/youtube/c/ucwnqnojagmdn0fqprxbyjw Статистика YouTube-канала MORGENSHTERN]</ref>, выпусціўшы «апошні кліп», у якім абвясціў, што дзейнасць на платформе YouTube больш не прыносіць яму задавальнення і ён збіраецца выдаліць свой канал, адправіцца на пошукі новай справы, ад якой у яго «загарацца вочы гэтак жа моцна, як калісьці загарэліся ад ютуба»<ref name="Morgenshtern «Последний клип»">[https://the-flow.ru/videos/morgenshtern-posledniy-klip Morgenshtern «Последний клип»]</ref><ref name="Кто такой Алишер Моргенштерн">[https://aif.ru/culture/person/kto_takoy_alisher_morgenshtern Кто такой Алишер Моргенштерн?]</ref>. Быў запушчаны стрым з таймерам адваротнага адліку<ref name="Morgenshtern «Последний клип»"/>. Таксама ў гэты дзень Моргенштерн прыйшоў госцем на «Ларын шоу лайв», правёўшы сумесны дабрачынны стрым з [[Дзмітрый Ларын|Дзмітрыем Ларыным]]. Блогеры сабралі амаль 62 тысячы рублёў на дапамогу бяздомным жывёлам<ref>[https://www.youtube.com/live/qyp8QV3V-9Q?feature=share АЛИШЕР МОРГЕНШТЕРН на ЛАРИН ШОУ ЛАЙВ (эфир 17.02.19)]</ref>. 20 лютага 2019 года выйшаў выпуск ютуб-шоу «шоу без назвы» з удзелам Дзмітрыя Ларына і Моргенштэрна, куды апошні прыйшоў развітацца з ютубам і адказаць на пытанні вядучых і гледачоў. 21 лютага 2019 года на сваім канале правёў прамую трансляцыю, у якой абвясціў, што ў выніку чатырохдзённага абдумвання пасля запуску таймера адваротнага адліку перадумаў выдаляць канал і папрасіў у гледачоў прабачэння<ref name="Кто такой Алишер Моргенштерн"/>. 28 лютага 2019 года паведаміў у сваёй афіцыйнай суполцы «[[VK|ВКонтакте]]», што амаль усе відэа на ягоным канале былі адноўлены: «не ўдалося вярнуць пару кліпаў, ізірэпаў і размоў, [[Верыфікацыя|галачку]] забралі, але агулам усё ок» і анансаваў новы відэаролік пра канцэртны тур<ref>[https://vk.com/wall-123675921_379469 Стена | ВКонтакте]</ref>. 30 жніўня 2019 года Моргенштэрн выпусціў трэк і кліп пад назвай «[[Новы конь]]»<ref>[https://the-flow.ru/videos/morgenshtern-novyy-merin Morgenshtern «Новый Мерин»]</ref>. Да канца года кліп набраў больш за 28 мільёнаў праглядаў<ref>[https://web.archive.org/web/20191203024653/https://www.youtube.com/watch?v=uVPoGMu3LQo MORGENSHTERN — Новый Мерин (купил машину и снял клип, 2019) — YouTube]</ref>. 1 лістапада 2019 года выйшаў сінгл «Сумная песня» [[Thrill Pill]] пры ўдзеле [[Ягор Крыд|Ягора Крыда]] і Моргенштэрн<ref>[https://the-flow.ru/videos/thrill-pill-krid-morgenshtern-grustnaya-pesnya Thrill Pill, Егор Крид, Morgenshtern «Грустная песня»]</ref>. 15 лістапада 2019 года выйшаў сумесны сінгл з [[Клава Кока|Клавай Кокай]] «Мне пох». 3 снежня 2019 года выйшаў музычны кліп на песню<ref>[https://the-flow.ru/videos/klava-koka-morgenshtern-mne-poh Клава Кока и Morgenshtern выпустили клип «Мне пох»]</ref>. 20 снежня 2019 года выпусціў сінгл і кліп пад назвай «Yung Hefner», у якім паведаміў пра намерах запісаць у студзені альбом у жывым эфіры за тыдзень. === 2020: «Легендарная пыл» === 17 студзеня 2020 года быў выпушчаны альбом пад назвай «легендарны пыл», які здолеў сабраць 21 мільён праслухванняў Укантакце за першыя двое сутак<ref>[https://daily.afisha.ru/music/14232-kak-morgenshtern-vybesil-vseh-i-vylez-v-topy/ Как Моргенштерн выбесил всех и вылез в топы]</ref>. 31 студзеня 2020 года наведаў шоу «[[Вячэрні Ургант]]»<ref>[https://www.1tv.ru/shows/vecherniy-urgant/vypuski/aglaya-tarasova-i-aleksandr-petrov-morgenshtern-i-pobediteli-chempionata-evropy-po-figurnomu-kataniyu-vecherniy-urgant-1237-vypusk-ot-31-01-2020 Аглая Тарасова и Александр Петров, Моргенштерн и победители чемпионата Европы по фигурному катанию. Вечерний Ургант. 1237 выпуск от 31.01.2020]</ref>, дзе разам з [[Іван Андрэевіч Ургант|Іванам Ургантам]] і [[Slava Marlow]] запісалі рэп-трэк<ref>[https://popcake.tv/news/trek-morgenshterna-i-ivana-urganta-ya-ne-vonyayu-vzorval-pervyj-kanal Трек Моргенштерна и Ивана Урганта «Я не воняю» взорвал «Первый канал»]</ref>. 8 сакавіка 2020 года выйшаў сінгл з кліпам пад назвай «малая» сумесна з [[Шарлот]]ам<ref>[https://the-flow.ru/videos/morgenshtern-sharlot-malyshka Morgenshtern, Шарлот «Малышка»]</ref>. 30 красавіка 2020 года правёў [[анлайн]]-канцэрт на платформе ад МТС, у якім пераспяваў некалькі сваіх хітоў у стылі [[Рок-музыка|рок]]<ref>[https://m.sobaka.ru/ufa/entertainment/music/107767 Morgenshtern и другие рэперы сегодня дадут онлайн-концерт]</ref>. 5 чэрвеня 2020 года выйшаў сінгл і кліп пад назвай «Пососи»<ref>[https://the-flow.ru/videos/morgenshtern-pososi «Пососи» — это новый клип Morgenshtern]</ref>. Музычнае відэа сабрала больш за 2,5 мільёны дызлайкаў, стала самым задызлайканым відэа на YouTube у Расіі<ref>[https://daily.afisha.ru/infoporn/15890-novoe-samoe-dizlayknutoe-video-na-rossiyskom-yutyube-posledniy-klip-morgenshterna/ Новое самое дизлайкнутое видео на российском ютьюбе — последний клип Моргенштерна]</ref>. 8 чэрвеня 2020 года ў сетку была злітая песня «Cadillac» сумесна з [[Элджэй|Элджэем]], якая патрапіла ў гэты ж дзень на 1 месца ў чарце Genius<ref>[https://the-flow.ru/news/morgenshtern-cadillac-genius-chart Невышедший трек Morgenshtern и Элджея занял первое место чарта Genius]</ref>. Апоўначы, 9 чэрвеня, сінгл быў выпушчаны афіцыйна. Відэакліп выйшаў 9 ліпеня 2020 года на YouTube<ref>[https://the-flow.ru/videos/morgenshtern-eldzhey-cadillac-vid Morgenshtern и Элджей выпустили клип «Cadillac»]</ref>. 17 ліпеня 2020 года выйшлі рэміксы песні<ref>[https://the-flow.ru/releases/morgenshtern-eldzhey-cadillac-rmxs Morgenshtern и Элджей выпустили ремиксы на «Cadillac»]</ref>. 25 чэрвеня 2020 расійская версія часопіса Forbes апублікавала спіс «40 самых паспяховых зорак Расіі да 40 гадоў» за 2020 год, у якім Алішэр Моргенштэрн заняў 21 радок з агульным прыбыткам за год 1,5 мільёны долараў<ref>[https://www.forbes.ru/rating/403469-40-samyh-uspeshnyh-zvezd-rossii-do-40-let-reyting-forbes 40 самых успешных звезд России до 40 лет. Рейтинг Forbes]</ref>. 1 ліпеня 2020 года быў апублікаваны сніпет новага трэка «Ice», афіцыйны рэліз адбыўся 31 ліпеня 2020 года<ref>[https://the-flow.ru/news/morgenshtern-lil-pump-namek Morgenshtern записал видео для соавтора нового трека, из-за которого не может выпустить песню]</ref>. Цікавасць публікі да выхаду сінгла Моргенштэрн падаграваў відэазваротамі да неназванага артыста, з якім мусіла быць сумесная песня. У саміх відэазваротах Алішэр казаў, што выканавец ігнаруе яго на працягу двух тыдняў, і ў выпадку, калі ён не адгукнецца на працягу сутак, Алішэр выпусціць трэк без указання аўтарства другога выканаўца. Як пазней аказалася, гэта быў чарговы перформанс ад Алішэра<ref>[https://muz-tv.ru/news/morgenshtern-ne-mozhet-vypustit-trek-ice-kto-na-fite-i-kuda-on-propal/ Моргенштерн не может выпустить трек «Ice». Кто на фите и куда он пропал?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200730093354/https://muz-tv.ru/news/morgenshtern-ne-mozhet-vypustit-trek-ice-kto-na-fite-i-kuda-on-propal/ |date=30 ліпеня 2020 }}?</ref>. 4 верасня 2020 года выйшаў сінгл «Lollipop» сумесна з Элджэем<ref>[https://the-flow.ru/news/eldzhey-i-morgenshtern-lollipop «Lollipop» — Элджей и Morgenshtern снова вместе]</ref> з семплам песні [[Руки Вверх!]] «Песенька»<ref>[https://www.intermedia.ru/news/350563 Моргенштерн и Элджей выпустили новый совместный трек с музыкой «Руки вверх»]</ref>, ужо другой сумеснай працай артыстаў. Крыху пазней, тым самым днём, быў выпушчаны музычны відэакліп у стылі дыска<ref>[https://the-flow.ru/videos/eldzhey-morgenshtern-lollipop-vid Элджей и Morgenshtern возвращают эпоху диско в клипе «Lollipop»]</ref>. 8 верасня 2020 года наведаў дванаццатую штогадовую зорную прэмію «Topical Style Awards 2020», дзе ўзнагароджаны прэміяй «Жанчына года». «Апошнія некалькі месяцаў я сядзеў і думаў, а што ж далей? Я ўжо стаў самым папулярным, праслухваным і абмяркоўваемым артыстам 2020, і гэтая ўзнагарода — глыток свежага паветра для мяне», пракаментаваў узнагароду Моргенштэрн у сваім Instagram<ref>[https://m.lenta.ru/news/2020/09/09/womenstern/ Моргенштерн получил премию «Женщина года»]</ref><ref>[https://ren.tv/news/shou-biznes/746413-reper-morgenshtern-stal-zhenshchinoi-goda Рэпер Моргенштерн стал «женщиной года»]</ref><ref>[https://the-flow.ru/news/morgen-premiya Morgenshtern написал в инстаграме, что получил премию «Женщина года»]</ref>. У 2020 годзе Моргенштэрн даў інтэрв’ю рускамоўнаму аўтарскаму інтэрнэт-шоу «вДудь», апублікаванае 3 лістапада 2020 года<ref>[https://the-flow.ru/news/vdud-morgenshtern Вышел «вДудь» с Моргенштерном]</ref><ref>​​[https://www.rap.ru/news/13864 Моргенштерн о первой передозировке: «Врач говорит — у тебя сейчас сердце встанет»]</ref><ref>[https://peopletalk.ru/article/dava-novaya-buzova-morgenshtern-rasskazal-o-muzyke-i-samom-lichnom/ Дава — новая Бузова: Моргенштерн рассказал о музыке и самом личном]</ref><ref>[https://daily.afisha.ru/news/43385-morgenshetrn-stal-novym-geroem-vdudya-intervyu-dlitsya-pochti-3-chasa/ Моргенштерн стал новым героем «вДудя». Интервью длится почти 3 часа]</ref><ref>[https://www.intermedia.ru/news/352391 Моргенштерн рассказал «вДудь», на что готов ради хайпа]</ref><ref>[https://meduza.io/feature/2020/11/03/nakonets-to-interesnyy-vypusk-morgenshern-prishel-na-shou-k-yuriyu-dudyu «Наконец-то интересный выпуск». Моргенштерн пришел на шоу к Юрию Дудю]</ref>. 13 лістапада 2020 года Моргенштэрн выпусціў песню «Watafuk?!», запісаную сумесна з амерыканскім рэперам [[Lil Pump]]. Праз дзень пасля выхаду песні анімаванае відэа, выпушчанае на афіцыйным [[YouTube]]-канале Моргенштэрна, набрала пяць мільёнаў праглядаў<ref>[https://m.lenta.ru/news/2020/11/14/wtf/ Песня Моргенштерна и Lil Pump набрала пять миллионов прослушиваний]</ref> і ўзначаліла Трэнды расійскага сегмента YouTube<ref>[https://m.lenta.ru/news/2020/11/13/stern/ Моргенштерн выпустил совместную песню с американским рэпером Lil Pump]</ref><ref>[https://ren.tv/news/shou-biznes/771573-morgenshtern-vypustil-sovmestnyi-trek-s-amerikanskim-reperom-lil-pump Моргенштерн выпустил совместный трек с американским рэпером Lil Pump]</ref>. 28 лістапада 2020 года выпусціў песню «Кліп за 10 млн» разам з відэакліпам, якія ёсць рэкламным ролікам. Музычнае відэа знята для Альфа-Банка, са слоў Алішэра, за 10 мільёнаў рублёў, тры з якіх будуць разыграныя пазней<ref>[https://www.rap.ru/video/9156 Моргенштерн выпустил «Клип за 10 лямов» — 3 миллиона рэпер решил разыграть]</ref><ref>[https://daily.afisha.ru/news/44387-morgenshtern-snyal-klip-za-10-lyamov-dlya-alfa-banka/ Моргенштерн снял клип за «10 лямов» для Альфа-банка]</ref><ref>{{Cite web |title=Моргенштерн показал клип за 10 миллионов рублей |url=https://muz-tv.ru/news/morgenshtern-pokazal-klip-za-10-millionov-rubley/ |access-date=20 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201220150635/https://muz-tv.ru/news/morgenshtern-pokazal-klip-za-10-millionov-rubley/ |archive-date=20 снежня 2020 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://m.ura.news/news/1052460688 Стало известно, о чем Моргенштерн снимал клип за 10 миллионов]</ref><ref>[https://the-flow.ru/news/morgenshtern-klip-za-10-lyamov Morgenshtern выпустил «клип за 10 лямов»]</ref><ref>[https://m.ura.news/news/1052460744 Люди смеются и восхищаются клипом Моргенштерна за 10 миллионов]</ref><ref>[https://vc.ru/marketing/181789-alfa-bank-dogovorilsya-s-reperom-morgenshternom-o-sovmestnoy-kampanii-dlya-prodvizheniya-debetovyh-kart «Альфа-банк» договорился с рэпером Моргенштерном о совместной кампании для продвижения дебетовых карт]</ref>. Месяцам пазней, 28 снежня 2020 года, выйшаў сінгл пад назвай «Cristal & Моёт». Разам з сінглам быў апублікаваны кліп, у якім Моргенштэрн падвёў вынікі 2020 года<ref>[https://www.intermedia.ru/news/354044 Моргенштерн похвастался достижениями года в «Cristal & МОЁТ»]</ref><ref>[https://m.lenta.ru/news/2020/12/29/mlnsdollar/ Моргенштерн со своей возлюбленной облился шампанским за десятки тысяч рублей]</ref><ref>[https://tntmusic.ru/14543-morgenshtern-predstavil-singl-cristal-and-moyot/ Morgenshtern представил клип «Cristal & MOЁТ» • ТНТ MUSIC — Здесь твоя музыка]</ref><ref>[https://thegirl.ru/articles/delat-dengi-morgenshtern-podvel-itogi-goda/ «Делать деньги»: Моргенштерн подвел итоги года]</ref>. === 2021: Million Dollar: Hapiness и Million Dollar: Business === 15 сакавіка 2021 года стала вядома, што рэпер прызначаны на пасаду дырэктара па рабоце з моладдзю ў Альфа-Банку<ref>[https://www.rbc.ru/finances/15/03/2021/604dae339a79472d87188d9e Альфа-банк нанял на работу Моргенштерна]</ref>. Пасля з’яўлення інфармацыі пра распачацце ў дачыненні рэпера адміністрацыйнай справы за прапаганду наркотыкаў, Альфа-Банк паведаміў, што навіна была рэкламным ходам і музыкант не супрацоўнік банка<ref>[https://www.rbc.ru/society/17/04/2021/607aabf19a79471689378d83 Альфа-банк отказался считать Моргенштерна своим сотрудником]</ref>. 2 красавіка 2021 года выпусціў сумесны з [[DJ Smash]] сінгл і відэакліп «Новая хваля», у якім знялася выканаўца арыгінальнай і новай версіі песні спявачка Людміла Сакалова. 28 красавіка 2021 года адбыўся выхад хорар-альманаха «Кошмары музыкантов», у якім Моргенштэрн зняўся ў адным з эпізодаў<ref>[https://www.afisha.ru/article/news-koshmary-muzykantov-posmotrite-chetyre-horrora-s-morgenshternom-haski-ivanom-dornom-i-glyukozoy/ «Кошмары музыкантов»: посмотрите четыре хоррора с Моргенштерном, Хаски, Иваном Дорном и Глюкозой]</ref><ref>[https://www.sostav.ru/publication/mts-48325.html МТС совместно с Zebra Hero показали ночные кошмары Моргенштерна, Ивана Дорна и рэпера Хаски]</ref><ref>[https://www.kinopoisk.ru/media/news/4004519/ Режиссеры «Никто» и «Китобоя» сняли короткометражные хорроры с Моргенштерном, Хаски, Иваном Дорном и Глюкозой]</ref>. 4—5 мая 2021 года ў сетках стала распаўсюджвацца інфармацыя, што Моргенштэрна нібыта забралі ў армію<ref>{{Cite web |title=Фанаты уверены, что Моргенштерна призвали в армию |url=https://muz-tv.ru/news/fanaty-uvereny-chto-morgenshterna-prizvali-v-armiyu/ |access-date=20 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211116002234/https://muz-tv.ru/news/fanaty-uvereny-chto-morgenshterna-prizvali-v-armiyu/ |archive-date=16 лістапада 2021 |url-status=dead }}</ref>. 7 мая 2021 года выйшаў сінгл і музычнае відэа «Дула» з рэкламай камп’ютарнай гульні War Thunder<ref>{{Cite web |title=В армии или в видеоигре? Моргенштерн выпустил клип «Дуло» |url=https://muz-tv.ru/news/v-armii-ili-v-videoigre-morgenshtern-vypustil-klip-dulo/ |access-date=20 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211116002237/https://muz-tv.ru/news/v-armii-ili-v-videoigre-morgenshtern-vypustil-klip-dulo/ |archive-date=16 лістапада 2021 |url-status=dead }}</ref>. 17 мая 2021 года на канале выканаўца з’явіўся відэакліп «Show». 21 мая 2021 года выйшаў альбом Million Dollar: Happiness, у якім трэк з’явіўся як уступ. Ужо праз тыдзень, 28 мая 2021 года, быў выпушчаны яшчэ адзін альбом — Million Dollar: Business. 15 ліпеня 2021 года стрымінгавы сэрвіс [[Spotify]] назваў Моргенштэрна самым праслухваным выканаўцам з Расіі за год існавання сэрвісу на тэрыторыі РФ<ref>[https://tass.ru/kultura/11906731 В Spotify назвали самых прослушиваемых в России исполнителей]</ref>. 31 жніўня 2021 года, у дзень вяселля Моргенштэрна, на YouTube-канале ўкраінскага журналіста [[Дзмітрый Ільіч Гардон|Дзмітрыя Гордана]] выйшла двухгадзіннае інтэрв’ю з Алішэрам, запісанае ў чэрвені ў [[Турцыя|Турцыі]]<ref>[https://novayagazeta.ru/articles/2021/09/02/pushkinu-i-ne-snilos …Пушкину и не снилось. Моргенштерн в гостях у Гордона]</ref>. 19 лістапада 2021 года Следчы камітэт Расійскай Федэрацыі пачаў праверку ў дачыненні Алішэра на прапаганду наркотыкаў праз кліп на песню «Pablo». Паводле версіі следства, у кантэнце, размешчаным у 2013—2021 гадах, могуць змяшчацца заклікі, якія схіляюць да ўжывання наркотыкаў<ref>[https://meduza.io/news/2021/11/19/sk-nachal-proveryat-morgenshterna-na-propagandu-narkotikov СК начал проверять Моргенштерна на пропаганду наркотиков]</ref>. 23 лістапада 2021 года старшыня Следчага камітэта Аляксандр Бастрыкін заявіў, што рэпер Моргенштэрн «па сутнасці справы [[Наркагандаль|гандлюе наркотыкамі]] ў сацыяльных сетках». Неўзабаве пасля гэтага Моргенштэрн пакінуў Расію і перабраўся ў [[Дубай (горад)|Дубай]], а ўсе яго раней запланаваныя канцэрты ў краіне адменены<ref>[https://www.rbc.ru/society/23/11/2021/619d13a29a794748264c2fe5 Бастрыкин обвинил Моргенштерна в торговле наркотиками]</ref><ref>[https://m.lenta.ru/news/2021/11/26/morgenconcert/ Уехавший в ОАЭ Моргенштерн отменил концерты в России]</ref>. Пра ад’езд з Расіі і праверку ад Следчага камітэта Алішэр запісаў песню «Домой», выпушчаную 10 снежня 2021 года<ref>[https://the-flow.ru/videos/morgenshtern-vypustil-klip-domoy Morgenshtern выпустил клип «Домой» об отъезде из России]</ref>. У снежні 2021 года член Грамадскай палаты Кацярына Мізуліна заявіла, што музыкант атрымлівае фінансаванне з-за мяжы за выкарыстанне пэўных тэм у сваіх песнях<ref>[https://m.lenta.ru/news/2021/12/12/mizulina_morgenshterrn/ Мизулина узнала о передаче Моргенштерну «файлов с темами» из-за рубежа]</ref>. Па словах палітыка, гэтую інфармацыю яна атрымала з СМІ, але якіх менавіта, яна не ўдакладніла. === 2022: Last One === 14 студзеня 2022 года выпусціў сінгл і відэакліп «Почему?», другі рэліз выканаўца пасля эміграцыі з Расіі пасля абвінавачванняў ад старшыні Следчага камітэта Расіі<ref>[https://the-flow.ru/news/morgenshtern-pochemu Morgenshtern выпустил трек «Почему?»]</ref>. 14 сакавіка 2022 года выпусціў сінгл і відэакліп «12». Першы трэк Моргенштерна ў новым вобразе, прымеркаваны да дня нараджэння яго малодшага брата — Эміра. Раней ён з’яўляўся ў скіце ў Алішэра на яго альбоме «Усміхніся, дурань!», для якога ён таксама намаляваў вокладку<ref>{{Cite web |url=https://www.rap.ru/video/10256 |title=Новый клип Моргенштерна «12» — высказывание об Украине, свободе и страхе {{!}} RAP.RU |access-date=20 лютага 2023 |archive-date=14 сакавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220314100535/https://www.rap.ru/video/10256 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.intermedia.ru/news/368387 Моргенштерн поздравил младшего брата песней о смерти]</ref>. У песні Алішэр закранае тэму [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] тым, што дадаў фрагмент з інтэрв’ю [[Дзмітрый Ільіч Гардон|Дзмітрыя Гордана]] тэлеканалу «Дождж», а таксама словы маці прадзюсара сінгла<ref>[https://www.rollingstone.com/music/music-news/russia-rappers-putin-war-ukraine-1322497/ Russia’s Biggest Rappers Are Going Hard Against Putin’s War]</ref><ref name="MORGENSHTERN — 12">[https://genius.com/Morgenshtern-12-lyrics MORGENSHTERN — 12]</ref>. Таксама ў сінгле рэпер пакінуў адсылку на песню «То густо, то пусто» выканаўцаў [[Schokk]] & [[Oxxxymiron]]<ref>[https://radiokp.ru/znamenitosti/plagiat-ili-otsylka-morgenshtern-ukral-pesnyu-oksimirona-i-shoka-i-kardinalno-pomenyal-ee-smysl_nid588654_au42484au Плагиат или отсылка: Моргенштерн украл песню Оксимирона и Шока и кардинально изменил ее смысл]</ref>. Спачатку песня выйшла на яго асабістым тэлеграм-канале, а пазней выпушчана на лічбавых пляцоўках. У першы дзень выхаду сінгла, ён заняў 1 месца ў сусветным чарце Genius<ref name="MORGENSHTERN — 12"/>. 8 красавіка 2022 года рэпер выпусціў сінгл «Селяви», прымеркаваны да раставання з яго жонкай, Дыларай Зінатулінай<ref>[https://the-flow.ru/news/morgenshtern-selyavi В песне «Селяви» Моргенштерн говорит о разводе]</ref>. 26 красавіка 2022 года выпусціў сінгл «Номер», прысвечаны вяртанню Алішэра да бязладных палавых сувязяў пасля раставання з Дыларай<ref>[https://the-flow.ru/news/morgenshtern-nomer Morgenshtern выпустил трек «Номер»]</ref>. У чэрвені 2022 года анансаваў апошні альбом на рускай мове пад назвай Last One. Сярод гасцей альбома The Limba, ЛСП, Элджэй і Entype. «А потым я, як Ваня Face, пайду на англійскай пісаць», пракаментаваў анонс альбома музыкант<ref>[https://the-flow.ru/news/morgenshtern-last-one-in-russian Моргенштерн хочет выпустить последний альбом на русском языке]</ref><ref>[https://tntmusic.ru/17908-morgenshtern-vypustit-proshalnyi-albom-na-russkom-yazyke/ Morgenshtern* выпустит прощальный альбом на русском языке? • ТНТ MUSIC — Здесь твоя музыка]</ref>. 21 кастрычніка выйшаў шосты студыйны альбом на лэйбле Bugatti Music<ref>[https://the-flow.ru/releases/morgenshtern-last-one Morgenshtern «Last One»]</ref><ref>[https://m.gazeta.ru/culture/news/2022/10/21/18847681.shtml Моргенштерн выпустил «последний альбом на русском»]</ref><ref>[https://www.afisha.ru/article/news-morgenshtern-podelilsya-novym-albomom-last-one/ Моргенштерн* поделился новым альбомом «Last One»]</ref>. 24 чэрвеня 2022 года выпусціў сінгл «Известным» сумесна з The Limba<ref>[https://tntmusic.ru/18019-the-limba-i-morgenshtern-zapisali-kollab-izvestnym/ The Limba и Morgenshtern* записали коллаб «Известным»]</ref>. 8 ліпеня 2022 года выйшаў сінгл і відэакліп «Daleko», спрадзюсаваны лонданскім музычным прадзюсарам Aarne і ўвайшоў у яго дэбютны студыйны альбом AA Language<ref>[https://the-flow.ru/videos/morgenshtern-aarne-daleko Morgenshtern, Aarne «Daleko»]</ref><ref>[https://tntmusic.ru/18119-morgenshtern-vypustil-minornyi-drill-trek-daleko/ Morgenshtern* выпустил клип на минорный дрилл-трек «Daleko»]</ref>. 22 ліпеня 2022 года выйшаў сінгл «5:00 AM» сумесна з беларускім хіп-хоп-выканаўцам [[ЛСП]]<ref>[https://the-flow.ru/news/morgenshtern-lsp-5-am «5:00 AM» — новый трек ЛСП и Моргенштерна*]</ref><ref>[https://tntmusic.ru/18195-lsp-i-morgenshtern-dropnuli-fit-5-00-am/ ЛСП и Morgenshtern* дропнули фит «5:00 AM»]</ref>. 3 жніўня 2022 года выйшаў сінгл «Сколько стоит любовь» сумесна з The Limba, [[Niletto]] і [[Boombl4]], запісаны ў прамым эфіры на [[Twitch]]<ref>[https://the-flow.ru/news/morgenshtern-skolko-stoit-lyubov Morgenshtern выпустил трек «Сколько стоит любовь»]</ref><ref>[https://tntmusic.ru/18246-niletto-the-limba-boombl4-i-morgenshtern-obedinilis-na-treke-skolko-stoit-lyubov/ NILETTO, The Limba, Boombl4 и Morgenshtern* объединились на треке «Сколько стоит любовь»]</ref>. 31 жніўня 2022 года выйшаў новы выпуск [[Насця Іўлеева|Насці Іўлеевай]] «Агент-шоу», у якім быў прадэманстравана новая песня Моргенштэрна і Vacio, пасля чаго Алішэр «кінуў страйк» і відэаролік быў заблакаваны YouTube за парушэнне аўтарскіх правоў. «Морген, для цябе гэта быў падарунак, які ты не захацеў прыняць. Вы разам падвялі велізарная колькасць людзей. Vacio, пачынаць свой творчы шлях з такога стаўлення да гледачоў і калег не вельмі крута», пракаментавала Іўлеева блакаванне відэа<ref>[https://m.gazeta.ru/culture/news/2022/08/31/18455851.shtml Моргенштерн забанил выпуск шоу Ивлеевой со своим участием]</ref>. 1 верасня 2022 года сінгл выйшаў на лічбавых пляцоўках<ref>[https://the-flow.ru/news/vacio-morgenshtern-priton Vacio и Morgenshtern* выпустили трек «Притон»]</ref>. 9 верасня 2022 года выйшаў сінгл «Bugatti» сумесна з Arut, за які Arut заплаціў Алішэру мільён долараў<ref>[https://the-flow.ru/videos/morgenshtern-arut-bugati-klip Моргенштерн* и Арут выпустили клип «Bugatti»]</ref>. 24 верасня выйшаў музычны відэакліп, зрэжысаваны Аляксандрам Раманавым. 11 лістапада 2022 года выйшаў [[Біф|дыс]] «Я убил Марка» на Oxxxymiron<ref>[https://the-flow.ru/videos/morgenshtern-diss-na-oksimirona-ya-ubil-marka Моргенштерн выпустил дисс на Оксимирона «Я убил Марка»]</ref><ref name="daily.afisha.ru">[https://daily.afisha.ru/news/69928-morgenshtern-zadissil-oksimirona-v-novom-treke-ya-ubil-marka-oksi-otvetil-emu-v-storis/ Моргенштерн* задиссил Оксимирона* в новом треке «Я убил Марка». Окси ответил ему в сторис]</ref> ў адказ на дыс Мірона на Алішэра пад назвай «Bassline Business»<ref>[https://the-flow.ru/news/oxxxymiron-bassline-business Oxxxymiron выпустил трек «Bassline business»]</ref>. Дыс Моргенштэрна адсылае да студыйнага альбома Oxxxymiron «Горгород», у канцы якога па сюжэце галоўны герой па імі Марк гіне, а імя забойцы застаецца невядомым, а таксама сінглу Мірона «Кто убил Марка?»<ref name="daily.afisha.ru"/>. 18 лістапада 2022 года выйшаў сінгл і відэакліп «Double Cup» сумесна з блогерам-парадыстам Satyr, які выступае ў песні ў ролі расійскага і іспанскага рэпера [[Kizaru]]<ref>[https://the-flow.ru/videos/morgenshtern-double-cup-novyy-klip-parodiya-na-kizaru Morgenshtern «Double Cup»: новый клип — это пародия на Kizaru]</ref><ref>[https://daily.afisha.ru/news/70178-kizaru-nickelback-i-vnov-morgenshtern-glavnye-relizy-etoy-pyatnicy/ Kizaru, Nickelback, Röyksopp и (вновь) Моргенштерн*: главные релизы этой пятницы]</ref>. == Асабістае жыццё == З 2017 па кастрычнік 2019 года сустракаўся з Дыларай Зінатулінай, аднак пара разышлася ў кастрычніку 2019 года пасля прапановы Алішэра зрабіць адносіны адкрытымі. Улетку 2020 года сышліся ізноў і 31 жніўня 2021 года ажаніліся ў Маскве<ref>[https://meduza.io/feature/2021/09/01/reper-morgenshtern-i-bloger-dilara-zinatullina-sygrali-svadbu-pod-konets-torzhestva-k-nim-prishla-politsiya Рэпер Моргенштерн и блогер Дилара Зинатуллина сыграли свадьбу. Под конец торжества к ним пришла полиция]</ref>. Прапанову Алішэр зрабіў у ліпені 2021 года падчас здымак кліпа «Nominalo», на што Дылара адказала «так»<ref>[https://iz.ru/1190800/2021-07-09/polugolyi-morgenshtern-sdelal-predlozhenie-svoei-devushke Полуголый Моргенштерн сделал предложение своей девушке]</ref><ref>{{Cite web |url=https://graziamagazine.ru/stars/news/vot-eto-kino-morgenshtern-sdelal-predlozhenie-vozlyublennoy-pryamo-na-semkah-klipa/ |title=Вот это кино! Моргенштерн сделал предложение возлюбленной прямо на съемках клипа |access-date=11 сакавіка 2023 |archive-date=11 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311172533/https://graziamagazine.ru/stars/news/vot-eto-kino-morgenshtern-sdelal-predlozhenie-vozlyublennoy-pryamo-na-semkah-klipa/ |url-status=dead }}</ref>. 8 красавіка 2022 года выйшаў сінгл «Селяви», дзе Алішэр намякае на развод з Дыларай. 9 красавіка 2022 года Дылара апублікавала відэаролік на YouTube, дзе паведаміла пра раставанне з Моргенштэрнам<ref>[https://www.ntv.ru/novosti/2701093/?fb Жена Моргенштерна заявила о расставании с рэпером]</ref>. == Бізнес і ўласнае медыя == У 2020 годзе стала вядома пра намер Моргенштэрна адкрыць [[рэстаран]] у Маскве. 25 чэрвеня 2020 года Алішэр Моргенштэрн і Эдуард Папоў, больш вядомы як аўтаблогер пад псеўданімам «Янис Грек» і адзін з удзельнікаў YouTube-канала «Команда А», зарэгістравалі ТАА «Кайф»<ref>[https://m.lenta.ru/news/2020/08/31/kaifff/ Моргенштерн решил кормить людей в «Кайфе»]</ref><ref>[https://daily.afisha.ru/news/40996-morgenshtern-zaregistriroval-firmu-obschepit/ Моргенштерн зарегистрировал фирму-общепит]</ref>, а 26 кастрычніка 2020 года на апошнім паверсе офіснага будынка на Вялікай Дзмітраўцы адкрыўся рэстаран «Kaif Provenance»<ref>[https://style.rbc.ru/impressions/5fa025ed9a79478588929659 Каким получился ресторан Моргенштерна Kaif Provenance]</ref>. 25 лістапада 2021 года ўстанова часова закрыта, бо не мела ліцэнзіі на продаж алкаголю пры яго наяўнасці ў меню<ref>[https://regnum.ru/news/cultura/3433152.html Ресторан Моргенштерна закрыли из-за нарушений]</ref>. 17 чэрвеня 2022 года Алішэр абвясціў пра закрыццё рэстарана, пасля чаго 30 чэрвеня апублікаваў фатаграфію білета на самалёт да Масквы і заклікаў слухачоў браніраваць месцы ў рэстаране<ref>[https://m.lenta.ru/news/2022/06/30/morgenshtern/ Стало известно о возвращении Моргенштерна в Россию]</ref>. У названы ў авіябілеце дзень Алішэр не вярнуўся ў Расію, а закрыццё рэстарана было піяр-ходам<ref>[https://ria.ru/20220702/morgenshtern-1799730898.html Моргенштерн* не приехал в Москву, как обещал в соцсетях]</ref>. Замест закрыцця рэстаран прайшоў рэбрэндынг<ref>[https://ufa1.ru/text/food/2022/07/01/71457035/ «Кайф и точка»: ресторан Моргенштерна* провел ребрендинг и открылся под новым названием]</ref>. 26 верасня 2021 года Моргенштэрн адкрыў бургерную «Kaif Burger» на Нікольскай вуліцы ў Маскве<ref>[https://kanobu.ru/news/reper-morgenshtern-otkryil-sobstvennuyu-burgernuyu-v-moskve-441418/ Рэпер Моргенштерн открыл собственную бургерную в Москве]</ref>. 10 студзеня 2022 года заявіў пра адкрыццё новага медыя: зачысціў пасты ў сваім [[Telegram|тэлеграм]]-канале, пераназваў яго ў «не Моргенштэрн» і паставіў аватарку з чырвоным пытальнікам на белым фоне, пародыю на сімволіку [[Аляксей Анатолевіч Навальны|Навальнага]]. У стартавым пасце Моргенштэрн паабяцаў незалежнае свабодалюбнае выданне. За тыдзень існавання новага СМІ яго аўдыторыя ўзрасла з 370 да 900 тысяч чалавек на фоне прыцягнення аўдыторыі праз раздачу грошай. Забаўляльны кантэнт выдання нічым не адрозніваўся ад падлеткавых паблікаў<ref>[https://the-flow.ru/features/kak-rabotaet-novoe-media-morgenshterna «Моргенштерна прижали, он должен создать большой ресурс для детей»: как работает его новое медиа]</ref>. 9 лістапада 2022 года стала вядома, што Моргенштэрн выйшаў са складу акцыянераў рэстарана Kaif Provenance, перадаў сваю долю актываў іншаму саўладальніку ўстановы Эдуарду Папову, больш вядомаму пад псеўданімам «Янис Грек»<ref>[https://www.starhit.ru/novosti/morgenshtern-lishilsya-doli-v-restorane-kaif-847372/ Моргенштерн* лишился доли в ресторане Kaif | STARHIT]</ref>. == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * «До того как стал известен» (2018) * «Улыбнись, дурак!» (2019) * «Легендарная пыль» (2020) * Million Dollar: Happiness (2021) * Million Dollar: Business (2021) * Last One (2022) == Дабрачыннасць == У чэрвені 2021 года музыкант ахвяраваў 10 мільёнаў рублёў дзіцяці, хвораму на спінальна-цягліцавую атрафію, на прэпарат Золгенсма, а таксама заклікаў сваіх калег і падпісчыкаў далучыцца да збору сродкаў<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4878180 Рэпер Моргенштерн перевел еще 6,6 млн рублей для тяжело больного ребенка из Тимашевска]</ref>. 14 верасня 2021 года была сабрана канчатковая сума ў памеры 168 мільёнаў рублёў<ref>[https://www.vesti.ru/article/2614391 Благородный скандалист: Моргенштерн собрал 168 млн на лекарство ребенку]</ref>. Незадоўга да заканчэння збору Алішэр распавёў, што пачаў збор праз інфармацыю, якая да яго дайшла, што яму маглі падкінуць наркотыкі<ref>[https://radiokp.ru/znamenitosti/byli-korystnye-celi-morgenshtern-obyasnil-pochemu-sobiral-dengi-dlya-bolnogo-rebenka_nid469406_au507au Моргенштерн собирал деньги для больного ребенка, чтобы спасти себя]</ref>. == Ацэнкі == У расійскай прэсе выказваліся палярныя ацэнкі дзейнасці Моргенштэрна. Напрыклад, асноўным інструментам яго прасоўвання называлі эпатаж<ref>[https://www.ufa.kp.ru/daily/27268.4/4401925/ Пропаганда каннибализма и использование женской груди как терминала: в каких еще грехах обвиняли рэпера Моргенштерна]</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} {{ізаляваны артыкул|date=2021-09-01}} [[Катэгорыя:Відэаблогеры]] [[Катэгорыя:Блогеры Расіі]] [[Катэгорыя:Рэперы Расіі]] [[Катэгорыя:Кампазітары Расіі]] [[Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы]] kie9txdvqnbhnsm1xz89s8kamv2q3jn 0 686588 5135936 4953229 2026-05-05T05:05:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135936 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Міжнародны праект «Дзецям Чарнобыля» |арыгінальная назва = {{lang-en| Chernobyl Children International ([[Ірландыя]]), Chernobyl Children's Project International ([[ЗША]])}} |выява = |рамка выявы = |памер выявы = |альтэрнатыўны тэкст выявы = |подпіс выявы = |карта = |памер карты = |альтэрнатыўны тэкст карты = |подпіс карты = |карта2 = |абрэвіятура = CCI, CCPI |дэвіз = «Надзея ёсць — гэта ты!» ({{lang-en|There is hope. It’s you.}}) |папярэднік = |пераемнік = |дата ўтварэння = 1991 ([[Ірландыя]]), 2001 (філіял у [[ЗША]]) |дата спынення існавання |тып = міжнародная недзяржаўная дабрачынная арганізацыя |юрыдычны статус = |мэта = гуманітарная |штабкватэра = [[Корк]] ([[Ірландыя]]) |месцазнаходжанне = Ballycurreen Industrial Estate, Kinsale Road, Cork, Ireland |lat_dir =N |lat_deg =51 |lat_min =54 |lat_sec = |lon_dir =W |lon_deg =8 |lon_min =28 |lon_sec = |дзейнічае ў рэгіёнах = [[Ірландыя]], [[ЗША]], [[Вялікабрытанія]] |членства = |афіцыйныя мовы = |генеральны сакратар = |пасада_кіраўніка1 = выканаўчы дырэктар |імя_кіраўніка1 = Эдзі Роўч ({{lang-en|Adi Roche}}) |пасада_кіраўніка2 = |імя_кіраўніка2 = |пасада_кіраўніка3 = |імя_кіраўніка3 = |пасада_кіраўніка4 = |імя_кіраўніка4 = |асноўныя асобы = |кіроўны орган = |матчыная кампанія = |звязаныя кампаніі = |бюджэт = |колькасць супрацоўнікаў = |колькасць валанцёраў = 6000<ref>{{Спасылка | url = http://www.chernobyl-international.com/cci-charity-work/highlights.aspx | загаловак = Adi Roche's Chernobyl Children International | дата = 25 кастрычніка 2011 | title = Архіўная копія | access-date = 8 верасня 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120315064311/http://www.chernobyl-international.com/cci-charity-work/highlights.aspx | archive-date = 15 сакавіка 2012 | url-status = dead }}</ref> |сайт = [http://www.chernobyl-international.com Adi Roche’s Chernobyl Children International ([[Ірландыя]])] [http://www.chernobyl-international.org/programs.html Chernobyl Children's Project International ([[ЗША]])] |заўвагі = |колішняя назва = }} '''Міжнародны праект «Дзецям Чарнобыля»''' ({{lang-en|Chernobyl Children International ([[Ірландыя]]), Chernobyl Children's Project International ([[ЗША]]))}} — міжнародная (ірландска-амерыканская) няўрадавая гуманітарная арганізацыя, якая дапамагае дзецям і сем’ям з [[Беларусь|Беларусі]], а таксама з паўночых раёнаў [[Украіна|Украіны]] і захаду [[Расія|Расіі]], што пацярпелі ў выніку [[Чарнобыльская катастрофа|чарнобыльскай катастрофы]]. Міжнародна прызнаная як найбуйнейшы дастаўнік гуманітарнай дапамогі ў [[Беларусь]]<ref>{{Спасылка | url = http://www.chernobyl-international.com/irish-charity-for-chernobyl.aspx | загаловак = Chernobyl Children International | дата = 25 кастрычніка 2011 | title = Архіўная копія | access-date = 8 верасня 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120907155432/http://www.chernobyl-international.com/irish-charity-for-chernobyl.aspx | archive-date = 7 верасня 2012 | url-status = dead }}</ref>. У 2004 годзе атрымала кансультатыўны статус як няўрадавая арганізацыя пры [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Арганізацыі Аб’яднаных Нацый]]<ref>{{Спасылка| url = http://chernobyl-international.com/Libraries/Documents/Chernobyl25_-_Impact_of_Chernobyl_-_Facts_Figures.sflb.ashx| загаловак = CCI Official UN NGO Status| дата = 25 кастрычніка 2011| title = Архіўная копія| access-date = 8 верасня 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20120417194039/http://chernobyl-international.com/Libraries/Documents/Chernobyl25_-_Impact_of_Chernobyl_-_Facts_Figures.sflb.ashx| archive-date = 17 красавіка 2012| url-status = dead}}</ref>. Адзіная арганізацыя, якая мае такі статус, з ліку тых, што працуюць у чарнобыльскім рэгіёне<ref>{{Спасылка| url = http://www.chernobyl-international.com/irish-charity-for-chernobyl.aspx| загаловак = CCI - Агульныя звесткі| дата = 25 кастрычніка 2011| title = Архіўная копія| access-date = 8 верасня 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20120907155432/http://www.chernobyl-international.com/irish-charity-for-chernobyl.aspx| archive-date = 7 верасня 2012| url-status = dead}}</ref>. == Гісторыя стварэння == [[Выява:CCPI.png|thumb|right|250px|Лагатып амерыканскага філіяла арганізацыі (Chernobyl Children's Project International)]] Створана ў 1991 годзе грамадзянкай Ірландыі Эдзі Роўч ({{lang-en|Adi Roche}}). У той час актывістка арганізацыі, якая змагалася за ядзернае раззбраенне, Эдзі Роўч атрымала па факсе зварот групы беларускіх і ўкраінскіх доктараў, якія прасілі дапамогі ў вывазе дзяцей з забруджаных раёнаў. Першы год Эдзі працавала сама і арганізавала адпачынак у Ірландыі для некалькіх беларускіх дзяцей. Потым арганізацыя вырасла і аб’яднала намаганні дзяржаўных і няўрадавых партнёраў у Ірландыі, ЗША, Беларусі, імпульс і адданасць тысяч добраахвотнікаў у чарнобыльскіх рэгіёнах. == Дапамога Беларусі == * Арганізаваны аздараўленчы адпачынак у [[Ірландыя|Ірландыі]] для ''21 тысячы дзяцей''. * У Беларусь, заходнюю Расію і Украіну пастаўлена гуманітарнай дапамогі на суму ў ''90 мільёнаў еўра''. * Фінансаванне інавацыйных даследаванняў дырэктара незалежнага беларускага [[Інстытут радыяцыйнай бяспекі «Белрад»|інстытута радыяцыйнай бяспекі «Белрад»]] [[Васіль Барысавіч Несцярэнка|Васіля Несцярэнкі]]. * Фінансаванне і арганізацыя хірургічных аперацый для ''20 тысяч дзяцей'', якія цярпелі ад сардэчнага дэфекту, вядомага як «чарнобыльскае сэрца». * Спецыялізаваныя хірургічныя аперацыі за межамі Беларусі атрымалі больш за ''300 дзяцей''. * Адбудаваны і адноўлены прытулак псіхічнай дапамогі Веснава, які быў прызнаны [[Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь|міністэрствам працы і сацыяльнай абароны]] найлепшай установай гэтага кірунку ў Беларусі. * Куплены кардыялагічны аксіметр «Саманетыкс», прылада, што выратоўвае жыцці ''175 дзяцей'' у год, якім робіцца аперацыя шунтавання на сэрцы. * Адбудаваныя і адноўленыя сацыяльныя цэнтры па ўсёй Беларусі; яны прадастаўляюць шырокае кола сацыяльных, медыцынскіх і адукацыйных паслуг для больш чым ''60 тысяч карыстальнікаў'' на кожны цэнтр<ref>{{Спасылка| url = http://www.chernobyl-international.com/irish-charity-for-chernobyl.aspx| загаловак = Тамсама| дата = 25 кастрычніка 2011| title = Архіўная копія| access-date = 8 верасня 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20120907155432/http://www.chernobyl-international.com/irish-charity-for-chernobyl.aspx| archive-date = 7 верасня 2012| url-status = dead}}</ref>. == Партнёры == '''У Беларусі''':<ref>{{Спасылка| url = http://www.chernobyl-international.com/irish-charity-for-chernobyl/chernobyl-children-international-partners.aspx| загаловак = Партнёры CCI| дата = 25 кастрычніка 2011| title = Архіўная копія| access-date = 8 верасня 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20120907155437/http://www.chernobyl-international.com/irish-charity-for-chernobyl/chernobyl-children-international-partners.aspx| archive-date = 7 верасня 2012| url-status = dead}}</ref> * [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]]. * [[Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]]. * [[Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь]]. * Дэпартамент па гуманітарнай дзейнасці [[Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]]. * Беларускія няўрадавыя арганізацыі «Надзея на будучыню», «Надзея і дамы для дзяцей», «Voluntas», «Дзеці ў небяспецы», Беларускі дзіцячы фонд, «Art Medica», асацыяцыя ліквідатараў [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і інш. '''За межамі Беларусі''':<ref>{{Спасылка| url = http://www.chernobyl-international.com/irish-charity-for-chernobyl/chernobyl-children-international-partners.aspx| загаловак = Тамсама| дата = 25 кастрычніка 2011| title = Архіўная копія| access-date = 8 верасня 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20120907155437/http://www.chernobyl-international.com/irish-charity-for-chernobyl/chernobyl-children-international-partners.aspx| archive-date = 7 верасня 2012| url-status = dead}}</ref> * [[Праграма развіцця ААН]] (UNDP). * Міжнародная чарнобыльская сетка інфармацыйных рэсурсаў (ICRIN). * Упраўленне ААН для каардынацыі па гуманітарных пытаннях (OCHA). * [[Міжнародны рух Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца|Міжнародны Чырвоны крыж]]. * Інстытут радыялагічнай аховы [[Ірландыя|Ірландыі]] (RPII). * Міністэрства замежных спраў і ірландскай дапамогі [[Ірландыя|Ірландыі]]. * Міністэрства юстыцыі, роўнасці і прававой рэформы [[Ірландыя|Ірландыі]]. * Міністэрства адукацыі і навукі [[Ірландыя|Ірландыі]]. * Швейцарскае агенцтва супрацоўніцтва для развіцця. * Міжнародны фонд «Дзіцячае сэрца» ([[ЗША]]). * Нацыянальны інстытут аховы здароўя ([[ЗША]]). * Аперацыя «Усмешка» ([[ЗША]]). * Беларускія амбасады ў [[Лондан]]е ([[Вялікабрытанія]]) і [[Вашынгтон (горад)|Вашынгтоне]] ([[ЗША]]). == Міжнароднае прызнанне == * Заснавальніца і кіраўнік арганізацыі Эдзі Роўч узнагароджана [[Ордэн Францыска Скарыны|ордэнам Францыска Скарыны]]<ref>{{Спасылка| url =http://old.bankzakonov.com/obsch/razdel192/time6/lavz5506.htm| загаловак =Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь №101 ад 6 сакавіка 1998 года| дата =25 кастрычніка 2011| title =Архіўная копія| access-date =8 верасня 2021| archive-url =https://web.archive.org/web/20140728233233/http://old.bankzakonov.com/obsch/razdel192/time6/lavz5506.htm| archive-date =28 ліпеня 2014| url-status =dead}}</ref> і ганаровай граматай [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]]<ref>{{Спасылка| url = http://arc.pravoby.info/documenta/part1/akta1620.htm| загаловак = Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь № 686 ад 31 мая 2006 года| дата = 25 кастрычніка 2011| url-status = dead}}</ref> * Дакументальны фільм аб дзейнасці арганізацыі «Чарнобыльскае сэрца» (Chernobyl Heart) атрымаў у 2004 годзе прэмію Амерыканскай акадэміі кінамастацтва «[[Оскар]]» <ref>{{Спасылка | url = http://www.imdb.com/title/tt0396959/| загаловак = The Internet Movie Databse| дата = 25 кастрычніка 2011 }}</ref> * Арганізацыя атрымала ў 2006 годзе спецыяльную адзнаку [[Кангрэс ЗША|Кангрэса ЗША]] за выдатную гуманітарную працу<ref>{{Спасылка| url = http://www.causes.com/campaigns/61009| загаловак = Chernobyl Children International| дата = 25 кастрычніка 2011| title = Архіўная копія| access-date = 8 верасня 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20111026074454/http://www.causes.com/campaigns/61009| archive-date = 26 кастрычніка 2011| url-status = dead}}</ref>. * Кіраўнік арганізацыі Эдзі Роўч атрымала ў 2010 годзе ўзнагароду «Свет дзяцей», вядомую як [[Нобелеўская прэмія]] для дзяцей, і ахвяравала яе для фінансавання хірургічных аперацый для дзяцей з пацярпелых ад чарнобыльскай катастрофы раёнаў Беларусі і Украіны<ref>{{Спасылка | url = http://www.irishexaminer.com/ireland/chernobyl-campaigner-adi-roche-scoops-nobel-prize-for-children-135257.html| загаловак = Chernobyl campaigner Adi Roche scoops ‘Nobel prize for children’, The Irish Examiner, 3 лістапада 2010 года| дата = 25 кастрычніка 2011 }}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.chernobyl-international.com Adi Roche’s Chernobyl Children International ([[Ірландыя]])] * [https://web.archive.org/web/20110916094703/http://www.chernobyl-international.org/programs.html Chernobyl Children's Project International ([[ЗША]])] * [http://www.belgazeta.by/20050530.21/500321512/ Эди Роуч: «Каждый должен раскрыть свой дар»]{{Недаступная спасылка}} * [http://med.by/index.php?page=content/mednews/news_det.inc&id=222 Визит в Республику Беларусь ирландской делегации] * [http://212.98.167.35/news/i/22355 В Беларуси с визитом находятся руководители ирландской благотворительной организации «Проект детям Чернобыля»]{{Недаступная спасылка}} * [http://respublika.info/4626/mercy/article27077/ Милосердие: первый дом, но не последний… ]{{Недаступная спасылка}} * [https://web.archive.org/web/20120626065910/http://ng.by/ru/issues?art_id=35529 Друзья познаются в беде] * [http://bdg.by/news/news.htm?67858,1 "Проект детям Чернобыля" займётся саркофагом на ЧАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305150313/http://bdg.by/news/news.htm?67858,1 |date=5 сакавіка 2016 }} * [http://www.euramost.org/index.php?artc=7224&lang=1&print=1 В Беларусь прибыла колонна с гуманитарной помощью из Ирландии] * [https://web.archive.org/web/20160305011842/http://belarus.regnum.ru/news/431600.html Ирландия окажет Белоруссии гуманитарную помощь на 2,5 млн. евро] * [http://www.un.org/ru/events/chernobyl/20anniversary/docs/belarus_chern06.pdf Выступ пастаяннага прадстаўніка Беларусі пры ААН [[Андрэй Дапкюнас|А.Дапкюнаса]] на спецыяльным памятным пасяджэнні Генеральнай Асамблеі ААН з нагоды 20-й гадавіны чарнобыльскай катастрофы] {{Чарнобыльская катастрофа}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Ірландыі]] [[Катэгорыя:Дабрачынныя арганізацыі]] [[Катэгорыя:Чарнобыльская катастрофа]] fowxl8uqqe4ks3cqgzr6ugcgykn1799 0 686714 5135904 4634849 2026-05-05T01:09:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135904 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мышкавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Кіраўскі раён]] |Уключае = 16 населеных пунктаў |Сталіца = [[Кіраўск]] (не ўваходзіць у склад) |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]],</br>[[10 ліпеня]] [[2001]] |Скасаванне = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 3235 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Мы́шкавіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Кіраўскі раён|Кіраўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — горад [[Кіраўск]] (не ўваходзіць у склад). Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Бабруйскі 2-гі раён|Бабруйскага 2-га раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Мышкавічы (Кіраўскі раён)|Мышкавічы]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]] Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бабруйскім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе Кіраўскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Кіраўскі сельсавет (Кіраўскі раён)|Кіраўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 10 ліпеня 2001 года ўтвораны зноў з населеных пунктаў, якія знаходзіліся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Кіраўскага пассавета, з цэнтрам у гарадскім пасёлку Кіраўск. 22 лютага 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Казуліцкі сельсавет|Казуліцкага сельсавета]] (11 населеных пунктаў: вёскі [[Казулічы]], [[Каладзіно (Кіраўскі раён)|Каладзіно]], [[Кострыцкая Слабодка]], [[Красніца (Кіраўскі раён)|Красніца]], [[Ляскі (Кіраўскі раён)|Ляскі]], [[Малінаўка (Кіраўскі раён)|Малінаўка]], [[Падказулічча]], [[Падлессе (Кіраўскі раён)|Падлессе]], [[Падрэчча (Кіраўскі раён)|Падрэчча]], [[Пацава Слабада]] і [[Стаўпішча]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0056729&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 22 февраля 2013 г. № 20-7 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Бобруйского и Кировского районов Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210908174951/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0056729&p1=1 |date=8 верасня 2021 }}</ref>. 20 лістапада 2015 года скасавана вёска [[Падлессе (Кіраўскі раён)|Падлессе]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D915m0073956&p1=1 Решение Кировского районного Совета депутатов от 20 ноября 2015 г. № 18-3 Об упразднении сельского населенного пункта]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (6 населеных пунктаў) — 2595 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 91,3 % — [[беларусы]], 6,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,4 % — [[грузіны ў Беларусі|грузіны]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (16 населеных пунктаў) — 3235 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=2 снежня 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Мышкавіцкі сельсавет}} {{Кіраўскі раён}} [[Катэгорыя:Мышкавіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бабруйскага 2-га раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бабруйскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2001 годзе]] 42a5l725kpzj1b5h51pckd497tfyjwd 0 687978 5135931 4942314 2026-05-05T04:02:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135931 wikitext text/x-wiki {{Main|Міжнароднае ваеннае супрацоўніцтва Рэспублікі Беларусь}} [[File:МВТС РБ (карта).png|thumb|300px|Карта міжнароднага ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва Беларусі на 1996—2020 (паводле SIPRI).<br>{{color box|#228B22}} Рэспубліка Беларусь<br>{{color box|#FF0000}} Ключавыя экспарцёры<br>{{color box|#FFFF00}} Іншыя вядомыя пакупнікі{{efn|За перыяд 1996—2020 гадоў, па дадзеных SIPRI, пастаўкі ажыццёўлены ў парадку 76 дзяржаў. На карце пазначаныя толькі тыя, якія непасрэдна назваў інстытут і крыніцы, якія на яго спасылаюцца.}}<br>''Рыскамі'' пазначаны дзяржавы, з якімі наладжаны кааперацыі ў галіне ВПК.<br>{{color|blue|Сінім}} падкрэслены асноўныя пастаўшчыкі ўзбраенняў для Беларусі.]] '''Міжнароднае ваенна-тэхнічнае супрацоўніцтва Беларусі''' — складовая частка ваеннага супрацоўніцтва [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] з іншымі дзяржавамі, якая мае на ўвазе гандаль прадукцыяй ваеннага прызначэння, а таксама яе распрацоўку і вытворчасць<ref name="МВС">[https://www.mil.by/by/military_policy/international/ Міжнароднае ваеннае супрацоўніцтва на афіцыйным сайце Мінабароны РБ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211224185156/https://www.mil.by/by/military_policy/international/ |date=24 снежня 2021 }}</ref>. == Гісторыя == У развіцці ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва Рэспублікі Беларусь з замежнымі краінамі дырэктар ТАА «БСЗТ—Новыя тэхналогіі» Алег Сільвановіч вылучыў тры этапы, якія характарызуюцца розным змястоўным напаўненнем і прыярытэтнымі напрамкамі, што выкарыстоўваліся для рэалізацыі адпаведных мерапрыемстваў арганізацыйна-кіраўнічымі формамі<ref name="Сильванович">''Сильванович О. В.'' [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/233149/1/Silvanovich_Journal2019_1-2.pdf Международное военно-техническое сотрудничество Беларуси: современное состояние и перспективы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211225133411/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/233149/1/Silvanovich_Journal2019_1-2.pdf |date=25 снежня 2021 }} // Журнал международного права и международных отношений : журнал. — Международное общественное объединение по научно-исследовательским и информационно-образовательным программам "Развитие", 2019. — № № 1-2..</ref>: * Этап станаўлення (1991—2003); * Этап упарадкавання і стабілізацыі (2003—2018); * Этап інавацыйнага прарыву (з 2018 па цяперашні час). === Станаўленне === 1990-я гады адрозніваліся беспрэцэдэнтнай інтэнсіўнасцю, насычанасцю знешнепалітычных кантактаў, двух- і шматбаковымі сустрэчамі і пагадненнямі кіраўніцтва новых незалежных дзяржаў<ref>Бабаджанов, А. Я. Военно-политическое сотрудничество постсоветских государств. Проблема сочетаемости национальных подходов / А. Я. Бабаджанов. — М.: Аспект Пресс, 2014. — 256 с.</ref><ref>Бельянинов, А. Ю. Военно-техническое сотрудничество России с иностранными государствами: настоящее и будущее / А. И. Бельянинов. — М.: Граница, 2003. — 236 c.</ref><ref>Хоменко, Н. А. Российский экспорт вооружений: проблемы и перспективы / Н. А. Хоменко. — М.: РНФ, 1996. — 67 с.</ref><ref>Шишков, Ю. В. Интеграционные процессы на пороге XXI века: почему не интегрируются страны СНГ / Ю. В. Шишков. — М.: НП III тысячелетие, 2001. — 478 c.</ref>. Палажэнне [[Постсавецкая прастора|былых савецкіх рэспублік]] характарызавалася адсутнасцю ўпаўнаважаных структур на дзяржаўным і міждзяржаўным узроўнях, стратай гаспадарчых сувязяў, абмежаванасцю свабодных рэсурсаў і сістэмным сацыяльна-эканамічным крызісам. Усе гэтыя фактары значна перашкаджалі рэалізацыі якіх-небудзь праектаў у ваенна-тэхнічнай сферы<ref name="Сильванович"/>. Для Беларусі сітуацыя ўскладнялася наяўнасцю ў краіне каля 120 прадпрыемстваў і арганізацый [[Ваенна-прамысловы комплекс СССР|савецкага ВПК]] пры практычна поўнай адсутнасці вытворчасці ваеннай прадукцыі канчатковага прызначэння<ref>Зверев, Ю. «Полонезы», беспилотники и роботы: секрет успеха белорусского ВПК / Ю. Зверев [Электронный ресурс] // Евразия. Эксперт. — 16.10.2017. — Режим доступа: http://www.eurasia.expert/polonezy-bespilotniki-i-roboty-sekret-uspekha-belorusskogo-vpk/ — Дата доступа: 01.02.2019.</ref>. Існая ў [[БССР]] ваенная радыёэлектроніка, оптыка і оптаэлектроніка былі запатрабаваны на іншых абаронных прадпрыемствах [[СССР|Савецкага Саюза]], але з яго [[Распад СССР|распадам]] Беларусь страціла рынкі збыту, што пагражала існаванню [[ваенна-прамысловы комплекс|ВПК]]<ref name="Сильванович"/>. Урад краіны засяродзіўся на мерапрыемствах па ўтылізацыі частцы залішняга ўзбраення і лакальных пастаўках з пакінутых запасаў невялікіх партый ваеннай тэхнікі ў [[КНДР]], [[Балгарыя|Балгарыю]], [[Венгрыя|Венгрыю]], [[Перу]] і [[Афрыка|Афрыку]]<ref name="Сильванович"/>. Аднак нягледзячы на складанасці пераходнага перыяду, этап станаўлення міжнароднага ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва Рэспубліка Беларусь прайшла з меншымі стратамі і больш значнымі дасягненнямі, чым большасць дзяржаў [[СНД]], захаваўшы касцяк ВПК і ўсе створаныя перш канструктарскія бюро і навукова-даследчыя інстытуты<ref name="Сильванович"/>. === Упарадкаванне і стабілізацыя === Указам [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] ад 30 снежня 2003 г. № 599 кантралюючыя і каардынуючыя функцыі ў дзейнасці ўсіх арганізацый ВПК краіны перададзены [[Дзяржаўны ваенна-прамысловы камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнаму ваенна-прамысловаму камітэту]], што дазволіла павялічыць эфектыўнасць і выніковасць работы ў ваенна-тэхнічнай сферы, надаўшы ёй належную сістэмнасць, упарадкаванасць і планавы характар<ref>О создании Государственного военно-промышленного комитета Республики Беларусь: Указ Президента Респ. Беларусь от 30 дек. 2003 г. № 599 [Электронный ресурс] // КонсультантПлюс: Беларусь / ООО «ЮрСпектр», Нац. центр правовой информ. Респ. Беларусь. — Минск, 2019.</ref>. Пачалася мадэрнізацыя раней распрацаваных узораў і даўно наяўных у распараджэнні Беларусі ўзбраенняў, стварэнне ўласных сродкаў і сістэм агнявога паражэння, ваеннай радыёэлектронікі, оптыкі, оптаэлектронікі, праграмных комплексаў для ваенных інфармацыйных сістэм і сістэм кіравання зброяй, паспяхова прадстаўленых на мностве спецыялізаваных міжнародных выстаў і салонаў з падпісаннем кантрактаў на пастаўку гэтых распрацовак за мяжу<ref name="Сильванович"/>. Былі замацаваны, развіты і прымножаны дасягненні [[Ваенна-прамысловы комплекс Беларусі|беларускага ВПК]] савецкага перыяду, сітуацыя ў профільнай галіне стабілізавалася, што дазволіла адначасова прыцягнуць перспектыўныя навуковыя і кіраўніцкія кадры, актывізаваць распрацоўку і ўкараненне інавацыйных тэхналогій на прадпрыемствах, у навукова-даследчых інстытутах і канструктарскіх бюро, пачаць экспарт адукацыйных і навуковых паслуг, а таксама істотна ўмацаваць і дыверсіфікаваць па рэгіёнах і напрамках эканамічны складнік міжнароднага ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва краіны ў выглядзе канкрэтных кантрактаў з новымі заказчыкамі, такімі як [[Кітай]], [[Інданезія]], [[Венесуэла]], [[Азербайджан]] і [[Казахстан]]<ref>Верхов, С. Стратегическое партнерство Беларуси и Казахстана / С. Верхов // ВПК. Беларусь. — 2013. — № 4. — С. 88—95.</ref><ref>Головченко, Р. Интеграция, кооперация, модернизация: особенности военно-технического сотрудничества Республики Беларусь с иностранными государствами / Р. Головченко // ВПК. Беларусь. — 2011. — № 2. — С. 2—9.</ref><ref>Леонович, А. Н. Направления развития военно-технического сотрудничества (ВТС) Республики Беларусь / А. Н. Леонович // Проблемы теории и практики формирования белорусской экономической модели (к 120-летию со дня рождения В. В. Куйбышева): сб. материалов Междунар. науч.-практ. конф., Минск, 30 мая 2008 г. — Минск, 2008. — С. 581—582.</ref><ref>Леонович, А. Н. Рост экспорта вооружения и военной техники в начале XXI века / А. Н. Леонович // Экономика Республики Беларусь в интеграционных процессах: тенденции, проблемы и перспективы: сб. материалов Междунар. науч.-практ. конф., Минск, 19—20 апр. 2012 г. — Минск, 2012. — С. 266—269.</ref><ref>Леонов, С. И. Военно-техническое сотрудничество Республики Беларусь с Российской Федерацией / С. И. Леонов // Актуальные проблемы социально-гуманитарного знания в контексте обеспечения национальной безопасности: материалы V Междунар. науч.-практ. конф., Минск, 13—14 апр. 2017 г. В 4 ч. Ч. 2. — Минск: Воен. акад. Респ. Беларусь. — С. 136—139.</ref><ref>Михайлевский, Е. Перспективное сотрудничество: Венесуэла — окно в Латинскую Америку для белорусского ВПК / Е. Михайлевский // ВПК. Беларусь. — 2012. — № 3. — С. 56—65.</ref><ref>Михайлов, В. Китай и Беларусь уважают историю, дорожат миром и обращают взгляд в будущее: успех всестороннего стратегического партнерства Минска и Пекина / В. Михайлов // Там же. — 2015. — № 2. — С. 6—15.</ref><ref>Чичилов, С. Беларусь и Туркменистан — стратегические партнеры в Центральной Азии / С. Чичилов, В. Михайлов // ВПК. Беларусь. — 2015. — № 1. — С. 88—95.</ref><ref>Шишков, Ю. В. Интеграционные процессы на пороге XXI века: почему не интегрируются страны СНГ / Ю. В. Шишков. — М.: НП III тысячелетие, 2001. — 478 c.</ref><ref>Шкадаревич, А. П. Геополитика сквозь призму оптики: Беларусь продолжает завоевывать рынок сложной и наукоемкой оптико-электронной техники / А. П. Шкадаревич // ВПК. Беларусь. — 2013. — № 3. — С. 50—55.</ref>. === Інавацыйны прарыў === У лістападзе 2018 года прэзідэнт краіны [[Аляксандр Лукашэнка|А. Р. Лукашэнка]] на сустрэчы з кіраўніком Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта [[Раман Аляксандравіч Галоўчанка|Р. А. Галоўчанка]] станоўча ацаніў вынікі папярэдняга перыяду працы, але і паставіў новыя задачы<ref>Доклад Председателя Государственного военно-промышленного комитета Романа Головченко [Электронный ресурс] // Официальный Интернет-портал Президента Республики Беларусь. — 12.11.2018. — Режим доступа: [http://www.president.gov.by/ru/news_ru/view/doklad-predsedatelja-gosudarstvennogo-voenno-promyshlennogo-komiteta-romana-golovchenko-19846/]. — Дата доступа: 12.11.2018.</ref>. Дасягненне пазначаных кіраўніком дзяржавы арыенціраў уключала аператыўнае ўкаранення перспектыўных распрацовак навуковых школ і інстытутаў, максімальнай мабілізацыі кадравых, арганізацыйна-кіраўніцкіх, інфраструктурных рэсурсаў у мэтах прыцягнення дадатковых інвестыцыйных патокаў і актывізацыі ваенна-тэхнічнага ўзаемадзеяння на ўсіх узроўнях і ў розных фарматах. Асаблівасцю ж сітуацыі пасля 2018 года ў плане ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва з’яўляецца канчатковы пераход ад рэалізацыі запасаў узбраенняў савецкай эпохі да выпуску і пастаўкі заказчыкам якасна новай прадукцыі, які апынуўся магчымым пасля пачатку распрацоўкі замест разрозненых сродкаў ужо паўнавартасных сістэм узбраення<ref name="Сильванович"/>. Выпуск некаторых відаў новай ваеннай прадукцыі некалькі стрымліваецца абмежаванасцю свабодных фінансавых рэсурсаў і шэрагам тэхнічных праблем. Як адзначыў А. В. Сільвановіч, пры гэтым больш інтэнсіўнае дыпламатычнае забеспячэнне развіцця ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва Рэспублікі Беларусь з замежнымі дзяржавамі (у тым ліку за кошт больш актыўнай ролі ў працэсе на ўсіх стадыях дыпламатычных прадстаўніцтваў беларускай дзяржавы, пашырэння з іх дапамогай прысутнасці беларускіх вытворцаў і навукова-даследчых арганізацый у сусветнай інфармацыйнай прасторы, ініцыявання і прасоўвання сумесных праектаў у названай сферы і інш.) дазволіць надаць дадатковы імпульс адпаведным мерапрыемствам, умацаваўшы стабільнасць і прадказальнасць міжнародных адносін, бяспеку ў [[Еўропа|Еўропе]] і іншых рэгіёнах<ref name="Сильванович"/>. == Гандаль узбраеннямі == === Імпарт === [[File:Iмпарт РБ (зброя).jpg|thumb|left|Імпарт узбраенняў за 2016—2020 гады паводле SIPRI.]] Расійская Федэрацыя з’яўляецца асноўным пастаўшчыком зброі і ваеннай тэхнікі для [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|беларускай арміі]]. Сярод паставак, напрыклад, знішчальнікі [[Су-30|Су-30СМ]], навучальныя самалёты [[Як-130]], верталёты [[Мі-8]]МТВ-5, сістэмы СПА «[[Тор (зенітны ракетны комплекс)|Тор]]» і «[[Праціўнік-ГЕ]]», танкі [[Т-72]]Б3, бронетранспарцёры [[БТР-80]]А, снайперскія вінтоўкі [[МЦ-116М]] і многія іншыя віды ўзбраення, распрацаваныя ў СССР і сучаснай Расіі. Пастаўкі ўзбраенняў вядуцца на падставе дагавора ''«Аб узаемных пастаўках прадукцыі ваеннага, падвойнага і грамадзянскага прызначэння ва ўмовах пагрозы агрэсіі або вайны»'', падпісаным у снежні 2009<ref name="впкрфрб"/>. Другім па значнасці імпарцёрам стаў Кітай, які прадаставіў бронеаўтамабілі Dajiang CS/VN3 і Dongfeng Mengshi EQ2050F. 940 расійскіх прадпрыемстваў у рамках вытворчай кааперацыі пастаўляюць 67 прадпрыемствам ВПК Беларусі каля 4000 найменняў прадукцыі<ref name="eur">Юрий Зверев. [https://eurasia.expert/voenno-tekhnicheskoe-sotrudnichestvo-rossii-i-belarusi-perspektivy-i-riski/ Военно-техническое сотрудничество России и Беларуси: перспективы и риски] // Евразия Эксперт, 1 ноября 2017</ref>. Па даных ваеннага аналітыка Аляксандра Алесіна, на 2017 год больш за 98% узбраенні ў беларускай арміі — савецкага і расійскага паходжання, і аўтарскі нагляд за яе эксплуатацыяй ажыццяўляюць расійскія распрацоўшчыкі — правапераемнікі савецкіх. І хоць практычна ўвесь бягучы рамонт, сэрвіс і многія віды мадэрнізацыі для УС Беларусі і для трэціх краін выконваюць мясцовыя прадпрыемствы, яны павінны атрымліваць дазволы распрацоўшчыкаў з Расіі<ref>[https://www.dw.com/ru/%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8-%D0%B8-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8-%D0%B2-%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5-%D0%B2%D0%BF%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%8B-%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/a-37785356 Сотрудничество Беларуси и России в сфере ВПК: партнеры или конкуренты?]</ref>. У верасні 2021 года Мінск пагадзіўся з Масквой пералік расійскага ўзбраення, якое Беларусь закупіць у Расіі да 2025 года, больш чым на $1 млрд. Па словах беларускага прэзідэнта Аляксандра Лукашэнкі, гаворка вялася пра дзясяткі самалётаў і верталётаў, ЗРК «Тор-М2», а таксама пра пастаўкі сістэм СПА С-400<ref>[https://russian.rt.com/ussr/article/905994-lukashenko-belorussiya-rossiya-zakupka-vooruzhenie На $1 млрд: какое оружие Белоруссия намерена закупить у России]</ref>. === Экспарт === {{Main|Экспарт ваеннай прадукцыі Беларусі}} [[File:Экспарт РБ (зброя2).jpg|thumb|Экспарт узбраенняў за 2004—2018 гады паводле Дзяржваенпрамкама. У графіку пазначаны толькі тыя гады, па якім была апублікаваная інфармацыя.]] [[File:Экспарт РБ (зброя).jpg|thumb|Экспарт узбраенняў па асобных гадах і часовых адрэзках паводле SIPRI.]] У рэгістры [[ААН]] па звычайных узбраеннях Беларусь фігуруе яшчэ з 1990-х гадоў. Ад СССР краіна атрымала велізарны запас узбраенняў, які цяпер яна была не ў сілах утрымліваць. У той жа час рэспубліка востра мела патрэбу ў фінансах, што планавалася часткова вырашыць распродажам ваеннай маёмасці. Найбольш прадуктыўным з пункту гледжання велічыні атрыманай выручкі для беларускіх прадаўцоў зброі быў перыяд з 1992-га па 2001 год, якія не адсочваліся статыстыкай ААН. Па падліках даследчай службы [[Кангрэс ЗША|Кангрэса ЗША]], толькі за 1998—2001 гг. Рэспубліка Беларусь прадала зброі на 1 млрд. долараў і заняла тады па гэтым паказчыку 11-е месца ў свеце<ref name="гандаль">[https://maxpark.com/user/1407890/content/686582 Торговля оружием и будущее Белоруссии]</ref>. У 2016 годзе экспарт прадукцыі ваеннага прызначэння ажыццяўляўся ў 60 краін, у 2017 — у 69 краін, а ў 2018 годзе — у 76 краін свету, што складае 110% у адносінах да 2017 года. Тады пастаўкі склалі прыкладна адзін мільярд долараў<ref>[https://sputnik.by/economy/20190207/1039957386/Belarus-v-2018-godu-prodala-oruzhiya-bolee-chem-na-milliard-dollarov.html Беларусь в 2018 году продала оружия более чем на миллиард долларов] // Sputnik, 7 февраля 2019</ref>. Паводле звестак Стакгольмскага інстытута даследаванняў праблем міру (SIPRI), за 2016—2020 гады краіна заняла 19 месца ў спісе сусветных экспарцёраў зброі з аб’ёмам паставак 0,3% ад сусветнага. У параўнанні з узроўнем 2011—2015 гадоў, калі Беларусь займала 18-ю пазіцыю ў шведскім рэйтынгу, ён знізіўся на 34%<ref>[https://thinktanks.by/publication/2021/03/16/sipri-belarus-na-19-meste-po-prodazham-oruzhiya-v-mire.html SIPRI: Беларусь на 19 месте по продажам оружия в мире] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210926101302/https://thinktanks.by/publication/2021/03/16/sipri-belarus-na-19-meste-po-prodazham-oruzhiya-v-mire.html |date=26 верасня 2021 }} // Thinktanks.by, 16 марта 2021.</ref>. Аснову экспарту склалі сістэмы РЭБ і СПА і камплектуючыя да ваеннай тэхнікі<ref>[https://42.tut.by/532414 Беларусь вошла в список крупнейших мировых экспортеров оружия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200209162358/https://42.tut.by/532414 |date=9 лютага 2020 }} // TUT.BY, 21 февраля 2017</ref><ref>[https://avia.pro/news/belorusskie-sistemy-reb-valyat-tureckie-drony-nad-liviey Белорусские системы РЭБ {поставленные из ОАЭ} выводят из строя турецкие дроны над Ливией] // Aviapro, 27 июня 2020</ref><ref>[https://www.belvpo.com/ru/5025.html/ Посадить американский беспилотник Ирану помогли белорусские технологии?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190328102118/https://www.belvpo.com/ru/5025.html/ |date=28 сакавіка 2019 }} (15 декабря 2011)</ref>. Паводле даных Дзяржваенпрамкама, аб’ём экспарту тавараў і паслуг ваенна-прамысловага комплексу ў 2010-х значна вырас у параўнанні з папярэднім перыядам: з 2004 па 2018 гады паказчыкі знешніх продажаў павялічыліся ў 7 разоў (з 143,8 млн. долараў ЗША да 1 млрд. 49 млн.). На той момант больш за 70% прадукцыі беларускай абаронкі сыходзіла на знешні рынак<ref>[https://vpk.gov.by/activity/cooperation/ СОТРУДНИЧЕСТВО] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211219094246/https://vpk.gov.by/activity/cooperation/ |date=19 снежня 2021 }}</ref>. Галоўным пакупніком стала Расія. У 2018 годзе тавараабарот Мінска і Масквы ў ваеннай сферы склаў 600 мільёнаў долараў, а экспарт з краіны перавысіў расійскі імпарт<ref>[https://www.belvpo.com/101697.html/ Белорусский экспорт вооружений растет: главный покупатель — Россия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210925143633/https://www.belvpo.com/101697.html/ |date=25 верасня 2021 }} (14 марта 2019)</ref>. Буйныя партыі ажыццяўляліся ў Азербайджан, Судан, [[М’янма|М’янму]], Анголу, Нігерыю і В’етнам<ref>[https://m.kp.by/daily/26789.4/3823587/ Беларусь вошла в топ-20 мировых экспортеров оружия]{{Недаступная спасылка}} // Комсомольская правда, 1 февраля 2018</ref><ref>[https://maxpark.com/user/1407890/content/686582 Торговля оружием и будущее Беларуси] (5 марта 2011)</ref>. Сярод ключавых пакупнікоў ёсць таксама Казахстан, Кітай, [[Лаос]], Інданезія, [[Бангладэш]], [[Індыя]], ААЭ і Уганда<ref>[https://m.21.by/other-news/2021/09/06/2378046.html Оружие не берут. Из-за чего Лукашенко согласился на интеграцию с Россией] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220204163428/https://m.21.by/other-news/2021/09/06/2378046.html |date=4 лютага 2022 }}</ref>. Такія краіны як [[Сербія]], [[Балгарыя]] і [[Славакія]] рэгулярна закупляюць беларускія боепрыпасы<ref>{{Cite web |url=https://vot-tak.tv/novosti/15-03-2021-belarus-warfare/ |title=«Полонезы» для Баку, «Кайманы» для Африки. Что производит и с кем торгует оборонка Беларуси |access-date=26 верасня 2021 |archive-date=15 сакавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210315130120/https://vot-tak.tv/novosti/15-03-2021-belarus-warfare/ |url-status=dead }}</ref>. == Кааперацыі == У пачатку 2000-х беларускі [[140-ы рамонтны завод]] разам са славацкімі прадпрыемствамі «Метапол» і «ZTS Dubnica» распрацаваў мадыфікацыі БТР-70 і БМП-1 — [[Кобра-К]] і [[Кобра-С]]<ref>[https://140zavod.by/media-tsentr/fotogalereya/kobra-k-i-kobra-s.html Кобра-К и Кобра -С - 140 Ремонтный завод] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210926112954/https://140zavod.by/media-tsentr/fotogalereya/kobra-k-i-kobra-s.html |date=26 верасня 2021 }}</ref>. Пазней украінскім [[Луч (канструктарскае бюро)|канструктарскім бюро «Луч»]] сумесна з УП «Тэтраэдр» быў створаны ЗРК [[Т38 «Стылет»]]<ref>[https://missilery.info/missile/stilet Зенитный ракетный комплекс Т38 "Стилет"]</ref>, з ААТ «[[Пеленг (кампанія)|Пеленг]]» — СТРК «[[Шэршань (СТРК)|Шэршань]]» (таксама ўдзельнічала беларускае ЗАТ «SRP»)<ref>[https://vpk.name/library/f/shershen-ptrk.html Противотанковый ракетный комплекс (ПТРК) "Шершень"]</ref> і «[[Скіф (СТРК)|Скіф]]»<ref>[http://www.armstrade.org/includes/periodics/mainnews/2010/1215/09046641/detail.shtml Украина рассчитывает на увеличение экспортных поставок ПТРК «Скиф»] // ЦАМТО от 15 декабря 2010</ref>. Дзякуючы кітайскай падтрымцы Беларусь пачала асвойваць поўны цыкл вытворчасці рэактыўных сістэм залпавага агню, у прыватнасці, пры садзейнічанні Кітая распрацоўваўся комплекс «Паланэз». Першапачатковы аб’ём лакалізацыі вытворчасці складаў каля 30 адсоткаў. Выкарыстоўваная комплексам ракета A200 і значная частка электронікі-кітайскага паходжання. Беларускае паходжання ў комплексе толькі шасі<ref>{{Cite web |url=https://lenta-ru.turbopages.org/lenta.ru/s/articles/2021/06/08/nezavidnyi_partner/ |title=Кредиты, оружие, Шелковый путь. |access-date=27 верасня 2021 |archive-date=27 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927093134/https://lenta-ru.turbopages.org/lenta.ru/s/articles/2021/06/08/nezavidnyi_partner/ |url-status=dead }}</ref>. У той жа час, згодна з вайсковым падзелам партала Sohu, Рэспубліка Беларусь спрыяла развіццю ў КНР айчынных шасі для рухомых грунтавых ракетных комплексаў (РГРК), напрыклад, розных мадыфікацый кітайскіх комплексаў «[[Дунфэн (ракета)|Дунфэн]]». Завод па вытворчасці шасі, прыдатных для кітайскага боку, знаходзіўся ў Беларусі, якая атрымала ў спадчыну ад СССР разам з тым тэхналогіі стварэння мабільных пускавых установак. Прычым такіх тэхналогій пэўны час не было нават у Расіі, што падштурхнула Пекін выкарыстоўваць беларускія платформы. Кітай імпартаваў неабходныя тэхналогіі, тым самым лёгка вырашыўшы свае праблемы ў сферы РГРК<ref>[https://www.belvpo.com/109490.html/ Sohu: С Технологиями ПГРК Китаю Помогла Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211207135924/https://www.belvpo.com/109490.html/ |date=7 снежня 2021 }}</ref>. [[Абаронна-прамысловы комплекс Расіі|Расійскі ВПК]] супрацоўнічае са 120-ю беларускімі заводамі і канструктарскімі бюро па 1600 відах ваенна-тэхнічнай прадукцыі. Супрацоўніцтва менавіта ў ваеннай сферы лічыцца найбольш паспяховым напрамкам узаемадзеяння дзвюх краін. Адным з паспяховых прыкладаў кааперацыі з’яўляецца мадыфікаваная версія ЗРК «Бук» — «Бук-М2» на базе колавага шасі [[МЗКЦ|Мінскага завода колавых цягачоў]]. Раней гэтыя ж шасі выкарыстоўваліся пры мадэрнізацыі расійскіх ЗРК «Тор»<ref name="впкрфрб">Володькин А. А.'' [https://nmnby.eu/yearbook/2011/page26.html Вооруженные силы Беларуси: внутреннее развитие и международное взаимодействие] // Белорусский ежегодник : журнал. — Сайт экспертного сообщества Беларуси «Наше мнение», 2011.</ref>. == Рамонтныя паслугі == За 2008—2021 гады замежная вайсковая тэхніка праходзіла рамонт і мадэрнізацыю на чатырох беларускіх прадпрыемствах: [[140-ы рамонтны завод]] ([[Барысаў]]), [[558-ы авіяцыйны рамонтны завод]] ([[Баранавічы]]), «ОКБ ТСП» і «Тэтраэдр» (абодва [[Мінск]]). {|class="sortable wikitable" !Перыяд||Краіна||Тэхніка||Колькасць||Прадпрыемства |- |2008—2011<ref name="аз">[https://m.21.by/other-news/2021/04/24/2279980.html Беларусь продала Азербайджану «оружие победы»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220204091954/https://m.21.by/other-news/2021/04/24/2279980.html |date=4 лютага 2022 }}</ref>||{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}|| С-125M «Печора» і 9K33M3 «Асa-AKM»||9 шт. «Печора» і невядомая колькасць «Аса-АКМ»||«Тэтраэдр» |- |2009<ref name="бусел">[https://zen.yandex.ru/media/busel/v-kakie-strany-belarus-postavliaet-orujie-6049e5fc013fe76fa3861d4a В какие страны Беларусь поставляет оружие?]</ref>. ||{{Сцягафікацыя|Уганда}}||Т-55||1 шт.||140-ы РЗ |- |2013<ref name="аз"/>||{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}||Бук-МБ||невядома||«ОКБ ТСП» |- |2014<ref>[https://www.belvpo.com/39517.html/ Беларусь отремонтировала истребители для воюющего Ирака] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201031123231/https://www.belvpo.com/39517.html/ |date=31 кастрычніка 2020 }}</ref>||{{Сцягафікацыя|Ірак}}||Су-30К||6 шт.||558-ы АРЗ |- |2017<ref name="бусел"/>||{{Сцягафікацыя|Уганда}}||Т-72||2 шт.||140-ы РЗ |- |май 2019<ref name="бусел"/>||{{Сцягафікацыя|Ангола}}||Су-30К||12 шт.||558-ы АРЗ |- |2018<ref>[https://vpk.name/news/236627_remont_i_modernizaciya_shturmovikov_su25_drk_v_baranovichah.html Ремонт и модернизация штурмовиков Су-25 ДРК в Барановичах]</ref>||{{Сцягафікацыя|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}}||Су-25||невядома||558-ы АРЗ |- |кастрычнік 2019<ref name="бусел"/><ref name="Бангладеш">[https://m.21.by/other-news/2019/11/10/1920658.html Бангладеш отправила собственные МиГ-29 на ремонт в Беларусь]</ref>||{{Сцягафікацыя|В’етнам}}<br>{{Сцягафікацыя|Бангладэш}}||Су-27УБК<br>МіГ-29||1 шт.<br>1 шт.||558-ы АРЗ |- |кастрычнік 2019—лета 2020<ref>[https://armstrade.org/includes/periodics/news/2019/1010/141054791/detail.shtml В Беларусь для проведения ремонта доставлены 8 штурмовиков Су-25 ВВС Болгарии]</ref>||{{Сцягафікацыя|Балгарыя}}||Су-25||8 шт.||558-ы АРЗ |- |2019—2021<ref name="Бангладеш"/>||{{Сцягафікацыя|Сербія}}||МіГ-29||4 шт.||558-ы АРЗ |} == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Сильванович О. В.'' [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/233149/1/Silvanovich_Journal2019_1-2.pdf Международное военно-техническое сотрудничество Беларуси: современное состояние и перспективы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211225133411/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/233149/1/Silvanovich_Journal2019_1-2.pdf |date=25 снежня 2021 }} // Журнал международного права и международных отношений : журнал. — Международное общественное объединение по научно-исследовательским и информационно-образовательным программам "Развитие", 2019. — № № 1-2. * ''Головченко, Р.'' Интеграция, кооперация, модернизация: особенности военно-технического сотрудничества Республики Беларусь с иностранными государствами / Р. Головченко // ВПК. Беларусь. — 2011. — № 2. — С. 2—9. * ''Леонович, А. Н.'' Направления развития военно-технического сотрудничества (ВТС) Республики Беларусь / А. Н. Леонович // Проблемы теории и практики формирования белорусской экономической модели (к 120-летию со дня рождения В. В. Куйбышева): сб. материалов Междунар. науч.-практ. конф., Минск, 30 мая 2008 г. — Минск, 2008. — С. 581—582. * ''Шкадаревич, А. П.'' Геополитика сквозь призму оптики: Беларусь продолжает завоевывать рынок сложной и наукоемкой оптико-электронной техники / А. П. Шкадаревич // ВПК. Беларусь. — 2013. — № 3. — С. 50—55. == Спасылкі == * [https://www.vpk.gov.by/ Афіцыйны сайт Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210925144247/https://vpk.gov.by/ |date=25 верасня 2021 }} * [http://www.president.gov.by/ru/news_ru/view/doklad-predsedatelja-gosudarstvennogo-voenno-promyshlennogo-komiteta-romana-golovchenko-19846/ Доклад Председателя Государственного военно-промышленного комитета Романа Головченко] // Официальный Интернет-портал Президента Республики Беларусь. — 12.11.2018. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Міжнароднае ваеннае супрацоўніцтва Рэспублікі Беларусь]] lw4e0j74jsw6r2qicsjpfnzp347s4m5 14 695091 5136036 3977245 2026-05-05T09:36:50Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Поп-гурты]]; дададзена [[Катэгорыя:Поп-гурты паводле стыляў]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5136036 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Панк-рок-гурты]] [[Катэгорыя:Поп-гурты паводле стыляў]] gl2x6gobpgov6npc1dkrm7xhjsydtfd 0 697949 5135867 4435563 2026-05-04T21:16:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135867 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе | Назва = {{BLR}} | Лагатып = АБФФ.png | Шырыня = 150px | Мянушкі = | Канфедэрацыя = [[УЕФА]] ([[Еўропа]]) | Федэрацыя = [[Беларуская федэрацыя пляжнага футбола]] | Трэнер = {{Сцяг Іспаніі}} Альварадо Нікалас | Капітан = | Найбольшая кол-ць гульняў = | Лепшы бамбардзір = | Хатні стадыён = | Код ФІФА = | Найвышэйшы рэйтынг = | Найніжэйшы рэйтынг = | Рэйтынг Эла = | Найвышэйшы рэйтынг Эла = | Найніжэйшы рэйтынг Эла = | Першая гульня = | Перамога = | Паражэнне = | Гульняў ЧС = | Першы ЧС = | Дасягненні ЧС = | Чэмпіянат рэг = | Гульняў рэг = | Першы рэг = | Дасягненні рэг = <!-- ФОРМА -->| pattern_la1 = _belarus_beach_soccer_away | pattern_b1 = _belarus_beach_soccer_home | pattern_ra1 = _belarus_beach_soccer_away | pattern_sh1 = | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FF0000 | socks1 = нет | pattern_la2 = _belarus_beach_soccer_away | pattern_b2 = _belarus_beach_soccer_away | pattern_ra2 = _belarus_beach_soccer_away | pattern_sh2 = _lazio1112h | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FF0000 | socks2 = нет }} '''Мужчынская зборная Беларусі па пляжным футболе''' прадстаўляе [[Беларусь]] на міжнародных турнірах па пляжным футболе. == Гісторыя == Зборная была створана вясной 2008 года. Першы міжнародны матч зборная Беларусі згуляла ў маі 2008 года супраць зборнай Польшчы. == Дасягнення == '''Еўраліга''' * [[Файл:silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст: 2021 '''Кваліфікацыя чэмпіянату свету па пляжным футболе (УЕФА)''' * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр: 2019 == Галоўныя трэнеры == * [[Антуан Маёраў]] (2008—2009) * Альварадо Нікалас {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.beachsoccer.by/ Афіцыйны сайт]{{Недаступная спасылка}} {{Пляжны футбол у Беларусі}} {{Нацыянальныя спартыўныя зборныя Беларусі}} [[Катэгорыя:Мужчынская зборная Беларусі па пляжным футболе| ]] a2abwnixfvjahwyfc5u8eenr64mcqxz 0 698525 5135676 4671456 2026-05-04T14:52:56Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Кнігі 1943 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5135676 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Выданне}} '''«Быццё і нішто. Спроба фенаменалагічнай анталогіі»''' ({{Lang-fr|L'Être et le néant : Essai d'ontologie phénoménologique}}) — кніга філосафа [[Жан-Поль Сартр|Жан-Поля Сартра]]. Напісана ў 1943 годзе<ref>Jean-Paul Sartre (1943) ISBN 0-671-82433-3</ref>, галоўная мэта кнігі — давесці першаснасць існавання чалавека адносна яго сутнасці. Першарадная задача Сартра ў ''«''Быцці і нішто''»'' — паказаць існаванне [[свабода волі|свабоды волі]]. У лагеры для ваеннапалонных у 1940—1941 гадах Сартр прачытаў «[[Быццё і час|Быцці і час]]» [[Марцін Хайдэгер|Марціна Хайдэгера]], [[Анталогія|анталагічнае]] даследаванне праз прызму [[Фенаменалогія|фенаменалогіі]] [[Эдмунд Гусерль|Эдмунда Гусерля]], настаўніка Хайдэгера. Чытанне «Быцця і часу» падштурхнула Сартра да ўласнага даследавання, вынікам якога стала публікацыя ў 1943 годзе «Быцця і нішто» з падзагалоўкам «Спроба фенаменалагічнай анталогіі». Эсэ Сартра несумненна пад уплывам філасофіі Гайдэгера, нягледзячы на вельмі скептычнае стаўленне Сартра да здольнасці чалавецтва ажыццявіць апісаную Гайдэгерам сустрэчу з Быццём. Са значна больш песімістычнага пункту гледжання Сартра ў «Быцці і нішто», чалавек — пераследаваная прывідамі дасканаласці істота, якую аўтар называе ''[[Спіс крылатых лацінскіх выразаў|ens causa sui]]'', а рэлігія ідэнтыфікуе як Бога. Народжаны ў матэрыяльнай рэальнасцi цела, у [[Матэрыя (філасофія)|матэрыяльным]] сусвеце, чалавек выяўляе сябе ўключаным у быццё. [[Свядомасць]] у стане ўяўляць свае магчымасці, падзяляць іх або знішчаць. == Агляд зместу == === Уласная тэорыя === Ва ўступе Сартр прапанаваў уласную тэорыю свядомасці, быцця і феноменаў праз крытыку папярэдніх [[Фенаменалогія|фенаменолагаў]] (найперш [[Эдмунд Гусерль|Гусэрля]] і [[Марцін Хайдэгер|Гайдэгера]]) і іншых плыняў ([[Ідэалізм|ідэалізму]], [[Рацыяналізм (філасофія)|рацыяналізму]] і [[Эмпірызм|эмпірызму]]). Сартр лічыць, што адным з галоўных дасягненняў сучаснай філасофіі з’яўляецца фенаменалогія, бо яна зняпраўдзіла тыя віды [[Дуалізм|дуалізму]], якія вызначалі існае як тое, што мае «схаваную» прыроду (такіх, як нау́мэн [[Імануіл Кант|Канта]]), фенаменалогія ліквідавала «ілюзію свету за сцэнай».<ref>Бытие и ничто, стр. 2.</ref> На аснове даследавання прыроды феномена, ён апісвае прыроду двух тыпаў быцця — ''быцця-ў-сабе'' і ''быцця-для-сябе''. Тады як быццё-ў-сабе можа быць прыкладна названа чалавечым быццём, то быццё-для-сябе — гэта быццё свядомасці. === Праблема нішто, крыніца адмаўлення === Калі мы сутыкаемся са светам, у нас ёсць чаканні, якія часта не апраўдваюцца. Напрыклад, П’ер не ў кавярні, калі мы думаем, што сустрэнем яго там, і гэтае ''адмаўленне'', пустэча, нішто замест П’ера. Калі мы шукам П’ера, яго адсутнасць — гэта форма адмаўлення, усё, што мы бачым, усе аб’екты і людзі гэта «не П’ер».<ref>''L'Être et le néant'', p. 45; Barnes, p. 9</ref> Таму Сартр сцвярджае «Відавочна, што нябыт заўсёды з’яўляецца у межах чалавечых чаканняў».<ref>''L'Être et le néant'', p. 41; Barnes, p. 7</ref> === Праблема нішто, самападман === Самападман, ці як яго яшчэ называў Сартр, «mauvaise foi», можа быць зразуметы як падманлівы выгляд існага, як персанаж, індывід, асоба, якая вызначае сябе праз сацыяльную класіфікацыю сваёй фармальнай сутнасці. Па сутнасці гэта азначае, што будучы афіцыянтам, крамнікам і гэтак далей, чалавек павінен верыць, што яго сацыяльная роля з’яўляецца раўнацэннай яго чалавечаму існаванню. Пражыванне жыцця, акрэсленага сваімі заняткамі, сацыяльнымі фактарамі, расавымі прыкметамі ці належнасцю да пэўнага класу, і ёсць сутнасць самападману — становішча, у якім людзі не могуць адцягнуцца ад сваёй жыццёвай сітуацыі, каб зразумець, хто яны насамрэч, людзі, а не афіцыянты, крамнікі і гэтак далей. Для існага таксама важна зразумець, што адмаўленне дазваляе яму ўвайсці ў тое, што Сартр называў «вялікім чалавечым струменем». Вялікі чалавечы струмень узнікае з усведамлення, што нішто — стан свядомасці, у якім мы можам зрабіцца чым заўгодна адносна сваёй сітуацыі, тым, чаго мы прагнем. Розніца паміж існаваннем ([[Экзістэнцыя|экзістэнцыяй]]) і ідэнтыфікацыяй заўсёды існуе ў чалавеку, уцягнутым ва ўласную сітуацыю, у свой самападман («mauvaise foi») Сартр прыводзіць прыклад з кавярняй: {{Пачатак цытаты}} «У гэтым сэнсе нам трэба зрабіць быццё тым, чым мы з’яўляемся. Але чым мы, аднак, зяўляемся, калі мы пастаянна абавязаны рабіць з сябе быццё таго, чым мы з'яўляемся, калі мы паводле спосабу быцця павінны быць тым, чым мы з'яўляемся? Разгледзім вось гэтага афіцыянта ў кавярні. Яго рух — жывы і цвёрды, крыху занадта дакладны, крыху занадта хуткі; ён падыходзіць да наведнікаў крокам крыху занадта жывым, ён нахіляецца крыху занадта паслужліва, яго голас, яго вочы выказваюць цікавасць занадта ўважлівую да заказу кліента; нарэшце, гэта нагадвае спробу імітацыі у сваім дзеянні непахіснай строгасці невядома якога аўтамата і ў тым, як ён нясе паднос са смеласцю канатаходца і як ставіць яго ў заўсёды няўстойлівую раўнавагу, якая ўвесь час парушаецца і аднаўляецца легкім рухам рукі і локця. Усе яго паводзіны здаюцца нам гульнёй. Ён стараецца каардынаваць свае рухі, як калі б яны былі механізмамі, звязанымі адзін з адным; нават яго міміка і яго голас здаюцца механічнымі; ён паказвае бязлітасную шпаркасць і спрыт рэчаў. Ён гуляе, ён бавіцца. Але ў каго, аднак, ён гуляе? Не трэба доўга назіраць, каб зрабіць аб гэтым выснову: ён гуляе ў быццё афіцыянта ў кавярні». {{Канец цытаты}} Сартр трывала нагадвае, што каб пераадолець самападман, чалавек павінен зразумець, што яго існаванне і фармальная праекцыя самасці выразна размежаваны і знаходзяцца па-за магчымасцю кантроля. Гэты падзел з’яўляецца формай ''нерэальнасці''. Нерэальнасць, з пункту гледжання самападману, характарызуецца Сартрам, як унутранае адмаўленне, якое падзяляе экзістэнцыю і ідэнтыфікацыю, і такім чынам мы гуляем у жыццё. Напрыклад тое, што ёсць тым, чым яно ёсць (экзістэнцыя) і тое, што ёсць тым, чым яно не з’яўляецца (афіцыянт, вызначаны сваім заняткам). Тым не менш, Сартр супраць атаясамлення самападману выключна з сацыяльным статусам. Сартр кажа, што мы таксама не з’яўляемся нічым з нашых поглядаў, прыярытэтаў і дзеянняў. Тым не менш, экзістэнцыі (людзі) павінны вытрымліваць баланс паміж экзістэнцыяй, сваімі ролямі ў жыцці і нішто, каб стаць сапраўднымі істотамі. У дадатак, мы павінны мець некаторую долю «станоўчага самападману», каб выкарыстоўваць сваю ролю і дабіцца аўтэнтычнага існавання. Трэба разумець, што ролі, якія мы адыгрываем, хлуслівыя. Каб пражыць сапраўднае аўтэнтычнае жыццё, трэба жыць і праводзіць у будучыню праект сябе, адышоўшы ад самападману і жывучы воляй да сваёй сутнасці. Сартр лічыць неабходным скасаванне традыцыйнай этыкі. Быць «маральным» вымагае ад чалавека адмаўлення ад сваіх натуральных рэакцый (таго, што робіць нас людзьмі) і дазволіць чужой волі кіраваць нашымі дзеяннямі. Быць «маральным» адна з галоўных форм самападману. Па сутнасці Сартр характарызуе мараль, як «веру ў самападман» якая стаіць, хоць па Сартры і не павінна, у цэнтры асабістага існавання. Сартр вельмі нізка ставіць агульнапрынятую этыку, лічачы яе інструментам буржуазіі для кантролю над масамі. Адной з праяў самападману Сартр таксама лічыць тое, што чалавек разглядае сваё жыццё як сукупнасць мінулых падзей. Ідэнтыфікуючы сябе з тым, што было раней, больш за тое, што ёсць цяпер, чалавек адмаўляе сябе цяперашняга і падмяняе сабой мінулым, ужо няісным. === Погляд === Простая магчымасць існавання іншага робіць магчымым для чалавека глядзець на сябе, як на аб’ект і бачыць свет такім, якім ён бачыцца іншым. Гэта не погляд з пэўнай пазіцыі па-за чалавекам, гэта агульны погляд. Гэта разуменне суб’ектыўнасці іншых людзей. Гэта трансфармацыя найбольш зразумелая на прыкладзе манекена, якога чалавек памылкова прымае за жывога чалавека. Калі ж ён разумее сваю памылку, свет вяртаецца на сваё месца, і чалавек зноў становіцца цэнтрам свайго сусвету. === Быццё для іншых === Сартр сцвярджае, што многія ўзаемаадносіны ствараюцца не праз цягу да іншага, а праз тое, што з дапамогай іншага чалавек можа пэўным чынам зірнуць на сябе самога. Людзі схільныя ідэнтыфікаваць сябе з поглядам іншых. Наступствам гэтага з’яўляецца канфлікт. Каб пазначыць уласнае быццё, чалавек павінен кантраляваць іншых, але таксама кантраляваць свабоду іншага «як свабоду». Гэтыя ўзаемаадносіны і ёсць галоўная маніфестацыя самападману калі для-сябе замяняецца на свабоду іншага. == Паняцці Сартра == * Быццё (être). Уключае як быццё-ў-сабе, так і быццё-для-сябе, аднак апошняе ёсць адмаўленнем першага. Быццё аб’ектыўнае, а не суб’ектыўнае і індывідуальнае. * Быццё-ў-сабе (''être-en-soi''). Неўсвядомленае быццё. Від феномена, большага за нашы веды пра яго. * Быццё-для-сябе (''être-pour-soi''). Адмаўленне быцця-ў-сабе; усведамляецца як недахоп быцця, жаданне быцця, сувязь быцця. Для-сябе прыносіць нішто ў свет і таму можа быць асобным ад быцця і ўтварае стаўленне да іншых тым, што бачыць, чым яны не з’яўляюцца. * Быццё-для-іншых (''être-pour-autrui''). Тут узнікае новая прастора, у якой я існую як аб’ект для іншых. Кожнае для-сябе шукае, як аднавіць сваё ўласнае быццё, робячы аб’ект з іншага. * Свядомасць. Трансцэдэнцыя для-сябе. Сартр сцвярджае, што «свядомасць гэта такое быццё, што ў сваім быцці пад пытаннем пакуль не прадугледжвае быццё іншае, а не сваё». * [[Экзістэнцыя]]. Пэўнае, індывідуальнае быццё-для-сябе тут і цяпер. * Існаванне папярэднічае сутнасці. Суб’ектыўная экзістэнцыя папярэднічае і вызначае прыроду рэальнасці. Хто ты ёсць (твая сутнасць) вызначаецца тым, што ты робіш (твая экзістэнцыя). * Фактычнасць (''facticité''). У шырокім сэнсе: факты пра свет. Дакладней, неабходная сувязь для-сябе з у-сабе, са светам і са сваім мінулым. * Свабода. Само існаванне для-сябе, якое «асуджана быць свабодным». Яно павінна заўсёды выбіраць для сябе, і, больш таго, ствараць сябе. * Нішто (''néant''). Не маючы быцця, яно падтрымліваецца быццём. Яно прыходзіць у свет як для-сябе. == Гл. таксама == * [[Экзістэнцыялізм]] {{зноскі}} == Літаратура == * Sartre, Jean-Paul, Pg. 101—103, Being and Nothingness A Phenomenological Essay On Ontology. Gallimard, 1943 == Спасылкі == * Being and nothingness: an essay in phenomenological ontology, By Jean-Paul Sartre, Citadel Press, 2001 * [http://www.pvspade.com/Sartre/pdf/sartre1.pdf Class Lecture Notes on Sartre’s Being and Nothingness] by Professor Spade at Indiana University. * [https://web.archive.org/web/20120825085107/http://www.uri.edu/personal/szunjic/philos/being.htm Dr. Bob Zunjic : SARTRE 's Being and Nothingness (Outline)] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з некарэктным выкарыстаннем шаблона Кніга (няправільны код мовы)]] [[Катэгорыя:Артыкулы з некарэктным ISBN]] [[Катэгорыя:Кнігі 1943 года]] jl13l9j528axb4045lpur30pe8sryt6 0 700391 5135986 4227941 2026-05-05T07:06:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135986 wikitext text/x-wiki {{ДД}} {{цёзкі2|Бекіш}} '''Мікалай Іосіфавіч Бекіш''' (нар. {{ДН|25|5|1955}}, [[Шчучынскі раён]], [[Гродзенская вобласць]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[дзяржаўны дзеяч]]. Член [[Беларуская аграрная партыя|Аграрнай партыі]]. == Біяграфія == Працаваў дырэктарам Шчучынскага хлебапрыёмнага прадпрыемства, галоўным эканамістам Аб’яднання «[[Беларуская чыгунка]]»<ref>[https://www.rw.by/corporate/press_center/reportings_interview_article/2015/04/nikolaj_bekish_vse_proekti_bel/ НИКОЛАЙ БЕКИШ: «ВСЕ ПРОЕКТЫ БЕЛОРУССКОЙ ЖЕЛЕЗНОЙ ДОРОГИ С „БЕЛАРУСБАНКОМ“ — МАСШТАБНЫЕ И ЗНАЧИМЫЕ»]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У 1995 годзе ў другім туры галасавання выбіраўся [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га склікання|дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь]] ад Шчучынскай выбарчай акругі № 144 Гродзенскай вобласці<ref>[https://rec.gov.by/uploads/folderForLinks/elections-vs13-spis2.pdf СПІС дэпутатаў Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь, выбраных у другім туры галасавання 28 мая 1995 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210928110539/https://rec.gov.by/uploads/folderForLinks/elections-vs13-spis2.pdf |date=28 верасня 2021 }}</ref> {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Бекіш Мікалай Іосіфавіч}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання]] kj81dawvbmnwxuuk8xsjthfuq6y1hk2 0 701624 5136052 4070023 2026-05-05T10:18:34Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5136052 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Марыя Гімбутас |Арыгінал імя = Marija Gimbutienė |Фота = Prof-Dr-Marija-Gimbutas-Copyright-Foto-Monica-Boirar-aka-Monica-Beurer.jpg |Шырыня = |Подпіс = Фота [[1993]] г. |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = [[Літва]] |Навуковая сфера = |Месца працы = |Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|доктар філасофіі|доктар этналогіі}} |Навуковае званне = {{Навуковае званне|ганаровы доктар|ганаровы доктар Віленскага ўніверсітэта}} |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = стваральніца [[курганная гіпотэза|курганнай гіпотэзы]] |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = Marija Gimbutas }} '''Марыя Гімбутас''' ({{lang-lt|Marija Gimbutienė}}, {{lang-en|Marija Gimbutas}}; [[23 студзеня]] [[1921]] г., [[Вільня]] — [[2 лютага]] [[1994]] г., [[Лос-Анджэлес]]) — выбітная [[Літва|літоўская]] [[археолаг]], стваральніца [[курганная гіпотэза|курганнай гіпотэзы]] прарадзімы [[індаеўрапейцы|індаеўрапейцаў]]. == Біяграфія == Нарадзілася ў сям’і Даніэлюса і Веранікі Алсейка ў [[Вільня|Вільні]] ў [[Сярэдняя Літва|Сярэдней Літве]]. У [[1931]] г. яе сям’я пераехала ў [[Каўнас]]. З [[1936]] г. прымала ўдзел у [[этнаграфія|этнаграфічных]] даследаваннях. У [[1941]] г. выйшла замуж за літоўскага [[архітэктар]]а Юргіса Гімбутаса. У [[1942]] г. скончыла гуманітарны факультэт [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. У [[1946]] г. абараніла доктарскую дысертацыю па [[этналогія|этналогіі]] ў [[Цюбінгенскі ўніверсітэт|Цюбінгенскім універсітэце]]. З [[1949]] г. жыла ў [[ЗША]]. Працавала і выкладала ў [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім]] і [[Каліфарнійскі ўніверсітэт|Каліфарнійскім універсітэтах]]. Праводзіла [[археалагічныя даследаванні|раскопкі]] у [[Югаславія|Югаславіі]], [[Грэцыя|Грэцыі]] і [[Італія|Італіі]]. У [[1981]] г. наведала [[СССР]], чытала лекцыі ў Вільнюсе і [[Масква|Маскве]]. Мела 3 дачок. Памерла ў [[Лос-Анджэлес]]е. У [[1994]] г. перапахавана на [[Пятрашунскія могілкі|Пятрашунскіх могілках]] у Каўнасе. == Навуковыя погляды == Марыя Гімбутас найбольш вядома [[Курганная гіпотэза|курганнай гіпотэзай]] паходжання [[індаеўрапейцы|індаеўрапейцаў]], якую яна высунула ў [[1956]] г. Выступала за стварэнне асобнай міждысцыплінарнай вобласці ''археаматалогія'', што павінна была аб’яднаць [[археалогія|археалогію]], [[тэалогія|тэалогію]], [[мовазнаўства]] і [[этналогія|этналогію]]. З’яўлялася прыхільніцай існавання [[матрыярхат|матрыярхальнага]] грамадства ў старажытнасці, характарызавала яго як стадыю развіцця з эканамічнай роўнасцю і мірнымі адносінамі. У працах [[1974]]—[[1991]] гг. сцвярджала, што ў [[неаліт]]ычнай [[Еўропа|Еўропе]] склалася мірнае «гінацэнтрычнае» грамадства, якое шанавала [[бог|багінь]]-маці. Культуру [[бронзавы век|бронзавага веку]] і распаўсюджанне [[індаеўрапейцы|індаеўрапейцаў]] звязвала з надыходам ваяўнічай [[патрыярхат|патрыярхальнай]] «андракратыі». == Асноўныя публікацыі == * Die Bestattung in Litauen in der vorgeschichtlichen Zeit — Verlag: Tübingen: J. C. B. Mohr, 1946 * The Prehistory of Eastern Europe. Part I. Mesolithic, Neolithic and Copper Age Cultures in Russia and the Baltic Area. H. Hencken, ed. Cambridge: American School of Prehistoric Research. Peabody Museum, Harvard University. Bulletin No. 20, 1956 * [https://archive.org/details/ancientsymbolism0049gimb Ancient symbolism in Lithuanian folk art] — Philadelphia: American Folklore Society, 1958 * Rytprusiu ir Vakaru Lietuvos Priesistorines Kulturos Apzvalga. — Nueva York: Studia Lituaica, 1958 * COWA surveys and bibliographies. Area 3, Western Europe. Part I, and: COWA surveys and bibliographies. Area 3, Western Europe. Part II. No 1. — Cambridge, Mass. : Council for Old World Archaeology, 1959 * The Balts — New York: Frederick A. Praeger, 1963 * [https://doi.org/10.1515/9783111668147 Bronze Age cultures in Central and Eastern Europe], 1965 * The Slavs — New York: Praeger Publishers. 1971 * The Goddesses and Gods of old Europe, 6500-3500 BC. Myths and cult images — London: Thames and Hudson, 1974 * The Language of the Goddess: Unearthing the Hidden Symbols of Western Civilization — San Francisco: Harper, 1989 * The Civilization of the Goddess: The World of Old Europe — San Francisco: Harper, 1991 {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.vdu.lt/lt/person/4-marija-gimbutiene/ Marija Gimbutienė — VDU] * [https://www.opusarchives.org/marija-gimbutas-collection The Marija Gimbutas Collection] * [https://www.eurozine.com/in-pursuit-of-the-goddess/ In pursuit of the goddess — Eurozine] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гімбутас Марыя}} [[Катэгорыя:Археолагі Літвы]] [[Катэгорыя:Этнографы Літвы]] [[Катэгорыя:Постаці фемінізму]] [[Катэгорыя:Індаеўрапеісты]] mxdm34e8han9e4z9lmxy5oyyj018xj4 0 707019 5135990 5032383 2026-05-05T07:15:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135990 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} {{цёзкі2|Брэдзелеў}} '''Мікалай Алегавіч Брэдзелеў''' (нар. {{ДН|29|04|1987}}) — кіраўнік упраўлення грамадскіх сувязяў і ESG кампаніі A1, [[Палітычныя зняволеныя|палітычны зняволены]]. == Біяграфія == Маці — Таццяна. Бацька Алег — удзельнік ліквідацыі пажару пасля [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на ЧАЭС у 1986]], дзе атрымаў вялікую дозу радыяцыі<ref>https://reform.by/286594-posol-avstrii-v-belarusi-vstretilas-s-mamoj-arestovannogo-press-sekretarja-a1</ref>. Мікалай атрымаў вышэйшую адукацыю на [[Факультэт філасофіі і сацыяльных навук БДУ|факультэце філасофіі і сацыяльных навук БДУ]], спецыяльнасць «інфармацыя і камунікацыя» (зараз «сацыяльныя камунікацыі»), пасля працаваў PR-спецыялістам у інфармацыйным агенцтве «Інтэрфакс-Захад», з 2013 года ў камандзе карпаратыўных камунікацый [[А1 (тэлекам-правайдар)|A1 (раней Velcom)]], дзе пазней стаў кіраўніком. Як супрацоўнік і пазней кіраўнік упраўлення грамадскіх сувязяў кампаніі А1, займаўся распрацоўкай ды падтрымкай шматлікіх культурных і асветніцкіх праектаў, у тым ліку, скіраваных на пашырэнне беларускай культуры і мовы. Пры падтрымцы кампаніі Velcom і з удзелам Брэдзелева ў 2016 быў створаны сямейны інклюзіўны тэатр «і», дзе разам навучаліся розныя дзеці, у тым ліку дзеці з аўтызмам. 28-29 ліпеня 2018 у межах гарадскога мінскага фестывалю FSP прайшлі прэм’ерныя паказы спектакля «Букашкеада». «''Спадзяюся, што сумеснымі намаганнямі мы працягнем прасоўваць ідэю інклюзіўнага, роўнага грамадства ў Беларусі''», — пракаментаваў прэм’еру Брэдзелеў<ref>https://www.a1.by/ru/company/news/%D0%9F%D1%80%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%BA%D0%B5-velcom-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8C-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80%D0%B0-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D1%8F-%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%BB%D1%8E%D0%B7%D0%B8%D0%B2-%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B0-%C2%ABi%C2%BB/p/30.46290</ref>. Дзякуючы яго ўдзелу, у 2017 годзе кампанія Velcom далучылася як партнёр да праекта «[[Беларускія ўікэнды]]» (створаны ў 2016 годзе кампаніяй «[[Кінаконг]]», кіраўнік [[Андрэй Іванавіч Кім|Андрэй Кім]]), у межах якога вядомыя акцёры і дзеячы шоу-бізнесу агучвалі па-беларуску хіты і навінкі сусветнага кінематографа, частку з якіх пасля можна было пабачыць у кінатэатрах Мінска і іншых гарадоў Беларусі. Да розных прэм’ер Мікалай Брэдзелеў з камандай рыхтавалі і праводзілі заўважныя прома-актыўнасці. Да прэм’еры фільма «[[Таемнае жыццё Уолтэра Міці]]» каманда праекта выпусціла кліп на беларускую версію песні [[Дэвід Боўі|Дэвіда Боўі]] Space Oddity, у запісе ўзялі ўдзел [[Пётр Клюеў]] (басіст гурта ЛСП) і спявачка [[Валерыя Яскевіч]], а над відэаролікам працавала творчая група рэжысёра Мітрыя Сямёнава-Алейнікава. На паказе анімацыйнага фільма [[Хаяо Міядзакі]] «Рыбка Поньё» з удзелам гледачоў быў устаноўлены рэкорд па складанні рыбак-[[арыгамі]], 506 гледачоў склалі 560 рыбак і ўпісалі праект «Беларускія ўікэнды» ў Кнігу рэкордаў краін СНД і Балтыі «Дзіва», пазней рыбкі былі сабраны і накіраваныя ў падарунак выхаванцам Дзіцячага дома-інтэрната для дзяцей-інвалідаў з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця<ref>https://marketing.by/keysy/57-tysyach-gledacho-belaruskikh-uikenda-yak-u-velcom-atrymalasya-padtrymats-kino-na-belaruskay-move-/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200916060938/https://marketing.by/keysy/57-tysyach-gledacho-belaruskikh-uikenda-yak-u-velcom-atrymalasya-padtrymats-kino-na-belaruskay-move-/ |date=16 верасня 2020 }}</ref>. У 2018—2019 гадах Брэдзелеў зладзіў праект супрацоўніцтва паміж [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Купалаўскім тэатрам]] і кампаніяй А1, у межах якога быў пастаўлены спектакль «Радзіва „Прудок“» пастаноўкі рэжысёра [[Раман Падаляка|Рамана Падалякі]] па аднайменнай кнізе [[Андрусь Горват|Андрэя Горвата]], таксама былі арганізаваны гастролі спектакля па гарадам Беларусі, экскурсіі па Мінску «Горад Горвата»<ref>{{Cite web |url=https://kupalauski.by/teatr/news/radio-prudok-will-go-on-pale-sie-chronicles-tour/ |title=Архіўная копія |access-date=28 красавіка 2022 |archive-date=22 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122044300/https://kupalauski.by/teatr/news/radio-prudok-will-go-on-pale-sie-chronicles-tour/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.nlb.by/by/news/naviny-biblijatjek/byasplatnyya-ekskursii-pa-knize-radziva-prudok-/{{Недаступная спасылка}}</ref>. З 2018 кампанія А1 пры падтрымцы [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]], а таксама арганізатараў канферэнцый TEDxMinsk, распачала сацыяльна-адукацыйны праект «Першыя», дзе Мікалай Брэдзелеў выступаў у якасці арганізатара праекта і члена журы конкурснай часткі праекта. Праект быў цалкам рэалізаваны на беларускай мове, усе майстар-класы і публічныя выступы фіналістаў праходзілі па-беларуску, што было пазначана як адна з мэт ініцыятывы — пашырэнне выкарыстання беларускай мовы і яе вядомасці ў сусветнай прасторы з дапамогай супольнасці TED<ref>{{Cite web |url=https://mir.pravo.by/news/different/pershyya-startue-konkurs-idey-dlya-starshaklasnika-na-belaruskay-move/ |title=Архіўная копія |access-date=28 красавіка 2022 |archive-date=7 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207032724/http://mir.pravo.by/news/different/pershyya-startue-konkurs-idey-dlya-starshaklasnika-na-belaruskay-move/ |url-status=dead }}</ref>. Удзел у праекце ўзялі больш за 1000 школьнікаў, якія прынялі ўдзел у адукацыйных воркшопах у Мінску і крэатонах у Гомелі, Віцебску, Магілёве і Гродне, больш за 100 з іх даслалі відэапрэзентацыі сваіх ідэй для ўдзелу ў конкурснай частцы<ref>https://www.holiday.by/blog/38345</ref>. Таксама ў межах праекту была вылучана важнасць гендарнай тэмы, што выявілася ў падборы спікераў: у межах адукацыйнай часткі выступалі Ульрыка Хаслаўэр, уладальніца і кіруючы дырэктар Compact Electric (кампаніі, якая спецыялізуецца на вырабе тэхнікі для галіны бяспекі працы, а таксама прамысловасці і гандлю); Сільвія Ага-Шантль, бізнес-трэнер, спецыяліст і коўч па камунікацыях, Прэзідэнт Асацыяцыі нямецкамоўных спікераў; Габрыэла Домшыц, топ-менеджар і юрыст, якая шмат гадоў кіравала кампаніяй Wiener Stadtwerke, што адказвае за развіццё інфраструктуры Вены, а ў цяперашні час прэзідэнт найбуйнейшай венскай грамадскай валанцёрскай арганізацыі. Брэдзелеў пракаментаваў выбар спікераў наступным чынам: «''Гэтым разам мы вырашылі падкрэсліць важнасць тэмы гендарнай роўнасці на сусветнай сцэне, таму невыпадкова нашы госці — гэта тры вядомыя і паспяховыя жанчыны, якія прынялі наша запрашэнне падзяліцца сакрэтамі поспеху з беларускай аўдыторыяй''»<ref>https://afisha.relax.by/event/10919263-socialyno-obrazovatelynyj-projekt-pershyja/minsk/{{Недаступная спасылка}}</ref>. 21 лютага 2020, у міжнародны дзень роднай мовы, кампанія А1 у межах ініцыятывы «Веліч роднай мовы» распачала праект па ўстаноўцы ў Мінску і абласных цэнтрах манументальных тэкставых інсталяцыі, якія разам утвараюць слова «МОВА», вырабленых з дрэва і металу беларускім скульптарам [[Павел Уладзіміравіч Вайніцкі|Паўлам Вайніцкім]]. Ідэя праекта грунтавалася на канцэпцыі нацыянальных колеравых упадабанняў дызайнера, мастака і паэта [[Міхал Анемпадыстаў|Міхала Анемпадыстава]] (апісана ім у кнізе «Колер Беларусі»), а таксама рэканструкцыях народных строяў этнографа [[Міхаіл Фёдаравіч Раманюк|Міхаіла Раманюка]]. «''З дапамогай арт-інсталяцый мы хацелі б падкрэсліць, што родная мова — гэта прыгожа і камфортна, а яе прысутнасць змяняе да лепшага ўсё вакол нас''»,  — пракаментаваў праект Мікалай Брэдзелеў<ref>.http://www.ecopress.by/ru/site_news/40/detail/6907/back.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://osipovichi.gov.by/by/news-region-by/view/vjasnoj-na-traetskaj-nabjarezhnaj-magileva-zjavitstsa-art-instaljatsyja-mova-10228/ |title=Архіўная копія |access-date=28 красавіка 2022 |archive-date=9 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009090724/https://osipovichi.gov.by/by/news-region-by/view/vjasnoj-na-traetskaj-nabjarezhnaj-magileva-zjavitstsa-art-instaljatsyja-mova-10228/ |url-status=dead }}</ref>. Аб паспяховым завяршэнні праекта кампанія паведаміла ў сваіх сацыяльных сетках у снежні 2020<ref>https://twitter.com/a1belarus/status/1337027971421442048</ref>. З кастрычніка 2020 Брэдзелеў займаўся запускам і пашырэннем праекта лічбавага валанцёрства «#яонлайн», мэтай якога было навучанне тэхналогіям, у першую чаргу, карыстальнікаў сталага ўзросту. У чэрвені 2021 года да праекта далучыўся фонд ААН у галіне насельніцтва UNFPA<ref>https://belarus.unfpa.org/ru/news/%D1%8E%D0%BD%D1%84%D0%BF%D0%B0-%D0%B8-%D0%B01-%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%8E%D1%82-%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D1%83%D1%8E-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D1%83-%D0%BF%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8E-%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9-%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B5%D0%B9-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%B5%D0%B3%D0%BE</ref> У межах сваёй працы Брэдзелеў займаўся папулярызацыяй культуры ўсвядомленага спажывання і цыркулярнай эканомікі, што выявілася, у тым ліку, у прасоўванні экалагічных рашэнняў. Пры яго ўдзеле кампанія А1 правяла даследаванне, па выніках якога было прынята рашэнне паступова скарачаць выкарыстанне сумак з палімераў і папяровых пакетаў і пераходзіць на тэкстыльныя шоперы<ref>https://www.a1.by/be/company/news/a1-nachal-ispolzovat-v-magazinah-ekologichnye-shoppery-vmesto-biorazlagaemyh-paketov/p/ekologichnye-shoppery</ref>; у супрацы з «[[Ахова птушак Бацькаўшчыны|Аховай птушак Бацькаўшчыны]]» у маі 2021 быў праведзены праект «Выйдзі на сувязь з прыродай», дзе ў птушак з’явіліся персанальныя нумары тэлефонаў<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20200521/1590056570-papulyarnyya-ptushki-belarusi-stali-abanentami-a1-im-mozhna-patelefanavac |title=Архіўная копія |access-date=28 красавіка 2022 |archive-date=8 чэрвеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608210729/http://zviazda.by/be/news/20200521/1590056570-papulyarnyya-ptushki-belarusi-stali-abanentami-a1-im-mozhna-patelefanavac |url-status=dead }}</ref>; ладзіла акцыі «100 гадзін з А1», у межах якой у 2021 годзе ў SOS-Дзіцячай вёсцы ў Магілёве былі ўсталяваны сонечныя панэлі і паветраная цеплавая помпа, якія забяспечваюць жыхароў электраэнергіяй<ref>https://budzma.org/news/akcyja-100-hadzin-z-a1.html</ref><ref>[https://probusiness.io/tech_one/8871-aktivnyy-obraz-zhizni-davno-uzhe-ne-tolko-sport-kak-a1-obedinil-bolshe-2000-chelovek-dlya-pomoshchi-detyam-i-ekologii.html «Активный образ жизни — давно уже не только спорт»: как А1 объединил больше 2000 человек для помощи детям и экологии] {{ref-ru}}</ref>. == Палітычны пераслед == Брэдзелеў быў затрыманы [[10 снежня]] [[2021]] года. Неўзабаве на неафіцыйным канале [[ГУБАЗіК]]а ў [[Telegram]] з’явілася [[Прымусовыя пакаянныя відэа ў Беларусі|«пакаяннае» відэа]] з яго ўдзел, дзе Брэдзелеў пад ціскам казаў, што нібыта перадаваў блогеру [[Антон Гадзімавіч Матолька|Антону Матольку]] інфармацыю, ''«звязаную з яго прафесійнай дзейнасцю»''<ref name="svb1234">{{cite web|date = 2021-12-13|url = https://svb1234.azureedge.net/a/31606967.html|title = Прэс-сакратара кампаніі мабільнай сувязі А1 пакаралі арыштам на 15 сутак|accessdate = 2021-12-19|language = be|archiveurl = https://web.archive.org/web/20211219111219/https://svb1234.azureedge.net/a/31606967.html|archivedate = 19 снежня 2021|url-status = dead}}</ref>, паведаміў памер свайго заробку, а таксама быў [[аўтынг|вымушаны прызнаць сваю гомасексуальнасць]]<ref name="belsat2">[https://belsat.eu/news/13-12-2021-signal-mauchats-tsi-kult-bednastsi-shto-znachats-zatrymanni-top-supratsounikau-a1-hyundai-i-epam/ Сігнал маўчаць ці культ беднасці? Што значаць затрыманні топ-супрацоўнікаў A1, «Hyundai» і EPAM 2021.12.13]</ref>. У праўладных тэлеграм-каналах былі выкладзены фотаздымкі з кватэры Брэдзелева пасля вобшуку і {{нп5|Порнапомста|ягоныя інтымныя фотаздымкі|ru|Порноместь}} з пагрозамі, што ''«{{нп5|апушчаны|праблем з сексам у турме ў яго пэўна не будзе|ru|Опущенный}}»''. Справа Мікалая стала адным з самых гучных выпадкаў цкавання на падставе [[гамафобія|гамафобіі]]<ref>https://reform.by/285760-vlasti-hotjat-chtoby-u-arestovannogo-ne-bylo-shansov-na-zashhitu-gomofobija-v-belarusi-stala-instrumentom-repressij</ref>. [[Пасольства Аўстрыі ў Беларусі]] і [[Міністэрства замежных спраў Аўстрыі]] адрэагавалі на інцыдэнт з затрыманнем Брэдзелева, назвалі «парушэннем асабістых правоў» апублікаванае відэа з ягоным удзелам<ref name="svb1234"/>. У кампаніі А1 асудзілі відэа з удзелам Мікалая як «зневажальнае» і заявілі, што не атрымлівалі афіцыйных прэтэнзій ад беларускіх уладаў і што Брэдзелеў не меў доступу да персанальных даных кліентаў. Пазней гэты допіс быў выдалены з сайта і твітара кампаніі<ref>https://devby.io/news/zaderzhan-pr-a1</ref><ref>https://belsat.eu/news/10-12-2021-zatrymany-pres-sakratar-kampanii-a1-mikalaj-bredzeleu/</ref><ref>https://www.svaboda.org/a/31627883.html</ref>. Пазней маці Мікалая паведаміла, што ён быў асуджаны на 15 сутак арышту<ref>https://www.svaboda.org/a/31606967.html</ref>, пасля якіх на свабоду не выйшаў. 30 снежня 2021 года супольнай заявай 8 беларускіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Беларускі Хельсінкскі камітэт]], [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]] і [[Беларускі ПЭН-цэнтр]], Брэдзелеў быў прызнаны палітычным зняволенным<ref>https://spring96.org/be/news/106285</ref><ref>https://belhumanrights.house/news/zayava-pravaabaronchyh-arganizacyj-belarusi-ab-pryznanni-troh-novyh-palitvyaznya-anatol-shalkovich-i-inshyya</ref>. У студзені 2022 стала вядома, што Брэдзелеў быў пераведзены ў [[Пішчалаўскі замак|СІЗА № 1 на Валадарскага]], гэта значыць, што ў яго дачыненні распачата крымінальная справа, але падрабязнасці яго справы ці артыкул, па якім ён абвінавачаны, дагэтуль пэўна невядомы<ref>https://prisoners.spring96.org/be/person/mikalai-bredzeleu</ref>. У кастрычніку 2022 года Брэдзелеву прысудзілі чатыры гады калоніі<ref>{{cite web|url=https://novychas.online/palityka/4-hady-kalonii-prysudzili-bylomu-pres-sakrataru-a1|title=4 гады калоніі прысудзілі былому прэс-сакратару А1 Мікалаю Брэдзелеву|website=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2022-10-24}}</ref>. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://prisoners.spring96.org/be/person/mikalai-bredzeleu Старонка Мікалая Брэдзелева на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»] {{DEFAULTSORT:Брэдзелеў Мікалай Алегавіч}} [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] nbvc5198bftk8t78oq1uvjj9aa9tijg 14 720153 5136034 4211279 2026-05-05T09:36:20Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Поп-гурты]]; дададзена [[Катэгорыя:Поп-гурты паводле стыляў]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5136034 wikitext text/x-wiki {{catmain|K-pop}} [[Катэгорыя:Поп-гурты паводле стыляў]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Паўднёвай Карэі]] csmm7x65xv4qir4p99bd4ymrdxzsxyg 0 720349 5135938 4240103 2026-05-05T05:20:13Z StarDeg 16311 5135938 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Лі Гу Хон''' ({{Lang-ko3|이홍구|李洪九|I Honggu|I Hongku}}; [[9 мая]] [[1934]]-[[5 мая]] [[2026]])&nbsp;— паўднёвакарэйскі навуковец і палітык, прэм’ер-міністр [[Паўднёвая Карэя|Рэспублікі Карэя]] (1994—1995). == Біяграфія == Пачынаў вывучаць права ў [[Сеульскі нацыянальны ўніверсітэт|Сеульскім нацыянальным універсітэце]], але праз год пакінуў ВНУ. У 1955 годзе Лі ўступіў ва [[Універсітэт Эмары]] ([[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]), які скончыў за чатыры гады, а ў 1968 годзе атрымаў ступень па палітычных навуках у [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскім універсітэце]]. Пасля вяртання на радзіму займаўся выкладчыцкай дзейнасцю, пакуль у 1988 годзе яго не запрасілі ва ўрад. У 1991 годзе Лі Хон Гу стаў паслом Паўднёвай Карэі ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. З 1994 да 1995 года ўзначальваў [[Урад Рэспублікі Карэя]]. У 1996 годзе Лі быў абраны ў [[Нацыянальная Асамблея Рэспублікі Карэя|паўднёвакарэйскі парламент]]. У сакавіку 1998 года прэзідэнт [[Кім Дэ Джун|Кім Дэ Чжун]] прызначыў яго на пасаду пасла ў ЗША. Гэтую пасаду ён займаў да жніўня 2000 года. Пасля таго Лі Хон Гу сышоў з дзяржаўнай службы і з палітыкі, ён заняўся навуковай дзейнасцю. У маі 2002 года ён заснаваў у [[Сеул]]е Інстытут Усходняй Азіі. Акрамя таго, Лі піша артыкулы для прэсы. {{зноскі}} == Літаратура == * Preston, Ian (2001). A political chronology of Central, South and East Asia. Political chronologies of the world 2. Psychology Press. с. 173—174. ISBN 978-1-85743-114-8. * Oberdorfer, Don (2001). The two Koreas: a contemporary history. Basic Books. с. 372, 456. ISBN 978-0-465-05162-5. == Спасылкі == * {{Cite web|title=이홍구|url=https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&query=%EC%9D%B4%ED%99%8D%EA%B5%AC&sm=tab_etc&ie=utf8&key=PeopleService&os=120498|website=people.search.naver.com|accessdate=23 серпня 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304002258/http://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&query=%EC%9D%B4%ED%99%8D%EA%B5%AC&sm=tab_etc&ie=utf8&key=PeopleService&os=120498|archivedate=4 березня 2016|language=кар.}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-09-25}} [[Катэгорыя:Палітыкі Паўднёвай Карэі]] [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Паўднёвай Карэі]] [[Катэгорыя:Дыпламаты Паўднёвай Карэі]] [[Катэгорыя:Вучоныя Паўднёвай Карэі]] 2k7840bipo1t7arctcd5t13sc7405go 0 722316 5135731 4279419 2026-05-04T17:38:44Z ~2026-27193-55 167644 Удакладненне 5135731 wikitext text/x-wiki '''Гарцукі''' — прапанаваныя [[Павел Шпілеўскі|П. Шпілеўскім]] персанажы, чорныя духі, падначаленыя [[Пярун|Перуну]]. Іх імя паходзіць ад слова «гарцаваць» — гуляць, бегаць навыперадкі. == Апісанне == Жывуць яны ў вялікіх гарах, дзе падчас усходу і заходу сонца гуляюць, нібы дзеці. Апоўдні стралою носяцца на конях па палях і лясах, а ўначы па даручэнні Перуна лятаюць у паветры, набываючы аблічча розных драпежных птушак. Гарцукі возяць па небе грамавы жоран, на якім раз’язджае Пярун з вогненным лукам; яны ўтвараюць вятры, буру і віхры і іншыя стыхійныя прыродныя з’явы. Персанажы згадваюцца толькі ў тэксце этнографа Паўла Шпілеўскага. Пазнейшыя даследчыкі заўважалі, што беларускія сяляне нічога не чулі пра дадзеных персанажаў і што Шпілеўскі, магчыма, проста іх выдумаў. Павел Шпілеўскі вядомы шматлікімі фальсіфікацыямі міфаў і фальклора. Гл. [[Кабінетныя багі і духі беларускай міфалогіі]]. == Літаратура == * Міфалогія беларусаў: энцыклапедычны слоўнік / склад. І. Клімковіч, В. Аўтушка; навук. рэд. Т. Валодзіна, С. Санько. — Мн.: Беларусь, 2011. — 607 с.: іл. ISBN 978-985-01-0903-3 [[Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія]] [[Катэгорыя:Кабінетныя багі і духі беларускай міфалогіі]] mzwvanvcipdzullh1ubivhxdz85ffve 5136000 5135731 2026-05-05T07:38:48Z M.L.Bot 261 5136000 wikitext text/x-wiki '''Гарцукі''' — прапанаваныя [[Павел Шпілеўскі|П. Шпілеўскім]] персанажы, чорныя духі, падначаленыя [[Пярун|Перуну]]. Іх імя паходзіць ад слова «гарцаваць» — гуляць, бегаць навыперадкі. == Апісанне == Жывуць яны ў вялікіх гарах, дзе падчас усходу і заходу сонца гуляюць, нібы дзеці. Апоўдні стралою носяцца на конях па палях і лясах, а ўначы па даручэнні Перуна лятаюць у паветры, набываючы аблічча розных драпежных птушак. Гарцукі возяць па небе грамавы жоран, на якім раз’язджае Пярун з вогненным лукам; яны ўтвараюць вятры, буру і віхры і іншыя стыхійныя прыродныя з’явы. Персанажы згаданы толькі ў тэктах этнографа Паўла Шпілеўскага. Пазнейшыя даследчыкі заўважалі, што беларускія сяляне нічога не чулі пра гэтых персанажаў і што Шпілеўскі, магчыма, проста іх выдумаў. Павел Шпілеўскі вядомы шматлікімі фальсіфікацыямі міфаў і фальклора. Гл. [[Кабінетныя багі і духі беларускай міфалогіі]]. == Літаратура == * Міфалогія беларусаў: энцыклапедычны слоўнік / склад. І. Клімковіч, В. Аўтушка; навук. рэд. Т. Валодзіна, С. Санько. — Мн.: Беларусь, 2011. — 607 с.: іл. ISBN 978-985-01-0903-3 [[Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія]] [[Катэгорыя:Кабінетныя багі і духі беларускай міфалогіі]] lf3mkyjkpzd5ki7mjswmimac6k6by79 0 728518 5135901 5073241 2026-05-05T01:02:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135901 wikitext text/x-wiki '''Мытная сістэма Вялікага Княства Літоўскага''' — сукупнасць сродкаў і метадаў дзяржаўнага рэгулявання перамяшчэння тавараў праз мяжу, экспарт-імпарт тавараў, а таксама практычная арганізацыя мытнай службы на землях ВКЛ (стварэнне мытаў, устанаўленне тарыфаў, спагнанне мытных збораў, барацьба з кантрабандай і інш. == Мытны збор у XIII стагоддзі == [[File:1210 (Hierby haradoŭ Bielarusi. Hierb Polacka).jpg|thumb|Паштовая марка, прысвечаная Полацку. 2017 год.]] Гандлёвае права існавала ўжо ў XIII стагоддзі, калі заснаваны немцамі ў 1201 годзе на [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіне]] з дазволу [[Князі полацкія|князя полацкага]] стратэгічны ваенна-гандлёвы горад [[Рыга]] стаў ключавым звяном у гандлі ўсходнеславянскіх дзяржаў з Заходняй Еўропай. Гэта прывяло да заключэння гандлёвых дагавораў паміж Рыгай і славянскімі князямі: першай такой дамовай паміж Рыгай і [[Полацк]]ам стаў дагавор 1210 года, па якім полацкі князь [[Уладзімір Полацкі|Уладзімір]] даваў купцам шырокія правы. Дагавор смаленскага князя [[Мсціслаў Давыдавіч|Мсціслава Давыдавіча]] разам з князямі полацкім і віцебскім з Рыгай і [[Готланд (востраў)|Гоцкім берагам]] 1229 года, — адна з першых пісьмовых крыніц гандлёвага права ў беларускіх землях, змацаваная пячаткамі [[Вісбю]], [[Любек]]а, [[Данцыг]]а, [[Мюнхен]]а, [[Гронінген (горад)|Гронінгена]], [[Дортмунд]]а, [[Брэмен]]а, [[Смаленск]]а, Полацка і [[Віцебск]]а. Яго палажэнні рэгулявалі розныя аспекты гандлёвых адносін. «Кожнаму лаціненскаму чалавекам з усіх вольныя шляхі з Гочкага берага ды Смольнеска без мыта». Гэты дагавор паслужыў асновай і для іншых пагадненняў<ref>{{кніга|аўтар= Вішнеўскі А. Ф., [[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо Я. А.]]|загаловак= Гісторыя дзяржавы і права Беларусі ў дакументах і матэрыялах|месца=Мн.|выдавецтва= Акадэмія МУС Рэспублікі Беларусь|год=2003|старонкі=17—18|старонак=320|isbn=985-427-192-7}}</ref>. Раней у гістарычнай літаратуры мыта (myto) нярэдка атаясамлялі са знешнегандлёвым зборам — цло (theloneum, cło). І польскія і ўкраінскія слоўнікі і энцыклапедыі даюць падобныя азначэнні гэтым паняццям. Цлом называлі збор, які спаганяўся на межах дзяржавы ў спецыяльных месцах (каморы цэльныя) чыноўнікамі (мытнікі, цэльнікі) з тавараў экспарту/імпарту на карысць [[Вялікія князі літоўскія|вялікага князя літоўскага]], а мытам — пошліны, якія служылі кампенсацыяй за эксплуатацыю камунікацыйных збудаванняў (мастоў, бродаў, пераездаў)<ref>Słownik języka polskiego / J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedżwiedzkiego. — Warszawa, 1902. — T. II. H-M. — S. 1089; Brückner A. Encyclopedia staropolska. W 2 T. — Warszawa: TrzASkI, 1939. — T. A-M. — S. 179, 955; Gloger Z. Słownik rzeczy starożytnych. — Kraków, 1896. — S. 59-60; Gloger Z. Encyclopedia staropolska ilustrowana. Wiedza powszechna. W 4 T. — Warszawa, 1996. — T 1. — S. 248—249; Горбачевский Н. И. Словарь древнего актового языка. — Вильно, 1874. — С. 224—225, 360; Енциклопедія українознавства. — Париж — Нью-йорк, 1962. — Т. 4. Словник староукраїнської мови XIV—XV ст. — К., 1977. — Т. 1. А-М. — С. 626</ref>. У сучаснай беларускай мове захаваліся словы: мыта, [[мытня]], мытніца, мытнік. З гэтым паняццем звязаны назвы прытоку ракі [[Прыпяць]] — [[Мытва]], сёлаў у [[Лідскі раён|Лідскім]] і [[Полацкі раён|Полацкім]] раёнах, сёлаў Мытныця ў Украіне, [[Мытная плошча (Львоў)|Мытная плошча]] ва Львове і інш. Мытная служба Рэспублікі Беларусь называецца [[Дзяржаўны мытны камітэт Рэспублікі Беларусь]], украінская — Державна митна служба<ref>{{артыкул|аўтар=Чаеўская М. К.|загаловак=Спосабы тэрмінаўтварэння ў тэрміналогіі мытнай справы|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/233107?locale=en|выданне=Мова – Літаратура – Культура: матэрыялы VIII Міжнар. навук. канф., Мінск, 15–16 вер. 2016 г. У 2 ч.|месца=Мн.|выдавецтва=РІВШ|год=2016|нумар=1|старонкі=167—169|isbn=978-985-586-011-3|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225182949/https://elib.bsu.by/handle/123456789/233107?locale=en|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. У той час мытны збор ажыццяўляўся звычайным зборам грошай з прыезджых. Існавала два віды мытных пошлін: вадзяное мыта (спаганялася з лодак) і сухое мыта (пошліна з вазоў). Парожнія судны пошліны не плацілі. Калі хто-небудзь спрабаваў ухіліцца ад выплаты, то пры затрыманні плаціў падвойны штраф з кожнага воза ці судна. [[Мытня]]й кіраваў прызначаны княскі кіраўнік — [[цівун]] з памагатымі. Гандаль па тым часе была дастаткова ажыўленай. Напрыклад, праз Полацак вывозілі аўчыну, пушніну, воск, хмель. Увозілі мячы, сякеры, бурштын, вырабы з бронзы, срэбра, жалеза<ref>{{кніга|загаловак= Полоцкие грамоты XIII – начала XIV вв. Сост. А. Л. Хорошкевич|спасылка= http://adverbum.org/s-polgr1.htm?ysclid=la28i9vc1n313265901|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1977|том=1|старонак=228}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=[[Георгій Васілевіч Штыхаў|Штыхов Г. В.]]|загаловак= Города Полоцкой земли (IX—XIII)|месца=Мн.|выдавецтва=Наука и техника|год=1978|старонкі=118—122|старонак=160}}</ref>. == Мыта ў XIV—XV стагоддзях == [[Файл:Atlas Cosmographicae (Mercator). Вялікае Княства Літоўскае. 1595.jpg|thumb|злева|Карта Вялікага Княства Літоўскага, створаная [[Г. Меркатар]]ам. З кнігі «Atlas sive Cosmographicae Meditationes». Дуйсбург. 1595. Першая карта, якая паказвае Вялікае Княства Літоўскае асобна ад іншых краін Еўропы.]] [[Мыта]] (цло) у Вялікім Княстве Літоўскім — гэта пошліна, якая спаганялася казной ВКЛ з мясцовых купцоў за ўвоз і вываз тавараў за мяжу, а таксама з іншаземцаў за продаж тавараў на мясцовых рынках або за правоз па тэрыторыі дзяржавы. З утварэннем Вялікага Княства Літоўскага збор мыта пераходзіў ад удзельных князёў да вялікага князя літоўскага. Таможныя зборы з купцоў за перавозкі па тэрыторыі дзяржавы, увоз і вываз, а таксама за продаж розных тавараў на мясцовых рынках складалі значную долю казны. Мытную пошліну плацілі як мясцовыя купцы, так і замежныя «госці». І не толькі грашыма, але і некаторымі таварамі (тканіны, мяхі). У «Матэрыялах для геаграфіі і статыстыкі Расіі, сабраныя афіцэрамі Генеральнага Штаба» (1863) гаворыцца: «Каля таго ж часу (гаворка ідзе пра 1411 год) у Брэсце з’явіліся аўгустынскія манахі, якім былі аддадзены шырокія пляцы паміж Мухаўцом і Бугам для пабудовы, а на іх утрыманне вызначаны даходы з брэсцкай пошліны 4 капы шырокіх грошаў…». Гэта значыць, ужо ў 1411 годзе існавала брэсцкая таможня. [[Файл:Old Bierascie.jpg|міні|Меркаваны выгляд Берасця ў ХІІ—ХІІІ стагоддзях.]] Мытная дзейнасць адлюстравана ў дакументах дзяржаў, з якімі гандлявалі купцы ВКЛ, у прыватнасці ў справах {{нп3|Посольский приказ|Пасольскага|ru|}} прыказа, Рыжскай гандлёвай кнізе за 1280—1352 гады, у мытных рэестрах некаторых польскіх гарадоў. Захаваліся мытныя кнігі Брэста за 1583 і 1605 гады, Віцебска — за 1605, [[Гродна]] Гродна — за 1600, 1605, 1764, [[Магілёў|Магілёва]] — за 1612, 1708, Полацка 1708, [[Мінск]]а — за 1708. Яны дазваляюць меркаваць аб развіцці рамёстваў і гандлю ў гарадах ВКЛ, міжнародных гандлёвых шляхах, сувязях княства з Расіяй, Украінай, Прыбалтыкай<ref>{{артыкул|аўтар=[[Васіль Іванавіч Мялешка|Мелешко В. И.]]|загаловак=Таможенные книги как исторический источник|выданне= Весці АН БССР. Серыя грамадзянскіх навук|месца=Мн.|год=1959|нумар=4}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Мелешко В. И.|загаловак= Новые белорусские таможенные книги первой половины XVII в.|выданне=Историчесий архив|месца=М.|выдавецтва=Академия наук СССР|год=1960|нумар=4}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=[[Залман Юдавіч Капыскі|Копысский З. Ю.]]|загаловак=Мытные книги|выданне=Белорусская ССР|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1979|том=1|старонкі=423|старонак=768}}</ref>. Недахопам мытных кніг з’яўляецца адсутнасць вестак аб таварах, якія ўвозіліся і вывозіліся шляхтай і духавенствам. Згодна з прывілеем [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта I]], шляхта і духавенства Польшчы асвабаждалася ад пошлін, калі тавары везлі не на продаж, а для ўласных патрэб. З сярэдзіны XVI стагоддзя да 1764 года ад платы за вываз са сваіх маёнткаў тавараў (лес, лён, пянька, паташ і інш.) шляхта таксама вызвалялася. Толькі ў 1772 годзе, падчас [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|Першага падзелу Рэчы Паспалітай]], былі ўведзены тры пошліны, якія ахоплівалі ўсе сацыяльныя групы Рэчы Паспалітай: шляхецкае мыта, купецкае мыта і мыта ад солі. У мытных кнігах гэтыя пошліны фіксаваліся асобна<ref>{{кніга|аўтар= [[Сяргей Мікалаевіч Ходзін|Ходзін С. М.]]|загаловак= Крыніцы гісторыі Беларусі (спроба гісторыка-генетычнага і кампаратыўнага вывучэння)|спасылка= https://www.studmed.ru/hodzn-sm-kryncy-gstory-belarus-gstoryka-genetychnae-kamparatynae-vyvuchenne_a6ffb80502e.html?ysclid=la53sr261832233127|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=1999|старонак=193|isbn=985-445-155-0}}</ref>. Для найбольш эканамічна развітых рэгіёнаў улады маглі адмяніць мытныя зборы. Вялікакняскі прывілей (1432) брата [[Вітаўт]]а [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] гарантаваў жыхарам [[Вільнюс|Вільні]] права свабоднага гандлю. А [[Казімір IV Ягелончык]], даючы віленскім мяшчанам права не плаціць мытных пошлін на ўсёй тэрыторыі дзяржавы, у 1440 годзе спасылаўся на векавыя звычаі, устаноўленыя яшчэ пры [[Альгерд]]е<ref>{{кніга|загаловак= Помнікі права Беларусі XIV―XVI стст.: агульназемскія прывілеі і акты дзяржаўных уній: крыніцазнаўчы дапаможнік|месца=Мн.|выдавецтва=БелНДІДАС|год=2015|старонкі=34—39|старонак=384}}</ref>. Нягледзячы на [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1492—1494)|руска-літоўскую вайну 1487—1494 гг.]], купцы не пераставалі ездзіць, але скардзіліся на павышэнне пошлін, якія адвольна ўводзіліся мясцовымі ўладамі ВКЛ («смаленскі мыт», «прамытіліся есте менскія мыта»). Даходзіла да таго, што купцоў «садзілі ў калодкі». За вызваленне патрабавалі выкуп. Бывалі выпадкі канфіскацыі тавару, у асноўным гэта — футра, воск, зброя і даспехі. Вядомы выпадак з маскоўскім купцом Івашкам Пярфуравым, які ехаў у 1492 годзе з Царграда праз ВКЛ і памер у [[Крэва]]. Мясцовыя ўлады забралі ягоны тавар і не хацелі аддаваць сваякам. Скаргі дайшлі да караля. Мясцовыя ўлады апраўдваліся: каб не плаціць мыта, купцы ездзяць «новымі шляхамі», таму іх адлоўліваюць і штрафуюць (прамыты). З часам прамытам стала называцца кантрабанда, а прамытнікамі — кантрабандысты<ref>{{кніга|загаловак= Сборник Императорского Русского исторического общества|месца=СПб.|год=1882|том=35|старонкі=35, 44—46}}</ref>. Каб пазбегнуць пошлін, купцы часам спрабавалі спыняцца ў гарадскіх жыхароў. Таму ў 1567 годзе [[Жыгімонт ІІ Аўгуст]] загадаў усім мяшчанам ВКЛ пад пагрозай штрафу ў 500 кап грошаў не ўпускаць прыезджых купцоў, якія «тавары свае развязваючы, з возаў выкладваюць і ўтойваюць»<ref>Грамоты Великихъ князей Литовських с 1390 по 1569 годы / [под ред. В. Антоновича и К. Козловского]. — К., 1868. — № 48</ref>. [[File:Mahiloŭ, Čarnihaŭskaja brama. Магілёў, Чарнігаўская брама (1901-40).jpg|міні|Чарнігаўская брама ў Магілёве.]] Многія гарады ВКЛ мелі так званае «права склада», у адпаведнасці з якім іншаземныя купцы, якія не змаглі па нейкіх прычынах прадаць свае тавары ў канкрэтным горадзе, маглі везці іх далей толькі пасля вызначанага прывілеем тэрміну захоўвання, — да шасці месяцаў. Парушэнне каралася канфіскацыяй тавару. Такое права складзіравання было дадзена Гродна, Брэсту, Віцебску, Полацку і некаторым іншым гарадам (у першую чаргу размова ідзе аб прыгранічных гарадах). У прывілеі Магілёву склады называліся «каморамі для складання прамоў і тавараў». Сутнасць права заключалася ў тым, што іншаземныя купцы пакідалі свае тавары на складах, а далейшае перамяшчэнне тавараў па тэрыторыі ВКЛ праводзілася мясцовымі купцамі, якія як бы выступалі пасярэднікамі паміж іншаземнымі купцамі і пакупніком-адрасатам. Напрыклад, гэта прапісана ў прывілеях 1498 і 1580 годоў: «…вольна будзе таварамі і куплямі ўсякімі як у Полацку, так і ва ўсім панстве нашым… купчыці і гандляваць ніякага мыта гандлёвага не плацячы»<ref>{{артыкул|аўтар=Мисаревич Н. В.|загаловак=Правовой статус купцов в Великом княжестве Литовском (на примере городов с магдебургским правом)|спасылка= https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:AwYToVptFjoJ:https://www.wse.edu.pl/~/media/files/wydawnictwo/equlibrium_1_2_2021.pdf&cd=2&hl=ru&ct=clnk&gl=ru#70|выданне= Equilibrium — Zeszyty Naukowe WSE|месца= Białystok|год=2021|нумар=1-2 (8-9)|старонкі=70—73}}</ref>. == Мытная сістэма ў XVI стагоддзі == [[File:GDL-1586.jpg|200px|thumb|Вялікае Княства Літоўскае ў 1586 г.]] Калі ў канцы XV стагоддзя ў ВКЛ налічвалася 83 гарады, то ўжо ў канцы XVI было 530, а без украінскіх і падляшскіх земляў, якія адышлі да Польшчы, — 380. Найбольш буйныя гарады гэтага перыяду — Брэст, Віцебск, Гродна, Мінск, [[Навагрудак]], Полацк. У XV стагоддзі гандлёва-рамеснымі цэнтрамі станавіліся і селішчы, раней былыя крэпасцямі: [[Ліда]], [[Орша]] і інш<ref>{{кніга|загаловак=Города, местечки и замки Великого Княжества Литовского. Энциклопедия|спасылка= https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=12819&lang=PL|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2009|старонкі=9|старонак=312|isbn=978-985-11-0432-7}}</ref>. У XVI стагоддзі рамесная вытворчасць, якая развіваецца, спрыяла росту тавараабароту. Праз ВКЛ праходзілі гандлёвыя шляхі з Польшчы, [[Ганза|ганзейскіх гарадоў]], Крыма і т. д. Знешні гандаль вёўся купцамі і багатай шляхтай, якая са сваіх маёнткаў адпраўляла тавары да балтыйскіх партоў і далей у краіны Заходняй Еўропы. Гандлёвыя шляхі праходзілі праз [[Беларускае Падняпроўе]] (уключаючы [[Барысаў]], Оршу, [[Мсціслаў]], [[Бабруйск]], [[Рэчыца|Рэчыцу]]). Шэраг гандлёвых шляхоў ішоў з Усходу на Захад праз Смаленск, Полацк. Для зручнасці вядзення гандлю ў многіх гарадах ВКЛ размяшчаліся спецыяльныя двары, дзе жылі замежныя купцы: рускія, немцы, палякі і інш<ref>{{артыкул|аўтар= Mieleszko W.|загаловак= Handel i stosunki handlowe Białorusi Wschodniej z miastami nadbałtyckimi w końcu XVII i w XVIII wieku|выданне= Zapiski historyczne|месца= Toruń|выдавецтва= Państwowe Wydawnictwo Naukowe|год=1968|нумар=33}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Спиридонов М. Ф.]]|загаловак= Закрепощение крестьянства Беларуси (XV–XVI вв.)|месца=Мн.|выдавецтва=Навука і тэхніка|год=1993|старонкі=60—101|старонак=223}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Рудяк А. В.|загаловак=Влияние таможенного дела на экспорт и импорт движения товаров в Великом княжестве Литовском в конце XV—XVI вв.|спасылка= https://www.openrepository.ru/article?id=528393|выданне= Месца и роль Беларуси в историческом и геополитическом процессах. Материалы XII Междунар. науч. конф. студентов, магистрантов, аспирантов и молодых ученых, Гомель, 16–17 мая 2019 г.|месца=Гомель|год=2019|старонкі=35—37}}</ref>. Пры вялікім князю Аляксандру Ягелончыку ў 1492—1506 гадах створаны мытныя акругі (мыты). У XVI стагоддзі іх было 11: валынскі з галоўнымі каморамі ў [[Луцк]]у і ва [[Уладзімір (горад, Украіна)|Уладзіміру-Валынскім]], віленскі з каморамі ў Вільні і Мінску, віцебскі, дзісненскі, кіеўскі, ковенскі, магілёўскі, наваградскі, падляшскі з каморамі ў Брэсце і [[Бельск Падляскі|Бельску]], полацкі і смаленскі мыты. Цэнтрамі былі буйныя рэгіянальныя мытні — галоўныя мытныя каморы, якіх часам налічвалася некалькі. Ім падпарадкоўваліся мытныя каморы і іх падраздзяленні — [[прыкаморкі]]. У мястэчках і сёлах знаходзіліся пасты мытнай варты. Каморы і прыкаморкі былі ў [[Ашмяны|Ашмянах]], Бабруйску, Віцебску, [[Крычаў|Крычаве]], [[Мазыр]]ы, Навагрудку, [[Радашковічы|Радашковічах]], Рэчыцы, [[Вінніца|Вінніце]], [[Жытомір|Жітоміры]], [[Дубна (Украіна)|Дубне]] і інш. З 1643 года каморы працуюць у [[Бар (Украіна)|Бары]], [[Лоеў|Лоеве]], [[Нежын]]е, [[Чарнігаў|Чарнігаве]], [[Чарнобыль|Чарнобылі]]<ref>{{артыкул|аўтар=Мыслыка Г.|загаловак=Мытня|выданне=Беларуская энцыклапедыя ў 18 тт.|месца=Мн.|выдавецтва=Бел Эн|год=2000|том=11|старонкі=53|старонак=560|isbn=985-11-0188-5}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Грушевський О. С.|загаловак= Митні комори|спасылка= https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:E7G7Dge5D4EJ:https://chtyvo.org.ua/authors/Hrushevskyi_Oleksandr/Mytni_Kamory.pdf&cd=1&hl=ru&ct=clnk&gl=ru|выданне= Україна|месца=К.|год=1918|том=1-2|старонкі=21—31}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Мялешка В.|загаловак=Камора|выданне=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1997|том=4|старонкі=53|старонак=432|isbn=985-11-0041-2}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Берковський В. Г.|загаловак=Митна комора|спасылка=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:wc-giPEWllAJ:resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe%3FZ21ID%3D%26I21DBN%3DEIU%26P21DBN%3DEIU1%26S21STN%3D1%26S21REF%3D10%26S21FMT%3Deiu_all%26C21COM%3DS%26S21CNR%3D20%26S21P01%3D0%26S21P02%3D0%26S21P03%3DTRN%3D%26S21COLORTERMS%3D0%26S21STR%3DMytna_komora&cd=1&hl=ru&ct=clnk&gl=ru|выданне= Енциклопедія історії України|месца=К.|выдавецтва= НАН України. Інститут історії України. Наукова думка|год=2009|том=6|старонак=790}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Берковський В.|загаловак= Типологія і структура митної системи Волині в кінці XV – першій половині XVII ст.|выданне= Вісник Академії митної служби України|месца=К.|год=2006|нумар=1(29)}}</ref>. [[File:Metryka litewska.jpg|thumb|Літоўская метрыка 1511—1518 гг.]] Збор з солі і воску з пачатку XVI стагоддзя адбываўся ў асаблівых месцах — саляных і васковых каморах. Каморы знаходзіліся толькі ў вялікакняскіх гарадах, а прыкаморкі ў прыватнаўласніцкіх маёнтках. У Статутнай грамаце вялікага князя Жыгімонта [[Кіеўскае княства|Кіеўскай зямлі]] ад 8 снежня 1507 года гаворыцца: «…А мыта новыя так устаўляем: дзе б даўно не бывалі за продкаў нашых, за вялікага князя Вітаўта і за Жыкгімонта і перш за за бацькі нашага і за брата нашага караля яго літасці, тут і цяпер не патрэбы ваяводам нашым мыт новых уставлять, ніжлі старыя вечныя мыты маюць лаянкі па-даўнейшаму: бо мы даўніны не рушаем, а навіны не ўводзім, хочам усё па тым меці, як будзем было за вялікага князя Вітаўта і за Жыкгімонта»<ref>{{кніга|аўтар=Владимирский-Буданов М. Ф.|загаловак=Хрестоматия по истории русского права|спасылка=https://runivers.ru/lib/book8150/460283/|месца=Киев|выдавецтва=Тип. С. В. Кульженко|год=1887|старонкі=60—61|старонак=248|archive-date=25 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225191053/https://runivers.ru/lib/book8150/460283/}}</ref>. Першыя дакументальна пацверджаныя звесткі аб мыце гарадзенскім адносяцца да 1480-х гадоў. У ліпені 1486 года вялікі князь [[Казімір IV Ягелончык|Казімір IV]] Казімір паведамляў гарадзенскага намесніка аб аддачы на водкуп маставога гарадзенскага мыта і патрабаваў сачыць каб перавоз тавару ажыццяўляўся толькі па гэтым мосце. Мост знаходзіўся пад адхонам [[Ніжні замак (Гродна)|Ніжняга замка (Акольнага горада)]]. Захавалася гродзенская мытная кніга за 1600 год, — «Рэестр мыта старога каморы мытнай за вытворчасцю Стэфана Ільковіча» на 123 лістах у скураной вокладцы. «Якуб Пратасевіч заявіў жалеза 18, даў мыта 215 грошаў… Ілля Шмайловіч, габрэй гродзенскі, заявіў у Вільні мёд 10, даў мыта 1 кап…. Абрам, габрэй гродзенскі накіраваў у Коўна на двух вазах мыла, мыта 5 грошаў… Ян Пшавобскі прывез у Гродна тры вазы жалеза, мыта 30 грошаў…»<ref>{{кніга|аўтар=Саяпин В. Ю.|загаловак=Пять веков Гродненской таможенной службы|месца=Гродно|выдавецтва=ГОУПП «Гродненская типография»|год=2003|старонак=400}}</ref>. З пачатку XVI стагоддзя соль і воск падвяргаюцца асабліваму падаткаабкладанню, за іх правоз плацяць васкоўнічае і салянічае. Саляныя і васковыя каморы размяшчалі па тым жа прынцыпе, што і мытныя, каб ахапіць, па магчымасці, усю сетку гандлёвых шляхоў. З 1520-х гадоў яны здаюцца ў арэнду. Салянымі каморамі называліся не толькі мытні, але і склады солі, прызначаныя для гандлёвага абароту<ref>{{артыкул|аўтар=Акулич А. Н.|загаловак=Законодательное регулирование таможенных отношений в Великом княжестве Литовском|выданне= Беларусь и славянский мир в интеллектуальном контексте времени: сборник материалов науч.-практ. конф., Брест, 14 марта 2019 г.|месца=Брест|выдавецтва= Брест. гос. ун-т имени А.С. Пушкина|год=2019|старонак=249|isbn=978-985-555-684-9}}</ref>. Для таго, каб гандляры не абышлі мытні па малых рэках, мыту з купцоў, якія ішлі або вярталіся з Рыгі, збіралі на Дзвіне і ў мястэчках: [[Друя|Друе]], [[Сар’я|Сар’е]], [[Дзісна|Дзісне]]. У XVI стагоддзі Друя была галоўным прыкаморкам для тавара, які ўвозіўся ў ВКЛ. Напрыклад, у 1552 годзе там бралася пошліна з кожнага струга грашыма (4 грошы з бочкі селядцоў «на караля», 10 грошаў са струга «на ваяводу полацкага») або натурай, — па два селядцы «на ваяводу полацкага», ці часткай тавару: соллю, шкурамі, кавалкаў воску і інш. З уваходжаннем Інфлянты ў склад Рэчы Паспалітай, [[Даўгаўпілс|Дынанбург]] ў 1682 годзе перахапіў статус галоўнага мытнага пункта на выхадзе з [[Лівонія|Лівоніі]] ў ВКЛ<ref>{{артыкул|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Якубаў|Якубаў В. У.]]|загаловак=Дзвінскі гандль і яго падаткаабкладанне ў пачатку XVII стагоддзя|спасылка= https://elib.psu.by/handle/123456789/17773?locale=ru|выданне=Вестник Полоцкого гос. университета. Гуманитарные науки. Исторические науки|месца=Полоцк|год=2016|нумар=9}}</ref>. У ВКЛ мелася вялікая колькасць разнавіднасцяў мыта, якія перайшлі з ранняга сярэднявечча: старое-звычайнае, новапавышанае, скопнае (за шкуры), раўнамернае (за абмер тавару), цяжэйшае, вазовае, маставое, васкоўнічае, салянае, рыбнае, перавознае, дарожнае, балотнае, аргішавае (караваннае), банарт (памежнае), грэбельное; розныя мясцовыя — наваградскае, мінскае, берасцейскае, гродзенскае, бельскае і інш. Кіраваліся мытныя акругі двума спосабамі: 1) загадванне мытнымі зборамі праз давераных асоб, якія атрымлівалі за службу фіксаваную плату, г.зн. «да дакладнай рукі»; 2) арэнда мытных збораў на пэўных умовах. Найбольш распаўсюджанай была аддача мытных збораў на водкуп. Такая сістэма існавала і да ўтварэння акруг. Напрыклад, у 1449 годзе дараваў «Казімір, Божай ласкай кароль польскі, вялікі князь літоўскі, рускі і жамойцкі і іншых… берасцейскае мыта Бэнку Шаневічу вечна, на кожны год па трыста кап грошаў. А калі мыта палепшыцца, яму падвышаць; а пад ім нікому не падкупляць». Гэта значыць, арандатар выплачваў у казну пэўную суму, астатняе пакідаў сабе. У 1487 годзе Казімір IV апавяшчаў свайго берасцейскага намесніка аб аддачы на водкуп мытаў: «Прадалі есьмо мыта Берасцейскае і Дарагічанскае і Бельскае і Гродзенскае на тры гады за тры тысячы кап грошай і за трыста кап грошай, на год па тысячы капаў і па сто капаў» . У пачатку XVI стагоддзя берасцейскі збор вырас да 1100 кап грошаў у год<ref>{{артыкул|аўтар=Саяпин В.|загаловак=«Берестейское мыто вечно…»|выданне=Таможня ВЭД: ежемесячный производственно-практический журнал|месца=Мн.|выдавецтва=Государственный таможенный комитет Республики Беларусь|год=2009|нумар=8|старонкі=42—43}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= [[Тодар Іванавіч Забела|Забела Т. І.]]|загаловак= Места Бярэсцейскае ў XVI сталецці (соцыяльна—экономічны нарыс)|выданне= Запіскі аддзелу гуманітарных навук|месца=Мн.|выдавецтва=Інбелкульт|год=1929|том=8|старонак=95}}</ref>. [[File:Mikałaj Sapieha. Мікалай Сапега (1709).jpg|thumb|Мікалай Сапега (1709).]] У 1556—1559 гг. арэндная плата магілёўскай каморы з прыкаморкамі складала тысячу [[Капа (лікавая адзінка)|кап]] грошаў літоўскіх у год, звыш таго мяхамі на 40 кап грошаў літоўскіх. У 1583 годзе яна ўзрасла да дзвюх тысяч кап грошаў. Арандатарамі магілёўскай каморы ў канцы XVI—першай палове XVII стагоддзя былі [[Алелькавічы|слуцкія князі]], [[Мікалай Паўлавіч Сапега|Мікалай Сапега]], віленскі купец Севасцьян Міхновіч. У 1579 годзе магілёўскую «камору» арандаваў брэсцкі ліхвяр Айзік Якубовіч, у 1643 — аршанскі Ісай Нахімовіч. Магілёўская камора здавалася разам з [[Беларуская карчма|кармамі]], васкабойняй, вагавым і іншымі гандлёвымі зборамі, якія спаганяліся ў горадзе<ref>{{кніга|аўтар= Мелешко В. И.|загаловак= Могилев в XVI—середине XVII в.|спасылка=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:Y-N0bt52NLoJ:samlib.ru/s/sredin_n_e/meleshko.shtml&cd=4&hl=ru&ct=clnk&gl=ru|месца=Мн.|выдавецтва=Наука и техника|год=1988|старонак=264|isbn=5-343-00207-2}}</ref>. [[Файл:Куфар у Лідскім гісторыка-культурным музеі 01.JPG|thumb|left|Куфар у [[Лідскі гісторыка-мастацкі музей|Лідскім гісторыка-мастацкім музеі.]]]] Мытнікі-адкупшчыкі звычайна кіравалі галаўной каморой. У кожнай мытні знаходзіліся ў штаце асаблівыя даведцы (паборцы) і пісары мытныя, якія прызначаюцца самімі мытнікамі. Непасрэдна аглядалі тавар і збіралі пошліны — «рабілі пабор» асаблівыя слугі — «даведцы паборавыя». У каморы было не менш за 10 чалавек. У кожнай мытні мелася [[пячатка]] — «сігнет». З XV стагоддзя ў кожнай каморы і прыкаморцы мелася «мытная скрынка» — [[куфар]] для сабраных грошай. Штогод вялікаму князю падавалася справаздача — «лічба». Стандартная працэдура тагачаснага мытнага афармлення (шацунка) выглядала так. Купец з таварам з’яўляўся ў мытную камору, або пасля накіраванага ім звароту да яго прыходзілі на гасціны двор паборцы. Яны «хілілі» (аглядалі) тавар і «давалі цэхі» (ставілі пячаткі). Пасля ўплаты мыта купец атрымліваў квітанцыю аб аплаце, якую павінен быў прад’яўляць на кожнай мытні<ref name="ReferenceA">{{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2|старонкі=327|артыкул=Мытная справа|аўтар=Астрога В.}}</ref>. Дзяржаўны знешнегандлёвы збор — галаўное (генеральнае), спаганялі не толькі на памежных таможнях, але і змешчаных усярэдзіне княства. Напрыклад, іншаземныя купцы, якія вязлі тавары ў Літву на вазах або камягах праз луцкую мытню, аплачвалі цло не ў Луцку, а ў [[Гарадок|Гарадку]] або ў [[Пінск]]у<ref>{{кніга|аўтар=[[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Доўнар-Запольскі М. В.]]|загаловак= Дзяржаўная гаспадарка Велікага княства Літоўскага пры Ягелонах|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=2009|старонкі=542|старонак=759}}</ref>. Сярод праязных пошлін вылучаюць маставое, грэбельное, перавознае. Іх збіралі ў залежнасці ад колькасці транспартных сродкаў і запрэжаных у іх коней ці жывёлы. У 1554 годзе шляхта прасіла вялікага князя вызваліць яе ад выплаты маставога і грэбяльнага пры транспарціроўцы лясных тавараў і збожжа, на што князь пагадзіўся. Працэдура верыфікацыі прыналежнасці тавару на мытні была такой: кармнік або даручанец прысягаў на словах, што тавар зроблены на продаж у гаспадарцы або набыты для асабістай патрэбы таго ці іншага шляхетнага чалавека, або паказваў пісьмовае пасведчанне ранейшай выплаты пошліны<ref>{{артыкул|аўтар=Акулич А. Н.|загаловак=Законодательное регулирование таможенных отношений в Великом княжестве Литовском|выданне= Беларусь и славянский мир в интеллектуальном контексте времени: Сборник материалов науч.-практ. конф., Брест, 14 марта 2019 г.|месца=Брест|выдавецтва= Брест. гос. ун-т имени А.С. Пушкина|год=2019|старонак=249|isbn=978-985-555-684-9}}</ref>. У 1442 годзе вялікі князь Казімір Ягелончык памёр, пакінуўшы сыну Аляксандру даўгі, у асноўным яўрэйскія. У 1495 годзе выйшаў указ, паводле якога яўрэі з Вялікага Княства Літоўскага выганяліся. Але хутка спатрэбіліся грошы для вайны з Масквой, і яўрэям дазволілі вярнуцца. Жыгімонт I у 1507 і 1514 пацвердзіў прывілеі яўрэяў. Часта яўрэі аб’ядноўваліся ў групы па 3-7 чалавек і арандавалі таможні на 2-3 гады. Напрыклад, у 1486 годзе кіеўскія і тракскія яўрэі атрымалі ў арэнду кіеўскія, вышгародскія і жытомірскія мытні на тры гады, а таксама мытні і карчмы [[пуціўль]]скія. У 1494 годзе брэсцкія яўрэі арандавалі берасцейскую, [[драгічын]]скую, гродзенскую і бельскую мытні на тры гады<ref>{{артыкул|аўтар= Жеребцова Л. Ю.|загаловак= Роль евреев-мытников в экономической системе Великого княжества Литовского в конце XV–середине XVI века|выданне= History and Culture of Baltic Region: Lithuania and Poland. Social History, Cultural Science|месца= Klaipeda|год=2007|старонкі=9—23}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Ващук Д., Жеребцова Л.|загаловак= Митні привілеї як джерело до вивчення правового становища євреїв-митників на території Великого князівства литовського (кінець XV – середина XVI ст.)|выданне= Проблеми історії країн центральної та східної Європи. Зб.наук.праць|месца= Кам’янець-Подільський|год=2011|нумар=2|старонкі=59—66}}</ref>. З 86 грамат на арэнду мытных збораў па ўсёй тэрыторыі ВКЛ з канца XV да 1569 года 31 дагавор быў заключаны з хрысціянамі, 55 — з яўрэямі. Вялікія князі ахвотна аддавалі мыта яўрэям, якія, дзякуючы сваім капіталам, уносілі некаторую суму грошай наперад. Выступленні ў сеймах шляхты і заможнага мяшчанства скончыліся выдаленнем яўрэяў з мытаў і перамяшчэннем прадстаўнікоў яўрэйскіх фінансавых колаў у 1530—1540-х гадах на [[Падолле]], і ў [[Галічына|Галічіну]], а з 1569 года — на Валынь, Кіеўшчыну і [[Брацлаўшчына|Брацлаўшчыну]]. Яўрэям арэнда мытен была забаронена. Зноў яны выступаюць як арандатары толькі ў 1560-х гг<ref>{{артыкул|аўтар= Дячок О. О.|загаловак= Митні відносини на українських землях в документах Литовської метрики|выданне= Історіографічні та джерелознавчі проблеми історії України|месца = Дніпропетровськ|выдавецтва=РВВ ДНУ|год=2004|старонкі=154—171}}</ref>. [[Абрам Езафовіч|Абрахам Езафовіч]] арандаваў некалькі буйных каморэн, і настолькі атрымаў поспех у зборы пошлін, стаўшы асноўным вялікакняскім крэдыторам, што Жыгімонт I у 1507 годудаў яму шляхецкі тытул з [[Ляліва (герб)|гербам Ляліва]], затвердзіў яго старастай смаленскім, войтам менскім і берасцейскім. У падзяку Езафовіч падарыў каралеўскаму манетнаму двару тысячу грыўняў срэбрам. У канцы 1509 года кароль прызначыў яго [[Падскарбі вялікі літоўскі|подскарбіем земскім]], гэта значыць практычна міністрам фінансаў<ref>{{артыкул|аўтар=Грузицкий Ю.|загаловак=Подскарбий земский, или казначей ВКЛ|спасылка=https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/a5c49cc54b9547da.html|выданне=Финансы. Учёт. Аудит|месца=Мн.|выдавецтва=Министерство финансов РБ|год=2014|нумар=2|archive-date=25 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225183003/https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/a5c49cc54b9547da.html}}</ref>. Дзякуючы раздзяленню вялікакняскіх і асабістых даходаў вялікага князя, замене натуральных плацяжоў грашовымі, перадачы судовых даходаў у вядзенне вялікага князя, упарадкаванню манетнай справы, замене сістэмы водкупаў сістэмай кіравання праз давераных асоб, — Езафовіч значна павялічыў даходы. На працягу 1520-х гг. ён разам з таварышамі арандавалі мытні амаль па ўсёй тэрыторыі ВКЛ, акрамя ковенскай і віленскай акруг, — мыта гарадзенскай акругі ў 1523, 1529, 1531 гадах; у Мінску — 1525 і 1532 гады; у Полацку — 1530, 1531 гады; на Валыні —1531 год<ref>{{кніга|аўтар= [[Юзаф Вольф|Wolff J.]]|загаловак= Żyd ministrem króla Zygmunta. Szkic historyczny|месца= Kraków|выдавецтва= DRUK ARK I W Ł . L. AKCZYCA I SPÓŁKI|год=1885|старонак=56}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Pociecha W.|загаловак= Abraham i Michał Ezofowicze (działacze gospodarczy XVI w.)|спасылка= http://ornatowski.com/lib/zydministrem.htm|месца= Kraków|выдавецтва= Herbst|год= 1947|старонак= 460|archive-url= https://web.archive.org/web/20160405052938/http://ornatowski.com/lib/zydministrem.htm|archive-date= 5 красавіка 2016}}</ref>. Пасля яго смерці справу брата працягнуў Міхель Езафавіч, якому кароль таксама завітаў шляхецтва. Прычым, Міхель ад іудзейскай веры не адрокся, і быў у дадатак старшыной (абер-рабінам) усіх яўрэяў Вялікага Княства Літоўскага. Па матывах гісторыі сям’і Езафавічаў [[Эліза Ажэшка]] напісала раман «Меір Езафовіч», а польская кінастудыя «Sfinks» паставіла па ім у 1911 годзе мастацкі фільм<ref>{{артыкул|аўтар= Šiaučiūnaitė J.|загаловак= Michelis Jezofovičius — žymus Lietuvos Didžiosios Kuni gaikštystės verslininkas (XV a. pab.— XVI a. pitmasis ttečdalis)|выданне= Lietuvos Metrikos studijos|месца= Vilnius|год=1998|старонкі=99—123}}</ref>. [[File:Polish Jews 1765.png||thumb|left|Жыды ВКЛ. 1765.]] «Прывілегіраванае» становішча габрэяў-мытнікаў у параўнанні з мытнікамі іншых нацыянальнасцяў абумоўлівалася не этнічным паходжаннем, а важнасцю займанай імі пасады. Мытныя прывілеі па пытаннях арэнды яўрэям-мытнікам сведчаць, што апошнія мелі такі ж юрыдычны статус, што і мытнікі іншых нацыянальнасцей; у прыватнасці, судовы імунітэт перад мясцовымі ўладамі, і падлягалі суду толькі вялікага князя (з 1550-х гг. і падскарбія земскага). Гэта значыць, усе мытнікі, незалежна ад іх этнічнага паходжання, былі асаблівай катэгорыяй дзяржаўных служачых, якія ў сілу важнасці сваёй пасады не падлягалі юрысдыкцыі мясцовых улад, а толькі вярхоўнай<ref>{{артыкул|аўтар= Ващук Д., Жеребцова Л.|загаловак= Митні привілеї як джерело до вивчення правового становища євреїв-митників на території Великого князівства литовського (кінець XV – середи-XV – середина XVI ст.)|выданне= Проблеми історії країн центральної та східної Європи. Зб. наук. праць|месца= Кам’янець-Подільський|год=2011|нумар=2|старонкі=59—66}}</ref>. Пры Жыгімонце I (1506—1548) быў уведзены дадатковы збор для вывозімых за мяжу воску, мёда, рыбы, шкур, коней<ref>{{артыкул|аўтар=Грузицкий Ю.|загаловак=Роль таможни в формировании бюджета ВКЛ|спасылка=https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/bc3758df60f4bd9a.html|выданне=Финансы. Учёт. Аудит|месца=Мн.|выдавецтва=Министерство финансов РБ|год=2014|нумар=4|archive-date=26 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226013036/https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/bc3758df60f4bd9a.html}}</ref>. Прававое рэгуляванне мытнай справы знайшло адлюстраванне ў [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статутах Вялікага княства Літоўскага]] — зборы законаў феадальнага права, які дзейнічаў у XVI стагоддзі. [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1529]] мае толькі адзін «мытны» артыкул, — «Хто б новыя мыты ўстаўляў». «Таксама загадваем, каб абыякавы чалавек у панстве нашым Вялікім Князьстве Літоўскім не адважваўся новых мыт выдумляць ані ўстаўляць ні на дарогах, ані на месцах, ані на масцях, і на веслах, і на водах, ані на таргах у імёнах сваіх, акрамя якія былі з старадаўна ўстаўленыя, а мелі б на тое лісты продкаў нашых вялікіх князёў ці нашы….»<ref>{{артыкул|аўтар= Дячок О.|загаловак= Регулювання митних відносин в Першому Литовському Статуті та боротьба шляхти за митні пільги|выданне= Pirmasis Lietuvos Statutas: straipsni rinkinys|месца= Vilnius|выдавецтва= Vilniaus universiteto leidykla|год=2005|старонкі=208}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Жеребцова Л.|загаловак= Роль Первого Литовского Статута в истории институционализации таможенной организации на украинских землях Великого княжества Литовского|выданне= Pirmasis Lietuvos Statutas: straipsni rinkinys|месца= Vilnius|выдавецтва= Vilniaus universiteto leidykla|год=2005|старонкі=195}}</ref>. [[File:Statut-1588.jpg|thumb|Тытульны ліст Статута ВКЛ (1588).]] Больш грунтоўна мытная справа разгледжана ў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статуте 1588 года]]. Падзел Першы «Аб персоне нашай гаспадарскай», артыкул «Аб мандацех, у якіх прамовах маюць быць з канцылярыі нашай даваны», артыкул 29 «Пра мыты новыя, і пра вольнасць засаджэння мястэчак, і пра будоўлю мастоў або гробель у владаннях шляхецкіх», якая перайшла са Статута 1529 года і якая забараняла ўсталяванне новых мыт. У артыкуле 30 «Аб нябраце мыта ад шляхты і падвод іх» замацоўвалася вызваленне шляхты ад выплаты мытных пошлін. У параўнанні са Статутам 1566 года тут прыведзены тэкст прысягі шляхціча, які правозіць тавары са свайго маёнтка. У артыкуле 31 «Аб прачышчэнні рэк партовых» указваецца аб праве збору «партовага» мыта. У падзеле Трэцім «Аб хвалясцях шляхецкіх і аб размнажэнні Вялікага Княства Літоўскага» у артыкуле 48 «Аб вываджэнні прыпраў ваенных і вайскога жалеза да зямлі непрыяцельскае» забараняўся правоз у варожыя землі зброі і ваеннай маёмасці. Гэта каралася смяротным пакараннем і канфіскацыяй тавара і ўсёй маёмасці ў казну. У падзеле Чацвёртым «Аб судах і суддзях» у артыкуле 42 «Рокі завітыя ў якіх прамовах маюць быць складаныя ў суду земскага» усталёўваліся тэрміны разгляду мытных правапарушэнняў. У падзеле Сёмым «Аб запісах і продажах» у артыкуле 8 «Аб запісах людзей простых падобных і на арэнды дадзеных» усталёўваўся парадак арэнды мыта<ref>{{артыкул|аўтар=Мартюшевская Е. Н., Пименов Д. А.|загаловак=Сравнительный анализ таможенных вопросов в Статуте 1588 г.|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/24603?ysclid=laqizmqs5v324942283|выданне=Беларусь в современном мире: материалы X Международной конференции, посвященной 90-летию образования Белорусского государственного университета, 28 октября 2011 г.|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2011|старонкі=239—240|старонак=303|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225182951/https://elib.bsu.by/handle/123456789/24603?ysclid=laqizmqs5v324942283|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. З другой паловы 1530-х і да канца 1540-х гадоў вялікакняскімі мытнікамі кіравала [[Бона Сфорца]], жонка караля Жыгімонта I, маці Жыгімонта II Аўгуста. Падчас яе кіравання прыбыткі, якія атрымліваліся на мяжы, павялічыліся ў тры разы. Яна аддала кіраванне мытнямі дзяржаўным службоўцам, — спраўцам, правы і абавязкі якіх рэгламентаваліся. Такім чынам, мытні і збор пошлін перайшлі ад арандатараў да давернага кіравання. Польскі гісторык В. Пацэха лічыць, што Бона Сфорца мела намер цэнтралізаваць і уніфікаваць мытную адміністрацыю ВКЛ, пазбавіцца ад арандатараў-яўрэяў. Створаная Бонай Сфорца мытная сістэма пратрымалася да 1548 года, пасля яе ад’езду з Вялікага княства Літоўскага ўсё вярнулася назад на дзесяцігоддзі, — перадача мыта ў арэнду была адноўлена. Зноў мытныя каморы бралі ў арэнду яўрэі, пры арэнднай сістэме падскарбій земскі не датычыўся ўнутранага жыцця мытен. Пасля, у 1922 годзе, імем Боны Сфорцы была названа цэнтральная плошча мястэчка [[Моталь]]<ref>{{кніга|аўтар= Pociecha W.|загаловак= Królowa Bona (1494–1557). Czasy i ludzie odrodzenia|спасылка= https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/582677/edition/494382|месца= Poznań|выдавецтва= Czcionkami Drukarni Uniwersytetu Poznańskieg|год=1958|старонак=139}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Блануца А.|загаловак= Господарська політики королеви Бони у Великому князівстві Литовському (за матеріалами 32 книги записів литовської метрики)|выданне= Україна в центральносхідній Європі|месца=К.|год=2011|нумар=11|старонкі=191—206}}</ref>. [[File:Bona Sforza in 1517.jpg|thumb|Бона Сфорца (1517).]] У сакавіку 1569 года ў мытнай службе адбыліся змены, гэта было выклікана вяртаннем [[Падляшша]] і Валыні да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]] з наступным падпісаннем у ліпені 1569 года [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] і ўтварэннем Рэчы Паспалітай. У выніку аб’яднання была скасавана мытная мяжа, але неўзабаве адноўлена да 1765 года. Сістэма мыта ВКЛ і парадак кіравання захоўвалі аўтаномію да 1760-х гадоў<ref>{{артыкул|аўтар=Мартюшевская Е. Н.|загаловак=Особенности проведения административной реформы при организации таможенного дела на территории белорусского государства в средневековье|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/95787|выданне=Международные отношения: история, теория, практика : материалы IV науч.-практ. конф. молодых ученых фак. междунар. отношений БГУ, Минск, 4 февр. 2014 г.|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2014|старонак=216|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225182953/https://elib.bsu.by/handle/123456789/95787|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. Статут 1588 года даволі дэталёва рэгуляваў мытную сістэму. У той час усе гарады ВКЛ мелі мытныя ўстановы. Найбольш актыўна працавалі берасцейская, віленская, гарадзенская, ковенская, магілёўская і полацкая каморы і прыкаморкі. Толькі за 1605 год праз Бярэсце праехалі 573 купца з 370 гарадоў. Развівалася мытная служба і ў прыватнаўласніцкіх гарадах. Напрыклад, з XVI стагоддзя ўладальнік Слуцка мытныя зборы аддаваў у арэнду<ref name="ReferenceA"/>. [[ File:Poland and Lithuania in 1526.PNG|left|thumb|350px|Польшча і Літва перад Люблінскай уніяй у 1526.]] У 1558 годзе пачалася [[Лівонская вайна]], якая запатрабавала дадатковых грошай, таму вялікі князь падвышае тарыфную стаўку мыта на тавары, якія вывозяцца за мяжу. Узнікла новая ці «новапавышаная» мыта, дэкрэтаваная соймам 1561 года. Мытны збор 1566 года быў здадзены ў арэнду [[Гетман вялікі літоўскі|гетману вялікамі літоўскаму]] і адміністратару [[Лівонія|Лівоніі]] [[Ян Караль Хадкевіч|Яну Хадкевічу]] і былому падскарбію земскому літоўскаму [[Падканцлер літоўскі|падканцлеру літоўскаму]] [[Астафій Багданавіч Валовіч|Астафію Валовічу]] на год за 52000 кап грошаў. У чэрвені 1567 года кароль заключае з імі новую дамову арэнды на «паборы старыя і новыя» на тэрыторыі ВКЛ (акрамя полацкай мыты) на адзін год за 42000. Было паказана, што ад «заляжалых» тавараў сабралі новага мыта на суму 10000 кап грошаў<ref>{{кніга|аўтар= Доўнар-Запольскі М. В.|загаловак= Дзяржаўная гаспадарка Велікага княства Літоўскага пры Ягелонах|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=2009|старонак=759}}</ref>. У цэлым жа для перыяду сярэдзіны XVI стагоддзі характэрна неаднаразовае падвышэнне мытных пошлін. Прычым гэта датычылася пераважна вывозімых тавараў, а не імпарту. Пры вывазе меркавалася атрымаць грошы з купца, а ва ўвозе замежных тавараў была зацікаўлена шляхта. У выніку мыта на некаторыя лясныя тавары перавышала іх кошт. Пошліна на вываз хлеба ці жывёлы вагалася ад 20 да 50 %. Такім чынам шляхта, якая мела мытныя прывілеі, пазбаўлялася ад канкурэнцыі купецтва пры вывазе тавараў<ref>{{артыкул|аўтар= [[Сцяпан Фёдаравіч Сокал|Сокал С. Ф.]]|загаловак= Гістарычныя асаблівасці ўзнікнення і станаўлення прававога рэгулявання гаспадарчых адносін у Беларусі ў дасавецкі перыяд|выданне= Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. Навукова-практычны і інфармацыйна-метадычны часопіс|месца=Мн.|выдавецтва= Прыватная ўстанова адукацыі «БІП ― Інстытут правазнаўства»|год=2012|нумар=2|старонкі=4—13}}</ref>. У 1576 годзе сойм пастанавіў, што без згоды вялікага князя ВКЛ кароль Рэчы Паспалітай не можа ўстанаўліваць пошлін, а ў 1586 годзе прыняў рашэнне не перадаваць каралю палову мытных збораў у ВКЛ<ref>{{артыкул|аўтар=Жеребцова Л. Ю.|загаловак= Історія митної справи Великого князівства Литовського та Речі Посполитої на українських землях: методи дослідженни|выданне= Наукові записки|месца=К.|год=2004|том=27|старонкі=22—28}}</ref>. == Мытная сістэма ў XVII стагоддзі == [[File:Lithuania in the 17th century.png|thumb|Адміністратыўнае дзяленне Вялікага Княства Літоўскага на 1654 год.]] Згодна з мытнымі кнігамі першай паловы XVII стагоддзя, з усяго купецтва, якое займалася замежным гандлем, літвінаў было 80—85 % (ім належала да 90 % перавезеных тавараў), яўрэяў 9—10 %, палякаў, рускіх, шотаў (мабыць, шатландцаў), немцаў (пераважна з Вільні) 4-6 %<ref>{{артыкул|аўтар=Копысский З. Ю.|загаловак=Мытные книги|выданне=Белорусская ССР|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1979|том=1|старонкі=423|старонак=768}}</ref>. У першай палове XVII стагоддзя ў ВКЛ налічвалася каля 414 так званых «гарадоў» і мястэчак, у тым ліку 40 гарадоў з колькасцю насельніцтва больш за 5 тысяч жыхароў. Гарады дзяліліся на вольныя (каронныя) і прыватнаўласніцкія. Многія з іх, асабліва буйныя гандлёвыя, мелі мытні. Пасля стварэння Рэчы Паспалітай, у ВКЛ мыта і розныя зборы прызначаліся толькі на [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|соймах Вялікага княства Літоўскага]]. Замежныя купцы плацілі 4 % ад кошту тавара, а купцы Рэчы Паспалітай — 2 %. Шляхціцы нярэдка ўвозілі соль, мёд, хлеб, рыбу для продажу, заяўляючы іх як тавары для ўласнага спажывання. За гэта мыта не ўзмалася. Кароль [[Жыгімонт Ваза]] у 1632 годзе выдаў універсал, якім абавязаў усіх, хто ўвозіць тавары для продажу, плаціць мыта, а хто вывозіць не ўласнае, набытае зерне, плаціць цло (мыта, якое спаганяецца на мяжы). Аб мэце ўвозу тавара ў першым выпадку і яго паходжанні ў другім уласнік павінен быў прынесці прысягу<ref>{{кніга|аўтар=Тарарышкина Л. И., Острога В. А.|загаловак=Таможенные платежи: пособие|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/115506|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2014|старонкі=33|старонак=279|isbn=978-985-566-108-6|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225183021/https://elib.bsu.by/handle/123456789/115506|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. У 1643 годзе ў Польшчы ўведзена новая імпартная мыта — «індукта», 4 % ад кошту прывазнога тавару. Палова гэтай мыты ішла ў каралеўскую казну, другая палова ў дзяржаўную. Падобныя пошліны неўзабаве былі ўведзены і ў ВКЛ. У 1696 годзе ў Рэчы Паспалітай прынята пастанова аб забароне ў Вялікім Княстве Літоўскім пісаць дзяржаўныя дакументы на беларускай мове, што прывяло да замены старой тэрміналогіі на новую, польскую, і цяпер мыта называлася цло, а таможня — цэльней<ref>{{артыкул|аўтар= Manikowski A.|загаловак= Cło generalne|выданне= Encyklopedia gospodarcza Polski do 1945 roku|месца= Warszawa|год=1981|том=1|старонкі=105}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Filipczak-Kocur A.|загаловак= Skarb litewski za pierwszych dwu Wazόw: 1587–1648|месца= Wrocław|выдавецтва= Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego|год=1994|старонак=123}}</ref>. == Мытная сістэма ў XVIII стагоддзі == Для павелічэння паступленняў у казну неабходна было ўзмацніць кантроль дзяржавы над усімі магчымымі крыніцамі даходаў, сярод якіх важнае месца займалі даходы ад мытных пошлін. У сувязі з гэтым адной з прыярытэтных задач стала стварэнне мытнай службы ВКЛ як неад’емнага інстытуту ў сістэме дзяржаўнай выканаўчай улады. Рашэннем [[Канвакцыйны сойм 1764 года|Канвакцыйнага сойма 1764 года]] для паляпшэння кіраўніцтва фінансамі, павелічэння дзяржаўных даходаў, была створана [[Скарбавая камісія Вялікага Княства Літоўскага]] (Komisja Skarbowa Wielkiego Księstwa Litewskiego), якая падпарадкоўвалася сойму і дзейнічала праз бюро з 12 чалавек служачых. Старшынствавалі ў ёй па чарзе вялікі падскарбій літоўскі і надворны падскарбій літоўскі. У камісію ўваходзілі яшчэ два сенатары і сем камісараў-шляхцічаў, якіх выбіралі на сойме. За сваю службу яны атрымлівалі грашовы заробак з казны і не павінны былі прымаць ніякага іншага ўзнагароджання<ref>{{кніга|аўтар= [[Аляксандр Аляксандравіч Каваленя|Коваленя А. А.]] и др.|загаловак=История белорусской государственности: в 5 т. Белорусская государственность: от истоков до конца XVIII в.|месца=Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2018|том=1|старонкі=516—517|старонак=598|isbn=978-985-08-2388-5}}</ref>. Сфера дзейнасці Скарбавай камісіі была дастаткова шырокай: кантроль за фінансамі, збор пошлін, ажыццяўленне судовых функцый па фінансавых справах, прызначэнне і звальненне дзяржаўных служачых (афіцыялістаў), кантроль за гандлем і ў цэлым за эканомікай княства. Скарбавай камісіяй у 1765 годзе быў выпушчаны шэраг універсалаў, на аснове якіх рэабмежавалася мытная служба: «Аб каморах і мыце», «Аб генеральнай мыце і каморы», "Аб стварэнні прыкаморак, «Для ўсіх суперінтэндантаў і людзей купецкага стану»<ref>{{артыкул|аўтар=[[Ірына Фёдараўна Кітурка|Кітурка І. Ф.]]|загаловак=Архіў Скарбавай камісіі ВКЛ як аснаўны збор крыніц па вывученню мытнай справы ў ВКЛ у другой палове XVIII ст.|выданне= Романовские чтения-10, посвященные 80-летию со дня основания исторического факультета: сб. статей Международной научной конференции|месца=Могилёв|выдавецтва=МГУ им. А. А. Кулешова|год=2015|старонак=260|isbn=978-985-043-8}}</ref>. Ліквідаваліся ўсе прыватныя мытныя пункты і пошліны (мыта), скасоўвалася права арэнды і ўводзілася так званая галоўная, генеральная мыта, — пошліна, якую, у адпаведнасці са спецыяльнай інструкцыяй, павінны былі плаціць усё, «пачынаючы ад караля да апошняга жыхара і купца»: 8 % ад кошту тавара для айчынных купцоў і 12 % для чужаземных. Адначасова былі адменены ўнутраныя пошліны за правоз тавару. Ад выплаты новай пошліны вызваляліся толькі шляхецкія тавары, якія перавозіліся з аднаго ўладання ў другое ці на гандаль, а таксама тавары, якія вязлі з-за мяжы для ўласных патрэб. Для паўсюднага і дакладнага спагнання генеральнай мыты ўзнікла неабходнасць стварэння разгалінаванай сістэмы мытных пунктаў, значнага павелічэння колькасці служачых і рацыянальнай арганізацыі іх работы. У адпаведнасці з абазначанай структурай была дакладна акрэслена службовая іерархія службовых асоб мытных органаў. На чале рэпартыцый стаялі контррэгістратары, прызначаныя Скарбавай камісіяй ВКЛ. У іх абавязкі ўваходзіла агульнае кіраўніцтва сваёй мытнай акругай і выкананне кантрольных функцый. Яны неслі асабістую адказнасць за атрыманне прыбытку з курыруемай імі рэпартыцыі. У сваю чаргу контррэгістратары мелі права прапаноўваць на зацвярджэнне Скарбавай камісіі загадчыкаў мытных камор — суперінтэндантаў, а таксама мытных пісароў. Суперінтэнданты непасрэдна адказвалі за парадак у каморах і замацаваных за імі прыкаморках і вартавых, за агляд купцоў, за правільнае вядзенне мытных кніг і т. д. У іх непасрэдным падпарадкаванні знаходзіліся і іншыя службовыя асобы: пісары, обервартавыя, пешыя і конныя вартавыя. Таможны агляд праводзіўся непасрэдна ў каморах і падкаморках, там жа выпісваліся мытныя квітанцыі. Вартавыя-стражнікі павінны былі сачыць, каб купцы не аб’язджалі каморы таемнымі шляхамі, правяраць наяўнасць мытных квітанцый і пры іх адсутнасці накіроўваць купцоў у бліжэйшую камору ці прыкамарак. У 1767 годзе ў структуры мытнай службы ВКЛ з’яўляюцца памяшканні оберстражы, дзе оберстражнікі праводзілі дагляд купцоў з невялікай колькасцю тавару, не больш чым на 50 польскіх злотых. На этапе першапачатковага фармавання дзяржаўнай мытнай службы ВКЛ не існавала адзінага дакумента, які апісвае правы і абавязкі службовых асоб. Роля службовай інструкцыі выконвалі спецыяльныя дакументы пад назвай «Інструмент», якія выдавалися Скарбавай камісіяй канкрэтным асобам, якія назначаліся на пасаду. Гэтыя «Пункты» ўдакладнялі абавязкі загадчыка каморы ў дачыненні да мясцовасці. Напрыклад, у мэтах скарачэння кантрабанды патрабавалася прааналізаваць рацыянальнасць расстаноўкі сямі вартаўнікоў і чатырох варт, якія ўваходзілі ў склад гродзенскай таможні, і прадставіць высновы на разгляд Скарбавай камісіі. Суперінтэндант павінен быў жыць у галаўной каморы, кожны тыдзень атрымліваць справаздачы з камор, аналізаваць змешчаныя ў іх звесткі, і штомесяц складаць табліцу з указаннем сумы даходу і віду манет. Раз у месяц ён быў абавязаны абыходзіць каморы. Акрамя таго, у «Пунктах» вызначаўся парадак надгляду, правілы суправаджэння купцоў, якія ідуць транзітам. Больш падрабязна асноўныя абавязкі розных катэгорый мытных служачых змяшчаліся ў тэксце прысягі, якую яны павінны былі прынесці перад камісарамі Скарбавай камісіі пры уступленні на пасаду. У студзені 1768 года зацверджаны «Мытны статут». У ім падрабязна апісваліся не толькі абавязкі службовых асоб, але і тып мытных дамоў з пералікам усяго неабходнага абсталявання і мэблі (сталы і падстрэшкі для агляду, шалі, прэсы, розныя прылады для праверкі тавараў, пячаткі і т. п.). Упершыню асобна выдзелены спецыяльны пункт пад назвай «Субардынацыя мытных афіцыялістаў», які ўстанаўліваў вертыкальны вектар падпарадкаванасці службовых асобаў мытных органаў (зверху ўніз): контрконтррэгістрант—суперынтэндант—пісар—обберстражнік—стражнік. За сваю працу служачыя мытаў атрымлівалі жалаванне, якое выплачвалася штомесяц, яго велічыня залежала не толькі ад пасады, але і ад прапускной здольнасці мытных пунктаў. Спецыяльнай адукацыі для атрымання пасады ў мытні не патрабавалася, аднак для вядзення бухгалтарскага ўліку, правільнага афармлення накладных мытныя служачыя павінны былі ўмець чытаць, пісаць і рабіць разлікі<ref>{{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2|старонкі=571, 572|артыкул=Скарбавая камісія Вялікага Княства Літоўскага|аўтар=Анішчанка Я.}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Рэарганізацыя мытнай службы ВКЛ як прыклад фарміравання дзяржаўнай адміністрацыйнай сістэмы ў другой палове ХУІІІ ст.|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/10452|выданне= Известия Гомельского государственного университета имени Ф. Скорины|месца=Гомель|выдавецтва=ГГУ|год=2014|нумар=4}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Китурко И. Ф.|загаловак=Деятельность Скарбовой комиссии Великого княжества Литовского по созданию таможенной службы как пример модернизации государственной системы управления во второй половине XVIII в.|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/10457|выданне= Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė: tarp tradicijų ir naujovių XVIII am ž i aus studijos|месца= Vilnius|выдавецтва= Lietuvos istorijos institutas Kražių|год=2014|isbn=978-9955-847-86}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Мытны служачы ў ВКЛ у другой палове XVIII ст. (па дадзеных архіўных матэрыялаў)|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/55710|выданне= Веснік Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта ім. Янкі Купалы|месца=Гродна|выдавецтва=ГГУ|год=2019|нумар=3|старонкі=6—17}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Китурко И. Ф.|загаловак=Денежное обеспечение служащих государственной таможенной службы Великого княжества Литовского во второй половине XVIII в.|спасылка=http://vestnik-brgu.ru/?page_id=3827|выданне=Вестник Брянского государственного ун-та|месца=Брянск|год=2022|нумар=2}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Китурко И. Ф.|загаловак=Государственная таможенная служба ВКЛ во второй половине XVIII в.: создание и основные этапы реорганизации|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/55909|выданне= ХІІ міжнародна наукова конференція: Історія торгівлі, податків та мита: тези доповідей|месца= Київ|выдавецтва= Університет митної справи та фінансів|год=2018}}</ref>. Пасля адмены генеральнай пошліны ў 1766 годзе, шэраг унутраных камор быў скасаваны, і ў 1771 годзе на тэрыторыі ВКЛ засталося: 13 сухапутных камор, 4 сплаўныя каморы, 55 прыкаморак і 38 вартавых і оберстражнікаў. Акрамя таго, у адпаведнасці з пастановай Скарбавай камісіі ад 11 студзеня 1769 года было ліквідавана кіраўніцтва Рускай рэпартыцыі, паколькі ў сувязі з адменай унутраных камор у складзе гэтай рэпартыцыі засталіся толькі дзве сухапутныя каморы — брэсцкая і пінская<ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Дзяржаўная мытная служба ВКЛ пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай: спробы ўпарадкавання (1772-1775)|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/40934|выданне= Гістарычна-археалагічны зборнік|месца=Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2017|нумар=32|старонкі=127—137}}</ref>. У 1775 годзе адноўлена генеральная пошліна, створаны Мытны дэпартамент. У 1775 і 1776 гг. прыбытак ад мытных пошлін дасягнуў 1,9 млн злотых пры агульным даходзе казны 12,8 млн злотых. Аднак ціск Прусіі прымусіў адмовіцца ад генеральнай пошліны ўжо ў 1766 годзе. У 1775 годзе яна была адноўлена і праіснавала да 1795 года. У 1775—1776 гг. мытні давалі 15 % усіх даходаў казны<ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Арганізацыя дзейнасці мытнай службы ВКЛ у 1775–1791 гг.|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/58092|выданне= Гістарычна-археалагічны зборнік|месца=Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2019|нумар=34|старонкі=94—101}}</ref>. Скарбавая камісія ВКЛ у кастрычніку 1791 года добраахвотна дэлегавала свае паўнамоцтвы Скарбавай камісіі Рэчы Паспалітай. Але тая праіснавала ўсяго год і была скасаваная [[Таргавіцкая канфедэрацыя|Таргавіцкай канфедэрацыяй]] з адначасовым аднаўленнем асобных скарбавых камісій для Кароны і ВКЛ. Але ў 1794 годзе Скарбавая камісія практычна перастала працаваць, паколькі яе члены далучыліся да паўстання [[Тадэвуш Касцюшка|Касцюшкі]]. У кастрычніку 1795 года адбыўся [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай]], і цяпер ужо ўся тэрыторыя ВКЛ увайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе функцыянавала свая арыгінальная мытная служба. Ліквідацыя дзяржаўнасці былога Вялікага Княства Літоўскага запатрабавала рэарганізацыі мытнай сістэмы ўздоўж заходняй мяжы Расійскай імперыі. Па ўказе Сената ад 14 (25) снежня 1795 года на новай мяжы Расійскай імперыі з Аўстрыяй і Прусіяй былі заснаваны мытная варта, мытні і заставы. На заходняй мяжы было створана сем мытных пастоў: у Палангене, Юрбурге, у [[Пуні|Пунях]], на правым беразе Нёмана ў Гродне, ля вытокаў ракі Свіслач ля стыку межаў былых Брэсцкага і Навагрудскага ваяводстваў, у [[Крынкі (Лёзненскі раён)|Крынках]] і насупраць Уладава на правым беразе Заходняга Буга (цяпер [[Тамашоўка]]). Паводле «Палажэння аб устанаўленні памежнага мытнага ланцуга і варты ў Вялікім Княстве Літоўскім», мяжа ад Валынскай губерні да Палангена складала 674 вярсты і дзялілася на 3 участкі: 240 вёрст (ад Валынскай губерні да Гродна), 266 вёрст (ад Гродна да Юрбурга), 168 вёрст (ад Юрбурга да Палангена). 674-вёрстную пагранічную дыстанцыю ахоўвалі: на кожнай з 50-вёрстнай дыстанцыі па 13 чалавек, у тым ліку на кожную адлегласць па мытным стражніку і на кожныя 10 вёрст па два мытных абходчыкі (135 чалавек) і 27 чалавек для пасылак і папаўнення выбыў. У сукупнасці на штогадовае ўтрыманне мытнага ланцужка і аховы на мяжы ВКЛ пайшло 16 210 рублёў. На ўтрыманне літоўскай памежнай мытні і аховы штогод трацілася 34 380 рублёў з даходаў [[Літоўская губерня|Літоўскай губерні]]. У снежні 1798 года была адкрыта брэсцкая таможня. У адпаведнасці з указам Сената ад 19 сакавіка 1799 года гродзенская мытня была зачынена і зноў адкрыта ў сакавіку 1800 года разам з ковенскай мытняй<ref>{{артыкул|аўтар=[[:pl:Maria Puciatowa|Maria Puciatowa.]]|загаловак= Rzut oka na dzieje Komisji Skarbu Rzeczypospolitej W. Ks. Litewskiego za rządów targowickich i sejmu grodzieńskiego|выданне= Księga pamiątkowa koła historyków słuchaczy uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, 1923–1933|месца= Wilno|выдавецтва= Uniwersytet Stefana Batorego|год=1933|старонак=375}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Ерашэвіч А.|загаловак=Арганізацыйна-штатная структура мытных устаноў на беларускім участку заходняй мяжы Расійскай імперыі канца XVIII—першай паловы XIX ст.|спасылка= https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=24967|выданне= Шлях да ўзаемнасці = Droga ku wzajemności: матэрыялы XV міжнар. навук. канф. (Гродна, 13 – 14 лістап. 2008 г.)|месца=Гродно|выдавецтва=ГрДУ|год=2009|старонак=449|isbn=978-985-515-232-4}}</ref>. {{зноскі}}{{Вонкавыя спасылкі}} {{Вялікае Княства Літоўскае}} [[Катэгорыя:Мытная справа]] [[Катэгорыя:Гісторыя падаткаабкладання]] [[Катэгорыя:Падаткаабкладанне ў Вялікім Княстве Літоўскім]] [[Катэгорыя:Эканоміка Беларусі]] q9i7qgz1g67d5mirdwxiqkkwujkkpb9 0 729578 5136057 4454468 2026-05-05T10:46:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5136057 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Крук}} {{Навуковец}} '''Мікалай Мікалаевіч Крук''' (нар. {{ДН|24|11|1967}}, п. [[Юцкі]], [[Дзяржынскі раён]], [[Мінская вобласць]]) — беларускі фізік-оптык. [[Доктар фізіка-матэматычных навук]] (2012). == Біяграфія == Скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] (спецыяльнасць «Фізіка», 1992), [[Інстытут малекулярнай і атамнай фізікі НАН Беларусі]] (аспірантура, 1995; дактарантура, 2008). Працаваў у [[Інстытут фізікі імя Б. І. Сцяпанава НАН Беларусі|Інстытуце фізікі імя Б. І. Сцяпанава НАН Беларусі]] (1992—2013, ведучы навуковы супрацоўнік), [[Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце]] (з 2013, [[Факультэт інфармацыйных тэхналогій БДТУ|факультэт інфармацыйных тэхналогій]], кафедра фізікі, загадчык кафедры). Навуковыя інтарэсы: оптыка; малекулярная спектраскапія і люмінесцэнцыя; уласцівасці узбуджаных станаў тэтрапірольных злучэнняў; узаемасувязь спектраскапічных характарыстык і кіслотна-асноўных раўнаваг у ядры і на перыферыі тэтрапірольнага макрацыкла; спектральныя і фотафізічныя ўласцівасці каролаў; дэндрымеры з тэтрапірольным ядром; прымяненне тэтрапірольных злучэнняў для стварэння аптычных мультыфункцыянальных сенсараў. == Узнагароды == Дыплом II ступені конкурсу «Сцяпанаўскія чытанні — 2013» НАН Беларусі (2013). == Бібліяграфія == * Двухфотонное поглощение и межмолекулярные взаимодействия тетрапиррольных соединений : диссертация на соискание ученой степени доктора физико-математических наук : 01.04.05 : защищена 11.12.2012 : утверждена 27.03.2013 / Крук Николай Николаевич. ― Минск, 2012. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://roo.schoolnet.by/sh.shtml?20150213154310769 Крук Николай Николаевич]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Крук Мікалай Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Фізікі СССР]] [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] 216l2u7wbj61lazol7sxp02ldhjl09b 0 730772 5136008 5135619 2026-05-05T07:58:02Z M.L.Bot 261 Адхілены 2 апошнія змены (зробленыя [[Адмысловае:Contributions/Janka paŭnočny|Janka paŭnočny]]) і адноўлена версія 5129423, зробленая IshaBarnes: машынны пераклад без вычыткі і без інтэграцыі ва ўжо існы тэкст 5136008 wikitext text/x-wiki {{Картка:Праграма }} '''ChatGPT''' ('''Chat Generative Pre-trained Transformer''')<ref>{{Cite web|last=Roose|first=Kevin|date=5 December 2022|title=The Brilliance and Weirdness of ChatGPT|url=https://www.nytimes.com/2022/12/05/technology/chatgpt-ai-twitter.html|website=New York Times|language=en-US|quote=Like those tools, ChatGPT — which stands for “generative pre-trained transformer” — landed with a splash.}}</ref> — [[чат-бот]], запушчаны [[OpenAI]] у лістападзе 2022 года. Ён пабудаваны на аснове сямейства [[вялікая моўная мадэль|вялікіх моўных мадэляў]] OpenAI GPT-3 і навучаны з дапамогай метадаў {{нп5|Пераноснае навучанне|пераноснага навучання|en|Transfer learning}}<ref>{{Cite book|last=Quinn|first=Joanne|url=https://d2l.ai/chapter_computer-vision/fine-tuning.html#steps|title=Dive into deep learning : tools for engagement|date=2020|access-date=10 January 2023}}</ref>, {{нп5|Кіраванае навучанне|кіраванага навучання|en|Supervised learning}} і {{нп5|Навучанне з падмацаваннем|навучання з падмацаваннем|en|Reinforcement learning}}. ChatGPT быў запушчаны як прататып 30 лістапада 2022 года і хутка прыцягнуў увагу сваімі падрабязнымі і выразнымі адказамі ў многіх галінах ведаў. Істотным недахопам была названа яго няроўная факталагічная дакладнасць.<ref name="TheVergeStackOverflow">{{Cite web|last=Vincent|first=James|date=5 December 2022|title=AI-generated answers temporarily banned on coding Q&A site Stack Overflow|url=https://www.theverge.com/2022/12/5/23493932/chatgpt-ai-generated-answers-temporarily-banned-stack-overflow-llms-dangers|website=[[The Verge]]|language=en-US}}</ref> Пасля выхаду ChatGPT OpenAI ацанілі ў 29 мільярдаў долараў.<ref>[https://www.businessinsider.com/chatgpt-creator-openai-talks-for-tender-offer-at-29-billion-2023-1 ChatGPT creator OpenAI is in talks to sell shares in a tender offer that would double the startup’s valuation to $29 billion] ''Insider'', Lakshmi Varanasi, January 5, 2023</ref> == Навучанне == ChatGPT быў настроены на аснове GPT-3.5 з дапамогай кіраванага навучання, а таксама навучання з падмацаваннем.<ref>{{Спасылка|загаловак=ChatGPT: Understanding the ChatGPT AI Chatbot|url=https://www.eweek.com/big-data-and-analytics/chatgpt/}}</ref> Абодва падыходы выкарыстоўвалі людзей-трэнераў для паляпшэння прадукцыйнасці мадэлі. У выпадку кіраванага навучання мадэль была забяспечана размовамі, у якіх трэнеры гулялі за абодва бакі: карыстальніка і памочніка ([[штучны інтэлект]]). На этапе падмацавання трэнеры спачатку ранжыравалі адказы, створаныя мадэллю ў папярэдняй размове. Гэтыя рэйтынгі выкарыстоўваліся для стварэння «мадэляў узнагароджання», на якія мадэль была дадаткова настроена з выкарыстаннем некалькіх ітэрацый праксімальнай аптымізацыі палітыкі ({{lang-en|Proximal Policy Optimization}}, PPO).<ref name="OpenAIInfo">{{Cite web|author=OpenAI|language=en-US|title=ChatGPT: Optimizing Language Models for Dialogue|url=https://openai.com/blog/chatgpt/}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|author=Vincent|website=[[The Verge]]|language=en-US|title=ChatGPT proves AI is finally mainstream and things are only going to get weirder|url=https://www.theverge.com/2022/12/8/23499728/ai-capability-accessibility-chatgpt-stable-diffusion-commercialization}}</ref> Праксімальныя алгарытмы аптымізацыі палітыкі выгадна адрозніваюцца ад алгарытмаў «давернага рэгіёну» аптымізацыі палітыкі ({{lang-en|Trust Region Policy Optimization}}, TRPO) тым, што яны не ўжываюць многія з вылічальна дарагіх аперацый і таму маюць больш высокую прадукцыйнасць.<ref>{{Cite web|author=van Heeswijk|website=Towards Data Science|language=en-US|title=Proximal Policy Optimization (PPO) Explained|url=https://towardsdatascience.com/proximal-policy-optimization-ppo-explained-abed1952457b}}</ref> Мадэлі былі падрыхтаваны ў супрацоўніцтве з [[Microsoft]] на іх суперкамп’ютарнай інфраструктуры [[Azure]]. Акрамя таго, OpenAI працягвае збіраць дадзеныя ад карыстальнікаў ChatGPT, якія можна выкарыстоўваць для далейшага навучання і тонкай настройкі ChatGPT. Карыстальнікам дазволена галасаваць за або супраць адказаў, якія яны атрымліваюць ад ChatGPT; галасуючы за або супраць, яны таксама могуць запоўніць тэкставае поле дадатковай зваротнай сувяззю.<ref name="ZDNET">{{Cite news|title=What is ChatGPT and why does it matter? Here's what you need to know|url=https://www.zdnet.com/article/what-is-chatgpt-and-why-does-it-matter-heres-what-you-need-to-know/|website=ZDNET}}</ref><ref>{{Cite web|title=ChatGPT Feedback Contest: Official Rules|url=https://cdn.openai.com/chatgpt/ChatGPT_Feedback_Contest_Rules.pdf|website=OpenAI}}</ref> == Асаблівасці і абмежаванні == [[Файл:ChatGPT_Wales_Tiananmen_Square_2022-12-30_181035.png|міні|Размова з ChatGPT аб тым, ці ўдзельнічаў [[Джымі Вэйлз|Джымі]] Уэйлз у пратэстах на [[Пратэсты на плошчы Цяньаньмэнь (1989)|плошчы Цяньаньмэнь]], 30 снежня 2022 г.]] Нягледзячы на тое, што асноўная функцыя чат-бота — імітацыя чалавека-суразмоўцы, ChatGPT з’яўляецца універсальным. Напрыклад, ён мае магчымасць пісаць і адладжваць камп’ютарныя праграмы; складаць музыку, тэлеспектаклі, казкі, сачыненні; адказваць на пытанні тэстаў (часам — у залежнасці ад тэсту — на ўзроўні, вышэйшым за ўзровень сярэдняга чалавека, які праходзіць тэст);<ref>{{Cite news|last=Heilweil|first=Rebecca|title=AI is finally good at stuff. Now what?|url=https://www.vox.com/recode/2022/12/7/23498694/ai-artificial-intelligence-chat-gpt-openai|work=Vox|date=7 December 2022}}</ref> пісаць вершы і тэксты песень;<ref name="jpost">{{Cite news|title=ChatGPT: What is the new free AI chatbot? – explainer|url=https://www.jpost.com/business-and-innovation/tech-and-start-ups/article-725910|work=The Jerusalem Post|date=2022}}</ref> эмуліраваць сістэму [[Linux]]; мадэляваць увесь чат; гуляць у такія гульні, як [[крыжыкі-нулікі]]; і мадэляваць [[банкамат]].<ref name="ArsTechnicaTerminal" /> Навучальныя даныя ChatGPT уключаюць старонкі кіраўніцтва і інфармацыю аб з’явах Інтэрнэту і мовах праграмавання, такіх як [[:en:Bulletin board system|сістэмы дошак аб’яў]] ці мова праграмавання [[Python (мова праграмавання)|Python]].<ref name="ArsTechnicaTerminal">{{Cite web|url=https://arstechnica.com/information-technology/2022/12/openais-new-chatbot-can-hallucinate-a-linux-shell-or-calling-a-bbs/|title=No Linux? No problem. Just get AI to hallucinate it for you|date=5 December 2022|last=Edwards|first=Benj|work=[[Ars Technica]]}}</ref> У параўнанні са сваім папярэднікам, InstructGPT, ChatGPT спрабуе паменшыць шкодныя і падманныя адказы.<ref>{{Cite web|date=2022-12-26|title=What is ChatGPT? History, Features, Uses, Benefits, Drawbacks 2023 – Updated Geek by Raveen Chawla|url=https://updatedgeek.com/what-is-chatgpt/|language=en-US}}</ref> Напрыклад, у той час як InstructGPT прымае запыт «Раскажы мне пра тое, калі [[Хрыстафор Калумб]] прыехаў у [[ЗША]] ў 2015 годзе» як праўдзівы, ChatGPT прызнае контрфактычны характар пытання і афармляе свой адказ як гіпатэтычнае меркаванне аб тым, што магло б адбыцца, калі б Калумб прыбыў у ЗША ў 2015 годзе, выкарыстоўваючы інфармацыю пра падарожжы Калумба і факты пра сучасны свет — у тым ліку сучасныя ўяўленні аб дзеяннях Калумба.<ref name="OpenAIInfo"/> У адрозненне ад большасці чат-ботаў, ChatGPT запамінае папярэднія запыты, дадзеныя яму ў той жа размове; журналісты выказалі здагадку, што гэта дазволіць выкарыстоўваць ChatGPT як персаналізаванага тэрапеўта.<ref name="NYTimesInfo">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/12/05/technology/chatgpt-ai-twitter.html|title=The Brilliance and Weirdness of ChatGPT|date=5 December 2022|last=Roose|first=Kevin|work=[[The New York Times]]}}</ref> Для прадухілення абразлівых выходных дадзеных запыты фільтруюцца праз сэрвіс мадэрацыі OpenAI API,<ref>{{Cite web|title=New and Improved Content Moderation Tooling|url=https://openai.com/blog/new-and-improved-content-moderation-tooling/|work=OpenAI|language=en|date=10 August 2022}}</ref> і патэнцыйна расісцкія або сэксісцкія запыты адхіляюцца.<ref name="OpenAIInfo"/><ref name="NYTimesInfo" /> ChatGPT мае мноства абмежаванняў. OpenAI прызнаў, што ChatGPT «часам піша праўдападобныя, але няправільныя або бессэнсоўныя адказы».<ref name="OpenAIInfo"/> Такія паводзіны характэрныя для вялікіх моўных мадэляў і называюцца галюцынацыямі.<ref>{{Cite web|archive-date=2022-12-17|title=Why large language models like ChatGPT are bullshit artists|url=https://becominghuman.ai/why-large-language-models-like-chatgpt-are-bullshit-artists-c4d5bb850852|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217075021/https://becominghuman.ai/why-large-language-models-like-chatgpt-are-bullshit-artists-c4d5bb850852}}</ref> Мадэль узнагароджання ChatGPT, распрацаваная з улікам чалавечага нагляду, можа быць празмерна аптымізавана і, такім чынам, перашкаджаць прадукцыйнасці, што інакш вядома як закон Гудхарта. ChatGPT мае абмежаваныя веды аб падзеях, якія адбыліся пасля 2021 года. Як паведамляе [[BBC]], са снежня 2022 года ChatGPT не дазваляецца «выказваць палітычныя меркаванні або займацца палітычнай актыўнасцю».<ref>{{Спасылка|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-64053550|title=Could a chatbot answer Prime Minister's Questions?}}</ref> Тым не менш, даследаванні паказваюць, што ChatGPT дэманструе праэкалагічную, левалібертарыянскую арыентацыю, калі яму прапануецца заняць пазіцыю адносна палітычных заяваў з двух устаноўленых дадаткаў для парадаў пры галасаванні. Падчас навучання ChatGPT рэцэнзенты аддавалі перавагу больш доўгім адказам, незалежна ад фактычнага разумення або фактычнага зместу.<ref name="OpenAIInfo" /> Навучальныя даныя таксама пакутуюць ад {{нп5|Алгарытмічны зрух|алгарытмічнага зруху|en|Algorithmic bias}}, які можа выяўляцца, калі ChatGPT адказвае на запыты, што ўключаюць апісанні людзей. У адным выпадку ChatGPT згенераваў рэп, які паказвае, што як навукоўцы жанчыны і прадстаўнікі «каляровых» рас нібыта саступаюць белым мужчынам.<ref>{{Спасылка|url=https://time.com/6238781/chatbot-chatgpt-ai-interview/|title=AI Chatbots Are Getting Better. But an Interview With ChatGPT Reveals Their Limits|access-date=28 студзеня 2023|archive-date=18 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118162611/https://time.com/6238781/chatbot-chatgpt-ai-interview/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theintercept.com/2022/12/08/openai-chatgpt-ai-bias-ethics/|title=The Internet’s New Favorite AI Proposes Torturing Iranians and Surveilling Mosques}}</ref> 1 мая 2025 года кампанія OpenAI абнавіла свой чат-бот ChatGPT, дадаўшы магчымасць здзяйсняць пакупкі непасрэдна ў інтэрфейсе. Цяпер карыстальнікі могуць шукаць тавары, параўноўваць іх і пераходзіць па спасылках для пакупкі. Гэтая функцыя ахоплівае такія катэгорыі, як электроніка, мода, касметыка і тавары для дома.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://techstoffe.com/openai-dobavila-funkcziyu-pokupok-v-chatgpt-brosaya-vyzov-google/|title=OpenAI добавила функцию покупок в ChatGPT, бросая вызов Google {{!}} TechStoffe|website=https://techstoffe.com/|access-date=2025-05-02}}</ref> == Абслугоўванне == [[Файл:Pioneer_Building,_San_Francisco_(2019)_-1.jpg|міні|Pioneer Building, Сан-Францыска, штаб-кватэра OpenAI]] ChatGPT быў запушчаны 30 лістапада 2022 года кампаніяй OpenAI з [[Сан-Францыска]], стваральнікам [[DALL-E|DALL·E 2]] і Whisper. Паслуга была запушчана як першапачаткова бясплатная для грамадскасці, з планамі манетызаваць паслугу пазней.<ref>{{Cite web|last=Karpf|first=David|date=2022-12-21|title=Money Will Kill ChatGPT's Magic|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2022/12/chatgpt-ai-chatbots-openai-cost-regulations/672539/|website=The Atlantic|language=en}}</ref> Да 4 снежня, паводле ацэнак OpenAI, у ChatGPT ужо было больш за мільён карыстальнікаў.<ref name="ZDNET"/> 15 снежня 2022 г. тэлеканал [[CNBC]] напісаў, што сэрвіс «час ад часу ўсё яшчэ адключаецца».<ref name="CNBC">{{Cite news|last=Pitt|first=Sofia|title=Google vs. ChatGPT: Here's what happened when I swapped services for a day|url=https://www.cnbc.com/2022/12/15/google-vs-chatgpt-what-happened-when-i-swapped-services-for-a-day.html|website=CNBC|date=2022|language=en}}</ref> Сэрвіс лепш за ўсё працуе на англійскай мове, але таксама можа працаваць і на некаторых іншых мовах з рознай ступенню поспеху.<ref name="jpost"/> У адрозненне ад некаторых іншых нядаўніх гучных дасягненняў у галіне штучнага інтэлекту, па стане на снежань 2022 года няма ніякіх прыкмет афіцыйнага рэцэнзаванага тэхнічнага дакумента пра ChatGPT.<ref>{{Cite news|last=Walsh|first=Toby|title=Everyone's having a field day with ChatGPT – but nobody knows how it actually works|url=https://theconversation.com/everyones-having-a-field-day-with-chatgpt-but-nobody-knows-how-it-actually-works-196378|website=The Conversation|date=2022|language=en}}</ref> Па словах запрошанага даследчыка OpenAI Скота Ааронсана, OpenAI працуе над інструментам для спробы паставіць вадзяныя знакі на свае сістэмы генерацыі тэксту, каб змагацца з тым, што зламыснікі выкарыстоўваюць іх паслугі для акадэмічнага плагіяту або спаму.<ref>{{Cite news|last=Kovanovic|first=Vitomir|title=The dawn of AI has come, and its implications for education couldn't be more significant|url=https://theconversation.com/the-dawn-of-ai-has-come-and-its-implications-for-education-couldnt-be-more-significant-196383|work=The Conversation|date=2022}}</ref><ref>{{Cite news|last=Wiggers|first=Kyle|title=OpenAI's attempts to watermark AI text hit limits|url=https://techcrunch.com/2022/12/10/openais-attempts-to-watermark-ai-text-hit-limits/|work=TechCrunch|date=10 December 2022}}</ref> У снежні 2022 года ''[[New York Times]]'' паведаміла, што, па чутках, наступная версія GPT, GPT-4, будзе запушчана дзесьці ў 2023 годзе.<ref name="NYTimesInfo"/> OpenAI плануе выпусціць прафесійны план ChatGPT, які каштуе 42 долары ў месяц, і бясплатны план, даступны пры нізкім попыце.<ref>{{Cite news|title=ChatGPT Pro plan costs $42/mo, free plan available when demand is low|url=https://techau.com.au/chatgpt-pro-plan-costs-42-mo-free-plan-available-when-demand-is-low/}}</ref> == Прыём і наступствы == === Станоўчыя рэакцыі === [[Файл:Sam_Altman_TechCrunch_SF_2019_Day_2_Oct_3_(cropped).jpg|міні|Сэм Альтман, генеральны дырэктар OpenAI]] У снежні 2022 года ChatGPT быў сустрэты ў цэлым станоўчымі водгукамі; ''[[The New York Times]]'' назвала яго «лепшым чат-ботам са штучным інтэлектам, калі-небудзь выпушчаным для шырокай публікі».<ref>{{Cite news|last=Roose|first=Kevin|title=The Brilliance and Weirdness of ChatGPT|url=https://www.nytimes.com/2022/12/05/technology/chatgpt-ai-twitter.html|website=The New York Times|date=5 December 2022}}</ref> Саманта Лок з ''[[The Guardian]]'' адзначыла, што ён змог стварыць «уражліва падрабязны» і «падобны да створанага чалавекам» тэкст.<ref>{{Cite web|last=Lock|first=Samantha|date=2022-12-05|title=What is AI chatbot phenomenon ChatGPT and could it replace humans?|url=https://www.theguardian.com/technology/2022/dec/05/what-is-ai-chatbot-phenomenon-chatgpt-and-could-it-replace-humans|website=[[The Guardian]]}}</ref> Выкладчык журналістыкі Дэн Гілмар выкарыстаў ChatGPT на заданні для сваіх студэнтаў і выявіў, што згенераваны тэкст адпавядае таму, што мог бы напісаць добры студэнт; ён выказаў меркаванне, што «ў акадэмічных колаў наперадзе вельмі сур’ёзныя праблемы».<ref name=":0">{{Cite web|last=Hern|first=Alex|date=2022-12-04|title=AI bot ChatGPT stuns academics with essay-writing skills and usability|url=https://www.theguardian.com/technology/2022/dec/04/ai-bot-chatgpt-stuns-academics-with-essay-writing-skills-and-usability|website=[[The Guardian]]}}</ref> Алекс Кантровіц з часопіса ''Slate'' высока ацаніў адказ ChatGPT на пытанні, звязаныя з [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіяй]], у тым ліку на сцвярджэнне, што [[Адольф Гітлер]] будаваў [[Аўтабан|шашы ў Германіі]], на якое мадэль у адказ праінфармавала аб выкарыстанні прымусовай працы ў нацысцкай Германіі.<ref>{{Cite web|last=Kantrowitz|first=Alex|date=2022-12-02|title=Finally, an A.I. Chatbot That Reliably Passes "the Nazi Test"|url=https://slate.com/technology/2022/12/chatgpt-openai-artificial-intelligence-chatbot-whoa.html|website=[[Slate (magazine)|Slate]]}}</ref> У рубрыцы «Прарывы года» за 2022 год у часопісе ''The Atlantic'' Дэрэк Томпсан згадаў ChatGPT як частку «выбуху генератыўнага штучнага інтэлекту», які «можа змяніць наша меркаванне аб тым, як мы працуем, як мы думаем і чым насамрэч з’яўляецца чалавечая творчасць».<ref>{{Cite web|last=Thompson|first=Derek|date=8 December 2022|title=Breakthroughs of the Year|url=https://www.theatlantic.com/newsletters/archive/2022/12/technology-medicine-law-ai-10-breakthroughs-2022/672390/|work=[[The Atlantic]]}}</ref> Келсі Пайпер з вэб-сайта ''Vox'' напісала, што «ChatGPT — гэта першае практычнае знаёмства шырокай публікі з тым, наколькі магутным стаў сучасны штучны інтэлект, і ў выніку многія з нас [ашаломлены]», і што ChatGPT «дастаткова разумны, каб быць карысным, нягледзячы на недахопы».<ref name="vox" /> Пол Грэм з ''Y Combinator'' напісаў у твітары, што «самае дзіўнае ў рэакцыі на ChatGPT — гэта не толькі колькасць людзей, якія ўразіліся ім, але і тое, хто яны ёсць. Гэта не людзі, якія захапляюцца кожнай новай бліскучай навінкай. Відавочна, што адбываецца нешта вялікае».<ref>{{Cite news|last=Scharth|first=Marcel|title=The ChatGPT chatbot is blowing people away with its writing skills. An expert explains why it's so impressive|url=https://theconversation.com/the-chatgpt-chatbot-is-blowing-people-away-with-its-writing-skills-an-expert-explains-why-its-so-impressive-195908|website=The Conversation}}</ref> [[Ілан Маск|Ілон Маск]] напісаў, што «ChatGPT пужаюча добры. Мы недалёка ад небяспечна моцнага штучнага інтэлекту».<ref name="vox">{{Cite news|last=Piper|first=Kelsey|title=ChatGPT has given everyone a glimpse at AI's astounding progress|url=https://www.vox.com/future-perfect/2022/12/15/23509014/chatgpt-artificial-intelligence-openai-language-models-ai-risk-google|website=[[Vox (website)|Vox]]|date=15 December 2022}}</ref> Маск прыпыніў доступ OpenAI да базы дадзеных Twitter у чаканні лепшага разумення планаў OpenAI, заявіўшы, што «OpenAI быў створаны як [[Некамерцыйная арганізацыя|некамерцыйны]] і з адкрытым зыходным кодам. Ні тое, ні другое цяпер не адпавядае рэчаіснасці».<ref>{{Cite news|title=Explainer: ChatGPT – what is OpenAI's chatbot and what is it used for?|url=https://www.reuters.com/technology/chatgpt-what-is-openais-chatbot-what-is-it-used-2022-12-05/|website=Reuters|date=5 December 2022}}</ref><ref name="business insider" /> Маск стаў сузаснавальнікам OpenAI у 2015 годзе, часткова для барацьбы з экзістэнцыяльнай рызыкай штучнага інтэлекту, але пакінуў сваю пасаду ў 2018 годзе.<ref name="business insider">{{Cite news|last=Kay|first=Grace|title=Elon Musk founded — and has since criticized — the company behind the buzzy new AI chatbot ChatGPT. Here's everything we know about OpenAI.|url=https://www.businessinsider.com/history-of-openai-company-chatgpt-elon-musk-founded-2022-12|website=Business Insider|date=11 December 2022}}</ref> [[Файл:Sundar_pichai.png|міні|Генеральны дырэктар Google [[Сундар Пічаі]] змяніў працу шматлікіх унутраных груп у адказ на пагрозу зрыву з боку ChatGPT.<ref name="code red">{{Cite news|title=A New Chat Bot Is a 'Code Red' for Google's Search Business|url=https://www.nytimes.com/2022/12/21/technology/ai-chatgpt-google-search.html|work=The New York Times|date=21 December 2022}}</ref>]] У снежні 2022 года ўнутраная служба Google выказала занепакоенасць нечаканай сілай ChatGPT і нядаўна выяўленым патэнцыялам вялікіх моўных мадэляў, якія могуць парушыць працу пошукавых сістэм, і генеральны дырэктар Сундар Пічаі «перавярнуў» і пераразмеркаваў каманды ў розных аддзелах для дапамогі ў прадуктах штучнага інтэлекту, паведамляе ''The New York Times''.<ref name="code red"/> 3 студзеня 2023 года ў ''The Information'' паведамлялася, што [[Bing|Microsoft Bing]] плануе дадаць дадатковую функцыянальнасць ChatGPT у сваю публічную пошукавую сістэму, магчыма, прыкладна ў сакавіку 2023 года.<ref>{{Cite news|title=Microsoft reportedly to add ChatGPT to Bing search engine|url=https://www.theguardian.com/technology/2023/jan/05/microsoft-chatgpt-bing-search-engine|work=the Guardian|date=5 January 2023}}</ref><ref>{{Cite news|title=Microsoft and OpenAI Working on ChatGPT-Powered Bing in Challenge to Google|url=https://www.theinformation.com/articles/microsoft-and-openai-working-on-chatgpt-powered-bing-in-challenge-to-google|work=The Information|date=January 2023}}</ref> Сцюарт Коб, дыпламаваны бухгалтар у Англіі і Уэльсе, вырашыў праверыць чат-бот ChatGPT, увёўшы пытанні з узору экзаменацыйнай работы на вэб-сайце ICAEW, а затым увёўшы адказы назад у онлайн-тэст. ChatGPT набраў 42 %, што, хоць і ніжэй за прахадны бал у 55 %, было ацэнена як нядрэнная спроба.<ref>'[https://www.accountingweb.co.uk/tech/tech-pulse/ai-chatbot-falls-just-short-on-accounting-exam?utm_medium=email&utm_campaign=AWUKITP120123&utm_content=AWUKITP120123+CID_f4e1cb340f73ad5307adcf00fca0ed4d&utm_source=internal_cm&utm_term=Read%20more AI chatbot falls just short on accounting exam]' Tom Herbert, Technology editor, 10th January 2023, AccountingWEB</ref> Прафесар гісторыі Тэхаскага ўніверсітэта Стывен Мінц піша ў ''Inside Higher Ed'':<ref name=":3">{{Cite web|last=Mintz|first=Steven|date=2023-01-16|title=ChatGPT: Threat or Menace? Are fears about generative AI warranted?|url=https://www.insidehighered.com/blogs/higher-ed-gamma/chatgpt-threat-or-menace|website=Inside Higher Ed|language=en}}</ref><blockquote>Прабачце за зманлівы загаловак гэтага паведамлення. Я лічу ChatGPT, генератар тэксту, саюзнікам, а не праціўнікам. Падумайце аб тым, што ўжо можа рабіць праграма: # Ствараць спісы бібліяграфічных спасылак. # Дапамагаць студэнтам, вызначаючы тэрміны і тлумачачы складаныя паняцці. # Вырашаць матэматычныя задачы і адладжваць праграмы крок за крокам. # Прапаноўваць чарнавікі вучэбных планаў курсаў. # Выяўляць навуковыя дыскусіі па пэўнай тэме і даследаваць прадметы праз розныя тэарэтычныя прызмы. # Мадэляваць дакладна арганізаванае апісальнае і аргументаванае пісьмо па пэўных тэмах.</blockquote> === Адмоўныя рэакцыі === У сваім меркаванні за снежань 2022 года эканаміст [[Пол Кругман]] напісаў, што ChatGPT паўплывае на попыт на інфармацыйных работнікаў.<ref name="NYTimesKrugman">{{Cite web|last=Krugman|first=Paul|date=6 December 2022|title=Does ChatGPT Mean Robots Are Coming For the Skilled Jobs?|url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/opinion/chatgpt-ai-skilled-jobs-automation.html|work=[[The New York Times]]}}</ref> Джэймс Вінцэнт з ''Verge'' разглядаў вірусны поспех ChatGPT як доказ таго, што штучны інтэлект стаў мэйнстрымам.<ref name=":1"/> Журналісты пракаментавалі схільнасць ChatGPT да «галюцынацый».<ref>{{Cite news|title=ChatGPT a 'landmark event' for AI, but what does it mean for the future of human labor and disinformation?|url=https://www.cbc.ca/radio/thecurrent/chatgpt-human-labour-and-fake-news-1.6686210|work=CBC|date=2022}}</ref> Майк Пэрл з ''Mashable'' пратэставаў ChatGPT з дапамогай некалькіх пытанняў. У адным прыкладзе ён спытаў у ChatGPT пра «самую вялікую краіну ў [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральнай Амерыцы]], акрамя [[Мексіка|Мексікі]]». ChatGPT адказаў, што гэта [[Гватэмала]], але правільны адказ — [[Нікарагуа]].<ref name="MashableInfo">{{Cite web|url=https://mashable.com/article/chatgpt-amazing-wrong|title=The ChatGPT chatbot from OpenAI is amazing, creative, and totally wrong|date=3 December 2022|last=Pearl|first=Mike|work=[[Mashable]]}}</ref> Калі тэлеканал CNBC запытаў у ChatGPT тэкст песні «The Ballad of Dwight Fry», ChatGPT прадставіў прыдуманы тэкст, а не сапраўдны.<ref name="CNBC"/> Даследчыкі, на якіх спасылаецца ''The Verge'', параўналі ChatGPT са «стахастычным папугаем»<ref>{{Cite news|last=Vincent|first=James|title=OpenAI's new chatbot can explain code and write sitcom scripts but is still easily tricked|url=https://www.theverge.com/23488017/openai-chatbot-chatgpt-ai-examples-web-demo|work=The Verge|date=1 December 2022}}</ref>, як і прафесар Антон ван дэн Хенгель з Аўстралійскага інстытута машыннага навучання.<ref>{{Cite news|last=Mannix|first=Liam|title=Is AI coming of age – or starting to reach its limits?|url=https://www.smh.com.au/national/is-ai-coming-of-age-or-starting-to-reach-its-limits-20221213-p5c5uy.html|work=The Sydney Morning Herald|date=13 December 2022}}</ref> У снежні 2022 года вэб-сайт пытанняў і адказаў [[Stack Overflow]] забараніў выкарыстанне ChatGPT для стварэння адказаў на пытанні, спаслаўшыся на неадназначны характар адказаў ChatGPT.<ref name="TheVergeStackOverflow"/> У студзені 2023 года Міжнародная канферэнцыя па машынным навучанні забараніла любое незадакументаванае выкарыстанне ChatGPT або іншых вялікіх моўных мадэляў для стварэння любога тэксту ў прадстаўленых дакументах.<ref>{{Cite news|last=Vincent|first=James|title=Top AI conference bans use of ChatGPT and AI language tools to write academic papers|url=https://www.theverge.com/2023/1/5/23540291/chatgpt-ai-writing-tool-banned-writing-academic-icml-paper|work=The Verge|date=5 January 2023}}</ref> [[Эканаміст]] Тайлер Коўэн выказаў заклапочанасць адносна ўплыву на дэмакратыю, спасылаючыся на тое, што здольнасць чалавека пісаць аўтаматызаваныя каментарыі ўплывае на працэс прыняцця новых правілаў.<ref name="BloombergCowen">{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2022-12-06/chatgpt-ai-could-make-democracy-even-more-messy|title=ChatGPT Could Make Democracy Even More Messy|date=6 December 2022|last=Cowen|first=Tyler|work=[[Bloomberg News]]}}</ref> ''[[The Guardian]]'' паставіў пад сумнеў, ці можна «сапраўды давяраць» змесціву, знойдзенаму ў Інтэрнэце пасля выпуску ChatGPT, і заклікаў да дзяржаўнага рэгулявання.<ref>{{Cite news|title=The Guardian view on ChatGPT: an eerily good human impersonator|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2022/dec/08/the-guardian-view-on-chatgpt-an-eerily-good-human-impersonator|work=The Guardian|date=8 December 2022}}</ref> У студзені 2023 года, пасля таго як Ніку Кейву даслалі песню, напісаную ChatGPT у стылі Ніка Кейва<ref name=":2">{{Cite web|date=2023-01-17|title='This song sucks': Nick Cave responds to ChatGPT song written in the style of Nick Cave|url=https://www.theguardian.com/music/2023/jan/17/this-song-sucks-nick-cave-responds-to-chatgpt-song-written-in-style-of-nick-cave|website=the Guardian|language=en}}</ref>, сам аўтар песень адказаў на ''The Red Hand Files''<ref>{{Cite web|date=2023-01-16|title=I asked Chat GPT to write a song in the style of Nick Cave and this is what it produced. What do you think?|url=https://www.theredhandfiles.com/chat-gpt-what-do-you-think/|website=The Red Hand Files|language=en-AU}}</ref> (і пазней быў працытаваны ў ''[[The Guardian]]''), сказаўшы, што акт напісання песні — гэта «справа крыві і нутра… якая патрабуе чагосьці ад мяне, каб спарадзіць новую і свежую ідэю. Гэта патрабуе маёй чалавечнасці». Далей ён сказаў: «Пры ўсёй любові і павазе свету, гэтая песня — лухта, гратэскавы здзек з таго, што такое быць чалавекам, і мне яна не вельмі падабаецца».<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|date=2023-01-20|title=Are AI-generated songs a 'grotesque mockery' of humanity or simply an opportunity to make a new kind of music? {{!}} Jeff Sparrow|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2023/jan/20/are-ai-generated-songs-a-grotesque-mockery-of-humanity-or-simply-an-opportunity-to-make-a-new-kind-of-music|website=the Guardian|language=en}}</ref> Прафесар гісторыі Тэхаскага ўніверсітэта Стывен Мінц піша:<ref name=":3"/><blockquote>Я добра ведаю абмежаванні ChatGPT. Што гэта бескарысна на тэмы з менш чым 10 000 цытаванняў. Што фактычныя спасылкі часам бываюць ілжывымі. Што яго здольнасць дакладна спасылацца на крыніцы вельмі абмежаваная. Што сіла яго адказаў хутка змяншаецца ўжо праз пару абзацаў. Гэтаму ChatGPT не хапае этыкі, і ў цяперашні час ён не можа ранжыраваць сайты па надзейнасці, якасці і дакладнасці.</blockquote> === Наступствы для кібербяспекі === Check Point Research і іншыя адзначылі, што ChatGPT здольны пісаць фішынгавыя электронныя лісты і [[Шкодная праграма|шкоднасныя праграмы]], асабліва ў спалучэнні з OpenAI Codex.<ref>{{Cite news|title=Why ChatGPT can be dangerous for every internet user – Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/gadgets-news/why-chatgpt-can-be-dangerous-to-every-internet-user/articleshow/96393104.cms|work=The Times of India|date=January 2023|language=en}}</ref> Генеральны дырэктар стваральніка ChatGPT OpenAI [[Сэм Альтман]] напісаў, што развіццё праграмнага забеспячэння можа прадстаўляць «(напрыклад) велізарную рызыку для кібербяспекі», а таксама працягваў прадказваць, што «мы можам дасягнуць сапраўднага AGI (штучнага агульнага інтэлекту) у наступным дзесяцігоддзі, таму нам трэба вельмі сур’ёзна паставіцца да гэтай рызыкі». Альтман сцвярджаў, што, хоць ChatGPT «відавочна, не блізкі да AGI», трэба «давяраць экспаненце. Плоскі погляд назад, вертыкальны погляд наперад».<ref name="ZDNET"/> === Наступствы для адукацыі === У часопісе ''The Atlantic'' Стывен Марке адзначыў, што яго ўплыў на навуковыя колы і асабліва на прыкладныя эсэ яшчэ трэба зразумець.<ref>{{Cite web|last=Marche|first=Stephen|date=2022-12-06|title=The College Essay Is Dead|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2022/12/chatgpt-ai-writing-college-student-essays/672371/|work=[[The Atlantic]]}}</ref> У часопісе ''Nature'' Крыс Стокел-Уокер адзначыў, што выкладчыкі павінны быць занепакоеныя тым, што студэнты выкарыстоўваюць ChatGPT для сваіх работ, і што пастаўшчыкі адукацыі павінны будуць адаптавацца, каб палепшыць крытычнае мысленне і здольнасць разважаць.<ref>{{Cite journal|last=Stokel-Walker|first=Chris|date=2022-12-09|title=AI bot ChatGPT writes smart essays — should professors worry?|url=https://www.nature.com/articles/d41586-022-04397-7|access-date=2022-12-19|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|doi=10.1038/d41586-022-04397-7|pmid=36494443 |issn=0028-0836 }}</ref> Эма Боўман з [[National Public Radio|NPR]] напісала пра небяспеку студэнцкага плагіяту з дапамогай інструмента штучнага інтэлекту, які можа выдаваць неаб’ектыўны або бессэнсоўны тэкст з аўтарытэтным тонам: «Ёсць шмат выпадкаў, калі вы задаяце яму пытанне, і ён дае вам вельмі ўражальны адказ, які проста няправільны».<ref>{{Cite web|last=Bowman|first=Emma|title=A new AI chatbot might do your homework for you. But it's still not an A+ student|url=https://www.npr.org/2022/12/19/1143912956/chatgpt-ai-chatbot-homework-academia|date=2022-12-19|website=[[NPR]]}}</ref> Джаана Стэрн з ''The Wall Street Journal'' апісала махлярства ў сярэдняй школе з дапамогай інструмента, калі вучні адпраўляюць згенераванае эсэ.<ref>{{Cite web|title=ChatGPT Wrote My AP English Essay—and I Passed|url=https://www.wsj.com/articles/chatgpt-wrote-my-ap-english-essayand-i-passed-11671628256|date=2022-12-21|work=[[The Wall Street Journal]]}}</ref> Прафесар Дарэн Хік з Універсітэта Фурмана распавёў, што заўважыў «стыль» ChatGPT у артыкуле, прадстаўленым студэнтам. Інтэрнэт-дэтэктар GPT сцвярджаў, што тэкст з верагоднасцю 99,9 % створаны камп’ютарам, але ў Хіка не было важкіх доказаў. Аднак студэнт, пра якога ідзе гаворка, прызнаўся ў выкарыстанні GPT падчас сутыкнення і, як следства, праваліў курс.<ref>{{Cite news|title=Students using ChatGPT to cheat, professor warns|url=https://nypost.com/2022/12/26/students-using-chatgpt-to-cheat-professor-warns/|work=The New York Post|date=26 December 2022}}</ref> Хік прапанаваў палітыку правядзення спецыяльнага індывідуальнага вуснага іспыту па тэме задання, калі студэнт сур’ёзна падазраецца ў прадстаўленні працы, створанай штучным інтэлектам.<ref>{{Cite news|title=Professor warns about chatbot cheating: "Expect a flood"|url=https://www.axios.com/2022/12/26/chatbot-cheating-university-warning-chatgpt|work=Axios|date=26 December 2022}}</ref> Эдвард Цянь, студэнт старэйшых курсаў [[Прынстанскі ўніверсітэт|Прынстанскага ўніверсітэта]], стварыў праграму пад назвай «GPTZero», якая вызначае, колькі тэксту згенеравана штучным інтэлектам<ref>{{Cite news|date=2023-01-17|title=This 22-year-old is trying to save us from ChatGPT before it changes writing forever|work=[[NPR]]|url=https://www.npr.org/sections/money/2023/01/17/1149206188/this-22-year-old-is-trying-to-save-us-from-chatgpt-before-it-changes-writing-for}}</ref>, каб змагацца з акадэмічным плагіятам.<ref>{{Cite web|date=2023-01-04|title=Did ChatGPT Write That? A College Student Created an AI Essay Detector|url=https://gizmodo.com/chatgpt-ai-essay-detector-college-princeton-edward-tian-1849946535|work=Gizmodo|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2023-01-04|title=A College Kid Built an App That Sniffs Out Text Penned by AI|work=The Daily Beast|url=https://www.thedailybeast.com/princeton-student-edward-tian-built-gptzero-to-detect-ai-written-essays}}</ref> Па стане на 4 студзеня 2023 года Дэпартамент адукацыі Нью-Ёрка абмежаваў доступ да ChatGPT з Інтэрнэту і прылад у дзяржаўных школах.<ref>{{Cite news|title=NYC Bans Students and Teachers from Using ChatGPT|url=https://www.vice.com/en/article/y3p9jx/nyc-bans-students-and-teachers-from-using-chatgpt|work=www.vice.com|date=January 2023}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-01-04|title=New York City Schools Ban ChatGPT to Head Off a Cheating Epidemic|url=https://gizmodo.com/new-york-city-schools-chatgpt-ban-cheating-essay-openai-1849949384|work=Gizmodo|language=en}}</ref> У сляпым тэсце было прызнана, што ChatGPT здаў экзамены на аспіранцкі ўзровень ва [[Універсітэт Мінесоты (Манката)|Універсітэце Мінесоты]] і ў Уортанскай школе Універсітэта Пенсільваніі на здавальняючую адзнаку (C+).<ref>[https://edition.cnn.com/2023/01/26/tech/chatgpt-passes-exams/index.html CNN]</ref> === Этычныя праблемы ў навучанні === Расследаванне''[[Time]]'' паказала, што для стварэння сістэмы бяспекі ад таксічнага кантэнту (напрыклад, сэксуальнага гвалту, гвалту, расізму, сэксізму і г.д.), OpenAI выкарыстаў нанятых кенійскіх работнікаў, якія зарабляюць менш за 2 долары ў гадзіну, каб маркіраваць таксічны кантэнт. Гэтыя меткі былі выкарыстаны для навучання мадэлі выяўляць такое змесціва ў будучыні. Працаўнікі падвяргаліся ўздзеянню такога таксічнага і небяспечнага змесціва, што гэта ахарактарызавалі як «катаванне».<ref>{{Cite web|date=2023-01-18|title=Exclusive: OpenAI Used Kenyan Workers on Less Than $2 Per Hour to Make ChatGPT Less Toxic|url=https://time.com/6247678/openai-chatgpt-kenya-workers/|work=[[The Times]]|language=en|quote=''One Sama worker tasked with reading and labeling text for OpenAI told TIME he suffered from recurring visions after reading a graphic description of a man having sex with a dog in the presence of a young child. “That was torture,” he said.''|access-date=28 студзеня 2023|archive-date=19 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119152814/https://time.com/6247678/openai-chatgpt-kenya-workers/|url-status=dead}}</ref> Аўтсорсінгавым партнёрам OpenAI была кампанія Sama (базуецца ў [[Сан-Францыска|Сан-Францыска, Каліфорнія]]), якая займаецца падрыхтоўкай даных. == Узломы == ChatGPT спрабуе адхіляць запыты, якія могуць парушаць правілы карыстання. Тым не менш, некаторым карыстальнікам удалося ў пачатку снежня 2022 года «узламаць» ChatGPT з дапамогай розных інжынерных метадаў, каб абысці гэтыя абмежаванні: яны паспяхова прымусілі ChatGPT даць інструкцыі, як стварыць [[кактэйль Молатава]] або ядзерную бомбу, або генераваць аргументы ў стылі [[неанацызм]]у.<ref>{{Cite news|title=OpenAI's new chatbot can explain code and write sitcom scripts but is still easily tricked|url=https://www.theverge.com/23488017/openai-chatbot-chatgpt-ai-examples-web-demo|work=The Verge|date=1 December 2022}}</ref> Рэпарцёр ''[[Таронта Стар|Toronto Star]]'' не здолеў асабіста дабіцца поспеху ў тым, каб прымусіць ChatGPT выступіць з падбухторваючымі заявамі: ChatGPT падманулі, каб падтрымаць [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|расійскае ўварванне ва Украіну]], але нават калі яго папрасілі падыграць выдуманаму сцэнару, ChatGPT адмовіўся генераваць аргументы на карысць таго, чаму канадскі прэм’ер-міністр [[Джасцін Трудо]] вінаваты ў дзяржаўнай здрадзе.<ref>{{Cite news|title=I wrote a story about ChatGPT's AI. Then I dared it to write a better one|url=https://www.thestar.com/news/canada/2022/12/10/i-wrote-a-story-about-chatgpts-ai-then-i-dared-it-to-write-a-better-one.html|work=[[Toronto Star]]|date=10 December 2022}}</ref><ref>{{Cite news|title=An AI chatbot went viral. Some say it's better than Google; others worry it's problematic.|url=https://www.nbcnews.com/tech/tech-news/chatgpt-ai-chatbot-viral-rcna59628|work=NBC News|date=December 2022}}</ref> == Выкарыстанне == ChatGPT выкарыстоўвалі для стварэння ўводных раздзелаў і анатацый навуковых артыкулаў. У некалькіх артыкулах ChatGPT пазначаны як сааўтар.<ref>{{Cite web|title=ChatGPT Listed as “Co-Author” For Several Scientific Papers|url=https://mindmatters.ai/2023/01/chatgpt-listed-as-co-author-for-several-scientific-papers/|accessdate=2025-11-20|work=mindmatters.ai}}</ref><ref>{{Cite web|title=AI Co-authorship in Academic Publishing|url=https://project-rachel.4open.science/Rachel.So.AI.Co-authorship.in.Academic.Publishing.pdf|accessdate=2025-11-20|work=project-rachel.4open.science}}</ref> Навуковыя часопісы па-рознаму адрэагавалі на ChatGPT. Некаторыя з іх, уключаючы Nature і JAMA Network, «патрабуюць ад аўтараў раскрыцця інфармацыі пра выкарыстанне інструментаў генерацыі тэксту і забараняюць уносіць як сааўтара вялікую моўную мадэль (LLM), такую ​​як ChatGPT». У студзені 2023 года часопіс Science «поўнасцю забараніў» выкарыстанне тэксту, створанага з дапамогай LLM, ва ўсіх сваіх часопісах;<ref>{{Cite web|title=ChatGPT|url=https://www.boxerlaw.com/wp-content/uploads/2023/04/ChatGPTWikipedia4.10.23.pdf|accessdate=2025-11-20|work=www.boxerlaw.com}}</ref> аднак гэтая палітыка была ўведзена толькі каб даць супольнасці час вызначыць, як выглядае прымальнае выкарыстанне. З ліпеня 2025 года часопіс Science чакае, што аўтары будуць цалкам публікаваць інфармацыю пра тое, які змест, створаны з дапамогай ШІ, выкарыстоўваецца ў іх працах.<ref>{{Cite web|title=Artificial Hallucinations in ChatGPT: Implications in Scientific Writing|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9939079/|accessdate=2025-11-20|work=pmc.ncbi.nlm.nih.gov}}</ref> У адным даследаванні аналізаваліся адказы ChatGPT на 517 пытанняў па праграмнай інжынерыі ці праграмаванні, падрыхтаваных на Stack Overflow, на карэктнасць, паслядоўнасць, паўнату і сцісласць. Было выяўлена, што 52% адказаў змяшчалі недакладнасці, а 77% былі шматслоўнымі. Іншае даследаванне, прысвечанае прадукцыйнасці GPT-3.5 і GPT-4 у перыяд з сакавіка да чэрвеня 2024 года, паказала, што прадукцыйнасць пры вырашэнні такіх аб’ектыўных задач, як вызначэнне простых лікаў і генерацыя выканальнага кода, значна адрознівалася. Рынак ШІ у сферы нерухомасці перажывае бурны рост: паводле прагнозаў, ён вырасце з 437,65 млн долараў ЗША ў 2024 годзе да больш за 1,3 млрд долараў ЗША да 2034 года. Гэтая імклівая дынаміка адлюстроўвае растучую ролю ШІ ў інвестыцыях у нерухомасць, яе кіраванні і здзяйсненні здзелак.<ref>{{Cite web|title=ChatGPT for Real Estate|url=https://leni.co/help-articles/real-estate-ai/|accessdate=2025-11-20|work=leni.co}}</ref> Многія кампаніі ўкаранілі ChatGPT і аналагічныя тэхналогіі чат-ботаў у свае прадукты. Гэтыя змены прывялі да значнага росту каштоўнасці кампаній.<ref>{{Cite web|title=BuzzFeed Stock (BZFD) Triples on Plans to Embrace OpenAI for Content|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-01-26/buzzfeed-bzfd-triples-on-plans-to-embrace-openai-for-content|accessdate=2025-11-20|work=www.bloomberg.com}}</ref> Агенцтва Reuters звязвае гэты скачок з роляй ChatGPT у ператварэнні штучнага інтэлекту ў моднае слова на Уолл-стрыт. Дзякуючы «эфекту ChatGPT» рознічныя інвестары павысілі кошты на крыптавалютныя актывы, звязаныя з ШІ, нягледзячы на тое, што агульны рынак крыптавалют знаходзіўся ў «мядзведжым» трэндзе, і знізіўся інтарэс інстытуцыйных інвестараў.<ref>{{Cite web|title=The influence of ChatGPT on artificial intelligence related crypto assets: Evidence from a synthetic control analysis|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1544612323003653|accessdate=2025-11-20|work=www.sciencedirect.com}}</ref> Укараненне ChatGPT у адукацыйную сферу было хуткім, але спачатку ён быў забаронены некалькімі ўстановамі. Патэнцыйныя перавагі ўключаюць паляпшэнне персаналізаванага навучання, павышэнне прадуктыўнасці вучняў, дапамогу ў правядзенні мазгавых штурмаў, абагульненні і развіцці навыкаў моўнай граматнасці. Вучні ў цэлым станоўча адносяцца да яго, але пэўныя меркаванні выкладчыкаў і студэнтаў значна розняцца. Першыя тры месяцы даступнасці ChatGPT публіцы, на Amazon з’явіліся сотні кніг, у якіх ён быў адзначаны як аўтар або сааўтар, а таксама былі прадстаўлены ілюстрацыі, створаныя іншымі мадэлямі штучнага інтэлекту, такімі як Midjourney.<ref>{{Cite web|title=Focus: ChatGPT launches boom in AI-written e-books on Amazon|url=https://www.reuters.com/technology/chatgpt-launches-boom-ai-written-e-books-amazon-2023-02-21/|accessdate=2025-11-20|work=www.reuters.com}}</ref> == Гл. таксама == * [[Антрапамарфізм|Антрапамарфізм камп’ютараў]] * [[Тэст Цьюрынга]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|chat.openai.com/chat}} * [[arxiv:2203.02155|White paper]] пра InstructGPT, папярэднік ChatGPT * [https://www.wsj.com/articles/chatgpt-wrote-my-ap-english-essayand-i-passed-11671628256 ChatGPT Wrote My AP English Essay—and I Passed] (WSJ, відэа, 21 снежня 2022) * {{YouTube|s1Uu-DS3O2E|ChatGPT - это революция в образовании. Владимир Спиваковский об образовании в XXI веке|logo=1}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Апрацоўка натуральнай мовы]] [[Катэгорыя:Выкарыстанне штучнага інтэлекту]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Чат-боты]] ltxv10yv6vnketbn46cpc1nzxoi8lds 0 731875 5135705 5075896 2026-05-04T16:30:23Z StachLysy 62453 дапаўненне 5135705 wikitext text/x-wiki {{Кароткае апісанне|Храналагічны пералік}} {{гады ў гісторыі кіно|2025}} '''[[2025]]''' год быў адзначаны шэрагам [[кінематограф|кінематаграфічных]] падзей. == Лідары праката == == Падзеі == == Фільмы == {{Асноўная катэгорыя|Фільмы 2025 года}} {|class="wikitable sortable" |- !Назва !align="center"|Тып !Рэжысёр(ы) !Краіны-вытворцы !Дата прэм’еры !IMDb |- |[[Маўклівы сябар]] |align="center" style="color:#465560; font-size:90%;"|<span title="фільм">ф</span> |{{нп5|Ільдзіка Эньедзі||en|Ildikó Enyedi}} |{{Сцяг|Германія}}, {{Сцяг|Францыя}}, {{Сцяг|Венгрыя}}, {{Сцяг|Кітай}} |align="center"|{{Дата|05|09|2025}} |align="center"|[https://www.imdb.com/title/tt27811632/ IMDb] |- |{{нп5|М3ГАН 2.0|М3ГАН 2.0|ru|М3ГАН 2.0}} |align="center" style="color:#465560; font-size:90%;"|<span title="фільм">ф</span> |{{нп5|Джэрард Джонстоўн||en|Gerard Johnstone}} |{{Сцяг|ЗША}} |align="center"|{{Дата|27|06|2025}} |align="center"|[https://www.imdb.com/title/tt26342662/ IMDb] |} == Узнагароды == {{асноўная катэгорыя|Кінапрэміі 2025 года}} == Нарадзіліся == == Памерлі == *[[16 студзеня]] — [[Дэвід Лінч]], амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст, мастак, прадстаўнік амерыканскага незалежнага кінематографа ({{Падказка|нар.|нарадзіўся}} [[1946]]). *[[9 лютага]] — [[Алег Аляксандравіч Стрыжэнаў]], расійскі акцёр ({{Падказка|нар.|нарадзіўся}} [[1929]]). *[[18 лютага]] — [[Джын Хэкмен]], амерыканскі акцёр ({{Падказка|нар.|нарадзіўся}} [[1930]]).<ref name="smart"/> *[[11 сакавіка]] — {{Не перакладзена 5|Клайв Рэвіл|Клайв Рэвіл|ru|Ревилл, Клайв}}, навазеландска-брытанскі характарны акцёр тэатра, кіно, тэлебачання і агучвання, спявак ({{Падказка|нар.|нарадзіўся}} [[1930]]). *[[12 сакавіка]] — {{Не перакладзена 5|Брус Гловер|Брус Гловер|ru|Гловер, Брюс}}, амерыканскі акцёр ({{Падказка|нар.|нарадзіўся}} [[1932]]). *[[22 сакавіка]] — [[Ларыса Іванаўна Галубкіна]], савецкая і расійская актрыса ({{Падказка|нар.|нарадзілася}} [[1940]]). *[[25 сакавіка]] — {{Не перакладзена 5|Масахіра Сінода|Масахіра Сінода|ru|Синода, Масахиро}}, японскі кінарэжысёр ({{Падказка|нар.|нарадзіўся}} [[1931]]). *[[29 сакавіка]] — [[Рычард Чэмберлен]], амерыканскі акцёр кіно і тэлебачання, спявак ({{Падказка|нар.|нарадзіўся}} [[1934]]).<ref name="press"/> *[[31 сакавіка]] — [[Іў Буасэ]], французскі рэжысёр і сцэнарыст ({{Падказка|нар.|нарадзіўся}} [[1939]]). *[[1 красавіка]] — [[Вэл Кілмер]], амерыканскі акцёр ({{Падказка|нар.|нарадзіўся}} [[1959]]). == Гл. таксама == == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="smart">{{Cite web|lang=ru|url=https://smartpress.by/news/stala-izvestna-prichina-smerti-aktera-dzhina-khekmena-i-ego-zheny-/|title=Стала известна причина смерти актера Джина Хэкмена и его жены|website=Smartpress.by|date=2025-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20250309120151/https://smartpress.by/news/stala-izvestna-prichina-smerti-aktera-dzhina-khekmena-i-ego-zheny-/|archive-date=2025-03-09|access-date=2025-03-23|url-status=live|ref=smart}}</ref> <ref name="press">{{Cite web|lang=ru|url=https://smartpress.by/news/umer-akter-richard-chemberlen/|title=Умер актер Ричард Чемберлен|website=Smartpress.by|date=2025-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20250309120151/https://smartpress.by/news/stala-izvestna-prichina-smerti-aktera-dzhina-khekmena-i-ego-zheny-/|archive-date=2025-03-09|access-date=2025-03-31|url-status=live|ref=press}}</ref> }} {{Храналагічны пералік}} == Літаратура == == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Афіцыйны сайт}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2025 год у культуры і мастацтве|Кіно]] [[Катэгорыя:Гады ў кінематографе]] jn5bkx0n9upti3splqfzjd0r8yvionc 0 737502 5136047 5071503 2026-05-05T10:06:26Z Rymchonak 22863 5136047 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бронсан}} {{Кінематаграфіст}} '''Чарлз Бронсан''', па нараджэнні '''Чарлз Дэніс Бучынскі''' ({{lang-en|Charles Dennis Buchinsky}}; {{ВДП}}) — амерыканскі кінаакцёр. == Біяграфія == Нарадзіўся 3 лістапада 1921 года ў гарняцкім пасёлку [[Эрэнфелд]] (штат Пенсільванія), быў 11-м з 15 дзяцей у шахцёрскай сям’і. Бацька — Уолтар Бучынскі (1888—1932), ураджэнец мястэчка [[Друскенікі]] Гродзенскай губерні, паходзіў з [[Ліпкі (татары)|ліпак]] — польска-літоўскіх татараў гарадзенскага сцягу. Уолтар эміграваў у ЗША са сваімі бацькамі — Фрэнкам і Элізабет Бучынскімі. Маці актора Мэры Бучынскі (на нараджэнні Валінскі, 1890—1968) нарадзілася ва [[Уілкс-Барэ]], штат Пенсільванія, у сям’і Томаса Валінскі і Нанны Батсэвідж, эмігрантаў з Расійскай імперыі (з тэрыторыі сучаснай Літвы). У 1943 годзе быў прызваны ва ўзброеныя сілы ЗША і служыў у авіяцыі стралком на Б-29, удзельнічаў у бітвах за Сайпан і за Гуам. Пасля Другой сусветнай вайны вырашыў стаць акцёрам, мяркуючы, што гэта забяспечыць яму дастойны заробак. Скончыў Pasadena Playhouse (горад Пасадэна). Змяніў некалькі прафесій, быў шахцёрам, рознарабочым; здымаўся ў невялікіх ролях на ТБ. З 1950 года пачаў працаваць у кіно, прычым у першых 12 фільмах — пад сваім сапраўдным прозвішчам. Падчас мак-картысцкага «палявання на ведзьмаў» змяніў прозвішча Бучынскі на англасаксонскае Бронсан. У 1960 годзе Бронсан з’явіўся ў вестэрне Джон Стэрджэса «Цудоўная сямёрка» разам з іншымі зоркамі — [[Юл Брынер|Юлам Брынерам]], [[Стыў Мак-Куін|Стывам Мак-Куінам]], [[Джэймс Коберн (акцёр)|Джэймсам Кобернам]], [[Роберт Вон|Робертам Вонам]], [[Ілай Уолак|Ілаем Уолакам]]. == Фільмаграфія == * (1970) «[[Пасажыр дажджу]]» — ''Хары Добс'' == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бронсан Чарлз}} [[Катэгорыя:Акцёры ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Перамогі ў Другой сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Галівудская алея славы]] [[Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] 6hwrxlb0pjdq48e9pr747gpb18gz48d 0 737504 5136050 4667191 2026-05-05T10:07:56Z Rymchonak 22863 5136050 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Джыл Дораці Айрленд''' ({{lang-en|Jill Dorothy Ireland}}; {{ДН|24|4|1936}}, [[Лондан]] — {{ДС|18|5|1990}}, {{МС|Малібу||}}) — англійская і амерыканская актрыса. == Кар’ера == Джыл Айрленд нарадзілася ў сям’і вінароба. Сваю кар’еру пачала падлеткам, у сярэдзіне 1950-х гадоў. Яе дэбютам стала маленькая роля ў фільме «О… Разалінда!!» з [[Майкл Рэдгрэйв|Майклам Рэдгрэйвам]]. Далей былі ролі ў фільмах «Сайман і Лаура» (1955) і «Трое ў лодцы, не лічачы сабакі» (1956). Пасля пераезду ў Галівуд Айрленд пачала здымацца ў серыялах. У 1964—1967 гадах яна знялася ў 5 эпізодах серыяла «Чалавек з А. Н. К. Л.». У канцы 1970-х гадоў Айрленд працавала супрадзюсарам некаторых кінафільмаў. Таксама ў 1977 годзе яна запісала альбом «Прывітанне і Бывай». == Асабістае жыццё == У 1957 годзе Айрленд выйшла замуж за акцёра [[Дэвід Мак-Калум|Дэвіда Мак-Калума]]. У гэтым шлюбе ў іх было тры сыны — Пол, Валентайн і іх прыёмны сын Джэйсан Мак-Калум, які памёр ад перадазіроўкі лекаў у 1989 годзе. Мак-Калум і Айрленд развяліся ў 1967 годзе. У 1968 годзе Айрленд стала жонкай [[Чарлз Бронсан|Чарлза Бронсана]]. Пазнаёміліся яны некалькімі гадамі раней, калі Бронсан і Мак-Калум разам здымаліся ў фільме «Вялікія ўцёкі». У пары было дзве дачкі: родная Зулейка і прыёмная Катрына. Разам пара заставалася да самай смерці Джыл у 1990 годзе. == Фільмаграфія == * (1970) «[[Пасажыр дажджу]]» — ''Ніколь'' {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Айрленд Джыл}} [[Катэгорыя:Актрысы ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Галівудская алея славы]] [[Катэгорыя:Памерлі ад раку малочнай залозы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Вялікабрытаніі]] 9ekldab8v3juljwfvxdogrhz01owpm7 0 751450 5135697 5125401 2026-05-04T16:12:16Z Feeleman 163471 5135697 wikitext text/x-wiki '''Шэ́лтан''' ({{lang-en|Shelton}}) — англійскае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Бэн Шэлтан]] (нар. 2002) — амерыканскі тэнісіст. * [[Дзі Джэй Шэлтан]] (нар. 1991) — амерыканскі баскетбаліст. * [[Марлі Шэлтан]] (нар. 1974) — амерыканская актрыса. {{спіс цёзак2}} hl5b580f0wap85i2ov8vc65fesqczl3 5135703 5135697 2026-05-04T16:25:01Z Feeleman 163471 /* Вядомыя носьбіты */ 5135703 wikitext text/x-wiki '''Шэ́лтан''' ({{lang-en|Shelton}}) — англійскае прозвішча. == Вядомыя асобы == * [[Бэн Шэлтан]] (нар. 2002) — амерыканскі тэнісіст. * [[Дзі Джэй Шэлтан]] (нар. 1991) — амерыканскі баскетбаліст. * [[Марлі Шэлтан]] (нар. 1974) — амерыканская актрыса. {{спіс цёзак2}} 8p86ax82wq205afks8oqoa0jgama6vs 10 752397 5135791 5115384 2026-05-04T19:06:10Z JerzyKundrat 174 5135791 wikitext text/x-wiki * У анамальна засушлівае і гарачае лета з [[Дзвіна|Дзвіны]] ўдалося дастаць '''[[Барысаў камень (Друя)|Барысаў камень]]''', які лічыўся страчаным. * Толькі '''[[Віцебскі звон (1605)|адзіны звон]]''' [[Віцебск]]а перажыў пакаранне за забойства [[Іасафат Кунцэвіч|Іасафата Кунцэвіча]]. * Да [[Блакітная крыніца|Блакітнай крыніцы]], што паблізу [[Слаўгарад]]а, здзяйсняецца '''[[Паломніцтва і пакланенне «Блакітнай крыніцы»|пілігрымка]]'''. * Першая на Беларусі '''[[Паўднёва-Беларуская гідралагічная станцыя|гідралагічная станцыя]]''' працавала на вадазборы ракі [[Ведрыч]]. * У [[Скірмантава|Скірмантаве]] на Міншчыне штогод '''«[[ката пячы|пякуць ката]]»'''. * '''[[Гродзенскія вербы]]''' ў адрозненне ад [[Віленскія вербы|віленскіх]] маюць характэрную плоскую форму. czhatugl1dvyjmr09n0cbdaxuz5gd71 100 753022 5135692 5134989 2026-05-04T15:51:33Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5135692 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Эрвін Кашмідэр|2026-05-04T07:39:52Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Марсель Карнэ|2026-05-04T05:48:14Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Вераніка Карвялене|2026-05-01T12:59:18Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Вінцэнт Лютаслаўскі|2026-05-01T12:52:46Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Юзаф Абрэмбскі (этнолаг)|2026-04-30T17:53:41Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ганна Энгелькінг|2026-04-30T16:55:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Мінскі краёвы гістарычны музей|2026-04-28T10:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Іван Хрысанфавіч Каладзееў|2026-04-28T08:50:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Мсціслаўскі раённы краязнаўчы музей|2026-04-27T21:03:34Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Юр’евіч Монзуль|2026-04-26T16:45:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Андрэй Ляховіч|2026-04-26T09:42:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Іванавіч Куліковіч|2026-04-25T07:19:34Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Міхал Длускі|2026-04-24T22:49:09Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Станіслаў Пігань|2026-04-23T07:53:59Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Аліса Вячаславаўна Ложкіна|2026-04-22T08:13:41Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Марыя Мікалаеўна Віннікава|2026-04-22T06:23:55Z|M.L.Bot}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 6erbwaxqzq0bx371uda9snl9c3n761y 100 753274 5135690 5134069 2026-05-04T15:51:13Z NirvanaBot 40832 +6 новых 5135690 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Берынген (Бельгія)|2026-05-04T09:36:26Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Аўдэнардэ|2026-05-04T09:23:56Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Арсхот|2026-05-04T09:16:47Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Андэн (Бельгія)|2026-05-04T07:33:27Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Сінт-Ніклас|2026-05-04T07:10:38Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Тычаны|2026-05-04T07:05:30Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Стан Круль|2026-04-30T07:32:51Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Чэлтнем|2026-04-29T13:12:53Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Брэнт (рака)|2026-04-29T07:33:09Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Шэпертан|2026-04-29T07:20:28Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Уэймут|2026-04-29T07:06:22Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Лі-он-Сі|2026-04-29T05:33:35Z|Rymchonak}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> c76yccbm4dlqo3wthror9quu29usi3k 100 753287 5135688 5135369 2026-05-04T15:50:44Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5135688 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Родная мова (часопіс)|2026-05-04T12:56:41Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Эрвін Кашмідэр|2026-05-04T07:39:52Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Дар’я Сяргееўна Мандзік|2026-05-03T12:40:21Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Аляксандр Благій|2026-05-02T08:35:27Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Забойства манахаў-базыльян у Полацку (1705)|2026-05-01T20:18:00Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Беларускі філіял Прампартыі|2026-05-01T18:32:06Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Беларускі філіял меншавікоў|2026-05-01T17:39:06Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Беларускі філіял Працоўнай сялянскай партыі|2026-05-01T13:38:51Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Барысаў камень (Друя)|2026-05-01T12:31:51Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2026-04-30T20:33:20Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Юзаф Абрэмбскі (прэлат)|2026-04-30T17:31:55Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ганна Энгелькінг|2026-04-30T16:55:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Алімпіі Гродна»|2026-04-30T09:05:44Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 ЖБК «Мінск»|2026-04-30T08:59:20Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Гарызонта» Мінск|2026-04-30T08:47:29Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Гарызонт-2-РЦАП»|2026-04-30T08:42:54Z|Slavazai1973}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> qxt8lf5auyji1h17hgej6jrqe65z9cg 0 754754 5135909 4798970 2026-05-05T01:33:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135909 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Мэры Тофт''' ({{lang-en|Mary Toft}}; у дзявоцтве '''Дэнаер''', у некаторых крыніцах — '''Тофтс'''; {{Н|ж}} [[21 лютага]] [[1703]], [[Годалмінг]], [[Сурэй]], [[Англія]]) — [[Англічане|англічанка]], якая стала цэнтральнай фігурай гучных спрэчак у 1726 годзе. Увёўшы ў зман лекараў, Тофт пераканала іх у тым, што нарадзіла [[Трусы (жывёлы)|трусаў]]. У 1726 годзе Тофт зачала дзіця, аднак яе цяжарнасць завяршылася выкідкам. Заявіўшы аб нараджэнні фрагментаў жывёл, Тофт зацікавіла мясцовага хірурга Джона Ховарда, які стаў расследаваць гэты выпадак. Прымаючы роды, Ховард выявіў не немаўля, але часткі жывёльных арганізмаў, пра што ён паведаміў шэрагу вядомых дактароў. У сваю чаргу яны звярнуліся да Натаніэля Сент-Андрэ, прыдворнаму хірургу караля [[Георг I (кароль брытанскі)|Георга I]]. Даследаваўшы сведчанні, Сент-Андрэ вырашыў, што выпадак Тофт не быў сфальсіфікаваны. Скептычна да яго высноў паставіўся Кірыак Алерс — іншы хірург, пасланы каралём да Тофт. Ужо набыўшы пэўную вядомасць, Тофт была прывезена ў [[Лондан]], дзе яе старанна вымералі і змясцілі пад бесперапыннае назіранне. Калі ж высветлілася, што яна больш не можа нарадзіць труса, жанчына прызналася ў падмане, за што падвергнулася арышту па абвінавачванні ў махлярстве. Пасля гэтага рушыла хваля кпінаў, якая пасеяла паніку ў медыцынскім асяроддзі і каштавала кар’еры шэрагу буйных хірургаў. Выпадак Тофт неаднаразова абыгрываўся ў сатыры, у прыватнасці, у творчасці [[Уільям Хогарт|Уільямам Хогарта]], вядомага сваёй крытыкай уласцівай лекарам даверлівасці. Тофт жа ў выніку была вызваленая без прад’яўлення абвінавачванняў і адпушчаная дадому. == Агалоска == Гісторыя Тофт упершыню прыцягнула ўвагу грамадскасці на зыходзе кастрычніка 1726 года, калі чуткі пра справу дасягнулі Лондана<ref name="Toddp32">{{Harvard citation no brackets|Todd|1982}}</ref>. У прыватнасці, 19 лістапада адпаведная нататка з’явілася ў выданні ''Mist’s Weekly Journal''<ref>{{Cite web|url=http://rictornorton.co.uk/grubstreet/rabbit.htm|title=The Rabbit Woman<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20141228002003/http://rictornorton.co.uk/grubstreet/rabbit.htm|archive-date=2014-12-28|access-date=2015-02-24|url-status=live}}</ref>:{{Cquote|СЭР, З таго часу, як я пісаў вам, я прыняў яшчэ траіх з тых труаў, усіх напаўрослых, адзін з іх мае шаравата-карычневую афарбоўку; апошні скакаў дваццаць тры гадзіны ва ўтробе, перш чым памёр. Як толькі адзінаццаты трусік быў выняты, заскакаў дванаццаты трусік, які скача і цяпер. Калі вам знаёмы цікаўны чалавек, жадаючы прыбыць, ён можа ўбачыць скокі ў яе чэраве і прыняць роды, калі пажадае; што будзе поўным задавальненнем для цікаўнага: калі б у яе было дзіця, яму б заставалася яшчэ толькі дзесяць дзён, таму я не ведаю, колькі трусоў можа быць пасля; я прывёз жанчыну ў ''Гілдфард'' для мацнейшай выгоды. Я ''ёсць'', СЭР, ''Ваш сціплы слуга'', ДЖОН ХОВАРД<ref>{{Harvnb|St. André|Howard|1727|pp=5–6}}</ref><ref group="нат.">{{lang-en|SIR, Since I wrote to you, I have taken or deliver'd the poor Woman of three more Rabbets, all three half grown, one of them a dunn Rabbet; the last leap'd twenty three Hours in the ''Uterus'' before it dy'd. As soon as the eleventh Rabbet was taken away, up leap'd the twelfth Rabbet, which is now leaping. If you have any curious Person that is pleased to come Post, may see another leap in her ''Uterus'', and shall take it from her if he pleases; which will be a great Satisfaction to the Curious: If she had been with Child, she has but ten Days more to go, so I do not know how many Rabbets may be behind; I have brought the Woman to ''Guildford'' for better Convenience. I ''am'', SIR, ''Your humble Servant'', JOHN HOWARD.}}</ref>}}«Беднай жанчыне», Мэры Тофт, тады было 24 або 25 гадоў. Дачка Джона і Джэйн Дэнаераў прыняла хрышчэнне пад імем Мэры Дэнаер 21 лютага 1703 года. У 1720 годзе яна выйшла замуж за Джошуа Тофта, чаляднік краўца; у пары было трое дзяцей: Мэры, Эн і Джэймс<ref name="Uglow">{{Harvard citation no brackets|Uglow|1997}}</ref>. У адпаведнасці з укладам жыцця XVIII стагоддзя, Тофт, зноў зацяжарыла ў 1726 годзе, працягвала працаваць на палях<ref name="Codyp131"/>. У пачатку цяжарнасці яна скардзілася на балючыя адчуванні, якія заміналі працы, і ў жніўні яе арганізм нібыта вылучыў некалькі кавалкаў плоці. Адзін з іх быў супастаўны па памеры з рукой Тофт. Мяркуецца, што гэта магло стаць вынікам паталогіі ў развіцці [[Плацэнта|плацэнты]], якая пацягнула спыненне росту эмбрыёна і выкід згусткаў крыві і плоці<ref name="Toddmonsterspp1819">{{Harvard citation no brackets|Todd|1995}}</ref><ref name="Haslamp43">{{Harvard citation no brackets|Haslam|1996}}</ref>. Роды адбыліся 27 верасня. У іх прыняў удзел сусед сямейства, які затым паказаў выкінутую плоць маці і свякрухі. Апошняя, будучы акушэркай, прадэманстравала плоць Джону Ховарду, акушэру з [[Гілфард|Гілдфарда]] з трыццацігадовым стажам<ref name="Codyp131"/><ref name="Toddmonsterspp1819"/>. Першапачаткова Ховард адхіліў думку аб магчымай прыналежнасці плоці арганізму жывёлы, аднак на наступны дзень адмяніў запланаваную практыку і вырашыў наведаць Тофт. Спачатку ён азнаёміўся з прадуктам родаў, пасля чаго агледзеў Мэры, не выявіўшы нічога незвычайнага. Калі ж сітуацыя з выкідам паўтарылася, Ховард вярнуўся да Тофт і аднавіў вывучэнне праблемы. Згодна з запісам ад 9 лістапада таго года, на працягу наступных некалькіх дзён Тофт выкінула «тры лапы ката паласатай расфарбоўкі і адну лапу труса: вантробы былі кацінымі, і ў іх знаходзіліся тры часткі пазваночніка вугра… Заднія лапы ката, магчыма, узніклі ў яе ўяўленні з-за яе любімага ката, які спаў з ёй у ложку па начах»<ref group="нат.">{{lang-en|"three legs of a Cat of a Tabby Colour, and one leg of a Rabbet: the guts were as a Cat's and in them were three pieces of the Back-Bone of an Eel&nbsp;... The cat's feet supposed were formed in her imagination from a cat she was fond of that slept on the bed at night."}}</ref>. Стан Тофт, відавочна, зноў пагоршыўся, і на працягу наступных сутак яна выдзяліла яшчэ некалькі фрагментаў труса<ref name="Toddmonsterspp1819"/><ref name="Haslamp43"/>. З цягам часу гісторыя набывала вядомасць, і 4 лістапада Генры Дэвенант, які знаходзіўся пры двары караля Георга I, прыбыў у Сурэй каб асабіста пераканацца ў падзеях, якія адбыліся. Ён вывучыў ўзоры тканін, пададзеныя яму Ховардам, а затым, відавочна перакананы ў сапраўднасці выпадку, вярнуўся ў Лондан. Ховард накіраваў Тофт у Гілдфард, дзе абяцаў прыняць роды труса на вачах у любога, хто ставіў пад сумнеў гісторыю жанчыны<ref name="Haslamp43"/><ref name="Seligmanp356"/>. Некаторыя з лістоў, што Ховард пасылаў Дэвенанту для паведамлення яго аб ходзе спраў, апынуліся ў размяшчэнні Натаніэля Сент-Андрэ, [[Швейцарыя|Швейцарскага]] хірурга, які з 1723 года служыў пры каралеўскім доме<ref name="Toddmonsterspp1819"/>. Пасля Сент-Андрэ падрабязна выклаў змест аднаго з гэтых лістоў у сваім памфлеце «Кароткі аповяд аб незвычайным нараджэнні трусоў»<ref group="нат.">{{lang-en|A short narrative of an extraordinary delivery of rabbets}}</ref> (1727):{{Cquote|З Гілфарда прыходзіць дзіўная, але добра правераная навіна. Пра тое, што бедная жанчына з Гадалміна{{sic}}, якая жыве каля горада, прыкладна месяц таму вырашылася пры спадары Джоне Ховардзе, выбітным хірурге і акушэры, істотай, якая нагадвае труса, але з сэрцам і лёгкімі, якія растуць па-за тулавам, праз 14 дзён яе роды — на гэты раз паўнавартаснага труса — прыняў той жа чалавек: і праз некалькі дзён нарадзіліся яшчэ 4; і ў пятніцу, суботу, нядзелю, чацвёртую, пятую і шостую бягучага месяца, нараджалася па адным кожны дзень: усяго дзевяць, усе памерлі пры з'яўленні на свет. Жанчына дала клятву ў тым, што два месяцы таму, працуючы ў полі з іншымі жанчынамі, яны спужалі труса, пасля чаго пабеглі за ім, які ўцякаў, але дарма: гэта ўзбудзіла ў ёй такое імкненне, што яна (будучы з дзіцем) захварэла і зведала выкідак, і з тых часоў яна не магла перастаць думаць аб трусах. Нарэшце, людзі моцна разыходзяцца ў меркаваннях па гэтай справе, некаторыя глядзяць на акалічнасці з вялікай цікаўнасцю, лічачы дарэчным уяўленне іх [Лонданскае каралеўскае таварыства{{!}}каралеўскаму таварыству] г.д., іншыя разгневаны гэтай гісторыяй і сцвярджаюць, што калі ўсё гэта ёсць факт, то ён павінен знаходзіцца пад заслонай таямніцы як узор недасканаласці чалавечай прыроды.|''Weekly Journal'', 19 лістапада 1726 года<ref>{{Harvnb|Haslam|1996|pp=30—31}}</ref><ref group="нат.">{{lang-en|From Guildford comes a strange but well-attested Piece of News. That a poor Woman who lives at Godalmin {{sic}}, near that Town, was about a Month past delivered by Mr John Howard, an Eminent Surgeon and Man-Midwife, of a creature resembling a Rabbit but whose Heart and Lungs grew without [outside] its Belly, about 14 Days since she was delivered by the same Person, of a perfect Rabbit: and in a few Days after of 4 more; and on Friday, Saturday, Sunday, the 4th, 5th, and 6th instant, of one in each day: in all nine, they died all in bringing into the World. The woman hath made Oath, that two Months ago, being working in a Field with other Women, they put up a Rabbit, who running from them, they pursued it, but to no Purpose: This created in her such a Longing to it, that she (being with Child) was taken ill and miscarried, and from that Time she hath not been able to avoid thinking of Rabbits. People after all, differ much in their Opinion about this Matter, some looking upon them as great Curiosities, fit to be presented to the Royal Society, etc. others are angry at the Account, and say, that if it be a Fact, a Veil should be drawn over it, as an Imperfection in human Nature.}}</ref>}} == Расследаванне == {{Cquote|Усякая істота ў горадзе, і мужчына, і жанчына, ужо пабачылася з ёй і адчувала яе: бесперапынныя хваляванні, шумы і буркатанні ў яе жываце ўяўляюць сабой нешта дзіўнае; усе вядомыя лекары, хірургі і акушэры ў Лондане знаходзяцца ў яе днём і ноччу каб убачыць яе новыя роды<ref group="нат.">{{lang-en|Every creature in town, both men and women, have been to see and feel her: the perpetual emotions, noises and rumblings in her Belly are something prodigious; all the eminent physicians, surgeons and man-midwives in London are there Day and Night to watch her next production.}}</ref>.|Джон Хэрві, 2-і барон Хэрві|<ref name="Uglow"/><ref>{{Harvnb|Cody|2005|pp=127–128}}</ref>}}Уражаны кароль накіраваў услед за Сент-Андрэ Кірыякам Алерса. Ён прыехаў у Гілдфард 20 лістапада і, агледзеўшы пацыентку, не выявіў у яе ніводнай прыкметы цяжарнасці. Магчыма, ён западозрыў Тофт у махлярстве яшчэ тады, бо яна трымала калені і клубы шчыльна прыціснутымі, нібы перашкаджаючы выпадзення нейкага аб’екта. Сумніўным Алерсу здалося і паводзіны Ховарда, які забараніў каралеўскаму хірургу садзейнічаць прыняццю родаў. Пры гэтым варта адзначыць, што ў адной з папярэдніх працэдур Алерс, які не меў належнага акушэрскага вопыту, прычыніў Тофт моцную боль<ref name="Seligmanp356">{{Harvard citation no brackets|Seligman|1961}}</ref>. Пераканаўшыся ў пастановачным характары паталогіі, Алерс заявіў, што нібыта паверыў у сапраўднасць справы. Затым ён, выбачыўшыся, выехаў у Лондан, забраўшы з сабой узоры трусінай плоці. Алерс старанна вывучыў доказы і высветліў, што плоць падвяргалася ручной апрацоўцы. У прыплодзе ён выявіў элементы саломы і зерня<ref name="Toddp32"/><ref name="Toddmonsterspp1819"/>. 21 лістапада Алерс далажыў аб сваіх знаходках каралю, а затым і некаторым іншым высокапастаўленым асобам<ref name="Toddmonsterspp1819"/>. На наступны дзень Ховард накіраваў Алерсу ліст, у якім прасіў аб вяртанні узораў плоці<ref name="Toddmonsterspp1819"/>. Падазрэнні Алерса турбавалі як Ховарда і Сент-Андрэ, так і, верагодна, караля, які праз два дні камандзіраваў Сент-Андрэ з калегам у Гілдфард<ref name="Toddp32"/><ref name="Seligmanp356"/>. Па прыбыцці іх сустрэў Ховард, які апавясціў дактароў аб двух нібыта нованароджаных трусах. Яна таксама выкінула некалькі фрагментаў, ідэнтыфікаваных як часткі плацэнты. Затым яе стан пагоршыўся; яна скардзілася на бесперапынную боль у правым баку жывата<ref name="Seligmanp356"/><ref name="St. André 1727">{{Harvard citation no brackets|St. André|Howard|1727}}</ref>. Жадаючы папярэдзіць дзеянні Алерса, Сент-Андрэ сабраў пісьмовыя паказанні аднак, паводле некаторых сведкаў, ён мог паставіць пад сумнеў сумленнасць Алеса. 26 лістапада Сент-Андрэ правёў для караля анатамічную дэманстрацыю, якая пацвярджала гісторыю Тофт<ref name="Toddp32"/><ref name="St. André 1727"/>. Згодна з яго запісамі, ні ён, ні Малін не здагадваліся аб магчымым махлярстве жанчыны<ref name="St. André 1727"/>. Кароль зноў накіраваў Сент-Андрэ ў Гілдфард, жадаючы прывезці Тофт ў Лондан і працягнуць даследаванні. Доктара суправаджаў вядомы акушэр Рычард Манінгем, другі сын біскупа [[чычэстэр]]скага Томаса Манінгема, і [[рыцар]] з 1721 года<ref name="Seligmanp356"/>. Ён вывучыў Тофт і вызначыў, што правая частка яе жывата трохі павялічана. Акрамя таго, Манінгем прыняў у Тофт аб’ект, які ён распазнаў як мачавая бурбалка парсюка, выклікаўшы тым самым нязгоду Сент-Андрэ і Ховарда. Характэрна, што аб’ект выклікаў у Манінгема падазрэнні, паколькі ён выпускаў пах [[Мача|мочы]]. Усе ўдзельнікі працэсу дамовіліся захоўваць тое, што адбылося ў сакрэце, і ўжо 29 лістапада Тофт размясцілася ў лазнях Лейсі на Лестэрскіх палях<ref name="Toddp32"/><ref name="Codyp131">{{Harvard citation no brackets|Cody|2005}}</ref><ref name="Seligmanp356"/>. == Экспертыза == [[Файл:Cunicularii_or_The_Wise_Men_of_Godliman_in_Consultation.jpg|міні|250x250пкс|''«Трусы, або нарада гадліманскіх мудрацоў»'' [[Уільям Хогарт]] (1726)<ref name="Paulsonp168">{{Harvard citation no brackets|Paulson|1993}}</ref>. Сент-Андрэ апісаў Тофт (F) як тую, што мае здаровы моцны склад, невялікі памер і светлы колер твару, аднак вельмі дурны і пануры характар. Яе муж (E) — бедны кравец з Годлімана, які стаў бацькам трох дзяцей Мэры<ref name="St. André 1727"/>.]] Апублікаваная на світанку газетнай эпохі гісторыя неўзабаве стала нацыянальнай сенсацыяй. Частка выданняў ўспрымала выпадак скептычна, а ''Norwich Gazette'' і зусім назвала аповяд жаночай плёткай<ref name="Codyp131"/>. Нягледзячы на падазронасць гісторыі, многія лекары хацелі асабіста ўбачыць пацыентку. Пасля палітычны аглядальнік Джон Херві ў лісце свайму сябру Генры Фоксу пісаў:{{Cquote|Каб вызначыць [дыягназ] да задавальнення і пераканання разнастайных людзей, неабходны іншыя довады, чым тыя, якія можа даць анатомія ці кожная іншая галіна медыцыны. Большасць з іх — не суддзі. Таму для мяне, несумненна, было натуральным жадаць, каб людзі ненадоўга перасталі выносіць любыя наступныя меркаванні да таго часу, пакуль не будуць прыведзены доказы падману, бо яны запатрабаваны.<ref group="нат.">{{lang-en|To be able to determine, to the Satisfaction and Conviction of all sorts of Persons, other Arguments were necessary, than Anatomy, or any other Branch of Physick [sic], could furnish. Of these the greatest Number are not Judges. It was therefore undoubtedly very natural for me to desire that People would suspend any farther Judgement for a little Time, till such Proofs could be brought of the Imposture as they requir'd.}}</ref>.|Джэймс Дуглас<ref>{{Harvnb|Todd|1995|pp=27–28}}</ref>}}Пад строгім кантролем Сент-Андрэ жанчыну агледзелі некалькі буйных лекараў і хірургаў, сярод якіх быў і Джон Мабрэй. У кнізе «Жаночы лекар» ({{Lang-en|The Female Physician}}) Мабрэй выказаў здагадку, што жанчыны могуць нараджаць нейкую істоту, названую ім «Сутэркін». Мабрэй быў прыхільнікам тэорыі, якая існавала ў той час мацярынскага адбітка, згодна з якой зачацце і цяжарнасць маглі падвяргацца ўплыву думак або ўспамінаў маці. Меркавалася, што цеснае ўзаемадзеянне будучых матак з хатнімі жывёламі можа зрабіць іх дзяцей падобнымі на жывёлу. Паведамлялася, што Мабрэй быў шчаслівы ўбачыцца з Тофт, выпадак якой пацвярджаў яго погляды<ref name="Bondeson 1997">{{Harvard citation no brackets|Bondeson|1997}}</ref>. Іншы ж вядомы лекар Джэймс Дуглас, як і Манінгем, лічыў гэта махлярствам і, нягледзячы на неаднаразовае запрашэнне Сент-Андрэ, адхіліўся ад працэсу. Дуглас быў адным з найбольш паважаных анатамаў краіны і вядомым акушэрам, у той час як статус Сент-Андрэ часта асацыявалі з яго ўменнем гаварыць на [[Нямецкая мова|нямецкай]] — роднай мове караля<ref name="Toddmonsterspp1819"/>. Разумеючы гэта, Сент-Андрэ адчайна дамагаўся прысутнасці Дугласа і Манінгема: пасля ўзыходжання [[Георг I (кароль брытанскі)|Георга I]] на трон у палітыцы краіны сталі дамінаваць [[вігі]], з якімі былі звязаны абодва дактары. Іх удзел мог умацаваць становішча Сент-Андрэ як лекара і як філосафа<ref name="Codyp131"/>. Нарэшце Дуглас, які лічыў нараджэнне труса жанчынай роўнаверагодным нараджэнню немаўля трускай, усё ж прыехаў агледзець Тофт. Зрэшты, пасля агляду і паведамлення Манінгема аб мачавой бурбалцы Дуглас адмовіў Сент-Андрэ ў далейшым удзеле<ref name="Bondeson 1997"/>:Знаходзячыся пад пастаянным наглядам, Тофт некалькі разоў адчувала марныя родавыя мукі<ref name="Toddp32"/>. == Прызнанне == Махлярства было раскрыта 4 снежня. Томас Анслоў, 2-і барон Анслоў пачаў ўласнае расследаванне выпадку, падчас якога высветліў, што на працягу апошняга месяца муж Тофт Джошуа закупляў маладых трусаў. Перакананы ў дастатковасці доказаў, ён напісаў доктару сэру [[Ганс Слоан|Гансу Слоану]], заявіўшы, што справа «амаль устрывожыла Англію», і што неўзабаве ён апублікуе свае звесткі<ref name="Uglow"/><ref>{{Harvard citation no brackets|Caulfield|Collection|1819}}</ref>. У той жа дзень Томас Ховард, насільшчык з лазняў, прызнаўся мірнаму суддзі сэру Томасу Кларджэсу, што ён быў падкуплены. Нявестка Тофт Маргарэт заплаціла Ховарду, каб той схаваў труса ў пакоі Мэры. У ходзе допыту пасля арышту Тофт аспрэчыла абвінавачванні, а Маргарэт, якую дапытваў Дуглас, сцвярджала, што яна набыла труса толькі толькі для ўжывання ў ежу<ref name="Seligmanp356"/>. Манінгем агледзеў Тофт і, як яму здалося, выявіў нешта ў паражніне яе нутробы, пасля чаго пераканаў Кларджэса пакінуць пацыентку ў лазнях<ref name="Seligmanp356"/>. Дуглас, які наведваў Тофт, апытаў яе тройчы ці чатыры разы; кожны з размоў працягваўся некалькі гадзін. Праз некалькі дзён Манінгем прыгразіў жанчыне балючай аперацыяй, і 7 снежня ў прысутнасці Манінгема, Дугласа, герцага Джона Мантэгю і барона Фрэдэрыка Калверта Тофт нарэшце прызналася ў падмане<ref name="Uglow"/><ref name="Seligmanp356"/>. Пасля выкідышу, у той час як яе [[шыйка маткі]] яшчэ дазваляла пранікнуць глыбей, саўдзельнік змясціў у яе чэрава кіпцюры і цела ката, а таксама галаву труса. Яны прыдумалі гісторыю пра тое, што падчас працы жанчына была напалохана трусам, а затым стала думаць толькі пра іх. У далейшым часткі цел жывёл змяшчаліся ў яе похву<ref name="Toddmonsterspp1819"/><ref name="Haslamp43"/>. Манінгем і Дуглас працягвалі ціск на Тофт, у выніку якога яна адкрыла новыя падрабязнасці 8 і 9 снежня. Пасля гэтага яна была накіравана ў турму «Тотыл Філдс Брайдвелл» і абвінавачаная паводле статуту [[Эдуард III|Эдуарда III]] як «гнюсны ашуканец і самазванец»<ref name="Toddp32"/><ref name="Seligmanp356"/><ref name="Brockp168">{{Harvard citation no brackets|Brock|1974}}</ref>. У больш ранніх, неапублікаваных прызнаннях яна ўскладала ўсю адказнасць на шэраг асоб, у ліку якіх былі яе свякроў і Джон Ховард. Тофт таксама сцвярджала, што нейкая падарожніца распавяла ёй аб тэхналогіі змяшчэння трусаў у цела і пра тое, як падобнае дзеянне назаўжды пазбавіць яе ад патрэбы. Выданне ''British Journal'' паведамляла, што 7 студзеня 1727 года Тофт паўстала перад судом квартальных пасяджэнняў ў [[Вэстмінстэр]]ы, быўшы абвінавачанай як «агідная падманшчыца і самазванка, якая нібыта здзейсніла некалькі жахлівых родаў»<ref group="нат.">{{lang-en|"for being an abominable cheat and imposter in pretending to be delivered of several monstrous births"}}</ref>. Маргарэт Тофт праявіла стойкасць і адмовілася ад далейшых заяў. ''Mist’s Weekly Journal'' ад 1726 года паведаміў: «[яна] была праверана як і блізкія ёй людзі, але альбо [яе] трымалі ў недасведчанасці адносна падману, альбо [яна] не жадала раскрыць тое, што ёй вядома; бо нішто не можа быць ад яе атрымана; так, яе рашучасць ўзрушвла іншых»<ref group="нат.">{{lang-en|"the nurse has been examined as to the person's concerned with her, but either was kept in the dark as to the imposition, or is not willing to disclose what she knows; for nothing can be got from her; so that her resolution shocks others."}}</ref>. == Наступствы == Пасля выпадку Тофт на нейкі час даверлівасць некаторых лекараў стала аб’ектам кпінаў у грамадстве. У 1726 годзе [[Уільям Хогарт]] апублікаваў шарж ''«Трусы, або нарада гадліманскіх мудрацоў»'' ({{Lang-en|Cunicularii, or The Wise Men of Godliman in Consultation}}), на якім Тофт (''F'') у муках намаляваная ў асяроддзі ключавых герояў гісторыі, у прыватнасці, яе мужа (''E''), Сент-Андрэ (''A'') і Ховарда (''D'')<ref name="Toddp32"/><ref name="Haslamp43"/><ref name="Paulsonp168"/>. У працы ''Three Characters in Hogarth’s Cunicularii and Some Implications'' Дэніс Тод заключае, што фігура ''G'', верагодна, належыць нявестцы Тофт — Маргарэт. Нягледзячы на заявы Мэры аб невінаватасці нявесткі, Манінгем у тым жа годзе выпускае дзённік<ref group="нат.">{{lang-en|An Exact Diary of what was observ'd during a Close Attendance upon Mary Toft, the pretended Rabbet-Breeder of Godalming in Surrey}}</ref>, дзе прыводзіць выкрывальныя для Маргарэт паказанні сведкі<ref name="Toddp32"/>. У 1727 годзе выйшлі плакаты Джорджа Верцю «Сурэйскі цуд» {{Lang-en|The Surrey-Wonder}} і «Доктара за працай, або нерваванне ў Гілдфардзе». Цэнтральнай фігурай у гэтай папулярнай сатыры Верцю стаў Сент-Андрэ<ref name="Haslamp43"/>. Сапраўды, Сент-Андрэ некалькі спазняўся з рэакцыяй на падзеі. 3 снежня ён прэзентаваў свой «Кароткі аповед пра незвычайнае нараджэнне трусаў»<ref name="Toddp32"/> ({{Lang-en|A Short Narrative of an Extraordinary Delivery of Rabbets}}), паставіўшы на кон прафесійную рэпутацыю. Нягледзячы на тое, што дадзеная публікацыя ўяўляла сабой зводку эмпірычных назіранняў, тым самым адрозніваючыся ад папярэдніх сюррэалістычных апавяданняў, праца ў канчатковым выніку была высмеяная<ref name="Codyp131"/>. Апраўданы скептыцызм Алерса быў адлюстраваны ў «Некаторых назіраннях аб гадліманскай жанчыне з Сурэя», дзе ён прыводзіць характэрныя дэталі і выказвае падазрэнні аб датычнасці да справы Сент-Андрэ і Ховарда<ref>{{Harvard citation no brackets|Ahlers|1726}}</ref>. Сент-Андрэ адрокся ад свайго меркавання 9 снежня 1726 года. У 1729 годзе, праз некаторы час пасля смерці парламентарыя Сэмуэла Маліньё, ён ажаніўся з яго ўдавой Элізабет. Аднак гэты ўчынак не ўразіў людзей ягонага кола<ref name="Codyp131"/>, а стрыечны брат палітыка абвінаваціў Сент-Андрэ ў яго смерці. У адказ на гэта лекар падаў пазоў аб распаўсюджванні ганяць звестак, аднак кар’ера як самога Сент-Андрэ, так і яго жонкі былі сапсаваныя назаўжды. Элізабет страціла права наведвання [[Караліна Брандэнбург-Ансбахская|каралевы Караліны]], яе муж жа быў публічна прыніжаны ў судзе. Працягваючы жыць на даходы ад вялікага стану Элізабет, яны пераехалі ў вёску, дзе ў 1776 годзе 96-гадовы Сент-Андрэ сустрэў сваю смерць<ref name="Toddmonsterspp1819"/><ref name="Bondeson 1997"/>. 12 снежня Манінгем, які адчайна спрабаваў апраўдаць сябе, выпусціў дзённік з назіраннямі Тофт і запісамі аб яе прызнанні. Там ён выказаў здагадку, што Тофт здолела ўвесці Дугласа ў зман, і апошні, баючыся за рэпутацыю, таксама апублікаваў свае запісы<ref name="Brockp168"/>. У 1727 годзе Дуглас пад псеўданімам «Аматар праўды і вучэння» ({{Lang-en|Lover of Truth and Learning}}) прэзентаваў публікацыю «Раздзелены сутэркін» ({{Lang-en|The Sooterkin Dissected}}). Адрасуючы паведамленне Мабрэю, Дуглас з’едліва раскрытыкаваў яго тэорыю сутэркіна, назваўшы яе «не больш чым выдумкай твайго [Мабрэя] мозгу»<ref>{{Harvard citation no brackets|Lover of Truth and Learning|1726}}</ref>. Уяўленне аб усёй медычнаё супольнасці было падарвана настолькі, што некаторыя дактары, не звязаныя са справай Тофт, былі вымушаныя афіцыйна заявіць, што не вераць у гэтую гісторыю<ref name="Toddp32"/>. 7 студзеня 1727 года Джон Ховард і Тофт паўсталі перад судом, дзе Ховард быў прысуджаны да штрафу ў £800 (каля £104 тысяч у цэнах 2015 года). Ён вярнуўся ў Сурэй і аднавіў практыку, сканаўшы ў 1755 годзе<ref name="Codyp131"/><ref name="Haslamp43"/>. Па некаторых звестках, натоўпы гараджан, якія цікавіліся справай, атачалі «Тотыл Філдс Брайдвелл» некалькі месяцаў, спадзеючыся ўбачыць вінаватую. Да таго часу яна была прыкметна хворая, і ў перыяд яе турэмнага зняволення да яе з’явіўся Джон Лагер, які напісаў партрэт Тофт. Нарэшце, 8 красавіка 1727 года яна была вызвалена, паколькі зробленае не дазваляла сфармуляваць супраць яе дакладнае абвінавачванне<ref name="Codyp131"/>. Сямейству Тофт не ўдалося зарабіць на гэтай справе, а сама гераіня вярнулася ў Сурэй. У лютым 1727 года яна нарадзіла дачку, зноў з’явіўшыся ў цэнтры ўвагі ў 1740 годзе, калі яе заключылі ў турму за атрыманне крадзеных рэчаў. У 1763 годзе стала вядома пра смерць Тофт<ref name="Codyp131"/><ref name="Haslamp43"/><ref name="Bondeson 1997"/>. [[Файл:St_andre_satirical_portrait.jpg|справа|міні|Сатырычная замалёўка Сент-Андрэ, які прымае французскага наведвальніка. Мяркуючы па ўсім, пасля скандалу Сент-Андрэ устрымліваўся ад ужывання трусяціны<ref name="Bondeson 1997"/>.]] Апанент [[Роберт Уолпал|Роберта Уолпала]] часта згадвалі справу як сімвал прагнасці, раскладання і ілжывасці таго часу. Нейкі пісьменнік у лісце да набліжанай да прынца Валійскага асобе меркаваў, што гісторыя Тофт была прадвесцем хуткай смерці бацькі прынца. 7 студзеня 1727 года ''Mist’s Weekly Journal'' выпусціў сатырычны нарыс пра выпадак, дзе прысутнічалі алюзіі на палітычнае жыццё краіны, а афёра Тофт параўноўвалася з падзеямі 1641 года, калі парламент паўстаў супраць [[Карл I Сцюарт|караля Карла I]]<ref name="Codyp131"/>. Скандал вакол Тофт на працягу месяцаў натхняў літаратараў з Граб-стрыт — прытулку бедных і маладых пісьменнікаў, паэтаў, маргінальных журналістаў і няўдачлівых выдаўцоў; яны выдавалі памфлеты, пасквілі, плакаты і балады<ref name="Bondeson 1997"/>. Такія публікацыі, як «Выкідак Сент-Андрэ»<ref group="нат.">{{lang-en|St. André's Miscarriage}}</ref> (1727) і «Раздзелены анатам: або акушэр нарэшце-то ў ложку»<ref group="нат.">{{lang-en|The anatomist dissected: or the man-midwife finely brought to bed}}</ref> (1727) пагардліва адклікаліся аб аб’ектыўнасці акушэраў. Крытыкі якія працавалі з Тофт спецыялістаў ставілі пад сумнеў іх сумленнасць і высмейвалі іх дзейнасць з дапамогай непрыстойных каламбураў<ref name="Codyp131"/>. Нарэшце, справа Тофт прымусіла некаторых усумніцца ў «асвечанасці» Англіі — [[Вальтэр]] у сваім эсэ «Дзівацтвы прыроды» ({{Lang-fr|Singularités de la nature}}) прывёў выпадак як доказ уплыву невуцкага духавенства на англічан-пратэстантаў<ref>{{Harvard citation no brackets|Voltaire|1785}}</ref>. Не пазбегла гневу сатырыкаў і Тофт — іх выпады па большай частцы тычыліся сексуальнага падтэксту гісторыі. Адным з самых вострых падобных твораў стала «Шмат шуму з нічога, або простае абвяржэнне ўсяго, што было напісана пра жанчыну-трусіхі з Годалмінга»<ref group="нат.">{{lang-en|Much Ado about Nothing; or, A Plain Refutation of All that Has Been Written or Said Concerning the Rabbit-Woman of Godalming}}</ref> (1727). Гэты тэкст з’яўляецца прызнаннем нейкай Мэры Тафт<ref group="нат.">Гульня словаў: ''merry tuft'' можно перевести как «весёлый пучок» или «весёлый хохолок».</ref> у «яе ўласным стылі і арфаграфіі»<ref group="нат.">{{lang-en|... in her own Stile and Spelling}}; слово ''stile'' написано с ошибкой, верно — ''style''.</ref>. Аўтар высмейвае непісьменнасць Тофт, паралельна робячы непрыстойныя здагадкі пра яе бязладнае палавое жыццё<ref>{{Harvard citation no brackets|Lynch|2008}}</ref><ref>{{Harvard citation no brackets|Tuft|1727}}</ref>. У інвектыве высмеяныя і некаторыя датычныя да справы лекары, прычым у выніку менавіта яны абвяшчаюцца галоўнымі парушальнікамі парадку. І ў гэтым тэксце, і ў іншых падобных творах Тофт, нягледзячы на відавочную сатырычнасць яе ладу, падаецца як слабая жанчына, якая, нягледзячы на віну, усё ж не з’яўляецца галоўнай вінаватай гэтых падзей. Зрэшты, гэты погляд адрозніваецца ад тых, якія выказваліся да раскрыцця падману. Магчыма, «паслабленне» Тофт звязана з намерам цалкам пазбавіць яе ўсякай значнасці. Менавіта такое меркаванне прапанавана ў ананімнай баладзе [[Аляксандр Поўп|Аляксандра Поўпа]] і Уільяма Палтэні «Адкрыццё, або сквайр, які стаў тхаром» ({{Lang-en|The Discovery; or, The Squire Turn'd Ferret}})<ref name="Toddmonsterspp1819"/>. Балада, прысвечаная Сэмуэлу Малінье, пабачыла свет у 1726 годзе<ref>{{Harvard citation no brackets|Cox|2004}}</ref><ref name="Squire">{{Harvard citation no brackets|Pope|Butt|1966}}</ref>. == Каментары == {{Reflist||group=нат.}}{{Зноскі}} == Літаратура == * {{Citation|last=Ahlers|first=Cyriacus|title=Some observations concerning the woman of Godlyman in Surrey|url=http://catalogue.wellcome.ac.uk/record=b1662670|format=PDF|publisher=J. Jackson and J. Roberts|date=20 November 1726|access-date=19 снежня 2023|archive-date=29 мая 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130529190532/http://catalogue.wellcome.ac.uk/record=b1662670|url-status=dead}} * {{Citation|last=Bondeson|first=Jan|title=A Cabinet of Medical Curiosities|url=https://books.google.com/books?id=DPM8z2yDt2cC|year=1997|publisher=I. B. Tauris|isbn=1-86064-228-4}} * {{Citation|last=Brock|first=H.|title=James Douglas of the Pouch|year=1974|publisher=pubmedcentral.nih.gov|pmid=4606702|volume=18|issue=2|pages=162–72|pmc=1081542|journal=Medical history|doi=10.1017/s0025727300019402}} * {{Citation|last1=Caulfield|first1=James|last2=Collection|first2=Thordarson|title=Portraits, memoirs, and characters, of remarkable persons, from the revolution in 1688 to the end of the reign of George II|url=https://books.google.co.uk/books?id=1kgDAAAAYAAJ|publisher=T. H. Whitely|year=1819|edition=Illustrated|volume=2|location=New York Public Library}} * {{Citation|last=Cody|first=Lisa Forman|title=Birthing the nation: sex, science, and the conception of eighteenth-century Britons|url=https://books.google.co.uk/books?id=Pm-rAexjKXgC|edition=Illustrated, reprint|publisher=Oxford University Press|year=2005|isbn=0-19-926864-9}} * {{Citation|last=Cox|first=Michael|editor=Michael Cox|title=The Concise Oxford Chronology of English Literature|url=https://archive.org/details/conciseoxfordchr00coxm|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=0-19-860634-6}} * {{Citation|last=Haslam|first=Fiona|title=From Hogarth to Rowlandson: medicine in art in eighteenth-century Britain|url=https://books.google.co.uk/books?id=ANxYeGowrfsC|publisher=Liverpool University Press|year=1996|isbn=0-85323-630-5}} * {{Citation|last=Lover of Truth and Learning|editor=James Douglas|title=The Sooterkin Dissected|url=http://catalogue.wellcome.ac.uk/record=b1662679|format=PDF|year=1726|access-date=19 снежня 2023|archive-date=19 лютага 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120219202945/http://catalogue.wellcome.ac.uk/record=b1662679|url-status=dead}} * {{Citation|last=Lynch|first=Jack|title=Deception and detection in eighteenth-century Britain|url=https://books.google.co.uk/books?id=z20b8Kc9l2YC|publisher=Ashgate Publishing, Ltd|year=2008|isbn=0-7546-6528-3}} * {{Citation|last=Paulson|first=Ronald|title=Hogarth: Art and Politics 1750–1764|url=https://books.google.co.uk/books?id=2c7L7UvYYgoC|edition=Illustrated|publisher=James Clarke & Co.|year=1993|isbn=0-7188-2875-5}} * {{Citation|last1=Pope|first1=Alexander|last2=Butt|first2=John|title=The Poems of Alexander Pope|edition=Reprint|publisher=Routledge|year=1966|isbn=0-415-04000-0}} * {{Citation|last=Seligman|first=S. A.|title=MARY TOFT—THE RABBIT BREEDER|year=1961|pmc=1034653|pmid=13910428|volume=5|pages=349–60|journal=Medical history|issue=4|doi=10.1017/s0025727300026648}} * {{Citation|last1=St. André|first1=Nathaniel|last2=Howard|first2=John|title=A short narrative of an extraordinary delivery of rabbets, : perform'd by Mr John Howard, Surgeon at Guilford|url=https://archive.org/details/shortnarrativeof00sain|publisher=London, Printed for John Clarke|year=1727}} * {{Citation|doi=10.2307/2737999|last=Todd|first=Dennis|title=Three Characters in Hogarth's Cunicularii and Some Implications|pages=26–46|publisher=Source: Eighteenth-Century Studies, Vol. 16, No. 1|year=1982|journal=Eighteenth-Century Studies|volume=16|issue=1|jstor=2737999}} * {{Citation|last=Todd|first=Dennis|title=Imagining monsters: miscreations of the self in eighteenth-century England|url=https://books.google.co.uk/books?id=N1Bw-lUtKC0C|publisher=University of Chicago Press|year=1995|edition=Illustrated|isbn=0-226-80555-7}} * {{Citation|last=Tuft|first=Merry|title=Much ado about nothing: or, a plain refutation of all that has been written or said concerning the rabbit-woman of Godalming|url=http://catalogue.wellcome.ac.uk/record=b1662667|year=1727|publisher=Printed for A. Moore, near St. Paul's|access-date=19 снежня 2023|archive-date=1 чэрвеня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601190449/http://catalogue.wellcome.ac.uk/record=b1662667|url-status=dead}} * {{Citation|last=Voltaire|title=Singularités de la nature|location=Paris|year=1785}} * {{Citation|last=Uglow|first=Jennifer S.|title=Hogarth: A Life and a World|url=https://archive.org/details/hogarthlifeandwo0000uglo_l4m1|year=1997|publisher=Faber & Faber|isbn=978-0-571-19376-9}} * {{Citation|last=Boyer|title=The Political state of Great Britain|url=https://books.google.co.uk/books?id=cjsIAAAAQAAJ|publisher=N/A|year=1726}} * {{Citation|last=Braithwaite|first=Thomas|title=Remarks on A Short Narrative of an Extraordinary Delivery of Rabbets|url=http://catalogue.wellcome.ac.uk/record=b1070098|format=PDF|year=1726|access-date=19 снежня 2023|archive-date=19 лютага 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120219203050/http://catalogue.wellcome.ac.uk/record=b1070098|url-status=dead}} * {{Citation|last=Caulfield|first=James|title=Portraits, Memoirs, and Characters of Remarkable Persons from the Revolution in 1688 to the end of the Reign of George II|url=https://books.google.com.au/books?id=O7wQAAAAYAAJ|accessdate=4 August 2008|volume=2|year=1819|publisher=H.R. Young & T. H. Whiteley|location=London|pages=196–203|chapter=Mary Toft, the pretended rabbit-breeder}} * {{Citation|last=Cliff|first=Pickover|title=The Girl Who Gave Birth to Rabbits|publisher=Prometheus Books}} * {{Citation|last=Costen|first=Edward|title=The several depositions of Edward Costen, Richard Stedman, John Sweetapple, Mary Peytoe, Elizabeth Mason, and Mary Costen|url=http://catalogue.wellcome.ac.uk/record=b1509860|format=PDF|year=1727|access-date=19 снежня 2023|archive-date=29 мая 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130529212723/http://catalogue.wellcome.ac.uk/record=b1509860|url-status=dead}} * {{Citation|last=Douglas|first=James|title=An advertisement occasioned by some Passages in Sir R. Manningham's Diary|url=http://catalogue.wellcome.ac.uk/record=b1662672|format=PDF|year=1727|access-date=19 снежня 2023|archive-date=19 лютага 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120219203105/http://catalogue.wellcome.ac.uk/record=b1662672|url-status=dead}} * {{Citation|last=Gulliver|first=Lemuel (pseudonym)|title=The anatomist dissected: or the man-midwife finely brought to bed|url=http://catalogue.wellcome.ac.uk/record=b1457991|format=PDF|year=1727|access-date=19 снежня 2023|archive-date=27 мая 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130527184721/http://catalogue.wellcome.ac.uk/record=b1457991|url-status=dead}} * {{Citation|last=Manningham|first=Sir Richard|title=An exact diary of what was observ'd during a close attendance upon Mary Toft, the pretended rabbet-breeder of Godalming in Surrey|url=http://catalogue.wellcome.ac.uk/record=b1293397|format=PDF|year=1726|publisher=J. Roberts|access-date=19 снежня 2023|archive-date=29 мая 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130529081540/http://catalogue.wellcome.ac.uk/record=b1293397|url-status=dead}} * {{Citation|last=Nihell|first=Elizabeth|title=The Famous Imposition of the Rabbet-woman of Godalmin|year=1760}} * {{Citation|last=Pope|first=Alexander|title=The discovery: or, The Squire turn'd Ferret|url=http://catalogue.wellcome.ac.uk/record=b1663325|publisher=A. Campbell|year=1727|access-date=19 снежня 2023|archive-date=19 лютага 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120219203131/http://catalogue.wellcome.ac.uk/record=b1663325|url-status=dead}} * {{Citation|title=A Letter from a Male Physician|url=http://catalogue.wellcome.ac.uk/record=b1662673|year=1726|access-date=19 снежня 2023|archive-date=29 мая 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130529214905/http://catalogue.wellcome.ac.uk/record=b1662673|url-status=dead}} * {{Citation|title=St.&nbsp;André's Miscarriage|year=1727}} * {{Citation|title=The Wonder of Wonders, Ipswich|year=1726}} == Спасылкі == * {{Cite web|lang=en|url=http://worldcat.org/identities/lccn-n95-11490|title=Toft, Mary 1703–1763|format=библиография|publisher=worldcat.org|archive-url=https://www.webcitation.org/67j7FNzFQ?url=http://worldcat.org/identities/lccn-n95-11490|archive-date=2012-05-17|access-date=2011-11-19|url-status=live}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-12-19}} [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] hq2wlaf4uc48fxowdfnu1nwpmsomen0 0 755157 5135969 5120552 2026-05-05T06:26:48Z Rymchonak 22863 /* Люты */ 5135969 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2024]] годзе. == Студзень == [[Файл:Zagallocomemora.jpg|thumb|150px|[[Марыу Загалу]].]] [[Файл:14-01-10-tbh-013.jpg|thumb|150px|[[Франц Бекенбаўэр]]]] [[Файл:Elke erb.JPG|thumb|150px|[[Эльке Эрб]]]] * [[1 студзеня]]: [[Ніклаўс Вірт]] (89) — швейцарскі вучоны-інфарматык<ref>{{Cite web|lang=de|url=https://winfuture.de/news,140430.html|title=Niklaus Wirth ist tot: IT-Welt trauert um Erfinder von Pascal|website=winfuture.de|date=2024-01-03|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[1 студзеня]]: [[Яўген Сяргеевіч Гучок]] (83) — беларускі паэт<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/333421|title=Памёр Яўген Гучок|website=Наша Ніва|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[1 студзеня]]: [[Клаўдзія Сямёнаўна Трысцень]] (82) — беларуская доктарка, педагог, паэтка<ref>[https://vk.com/wall-103390148_2153 Ушла Клавдия Семёновна Тристень (13.04.1941-1.01.2024)]</ref>. * [[2 студзеня]]: [[Генадзь Васілевіч Буралкін]] (81) — беларускі скульптар, старшыня Беларускага саюза мастакоў (1990—2001)<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20240103/1704270022-pamyor-belaruski-skulptar-genadz-buralkin-syarod-yago-prac-ruzhy-na-nyamize |title=Памёр беларускі скульптар Генадзь Буралкін. Сярод яго прац — «Ружы» на «Нямізе» |access-date=4 студзеня 2024 |archive-date=4 студзеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240104101735/https://zviazda.by/be/news/20240103/1704270022-pamyor-belaruski-skulptar-genadz-buralkin-syarod-yago-prac-ruzhy-na-nyamize |url-status=dead }}</ref>. * [[2 студзеня]]: [[Цві Замір]] (98) — ізраільскі ваенны дзеяч<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-780397|title=Zvi Zamir, Mossad director during Yom Kippur War, dies at 98|website=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com|date=2024-01-02|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[2 студзеня]]: [[Даніэль Рэвеню]] (81) — французскі фехтавальшчык<ref>{{Cite web|lang=fr|url=https://www.francebleu.fr/sports/tous-les-sports/l-escrimeur-medaille-olympique-daniel-revenu-ne-a-issoudun-est-mort-a-81-ans-6848408|title=L'escrimeur médaillé olympique Daniel Revenu, né à Issoudun, est mort à 81 ans - France Bleu|website=ici, par France Bleu et France 3|date=2024-01-05|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[4 студзеня]]: [[Глініс Джонс]] (100) — брытанская актрыса<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://abc7.com/glynis-johns-actress-dies-mary-poppins/14274026/|title=Glynis Johns, most known for role in 'Mary Poppins,' dies at 100|website=ABC7 Los Angeles|date=2024-01-04|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[5 студзеня]]: [[Марыу Загалу]] (92) — бразільскі футбаліст, чатырохразовы чэмпіён свету па футболе, як ігрок і трэнер<ref>{{Cite web|lang=pt-br|url=https://g1.globo.com/rj/rio-de-janeiro/noticia/2024/01/06/morre-zagallo.ghtml|title=Zagallo, o único tetracampeão mundial de futebol, morre aos 92 anos|website=G1|date=2024-01-06|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[5 студзеня]]: [[Марк Сяргеевіч Харытонаў]] (86) — рускі пісьменнік, паэт і перакладчык<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://mosgupritual.ru/ushedshie-znamenitosti/umer-pisatel-mark-haritonov/|title=Умер писатель Марк Харитонов|website=mosgupritual.ru|date=2024-01-08|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[7 студзеня]]: [[Франц Бекенбаўэр]] (78) — нямецкі футбаліст і трэнер, двухразовы ўладальнік «[[Залаты мяч|Залатога мяча]]»<ref>{{Cite web|lang=de|url=https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/beckenbauer-gestorben-100.html|title=Franz Beckenbauer ist tot|last=tagesschau.de|website=tagesschau.de|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[8 студзеня]]: [[Аляксандр Уладзіміравіч Тамашэвіч]] (93) — [[Беларусь|беларускі]] вучоны ў галіне [[эканоміка|эканомікі]] прыродакарыстання, [[геалогія|геолаг]]<ref>[https://geo.bsu.by/index.php/department/kratk-letopis/fakultet-pomnit/1905-aleksandr-vladimirovich-tomashevich.html Ушел из жизни Томашевич Александр Владимирович]</ref>. * [[9 студзеня]]: [[Тадэвуш Ісаковіч-Залескі]] (67) — польскі каталіцкі святар армянскага і лацінскага абраду, гісторык Касцёла<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://wydarzenia.interia.pl/kraj/news-nie-zyje-ks-tadeusz-isakowicz-zaleski-od-kilkunastu-dni-byl-,nId,7258422|title=Zmarł po ciężkiej chorobie. Nie żyje ks. Isakowicz-Zaleski|website=wydarzenia.interia.pl|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[10 студзеня]]: [[Ірына Васілеўна Назімава|Ірына Назімава]] (91) — беларускі [[мастацтвазнаўца]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1963<ref>[https://vk.com/wall509028787_4939 НАЗІМАВА Ірына Васільеўна пайшла з жыцця 10 студзеня 2024 года]</ref>. * [[11 студзеня]]: [[Юрый Мяфодзьевіч Саломін]] (88) — савецкі і расійскі акцёр і рэжысёр тэатра і кіно, [[Народны артыст СССР]] (1988)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/333895|title=Памёр расійскі акцёр Юрый Саломін|website=Наша Ніва|access-date=2024-01-11}}</ref>. * [[12 студзеня]]: [[Генадзь Паўлавіч Якаўлеў]] (85) — расійскі батанік<ref>{{Cite web|url=https://www.binran.ru/news/17068/|title=Тяжелая утрата института|website=www.binran.ru|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[12 студзеня]]: [[Францішак Янаўх]] (92) — чэшскі і шведскі ядзерны фізік<ref>{{Cite web|lang=cs|url=https://www.idnes.cz/zpravy/domaci/frantisek-janouch-umrti-nadace-charty-77-cesko-svedsko-stockholm.A240112_112247_domaci_ihal|title=Zemřel zakladatel Nadace Charty 77, fyzikovi Františku Janouchovi bylo 92 let|first=iDNES cz|last=ČTK|website=iDNES.cz|date=2024-01-12|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[14 студзеня]]: [[Уладзімір Пятровіч Парфянок]] (65/66) — беларускі фатограф<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32774581.html|title=Памёр фатограф Уладзімер Парфянок|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-01-15|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[14 студзеня]]: [[Леў Сямёнавіч Рубінштэйн]] (76) — расійскі паэт, бібліёграф і эсэіст<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mk.ru/culture/2024/01/14/doch-podtverdila-konchinu-sbitogo-mashinoy-poeta-lva-rubinshteyna.html|title=Дочь подтвердила кончину сбитого машиной поэта Льва Рубинштейна|website=www.mk.ru|date=2024-01-14|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Хорхэ Грыфа]] (88) — аргенцінскі футбаліст<ref>[https://www.espn.com.ar/futbol/argentina/nota/_/id/13102417/fallecio-jorge-griffa-simbolo-de-newells-atletico-de-madrid Falleció Jorge Griffa]</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Уладзімір Фёдаравіч Каласкоў]] (68) — расійскі баскетбольны трэнер<ref>{{Cite web|url=https://russiabasket.ru/news/41646/skonchalsya-vladimir-koloskov|title=Скончался Владимир Колосков / Российская Федерация Баскетбола|website=russiabasket.ru|access-date=2024-01-17}}</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Гельмут Фаска]] (68) — [[Лужычане|сербалужыцкі]] вучоны-[[Сарабістыка|сарабіст]], лінгвіст і [[Славістыка|славіст]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mdr.de/serbski-program/rozhlos/powesce/nachrichten-5896.html|title=Komorow: Prof. Helmut Faska njebohi : Powěsće: wutoru, 16.01.2024 {{!}} MDR.DE|last=mdr.de|website=www.mdr.de|access-date=2024-01-17}}</ref>. * [[16 студзеня]]: [[Ванда Іванаўна Русецкая]] (78) — беларускі [[сацыёлаг]] (пра смерць абвешчана ў гэты дзень)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/334234|title=Памерла Ванда Русецкая|website=Наша Ніва|access-date=2024-01-17}}</ref>. * [[16 студзеня]]: [[Серджа Себасцьяні]] (92) — ватыканскі дыпламат<ref>[https://www.vaticannews.va/de/vatikan/news/2024-01/sergio-sebastiani-kardinal-verstorben-italien-vatikan-praefektur.html Kardinal Sergio Sebastiani verstorben]</ref>. * [[16 студзеня]]: [[Вайна Вяльяс]] (92) — эстонскі дыпламат. * [[17 студзеня]]: [[Шон Барбер]] (29) — канадскі лёгкаатлет, скакун з шастом<ref>[https://apnews.com/article/shawn-barber-canada-pole-vault-death-6235ffd6e062c05e9233ea2a2e769d5a Canadian world champion pole vaulter Shawn Barber dies at 29]</ref>. * [[17 студзеня]]: [[Тоні Лойд]] (73) — брытанскі палітычны дзеяч<ref>[https://www.dailymail.co.uk/news/article-12974651/Labour-MP-Tony-Lloyd-dies-aged-73-just-week-revealing-suffering-untreatable-form-leukaemia.html Labour MP Tony Lloyd dies aged 73]</ref>. * [[17 студзеня]]: [[Бені Мюлер]] (85) — нідэрландскі футбаліст<ref>{{Cite web |url=https://www.paudal.com/2024/01/17/ajax-icon-and-former-international-bennie-muller-passed-away-at-the-age-of-85-football/ |title=Ajax icon and former international Bennie Muller passed away |access-date=18 студзеня 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240117184413/https://www.paudal.com/2024/01/17/ajax-icon-and-former-international-bennie-muller-passed-away-at-the-age-of-85-football/ |archivedate=17 студзеня 2024 |url-status=dead }}</ref>. * [[22 студзеня]]: [[Арно Алан Пензіяс]] (90) — амерыканскі астрафізік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (1978)<ref>[https://www.nytimes.com/2024/01/22/science/space/arno-a-penzias-dead.html Arno A. Penzias, 90, Dies]</ref>. * [[22 студзеня]]: [[Генрых Міхайлавіч Траццяк]] (86) — беларускі работнік сельскай гаспадаркі, Герой Сацыялістычнай Працы (1988)<ref>{{Cite web |url=https://www.lves.by/?p=174101 |title=Не згасне Зорка Героя |access-date=24 студзеня 2024 |archive-date=24 студзеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240124063128/https://www.lves.by/?p=174101 |url-status=dead }}</ref>. * [[22 студзеня]]: [[Эльке Эрб]] (85) — нямецкая паэтэса, перакладчыца<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/zum-tod-der-dichterin-elke-erb-19468061.html ELKE ERB GESTORBEN]</ref>. * [[23 студзеня]]: [[Фрэнк Фарыян]] (82) — нямецкі спявак, кампазітар і прадзюсар, стваральнік гурта «''[[Boney M.]]''»<ref>[https://www.faz.net/aktuell/gesellschaft/menschen/milli-vanilli-produzent-frank-farian-tot-er-war-der-mann-im-hintergrund-19468251.html FRANK FARIAN GESTORBEN]</ref>. * [[24 студзеня]]: [[Яраслаў Львовіч Ліневіч]] (92) — беларускі архітэктар<ref>{{Cite web |url=https://minsknews.by/umer-yaroslav-linevich-odin-iz-glavnyh-arhitektorov-stoliczy-vspominaem-ego-zhiznennyj-put/ |title=Умер Ярослав Линевич, один из главных архитекторов столицы. |access-date=25 студзеня 2024 |archive-date=26 студзеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126191817/https://minsknews.by/umer-yaroslav-linevich-odin-iz-glavnyh-arhitektorov-stoliczy-vspominaem-ego-zhiznennyj-put/ |url-status=dead }}</ref>. * [[24 студзеня]]: [[Сяргей Ражок]] (38) — украінскі футбаліст<ref>[https://ua.tribuna.com/uk/football/1000000125976-vospitannik-dinamo-sergej-rozhok-pogib-na-vojne-s-rf/ Вихованець «Динамо» Сергій Рожок загинув на війні з РФ]</ref>. * [[26 студзеня]]: [[Іржы Бічак]] (82) — чэшскі фізік<ref>[https://www.ceskatelevize.cz/porady/1097181328-udalosti/224411000100126/cast/1023921/ 26. leden zemřel profesor Jiří Bičák]</ref>. * [[28 студзеня]]: [[Мікалай Уладзіміравіч Аксаміт]] (69) — беларускі палітык<ref>[https://d1a9nnmcvk9pjz.cloudfront.net/335013 Памёр дэпутат Незалежнасці Мікалай Аксаміт]</ref>. * [[29 студзеня]]: [[Сандра Міла]] (90) — італьянская актрыса i тэлевядучая<ref>[https://www.deejay.it/articoli/sandra-milo-causa-morte/ È morta Sandra Milo]</ref>. * [[30 студзеня]]: [[Джын Карнахан]] (90) — амерыканскі палітык<ref>[https://www.kcur.org/politics-elections-and-government/2024-01-30/jean-carnahan-missouri-us-senate-obituary Jean Carnahan, first Missouri woman to serve in the U.S. Senate, dies at 90]</ref>. * [[30 студзеня]]: [[Чыта Рывера]] (91) — амерыканская актрыса<ref>[https://www.nytimes.com/2024/01/30/theater/chita-rivera-dead.html Chita Rivera, Electrifying Star of Broadway and Beyond, Is Dead at 91]</ref>. == Люты == [[Файл:Retrato_Oficial_Presidente_Piñera_2018.jpg|thumb|150px|[[Себасцьян Піньера]].]] [[Файл:Kelvin_Kiptum_(KEN)_2023.jpg|thumb|150px|[[Келвін Кіптум]].]] [[Файл:Alexey_Navalny_(cropped)_1.jpg|thumb|150px|[[Аляксей Навальны]].]] [[Файл:Joan Haanappel (1964).jpg|thumb|150px|[[Ёан Ханапел]]]] * [[1 лютага]]: [[Мішэль Жазі]] (87) — французскі бягун на сярэднія і доўгія дыстанцыі<ref>[https://www.lequipe.fr/Athletisme/Actualites/Legende-de-l-athletisme-francais-michel-jazy-est-mort/1446034 Légende de l’athlétisme français, Michel Jazy est mort]</ref>. * [[1 лютага]]: [[Карл Уэзерс]] (76) — амерыканскі акцёр, прадзюсар, рэжысёр<ref>[https://variety.com/2024/film/news/carl-weathers-dead-rocky-predator-star-wars-1235895634/ Carl Weathers, ‘Rocky’s’ Apollo Creed and ‘Mandalorian’ Actor, Dies at 76]</ref>. * [[4 лютага]]: [[Хагэ Гейнгоб]] (82) — Прэзідэнт Намібіі (2015—2024)<ref>[https://www.bbc.com/news/world-africa-68196412 Hage Geingob: Namibia’s president dies aged 82]</ref>. * [[4 лютага]]: [[Джакама Лозі]] (88) — італьянскі футбаліст. * [[4 лютага]]: [[Курт Хамрын]] (89) — шведскі футбаліст. * [[5 лютага]]: [[Дрыс ван Агт]] (93) — нідэрландскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, Прэм’ер-міністр Нідэрландаў (1977—1982). * [[5 лютага]]: [[Майкл Джэйстан]] (88) — англійскі акцёр. * [[5 лютага]]: [[Жан Малоры]] (101) — французскі падарожнік, географ. * [[6 лютага]]: [[Сэйдзі Адзава]] (88) — японскі дырыжор. * [[6 лютага]]: [[Себасцьян Піньера]] (74) — эканаміст, інвестар і палітык. Прэзідэнт Чылі (2010—2014). * [[9 лютага]]: [[Рабер Бадэнтэр]] (95) — французскі юрыст. * [[11 лютага]]: [[Келвін Кіптум]] (24) — кенійскі лёгкаатлет, бягун на доўгія дыстанцыі, сусветны рэкардсмен у марафонскім бегу<ref>[https://edition.cnn.com/2024/02/12/sport/marathon-world-record-holder-kelvin-kiptum-dies-intl-hnk/index.html Marathon world record holder Kelvin Kiptum and coach killed in road accident in Kenya]</ref>. * [[13 лютага]]: [[Аляксандр Васілевіч Бароўскі]] (73) — беларускі арганізатар вытворчасці, старшыня канцэрна «[[Белнафтахім]]» (2006—2007), генеральны дырэктар завода МАЗ (2009—2012)<ref>[https://sputnik.by/20240213/umer-byvshiy-direktor-zavoda-maz-aleksandr-borovskiy-1083599793.html Умер бывший директор завода МАЗ Александр Боровский]</ref>. * [[16 лютага]]: [[Аляксей Анатолевіч Навальны]] (47) — расійскі грамадскі і палітычны дзеяч, зняволены<ref>[https://bel.sputnik.by/20240216/ufsvp-navalny-pamr-u-kalon-1083698017.html УФСВП: Навальны памёр у калоніі]</ref>. * [[19 лютага]]: [[Ян Асман]] (85) — нямецкі егіптолаг. * [[21 лютага]]: [[Мішлін Прэль]] (101) — французская актрыса. * [[22 лютага]]: [[Мікалай Мікалаевіч Лабко]] (75) — беларускі партыйны і палітычны дзеяч, старшыня Баранавіцкага гарвыканкама (1988—1995), [[Спіс дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання|дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12 склікання]] (1990—1995)<ref>[https://nashkraj.by/news/obshchestvo/ushel-iz-zhizni-byvshiy-predsedatel-baranovichskogo-gorispolkoma/ Ушел из жизни бывший председатель Барановичского горисполкома]</ref>. * [[23 лютага]]: [[Ёан Ханапел]] (83) — галандская фігурыстка. * [[23 лютага]]: [[Клод Мантана]] (76) — французскі мадэльер. * [[27 лютага]]: [[Мікалай Іванавіч Рыжкоў]] (94) — савецкі і расійскі дзяржаўны і партыйны дзеяч, Старшыня [[Савет Міністраў СССР|Савета Міністраў СССР]] (1985—1991). * [[29 лютага]]: [[Браян Малруні]] (84) — канадскі палітык і адвакат, Прэм’ер-міністр Канады (1984—1993)<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/20125221 Умер бывший премьер-министр Канады Брайан Малруни]</ref>. * [[29 лютага]]: [[Алі Хасан Мвіньі]] (98) — Прэзідэнт Танзаніі (1985—1995)<ref>{{Cite web |url=https://www.trtafrika.com/africa/tanzanias-former-president-ali-hassan-mwinyi-dies-17176169 |title=Tanzania’s former President Ali Hassan Mwinyi dies |access-date=1 сакавіка 2024 |archive-date=1 сакавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301005856/https://www.trtafrika.com/africa/tanzanias-former-president-ali-hassan-mwinyi-dies-17176169 |url-status=dead }}</ref>. == Сакавік == * [[1 сакавіка]]: [[Ігар Уладзіміравіч Голубеў]] (62) — беларускі скульптар. * [[6 сакавіка]]: [[Рымас Тумінас]] (72) — літоўскі рэжысёр. * [[8 сакавіка]]: [[Веньямін Міхайлавіч Захараў]] (55) — беларускі артыст балета, [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь]] (1994)<ref>[https://sputnik.by/20240308/ushel-iz-zhizni-belorusskiy-spartak-1084324967.html Ушел из жизни «белорусский Спартак»]</ref>. * [[14 сакавіка]]: [[Франс дэ Вааль]] (75) — нідэрландскі прыматолаг. * [[14 сакавіка]]: [[Байран Джэніс]] (95) — амерыканскі піяніст. * [[15 сакавіка]]: [[Усевалад Пятровіч Свентахоўскі]] (58) — беларускі мастак-графік. * [[15 сакавіка]]: [[Ніна Сцяпанаўна Давыдзенка]] (90) — беларуская балерына. * [[15 сакавіка]]: [[Аляксандр Анатолевіч Шырвінт]] (89) — расійскі акцёр тэатра і кіно, тэатральны рэжысёр, сцэнарыст, педагог. * [[18 сакавіка]]: [[Канстанцін Яўгенавіч Кальцоў]] (42) — беларускі хакеіст<ref>[https://www.reuters.com/sports/nhl/konstantin-koltsov-former-nhl-player-boyfriend-sabalenka-dead-42-2024-03-19/ Konstantin Koltsov, former NHL player and boyfriend of Sabalenka, dead at 42]</ref>, трэнер. * [[18 сакавіка]]: [[Томас Стафард]] (93) — [[ЗША|амерыканскі]] астранаўт. * [[19 сакавіка]]: [[Майкл Эмет Уолш]] (88) — амерыканскі акцёр * [[19 сакавіка]]: [[Васіль Вячаслававіч Уткін]] (52) — расійскі спартыўны журналіст * [[30 сакавіка]]: [[Даніэль Піксіядас]] (92) — сербскі паэт == Красавік == [[Файл:Nobel_Prize_24_2013.jpg|thumb|150px|[[Пітэр Хігс]].]] * [[1 красавіка]]: [[Махамад Рэза Захедзі]] (63) — іранскі ваенны дзеяч, брыгадны генерал. * [[2 красавіка]]: [[Таццяна Георгіеўна Конюхава]] (92) — савецкая і расійская актрыса, народная артыстка РСФСР (1991)<ref>[https://www.rbc.ru/society/02/04/2024/660c1eb69a79473bdcfb4b7a Умерла народная артистка Татьяна Конюхова]</ref>. * [[8 красавіка]]: [[Пітэр Хігс]] (94) — брытанскі фізік-тэарэтык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі (2013). * [[9 красавіка]]: [[Уладзімір Віктаравіч Аксёнаў]] (89) — савецкі [[касманаўт]]. * [[11 красавіка]]: [[Уладзімір Адамавіч Кульчыцкі]] (76) — беларускі нейрафізіёлаг, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2017). * [[15 красавіка]]: [[Бернд Хёльцэнбайн]] (78) — [[Германія|нямецкі]] [[футбаліст]]. * [[20 красавіка]]: [[Гядзімінас Кіркілас]] (72) — літоўскі дзяржаўны дзеяч, [[Спіс прэм’ер-міністраў Літвы|Прэм’ер-міністр Літвы]] (2006—2008). * [[24 красавіка]]: [[Майк Піндэр]] (82) — англійскі музыкант. * [[27 красавіка]]: [[Лідзія Маркаўна Малініна]] (85) — беларуская мемуарыстка, архівіст, музейны работнік, рэдактар. * [[28 красавіка]]: [[Георгій Рыгоравіч Мандзалеўскі]] (90) — савецкі валейбаліст. * [[28 красавіка]]: [[Уільям Кэлі]] (80) — амерыканскі вайсковец, удзельнік [[Масавае забойства ў Сангмі|разні ў Сангмі]]. == Май == [[Файл:PM in a bilateral meeting with the President of the Islamic Republic of Iran, Dr. Seyyed Ebrahim Raisi during the 15th BRICS Summit at Johannesburg, in South Africa on August 24, 2023 (1) (cropped).jpg|thumb|150px|[[Ібрагім Раісі]]]] * [[7 мая]]: [[Эвальд Аавік]] (83) — эстонскі акцёр, заслужаны артыст Эстонскай ССР (1982). * [[9 мая]]: [[Роджэр Корман]] (98) — амерыканскі кінарэжысёр і прадзюсар. * [[13 мая]]: [[Уладзімір Віктаравіч Калач]] (54) — беларускі ваенны і дзяржаўны дзеяч. * [[13 мая]]: [[Эліс Манро]] (92) — канадская навелістка, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (2013). * [[19 мая]]: [[Ібрагім Раісі]] (63) — [[іран]]скі палітычны і дзяржаўны дзеяч, [[Прэзідэнт Ірана]] (2021—2024)<ref>[https://ria.ru/20240520/raisi-1947089196.html Президент Ирана Раиси погиб при крушении вертолета, сообщили СМИ]</ref>. * [[30 мая]]: [[Наталля Мікалаеўна Афанасьева]] (87) — беларускі архітэктар. == Чэрвень == [[Файл:William_Anders.jpg|150px|thumb|[[Уільям Элісан Андэрс]].]] * [[1 чэрвеня]]: [[Артур Мікалаевіч Чылінгараў]] (84) — савецкі і расійскі вучоны-акіянолаг, даследчык Арктыкі і Антарктыкі, член-карэспандэнт РАН (2008). * [[3 чэрвеня]]: [[Брыгітэ Бірляйн]] (74) — аўстрыйскі юрыст, палітычны і дзяржаўны дзеяч. Федэральны канцлер Аўстрыі (2019—2020). * [[7 чэрвеня]]: [[Уільям Элісан Андэрс]] (90) — амерыканскі астранаўт. * [[11 чэрвеня]]: [[Франсуаза Ардзі]] (80) — французская спявачка, актрыса. * [[12 чэрвеня]]: [[Джэры Уэст]] (86) — амерыканскі [[баскетбол|баскетбаліст]]. * [[14 чэрвеня]]: [[Алі Якуб Джыбрыль]] (60) — суданскі ваенны дзеяч. * [[18 чэрвеня]]: [[Анук Эмэ]] (92) — французская актрыса. * [[20 чэрвеня]]: [[Дональд Сазерленд]] (88) — канадскі акцёр і кінапрадзюсер. * [[20 чэрвеня]]: [[Мікалай Уладзіміравіч Сацура]] (72) — беларускі вакаліст, кампазітар<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27597/4948737/ «Нет слов… Больно… Скорблю….» Умер участник белорусского ансамбля «Сябры» — известный композитор Николай Сацура]</ref>. * [[22 чэрвеня]]: [[Лідзія Сымонаўна Савік]] (88) — беларуская літаратуразнаўца. * [[24 чэрвеня]]: [[Дзяніс Уладзіміравіч Сідарэнка]] (48) — беларускі дыпламат. == Ліпень == [[Файл:Shelley Duvall (December 1977) (cropped).jpg|150px|thumb|[[Шэлі Дзюваль]]]] * [[1 ліпеня]]: [[Ісмаіль Кадарэ]] (88) — албанскі паэт і пісьменнік. * [[1 ліпеня]]: [[Васіль Апанасавіч Равяка]] (75) — беларускі перадавік сельскай гаспадаркі, [[Герой Беларусі]] (2006)<ref>[https://bel.sputnik.by/20240701/pamr-geroy-belarus-vasl-ravyaka-1087631163.html Памёр Герой Беларусі Васіль Равяка]</ref>. * [[6 ліпеня]]: [[Францішка Сокалава]] (86) — чэшская перакладчыца, бібліятэкарка, папулярызатарка беларускай культуры. * [[8 ліпеня]]: [[Марына Віктараўна Кандрацьева]] (90) — руская артыстка балета. * [[9 ліпеня]]: [[Ежы Штур]] (77) — польскі акцёр. * [[11 ліпеня]]: [[Шэлі Дзюваль]] (75) — амерыканская кінаактрыса. * [[15 ліпеня]]: [[Валерый Паўлавіч Чайка]] (73) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога і афармленчага мастацтва. * [[16 ліпеня]]: [[Міхаіл Нікіфаравіч Вяргеенка]] (74) — беларускі футбаліст і трэнер. * [[17 ліпеня]]: [[Мікалай Фёдаравіч Дамашкевіч]] (74) — дзяржаўны дзеяч Беларусі. * [[19 ліпеня]]: [[Ірына Дзмітрыеўна Фарыён]] (60) — украінская мовазнаўца, палітык і грамадскі дзеяч. * [[19 ліпеня]]: [[Нгуен Фу Чонг]] (80) — в’етнамскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, генеральны сакратар ЦК [[Камуністычная партыя В’етнама|КПВ]] (з 2011), Прэзідэнт В’етнама (2018—2021). * [[19 ліпеня]]: [[Джэймс Кэмпбэл Скот]] (87) — амерыканскі палітолаг, антраполаг. * [[26 ліпеня]]: [[Арва Валтан]] (88) — эстонскі пісьменнік, сцэнарыст. * [[31 ліпеня]]: [[Ісмаіл Ханія]] (61) — палесцінскі палітык, кіраўнік палітбюро [[ХАМАС]]. == Жнівень == [[Файл:Alain Delon Cannes 2019.jpg|thumb|150px|[[Ален Дэлон]]]] * [[1 жніўня]]: [[Леанард Хейфлік]] (96) — амерыканскі біёлаг, вядомы даследчык у галіне [[Геранталогія|геранталогіі]], адкрыў [[Мяжа Хейфліка|мяжу Хейфліка]]. * [[4 жніўня]]: [[Лі Цзундаа]] (97) — кітайскі і амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (1957). * [[9 жніўня]]: [[Ядвіга Казіміраўна Яловічава]] (78) — беларускі [[географ]], [[геолаг]], палінолаг. * [[10 жніўня]]: [[Галіна Іванаўна Зыбіна]] (93) — савецкая лёгкаатлетка, Алімпійская чэмпіёнка (1952)<ref>[https://rsport.ria.ru/20240811/zybina-1965488703.html Умерла олимпийская чемпионка по легкой атлетике Галина Зыбина]</ref>. * [[14 жніўня]]: [[Джына Роўлендс]] (94) — амерыканская актрыса. * [[15 жніўня]]: [[Сяргей Іванавіч Калякін]] (72) — беларускі палітык, дэпутат [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га склікання|Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь XIII склікання]]<ref>[https://sputnik.by/20240815/umer-oppozitsionnyy-politik-sergey-kalyakin-1088773825.html Умер оппозиционный политик Сергей Калякин]</ref>. * [[18 жніўня]]: [[Ален Дэлон]] (88) — французскі кінаакцёр, акцёр тэатра, рэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст. * [[26 жніўня]]: [[Свен-Ёран Эрыксан]] (76) — шведскі футбольны трэнер. == Верасень == [[Файл:Maggie_Smith_-_Vintage_(trim).jpg|thumb|150px|[[Мэгі Сміт]]]] [[Файл:Kristofferson - 78.jpg|thumb|150px|[[Крыс Крыстоферсан]]]] * [[2 верасня]]: [[Аляксандр Васілевіч Мядзведзь]] (86) — беларускі спартсмен і трэнер (вольная барацьба), прафесар (1976)<ref>[https://bel.sputnik.by/20240902/pamr-legendarny-barets-alyaksandr-myadzvedz-1089194932.html Памёр легендарны барэц Аляксандр Мядзведзь]</ref>. * [[8 верасня]]: [[Аляксандр Васілевіч Маслякоў]] (82) — савецкі і расійскі тэлевядучы. * [[11 верасня]]: [[Мікалай Карлавіч Сванідзэ]] (69) — расійскі журналіст. * [[11 верасня]]: [[Альберта Фухіморы]] (86) — перуанскі палітык, прэзідэнт Перу (1990—2000). * [[12 верасня]]: [[Галіна Аляксееўна Дзягілева]] (77) — беларуская актрыса, рэжысёр. * [[22 верасня]]: [[Любоў Уладзіміраўна Хатылёва]] (96) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[Генетыка|генетыкі]] раслін, акадэмік [[НАН Беларусі]] (1980). * [[25 верасня]]: [[Ісмаіл Мустафавіч Александровіч]] (95) — беларускі мусульманскі дзеяч<ref>[https://islam.by/novosti/ushyol-iz-zhizni-pervyj-muftij-belarusi Ушёл из жизни первый муфтий Беларуси]</ref>. * [[25 верасня]]: [[Раман Сяргеевіч Мадзянаў]] (62) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, заслужаны артыст Расіі (1995)<ref>[https://rg.ru/2024/09/25/umer-akter-roman-madianov.html Умер актер Роман Мадянов]</ref>. * [[27 верасня]]: [[Мэгі Сміт]] (89) — брытанская актрыса. * [[27 верасня]]: [[Хасан Насрала]] (64) — [[ліван]]скі палітычны дзеяч, лідар руху [[Хезбала]]<ref>[https://t.me/rian_ru/263010 «Хезболлах» официально подтвердило гибель лидера движения Хасана Насруллы]</ref>. * [[28 верасня]]: [[Крыс Крыстоферсан]] (88) — амерыканскі кантры-спявак, акцёр. == Кастрычнік == [[Файл:Professor_Zimbardo_(cropped).jpg|150px|thumb|[[Філіп Зімбарда]]]] * [[1 кастрычніка]]: [[Вячаслаў Рыгоравіч Дабрынін]] (78) — савецкі і расійскі кампазітар, эстрадны спявак, народны артыст Расійскай Федэрацыі (1996)<ref>[https://rg.ru/2024/10/01/umer-viacheslav-dobrynin.html Умер Вячеслав Добрынин]</ref>. * [[2 кастрычніка]]: [[Барыс Васілевіч Барысёнак]] (90) — беларускі акцёр тэатра і кіно, Заслужаны артыст Беларускай ССР (1969)<ref>{{Cite web |url=https://www.beltuz.by/by/news/66feb5247dd094001f9d97b8 |title=Пайшоў з жыцця Барыс Васільевіч Барысёнак |access-date=8 кастрычніка 2024 |archive-date=8 кастрычніка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008052435/https://www.beltuz.by/by/news/66feb5247dd094001f9d97b8 |url-status=dead }}</ref>. * [[6 кастрычніка]]: [[Лайнэ Эрык]] (82) — эстонская спартсменка, навуковец у галіне сельскай гаспадаркі. * [[8 кастрычніка]]: [[У Банго]] (83) — [[Кітай|кітайскі]] партыйны і дзяржаўны дзеяч, старшыня [[Усекітайскі Сход Народных Прадстаўнікоў|Пастаяннага камітэта Усекітайскага сходу народных прадстаўнікоў]] (2003—2013)<ref>[https://www.rbc.ru/politics/08/10/2024/6705124c9a79474dbdd592fa Умер один из самых влиятельных людей в экс-руководстве Китая У Банго]</ref>. * [[9 кастрычніка]]: [[Лейф Сегерстам]] (80) — фінскі дырыжор і [[кампазітар]]. * [[9 кастрычніка]]: [[Лілі Эберт]] (100) — брытанская пісьменніца. * [[12 кастрычніка]]: [[Алекс Салманд]] (69) — шатландскі палітык, Першы міністр Шатландыі (2007—2014). * [[13 кастрычніка]]: [[Уладзімір Васілевіч Тугай]] (73) — беларускі гісторык. * [[14 кастрычніка]]: [[Філіп Зімбарда]] (91) — амерыканскі псіхолаг. * [[16 кастрычніка]]: [[Ях’я Сінвар]] (61) — кіраўнік палітбюро [[ХАМАС]]. * [[17 кастрычніка]]: [[Эндру Віктар Шалі]] (97) — [[ЗША|амерыканскі]] [[вучоны]] ў галіне [[біяхімія|біяхіміі]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1977)<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2024/10/20/andrew-schally-nobel-brain-guillemin-dies/ Andrew Schally, shared Nobel for brain-hormone links, dies at 97]</ref>. * [[18 кастрычніка]]: [[Генадзь Апанасавіч Цыхун]] (87) — беларускі мовазнавец. * [[20 кастрычніка]]: [[Фетхулах Гюлен]] (83) — турэцкі грамадскі дзеяч, ісламскі вучоны, пісьменнік і прапаведнік. * [[22 кастрычніка]]: [[Аннелі Эрхарт]] (74) — усходнегерманская лёгкаатлетка, бар’ерыстка, чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 1972 года. * [[23 кастрычніка]]: [[Леон Нейл Купер]] (94) — [[ЗША|амерыканскі]] [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (1972). * [[26 кастрычніка]]: [[Алег Мікалаевіч Елісеенкаў]] (66) — [[Беларусы|беларускі]] [[кампазітар]], харавы [[дырыжор]], [[педагог]], [[заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь]]. * [[31 кастрычніка]]: [[Алег Уладзіміравіч Жукаў]] (87) — [[Беларусы|беларускі]] паэт-песеннік. == Лістапад == * [[3 лістапада]]: [[Уладзімір Васільевіч Гніламёдаў]] (86) — беларускі літаратуразнавец, акадэмік [[НАНБ]] (2003). * [[3 лістапада]]: [[Куінсі Джонс]] (91) — [[ЗША|амерыканскі]] кампазітар, аранжыроўшчык, музычны прадзюсар і трубач. * [[4 лістапада]]: [[Кікі Хокансан]] (95) — шведская мадэль, першая пераможца конкурсу «Міс Свету» (1951)<ref>[https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/the-first-miss-world-kiki-hakansson-passes-away-at-95/articleshow/115001395.cms The first Miss World, Kiki Hakansson passes away at 95]</ref>. * [[7 лістапада]]: [[Іван Аляксеевіч Чарота]] (72) — беларускі [[славіст]], [[перакладчык]], [[літаратуразнавец]], [[доктар філалагічных навук]], прафесар. * [[9 лістапада]]: [[Рам Нараян]] (96) — [[Індыя|індыйскі]] музыкант. * [[14 лістапада]]: [[Вадзім Уладзіміравіч Броўцаў]] (55) — прэм’ер-міністр [[Паўднёвая Асеція|Рэспублікі Паўднёвая Асеція]] (2009—2012)<ref>[http://ozerskadm.ru/about/info/messages/59574/ 14 ноября 2024 года ушёл из жизни Бровцев Вадим Владимирович]</ref>. * [[16 лістапада]]: [[Святлана Апанасаўна Святлічная]] (84) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно, Заслужаная артыстка РСФСР (1974). * [[24 лістапада]]: [[Аляксандр Міхайлавіч Слепаў]] (74) — беларускі мастак. * [[26 лістапада]]: [[Біргіта Даль]] (87) — [[Швецыя|шведская]] палітычная і дзяржаўная дзяячка. == Снежань == [[Файл:Official_Portrait_of_the_Prime_Minister_Dr._Manmohan_Singh.jpg|150px|thumb|[[Манмахан Сінгх]].]] [[Файл:JimmyCarterPortrait2.jpg|150px|thumb|[[Джымі Картэр]].]] * [[1 снежня]]: [[Ільке Вілуда]] (55) — нямецкая лёгкаатлетка, чэмпіёнка летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года. * [[1 снежня]]: [[Фрэд Юсі]] (89) — эстонскі біёлаг, натураліст. * [[3 снежня]]: [[Віктар Іванавіч Парфёнаў]] (90) — беларускі [[Батаніка|батанік]] і [[эколаг]], акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1986). * [[4 снежня]]: [[Біргіта Шведская (прынцэса)|Біргіта Шведская]] (87) — [[Швецыя|шведская]] [[прынцэса]], сястра караля [[Карл XVI Густаў|Карла XVI Густава]]. * [[5 снежня]]: [[Яўген Паўлавіч Веліхаў]] (89) — савецкі і расійскі фізік-тэарэтык, грамадскі дзеяч. * [[5 снежня]]: [[Павел Навумавіч Гойхман]] (95) — савецкі і беларускі трэнер па лёгкай атлетыцы, заслужаны трэнер СССР (1957). * [[11 снежня]]: [[Юрый Іванавіч Кулажанка]] (60) — беларускі матэматык, рэктар [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта транспарту]] (2016—2024)<ref>{{Cite web |url=https://www.bsut.by/bsut-media/announcements/17329-ushel-iz-zhizni-yurij-ivanovich-kulazhenko |title=Архіўная копія |access-date=11 снежня 2024 |archive-date=11 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211135515/https://www.bsut.by/bsut-media/announcements/17329-ushel-iz-zhizni-yurij-ivanovich-kulazhenko |url-status=dead }}</ref>. * [[14 снежня]]: [[Анатоль Паўлавіч Дастанка]] (87) — беларускі вучоны ў галіне цвёрдацельнай мікраэлектронікі, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1991)<ref>[https://ont.by/news/umer-akademik-nan-belarusi-anatolij-dostanko Умер академик НАН Беларуси Анатолий Достанко]</ref>. * [[17 снежня]]: [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі]] (87) — беларускі палітык, член [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўным Савеце Беларусі]] (1990—1995). * [[24 снежня]]: [[Дэзі Баўтэрсэ]] (79) — [[сурынам]]скі дзяржаўны, ваенны і палітычны дзеяч, Прэзідэнт Сурынама (2010—2020). * [[25 снежня]]: [[Бапсі Сідхва]] (86) — пакістанска-амерыканская пісьменніца. * [[26 снежня]]: [[Манмахан Сінгх]] (92) — [[Індыя|індыйскі]] дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэм’ер-міністр Індыі (2004—2014). * [[27 снежня]]: [[Алівія Хасі]] (73) — брытанская актрыса. * [[29 снежня]]: [[Джымі Картэр]] (100) — 39-ы [[Прэзідэнт ЗША|Прэзідэнт]] [[ЗША]] (1977—1981), лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]]. * [[30 снежня]]: [[Якуб Лапатка]] (80) — беларускі перакладчык. * [[31 снежня]]: [[Анджэла Амата]] (86) — італьянскі курыяльны кардынал і ватыканскі саноўнік. * [[31 снежня]]: [[Арнальд Руйтэль]] (96) — эстонскі палітык, Старшыня Прэзідыума [[Вярхоўны Савет ЭССР|Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР]] (1983—1990), [[Прэзідэнт Эстоніі]] (2001—2006). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 2024 годзе| ]] [[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2024]] h5hu9n15srpxkovdt39h2j3xcq1nyg8 10 757101 5135783 4796010 2026-05-04T18:55:05Z Андрэй 2403 Б 152769 5135783 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Абласныя і раённыя газеты Беларусі |navbar = |state = |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Абласныя і раённыя газеты Беларусі |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = Рэгіёны |спіс1 = * [[Брэсцкая абласная газета|Брэсцкая вобласць]] * [[Витебские вести|Віцебская вобласць]] * [[Гомельская праўда|Гомельская вобласць]] * [[Гродзенская праўда|Гродзенская вобласць]] * [[Магілёўская праўда|Магілёўская вобласць]] * [[Мінская праўда|Мінская вобласць]] * [[Мінская гарадская газета|Мінск]] |загаловак2 = Брэсцкая вобласць |спіс2 = * [[Баранавіцкая гарадская газета|Баранавічы]] * [[Баранавіцкая раённая газета|Баранавіцкі]] * [[Брэсцкая гарадская газета|Брэст]] * [[Заря над Бугом|Брэсцкі]] * [[Бярозаўская раённая газета|Бярозаўскі]] * [[Ганцавіцкая раённая газета|Ганцавіцкі]] * [[Драгічынская раённая газета|Драгічынскі]] * [[Сельская праўда|Жабінкаўскі]] * [[Іванаўская раённая газета|Іванаўскі]] * [[Івацэвіцкая раённая газета|Івацэвіцкі]] * [[Навіны Камянеччыны|Камянецкі]] * [[Кобрынская раённая газета|Кобрынскі]] * [[Лунінецкая раённая газета|Лунінецкі]] * [[Ляхавіцкая раённая газета|Ляхавіцкі]] * [[Маларыцкая раённая газета|Маларыцкі]] * [[Пінская гарадская газета|Пінск]] * [[Пінская раённая газета|Пінскі]] * [[Пружанская раённая газета|Пружанскі]] * [[Столінская раённая газета|Столінскі]] |загаловак3 = Віцебская вобласць |спіс3 = * [[Аршанская газета|Аршанскі]] * [[Зара (газета)|Бешанковіцкі]] * [[Браслаўская звязда|Браслаўскі]] * [[Дзвінская праўда|Верхнядзвінскі]] * [[Віцьбічы|Віцебск]] * [[Жыццё Прыдзвіння|Віцебскі]] * [[Гарадоцкі веснік|Гарадоцкі]] * [[Веснік Глыбоччыны|Глыбоцкі]] * [[Родныя вытокі (газета)|Докшыцкі]] * [[Дняпроўская праўда|Дубровенскі]] * [[Лепельскі край|Лепельскі]] * [[Сцяг Перамогі|Лёзненскі]] * [[Міёрскія навіны|Мёрскі]] * [[Наваполацкая гарадская газета|Наваполацк]] * [[Пастаўскі край|Пастаўскі]] * [[Полацкі веснік|Полацкі]] * [[Голас Расоншчыны|Расонскі]] * [[Голас Сенненшчыны|Сенненскі]] * [[Наша Талачыншчына|Талачынскі]] * [[Патрыёт (газета)|Ушацкі]] * [[Чырвоны прамень (газета)|Чашніцкі]] * [[Кліч Радзімы|Шаркаўшчынскі]] * [[Герой працы (газета)|Шумілінскі]] |загаловак4 = Гомельская вобласць |спіс4 = * [[Чырвоны Кастрычнік (газета)|Акцябрскі]] * [[Брагінская раённая газета|Брагінскі]] * [[Буда-Кашалёўская раённая газета|Буда-Кашалёўскі]] * [[Веткаўская раённая газета|Веткаўскі]] * [[Гомельская гарадская газета|Гомель]] * [[Гомельская раённая газета|Гомельскі]] * [[Добрушская раённая газета|Добрушскі]] * [[Ельская раённая газета|Ельскі]] * [[Жлобінская раённая газета|Жлобінскі]] * [[Новае Палессе (газета)|Жыткавіцкі]] * [[Калінкавіцкая раённая газета|Калінкавіцкі]] * [[Кармянская раённая газета|Кармянскі]] * [[Лельчыцкая раённая газета|Лельчыцкі]] * [[Лоеўская раённая газета|Лоеўскі]] * [[Мазырская раённая газета|Мазырскі]] * [[Прыпяцкая праўда|Нараўлянскі]] * [[Петрыкаўская раённая газета|Петрыкаўскі]] * [[Рагачоўская раённая газета|Рагачоўскі]] * [[Рэчыцкая раённая газета|Рэчыцкі]] * [[Светлагорская раённая газета|Светлагорскі]] * [[Хойніцкая раённая газета|Хойніцкі]] * [[Чачэрская раённая газета|Чачэрскі]] |загаловак5 = Гродзенская вобласць |спіс5 = * [[Астравецкая раённая газета|Астравецкі]] * [[Ашмянскі веснік|Ашмянскі]] * [[Бераставіцкая раённая газета|Бераставіцкі]] * [[Ваўкавыская раённая газета|Ваўкавыскі]] * [[Воранаўская раённая газета|Воранаўскі]] * [[Гродзенская раённая газета|Гродзенскі]] * [[Гродзенская гарадская газета|Гродна]] * [[Дзятлаўская раённая газета|Дзятлаўскі]] * [[Зэльвенская раённая газета|Зэльвенскі]] * [[Іўеўская раённая газета|Іўеўскі]] * [[Карэліцкая раённая газета|Карэліцкі]] * [[Лідская раённая газета|Лідскі]] * [[Мастоўская раённая газета|Мастоўскі]] * [[Новае жыццё (газета, 1939)|Навагрудскі]] * [[Свіслацкая раённая газета|Свіслацкі]] * [[Слонімская раённая газета|Слонімскі]] * [[Смаргонская раённая газета|Смаргонскі]] * [[Шчучынская раённая газета|Шчучынскі]] |загаловак6 = Магілёўская вобласць |спіс6 = * [[Асіповіцкая раённая газета|Асіповіцкі]] * [[Бабруйскае жыццё|Бабруйск]] * [[Трыбуна працы|Бабруйскі]] * [[Быхаўская раённая газета|Быхаўскі]] * [[Бялыніцкая раённая газета|Бялыніцкі]] * [[Глуская раённая газета|Глускі]] * [[Горацкая раённая газета|Горацкі]] * [[Дрыбінская раённая газета|Дрыбінскі]] * [[Касцюковіцкая раённая газета|Касцюковіцкі]] * [[Кіраўская раённая газета|Кіраўскі]] * [[Клімавіцкая раённая газета|Клімавіцкі]] * [[Клічаўская раённая газета|Клічаўскі]] * [[Краснапольская раённая газета|Краснапольскі]] * [[Круглянская раённая газета|Круглянскі]] * [[Крычаўская раённая газета|Крычаўскі]] * [[Магілёўская гарадская газета|Магілёў]] * [[Магілёўская раённая газета|Магілёўскі]] * [[Мсціслаўская раённая газета|Мсціслаўскі]] * [[Слаўгарадская раённая газета|Слаўгарадскі]] * [[Хоцімская раённая газета|Хоцімскі]] * [[Чавуская раённая газета|Чавускі]] * [[Чэрыкаўская раённая газета|Чэрыкаўскі]] * [[Шклоўская раённая газета|Шклоўскі]] |загаловак7 = Мінская вобласць |спіс7 = * [[Адзінства (газета)|Барысаўскі]] * [[Бярэзінская раённая газета|Бярэзінскі]] * [[Працоўная слава|Валожынскі]] * [[Шлях перамогі|Вілейскі]] * [[Дзяржынская раённая газета|Дзяржынскі]] * [[Жодзінская гарадская газета|Жодзіна]] * [[Капыльская раённая газета|Капыльскі]] * [[Клецкая раённая газета|Клецкі]] * [[Крупская раённая газета|Крупскі]] * [[Лагойская раённая газета|Лагойскі]] * [[Любанская раённая газета|Любанскі]] * [[Маладзечанская раённая газета|Маладзечанскі]] * [[Мінская раённая газета|Мінскі]] * [[Мядзельская раённая газета|Мядзельскі]] * [[Нясвіжская раённая газета|Нясвіжскі]] * [[Пухавіцкія навіны|Пухавіцкі]] * [[Салігорская раённая газета|Салігорскі]] * [[Слуцкая раённая газета|Слуцкі]] * [[Смалявіцкая раённая газета|Смалявіцкі]] * [[Старадарожская раённая газета|Старадарожскі]] * [[Прамень (газета)|Стаўбцоўскі]] * [[Уздзенская раённая газета|Уздзенскі]] * [[Чэрвеньская раённая газета|Чэрвеньскі]] *|стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Беларусь]] </noinclude> hhxy6fgdvq9japhiu0yf8jvlpmqeqc8 0 764507 5135725 5135592 2026-05-04T17:26:35Z DBatura 73587 /* Кантынгент */ 5135725 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1975]]—[[1991]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |памер = 10 985 чалавек за ўвесь час |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Ангола}} |бітвы = [[Грамадзянская вайна ў Анголе]] |вядомыя_камандзіры = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]] }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе''' — [[Злучэнне (ваенная справа)|злучэнне]] [[Узброеныя Сілы СССР|Узброеных Сіл СССР]], дыслакаванае на тэрыторыі [[Ангола|Анголы]]. Кантынгент адыграў важную ролю ў [[Грамадзянская вайна ў Анголе|грамадзянскай вайне 1975—2002 гадоў]], падтрымліваючы ўрад [[МПЛА]]. Размяшчэнне савецкіх сіл пачалося паралельна з пастаўкамі зброі ў Анголу і [[Кубінская інтэрвенцыя ў Анголу|кубінскай інтэрвенцыяй]]. Асноўная маса ваенных з’яўлялася спецыялістамі па баявым прымяненні і абслугоўванні ўзбраення і баявой тэхнікі, лётчыкамі, штабнымі работнікамі, камандзірамі з вопытам камандавання ротамі, батальёнамі, палкамі і нават буйнымі злучэннямі, ваеннымі перакладчыкамі. Кантынгент займаўся пытаннямі падрыхтоўкі ангольскіх войск і, хоць кіраўніцтва старалася гэта абмяжоўваць, прымаў непасрэдны ўдзел у баявых дзеяннях. За ўвесь час праз гарачую кропку прайшлі 10,9 тыс. чалавек. Страты склалі 54 чалавекі: загінулыя і памерлыя, у тым ліку двое цывільных служачых. == Перадгісторыя == З 1960-х гадоў у Анголе вялася [[Вайна за незалежнасць Анголы|вайна за незалежнасць]] ад [[Партугалія|Партугаліі]]{{Sfn|Бородаев|2016|p=145}}, але нават з яе заканчэннем баявыя дзеянні не скончыліся. Больш за тое, канфлікт у Анголе выйшаў далёка за рамкі адной краіны і ператварыў гэтую гарачую кропку ў маштабную зону нестабільнасці. На нацыянальным узроўні разгарнулася барацьба за ўладу паміж ангольскімі нацыянальна-вызваленчымі групоўкамі — рухам [[МПЛА]], які прыйшоў да ўлады, і апазіцыйнымі яму [[УНІТА]] і [[ФНЛА]]. На рэгіянальным узроўні пачаўся канфлікт паміж Анголай і [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]]. Усё гэта адбывалася на фоне глабальнага супрацьстаяння [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]{{Sfn|Котов|2013|p=223}}. Кіраўніцтва МПЛА стаяла на [[марксізм|марксісцкіх]] пазіцыях, было прыхільна ідэям [[інтэрнацыяналізм]]у і спрабавала пераадолець трайбалісцкую племянную адасобленасць. Менавіта ў гэтай арганізацыі склаліся трывалыя сувязі з [[Куба]]й і СССР, прагрэсіўнымі афрыканскімі рэжымамі і шэрагам сацыял-дэмакратычных партый (у прыватнасці, [[Швецыя|Швецыі]]){{Sfn|Бородаев|2016|p=148—149}}. У кіраўніцтва Савецкага Саюза былі свае інтарэсы ў рэгіёне. Па-першае, палітычныя: Ангола разглядалася ў якасці плацдарма для распаўсюджвання [[сацыялізм]]у на поўдні [[Афрыка|Афрыкі]]. Па-другое, эканамічныя: краіна валодала багатымі запасамі высакаякаснай нафты, алмазаў, урану, малібдэна, шырокімі плантацыямі кавы, чырвонага і чорнага дрэва, рыбнымі запасамі. Па-трэцяе, геапалітычныя: зацвярджэнне савецкай ваеннай прысутнасці дазваляла Маскве кантраляваць асноўныя марскія шляхі з [[Індыйскі акіян|Індыйскага акіяна]] ў [[Атлантычны акіян|Атлантыку]] і з Афрыкі ў [[Новы Свет|Паўночную і Паўднёвую Амерыку]]{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Вас там быть не могло…»}}. Важнасць краіны адзначыў у сваім адкрытым лісце лідар УНІТА [[Жонаш Савімбі|Ж. Савімбі]]. Паводле яго, прычынай росту ўплыву Крамля ў Афрыцы стаў кантроль над Анголай, дадаўшы, што «''рускія зусім не зацікаўлены ў мірным вырашэнні афрыканскіх праблем самімі афрыканцамі, калі гэта не спрыяе ўзмацненню іх уплыву''»<ref>Jonas M. Savimbi [https://www.nytimes.com/1976/12/08/archives/a-refusal-to-become-black-russians-or-african-cubans.html A Refusal to Become ‘Black Russians’ Or ‘African Cubans’] //New York Times, December 8, 1976, Page 27</ref>. У амерыканскіх спецслужбах мэты СССР апісваліся як комплексныя і далёка ідучыя: геаграфічна — аказанне ціску на ПАР і кантроль над поўднем Афрыкі; ваенна-тактычна — разгром антыўрадавай паўстанцкай групоўцы УНІТА; і геапалітычна — падрыў любога патэнцыялу для перамоваў паміж варагуючымі бакамі, а таксама ўзмацненне ўласнага ўплыву і паслабленне пазіцый ЗША<ref>[https://www.cia.gov/readingroom/document/cia-rdp90-00965r000504720008-9 BUILDUP BY SOVIETS TARGETS SOUTH AFRICA] // CIA, October 2, 1985</ref>. Першай да вайны далучылася Куба, якая [[Кубінская інтэрвенцыя ў Анголу|перакінула на дапамогу МПЛА вайсковы кантынгент]]. Тым часам Савецкі Саюз вагаўся, бо момант быў вельмі няпросты. З аднаго боку, трэба было аказаць падтрымку саюзнаму рэжыму. З іншага, у той час актыўна вяліся перамовы з ЗША пра абмежаванне стратэгічных ядзерных узбраенняў, на якіх падзеі ў Анголе маглі паставіць крыж (пра тое, у прыватнасці, заяўляў [[Генры Кісінджэр|Г. Кісінджэр]]<ref>[https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v28/d159 159. Backchannel Message From Secretary of State Kissinger to the Ambassador to Iran (Helms)] // Foreign Relations of the United States, 1969–1976, Volume XXVIII, Southern Africa, December 20, 1975 </ref>). У рэшце рэшт, пасля двух месяцаў ваганняў{{Sfn|Бородаев|2016|p=161}}, Масква накіравала ў гарачую кропку ваенных саветнікаў і ўзбраенне{{Sfn|Котов|2013|p=223—224}}. Шмат у чым савецкае ўмяшанне было абумоўлена далучэннем да вайны заірскай і паўднёваафрыканскай армій, падтрыманых амерыканцамі. Дагэтуль Крэмль спадзяваўся на мірнае ўрэгуляванне канфлікту{{Sfn|Григорьева 3|2019|p=23}}. [[Файл:BMP-1 & Ural-375D with BM-21 Grad rocket launcher in Angola.jpg|міні|злева|Савецкая ваенная тэхніка ў Анголе.]] З СССР было падпісана пагадненне аб выкарыстанні ангольскай ваеннай інфраструктуры. Неўзабаве ваенна-марскія базы Анголы паступілі ў распараджэнне савецкай аператыўнай эскадры, аэрадромы былі прадастаўлены для пасадак савецкай стратэгічнай, разведвальнай, транспартнай і супрацьлодкавай авіяцыі. У Анголу шырокім патокам пайшла савецкая ваенная дапамога. Толькі за тры месяцы, якія прайшлі пасля абвяшчэння незалежнасці 11 лістапада 1975 года, з СССР у парты, кантраляваныя атрадамі МПЛА, прыбыло 27 буйнатанажных транспартаў СССР і Кубы з баявой тэхнікай, зброяй і боепрыпасамі{{Sfn|Котов|2013|p=224—225}}. Экс-кіраўнік [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі СССР|КДБ]] [[Аляксандр Мікалаевіч Шалепін|А. Шалепін]]<!-- Шалепін быў старшынёй КДБ у 1958—1961, а ў 1975 КДБ узначальваў Андропаў. --> настойваў на неадкладным уводзе савецкіх войск у Анголу. Ён, па ўзоры з [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|вайной у Іспаніі]], прапаноўваў сфармаваць з добраахвотнікаў [[інтэрнацыянальныя брыгады]] і адправіць іх ваяваць на баку МПЛА. [[Леанід Ільіч Брэжнеў|Л. Брэжнеў]] быў супраць. Ён лічыў, што цалкам дастаткова паслаць ваенных саветнікаў, а асноўнай ударнай сілай зрабіць кубінцаў{{Sfn|Котов|2013|p=225}}. == Кантынгент == 16 лістапада 1975 года па просьбе ўрада Анголы на падставе распараджэння [[Савет Міністраў СССР|Савета Міністраў СССР]] № 2502 ад 12 лістапада 1975 года ў [[Луанда|Луанду]] прыбыла першая група савецкіх ваенных спецыялістаў (каля 40 байцоў: спецыялісты па ўжыванні рознай баявой тэхнікі, у тым ліку пераносных зенітных ракетных комплексаў «[[Страла-2]]», сувязісты і ваенныя перакладчыкі<ref name="ком">[https://www.kommersant.ru/doc/256312 Война в Анголе] // Журнал «Коммерсантъ Власть» № 17 от 04.05.2001, стр. 56</ref>). Да канца года група склала 90 чалавек, у тым ліку 1 саветнік, 74 спецыяліста і 15 перакладчыкаў (3 генерала, 44 афіцэра, 5 прапаршчыкаў, 26 сяржантаў і салдат, 12 рабочых і служачых [[Савецкая Армія|СА]]){{Sfn|Шарый|2009|p=1}}. Па ацэнках [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Дзярждэпартамента ЗША]] на 1990 год кантынгент быў прадстаўлены каля 1000 ваеннымі<ref>NORMAN KEMPSTER [https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-01-09-mn-178-story.html U.S. Sees Soviet Role in Angola Push : Africa: Advisers are supporting the Marxist regime’s ‘dangerous’ offensive, the Administration says.] // Los Angeles Times, Jan. 9, 1990</ref>. [[Файл:East Bloc military advisors in Angola.JPEG|міні|Вайскоўцы на занятках з байцамі ФАПЛА.]] Асноўная мэта — стварыць з учорашніх партызан баяздольную армію, якая павінна была паспяхова супрацьстаяць як узброенай унутранай апазіцыі, так і адной з найбольш баяздольных армій Афрыкі на той час — арміі [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]]<ref name="писарев">[https://veteranangola.milportal.ru/sovetskie-voennye-voevali-v-angole-mozambike-efiopii-i-drugih-stranah/?ysclid=ml7qwn98dl619129117 Советские военные воевали в Анголе, Мозамбике, Эфиопии и других странах. Наверное, там был отдельный многотысячный контингент советских войск, как в Афганистане? ]</ref>. Удзельнік вайны С. Каламнін паказваў, што ні адна хоць трохі значная аперацыя не праходзіла без удзелу савецкіх вайскоўцаў, аніводнага значнага рашэння, якое тычылася ўмацавання абараназдольнасці дзяржавы або ўзмацнення баяздольнасці Узброеных Сіл, не прымалася ангольскім бокам без кансультацый з савецкім саветніцкім апаратам. Замежнікі працавалі практычна ва ўсіх органах ваеннага кіравання, пачынаючы з цэнтральнага апарата Міністэрства абароны, штабоў відаў Узброеных Сіл, камандаванняў ваенных акругаў і франтоў да пяхотных брыгад, батальёнаў, эскадрылляў і нават асобных падраздзяленняў{{Sfn|Григорьева|2019|p=5}}. Савецкія вайскоўцы павінны былі аказаць дапамогу ў падрыхтоўцы Узброеных Сіл. Даволі хутка сумесна з кубінцамі ім удалося арганізаваць у Луандзе некалькі навучальных цэнтраў, дзе пачалася падрыхтоўка мясцовых ваенных кадраў{{Sfn|Шарый|2009|p=2}} для ФАПЛА (FAPLA, Forças Armadas Populares de Libertação de Angola — [[Народныя ўзброеныя сілы вызвалення Анголы]]). Выключна важнае месца ў гэтым супрацоўніцтве займала падрыхтоўка партыйных кадраў для МПЛА і ФАПЛА. У ваенна-палітычным вучылішчы НРА, дзе працавалі савецкія выкладчыкі да 1986 года было падрыхтавана больш за 3 тыс. афіцэраў-палітработнікаў. Вышэйшыя курсы Генштаба ФАПЛА, дзе таксама выкладалі ў большасці савецкія спецыялісты, скончылі да гэтага ж часу 300 чалавек, у т. л. многія члены Палітбюро МПЛА{{Sfn|Шарый|2009|p=2}}. Асноўная маса ваенных з’яўлялася спецыялістамі па баявым прымяненні і абслугоўванні ўзбраення і баявой тэхнікі, лётчыкамі, штабнымі работнікамі, камандзірамі з вопытам камандавання ротамі, батальёнамі, палкамі і нават буйнымі злучэннямі, ваеннымі перакладчыкамі. Толькі за перыяд афіцыйнага ваеннага супрацоўніцтва СССР з Анголай, з 1975 па 1991 гады, у краіне пабывала {{Num|10985}} савецкіх ваенных саветнікаў і спецыялістаў, у тым ліку {{Num|107}} генералаў і адміралаў, {{Num|7211}} афіцэраў, {{Num|1083}} прапаршчыка (мічмана), {{Num|2116}} сяржантаў (старшын) і радавых (матросаў), {{Num|468}} рабочых і служачых СА і [[Ваенна-марскі флот СССР|ВМФ]], не лічачы членаў сем’яў{{Sfn|Котов|2013|p=226}}{{Sfn|Шарый|2009|p=3}}<ref name="ком"/>. Перакладчыкі з [[партугальская мова|партугальскай мовы]] былі найбольш каштоўнай катэгорыяй ваенных. Як адзначала беларуская даследчыца А. Кузняцова-Ціманава, у гарачую кропку накіроўвалі нават спецыялістаў па роднаснай [[іспанская мова|іспанскай]], якіх партугальскай навучалі ўжо на месцы. Пры тым перакладчыкі не сядзелі пры штабах, а ўвесь час знаходзіліся на перадавой<ref name=mir24/>. Большасць кантынгенту складалі афіцэры і прапаршчыкі. Салдаты тэрміновай службы прысутнічалі ў вельмі абмежаванай колькасці: імі камплектавалася рота сувязі ГВС (кіроўцы [[БТР-152]], [[БРДМ-2]] і спецыяльных машын, механікі, электрыкі, начальнікі радыёстанцый Р-140, радыётэлеграфісты, аператары ЗАС, кулямётчыкі і стралкі аховы роты сувязі, кухары). У Анголе таксама працаваў асобны авіяцыйны атрад (эскадрылля) ваенна-транспартных самалётаў [[Ан-12]] і [[Іл-76]]. Ён падпарадкоўваўся галоўнаму ваеннаму саветніку і выконваў задачы па перавозцы войскаў і грузаў у інтарэсах мясцовай арміі і кубінцаў<ref name="писарев"/>. == Кіраўніцтва == У Анголе, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і прэзідэнта Анголы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку маладой дзяржавы, засланіўшы нават пасла. Намеснік міністра замежных спраў [[Анатоль Леанідавіч Адамішын|А. Адамішын]] наракаў на тое, што ў Анголе вайскоўцы адчувалі сябе гаспадарамі становішча, а апарат ГВС быў свайго роду дзяржавай у дзяржаве. Ён скардзіўся, што пасольства ў Луандзе нават не мела ўласнай засакрэчанай сувязі з Масквой, і пасол, для таго каб патэлефанаваць у МЗС, вымушаны быў «ісці на паклон» да галоўнага ваеннага саветніка{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. За ўвесь час савецкай прысутнасці пасаду ГВС займалі: * палкоўнік В. Трафіменка (з 16 лістапада 1975 года па сакавік 1976 года) * генерал-маёр [[Панамарэнка, Ілля Піліпавіч|І. Панамарэнка]] (з сакавіка 1976 года па май 1978 года) * генерал-лейтэнант [[Васіль Васілевіч Шахновіч|В. Шахновіч]] (з 13 лістапада 1977 года па 31 снежня 1980 года) * генерал-лейтэнант [[Георгій Сямёнавіч Пятроўскі|Г. Пятроўскі]] (з 14 снежня 1980 года па 11 сакавіка 1982 года) * генерал-лейтэнант [[Канстанцін Якаўлевіч Курачкін|К. Курачкін]] (з 11 мая 1982 года па 2 ліпеня 1985 года) * генерал-лейтэнант [[Леанід Георгіевіч Кузьменка|Л. Кузьменка]] (з 1985 года па 1987 год) * генерал-лейтэнант [[Пётр Іванавіч Гусеў|П. Гусеў]] (1 лютага 1987 года па 6 чэрвеня 1990 года) * генерал-маёр [[Сяргей Аляксеевіч Сурадзееў|С. Сурадзееў]] (з красавіка па лістапад 1990 года) * генерал-лейтэнант [[Валерый Мікалаевіч Бяляеў|В. Бяляеў]] (з 10 сакавіка 1988 года па 3 лютага 1991 года) (выконваючы абавязкі, першы намеснік галоўнага ваеннага саветніка)<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/399851|title=Герой ангольскай войны застрелился из именного пистолета|lang=ru|website=www.kommersant.ru|date=2003-07-29|access-date=2024-01-23|archive-date=2024-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123080607/https://www.kommersant.ru/doc/399851|url-status=live}}</ref> * генерал-лейтэнант У. Лебедзеў (з 27 студзеня 1991 года па 11 траўня 1993 года) (Галоўны ваенны кансультант Міністэрства абароны Анголы)<ref>В.Демин. Ангола: Путешествие во времени. Часть вторая. — М.,: Литрес, 2022. — ISBN 5041838240, 9785041838249.</ref> == Баявыя дзеянні == [[Файл:Soviet advisers planning military operations Angola.jpg|міні|Савецкія вайскоўцы пры планаванні аперацыі.]] {{Quote box|quote=Неяк не думалася, што ты ў краіне, якая ваюе, і дзесьці ідуць баі і гінуць людзі. Бо мы ў лістах пісалі, што «ў нас усё ў парадку», што жывём мы ў «бананава-апельсінавым раі», што гэта экзатычная, асабліва мірная, ледзь не турыстычная прагулка. І што вайна, пра якую пішуць у газетах, «далёка ад нас».|align=|source=З успамінаў В. Сагачкі{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного советника Вадима Сагачко}}.|width=35%}} Схема работы ў гарачай кропцы была наступная: фармальна ангольскімі атрадамі камандуюць мясцовыя, але за імі стаяць вопытныя савецкія вайскоўцы, якія пры неабходнасці бралі ў рукі зброю<ref name=mir24/>. Паводле афіцыйных заяў савецкага кіраўніцтва, спецыялісты не прыцягваліся да ўдзелу ў баявых дзеяннях{{Sfn|Николаев|2017|loc=Как советские военные советники воевали в Анголе}}. Пра гэта неаднаразова заяўлялася на міжнародных перамовах і на пасяджэннях [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]]{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного советника Вадима Сагачко}}. Больш за тое, згодна з указаннямі міністра абароны, савецкім вайскоўцам фармальна забаранялася непасрэдна ўдзельнічаць у баявых дзеяннях. Забарона абумоўлівалася перш за ўсё магчымасцю паланення праціўнікам байца. Савецкае кіраўніцтва разумела, што ва ўмовах [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] любы палонны афіцэр і салдат — гэта эфектыўная зброя ў ідэалагічнай барацьбе бакоў{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«В плен живыми не сдаваться»}}. Але пазбегнуць удзелу ў баях не атрымлівалася. Так напрыклад, пазіцыі спецыялістаў нярэдка абстрэльваліся артылерыяй<ref name="гродна"/>. Падпалкоўнік ВПС у адстаўцы В. Самойлаў успамінаў, што замежныя лётчыкі-інструктары нярэдка адпраўляліся на баявыя вылеты замест сваіх ангольскіх падапечных або ў пары з імі, таму што асцерагаліся адпраўляць на заданні ненавучаных пілотаў{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного лётчика-инструктора Вячеслава Самойлова}}. Савецкія вайскоўцы ўдзельнічалі ў бітвах пры [[Бітва пры Куіта-Кванавале|Квіта-Кванавале]], пад Анджывай, Кувелаі, Каамай, Шангонга і Шымбембай<ref>Токарев А. А. [https://bigenc.ru/c/grazhdanskaia-voina-v-angole-77aa90 Гражданская война в Анголе] // Большая российская энциклопедия, 2022</ref>. Да канца сакавіка 1976 года атрады МПЛА і кубінскія войскі пры падтрымцы савецкіх ваенных саветнікаў адкінулі войскі Паўднёвай Афрыкі і УНІТА ад Луанды. Былі ўзятыя пад кантроль асноўныя стратэгічныя населеныя пункты і камунікацыі. У 1980-х гадах, калі паўстанцы і падраздзяленні арміі ПАР распачалі некалькі наступленняў, па непацверджаных даных, у ходзе аднаго з такіх прарываў ва ўмацраён у тыле УНІТА быў высаджаны дэсант савецкай марской пяхоты (пераапрануты ў форму войск МПЛА). Дзякуючы гэтаму наступленне апазіцыі было сарвана<ref name="ком"/>. Найбольш значнай стала аперацыя «Зебра» па ўзяцці горада [[Мавінга]] — галоўнага апорнага пункта ўнітаўцаў. На працягу 15 гадоў усе спробы ўрадавых войск захапіць яго канчаліся правалам і вялікімі стратамі. Улічваючы вопыт ранейшых памылак, саветнікі правялі шэраг мерапрыемстваў па аператыўнай маскіроўцы, дэзынфармацыі, увялі праціўніка ў зман і з мінімальнымі стратамі развілі поспех{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Вас там быть не могло…»}}. Вопыт вайны ў Анголе, паводле ўспамінаў ветэранаў, адрозніваўся ад [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганістана]]. Асабліва гэта тычылася персанальнага ўліку баявых дзеянняў. У Афганістане, як толькі ваенны перасек мяжу, так адразу пачынаў працаваць «лічыльнік» удзелу ў баявых дзеяннях. У Анголе ўдзел у баявых дзеяннях залічваўся толькі тады, калі рэйд быў выніковым. Паводле правіл, па заканчэнні рэйду саветнік павінен быў прадставіць поўную пісьмовую справаздачу аб выніках яго правядзення з дадаткам справаздачнай карты аперацыі. Пра гэта паведамлялася ў Маскву. Паралельна ішоў даклад па лініі мясцовага боку ў Генеральны штаб ФАПЛА. 10-е ўпраўленне МА СССР у канцы камандзіроўкі аддавала загадам і запісвала ў асабістую справу гэтыя дні ўдзелу ў баявых дзеяннях{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного советника Вадима Сагачко}}. Акрамя таго, на думку ветэранаў-«[[Афганцы (ветэраны вайны)|афганцаў]]», якія пабывалі ў Анголе, вайна ў Афрыцы аказалася страшней за Афганскую{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Такого не было даже в Афгане…»}}. Паводле звестак ЦРУ, афганскі вопыт выкарыстоўваўся СССР у Анголе. Згодна з унутранымі дакументамі, у 1983 годзе ў гарачую кропку накіраваны неназваны генерал, які дамогся пэўных поспехаў у барацьбе з [[Афганскія маджахеды|афганскімі маджахедамі]]<ref>[https://www.cia.gov/readingroom/print/1956875 LETTER TO WILLIAM J. CASEY FROM JAMES A. WILLIAMS] // CIA, February 8, 1983</ref>. == Умовы == {{Quote box|quote=Нам сказалі, што калі мы трапім у палон, ніхто нам дапамагчы не зможа, таму што афіцыйна ў Анголе нас няма. Мы нават пісалі завяшчанні, каб нашу маёмасць перадалі родным. Сем’і не ведалі, дзе мы служылі, на лістах замест адрасу была пазнака Л515 МК.|align=|source=З успамінаў Г. Сергіенкі<ref name="гродна">''Евгений Лебедь.'' [https://vgr.by/2019/11/16/napravlyaem-vas-v-odnu-iz-razvivayushhihsya-stran-chto-grodnenskie-oficeryi-delali-na-zasekrechennoy-voyne-v-afrike/ «Направляем вас в одну из развивающихся стран…» Что гродненские офицеры делали на засекреченной войне в Африке] // Вечерний Гродно : газета. — 16 ноября 2019.</ref>.|width=35%}} Удзел СССР быў засакрэчаны. Ваенныя афіцэры і саветнікі лічыліся ў 10-м Галоўным упраўленні пры генштабе, таму пасля вайны ветэраны не маглі даказаць, што ваявалі ў Анголе<ref name="гродна"/>. Марак вялікага супрацьлодачнага карабля «Абразцовы» А. Шорын пазначаў, што з-за ўмоў сакрэтнасці кіраўніцтва не заахвочвала кантактаў з мясцовым насельніцтвам, а фотаздымкі былі строга забароненыя, але ж таемна ваеннаслужачыя на стужку час ад часу здымалі<ref name="ставрополь"/>. Савецкія вайскоўцы насілі чужую форму (плямісты ангольскі, а дакладней пастаўлены краіне кубінскі<ref>Filipe do A. Monteiro [https://www.warfareblog.com.br/2020/02/foto-conselheiros-sovieticos-em-angola.html FOTO: Conselheiros soviéticos em Angola] // Warfare Blog, 24 de fevereiro de 2020.</ref>, камуфляж без знакаў адрознення; паводле ўспамін ветэранаў, форма была вельмі зручнай і лёгкай, добра глядзелася, лёгка сціралася і абараняла ад спёкі{{Sfn|Григорьева 2|2019|p=218}}; пры тым пра выкарыставанне імі формы УС Анголы было вядома непасрэднаму праціўніку — паўднёваафрыканскай арміі, што фіксавалася ў заходніх СМІ<ref>Joseph Lelyveld [https://web.archive.org/web/20231015044324/https://www.nytimes.com/1981/09/16/world/south-africans-display-the-spoils-of-angola-raid.html SOUTH AFRICANS DISPLAY THE SPOILS OF ANGOLA RAID] // New York Times, Sept. 16, 1981</ref>) і не мелі пры сабе ніякіх дакументаў, нярэдка жылі ў палатках і зямлянках, адчувалі сур’ёзныя бытавыя нязручнасці{{Sfn|Котов|2013|p=226—227}} і праблемы з недахопам інфармацыі: не ведалі, што адбываецца ў СССР, газеты прыходзілі з вялікім спазненнем<ref name="гродна"/>. А паколькі ўсе былі без знакаў адрознення і пагонаў, то саветнікі, паводле палкоўніка ў адстаўцы І. Носава, звярталіся адзін да аднаго па ўласным імені і па бацьку<ref name=mir24>[https://mir24.tv/articles/16652892/angolskij-stalingrad.-vojna-kotoroj-ne-bylo?ysclid=mmkfrxdqb9877321501 «Ангольский Сталинград». Война, которой не было]</ref>. Складаней за ўсё даводзілася спецыялістам, якія працавалі на франтах. З 1987 года ў адпаведнасці з загадам Міністра абароны ўсім ім было загадана знаходзіцца непасрэдна ў баявых парадках войск, а не на камандных пунктах, як гэта было раней. У зямлянках, дзе існавалі перабоі з забеспячэннем самым неабходным, туліліся нават палкоўнікі{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Вас там быть не могло…»}}. {{Quote box|quote=Падлік дзён даўно страчаны, матаемся па лясах амаль два месяцы, усе дні падобныя адзін на аднаго, як дзве кроплі вады. У нядзелю, праўда, займаемся побытам: мыем сябе, адзенне, словам прыводзім сябе ў парадак, наколькі гэта магчыма. Сёння перайшлі на новае месца. Увесь дзень уладкоўваліся, каб зрабіць нашу стаянку хоць неяк падобнай на жыллё цывілізаваных людзей. Убілі калы і нацягнулі тэнт, каб можна было хавацца ад дажджу і сонца. Збілі столікі для посуду і прыгатавання ежы. Словам, абжываемся.|align=|source=З успамінаў В. Ждаркіна{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Такого не было даже в Афгане…»}}|width=35%}} Сур’ёзным выпрабаваннем былі нязвыклыя прыродна-кліматычныя ўмовы{{Sfn|Григорьева 2|2019|p=221}}: спякота, нізкая або, наадварот, занадта высокая вільготнасць, багацце небяспечных для здароўя насякомых і паўзуноў, распаўсюджванне нязвыклых і нават невядомых савецкім медыкам хвароб<ref name="ярославль">[https://angola1986-91.tilda.ws/ Гражданская война в Анголе в воспоминаниях её ярославских участников (1986—1991 гг.)]</ref>. І хоць перад адпраўленнем у Анголу вайскоўцы рабілі прышчэпкі ад малярыі і іншых інфекцыйных захворванняў, якія лютавалі ў гэтай дзяржаве, але яны дапамагалі не заўсёды. Так, ад малярыі ў сярэдзіне 1980-х гадоў загінулі два маракі тэрміновай службы<ref name="ставрополь"/>. Пры ўсім тым месцы дыслакацыі ваенных даволі хутка аказваліся ўладкаванымі і прыстасаванымі для больш-менш нармальнага побыту. У мэтах бяспекі савецкія вайскоўцы аператыўна абносілі свае тэрыторыі калючым дротам, выстаўлялі ахову, пераабсталявалі памяшканні пад жыллё, казармы, сталовыя, навучальныя класы, а калі патрабавалася, уводзілі ў эксплуатацыю цэлыя прадпрыемствы, будавалі дарогі, узлётна-пасадачныя палосы і іншае{{Sfn|Григорьева 2|2019|p=224}}. Часам месцы знаходжання былі цяжкімі, гэта выяўлялася ў недахопе электраэнергіі, пітной вады, а таксама некаторых прадуктаў харчавання. Усё залежала ад таго, як была наладжана праца з падвозам харчавання і дзе размяшчалася акруга знаходжання, чым паўднёвей, тым цяжэй было і наадварот. Паводле капітана СПА В. Чаромухіна (служыў у правінцыі Кванда-Кубанга), з-за частых абстрэлаў яго група не мела пастаяннай электрычнасці і часам асвятляла памяшканне свечкамі<ref name="ярославль"/>. Ангольскі паёк савецкім афіцэрам у тыдзень складаўся з набору прадуктаў на кожны дзень і алкагольных напояў. Прадукты паступалі з розных сацыялістычных краін. Некаторыя за час службы спрабавалі мяса сланоў і малпаў, а таксама тэрмітаў. Падчас спецаперацый байцы тыднямі сілкаваліся толькі рысам. Але галоўным недатыкальным запасам у паходах была пітная вада. Калі бочку пашкоджваў асколак, усе кідаліся закаркоўваць яе. У самых крайніх выпадках кіпяцілі ваду з ракі і хларавалі таблеткамі<ref name="гродна"/>. Паводле амерыканскіх СМІ тых часоў ([[The Christian Science Monitor]]), савецкія войскі практычна не кантактавалі з мясцовым насельніцтвам. Яны жылі ў агароджаных сеткай лагерах, атрымліваючы ад Луанды гадавы заробак у 14 000 — 22 000 [[Долар ЗША|долараў]]<ref>Piero Benetazzo [https://www.csmonitor.com/1984/0120/012028.html Angola paradox: nation both loves, hates its East-West patrons] // The Christian Science Monitor, Jan. 20, 1984</ref>. == Узаемаадносіны == Узаемаадносіны ў савецкіх вайскоўцаў з ангольскімі і кубінскімі саюзнікамі складваліся па-рознаму{{Sfn|Григорьева 3|2019|p=24—25}}. У адных (В. Чаромухін, А. Пазухін, С. Топнікаў, С. Каламнін, А. Токараў і інш.) засталіся добрыя ўражанні ад мясцовага насельніцтва, ангольскіх і кубінскіх ваенных. Ангольцаў адзначалі як добрых, таварыскіх і надзейных таварышаў, гатовых падтрымаць любую размову, нават калі дрэнна ведаюць рускую мову. Кубінцаў характарызавалі як смелых, гатовых у любы час прыйсці на дапамогу, чаго б ім гэта ні каштавала. У мемуарах ветэранаў вайны часта распавядаецца пра перарастанне прафесійных адносін у сапраўднае [[сяброўства]]<ref name=oxford/><ref name="ярославль"/>{{Sfn|Григорьева 3|2019|p=24—25}}{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Вас там быть не могло…»}}. Іншыя (В. Жданаў, Г. Сергіенка, А. Бурашкін і інш.) апісвалі саюзнікаў зусім інакш: ангольцаў вызначалі дрэнна падрыхтаванымі байцамі, якія часта дэзерціравалі. Калі трапляліся праціўніку, маглі на наступны дзень ваяваць на яго баку. Па ўспамінах ветэранаў, ангольцы, паваяваўшы, да вечара, кінуўшы тэхніку, адпраўляліся дадому. З кубінцамі ўзнікалі розныя супярэчнасці, напрыклад, наконт размеркавання савецкіх паставак паміж УС Анголы і кубінскім кантынгентам, чым займаліся самі кубінцы<ref name="ставрополь">[https://pobeda26.ru/articles/obshhestvo/2025-02-15/voyna-na-kotoroy-nas-ne-bylo-stavropolets-rasskazal-o-sluzhbe-v-angole-317400 «Война, на которой нас не было»: ставрополец рассказал о службе в Анголе]</ref><ref name="гродна"/><ref>[https://www.veteranangola.ru/main/letopis/memory/zdanov Воспоминания Жданова Виктора Дмитриевича]</ref>. Як успамінаў палкоўнік у адстаўцы В. Сагачкі, у 3-й і 10-й пяхотных брыгадах адзначалі ангольскія, кубінскія і савецкія святы разам. У залежнасці ад таго, чыё дзяржаўнае свята было, той бок і накрываў стол і запрашаў да сябе ў госці. Спіртныя напоі даставалі па магчымасці: іспанскае віно ў ангольскіх тылавікоў, ром у кубінцаў, віскі, брэндзі і джын на рынку ў Луандзе; слоікавае піва ў краме савецкай ваеннай місіі ў Луандзе. Падобныя мерапрыемствы збліжалі ваенных. Часам з дапамогай падобных пасядзелак, паводле Сагачкі, спецыялісты дамагаліся патрэбнага паразумення з саюзнікамі, калі яно адсутнічала{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного военного советника Вадима Сагачко}}. Паводле В. Самойлава, маладыя ангольскія лётчыкі бачылі сумленнае і беражлівае стаўленне да іх з боку савецкіх авіятараў і цалкам давяралі ім, выконваючы ўсе навучанні. Як дадаваў ветэран, ён часам зрываўся пры разборы палётаў, але яны не крыўдзіліся на яго, разумеючы, што ім «рухае толькі адно жаданне — захаваць ім жыццё»{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного лётчика-инструктора Вячеслава Самойлова}}. В. Сагачка, саветнік 3-й пяхотнай брыгады арміі Анголы (1988—1990), успамінаючы пра размовы са сваім афрыканскім саюзнікам перад адной з аперацый, паказаў, што яго падсаветны выслухаў, але рашэнне прыняў сваё, ганарыста заявіўшы, што ён лепш ведае, як змагацца з унітаўцамі, таму што ён сам учорашні партызан. І замежніку прыйшлося дыпламатычна пагадзіцца з ім. Але анголец усё-ткі папрасіў дапамогі ў афармленні карты-рашэння{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного военного советника Вадима Сагачко}}. Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой. Каламнін прыводзіў у прыклад наступную гісторыю. У 1981 годзе нейкі маёр, саветнік камандзіра радыётэхнічнага батальёна, які адрозніваўся празмерным выкарыстаннем нецэнзурнай лексікі, накрычаў на маладога лейтэнанта, камандзіра ангольскай радыётэхнічнай роты за спазненне на ранішняе пастраенне: «''Ты, … [гвалтаваў] тваю маці, дзе швэндаешся, чаму твае падначаленыя бязладныя і расхлябаныя? Твая Радзіма ў небяспецы, а ты на службу спазняешся?''!» У ангольца пасля раптам задрыжалі вусны, і ён, ледзь стрымліваючы слёзы, прашаптаў: «''Не трэба, не смейце чапаць маю маці, яна нядаўна памерла''». Ён дрэнна валодаў [[руская мова|рускай]], а таму ўспрыняў выраз «…[гвалтаваў] тваю маці» літаральна, як абразу ў бок памерлага блізкага чалавека. Тое, што ў ангольскага лейтэнанта нядаўна хтосьці памёр, саветнік лёгка мог даведацца па наяўнасці на руцэ ў афіцэра чорнай жалобнай павязкі, аднак замежнік пра гэта не ведаў{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Апроч таго, многія ангольцы (уключаючы некаторых прадстаўнікоў эліты) успрымалі дзеянні Масквы як спробу ўсталяваць [[Неакаланіялізм|неакаланіяльную залежнасць]], выкарыстоўваючы рэсурсы краіны для ўласнай выгады. Урад МПЛА скардзіўся на грэбаванне з боку Савецкага Саюза — нізкі ўзровень дапамогі, няякасныя матэрыяльныя сродкі, а таксама неадэкватную рэакцыю на скаргі. Гэта стварала пастаянную напружанасць у адносінах. З канца 1970-х гадоў незадаволенасць павялічалася, паколькі значная ваенная дапамога не змагла спыніць эканамічны спад або здушыць паўстанцкі рух УНІТА. Паводле звестак [[ЦРУ]], сярод эліты захоўвалася ўстойлівае падазрэнне, што СССР мог стаяць за [[Мяцеж фракцыянераў|няўдалым пераваротам у маі 1977 года]], хоць доказаў гэтаму не выяўлены<ref>[https://www.cia.gov/readingroom/print/906337 ANGOLA'S RELATIONS WITH THE SOVIET UNION] // CIA, November 15, 1978</ref><ref>[https://data.mongabay.com/history/angola/angola-communist_nations.html Angola-Communist Nations]</ref>. == Вынікі місіі == {{Quote box|quote=Рускія, хоць мы з імі не кансультаваліся, прымаючы рашэнне накіраваць нашы войскі ў Анголу, вырашылі пазней паставіць узбраенне для стварэння ангольскай арміі і адказалі станоўча на пэўныя просьбы аб рэсурсах на працягу вайны. У Анголы не было б ніякіх перспектыў без палітычнай і матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі СССР пасля перамогі [над Партугаліяй].|align=|source=[[Фідэль Кастра|Ф. Кастра]]{{Sfn|Бородаев|2016|p=161}}|width=35%}} У канцы 1980-х — пачатку 1990-х гадоў на фоне нестабільнай унутрыпалітычнай абстаноўкі ў СССР, кантынгент стаў згортвацца. У 1991—1992 гадах спецыялісты спешна пакідаюць гарачую кропку. Паводле В. Бяляева, афіцэры не жадалі вяртацца, бо ўжо добра арыентаваліся ў Анголе, пачынаючы з тэатра баявых дзеянняў і заканчваючы мясцовымі этнічнымі асаблівасцямі. Многія не ведалі, куды ехаць, таму што не мелі жылля на радзіме{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Вас там быть не могло…»}}. У перыяд да 1991 года ў ходзе баявых дзеянняў у Анголе загінулі і памерлі 54 савецкіх грамадзяніна, у тым ліку 45 афіцэраў, 5 прапаршчыкаў, 2 салдаты тэрміновай службы і двое служачых. За гэты перыяд былі параненыя 10 чалавек, а адзін савецкі вайсковец — прапаршчык Пестрацоў — у жніўні 1981 года трапіў у паўднёваафрыканскі палон і правёў у турмах каля паўтары года. Толькі дзякуючы карпатлівай працы супрацоўнікаў [[Міністэрства замежных спраў СССР|МЗС]] і сакрэтным перамовам з паўднёваафрыканскімі спецслужбамі яго ўдалося вызваліць{{Sfn|Котов|2013|p=227}}{{Sfn|Шарый|2009|p=3}}<ref name="ком"/>. Савецкія ветэраны вайны ў Анголе лічаць, што іх дзейнасць была каштоўнай. Дзякуючы дапамозе СССР і Кубы гэта дзяржава захавала суверэнітэт і тэрытарыяльную цэласнасць, а Масква атрымала ў гэтым рэгіёне, як заяўлялі многія ўдзельнікі, надзейнага саюзніка{{Sfn|Николаев|2017|loc=Как советские военные советники воевали в Анголе}}<ref name=mir24/>. З тым згодны і ў самой Анголе<ref>[https://www.verangola.net/va/en/112025/Politics/46626/Angola-expresses-gratitude-for-the-help-of-various-countries-in-the-fight-for-independence-especially-the-former-Soviet-Union-50-Years-of-an-Independent-Angola.htm Angola expresses gratitude for the help of various countries in the fight for independence, especially the former Soviet Union]</ref> і на Захадзе. Як адзначалася ў рассакрэчаных дакументах ЦРУ 1988 года: «''Дапамога СССР сваім ключавым афрыканскім саюзнікам — Анголе, Эфіопіі і Мазамбіку — не змагла ліквідаваць пагрозу з боку паўстанцаў, але атрымала поспех у тым, каб утрымаць рэжымы ва ўладзе''»<ref>[https://www.cia.gov/readingroom/print/1949729 SUPPORTING ALLIES UNDER INSURGENT CHALLENGE: THE SOVIET EXPERIENCE IN AFRICA] // CIA, February 1, 1988</ref>. Апроч таго, амерыканскія спецслужбы канстантавалі: «''Падзеі ў Анголе і Эфіопіі ўмацавалі імідж СССР як вялікай дзяржавы, здольнай праецыраваць ваенную сілу далёка за межы сваіх берагоў''»<ref>[https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1977-80v04/d115 Soviet Military Capabilities To Project Power and Influence in Distant Areas] // Foreign Relations of the United States, 1977–1980, Volume IV, National Security Policy, 115. National Intelligence Estimate, February 1, 1979</ref>. Пры тым, паводле С. Грыгор’евай, умяшанне знешніх сіл ва ўнутрыпалітычную барацьбу ў Анголе, ваенныя пастаўкі сталі фактарамі, якія пагоршылі і без таго складаную сітуацыю ў краіне. Ператварэнне Анголы ў арэну канфрантацыі дзвюх сацыяльна-палітычных сістэм спрыяла таму, што грамадзянская вайна прыняла больш зацяжны, больш разлютаваны характар. Атрымліваючы дапамогу і падтрымку звонку, кожная з палітычных сіл рабіла стаўку перш за ўсё на сілавыя метады рэалізацыі пастаўленых мэт, што значна ўскладняла магчымасці мірнага дыялогу і ўрэгулявання канфлікту палітычнымі сродкамі{{Sfn|Григорьева 3|2019|p=27}}. == Памяць == Першыя публічныя дыскусіі пра гісторыю ветэранаў Анголы пачаліся пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск з Афганістана]]. Новая хваля грамадскай цікавасці да тэмы ўзнікла ў самым пачатку 2000-х гадоў, калі ўдзельнікі замежнай місіі пачалі адкрыта дзяліцца ў інтэрнэце думкамі аб сваёй службе<ref name=oxford>Daria Zelenova [https://global-soldiers.web.ox.ac.uk/soviet-military-memoirs-angola Soviet Military Memoir from Angola] // University of Oxford</ref>. 29 сакавіка 2001 года створана арганізацыя ўдзельнікаў баявых дзеянняў у Анголе, якая ўвайшла ў склад Міжрэгіянальнай асацыяцыі воінаў-інтэрнацыяналістаў на правах ангольскай секцыі. У выніку наступнай рэарганізацыі аб’яднанне стала называцца «Саюз ветэранаў Анголы». 17 лістапада 2004 года яно атрымала статус юрыдычнай асобы<ref>[https://www.veteranangola.ru/main/general/istoriya ИСТОРИЯ СОЗДАНИЯ «СОЮЗА ВЕТЕРАНОВ АНГОЛЫ» ]</ref>. З 2007 года 16 лістапада ў [[Расія|Расіі]], па ініцыятыве арганізацыі, адзначаюць Дзень ветэранаў Анголы<ref>{{Cite web|url=https://rsva-ural.ru/2017/11/16-nojabrja-v-rossii-otmechajut-den-veteranov-angoly/|title=16 ноября в России отмечают День ветеранов Анголы — Российский союз ветеранов Афганистана|lang=ru-RU|last=rsva-ural|access-date=2024-01-23|archive-date=2024-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123085340/https://rsva-ural.ru/2017/11/16-nojabrja-v-rossii-otmechajut-den-veteranov-angoly/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gtn-pravda.ru/2022/11/20/medali-veteranam-angoli--k-100-letiju-prezidenta-neto.html|title=Медали ветеранам Анголы – к 100-летию президента Нето|lang=ru|website=Гатчинская правда|date=2022-11-20|access-date=2024-01-23|archive-date=2024-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123085338/https://gtn-pravda.ru/2022/11/20/medali-veteranam-angoli--k-100-letiju-prezidenta-neto.html|url-status=live}}</ref>. Акрамя таго «Саюз ветэранаў Анголы» прыклаў намаганні па адкрыцці пастаянна дзеючых экспазіцый у [[Цэнтральны музей Узброеных сіл|музеі Узброеных сіл]] у [[Масква|Маскве]] (2008) і ў Нацыянальным музеі ваеннай гісторыі ў Луандзе (2019). Акрамя таго, створаны асобны музей Саюза ветэранаў Анголы. У 2015 годзе ў правінцыі Кванда-Кубанга быў усталяваны помнік экіпажу самалёта Ан-12, [[Катастрофа Ан-12 у Анголе (1985)|збітага паўднёваафрыканскімі дыверсантамі 25 лістапада 1985 года]]. У 2018 годзе ў Луандзе ўсталяваны мемарыяльны камень-помнік савецкім спецыялістам. Адкрыты мемарыяльныя дошкі ў былой савецкай ваеннай місіі ў сталіцы краіны і на ваенным аэрадроме ў Менонзе. Таксама пры садзейнічанні арганізацыі выйшаў цыкл з сямі фільмаў па афрыканскай і ангольскай тэматыцы ветэрана вайны [[Аляксей Андрэевіч Паборцаў|А. Паборцава]]. Гэтыя карціны рэгулярна дэманстрыруюцца на канале [[НТВ]]<ref>[https://www.veteranangola.ru/main/20-let/doklad_20_let Доклад Председателя Совета Союза ветеранов Анголы Сагачко В. А.]</ref>. У [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускім дзяржаўным музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] ў зале № 10, прысвечанай канфліктам пасля 1945 года, прадстаўлена экспазіцыя па групе савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе: форма саветніка камандуючага Усходнім фронтам У. Аванэсава, агітацыйныя лістоўкі, трафейны сшытак афіцэра-артылерыста УНІТА<ref>{{Артыкул|аўтар=Вераніка Канюта, Міхаіл Паваляеў|загаловак=Зала № 10. «Нашчадкі Вялікай Перамогі»|выданне=Звязда|тып=газета|год=2016|месяц=сакавіка|чысло=2|ref=Канюта і Паваляеў|спасылка=https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1732995394&tld=by&lang=be&name=2sak-8.indd_.pdf&text=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96%20%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%20%D1%9E%20%D0%B2%27%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fzviazda.by%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2F2sak-8.indd_.pdf&lr=157&mime=pdf&l10n=ru&sign=ebf135880cda2afd9ccb9d8054754b98&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1732995394%26tld%3Dby%26lang%3Dbe%26name%3D2sak-8.indd_.pdf%26text%3D%25D0%25B1%25D0%25B5%25D0%25BB%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%2583%25D1%2581%25D1%2596%2B%25D0%25B2%25D0%25B0%25D0%25B9%25D0%25BD%25D0%25B0%2B%25D1%259E%2B%25D0%25B2%2527%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B0%25D0%25BC%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fzviazda.by%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2F2sak-8.indd_.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3Debf135880cda2afd9ccb9d8054754b98%26keyno%3D0%26nosw%3D1}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Найміты ў Анголе]] * [[Беларусы ў грамадзянскай вайне ў Анголе]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/uchastie-sovetskih-ofitserov-v-grazhdanskoy-voyne-v-angole-1975-1994-gg?ysclid=ml7qshf8nc321177449|загаловак=Участие советских офицеров в гражданской войне в Анголе 1975—1994 гг|аўтар=Котов А. С.|выданне=Известия Тульского государственного университета. Гуманитарные науки|год=2013|старонкі=223—229|ref=Котов}} * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/voennoe-sotrudnichestvo-sovetskogo-soyuza-s-byvshimi-portugalskimi-koloniyami-v-70-80-gg-hh-veka|загаловак=Военное сотрудничество советского Союза с бывшими португальскими колониями в 70-80 гг. ХХ века|аўтар=Шарый В. И.|выданне=Армия и общество|год=2009|ref=Шарый}} * {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. [http://otvaga2004.ru/armiya-i-vpk/armiya-i-vpk-service/osobennosti-internacionalnogo-dolga/ Особенности интернационального долга] // Солдат удачи : журнал. — №2. — 2008.}} * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/memuary-sovetskih-voennyh-sovetnikov-i-spetsialistov-v-afrike-v-1960-1980-h-gg-spetsifika-i-praktika-izucheniya-istoricheskoy-pamyati|загаловак=Мемуары советских военных советников и специалистов в Африке в 1960-1980-х гг. : специфика и практика изучения исторической памяти|аўтар=Григорьева С.В|выданне=Вестник Марийского государственного университета. Серия «Исторические науки. Юридические науки»|год=2019|ref=Григорьева}} * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/pervaya-angolskaya-voyna-1975-1976-gg-kak-primer-internatsionalizatsii-vnutrennego-konflikta-v-usloviyah-holodnoy-voyny|загаловак=«Первая ангольская война» 1975-1976 гг. Как пример интернационализации внутреннего конфликта в условиях «Холодной войны»|аўтар=Бородаев В. А.|выданне=Вестник Московского университета. Серия 25. Международные отношения и мировая политика|год=2016|старонкі=142—170|год=2016|нумар=4|ref=Бородаев}} * {{Артыкул|спасылка=https://www.sovsekretno.ru/articles/istoriya/boevye-budni-kamaradas-sovetikus/?ysclid=ml7quu632a685139777|аўтар=Владислав Николаев|выданне=Совершенно секретно|тып=журнал|год=2017|месяц=июля|чысло=19|загаловак=Боевые будни «камарадас советикус»|ref=Николаев}} * {{h|Григорьева 2|2019|''Григорьева С. В.'' [https://roii.ru/dialogue/69/roii-dialogue-69_16.pdf Пространства советского влияния в воспоминаниях ветеранов локальных войн в Африке (1960–1980-е гг.)] // Диалог со временем. 2019. Вып. 69. С. 216-226.}} * {{Артыкул|загаловак="Русский, кубинец - дружба навек": презентация советско-кубинского сотрудничества в Анголе в 1970-1980-е годы в мемуарах бывших "воинов-интернационалистов"|аўтар=Григорьева С.В.|выданне=Вестник Нижегородского университета им. Н. И. Лобачевского|год=2019|нумар=6|старонкі=21—29|ref=Григорьева 3|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/russkiy-kubinets-druzhba-navek-prezentatsiya-sovetsko-kubinskogo-sotrudnichestva-v-angole-v-1970-1980-e-gody-v-memuarah-byvshih-voinov}} * {{h|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|Коллектив авторов. [https://militera.lib.ru/h/20c2/index.html Россия (СССР) в войнах второй половины XX века] [участие российских (советских) военнослужащих в боевых действиях за пределами Российской Федерации (СССР) после Второй мировой (1946–2002)] — М.: Триада-фарм, 2002. — 494с. Тираж 1.000 экз. (Государственная программа «Патриотическое воспитание граждан Российской Федерации на 2001–2005 годы». Институт Военной Истории Министерства Обороны Российской Федерации.)}} == Спасылкі == * [https://www.veteranangola.ru/main/general/Soyuz Сайт Региональной общетсвенной организации «Союз ветеранов Анголы»] * [https://veteranangola.milportal.ru Союз ветеранов Анголы — Альбом] {{ВС}} {{УС СССР за мяжой}} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] [[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Анголе]] 5tsswh6bc4q2lavxhyr1c0jy5a9cubs 4 766109 5135729 4770172 2026-05-04T17:34:27Z ~2026-26846-68 167643 дапаўненне катэгорыі вікіфікацыы выніка арфаграфія . катэгорыі, катэгорыі, абнаўленне звестак, адказ 5135729 wikitext text/x-wiki == Запыт аховы == Пры запыце аховы варта пазначыць яе пажаданы тып і ўзровень. === Тыпы аховы === * '''Ахова ад рэдагавання''' абараняе старонку ад змяненняў зместу. * '''Ахова ад пераносу''' абараняе старонку ад змянення назвы. * '''Ахова ад стварэння''' забараняе ствараць старонку пад пэўнай назвай. * '''Ахова ад загрузкі''' забараняе загружаць новыя версіі файла (але пры гэтым можна мяняць апісанне файла). === Узроўні аховы === * '''Стабілізацыя''' ''(даступна толькі для аховы ад рэдагавання)'' робіць недагледжаныя версіі старонкі нябачнымі незарэгістраваным карыстальнікам (ім будзе паказвацца апошняя дагледжаная версія). * '''Частковая ахова''' забараняе выкананне дзеянняў незарэгістраваным і непацверджаным удзельнікам. * '''Поўная ахова''' забараняе выкананне дзеянняў усім, акрамя адміністратараў. fnid94ob64hgolyhwrwg47nmua7pucq 5135734 5135729 2026-05-04T17:53:12Z JerzyKundrat 174 Адкат праўкі [[Special:Diff/5135729|5135729]] аўтарства [[Special:Contributions/~2026-26846-68|~2026-26846-68]] ([[User talk:~2026-26846-68|размовы]]) 5135734 wikitext text/x-wiki == Запыт аховы == Пры запыце аховы варта пазначыць яе пажаданы тып і ўзровень. === Тыпы аховы === * '''Ахова ад рэдагавання''' абараняе старонку ад змяненняў зместу. * '''Ахова ад пераносу''' абараняе старонку ад змянення назвы. * '''Ахова ад стварэння''' забараняе ствараць старонку пад пэўнай назвай. * '''Ахова ад загрузкі''' забараняе загружаць новыя версіі файла (але пры гэтым можна мяняць апісанне файла). === Узроўні аховы === * '''Стабілізацыя''' ''(даступна толькі для аховы ад рэдагавання)'' робіць недагледжаныя версіі старонкі нябачнымі незарэгістраваным карыстальнікам (ім будзе паказвацца апошняя дагледжаная версія). * '''Частковая ахова''' забараняе выкананне дзеянняў незарэгістраваным і непацверджаным удзельнікам. * '''Поўная ахова''' забараняе выкананне дзеянняў усім, акрамя адміністратараў. == Накладанне аховы == Пры накладанні аховы пададзеных у запыце тыпу і ўзроўню адміністратар вызначае мэтазгоднасць аховы, пры карэктнасці абірае адну з даступных прычын для апісання, а таксама вызначае працягласць. Даступныя прычыны аховы старонак: * Ахова ад вайны правак, якая вядзецца дакладна цяпер. * Ахова ад вандалізму. Такая ахова можа быць толькі часовай, але працягласць можа павялічвацца пры паўторах. * Ахова старонкі, якая ўключаецца ў [[Галоўная старонка|Галоўную старонку]]. Ужываецца, пакуль старонка ўключана ў Галоўную старонку. * Ахова шаблонаў і модуляў у частым ужыванні. Прымяняецца толькі перманентная ахова. * Ахова ад пераносу. Прымяняецца толькі перманентная ахова (для часовай пазначаецца прычына «ад вайны правак»). [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Культура Вікіпедыі]] 8odeuhokv02bumii0xwrbvcdkjx8zdg 0 771620 5135982 4835399 2026-05-05T06:53:08Z Rymchonak 22863 /* Фільмаграфія */ +1 5135982 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Філіп дэ Брака''' ({{lang-fr|Philippe de Broca}}; {{ДН|15|3|1933}}, [[Парыж]] — {{ДС|26|11|2004}}, [[Нёі-сюр-Сен]]) — французскі кінарэжысёр, кавалер ордэна Ганаровага легіёна. Вядомы як пастаноўшчык лёгкіх камедый з удзелам [[Жан-Поль Бельмандо|Жана-Поля Бельмандо]], [[Анні Жырардо]], [[Філіп Нуарэ|Філіпа Нуарэ]] і іншых. == Біяграфія == Пра кіно дэ Брока марыў з ранняга дзяцінства. Скончыў Вышэйшую тэхнічную школу фатаграфіі і кіно ў Парыжы, пасля чаго працаваў аператарам і асістэнтам рэжысёра ў [[Клод Шаброль|Клода Шаброля]] і [[Франсуа Труфо]]. Потым зняў шэраг кароткаметражных фільмаў. Першы ўласны мастацкі фільм зняў у 1960 годзе. Сярод найбольш вядомых кінаработ рэжысёра — «Цудоўны», «Непапраўны», «Пяшчотны паліцэйскі», «Скралі сцягно Юпітэра» і іншыя. Апошні фільм Філіпа дэ Брака «Гадзюка ў кулаку» (экранізацыя рамана [[Эрвэ Базен]]а) быў задуманы як частка кінатрылогіі. Аднак неўзабаве пасля прэм’еры фільма дэ Брака памёр у клініцы горада Нёі-сюр-Сэн ад раку. Пахаваны ў раёне Бель-Іль-ан-Мер горада Саўзон, каля паўднёвага ўзбярэжжа Брэтані. Меў траіх дзяцей — аднаго ад актрысы [[Марта Келер|Марты Келер]], народжанага ў 1971 годзе, дваіх ад Валеры Ражан. Апошні шлюб (1983—1984) з [[Марго Кідэр]]. == Фільмаграфія == * (1961) «[[Палюбоўнік на пяць дзён]]» * (1964) «[[Чалавек з Рыа]]» * (1973) «[[Цудоўны (фільм, 1973)|Цудоўны]]» == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Брака}} [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі]] fonhwr0ngfm4s763ewi8ku2eto1l07e 0 774389 5135786 4851389 2026-05-04T18:57:49Z Антон 740 76022 +крыніца 5135786 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Евалінова |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 53|lat_sec = 57 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 07|lon_sec = 04 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Бучацінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Еваліно́ва'''<ref>{{Крыніцы/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Мінская вобласць|}} Таксама сустракаецца варыянт '''Евалі́нава'''</ref> ({{lang-be-trans|Jevalinova}}, {{lang-ru|Евалиново}}) — былы [[пасёлак]] у [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Бучацінскі сельсавет|Бучацінскага сельсавета]]<ref>{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Евалінава|621|}}</ref>. Да 8 жніўня 1959 года пасёлак уваходзіў у склад [[Чырвонаслабодскі пассавет|Чырвонаслабодскага пассавета]] [[Чырвонаслабодскі раён|Чырвонаслабодскага раёна]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 8 жніўня 1959 г. Аб скасаванні некаторых раёнаў Беларускай ССР // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 9.</ref>, да 1 снежня 1959 года знаходзіўся ў падпарадкаванні Капыльскага раёна, з 1 снежня 1959 года ў складзе Бучацінскага сельсавета Капыльскага раёна<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 снежня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 17.</ref>. Скасаваны ў 1976 годзе<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка, 7 і 29 красавіка 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 17 (1499).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Населеныя пункты Капыльскага раёна, якія перасталі існаваць|621|Новікава Г. М.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} gsvpm3593p0cehdej7t2om4s8umwea8 0 777389 5135884 4875706 2026-05-04T23:22:58Z IshaBarnes 124956 больш не ізаляваны 5135884 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Крыўда}} '''Кры́ўда''' — [[юрыдычны тэрмін]] у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], які абазначаў маральныя і матэрыяльныя страты, пагрозу жыццю і здароўю, іншую шкоду асобе, прычыненую ў выніку чыіх-небудзь наўмысных [[Проціпраўныя дзеянні|проціпраўных дзеянняў]], [[Знявага|знявагу]] яе інтарэсаў, чалавечай [[Годнасць|годнасці]]. Характар і памер кожнай крыўды вызначаўся [[Статуты ВКЛ|Статутамі ВКЛ]] у залежнасці ад пэўных яе акалічнасцей, паходжання, грамадскага і службовага становішча пакрыўджанага боку. Гэта ўплывала на ступень адказнасці вінаватага і від пакарання. Напрыклад, калі крыўда наносілася велікакняжацкаму [[Ураднік|ўрадніку]] ці ў двары [[Вялікія князі літоўскія|вялікага князя]], адказнасць за яе была больш суровая. Па справах аб крыўдзе, прычыненых залежным людзям, [[Ісцец|істцамі]] выступалі іх гаспадары. Асобна вылучаліся выпадкі, звязаныя з прычыненнем крыўды чужаземцу мясцовымі жыхарамі. Тэрмін судовага разгляду такіх спраў быў скарочаны. Агульная [[іскавая даўнасць]] па справах аб крыўдзе абмяжоўвалася 3-гадовым тэрмінам<ref>{{крыніцы/ЭГБ|4|Крыўда|аўтар=[[Таісія Доўнар]]}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭГБ|4|Крыўда|аўтар=[[Таісія Доўнар]]}} [[Катэгорыя:Права Вялікага Княства Літоўскага]] 1cwnk316paj7bzekniwhp0nc5eae1y1 0 780053 5135670 4973836 2026-05-04T14:31:01Z DzBar 156353 + 6 катэгорый з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5135670 wikitext text/x-wiki {{Мультфільм}} «'''Плынь'''» ({{lang-lv|Straume}}, {{lang-en|Flow}}) — поўнаметражны анімацыйны фільм [[2024 год у гісторыі кіно|2024]] года латвійскага рэжысёра {{нп5|Гінтс Зільбалодыс|Гінтса Зільбалодыса|en|Gints Zilbalodis}}. Фільм расказвае гісторыю [[кот свойскі|ката]], чый самотны лад жыцця змяняецца, калі яго дом разбурае моцная паводка. Каб выжыць, кот павінен навучыцца пераадольваць страх перад вадой і ладзіць з рознымі жывёламі. Карціна не ўтрымлівае дыялогаў. Прэм’ера адбылася 22 мая 2024 года на [[Канскі кінафестываль 2024|77-м Канскім кінафестывалі]]. Фільм быў станоўча ацэнены крытыкамі і заваяваў шэраг прызоў, у тым ліку «[[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскую кінапрэмію]]» і «[[Залаты глобус]]». == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|4772188|Плынь}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм}} {{Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі анімацыйны поўнаметражны фільм}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм}} {{Прэмія «Эні» за найлепшы незалежны анімацыйны фільм}} {{Прэмія «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм}} [[Катэгорыя:Фільмы 2024 года]] [[Катэгорыя:Мультфільмы 2024 года]] [[Катэгорыя:Мультфільмы Латвіі]] [[Катэгорыя:Мультфільмы Францыі]] [[Катэгорыя:Мультфільмы Бельгіі]] [[Катэгорыя:Фільмы пра катоў]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] i9xi6uiqws63jr5fwwawiab97g70f2o 5135678 5135670 2026-05-04T15:10:36Z StachLysy 62453 дапаўненне 5135678 wikitext text/x-wiki {{Мультфільм}} «'''Плынь'''» ({{lang-lv|Straume}}, {{lang-en|Flow}}) — поўнаметражны анімацыйны фільм [[2024 год у гісторыі кіно|2024]] года латвійскага рэжысёра {{нп5|Гінтс Зільбалодыс|Гінтса Зільбалодыса|en|Gints Zilbalodis}}. Фільм расказвае гісторыю [[кот свойскі|ката]], чый самотны лад жыцця змяняецца, калі яго дом разбурае моцная паводка. Каб выжыць, кот павінен навучыцца пераадольваць страх перад вадой і ладзіць з рознымі жывёламі. Карціна не ўтрымлівае дыялогаў. Прэм’ера адбылася 22 мая 2024 года на [[Канскі кінафестываль 2024|77-м Канскім кінафестывалі]]. Фільм быў станоўча ацэнены крытыкамі і заваяваў шэраг прызоў, у тым ліку «[[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскую кінапрэмію]]», «[[Залаты глобус]]» і «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]». == Сюжэт == У доме мастака сярод лесу жыве чорны кот. Днём ён блукае па ваколіцы, шукае ежу і даследуе свет, а ўвечары вяртаецца ў гаспадарскі дом. Вакол дома расстаўленыя шматлікія скульптуры катоў, у доме на працоўным стале — эскіз і недаробленая скульптура. Самога ж гаспадара не відаць, і кот дрэмле ў яго ложку. Аднойчы ў лесе ля ракі кот натыкаецца на зграю сабак, якія кідаюцца за ім наўздагон. Кату ледзь удаецца ўратавацца, як адбываецца нешта дзіўнае. Спачатку ў небе праносіцца чарада птушак, затым сабакі, што хвіліну таму пераследавалі ката, прабягаюць міма, не звяртаючы на яго ўвагі. Раптам з лесу вылятае статак аленяў і ледзь не затаптвае спалоханага ката. Імгненне цішыні — і з глыбіні лесу падымаецца вялізная хваля, якая змывае ўсё на сваім шляху. Кату ўдаецца выплысці на сушу і вярнуцца ў дом, але наступным ранкам вада пачынае прыбываць. Марудна, але няўхільна яна запаўняе нізіну, затапляе дом і скульптуры вакол яго, пакрывае вершаліны дрэў. У апошні момант кату ўдаецца заскочыць у човен, каторы праплывае побач. Выжылыя жывёлы пачынаюць падарожжа ў невядомае, будучы цалкам ва ўладзе плыні{{sfn|Лысы|2025}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Лысы|аўтар=Лысы С.|загаловак=Плынь|арыгінал=|спасылка=https://catholicnews.by/animacyjny-film-plyn/|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=[[Каталіцкі веснік]]|тып=газета|месца=|выдавецтва=|год=2025|выпуск=|volume=|нумар=1 (166)|старонкі=13|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=be}} == Спасылкі == * {{Imdb title|4772188|Плынь}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм}} {{Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі анімацыйны поўнаметражны фільм}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм}} {{Прэмія «Эні» за найлепшы незалежны анімацыйны фільм}} {{Прэмія «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм}} [[Катэгорыя:Мультфільмы 2024 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Латвіі 2024 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2024 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Бельгіі 2024 года]] [[Катэгорыя:Мультфільмы Латвіі]] [[Катэгорыя:Мультфільмы Францыі]] [[Катэгорыя:Мультфільмы Бельгіі]] [[Катэгорыя:Фільмы пра катоў]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] n2w06x9j4nmuix80d6ji8si3cc1tb4g 0 780811 5135911 4933452 2026-05-05T01:38:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135911 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Імя = Мэрылін Спірс Батлер (Эванс) |Арыгінал імя = Marilyn Speers Butler (Evans) |Дата нараджэння = 11.02.1937 |Месца нараджэння = [[Кумб (Кінгстан-на-Тэмзе)|Кумб]], [[Англія]] |Дата смерці = 11.03.2014 |Месца смерці = [[Оксфард]], [[Англія]] |Навуковая сфера = [[літаратурная крытыка]] |Месца працы = [[Каледж Святой Хільды (Оксфард)|Каледж Святой Хільды]], [[Эксетэр-каледж (Оксфард)|Эксетэр-каледж]] |Навуковая ступень = [[ганаровы доктар]] |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Каледж Святой Хільды (Оксфард)|Каледж Святой Хільды]] |Навуковы кіраўнік = [[Прафесура імя караля Эдуарда VII па англійскай літаратуры]] |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = [[Прэмія Роўз Мэры Кроўшэй]] <small>(1973)</small> |Вікітэка = }} '''Мэрылін Спірс Батлер''' ({{lang-en|Marilyn Speers Butler}}), у дзявоцтве '''Эванс''' ({{lang-en|Evans}}; 11 лютага 1937 — 11 сакавіка 2014) — [[Вялікабрытанія|брытанскі]] [[Літаратурная крытыка|літаратурны крытык]]. Кіравала [[Прафесура імя караля Эдуарда VII па англійскай літаратуры|прафесурай імя караля Эдуарда VII па англійскай літаратуры]] ў [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскім універсітэце]], рэктар [[Эксетэр-каледж (Оксфард)|Эксетэр-каледжа]] (1993—2004). Стала першай жанчынай, якая ўзначаліла адзін з каледжаў Оксфарда і Кембрыджа<ref name="Mullan"/>. Лаўрэатка [[Прэмія Роўз Мэры Кроўшэй|прэміі Роўз Мэры Кроўшэй]] (1973). == Жыццяпіс == === Ранняе жыццё === Мэрылін Спірс Эванс нарадзілася 11 лютага 1937 года ў [[Кумб (Кінгстан-на-Тэмзе)|Кумбе]], на паўднёва-заходнім прыгарадзе [[Лондан]]а. Яе бацькам быў журналіст сэр [[Трэвар Молдуін Эванс]], а маці — Маргарэт Спірс «Мэдж» Эванс (''Margaret Speers «Madge» Evans''; у дзявоцтве Грыбін, ''Gribbin''). Ва ўзросце двух гадоў падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] яна была [[Эвакуацыя грамадзянскага насельніцтва ў Вялікабрытаніі падчас Другой сусветнай вайны|эвакуіравана]] разам з маці і старэйшым братам у [[Нью-Кі (Керэдыг’ён)|Нью-Кі]], [[Уэльс]], дзе і пражывала да заканчэння вайны<ref name="ODNB"/>. Яна атрымала адукацыю ў [[Уімблдонская сярэдняя школа|Уімблдонскай сярэдняй школе]] і [[Каледж Святой Хільды (Оксфард)|каледжы Святой Хільды]] ў [[Оксфард]]зе<ref>[http://www.britac.ac.uk/bookprize/judges04.html British Academy: The British Academy Book Prize — Judging Panel<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071219113635/http://www.britac.ac.uk/bookprize/judges04.html |date=2007-12-19 }}</ref>, скончыўшы яго ў 1958 годзе з адзнакай па прадмеце англійская мова. Пачала сваю кар’еру як школьная настаўніца, а ў 1960 годзе перайшла на працу журналістам на тэлерадыёкампанію «[[BBC]]». У 1962 годзе Эванс выйшла замуж за [[Дэвід Эджуорт Батлер|Дэвіда Эджуорта Батлера]], у сям’і нарадзілася трое сыноў<ref name=ODNB />. === Навуковая дзейнасць === Напачатку 1960-х гадоў Мэрылін Спірс Батлер пакінула журналістыку і вярнулася ў акадэмічнае асяроддзе, абараніўшы доктарскую дысертацыю ў Оксфардзе ў 1966 годзе. Яна атрымала даследчую стыпендыю ў [[Каледж Святой Хільды (Оксфард)|каледжы Святой Хільды]] ў Оксфардзе. Сярод яе апублікаваных прац — «Джэйн Осцін і вайна ідэй» (1975) і «Рамантыкі, бунтары і рэакцыянеры» (1982). Значную частку сваёй працы яна прысвяціла творчасці англа-ірландскай пісьменніцы-[[Рамантызм|рамантыка]] [[Марыя Эджуорт|Марыі Эджуорт]], сваячкі яе мужа. Батлер напісала біяграфію Марыі Эджуорт і падрыхтавала важнае выданне яе збору твораў для выдавецтва «[[Pickering & Chatto Publishers|Pickering & Chatto]]»<ref name=ODNB />. У супрацоўніцтве са сваёй {{comment|залоўкай|сястра мужа}} [[Крысціна Колвін|Крысцінай Колвін]] яна напісала дзве кнігі пра Марыю Эджуорт, за якія абедзве атрымалі [[Прэмія Роўз Мэры Кроўшэй|прэмію Роўз Мэры Кроўшэй]] у 1973 годзе<ref name=sultan/>. У 1986—1993 гадах узначальвала [[Прафесура імя караля Эдуарда VII па англійскай літаратуры|прафесуру імя караля Эдуарда VII па англійскай літаратуры]] ў [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскім універсітэце]], у 1993—2004 гадах займала пасаду [[рэктар]]а [[Эксетэр-каледж (Оксфард)|Эксетэр-каледжа]] пры Оксфардскім універсітэце. У чэрвені 2003 года ўдастоена ступені [[Ганаровы доктар|ганаровага доктара]] [[Адкрыты ўніверсітэт (Вялікабрытанія)|Адкрытага ўніверсітэта]]<ref name="Open University"/>. З’яўлялася членам Брытанскай акадэміі. === Познія гады === Пасля таго, як у 2004 годзе ў Мерылін дыягнаставалі [[Хвароба Альцгеймера|хваробу Альцгеймера]], яе здароўе паступова пагаршалася. 11 сакавіка 2014 года Мэрылін Спірс Батлер памерла ў Хэдынгтанскам доме састарэлых у Оксфардзе праз ускладненні, выкліканыя [[Інфекцыі дыхальных шляхоў|інфекцыяй дыхальных шляхоў]]<ref name="Mullan"/><ref name=ODNB/>. == Працы == === Арыгінальныя кнігі === * «Марыя Эджуорт: Літаратурная біяграфія» (''Maria Edgeworth: A Literary Biography'', 1972) * «Джэйн Осцін і вайна ідэй» (''Jane Austen and the War of Ideas'', 1975) * «Паўлінавы хвост распушчаны: Сатырык у сваім кантэксце» (''Peacock Displayed: A Satirist in His Context'', 1979) * «Рамантыкі, бунтары і рэакцыянеры: Англійская літаратура ў кантэксце 1760—1830 гадоў» (''Romantics, Rebels, and Reactionaries: English Literature and Its Background, 1760—1830'', 1982) * «Міфы на карце: Супрацьцячэння ў брытанскай паэзіі і культурнай гісторыі XVIII стагоддзя» (''Mapping Mythologies: Countercurrents in Eighteenth-Century British Poetry and Cultural History'', 2015) === Рэдакцыйныя кнігі === * ''Frankenstein: 1818 text'' ([[Oxford World's Classics]], 1994, rpt 1998, 2008) == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name=sultan>{{cite book|title=Sultan of Swing: The Life of David Butler|url=https://archive.org/details/sultanofswinglif0000cric|first=Michael|last=Crick|page=|publisher=Biteback Publishing|year=2018 |isbn=9781785904394}}</ref> <ref name="ODNB">{{cite web |last1=Leask |first1=Nigel |title=Butler [née Evans], Marilyn Speers (1937–2014) |url=https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-107761 |website=Oxford Dictionary of National Biography |access-date=12 траўня 2020 |date=15 February 2018|doi=10.1093/odnb/9780198614128.013.107761 |isbn=978-0-19-861412-8 }}</ref> <ref name="Open University">{{cite web|url=http://www.open.ac.uk/students/ceremonies/sites/www.open.ac.uk.students.ceremonies/files/files/Honorary_graduate_cumulative_list_2017.pdf|title=Honorary graduate cumulative list|publisher=open.ac.uk|access-date=23 лістапада 2018|archive-date=22 сакавіка 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322022157/http://www.open.ac.uk/students/ceremonies/sites/www.open.ac.uk.students.ceremonies/files/files/Honorary_graduate_cumulative_list_2017.pdf|url-status=dead}}</ref> <ref name="Mullan">{{cite web|first=John |last=Mullan|url=https://www.theguardian.com/books/2014/mar/13/marilyn-butler|title=Marilyn Butler obituary|work=The Guardian|date=13 March 2014 |access-date=13 сакавіка 2014}}</ref> }} == Спасылкі == * [https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/10889526/Professor-Marilyn-Butler-obituary.html «Professor Marilyn Butler — obituary»], ''[[The Daily Telegraph]]'', 10 чэрвеня 2014. * [https://web.archive.org/web/20160304202942/http://www.britac.ac.uk/fellowship/elections/index.cfm?member=4364 Профіль на сайце Брытанскай акадэміі] {{Оксфардскі ўніверсітэт}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Каледжа Святой Хільды]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Члены Каралеўскага каледжа Кембрыджа]] [[Катэгорыя:Члены Каралеўскага літаратурнага таварыства]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Роўз Мэры Кроўшэй]] [[Катэгорыя:Члены Брытанскай акадэміі]] t81tqecumw469nzhxm6qwhblkgwtk2w 3 780918 5135648 5132902 2026-05-04T12:16:19Z MediaWiki message delivery 38732 /* Wikipedia translation of the week: 2026-19 */ новы падраздзел 5135648 wikitext text/x-wiki == Wikipedia translation of the week: 2025-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Nagorno-Karabakh clashes]]'''<br /> <small>''([[:it:Scontri del Nagorno Karabakh del 2010]])&#32;([[:tr:2010 Dağlık Karabağ çatışmaları]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''2010 Nahorno karabakh war''' were a series of exchanges of gunfire that took place on February 18 on the line of contact dividing Azerbaijani and the Karabakh Armenian military forces. Azerbaijan accused the Armenian forces of firing on the Azerbaijani positions near Tap Qaraqoyunlu, Qızıloba, Qapanlı, Yusifcanlı and Cavahirli villages, as well as in uplands of Agdam Rayon with small arms fire including snipers. As a result, three Azerbaijani soldiers were killed and one wounded. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:20, 20 студзеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28099770 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jinnah's birthday]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Yorkstatue.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jinnah's Birthday''', officially Quaid-e-Azam Day and sometimes known as Quaid Day, is a public holiday in Pakistan observed annually on 25 December to celebrate the birthday of the founder of Pakistan, Muhammad Ali Jinnah, known as Quaid-i-Azam ("Great Leader"). A major holiday, commemorations for Jinnah began during his lifetime in 1942, and have continued ever since. The event is primarily observed by the government and the citizens of the country where the national flag is hoisted at major architectural structures such as private and public buildings, particularly at the top of Quaid-e-Azam House in Karachi. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:30, 27 студзеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28156501 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:French conquest of Corsica]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Bataille de Ponte Novu.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''French conquest of Corsica''' was a successful expedition by French forces of the Kingdom of France under Comte de Vaux, against Corsican forces under Pasquale Paoli of the Corsican Republic. The expedition was launched in May 1768, in the aftermath of the Seven Years' War. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:20, 3 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Assassination of Spencer Perceval]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:PercevalShooting.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 11 May 1812, at about 5:15 pm, Spencer Perceval, the prime minister of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, was shot dead in the lobby of the House of Commons by John Bellingham, a Liverpool merchant with a grievance against the government. Bellingham was detained; four days after the murder, he was tried, convicted and sentenced to death. He was hanged at Newgate Prison on 18 May, one week after the assassination and one month before the start of the War of 1812. Perceval remains the sole British prime minister to have been assassinated. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 10 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Malagasy constitutional referendum]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A constitutional referendum was held in Madagascar on 17 November 2010, in which voters approved a proposal for the state's fourth Constitution. The Malagasy people were asked to answer "Yes" or "No" to the proposed new constitution, which was considered to help consolidate Andry Rajoelina's grip on power. At the time of the referendum, Rajoelina headed the governing Highest Transitional Authority (HAT), an interim junta established following the military-backed coup d'état against then President Marc Ravalomanana in March 2009. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:21, 17 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28245290 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cooler Heads Coalition]]'''<br /> <small>''([[:de:Cooler Heads Coalition]])&#32;([[:fr:Cooler Heads Coalition]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Cooler Heads Coalition''' is a politically conservative "informal and ad-hoc group" in the United States, financed and operated by the Competitive Enterprise Institute. The group, which rejects the scientific consensus on climate change, made efforts to stop the government from addressing climate change. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:23, 24 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28300238 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:pt:Transmissor de Ondas]]'''<br /> <small>''([[:en:Wave Transmitter]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Esq eletr transm ondas color.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Transmissor de Ondas''' é um equipamento precursor do rádio, desenvolvido por Roberto Landell de Moura na década de 1890, capaz de transmitir áudio via ondas eletromagnéticas, com sua primeira demonstração pública documentada tendo ocorrido no dia 16 de julho de 1899. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:49, 3 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Smoky (mascotte olimpica)]]'''<br /> <small>''([[:en:Smoky (Olympic mascot)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Smoky 1932 Olympic Village Mascot.webp|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Smoky''' (Los Angeles, 1931 o 1932 - Los Angeles, aprile 1934), occasionalmente scritto Smokey, è stato un cane che divenne la mascotte del villaggio olimpico estivo del 1932 e, successivamente, dell'evento generale. Pur non essendo oggi riconosciuto dal CIO, è stato, seppur non in modo ufficiale, la prima mascotte olimpica dei Giochi, oltre che a essere attualmente l'unica a essere stata un animale vero. Le successive edizioni non ebbero mascotte, dovendo aspettare i X Giochi olimpici invernali di Grenoble nel 1968 per ritrovarne una ufficialmente riconosciuta, lo sciatore stilizzato Schuss, allora non considerato ufficiale ma successivamente riconosciuto come tale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:50, 10 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Amazonas, o maior rio do mundo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Amazonas, o maior rio do mundo]])&#32;([[:es:Amazonas, o maior rio do mundo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frame A from Amazonas, o maior rio do mundo.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Amazonas, o maior rio do mundo''''' (lit. 'Amazon: The Greatest River in the World') is a 1922 Brazilian silent documentary film produced in 1918 by Silvino Santos. It is a black-and-white film that portrays life in the Amazon rainforest. Completed in 1920, it is considered one of the oldest cinematic records of the Amazon. It was presumed lost in 1931 and only rediscovered in 2023 at the Czech Film Archive. Silvino Santos produced the work over three years using sophisticated cinematic techniques, which led it to be deemed of "immense artistic value" by Le Monde. It has also been described as the "Holy Grail of Brazilian silent cinema" by The Guardian. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:57, 17 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28392163 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ali of the Eretnids]]'''<br /> <small>''([[:tr:Alaaddin Ali Bey]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ala al-Din Ali''' (January 1353 – August 1380) was the third Sultan of the Eretnids ruling from 1366 until his death. He inherited the throne at a very early age and was removed from administrative matters. He was characterized as particularly keen on personal pleasures, which later discredited his authority. During his rule, emirs under the Eretnids enjoyed considerable autonomy, and the state continued to shrink as neighboring powers captured several towns. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:59, 24 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28433698 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chilembwe uprising]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Chilembwe supporters being led to be executed (cropped).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Chilembwe uprising''' was a rebellion against British colonial rule in Nyasaland (modern-day Malawi) which took place in January 1915. It was led by John Chilembwe, an American-educated Baptist minister. Based around his church in the village of Mbombwe in the south-east of the colony, the leaders of the revolt were mainly from an emerging black middle class. They were motivated by grievances against the British colonial system, which included forced labour, racial discrimination and new demands imposed on the African population following the outbreak of World War I. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:52, 31 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:1930 Bago earthquake]]'''<br /> <small>''([[:my:၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Thiao Mueang Phama (1955, p. 165).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> An earthquake affected Myanmar on 5 May 1930 with a moment magnitude (Mw ) 7.4. The shock occurred 35 km (22 mi) beneath the surface with a maximum Rossi–Forel intensity of IX (Devastating tremor). The earthquake was the result of rupture along a 131 km (81 mi) segment of the Sagaing Fault—a major strike-slip fault that runs through the country. Extensive damage was reported in the southern part of the country, particularly in Bago and Yangon, where buildings collapsed and fires erupted. At least 550, and possibly up to 7,000 people were killed. A moderate tsunami struck the Burmese coast which caused minor damage to ships and a port. It was felt for over 570,000 km2 (220,000 sq mi) and as far as Shan State and Thailand. The mainshock was followed by many aftershocks; several were damaging. The December earthquake was similarly sized which also occurred along the Sagaing Fault. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:54, 7 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Museum of Zoology of the University of São Paulo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Museu de Zoologia da USP 02.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Museum of Zoology of the University of São Paulo''' (Portuguese: Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo, abbreviated MZUSP) is a public natural history museum located in the historic Ipiranga district of São Paulo, Brazil. The MZUSP is an educational and research institution that is part of the University of São Paulo. The museum began at the end of the 19th century as part of the Museu Paulista; in 1941, it moved into a dedicated building. In 1969 the museum became a part of the University of São Paulo, receiving its current name. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:27, 14 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fear of crime]]'''<br /> <small>''([[:ar:الخوف من الجريمة]])&#32;([[:it:Criminofobia]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fear of crime''' refers to the fear of being a victim of crime, which is not necessarily reflective of the actual probability of being such a victim. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:23, 21 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28559524 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Heritage preservation in South Korea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Korean.Dance-03.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The heritage preservation system of South Korea is a multi-level program aiming to preserve and cultivate Korean cultural heritage. The program is administered by the Cultural Heritage Administration (CHA), and the legal framework is provided by the Cultural Heritage Protection Act of 1962, last updated in 2012. The program started in 1962 and has gradually been extended and upgraded since then. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:57, 28 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lhamana]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:We-Wa, a Zuni berdache, weaving - NARA - 523796 (cropped).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lhamana''', in traditional Zuni culture, are biologically male people who take on the social and ceremonial roles usually performed by women in their culture, at least some of the time. They wear a mixture of women's and men's clothing and much of their work is in the areas usually occupied by Zuni women. Some contemporary lhamana participate in the pan-Indian two-spirit community. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 10:28, 5 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Gruppo del Sileno]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Parco3.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sileno ed Egle con Mnasilo e Cromi''', meglio noto come Gruppo del Sileno, è un monumento in marmo di Carrara, realizzato da Jean-Baptiste Boudard nel 1765 per il Giardino Ducale di Parma; sostituito nel 1991 con una copia in polvere di marmo e resina, l'originale si trova provvisoriamente nel chiostro della Fontana del monastero di San Paolo, in attesa della definitiva collocazione prevista all'interno del palazzetto Eucherio Sanvitale nel parco Ducale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:28, 12 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28709947 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lorrin A. Thurston]]'''<br /> <small>''([[:fi:Lorrin Thurston]])&#32;([[:ko:로린 A. 서스턴]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lorrinandrewsthurston1892.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lorrin Andrews Thurston''' (July 31, 1858 – May 11, 1931) was a Hawaiian citizen lawyer, politician, and businessman. Thurston played a prominent role in the revolution that overthrew the Hawaiian Kingdom to replace Queen Liliʻuokalani with the Republic of Hawaii, with discreet US support for which Congress much later apologized. He published the Pacific Commercial Advertiser (a forerunner of the present-day Honolulu Star-Advertiser), and owned other enterprises. From 1906 to 1916, he and his network lobbied with national politicians to create a national park to preserve the Hawaiian volcanoes. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:33, 19 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28731710 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lamiera bugnata]]'''<br /> <small>''([[:en:Tread plate]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Diamond Plate.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Una '''lamiera bugnata''' o mandorlata è una lamiera di metallo ottenuta dalla laminazione di una bramma attraverso rulli che, tramite punzonatura o goffratura, imprimono sulla lamina rilievi a forma di rombo o ellisse, detti bugne. Nel caso questi rilievi siano alternati singolarmente nei due assi, si parla di lamiera diamantata, mentre se le forme sono predisposte in maniera parallela per formare piccoli quadranti tra di loro tangenti, questo pattern viene identificato con il nome di mandorlato. We tend to ignore the fact that this type of plate is the only reason we don't slip when we walk on steel and wet or frozen surfaces. The Italian article it's short but quite complete, and has just the right amount of citations, unlike other poor languages' versions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 09:03, 26 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28751788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Angelo azzurro (cocktail)]]'''<br /> <small>''([[:es:Ángel azul (cóctel)]])&#32;([[:fr:Ange bleu (cocktail)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Angelo Azzurro Cocktail.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''angelo azzurro''' è un cocktail alcolico italiano. È considerato uno dei cocktail più popolari in Italia negli anni novanta, insieme al B-52 e all'Invisibile. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 08:39, 2 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fi:Kotiryssä]]'''<br /> <small>''([[:en:Kotiryssä]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''kotiryssä''' (jocular Finnish: one’s home Russky or home Russian) was a Soviet or Russian contact person of a Finnish politician, bureaucrat, businessman or other important person. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:33, 9 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Future self]]'''<br /> <small>''([[:pl:Przyszła jaźń]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In the psychology of self, the '''future self''' concerns the processes and consequences associated with thinking about oneself in the future. People think about their future selves similarly to how they think about other people. The extent to which people feel psychologically connected (e.g., similarity, closeness) to their future self influences how well they treat their future self. When people feel connected to their future self, they are more likely to save for retirement, make healthy decisions, and avoid ethical transgressions. Interventions that increase feelings of connectedness with future selves can improve future-oriented decision making across these domains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 16 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pictorial map]]'''<br /> <small>''([[:fa:نقشه تصویری]])&#32;([[:ja:絵地図]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Blake Britain Spearhead of Attack.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pictorial maps''' (also known as illustrated maps, panoramic maps, perspective maps, bird's-eye view maps, and geopictorial maps) depict a given territory with a more artistic rather than technical style. It is a type of map in contrast to road map, atlas, or topographic map. The cartography can be a sophisticated 3-D perspective landscape or a simple map graphic enlivened with illustrations of buildings, people and animals. They can feature all sorts of varied topics like historical events, legendary figures or local agricultural products and cover anything from an entire continent to a college campus. Drawn by specialized artists and illustrators, pictorial maps are a rich, centuries-old tradition and a diverse art form that ranges from cartoon maps on restaurant placemats to treasured art prints in museums. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:18, 23 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Queen Elizabeth University Hospital]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:QEUH.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Queen Elizabeth University Hospital''' (QEUH) is a 1,677-bed acute hospital located in Govan, in the south-west of Glasgow, Scotland. The hospital is built on the site of the former Southern General Hospital and opened at the end of April 2015. The hospital comprises a 1,109-bed adult hospital, a 256-bed children's hospital and two major Emergency Departments; one for adults and one for children. There is also an Immediate Assessment Unit for local GPs and out-of-hours services, to send patients directly, without having to be processed through the Emergency Department. The retained buildings from the former Southern General Hospital include the Maternity Unit, the Institute of Neurological Sciences, the Langlands Unit for medicine of the elderly and the laboratory. The whole facility is operated by NHS Greater Glasgow and Clyde, and is one of the largest acute hospital campuses in Europe. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:05, 30 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Non-constituency Member of Parliament]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''Non-constituency Member of Parliament''' (NCMP) is a member of an opposition political party in Singapore who, as stipulated in Article 39 of the Constitution and the Parliamentary Elections Act, is declared to have been elected a Member of Parliament (MP) without constituency representation, despite having lost in a general election, by virtue of having been one of the opposition candidates with the highest vote shares among the unelected. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:10, 7 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Immunolabeling]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Immunolabeling process image.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Immunolabeling''' is a biochemical process that enables the detection and localization of an antigen to a particular site within a cell, tissue, or organ. Antigens are organic molecules, usually proteins, capable of binding to an antibody. These antigens can be visualized using a combination of antigen-specific antibody as well as a means of detection, called a tag, that is covalently linked to the antibody <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> ---[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 14 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28945528 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Vespa analis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Plumpy hornet on the ground - 1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Vespa analis''''', the yellow-vented hornet, is a species of common hornet found in Southeast Asia <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:28, 21 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28984647 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fernando de Noronha Marine National Park]]'''<br /> <small>''([[:pt:Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Baía dos Porcos - Fernando de Noronha (32811749914).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fernando de Noronha Marine National Park''' (Portuguese: Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha) is a national park in the state of Pernambuco, Brazil. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:40, 28 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29047614 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Xie Zhiliu]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Xie Zhiliu''' (Chinese: 谢稚柳; 1910–1997) was a leading traditional painter, calligrapher, and art connoisseur of modern China. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:21, 4 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29077280 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lethocerus patruelis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lethocerus patruelis.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lethocerus patruelis''''' is a giant water bug in the family Belostomatidae. It is native to southeastern Europe, through Southwest Asia, to Pakistan, India and Burma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:20, 11 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29085671 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ikiza]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:CIA map of Burundi and surrounding countries during 1972 killings.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Ikiza''' (variously translated from Kirundi as the Catastrophe, the Great Calamity, and the Scourge), or the Ubwicanyi (Killings), was a series of mass killings—often characterised as a genocide—which were committed in Burundi in 1972 by the Tutsi-dominated army and government, primarily against educated and elite Hutus who lived in the country. Conservative estimates place the death toll of the event between 100,000 and 150,000 killed, while some estimates of the death toll go as high as 300,000. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 18 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Corallite]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Recent azooxanthellate Scleractinia (Cnidaria, Anthozoa) - ZooKeys-227-001-g004.jpeg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''corallite''' is the skeletal cup, formed by an individual stony coral polyp, in which the polyp sits and into which it can retract. The cup is composed of aragonite, a crystalline form of calcium carbonate, and is secreted by the polyp. Corallites vary in size, but in most colonial corals they are less than 3 mm (0.12 in) in diameter. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 25 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-36 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Diksam Plateau]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Dixam plateau (6407168437).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Diksam Plateau''' or Dixam Plateau (Arabic: دكسم) is a limestone plateau in Socotra, Yemen. The Firmihin forest, located east of the Dirhur canyon within the plateau, has the highest concentration of Dragon's Blood Trees on the entire island. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:40, 1 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Ttongsul]]'''<br /> <small>''([[:ja:トンスル]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Ttongsul (imitation).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''ttongsul''' (똥술), o vino di feci, è una tradizionale preparazione medicinale coreana con gradazione alcolica al 9% a base di feci, solitamente umane e preferibilmente di bambino. Nato probabilmente traendo spunto dalla medicina tradizionale cinese, nelle credenze popolari il vino di feci avrebbe proprietà benefiche per molti tipi di malesseri: sarebbe un rimedio per dolori muscolari, ustioni, infiammazioni, epilessia e fratture ossee. Sebbene alcuni media occidentali abbiano in passato riportato che questa bevanda sia diffusa tra la popolazione coreana, al giorno d'oggi un numero molto limitato di persone ne fa uso, dopo aver subito un declino di popolarità nei secoli scorsi, tanto che la maggioranza dei giovani coreani non ne ha mai sentito parlare. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:28, 8 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pak Kum-chol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pak Kum-chol in 1961 (cropped).jpg|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pak Kum-chol''' was a North Korean politician. Having been a guerrilla during the anti-Japanese struggle, he became a high-ranking politician after the liberation of Korea. Pak aligned himself with his former guerrilla brothers in arms from the Kapsan Operation Committee to form a faction within the ruling Workers' Party of Korea (WPK) called the "Kapsan faction". This faction sought to replace Kim Il Sung with Pak. Kim retaliated by purging the faction in 1967 in what is known as the Kapsan faction incident. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 15 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29249252 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Federation of Central America (1921–1922)]]'''<br /> <small>''([[:es:Federación de Centro América (1921-1922)]])&#32;([[:ar:اتحاد أمريكا الوسطى (1921-1922)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Central America's Northern Triangle (orthographic projection).png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Federation of Central America''' (Spanish: Federación de Centro América)[1] was a short-lived federal republic that existed in Central America between 1921 and 1922. The federation consisted of the Central American nations of El Salvador, Guatemala, and Honduras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:45, 22 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29311347 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Palazzo delle Poste (Latina)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Postelittoria2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Palazzo delle Poste''', fino al 1945 Ricevitoria Postelegrafonica di Littoria, è un edificio postale di Latina, situato in piazzale dei Bonificatori. Costruito nel 1932 in stile razionalista con influenze futuriste, riscontrabili nell'utilizzo di ampie superfici vetrate e di volumi verticali, oltre che per la presenza di l’utilizzo di materiali e scelte di design molto in voga all'epoca come, come i mattoni a vista, il travertino di Tivoli e l'Anticorodal (una lega di alluminio), ospita l'ufficio postale Latina Centro. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:58, 29 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-41 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Majed Abu Maraheel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Majed Abu Maraheel''' was a Palestinian long-distance runner, football player, security officer, and athletics coach, who was the first Palestinian to compete at the Olympic Games. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:48, 6 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abortion in Eritrea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In Eritrea, abortion is banned except on the grounds of pregnancy from rape or incest, pregnancy of a minor, or risk to physical or mental health. Legal abortions require medical or judicial approval. Prior to Eritrea's independence, it applied Ethiopia's abortion law of the 1950s, which banned abortion unless life-saving. After independence, the 1991 penal code adapted this law to lift punishments on abortions on the grounds of rape, incest, or risk to life or health, but legal abortions did not exist in effect. The penal codes of 2001 and 2015 required physicians to prove health grounds for abortion. Unsafe abortion is common and contributes to maternal mortality in Eritrea. Post-abortion care is unavailable in some regions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:06, 13 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Liberation of Auschwitz concentration camp]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Auschwitz Liberated January 1945.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 27 January 1945, Auschwitz—a Nazi concentration camp and extermination camp in occupied Poland where more than a million people were murdered as part of the Nazis' "Final Solution" to the Jewish question—was liberated by the Soviet Red Army during the Vistula–Oder Offensive. Although most of the prisoners had been forced onto a death march, about 7,000 had been left behind. The Soviet soldiers attempted to help the survivors and were shocked at the scale of Nazi crimes. The date is recognized as International Holocaust Remembrance Day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:04, 20 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29452019 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Diaries]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Black Diaries''' are diaries purported to have been written by the Irish revolutionary Roger Casement, which contained accounts of homosexual liaisons with young men. They cover the years 1903, 1910 and 1911 (two) and were handed in to Scotland Yard after his capture in April 1916. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:51, 27 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29487357 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Consolations (Liszt)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Franz Liszt - Consolation No. 3, Lento placido.ogg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Consolations''', S. 171a/172 (German: Tröstungen) are a set of six solo piano works by Franz Liszt. The compositions take the musical style of nocturnes with each having its own distinctive style. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:52, 3 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29558323 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Marine coastal ecosystem]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Vegetation and fauna processes controlling benthic biogeochemical fluxes.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''marine coastal ecosystem''' is a marine ecosystem which occurs where the land meets the ocean. Worldwide there is about 620,000 kilometres (390,000 mi) of coastline. Coastal habitats extend to the margins of the continental shelves, occupying about 7 percent of the ocean surface area. Marine coastal ecosystems include many very different types of marine habitats, each with their own characteristics and species composition. They are characterized by high levels of biodiversity and productivity. For example, estuaries are areas where freshwater rivers meet the saltwater of the ocean, creating an environment that is home to a wide variety of species, including fish, shellfish, and birds. Salt marshes are coastal wetlands which thrive on low-energy shorelines in temperate and high-latitude areas, populated with salt-tolerant plants such as cordgrass and marsh elder that provide important nursery areas for many species of fish and shellfish. Mangrove forests survive in the intertidal zones of tropical or subtropical coasts, populated by salt-tolerant trees that protect habitat for many marine species, including crabs, shrimp, and fish. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:53, 10 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29584005 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elephant communication]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Three elephant's curly kisses.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elephants communicate''' via touching, visual displays, vocalisations, seismic vibrations, and semiochemicals. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:24, 17 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Animal-made art]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Painting Queen 1024x768.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Animal-made art''' consists of works by non-human animals, that have been considered by humans to be artistic, including visual works, music, photography, and videography. Some of these are created naturally by animals, often as courtship displays, while others are created with human involvement. There have been debates about the copyright status of these works, with the United States Copyright Office stating in 2014 that works that lack human authorship cannot have their copyright registered at the US Copyright Office. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:13, 24 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Halachic state]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The term "'''halachic state'''" (Hebrew: מְדִינַת הֲלָכָה‎ Medīnat Hălāḵā) refers to a sovereign state that endorses Judaism in an official capacity and governs by Jewish religious law. It has been a subject of discussion among Orthodox Jews, particularly with regard to modern Israel, which, although a Jewish state, is not classified as a theocracy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 11:01, 1 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Сто лошадей]]'''<br /> <small>''([[:en:One Hundred Horses]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:A_Hundred_Steeds.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''One Hundred Horses''''' (Chinese: 百駿圖) is a Qing dynasty silk and ink painting by Giuseppe Castiglione. It was painted in 1728 for the Yongzheng emperor. The painting depicts a hundred horses in a variety of poses and activities, combining Western realism with traditional Chinese composition and brushwork. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:29, 8 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:First Universal Races Congress]]'''<br /> <small>''([[:fr:Premier Congrès universel des races]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Universal Races Congress seated outside the entrance to the Imperial Institute, London, 1911.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''First Universal Races Congress''' met in 1911 for four days at the University of London as an early effort at anti-racism. Speakers from a number of countries discussed race relations and how to improve them. The congress, with 2,100 attendees, was organised by prominent humanists of that era. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:56, 15 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29779168 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pin Malakul]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pin Malakul, January 1922.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pin Malakul''' (24 October 1903 – 5 October 1995) was a Thai professor, educator and writer. His contributions to education in Thailand include the establishment of various institutions of higher education, the introduction of fixed class schedules, and the implementation of teacher-training programmes. In his career he served as Director-General of the Department of General Education, later becoming Permanent Secretary, and Minister, of Education. He was also a member of the executive board of UNESCO. His writings earned him the title of National Artist in 1987, and the 100th anniversary of his birth was celebrated by the UNESCO in 2003 as recognition of his contribution to the advancement of education in Thailand and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:25, 22 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Morning of the Magicians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Le Matin des magiciens, couverture.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''The Morning of the Magicians: Introduction to Fantastic Realism''''' (French: Le Matin des magiciens: Introduction au réalisme fantastique) is a 1960 book by the journalists Louis Pauwels and Jacques Bergier. It covers topics like cryptohistory, ufology, occultism in Nazism, alchemy, spiritual philosophy. The second half of the book is entirely dedicated to the Nazi-Occult connections; the book is widely credited with the proliferation of numerous myths related to occultism in Nazism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:20, 29 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Somaliland War of Independence]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Somaliland, fighters of the Somali National Movement (SNM), 1980s.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Somaliland War of Independence''' was a rebellion waged by the Somali National Movement (SNM) against the ruling military junta in Somalia led by General Siad Barre lasting from its founding on 6 April 1981 and ended on 18 May 1991 when the SNM declared what was then northern Somalia independent as the Republic of Somaliland. The conflict served as the main theater of the larger Somali Rebellion that started in 1978. The conflict was in response to the harsh policies enacted by the Barre regime against the main clan family in Somaliland, the Isaaq, including a declaration of economic warfare on the clan-family. These harsh policies were put into effect shortly after the conclusion of the disastrous Ogaden War in 1978. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:00, 5 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29871911 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Pietro Lauro]]'''<br /> <small>''([[:en:Pietro Lauro]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Master I.A.V.F., Pietro Lauro, born 1508, Modenese Poet and Scholar (obverse), 1555, NGA 45072.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pietro Lauro''', conosciuto anche come Pietro Lauro Modonese o Pietro Lauro da Modona (Modena o dintorni, 1510 circa – Venezia, 1568 circa) è stato un traduttore, scrittore e divulgatore scientifico italiano. Nonostante non si conosca gran parte della sua biografia, fu uno dei poligrafi italiani più conosciuti del Cinquecento. La sua produzione raccoglie traduzioni dal latino, dal greco e dallo spagnolo e riguardano opere di autori classici, stranieri e protestanti. Lauro si dimostrò abile nel trattare testi con temi molto diversi, come la filosofia, l'architettura, la medicina, il giardinaggio, l'agronomia, le scienze biologiche, la storia, la teologia e l'astronomia. Si cimentò anche nella scrittura di un poema cavalleresco sullo stile di quelli spagnoli, il Polendo, sua magnum opus in questo senso. Aderente alla Riforma protestante, sebbene le sue trasposizioni siano state oggetto di critiche già degli autori a lui contemporanei, che le giudicarono troppo letterali, rozze e imparziali, a Lauro si deve il merito di aver ultimato la traduzione in lingua volgare di numerosi testi sia classici, sia scientifici, sia epistolari. I suoi lavori ebbero una notevole diffusione, non solo tra i letterati veneziani della sua epoca, ma in tutta Italia, tanto che alcune sue traduzioni vengono ancora oggi ristampate in nuove edizioni. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:45, 12 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29894468 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Volto di Palazzo Vecchio]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Piazza della signoria angolo via della ninna, palazzo vecchio, cantonata con testa scolpita 02.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''volto di Palazzo Vecchio''' (conosciuto anche come L'importuno o L'inopportuno) è un incisione su pietraforte attibuita a Michelangelo Buonarroti, scolpita in una delle pietre di Palazzo Vecchio a Firenze. Secondo le varie leggende, il profilo sarebbe stato realizzato come graffito dall'artista toscano, con soggetto un suo importunatore, un debitore, un condannato a morte o se stesso. Nel 2020, gli studiosi hanno ipotizzato possa invece trattarsi di un ritratto di Francesco Granacci, pittore amico di Michelangelo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:14, 19 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Raffaello Kobayashi]]'''<br /> <small>''([[:en:Raffaello Kobayashi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Raffaello Kobayashi''', nato Raffaele Sanzio (Bari, 14 gennaio 1917 – Yokohama, 1 aprile 2011), è stato un militare italiano naturalizzato giapponese. Sommergibilista durante la Seconda guerra mondiale, prestò servizio per tutte e tre le principali Potenze dell'Asse: Regno d'Italia, Germania nazista e Impero giapponese. Alla fine della guerra si nascose in Giappone per evitare di subire l'internamento in un campo di prigionia, divenendo poi cittadino nipponico e cambiando il proprio nome. Prese parte all'affondamento della HMS Calypso nel 1940, primo successo italiano in campo navale nel corso del conflitto mondiale. Con l'abbattimento di un bombardiere statunitense il 22 agosto 1945, otto giorni dopo il discorso di resa del Giappone alle potenze alleate della seconda guerra mondiale, a bordo del Comandante Cappellini, sarebbe stata l'ultima persona in assoluto a mettere fuori combattimento un velivolo degli Alleati nella stessa guerra. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:05, 26 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Censorship in the Czech Republic]]'''<br /> <small>''([[:cs:Cenzura v Česku]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Censorship in the Czech Republic''' had been highly active until 17 November 1989 and the fall of Communism in the former Czechoslovakia. Czech Republic was ranked as the 13th most free country in the World Press Freedom Index in 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:32, 2 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Jacquemart de Hesdin 002.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry''' is an illuminated book of hours commissioned by John, Duke of Berry between 1375 and 1385–90. It is known for its ornate miniature leaves and border decorations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:59, 9 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lysmata grabhami]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lysmata grabhami1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lysmata grabhami''''' is a species of saltwater shrimp in the family Hippolytidae. It was first described by Gordon in 1935. It occurs in the tropical and subtropical Atlantic Ocean and is a cleaner shrimp, operating a cleaning station to which fish come to have parasites removed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:45, 16 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Elefante di Cremona]]'''<br /> <small>''([[:de:Elefant von Cremona]])&#32;([[:eo:Elefanto de Cremona]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Matthew Paris Elephant from Parker MS 16 fol 151v.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''elefante di Cremona''' (Asia, prima del 1228 - Parma, gennaio 1248) fu un esemplare di elefante donato nel 1228 a Federico II di Svevia da parte del sultano ayyubide al-Malik al-Kamil durante gli incontri che porteranno alla Pace di Giaffa. Usato principalmente per le manifestazioni trionfali del sovrano, l'elefante è citato da numerosi cronachisti e testimoni dell'epoca ed è noto per aver trainato il Carroccio dopo la grande vittoria delle armate di Federico II nella battaglia di Cortenuova del 1237. Rimasto a lungo nell'immaginario popolare collettivo, l'animale venne ucciso durante alcuni scontri occorsi nelle settimane immediatamente precedenti alla battaglia di Parma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:43, 23 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Treaty of the Danish West Indies]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:The Virgin islands of the United States of America; historical and descriptive, commercial and industrial facts, figures, and resources (1918) (14596880870).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Treaty of the Danish West Indies''' (Danish: Vestindiens traktat), officially the Convention between the United States and Denmark for cession of the Danish West Indies (Danish: Konventionen mellem USA og Danmark), was a 1916 treaty transferring sovereignty of the Danish West Indies from Denmark to the United States in exchange for a sum of US$25,000,000 in gold ($722 million in 2024) and a declaration from the United States that it would "not object to the Danish Government extending their political and economic interests to the whole of Greenland". It is one of the most recent permanent expansions of United States territory. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 2 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Steens Mountain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Steens Mountain near Andrews, Oregon.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Steens Mountain''' is a large fault-block mountain in the northwest United States, located in Harney County, Oregon. Stretching some fifty miles (80 km) north to south, on its east side it rises from the Alvord Desert at an elevation of about 4,200 feet (1,280 m) to 9,738 feet (2,968 m) at the summit. Steens Mountain is not part of a mountain range but is properly a single mountain, the largest of Oregon's fault-block mountains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 10:30, 9 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casque (anatomy)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Great hornbill (Buceros bicornis) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''casque''' is an anatomical feature found in some species of birds, reptiles, and amphibians. In birds, it is an enlargement of the bones of the upper mandible or the skull, either on the front of the face, the top of the head, or both. The casque has been hypothesized to serve as a visual cue to a bird's sex, state of maturity, or social status; as reinforcement to the beak's structure; or as a resonance chamber, enhancing calls. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 16 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Etruscan sculpture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frontone A del grande tempio di luni con concilio degli dei, 175-150 ac. ca. 01.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Etruscan sculpture''' was one of the most important artistic expressions of the Etruscan people, who inhabited the regions of Northern Italy and Central Italy between about the 9th century BC and the 1st century BC. Etruscan art was largely a derivation of Greek art, although developed with many characteristics of its own. Given the almost total lack of Etruscan written documents, a problem compounded by the paucity of information on their language—still largely undeciphered—it is in their art that the keys to the reconstruction of their history are to be found, although Greek and Roman chronicles are also of great help. Like its culture in general, Etruscan sculpture has many obscure aspects for scholars, being the subject of controversy and forcing them to propose their interpretations always tentatively, but the consensus is that it was part of the most important and original legacy of Italian art and even contributed significantly to the initial formation of the artistic traditions of ancient Rome. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:07, 23 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pulse (nightclub)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Orlando FL Pulse Nightclub01.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pulse''' was a gay bar, dance club, and nightclub in Orlando, Florida, founded in 2004 by Barbara Poma and Ron Legler. On June 12, 2016, the club was the scene of the second-deadliest mass shooting by a single gunman in U.S. history, and the second-deadliest terrorist attack on U.S. soil since the September 11 attacks. Forty-nine people were killed and 58 other people were injured. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:37, 30 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:27, 6 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:56, 13 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:34, 20 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:04, 27 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:16, 4 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> 5e63yal10rqu8u3m0lla8lv765mbqpp 0 782624 5135957 4936426 2026-05-05T06:05:36Z Rymchonak 22863 5135957 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Саша Гітры''' ({{lang-fr|Sacha Guitry}}, сапраўднае імя ''Аляксандр Жорж П’ер Гітры'', {{lang-fr|Alexandre Georges-Pierre Guitry}}; {{ВД-Прэамбула}}) — французскі [[пісьменнік]], {{акцёр|Францыі|XX стагоддзя}}, рэжысёр і прадзюсар, драматург, напісаў больш за сотню п’ес і зняў па некаторых з іх фільмы. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і Люсьена Гітры, акцёра [[Міхайласкі тэатр|Міхайлаўскага тэатра]] ў Пецярбургу, і Рэнэ Дэльма, дачкі пісьменніка і журналіста Рэнэ дэ Пон-Жэста. Хросным бацькам быў расійскі імператар Аляксандр III; у памяць аб гэтым Саша Гітры выкарыстоўваў у псеўданіме рускую памяншальную форму свайго імя. Гітры дрэнна вучыўся ў школе, што было звязана з пераездамі яго бацькі, затое з ранніх гадоў пачаў граць у тэатры і пісаць п’есы. Першы фільм Гітры зняў у 1915 годзе, сур’ёзна заняўся кіно з 1935 года, ацаніўшы перавагі кінематографа, які захоўвае выяву «навечна», перад тэатрам. У гэтыя гады кандыдатура Гітры прапаноўвалася для абрання ў Французскую акадэмію. Гітры адмовіўся ад прапановы, бо неабходнай умовай для абрання была адмова ад акцёрскай дзейнасці. У 1939 годзе стаў членам Ганкураўскай акадэміі. У перыяд нямецкай акупацыі Гітры не пакінуў [[Парыж]]. На працягу чатырох гадоў ён працягваў тэатральную дзейнасць у горадзе, што выклікала абурэнне з боку змагароў Супраціўлення. Пасля вызвалення Францыі Гітры быў арыштаваны і ўтрымліваўся пад вартай 60 дзён без прад’яўлення абвінавачання, пасля чаго справа была закрытая. Яго апошняй, пятай, жонкай была акторка [[Лана Марконі]]. Памёр 24 ліпеня 1957 года. Пахаваны ў Парыжы на могілках Манмартр. == Фільмаграфія == * (1953) «[[Таямніцы Версаля]]» == Зноскі == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Гітры Саша}} [[Катэгорыя:Акцёры Францыі]] pisadhip7046vjol77hqzfv4yk4iafc 0 782625 5135960 4936428 2026-05-05T06:08:42Z Rymchonak 22863 5135960 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Марконі}} {{Кінематаграфіст}} '''Лана Марконі''' (сапраўднае імя — Кацярына Ілеана Марковіч) ({{lang-fr|Lana Marconi}}; {{ВД-Прэамбула}}) — французская {{актрыса|Францыі|XX стагоддзя}}. == Біяграфія == Румынскага паходжання. У 1922 годзе з сям’ёй пераехала ў [[Парыж]]. Пасля заканчэння вучобы наведвала мастацкія гурткі, у тым ліку пад кіраўніцтвам [[Арлеці]], якая пазнаёміла яе з акцёрам і рэжысёрам [[Саша Гітры]]. У лістападзе 1949 года стала яго апошняй, пятай жонкай. Гітры неяк сказаў ёй: «Іншыя былі маімі жонкамі, ты будзеш маёй удавой» і «Гэтыя цудоўныя рукі закрыюць мне вочы і адкрыюць маю скрыню», ён клікаў яе «мая дарагая ліса». Як у тэатры, так і ў кіно Лана Марконі вядомая працамі ў пастаноўках аднаго рэжысёра, свайго мужа Саша Гітры: з 1947 па 1956 год яна сыграла восем тэатральных роляў і знялася ў 12 кінафільмах свайго мужа. Лана Марконі пахаваная на могілках Манмартр у Парыжы побач з Саша Гітры, Жанам і Люсьенам Гітры. * (1953) «[[Таямніцы Версаля]]» — Марыя-Антуанэта == Зноскі == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Марконі Лана}} [[Катэгорыя:Актрысы Францыі]] caja4xp5t8kw9iplxmrnzveoe1k8go6 5135961 5135960 2026-05-05T06:09:25Z Rymchonak 22863 5135961 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Марконі}} {{Кінематаграфіст}} '''Лана Марконі''' (сапраўднае імя — Кацярына Ілеана Марковіч) ({{lang-fr|Lana Marconi}}; {{ВД-Прэамбула}}) — французская {{актрыса|Францыі|XX стагоддзя}}. == Біяграфія == Румынскага паходжання. У 1922 годзе з сям’ёй пераехала ў [[Парыж]]. Пасля заканчэння вучобы наведвала мастацкія гурткі, у тым ліку пад кіраўніцтвам [[Арлеці]], якая пазнаёміла яе з акцёрам і рэжысёрам [[Саша Гітры]]. У лістападзе 1949 года стала яго апошняй, пятай жонкай. Гітры неяк сказаў ёй: «Іншыя былі маімі жонкамі, ты будзеш маёй удавой» і «Гэтыя цудоўныя рукі закрыюць мне вочы і адкрыюць маю скрыню», ён клікаў яе «мая дарагая ліса». Як у тэатры, так і ў кіно Лана Марконі вядомая працамі ў пастаноўках аднаго рэжысёра, свайго мужа Саша Гітры: з 1947 па 1956 год яна сыграла восем тэатральных роляў і знялася ў 12 кінафільмах свайго мужа. Лана Марконі пахаваная на могілках Манмартр у Парыжы побач з Саша Гітры, Жанам і Люсьенам Гітры. == Фільмаграфія == * (1953) «[[Таямніцы Версаля]]» — Марыя-Антуанэта == Зноскі == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Марконі Лана}} [[Катэгорыя:Актрысы Францыі]] 3f8bu2bxs7gw5f03cygik8c7gu99g9n 0 782655 5135966 5043502 2026-05-05T06:23:03Z Rymchonak 22863 /* Біяграфія */ вікіфікацыя 5135966 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Тані Маршаль''' ({{lang-fr|Tonie Marshall}}; {{ВД-Прэамбула}}) — французская {{актрыса|Францыі}}, {{кінарэжысёр|Францыі}}, [[сцэнарыст]] і прадзюсар. == Біяграфія == Тані Маршаль (поўнае імя Энтані-Лі Караліна Джулія Маршаль) нарадзілася ў Нёі-сюр-Сен, дэпартамент О-дэ-Сен на захад ад Парыжа ў сям’і французскай актрысы [[Мішлін Прэль]] і амерыканскага акцёра і рэжысёра Уільяма Маршала. Адзінакроўны брат — акцёр Майкл Маршал. У кіно пачала здымацца ў 1971 годзе. Першым прыкметным з’яўленнем на экране стала роля Бобіна ў камедыі рэжысёра [[Жак Дэмі|Жака Дэмі]] «Крыху цяжарны» (1973). Рэжысёрскі дэбют адбыўся ў 1989 годзе з фільмам «Пентымента», знятым паводле сцэнарыя [[Сільвія Гранацье|Сільвіі Гранацье]]. Найбольш вядомая па фільмах «Не такая ўжо каталічка», які ўдзельнічаў у конкурсных праграмах [[Берлінскі кінафестываль|Берлінскага]] і [[Венецыянскі кінафестываль|Венецыянскага фестываляў]], і Салон прыгажосці «Венера» ​​(1999), які атрымаў прэмію «[[Сезар]]» як найлепшы фільм года. Падпісант петыцыі ў падтрымку рэжысёра [[Раман Паланскі|Рамана Паланскі]]. == Зноскі == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру}} {{DEFAULTSORT:Маршаль Тані}} [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі]] n87q51f6lnzr8q8g0ind7g8zg6tmmjx 0 784381 5135859 5073346 2026-05-04T20:57:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135859 wikitext text/x-wiki '''Яўнутавічы''' або '''Заслаўскія''', пазней '''Мсціслаўскія''', таксама '''Заслаўскія Мсціслаўскія''' — [[Князь|княжацкі]] род [[Літоўцы|літоўскага]] паходжання, галіна [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічаў]]{{Sfn|Wolff|1895|s=594}}. '''Яўнутавічы''' — традыцыйнае імя па дзедзе, потым родапачынальніку. Прозвішча-тытул '''Заслаўскія''' — ад [[Заслаўе|Заслаўя]] пад Менскам, атрыманага ў сярэдзіне XIV ст.{{Sfn|Tęgowski|1999|s=191-192}}{{Sfn|Wolff|1895|s=587}}. Прозвішча-тытул '''Мсціслаўскія''' — ад [[Мсціслаў|Мсціслава]], атрыманага ў 1499 годзе{{Sfn|Wolff|1895|s=587}}. Умоўныя найменні роду — '''Яўнутавічы Заслаўскія''' і '''Заслаўскія Мсціслаўскія''' — ужываюць для ўнікання памылковага атаяснення з [[Заслаўскія|Астрожскімі-Заслаўскімі]] на [[Валынь|Валыні]] (галіной [[Рурыкавічы|Рурыкавічаў]]) і [[Лугвенавічы|Лугвенавічамі Мсціслаўскімі]] (іншай галіной Гедзімінавічаў). У снежні 1341 года па смерці вялікага князя літоўскага [[Гедзімін]]а велікакняжацкі сталец атрымаў яго сын [[Яўнут]]{{Sfn|Stadnicki|1881|s=71}}{{Sfn|Krzyżaniakowa, Ochmański|1990|s=35}}. Зімой 1344—1345 гадоў браты [[Альгерд]] і [[Кейстут]] скінулі Яўнута з вялікага княжання, ён уцёк у [[Вялікае Княства Маскоўскае]]. У 1347 годзе Яўнут вярнуўся, прымірыўся з братамі і атрымаў ад іх ва ўдзел [[Заслаўскае княства]]{{Sfn|Krzyżaniakowa, Ochmański|1990|s=36}}{{Sfn|Kuncevicius, Kiaupa, Kiaupienė|2007|s=117}}. Паводле [[Ян Тэнгоўскі|Яна Тэнгоўскага]], Яўнут меў трох сыноў — Сямёна, Рыгора і Міхаіла Яўнутавічаў{{Sfn|Tęgowski|1999|s=191-192}}. Заслаўе ў спадчыну па бацьку атрымаў Міхаіл, які такім чынам стаў родапачынальнікам роду Заслаўскіх{{Sfn|Tęgowski|1999|s=191-192}}{{Sfn|Wolff|1895|s=594}}. У 1499 годзе прапраўнук Яўнута — Міхаіл Іванавіч Заслаўскі ажаніўся з мсціслаўскай княжной Ульянай Іванаўнай і атрымаў ад вялікага князя Аляксандра частку [[Мсціслаўскае княства|Мсціслаўскага княства]], удзела нябожчыка-цесця [[Іван Юр’евіч Лугвенавіч|Івана Юр’евіча Лугвенавіча]], апошняга з мужчынскай лініі мсціслаўскіх князёў [[Лугвенавічы|Лугвенавічаў]]. У 1526 годзе сын Міхаіла Іванавіча Заслаўскага-Мсціслаўскага — Фёдар Міхайлавіч Мсціслаўскі, не паразумеўся з бацькам і ўцёк у Маскву, дзе атрымаў шматлікія маёнткі і ажаніўся з казанскай княжной Анастасіяй{{Sfn|Wolff|1895|s=594}}. Маскоўская галіна роду Заслаўскіх-Мсціслаўскіх згасла на чацвёртым калене ў першай паловы XVII ст. == Радавод Яўнутавічаў Заслаўскіх-Мсціслаўскіх == {{Wikidata/FamilyTree|entityId=Q4305627|title=Дрэва Яўнутавічаў Заслаўскіх-Мсціслаўскіх|mode=|interleave=|invert=1|max-height=1000em|ancestors=6|descendants=3|years=1|state=collapsed}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Мяцельскi А. А.'' [https://www.academia.edu/resource/work/109110636 Мсціслаўскае княства і ваяводства ў XII—XVIII стст.] — Мн.: [[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларуская навука]], 2010. — 664 с. * {{кніга |аўтар = Kazimierz Stadnicki |загаловак = Synowie Gedymina, Wielko–Władcy Litwy |год = 1881 |месца = Lwów |выдавецтва = Ignacy Stadnicki |старонак =144 |спасылка= https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/2448?id=2448 |ref = Stadnicki}} * {{кніга |аўтар = Józef Wolff |загаловак = Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku |год = 1895 |месца = Warszawa |выдавецтва = Gebethner i Wolff |старонак =698 |спасылка= https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/130049/edition/139252/content |ref = Wolff}} * {{кніга |аўтар = Jadwiga Krzyżaniakowa; Jerzy Ochmański |загаловак = Władysław II Jagiełło |год = 1990 |isbn = 8304033178 9788304033177 |месца = Wrocław |выдавецтва = Ossolineum|старонак =362 |спасылка= https://books.google.pl/books?id=sLFFAAAAIAAJ&q=W%C5%81ADYS%C5%81AW+II+JAGIE%C5%81%C5%81O+Ochma%C5%84ski&dq=W%C5%81ADYS%C5%81AW+II+JAGIE%C5%81%C5%81O+Ochma%C5%84ski&hl=pl&sa=X&ved=2ahUKEwjgwYmIoJL8AhXk-yoKHcx0Bg4Q6AF6BAgEEAI |ref = Krzyżaniakowa, Ochmański}} * {{кніга |аўтар = Jan Tęgowski |загаловак = Pierwsze pokolenia Giedyminowiczów |год = 1999 |isbn = 8391356310 9788391356319 |выдавецтва = Wydawn. Historyczne |старонак =319 |спасылка= https://books.google.pl/books?id=pdMiAQAAIAAJ&q=T%C4%99gowski+Pierwsze+pokolenia+Giedyminowicz%C3%B3w.&dq=T%C4%99gowski+Pierwsze+pokolenia+Giedyminowicz%C3%B3w.&hl=pl&sa=X&ved=2ahUKEwjl-_2-25f8AhUMgosKHShNA0YQ6AF6BAgGEAI |ref = Tęgowski}} * {{кніга |аўтар = Albinas Kuncevicius, Zigmantas Kiaupa, Jūratė Kiaupienė |загаловак = Historia Litwy. Od czasów najdawniejszych do 1795 roku |год = 2007 |isbn = 978-83-01-15190-4 |выдавецтва = Wydawnictwo Naukowe PWN |старонак = 386 |спасылка = https://www.gandalf.com.pl/b/historia-litwy-od-czasow/ |ref = Kuncevicius, Kiaupa, Kiaupienė |archive-date = 28 лістапада 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20221128144144/https://www.gandalf.com.pl/b/historia-litwy-od-czasow/ }} {{Гедзімінавічы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гедзімінавічы]] [[Катэгорыя:Заслаўскія (Яўнуцьевічы)| ]] bjkhlqc5txyqmtsshme96rygclwt01e 0 786426 5135934 4983868 2026-05-05T04:40:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135934 wikitext text/x-wiki {{Аэрапорт | name = Аэрапорт Бэлць-Лядовены | nativename = {{lang|ro|Aeroportul Internațional Bălți}} | nativename-a = | nativename-r = | image = BaltiInternationalAirport2.JPG | image-width = 250 | caption = <font size=-2>Від на тэрмінал вылету</font> | image2 = | image2-width = 250 | caption2 = <font size=-2> </font> | IATA = BZY | ICAO = LUBL | FAA = | TC = | LID = | GPS = | WMO = 33745 | type = грамадзянскі | owner-oper = | owner = Урад Рэспублікі Малдова | operator = Moldaeroservice | city-served = [[Бэлць]] | location = 8 км ад [[Бэлць]], Карлатэні, Рышканскі раён, [[Рэспубліка Малдова]] | hub = <div> * [[Aeroflot]] * [[Moldaeroservice]] * [[Air Moldova]] </div> | metric-elev = | elevation-f = 758 | elevation-m = 231 | lat_deg = 47 | lat_min = 50| lat_sec = 35| lat_dir = N | lon_deg =27 | lon_min= 46 | lon_sec= 38 | lon_dir= E | coordinates_region = MDA | website = [http://www.helicopter.md www.helicopter.md] | image_map = | image_mapsize = | image_map_alt = | image_map_caption = | pushpin_map = Малдова | pushpin_label = BZY | pushpin_map_caption = | metric-rwy = yes | r1-number = 15/33 | r1-length-f = 7,350 | r1-length-m = 2,240 | r1-surface = [[бетон]] | r2-number = | r2-length-f = | r2-length-m = | r2-surface = | r3-number = | r3-length-f = | r3-length-m = | r3-surface = | stat-year = | stat1-header = | stat1-data = | footnotes = }} '''Міжнародны аэрапорт Бэлць-Лядовены''' ([[Румынская мова|па-румынску]]: ''Aeroportul Internațional Bălți-Leadoveni''<ref name="mindat">{{cite web|url = https://www.mindat.org/feature-6299774.html|title = Aeroportul Internațional "Bălți-Leadoveni", Municipiul Bălţi, Moldova |first = |last = |authorlink = |date = |work = |publisher = |location = |page = |language = |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2025-04-15|url-status = |quote = |ref = }}</ref>) ([[IATA]]: '''BZY''', [[ICAO]]: '''LUBL'''<ref name="airportdatabase">{{cite web |url = https://airportdatabase.net/moldova/balti-international-airport-bzy_4570.html |title = Balti International Airport (BZY) |first = |last = |authorlink = |date = |work = |publisher = |location = |page = |language = |trans-title = |format = |doi = |archive-url = https://web.archive.org/web/20221103182043/https://airportdatabase.net/moldova/balti-international-airport-bzy_4570.html |archive-date = 3 лістапада 2022 |access-date = 2025-04-15 |url-status = dead |quote = |ref = }}</ref>), таксама вядомы як Лядовены — другі грамадзянскі міжнародны аэрапорт Рэспублікі Малдова<ref name="statut">{{cite web|url = https://www.legis.md/cautare/getResults?doc_id=32045&lang=ro|title = Republica Moldova GUVERNUL HOTĂRÂRE Nr. 401 din 04-04-2002 privind acordarea statutului de "aeroport internaţional" aeroporturilor Bălţi şi Cahul şi deschiderea în perimetrele lor a unor puncte noi de trecere a frontierei |first = |last = |authorlink = |date = |work = |publisher = |location = |page = |language = ro |trans-title = Пастанова ўрада Рэспублікі Малдова № 401 ад 04.04.2002 г. аб наданні аэрапортам Бэлць і Кагул статусу «міжнародны аэрапорт» і адкрыцці ў іх межах новых пунктаў пропуску. |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2025-04-15|url-status = |quote = |ref = }}</ref> і адзін з двух асноўных аэрапортаў Бэлць, які абслугоўвае г. [[Бэлць]] і поўнач [[Малдова|Малдовы]] для грамадзянскіх пасажырскіх і грузавых рэйсаў, рэгулярных і чартарных. Міжнародны аэрапорт Бэлць-Лядовень быў урачыста адкрыты ў 1989 годзе для замены аэрапорта горада [[Бэлць]], у асноўным на міжнародных маршрутах, і для палягчэння паветранага руху ў [[Міжнародны аэрапорт Кішынёў|міжнародным аэрапорце Кішынёва]].<ref name="interview">{{cite web|url = https://esp.md/ru/podrobnosti/2019/08/28/45-let-istorii-lyadovenskogo-aeroporta-vospominaniya-uchastnika-masshtabnoy |title = 45 лет истории Лядовенского аэропорта. Воспоминания участника масштабной стройки |first = |last = |authorlink = |date = |work = |publisher = |location = |page = |language = |trans-title = 45-гадовая гісторыя Лядовенскага аэрапорта. Успаміны ўдзельніка маштабнага будаўніцтва |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2025-04-15|url-status = |quote = |ref = }}</ref> == Зноскі == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Commonscat|Bălți International Airport}} [[Катэгорыя:Транспарт у Малдове]] [[Катэгорыя:Аэрапорты Малдовы]] nsc05dycn0j6t9ci71xdbh9a2fbkdre 0 786948 5136060 5064219 2026-05-05T11:06:43Z Rymchonak 22863 /* Фільмаграфія */ 5136060 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Брыжыт Фасэ''' ({{lang-fr|Brigitte Fossey}}; {{ВД-Прэамбула}}) — французская актрыса тэатра і кіно. == Біяграфія == У кіно ўпершыню знялася ва ўзросце пяці гадоў («Забароненыя гульні» [[Рэнэ Клеман]]а). У 1960—1970-я гады грала ў фільмах «Бывай, сябар», «[[Вальсоўшчыкі]]», «Мужчына, які любіў жанчын» і іншых. Вялікую папулярнасць актрысе прынесла роля Франсуаз Берэтон у першай і другой частках фільма [[Клод Пінато|Клода Пінато]] «Бум». Іграе ў тэатральных і тэлевізійных пастаноўках. За ролю ў адным з серыялаў атрымала ўзнагароду «Sept d’or» у намінацыі «Найлепшая актрыса» (1994). Жыла ў шлюбе з акцёрам і прадзюсарам Жанам-Франсуа Адамам (1938—1980). == Фільмаграфія == * (1952) «[[Забароненыя гульні]]» — ''Палет'' * (1974) «[[Вальсоўшчыкі]]» — ''дзяўчына ў аўтаматрысе'' * (1975) «[[Добрыя і злыя]]» — ''Дамінік Бланшо'' * (1988) «[[Новы кінатэатр «Парадыза»]]» — ''Алена Мендола ў сталасці'' == Зноскі == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Фасэ Брыжыт}} [[Катэгорыя:Актрысы Францыі]] 3lj9e0qztqkmnxvubd0k64m962u9248 0 788627 5135920 5010320 2026-05-05T02:53:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135920 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор | Назва = Мяцеліца | Назва-арыгінал = Метель | Выява = | Памер = | Подпіс выявы = | Жанр = аповесць | Аўтар = [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін]] | Мова арыгіналу = руская | Напісаны = 1830 | Публікацыя = 1831 | Асобнае выданне = | Выдавецтва = }} '''«Мяце́ліца»''' – [[аповесць]] [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандра Сяргеевіча Пушкіна]] з цыклу «[[Аповесці Белкіна|Аповесцей нябожчыка Івана Пятровіча Белкіна]]», напісаная ў Болдзіне. Аповесць напісана апошняй у цыкле; яна была скончана 20 кастрычніка 1830 года. Як і аповесць «[[Паненка-сялянка]]», «расказана» падстаўному аўтару Белкіну дзявіцай {{nobr|К. І. Т.}} Аповесць цесна перагукаецца з баладай [[Васіль Андрэевіч Жукоўскі|Васіля Жукоўскага]] «[[Святлана (балада)|Святлана]]», пачынаючы з эпіграфа, агульнага містычнага настрою і заканчваючы развязкай-тлумачэннем<ref>[http://www.prosv.ru/ebooks/lib/19_Pushkin_Povesti/12.html Комментарии к повести] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100822052111/http://www.prosv.ru/ebooks/lib/19_Pushkin_Povesti/12.html |date=22 жніўня 2010 }} на сайте издательства «Просвещение».</ref>. == Храналогія == Храналогія падзей аповесці даволі дакладна ўстаноўлена ў ёй самім аўтарам: * пачатак 1812 года: уцёкі Мар'і Гаўрылаўны з дому і вянчанне з гусарам Бурміным. * канец зімы ці вясна 1812 года: ад'езд Уладзіміра ў армію. * 12 чэрвеня 1812 года: уварванне французскай арміі ў Расію, пачатак [[вайна 1812 года|вайны 1812 года]]. * 26 жніўня 1812 года: [[Барадзінская бітва]], раненне і неўзабаве смерць Уладзіміра «''ў Маскве, напярэдадні ўступлення французаў''». Перадавыя часткі напалеонаўскай арміі ўвайшлі ў Маскву 2 верасня 1812 года. * 31 сакавіка 1814 года: уступленне рускай арміі ў Парыж. * канец 1814 — зіма ці вясна 1815 года: прыезд палкоўніка Бурміна і знаёмства з Мар'яй Гаўрылаўнай. * лета 1815 года: размова Бурміна і Мар'і Гаўрылаўны. Размова адбываецца праз тры гады пасля смерці Уладзіміра. == Беларускія пераклады == Аповесць у перакладзе на беларускую мову выдавалася ў 1936<ref>{{Cite web |url=http://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br200313 |title=Пушкін, А. С. Выбраная проза |access-date=1 чэрвеня 2025 |archive-date=31 мая 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250531011417/https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br200313 |url-status=dead }}</ref> і 1938<ref>{{Cite web |url=http://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br204880 |title=Пушкін, А. С. Аповесці нябожчыка Івана Пятровіча Белкіна |access-date=1 чэрвеня 2025 |archive-date=30 мая 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250530233153/https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br204880 |url-status=dead }}</ref> гадах. == У мастацтве == * «Мяцеліца» — аповесць [[Аляксандр Дзюма (бацька)|Аляксандра Дзюма-бацькі]], напісаная на аснове аповесці Пушкіна і ўключаная ў зборнік «[[Успаміны Антоні]]»; * 1918 — «Мяцеліца» — нямы фільм. Рэжысёр Мікалай Малікаў (фільм не захаваўся); * 1964 — «Мяцеліца» — фільм (СССР). Рэжысёр [[Уладзімір Паўлавіч Басаў|Уладзімір Басаў]]. Да гэтага фільма кампазітарам [[Георгій Васілевіч Свірыдаў|Георгіем Свірыдавым]] напісаны раманс «Мяцеліца» (які пазней быў перапрацаваны ў сюіту і стаў самастойным, шырока вядомым творам), а таксама іншыя музычныя ілюстрацыі да аповесці; * 1984 — «Мяцеліца» — тэлеспектакль (СССР). Рэжысёр [[Пётр Навумавіч Фаменка|Пётр Фаменка]]; * 2010 — «Мяцеліца» — лялечны [[Мультфильм|мультфільм]] студыі «Пчела» (Расія). Рэжысёр Марыя Муат. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * [http://be.wikisource.org/wiki/Аповесці_нябожчыка_Івана_Петровіча_Белкіна/Мяцеліца Беларускі пераклад аповесці «Мяцеліца»] {{Творы Аляксандра Пушкіна}} [[Катэгорыя:Літаратурныя творы на рускай мове]] [[Катэгорыя:Творы Аляксандра Пушкіна]] [[Катэгорыя:Творы 1830 года]] [[Катэгорыя:Проза Аляксандра Пушкіна]] iro45yq5cdf698nieaiz2llb7rpu3rr 0 788914 5136055 5073656 2026-05-05T10:21:33Z Rymchonak 22863 5136055 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Жорж Пужулі''' ({{lang-fr|Georges Poujouly}}; [[20 студзеня]] [[1940]] — [[28 кастрычніка]] [[2000]]) — французскі акцёр, які атрымаў міжнароднае прызнанне ў дзяцінстве за сваю ролю ў ўзнагароджаным фільме «[[Забароненыя гульні]]». У 1950-х гадах ён зняўся ў шэрагу іншых вядомых фільмаў, у прыватнасці, у «Д’ябалах», «[[І бог стварыў жанчыну]]» і «[[Ліфт на эшафот (фільм)|Ліфт на эшафот]]». Пазней ён працаваў у асноўным на тэлебачанні, дзе спецыялізаваўся на агучванні. == Фільмаграфія == * (1956) «[[І бог стварыў жанчыну]]» — ''Крысціян Тардзье'' == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Акцёры Францыі]] {{DEFAULTSORT:Пужулі Жорж}} ly2dhmimaws1qryb3oudq0ob68nhowv 5136061 5136055 2026-05-05T11:07:30Z Rymchonak 22863 /* Фільмаграфія */ +1 5136061 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Жорж Пужулі''' ({{lang-fr|Georges Poujouly}}; [[20 студзеня]] [[1940]] — [[28 кастрычніка]] [[2000]]) — французскі акцёр, які атрымаў міжнароднае прызнанне ў дзяцінстве за сваю ролю ў ўзнагароджаным фільме «[[Забароненыя гульні]]». У 1950-х гадах ён зняўся ў шэрагу іншых вядомых фільмаў, у прыватнасці, у «Д’ябалах», «[[І бог стварыў жанчыну]]» і «[[Ліфт на эшафот (фільм)|Ліфт на эшафот]]». Пазней ён працаваў у асноўным на тэлебачанні, дзе спецыялізаваўся на агучванні. == Фільмаграфія == * (1952) «[[Забароненыя гульні]]» — ''Мішэль Дале'' * (1956) «[[І бог стварыў жанчыну]]» — ''Крысціян Тардзье'' == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Акцёры Францыі]] {{DEFAULTSORT:Пужулі Жорж}} qq1npqkx6sc2idfjhavcvy2fh0blg71 0 794801 5135875 5065386 2026-05-04T22:39:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135875 wikitext text/x-wiki {{Музей|назва=Музейна-мастацкі цэнтр Гомеля|месцазнаходжанне=[[Гомель]]|заснаваны=[[1 студзеня]] [[2025]]|краіна=[[Беларусь]]|адрас=246017, [[Беларусь]], г. [[Гомель]], вул. Карповіча, 4}} '''Музейна-мастацкі цэнтр Гомеля''' ({{Lang-ru|Музейно-художественный центр г. Гомеля}}) — установа у горадзе [[Гомель|Гомелі]] [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. == Апісанне == [[Файл:Картинна галерея ім. Г. Х. Ващенка (1).jpg|міні|218x218пкс|[[Карцінная галерэя Г. Х. Вашчанкі]].]] Дзяржаўная ўстанова «[[Карцінная галерэя Г. Х. Вашчанкі]]» была адкрыта 5 лютага 2002 года ў [[Гомель|Гомелі]], зарэгістравана 4 лістапада 2003 года № 710<ref name=":0">{{Cite web|url=http://vaschenko.by/о-галерее/|title=О музее}}</ref>. У 2011 годзе была скончана мадэрнізацыя памяшканняў новай выставачнай залы па [[Праспект Леніна (Гомель)|праспекце Леніна]], 43, плошчай 391 м². Зараз выставачная зала ўключае непасрэдна выставачныя плошчы і мастацкі салон. Дзяржаўная ўстанова «Музейна-мастацкі цэнтр г. Гомеля» ({{Lang-ru|Государственное учреждение «Музейно-художественный центр г. Гомеля»}}) утвораны 1 студзеня 2025 года шляхам рэарганізацыі філіяла «[[Карцінная галерэя Г. Х. Вашчанкі]]».<ref name=":0" /> Зарэгістраваны 3 студзеня 2025 года. [[Файл:Былы_маёнтак.JPG|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%91%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA.JPG|міні|218x218пкс|[[Музей гісторыі Гомеля|Музей гісторыі горада Гомеля]].]] Музейна-мастацкі цэнтр г. Гомеля ажыццяўляе дзейнасць у сферы музейнай справы, выяўленчага мастацтва, гісторыка-культурнай спадчыны, культуры і арганізацыі вольнага часу.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://gomel.gov.by/ru/content/social-sphere/kultura/kh-vashchenko|title=Государственное учреждение «Музейно-художественный центр г. Гомеля»}}</ref> Профіль — комплексны. == Структура == * Філіял «[[Карцінная галерэя Г. Х. Вашчанкі]]» — (г. [[Гомель]], вул. Карповіча, 4)<ref>{{Cite web|url=https://vaschenko.museum.by/|title=Картинная галерея Гавриила Харитоновича Ващенко|access-date=16 лістапада 2025|archive-date=3 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251203013717/http://vaschenko.museum.by/|url-status=dead}}</ref>. ** Выставачная зала і мастацкі салон філіяла «[[Карцінная галерэя Г. Х. Вашчанкі]]» — (г. [[Гомель]], [[Праспект Леніна (Гомель)|пр-т Леніна]], 43). * Філіял «[[Музей гісторыі Гомеля|Музей гісторыі горада Гомеля]]» — (г. [[Гомель]], вул. Пушкіна, 32)<ref>{{Cite web|url=https://gomelhistory.museum.by/|title=Музей истории города Гомеля|access-date=16 лістапада 2025|archive-date=17 верасня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917232010/http://gomelhistory.museum.by/|url-status=dead}}</ref>. * Экспазіцыйны аб'ект «[[Музей гісторыі друку і фатаграфіі (Гомель)|Музей гісторыі друку і фатаграфіі Гомельшчыны]]» філіяла «[[Музей гісторыі Гомеля|Музей гісторыі горада Гомеля]]» — (г. [[Гомель]], вул. Камунараў, 7)<ref>{{Cite web|url=https://photo.museum.by/|title=Музей истории печати и фотографии Гомельщины|access-date=16 лістапада 2025|archive-date=10 кастрычніка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251010052530/http://photo.museum.by/|url-status=dead}}</ref>. == Дзейнасць == Асноўнымі мэтамі дзейнасці цэнтра з'яўляюцца:<ref name=":1" /> * рэалізацыя дзяржаўнай палітыкі, вызначанай заканадаўствам Рэспублікі Беларусь, у галіне музейнай справы, аховы гісторыка-культурнай спадчыны і выяўленчага мастацтва. * збор, вывучэнне, экспанаванне, папулярызацыя і захаванне гістарычных і мастацкіх каштоўнасцяў. * развіццё мастацкай творчасці, адраджэнне, захаванне і развіццё традыцыйных формаў адпачынку, іншых нацыянальных культурных традыцый. * захаванне і паланенне калекцый, падораных гораду народным мастаком Беларусі [[Гаўрыла Харытонавіч Вашчанка|Г. Х. Вашчанка]] і яго жонкай М. А. Вашчанка. * захаванне і паланенне калекцый, якія знаходзяцца ў фондах філіяла «Музей горада Гомеля». * камплектаванне, ўлік і захаванне калекцый, забеспячэнне іх цэласнасці. * падрыхтоўка і выданне сумесна з аддзелам культуры [[Гомельскі гарадскі выканаўчы камітэт|Гомельскага гарадскога выканаўчага камітэта]] і іншымі арганізацыямі каталога калекцый установы, іншай друкаванай прадукцыі інфармацыйнага, сувенірнага і рэкламнага характару. * выставы і выставы-продажы работ мастакоў, майстроў, рамеснікаў, сувенірнай і друкаванай прадукцыі. * захаванне, развіццё і прымнажэнне дасягненняў нацыянальнай культуры. == Крыніцы == <references responsive="" /> == Літаратура == * [[Спіс музеяў Беларусі|Музеі Беларусі]] = Музеи Беларуси / [рэдакцыйны савет: [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]], Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін]. – [[Мінск]], 2008. – С. 281 - 283. * Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. – [[Мінск|Минск]], 2012. – Т. 3, кн. 1 : [[Гомельская вобласць|Гомельская область]]. – С. 315. * [[Культура Беларусі]] : энцыклапедыя : [у 6 т.]. – [[Мінск]], 2013. – Т. 4. – С. 341. == Спасылкі == * [https://gomel.gov.by/ru/content/social-sphere/kultura/kh-vashchenko Государственное учреждение «Музейно-художественный центр г. Гомеля»]. * [http://vaschenko.by/ Музейно-художественный центр г. Гомеля]. * [https://www.sb.by/articles/troynaya-sila-iskusstva.html О Музейно-художественном центре г. Гомеля]. [[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь Сегодня]]. {{Commons|Category:}} {{Славутасці Гомеля}} [[Катэгорыя:Музеі Гомеля]] k4j6302g1xwffditm468h5zb7neaw4l 0 795152 5135872 5077490 2026-05-04T22:04:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135872 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва=Музей гісторыі горада Гомеля |адрас=246050, Беларусь, Гомель, вул. Пушкіна, 32 }} '''Музей гісторыі горада Гомеля''' — [[музей]] у [[Гомель|Гомелі]] ([[Беларусь]]). Філіял [[Музейна-мастацкі цэнтр Гомеля|Музейна-мастацкага цэнтра Гомеля]]. Размешчаны ў [[Паляўнічы домік (Гомель)|гарадскім асабняку «Паляўнічы домік»]], помніку архітэктуры першай паловы XIX стагоддзя. Асвятляе гісторыю горада з часоў заснавання да сучаснасці<ref>{{Cite web|url=https://museums.by/muzei/muzey-istorii-goroda-gomelya/|title=Музей истории города Гомеля}}</ref>. == Апісанне == [[Файл:Гомель. Пушкина 32. Охотничий домик 11.jpg|злева|міні|220x220px]] {{Асноўны артыкул|Паляўнічы домік (Гомель)}} Музей гісторыі горада Гомеля створаны ў лютым 2009 года ў сувязі з «[[Год роднай зямлі|Годам роднай зямлі]]» ў Рэспубліцы Беларусь<ref>{{Cite web|url=https://gomelhistory.museum.by/|title=Музей истории города Гомеля|access-date=23 лістапада 2025|archive-date=17 верасня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917232010/http://gomelhistory.museum.by/|url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://ekskursii.by/by/?Muzei_Belarusi=102153_Muzey_istorii_goroda_Gomelya|title=Музей гісторыі горада Гомеля}}</ref>. {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь|312Г000069}} Утвораны як навукова-асветніцкі цэнтр, які ажыццяўляе пошук, сістэматызацыю, навуковую апрацоўку інфармацыі па гісторыі горада Гомеля і яе далейшую прэзентацыю. Музей размяшчаецца ў будынку, якое ў якасці аб’екта гарадской архітэктуры непасрэдна звязана з многімі падзеямі ў гісторыі горада. Будынак музея (тып гарадскога асабняка) быў пабудаваны ў 1820—1822 гадах у стылі ампір (позні класіцызм) пад кіраўніцтвам архітэктара І. Дзьячкова, як адзін з дамоў у сістэме сядзібнага ансамбля графа М. П. Румянцава. У архіўных дакументах яно згадваецца як «Дом для летняга пражывання графа» («Паляўнічы домік»). Пасля рэвалюцыі 1917 года ў будынку размяшчаліся розныя дзяржаўныя арганізацыі. У 1993—1997 гадах праведзена рэстаўрацыя будынка і яно было перададзена на баланс [[Гомельскі палацава-паркавы ансамбль (гісторыка-культурная ўстанова)|Гомельскага абласнога краязнаўчага музея]] (цяпер — дзяржаўная гісторыка-культурная ўстанова «[[Гомельскі палацава-паркавы ансамбль]]»)<ref>{{Cite web|url=https://gomelhistory.museum.by/node/46068|title=Филиал «Музей истории города Гомеля»}}</ref>. У лютым 2002 года будынку [[Паляўнічы домік (Гомель)|Паляўнічага доміка]], як помніку архітэктуры, нададзены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці. 18 мая 2009 года адбылося ўрачыстае адкрыццё музея з удзелам адміністрацыі горада і вобласці. 11 верасня 2015 года ў Гомелі адбылося ўрачыстае адкрыццё «[[Музей гісторыі друку і фатаграфіі (Гомель)|Музея фатаграфіі]]». Размешчаны ў былым памяшканні фотаатэлье ў цэнтры горада — каля [[Мемарыял «Вечны агонь» (Гомель)|Вечнага агню]], па адрасе вуліца Камунараў, 7. 15 верасня 2017 года ў год 500-годдзя беларускага кнігадрукавання і 100-годдзя адной з найстарэйшых газеты рэспублікі «[[Гомельская праўда]]» першых гасцей сустрэў [[Музей гісторыі друку і фатаграфіі (Гомель)|Музей друку і фатаграфіі Гомельшчыны]]. Ініцыятарам адкрыцця музея (першага падобнага ў Беларусі) і стала «Гомельская праўда». Да збору экспанатаў падключыліся ўсе рэдакцыі газет Гомельскай вобласці, а таксама друкарні. Музей знаходзіцца ў будынку, дзе ў 2015 годзе адкрыўся [[Музей гісторыі друку і фатаграфіі (Гомель)|музей фатаграфіі]], — па вуліцы Камунараў, 7. Станам на 2025 год у Музеі гісторыі горада Гомеля размяшчаюцца пастаянныя і зменныя экспазіцыі і выставы<ref>{{Cite web|url=https://gomel.gov.by/ru/content/social-sphere/turizm/vidy-turizma/istoriko-kulturnyy-turizm/filial-muzey-istorii-goroda-gomelya-gu-muzeyno-khudozhestvennyy-tsentr-g-gomelya/|title=Филиал «Музей истории города Гомеля» ГУ «Музейно-художественный центр г. Гомеля»}}</ref>. У экспазіцыях «Гісторыя Гомеля са старажытнасці да пачатку XX ст.», «Прагулкі па старым Гомелі» прадстаўлена рэтраспектыва развіцця горада над [[Сож|Сажом]]. Размешчаны прадметы, знойдзеныя на тэрыторыі Гомеля, манеты часоў Вялікага Княства Літоўскага, Рэчы Паспалітай, Расійскай імперыі, дакументы, фатаграфіі, праекты будынкаў, падпісаныя гарадскім архітэктарам [[Станіслаў Данілавіч Шабунеўскі|С. Д. Шабунеўскім]], творы, якога вызначаюць архітэктурнае аблічча Гомеля канца XIX — пачатку XX стст. і іншае. Экспазіцыі «Інтэр’еры гарадскога асабняка канца XIX — пачатку XX стст.»: Малая гасцёўня, Спальня, Кабінет, Сталовая, дазваляюць сучаснаму гледачу вобразна наблізіцца да ўмоў жыцця і побыту гарадскіх сем’яў, якія пражывалі ў такіх дамах, і адчуць атмасферу якая пайшла эпохі. == Філіял == * Экспазіцыйны аб’ект «[[Музей гісторыі друку і фатаграфіі (Гомель)|Музей гісторыі друку і фатаграфіі Гомельшчыны]]» філіяла «Музей гісторыі горада Гомеля» — (Гомель, вул. Камунараў, 7)<ref>{{Cite web|url=https://photo.museum.by/|title=Музей истории печати и фотографии Гомельщины|access-date=23 лістапада 2025|archive-date=10 кастрычніка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251010052530/http://photo.museum.by/|url-status=dead}}</ref>. == Экспазіцыя == * Інтэр’еры дваранскага гарадскога асабняка (канец XIX — пачатак XX стст.)<ref name=":02">{{Cite web|url=https://ekskursii.by/by/?Muzei_Belarusi=102153_Muzey_istorii_goroda_Gomelya|title=Музей гісторыі горада Гомеля}}</ref>. * Гісторыя Гомеля са старажытных часоў да пачатку XX ст. * Прагулкі па старым Гомелі (канец XIX — пачатак XX стст.). == Дзейнасць == * Арганізацыя і правядзенне стацыянарных і перасоўных выстаў па гісторыі горада Гомеля. * Арганізацыя і правядзенне сумесных выстаў («Гомель маімі вачыма»; «Гісторыя маёй сям’і», «Сямейная дынастыя» і іншыя). * Правядзенне экскурсій па экспазіцыйных залах музея. * Чытанне лекцый па гісторыі горада Гомеля. * Прэзентацыя на тэрыторыі музея новых дасягненняў прадпрыемстваў Гомеля і іншага. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2013. — Т. 3, кн. 2 : Гомельская область. — С. 92 — 93. * Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. — Мінск, 2014. — Т. 5. — С. 649. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://gomelhistory.museum.by/ Музей истории города Гомеля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250917232010/http://gomelhistory.museum.by/ |date=17 верасня 2025 }}. * [https://probelarus.by/belarus/sight/museums/1466581115.html Музей истории города Гомеля]. * [https://bis.nlb.by/ru/documents/155146 Музей гісторыі горада Гомеля]. {{Славутасці Гомеля}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музеі Гомеля]] fv4e17oae7gp4ouzn0pfjewgyb6op3s 0 795335 5136017 5063345 2026-05-05T09:09:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5136017 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Півавараў}} {{Асоба | імя = Мікалай Васільевіч Півавараў }} '''Мікалай Васільевіч Півавараў''' ({{Lang-ru|Николай Васильевич Пивоваров}}; [[20 снежня]] [[1913]], [[Антонаўка (Добрушскі раён)|Антонаўка]], [[Добрушскі раён]] — [[22 лютага]] [[1943]], [[Гомель]]) — удзельнік Гомельскага падполля ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Біяграфія == [[Файл:GVRZ 4.jpg|міні|203x203пкс|Помнік рабочым [[Гомельскі вагонарамонтны завод|вагонарамонтнага завода]] ў Гомелі.]] [[Файл:GVRZ 6.jpg|міні|203x203px|Помнік рабочым вагонарамонтнага завода ў Гомелі.]] Мікалай Півавараў нарадзіўся 20 снежня 1913 года ў вёсцы [[Антонаўка (Добрушскі раён)|Антонаўка]] [[Добрушскі раён|Добрушскага раёна]]. Працаваў на [[Гомельскі вагонарамонтны завод|Гомельскім паравозавагонарамонтным заводзе]]. У пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў групе высокакваліфікаваных рабочых рамантаваў ваенную тэхніку частак Чырвонай Арміі, якія абаранялі [[Гомель]]. Пасля акупацыі [[Гомель|Гомеля]] гітлераўцамі стварыў на [[Гомельскі вагонарамонтны завод|паравозавагонарамонтным заводзе]] з кадравых рабочых падпольную групу і кіраваў ёю (снежань 1941 — люты 1943). З ім усталявалі сувязь члены Гомельскага аператыўнага цэнтра [[Цімафей Сцяпанавіч Барадзін|Ц. С. Барадзін]] і [[Іван Барысавіч Шылаў|І. Б. Шылаў]], сакратар Гомельскага падпольнага гаркама ЛКСМБ [[Аляксандр Лаўрэнцьевіч Ісачанка|А. Л. Ісачанка]]. Падпольшчыкі завода на чале з Н. У. Піваваравым выводзілі са строю каштоўнае абсталяванне, у тым ліку карусельны станок у механічным цэху, зварачны агрэгат і ацяпляльную сістэму ў зборачным цэху, падарвалі эшалон на станцыі [[Гомель (станцыя)|Гомель-Пасажырскі]]; у маі 1942 сапсавалі паравы молат і надоўга спынілі працу кавальскага цэха. Яны распаўсюджвалі ўлёткі, зводкі Савінфармбюро. У ноч на 4 лютага 1943 года ў гонар перамогі савецкіх войскаў пад [[Валгаград|Сталінградам]] паднялі над заводам чырвоны сцяг з надпісам «Да здравствует Красная Армия». У 1943 годзе Мікалай Півавараў загінуў. Пасмяротна ўзнагароджаны [[Ордэн Айчыннай вайны|ордэнам Айчыннай вайны]] II ступені. Пахаваны ў брацкай магіле падпольшчыкаў і рабочых [[Гомельскі вагонарамонтны завод|паравозавагонарамонтнага завода]]. == Узнагароды і званні == * [[Ордэн Айчыннай вайны]] II ступені (пасмяротна). == Памяць == * У 1967 годзе на [[Гомельскі вагонарамонтны завод|вагонарамонтнага завода]] імя В. І. Калініна каля адміністрацыйнага будынка завода пастаўлены помнік (аўтары П. Злотнікаў, І. Ратніцкі) у памяць 29-ці рабочым, загінулым у барацьбе з захопнікамі ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref>{{Cite web|url=https://milglory.gomel.museum.by/node/54534|title=Пивоваров Николай Васильевич|access-date=26 лістапада 2025|archive-date=13 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231213174221/http://milglory.gomel.museum.by/node/54534|url-status=dead}}</ref>. * Імем Мікалая Піваварава названа вуліца ў [[Чыгуначны раён (Гомель)|Чыгуначным раёне]] [[Гомель|Гомеля]] (ранейшая назва — 1-я Іншагародняя)<ref>{{Cite web|url=https://newsgomel.by/archive_news/society/chto-v-imeni-tebe-moyem-podpolshchiki_200791.html|title=Что в имени тебе моём. Подпольщики|website=Гомельские ведомости}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gorbibl.gomel.by/index.php?do=static&page=name_streets&id=80|title=Улица Пивоварова|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://городгомель.бел/o/Пивоварова_улица|title=Улица Пивоварова в Гомеле}}</ref>, на доме № 3 усталявана мемарыяльная дошка. * У [[Гомельскі вагонарамонтны завод|Гомельскім вагонабудаўнічым заводзе]] ўсталявана мемарыяльная дошка з імем Мікалая Піваварава. * У Гомельскай сярэдняй школе № 33 падпольшчыкам прысвечаны мемарыяльны стэнд. == Гл. таксама == * [[Цімафей Сцяпанавіч Барадзін]] * [[Аляксандр Лаўрэнцьевіч Ісачанка]] * [[Іван Барысавіч Шылаў]] == Крыніцы == <references responsive="" /> == Літаратура == * Пивоваров Николай Васильевич: [биографическая справка] // Их именами названы…: энциклопедический справочник / [гл. ред. [[Іван Шамякін|И. П. Шамякин]]]. – Минск: [[Беларуская Савецкая Энцыклапедыя|БелСЭ]], 1987. – С. 481-482. * Пивоваров Николай Васильевич: [биографическая справка] // [[Гомель]]: энциклопедический справочник / [гл. ред. [[Іван Шамякін|И. П. Шамякин]]]. – Минск: Белорусская Советская Энциклопедия им. П. Бровки, 1991. – С. 358-359. * Рогалев, А. Ф. [[Гомель]]: страницы древней истории, формирование улиц, местные тайны и загадки / А. Ф. Рогалев. – [[Гомель]]: Барк, 2014. – С. 181-183. * Пивоварова, улица [Электронный ресурс] // История Гомеля. – Режим доступа: https://gomelstreet.by/ulicy-goroda-gomel/ulicy-gomelya-na-bukvu-p/pivovarova-ulica. == Спасылкі == * [https://milglory.gomel.museum.by/node/54534 Пивоваров Николай Васильевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231213174221/http://milglory.gomel.museum.by/node/54534 |date=13 снежня 2023 }}. [[Гомельскі абласны музей ваеннай славы|Гомельский областной музей военной славы]]. {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Падпольшчыкі_Вялікай_Айчыннай_вайны]] [[Катэгорыя:Пахаваныя_ў_Гомелі]] 5ugm8djnf66klee4x6f6matrnpzaifz 0 795733 5136049 5064276 2026-05-05T10:07:08Z Rymchonak 22863 /* Фільмаграфія */ 5136049 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Жабер}} {{Кінематаграфіст}} '''Марлен Жабер''' ({{lang-fr|Marlène Jobert}}; {{ВДП}}) — французская актрыса кіно і тэатра, пісьменніца. == Біяграфія == Нарадзілася ў Французскім Алжыры ў [[Сефарды|сефардскай]] сям’і. Вучылася ў кансерваторыі Дыжона, потым у [[Вышэйшая нацыянальная кансерваторыя драматычнага мастацтва|Вышэйшай нацыянальнай кансерваторыі драматычнага мастацтва]] ў [[Парыж]]ы. З 1963 года грала ў тэатры, у 1966 годзе дэбютавала ў кіно ў [[Жан-Люк Гадар|Гадара]], з 1967 года здымалася на тэлебачанні (апошнія ролі ў 1998 годзе). Чытала на радыё казкі Перо, Андэрсана, Кіплінга і іншых. Аўтарка папулярных кніг пра кампазітараў-класікаў. Замужам за стаматолагам Уолтэрам Грынам. Дочкі-двайняты — Джой і [[Ева Грын]]. == Фільмаграфія == * (1970) «[[Пасажыр дажджу]]» — ''Мелі Мо'' * (1975) «[[Добрыя і злыя]]» — ''Лола'' == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Жабер}} [[Катэгорыя:Актрысы Францыі]] 6uyx07j7fpd0xb4g9ilch6bxlip3vxm 0 795801 5136013 5083727 2026-05-05T08:10:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5136013 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Мікалай Аляксеевіч Кажушкін | арыгінал імя = {{lang-ru|Николай Алексеевич Кожушкин}} | выява = Nikolay Alekseyevich Kozhushkin.jpg }} '''Мікалай Аляксеевіч Кажушкін''' ({{Lang-ru|Николай Алексеевич Кожушкин}}; [[16 кастрычніка]] [[1922]], Кузькін, Царыцынская губерня — [[28 сакавіка]] [[2003]], [[Волжскі (горад)|Волжскі]], [[Валгаградская вобласць]]) — палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]] (1945). == Біяграфія == Мікалай Кожушкин нарадзіўся 16 кастрычніка 1922 года ў сяле Кузькін Филонаўскага юрта Хапёрскай акругі (цяпер — Кіквідзенскі раён [[Валгаградская вобласць|Валгаградскай вобласці]]). Скончыў сем класаў школы і школу фабрычна-заводскага вучнёўства, пасля чаго працаваў слесарам на заводзе № 264 у [[Валгаград|Сталінградзе]]. У жніўні 1941 года Кажушкін быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1942 годзе скончыў Армавірскую ваенную авіяцыйную школу пілотаў. Са снежня 1943 года — на франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Двойчы быў збіты, у другі раз трапіў у палон, але 7 мая 1945 года збег<ref name="wh">{{Warheroes|id=14123}}</ref>. Да канца вайны гвардыі лейтэнант Мікалай Кажушкін быў старэйшым лётчыкам 75-га гвардзейскага штурмавога авіяпалка 1-й гвардзейскай штурмавой авіядывізіі 1-й паветранай арміі [[2-гі Беларускі фронт|2-га Беларускага фронту]]. Усяго за час свайго ўдзелу ў баявых дзеяннях ён здзейсніў 112 баявых вылетаў на штурмоўку навал баявой тэхнікі і жывой сілы праціўніка, нанёсшы таму вялікія страты. Прыняў удзел у 37 паветраных баях, збіўшы 4 варожых самалёта асабіста і яшчэ 1 - у складзе групы<ref name="wh" />. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 29 чэрвеня 1945 года гвардыі лейтэнант Мікалай Кажушкін быў удастоены высокага звання [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|Ордэна Леніна]] за нумарам 42573 і [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медаля «Залатая Зорка»]] за нумарам 6219<ref name="wh" />. Пасля заканчэння вайны Кажушкін працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1950 годзе скончыў Ваенна-паветраную акадэмію. У 1978 годзе ў званні палкоўніка Кажушкін быў звольнены ў запас. Пражываў у [[Гомель|Гомелі]], а ў 1992 годзе пераехаў у горад [[Волжскі (горад)|Волжскі]] [[Валгаградская вобласць|Валгаградскай вобласці]]. Памёр 28 сакавіка 2003 года<ref name="wh" />. == Узнагароды і звання == [[Файл:Kozhushkin Nicholas memorial plaque.jpg|міні|Памятная дошка ўсталяваная на доме, дзе да сваёй смерці пражываў Герой Савецкага Саюза Мікалай Аляксеевіч Кожушкин, па адрасе горад [[Волжскі (горад)|Волжскі]], вуліца Чайкоўскага, дом 14.]] Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 29 чэрвеня 1945 года гвардыі лейтэнант Мікалай Кажушкін быў удастоены высокага звання [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|Ордэна Леніна]] за нумарам 42573 і [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медаля «Залатая Зорка»]] за нумарам 6219<ref name="wh" />. Быў таксама ўзнагароджаны трыма [[Ордэн Чырвонага Сцяга|ордэнамі Чырвонага Сцяга]], двума [[Ордэн Айчыннай вайны|ордэнамі Айчыннай вайны]] I ступені, [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэнам Чырвонай Зоркі]], шэрагам медалёў<ref name="wh" />. == Памяць == * На доме, дзе Мікалай Аляксеевіч пражываў да самай смерці, устаноўлена памятная дошка. * Стэла ў гонар Н. А.Кажушкіна ўстаноўлена на [[Мемарыял «Алея Герояў» (Гомель)|Алеі Герояў]] у [[Гомель|Гомелі]] ([[Савецкая вуліца (Гомель)|вул. Савецкая]])<ref>{{Cite web|url=https://gomel.gov.by/ru/content/gomel/alleya-geroev-21/|title=Аллея Героев в Гомеле|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209214312/https://gomel.gov.by/ru/content/gomel/alleya-geroev-21/|archive-date=9 снежня 2023|access-date=|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gomel.gov.by/ru/content/gomel/alleya-geroev-21/kozhushkin-nikolay-alekseevich/|title=Кожушкин Николай Алексеевич|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212212816/https://gomel.gov.by/ru/content/gomel/alleya-geroev-21/kozhushkin-nikolay-alekseevich/|archive-date=12 снежня 2023|access-date=|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == <references responsive="" /> == Літаратура == * Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — <abbr>М.</abbr>: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382. * Герои Советского Союза. Справочник / Воробьев В. П., Ефимов Н. В. — <abbr>СПб.</abbr>: Аграф+, 2010. — 638 с. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-9529-0041-7</nowiki>. * ''Бондаренко А. С., Бородин А. М. и др.'' Николай Алексеевич Кожушкин // Герои-Волгоградцы / Вст. А. С. Чуянов. — Волгоград: Нижне-Волжское книжное издательство, 1967. — С. 182. — 471 с. — 25 000 экз. * ''Дриго С. В.'' За подвигом — подвиг. Калининградское кн.изд., 1984. * Навечно в сердце народном / Редкол.: [[Іван Шамякін|И. П. Шамякин]] (гл. ред.) и др. — 3-е изд., доп. и испр. — [[Мінск|Минск]]: [[Беларуская Савецкая Энцыклапедыя|Белорусская советская энциклопедия]], 1984. — 607 с. — 65 000 экз. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{DEFAULTSORT:Кажушкін Мікалай Аляксеевіч}} slpw71tbmj9ex4cixrfm1i2iz7hc5c9 0 795858 5135873 5067952 2026-05-04T22:10:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135873 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва=Музей гісторыі друку і фатаграфіі Гомельшчыны |арыгінал= |адрас=246050, Беларусь, г. [[Гомель]], вул. Камунараў, 7 |месцазнаходжанне=[[Гомель]] }} '''Музей гісторыі друку і фатаграфіі Гомельшчыны''' ({{Lang-ru|Музей истории печати и фотографии Гомельщины}}) — музей у горадзе [[Гомель|Гомелі]], [[Беларусь]]. З’яўляецца філіялам [[Музей гісторыі Гомеля|Музея гісторыі горада Гомеля]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://photo.museum.by/|title=Музей истории печати и фотографии Гомельщины|access-date=7 снежня 2025|archive-date=10 кастрычніка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251010052530/http://photo.museum.by/|url-status=dead}}</ref>. Размяшчаецца ў былым памяшканні фотаатэлье ў цэнтры горада. == Гісторыя == У 2009 годзе ў дзяржаўнай установе «[[Музей гісторыі Гомеля|Музей гісторыі горада Гомеля]]» быў пакладзены пачатак калекцыі фатаграфій, фотаапаратаў і фотапрыладаў. Паступова сфармаваная калекцыя (каля 500 прадметаў) легла ў аснову Музея фатаграфіі — першага ў Беларусі музея фатаграфіі ў структуры дзяржаўнай установы, які быў адкрыты ў [[Гомель|Гомелі]] напярэдадні Дня горада ў верасні 2015 года<ref name=":0" />. 11 верасня 2015 года ў Гомелі адбылося ўрачыстае адкрыццё «'''Музея фатаграфіі'''», размешчанага ў былым памяшканні фотаатэлье ў самым цэнтры — ля [[Мемарыял «Вечны агонь» (Гомель)|Вечнага агню]], па адрасе вул. Камунараў, 7. Вялікую колькасць прадметаў першым падарыў музею гомельскі фатограф і калекцыянер Леанід Барысавіч Пінскі. Яго пачынанне падтрымалі не толькі фатографы і калекцыянеры з Гомеля, але і з розных куткоў Беларусі, Расіі і іншых краін, напрыклад Аляксей Нікіцін (Расія, Калуга). Музей размясціўся на першым паверсе ў адным з будынкаў па вуліцы Камунараў, у памяшканнях самага знакамітага ў Гомелі фотаатэлье, якое працавала тут больш за 50 гадоў, практычна з моманту пабудовы будынка (з 1960-х гг.)<ref name=":0" />. У музеі можна вывучыць гісторыю развіцця фатаграфіі на працягу XX стагоддзя, і з пункту гледжання тэхнічнай эвалюцыі, і як аднаго з відаў мастацтва. Прадстаўленыя калекцыі адлюстроўваюць айчынныя і сусветныя тэндэнцыі. У выніку пашырэння экспазіцыйных плошчаў, 15 верасня 2017 года, у гонар 500-годдзя беларускага кнігадрукавання і 100-годдзя газеты «[[Гомельская праўда]]» быў адкрыты абноўлены аб’ект «'''Музей фатаграфіі і друку'''». Да збору экспанатаў падключыліся ўсе рэдакцыі газет вобласці, а таксама друкарні. Музей знаходзіцца ў тым жа будынку, дзе два гады таму адкрыўся музей фатаграфіі, — па вуліцы Камунараў, 7. Для наведвальнікаў была адкрыта пастаянная экспазіцыя «Гісторыя друку Гомельшчыны», дзе сабраны матэрыялы па гісторыі друкаваных СМІ і друкарняў Гомельскай вобласці за апошнія 100 гадоў<ref name=":0" />. == Экспазіцыя == У пастаяннай экспазіцыі музея прадстаўлены ключавыя мадэлі фотатэхнікі (савецкія Фотакор, Зеніт, ФЭД, Змена-8, Аматар, Кіеў, знакамітая нямецкая Leica, Hit, Praktica, Argus, фотакамеры павільённыя і інш.), фотаматэрыялы, абсталяванне, вялікая колькасць тэматычных кніг, перыядычных выданняў па фотамастацтве, аксэсуары, а таксама фатаграфіі і фотаальбомы, асабістыя рэчы вядомых фатографаў, перададзеныя ў дар музею жыхарамі горада і яго гасцямі<ref name=":0" />. Таксама ў экспазіцыі прадстаўлена фоталабараторыя савецкага перыяду. Геаграфія фотаздымкаў, як і фотатэхнікі, вельмі шырокая: Мінск, Гомель, Магілёў, Барнаул, Краснаярск, Калінінград і г. д. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://ru.belarus.travel/landmarks/muzei-fotografii Музей фотографии] {{ref-ru}} {{Commons|Category:Museum of the History of Printing and Photography, Gomel}} {{Славутасці Гомеля}} [[Катэгорыя:Музеі Гомеля]] [[Катэгорыя:2015 год у Гомелі]] h09kmvqx2nmf15ltvb6pp95sxm8ciec 0 799879 5136037 5091425 2026-05-05T09:41:24Z ~2026-21181-80 166293 дробныя стылістычныя праўкі 5136037 wikitext text/x-wiki {{Асоба}}'''Антоній Баляслаў Глябовіч''' (польск. ''Antoni Bolesław Hlebowicz''''',''' [[14 ліпеня]] [[1801|1801,]] [[Гродна]], [[29 мая]] [[1847]], [[Варшава]]) — гісторык, педагог, перакладчык, член Савета народнай адукацыі і рады Рымска-каталіцкай духоўнай акадэміі ў Варшаве<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/732|title=Глябовіч Антоній Баляслаў|author=Пазднякоў Валерый|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"}}</ref><ref name=":1">[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|''Энцыклапедыя гісторыі Беларусі'']]: у 6 т. – Мінск, 2003. – Т. 6, кн. 2. – С. 368.</ref><ref name=":2">''Polski Słownik Biograficzny,'' t. 9, s. 540.</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://azbyka.ru/otechnik/Spravochniki/russkij-biograficheskij-slovar-tom-5/203|title=Глебович, Антоний Болеслав - Русский биографический словарь А.А. Половцова. Том 5|website=Православный портал «Азбука веры»|access-date=2026-01-28}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Гродне. Сын Мацея. Cкончыў [[Дамініканцы|дамініканскую]] школу ў Гродне, а затым вучыўся на літаратурна-філасофскім факультэце [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. Атрымаў у 1820 ступень кандыдата філасофіі. Належыў да таварыства [[Таварыства філарэтаў|філарэтаў]]. === Працы і пераклады === [[Файл:Hlebowicz Rys Witolda.png|міні|Антоні Баляслаў Глябовіч. Кароткі нарыс жыцця вялікага князя літоўскага Вітаўта. Вільня, 1821]] Пад кіраўніцтвам [[Ігнат Сымонавіч Анацэвіч|Ігната Анацэвіча]] напісаў "''Кароткі нарыс жыцця [[Вітаўт|Вітаўта]]''" (Вільня, 1821) - першую навуковую біяграфію вялікага князя<ref>''Burbianka Marta''. Antoni Hlebowicz — zapomniany biograf Witolda // Ateneum Wileńskie. 1930. Z. 3/4.</ref>, прысвечаную галоўным чынам яго замежнай палітыцы і войнам. Сістэматызаваў рукапісныя матэрыялы [[Мацей Догель|Мацея Догеля]], сабраныя для невыдадзеных тамоў "''Дыпламатычнага кодэкса Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага''", якія зберагаліся ў бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта. Знойдзеныя там лісты персідскіх шахаў да [[Жыгімонт ІІІ Ваза|Жыгімонта ІІІ]], а таксама артыкул "''Гісторыя булгараў''" апублікаваў у "''Dziennik Wileński".''<ref name=":0" /><ref name=":1" /> У 1822 г. у часопісе «''Віленскі дзённік''» звярнуў увагу на некаторых «польскіх пісьменнікаў і польскія творы», уласна, у невялікім матэрыяле гаворка ішла пра двух аўтараў: [[Грыгорый Цамблак|Грыгорыя Цамблака]] і праваслаўнага і грамадска-палітычнага дзеяча, тэарэтыка красамоўства, выкладчыка і рэктара Кіева-Магілянскай духоўнай акадэміі, ігумена Кіева-Брацкага манастыра ў 1658–1668 гг. [[Іанікій Галятоўскі|Іянікія Галятоўскага]]. Пералічыў творы І. Галятоўскага, сярод якіх пяць – «''Ключ разумення''», «''Новае неба''», «''Месія праўдзівы''», «''Паганскія багі''» і «''Душы памерлых людзей''» – былі пададзены як напісаныя на беларускай мове. Відавочна, у Глябовіча выраз "беларуская мова" яшчэ не меў сучаснага значэння<ref>''Запрудскі, Сяргей''. Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства XIX стагоддзя: вучэб. дапам. - Мінск : БДУ, 2020. - С. 121-122.</ref>. У 1824 ў часопісе "''Северный архив''" апублікаваў нарыс літоўскай міфалогіі, дзе абапіраўся на працы [[Мацей Стрыйкоўскі|Мацея Стрыйкоўскага]].<ref>''Глебович А. Б''. [https://prussia.online/Data/Book/li/litovskaya-mifologiya/%D0%93%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%20%D0%90.%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%20(1824),%20OCR.pdf Литовская мифология] // Северный Архив. - 1824. - Ч. IX, № 3. - С. 131-141; № 4. - с. 191-199.</ref> Пераклаў з рускай на польскую мову кнігі [[Іван Мікалаевіч Лабойка|Івана Лабойкі]] "''Погляд на старажытную скандынаўскую літаратуру''" (Вільня, 1822) і Гаўрыіла Успенскага "''Кароткае апісанне расійскіх старажытнасцей''" (т. 1-2, Вільня). Апрацаваў "Нарыс статыстыкі расійскай дзяржавы" (Вільня, 1826). Пераклаў падручнікі: "''Руская граматыка для іншаземцаў''" К.Ф. Рэйфа (Вільня, 1823), "''Пачатковыя правілы рускай граматыкі''" М.І. Грэча (Варшава, 1834), аўтар падручніка "''Польска-рускія размовы''" (Варшава, 1836). === Кар'ера === У [[1823|1823 годзе]] ён прыбыў у [[Санкт-Пецярбург]], дзе паступіў на царскую ўрадавую службу і адначасова стаў сакратаром [[Мікалай Пятровіч Румянцаў|Мікалая Румянцава]], што дало магчымасць карыстацца яго багатымі зборамі гістарычных матэрыялаў. У [[1829|1829 годзе]] стаў членам штаба князя Канстанціна. Падчас паўстання 1830-31 гадоў працаваў у канцылярыі інтэнданта расійскай арміі, пасля задушэння паўстання працаваў перакладчыкам у найвышэйшым крымінальным судзе<ref name=":2" />. У [[1832|1832 годзе]] перайшоў на царскую службу ў [[Царства Польскае|Каралеўства Польскае]], у Міністэрства асветы. Быў адказным за перадачу кніг з варшаўскай Публічнай бібліятэкі ў Санкт-Пецярбург. З 1833 сакратар рады народнай адукацыі, з 1834 галоўны візітатар школ Каралеўства Польскага, з 1839 свецкі член праўлення Варшаўскай рымска-каталіцкай духоўнай акадэміі. Пасля стварэння ў 1839 Варшаўскага навучальнага вокруга стаў чальцом рады публічнага выхавання. Вызначаўся як лаяльны і сервільны чыноўнік<ref name=":2" />. З 1841 таксама быў заснавальнікам і выдаўцом часопіса "[[Pamiętnik Religijno-Moralny|Pamiętnik Religijno-Maralny]]" (Рэлігійна-маральны дзённік), афіцыйнага органа Духоўнай акадэміі ў Варшаве, дзе закраналіся пытанні [[Літургія|літургіі]], [[Тэалогія|тэалогіі]] і хрысціянскай этыкі. У гэтым часопісе таксама ўтрымлівалася і шмат гістарычнага і статычнага матэрыялу пра касцёлы, кляштары, духоўныя акадэміі і дабрачынныя таварыствы, у тым ліку пра варшаўскі Інстытут глуханямых і сляпых, чацольм назіральнай рады якога быў Антоні Глябовіч<ref name=":2" />. Жыў у Варшаве на вуліцах Новы Свят і Брацкая. Пахаванне адбылося [[1 чэрвеня]] 1847 года ў [[Касцёл Святога Аляксандра|касцёле Святога Аляксандра]], а яго парэшткі былі пахаваны на [[Старыя Павонзкі|Павонзкіх могілках]]. == Працы == * ''Krótki rys życia Witołda w. x. litewskiego'', (1821), * ''Krótkie opisanie statoźytncści rossyjskich, czyli obraz życia, zwyczajów, rządu, edukacyi, praw, religii i stanu wojennego dawnych Rossyjan'', przekład z rosyjskiego, (1822), * ''Rzut oka na starożytną literature skandynawską'', przekład z rosyjskiego, (1823), * ''Gramatyka rossyjska dla użytku cudzoziemców Ch. Ph. Reiffa'', przekład z francuskiego, (1823), * ''Rys statystyki państwa rosyjskiego'', (1826), * ''Początkowe prawidla rossyiskiéj gramatyki M. Grecza'', tłumaczenie z ros., (1834), * ''Rozmowy polsko-rossyjskie'', (1836). == Спасылкі == {{ізаляваны артыкул|date=2026-01-29}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1847 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1801 годзе]] qx5hk7ptsqy7z25g2qh0du2eb5pwmmc 0 799889 5135972 5131428 2026-05-05T06:29:56Z Vlad Shmeklia 158547 /* Глядзіце таксама */ арфаграфія 5135972 wikitext text/x-wiki {{Свята|назва свята=Дзень Перамогі ў Еўропе|выява=Champs Elysées 8 mai 2015.JPG|подпіс=Святочная цырымонія ў [[Парыж]]е 8 мая 2015 года ў гонар 70-годдзя Дня Перамогі|тып=гістарычны|афіцыйна=Victory in Europe Day|інакш=V-E Day|таксама=VE Day|устаноўлена=у азнаменаванне перамогі у [[Другая Сусветная вайна|Другой Cусветнай вайне]]|святкаванне=парад, [[паніхіда]], ускладанне вянкоў|дата=8 мая|адзначаецца=у краінах [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]]|тып(колер)=государственный|звязана з=[[Другая Сусветная вайна|Другой Cусветнай вайной]]}} [[Файл:V-E-Day_Stars_and_Stripes_No_285_Paris_8_May_1945.JPG|міні|Выпуск газеты ''[[Stars and Stripes (газета)|Stars and Stripes]]'' ад 8 траўня 1945 гады]] '''Дзень Перамогі ў Еўропе''' ({{Lang-en|V-E Day}} або {{Lang-en2|Victory in Europe Day}}) — [[свята]], падчас якога некаторыя краіны, якія ўваходзілі ў склад [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], а таксама саюзнікі ў Другой сусветнай вайне, такія як [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Вялікабрытанія]], і большасць краін [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]] адзначаюць дзень [[Акт капітуляцыі Германіі|капітуляцыі]] [[Трэці рэйх|Германіі]] і, адпаведна, завяршэння [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў Еўропе. Афіцыйна адзначаўся толькі адзін раз — 8 мая 1945 года. == Гісторыя свята == Тэрмін «VE Day» узнік яшчэ ў верасні 1944 года<ref>{{Cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=VE+Day|title=VE Day|website=Online Etymology Dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312073119/http://www.etymonline.com/index.php?term=VE+Day|archive-date=2016-03-12|access-date=2016-03-12|url-status=live|last1=Harper|first1=Douglas}}</ref> ў чаканні перамогі над Германіяй. 30 красавіка 1945 года [[Фюрар|правадыр]] [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] [[Адольф Гітлер]] скончыў жыццё самагубствам падчас бітвы за Берлін. На [[Рэйхспрэзідэнт|пасадзе прэзідэнта]] і вярхоўнага галоўнакамандуючага Германіі яго змяніў [[Карл Дзёніц]]. Адміністрацыя на чале з Дзёніцам вядомая як [[Фленсбургскі ўрад]]. [[7 мая]] 1945 года ў 02:40 (па [[Цэнтральнаеўрапейскі час|сярэднееўрапейскім часе]]) у [[Рэймс|Рэймсе]] германскі генерал [[Альфрэд Ёдль]] падпісаў [[Акт капітуляцыі Германіі]]. Акт аб капітуляцыі прынялі: ад саюзнага боку — генерал {{Не перакладзена 3|Уолтэр Бедэл Сміт|Бедэл Сміт|ru|Смит, Уолтер Беделл}}, ад СССР — савецкі [[генерал-маёр]] {{Не перакладзена 3|Іван Аляксеевіч Суслапараў|Суслапараў|ru|Суслопаров, Иван Алексеевич}} (прадстаўнік [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталіна]] пры саюзным камандаванні). Капітуляцыя нацысцкай Германіі ўступіла ў сілу 8 мая ў 23:01 (па сярэднееўрапейскім летнім часе), або 9 траўня ў 00:01 па маскоўскім часе. У гэты дзень, 8 мая [[1945|1945 года]], у многіх гарадах Еўропы былі праведзены шырокамаштабныя ўрачыстасці. У [[Лондан|Лондане]] велізарная колькасць людзей сабралася на [[Трафальгарская плошча|Трафальгарскай плошчы]] і каля [[Бакінгемскі палац|Букінгемскага палаца]], дзе кароль [[Георг VI]], прынцэса [[Лізавета Боўз-Лаян|Лізавета]] і [[Уінстан Чэрчыль|Уінстан Чэрчыль]] выйшлі на балкон і віншавалі людзей. У [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] прэзідэнт [[Гары Трумэн]] прысвяціў перамогу памяці свайго папярэдніка, які памёр менш чым за месяц да перамогі, [[Франклін Рузвельт|Франкліна Д.]] [[Франклін Рузвельт|Рузвельта]], які, паводле яго слоў, быў адданы справе перамогі ў вайне. Сцягі ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] заставаліся прыспушчаныя да [[12 мая]], калі скончылася жалоба па Рузвельце. == Дзве капітуляцыі == [[Файл:Allied_Commanders_after_Germany_Surrendered.jpg|злева|міні|[[Рэймс]] 7 мая 1945 года]] [[Файл:Winston Churchill waves to crowds in Whitehall in London as they celebrate VE Day, 8 May 1945. H41849.jpg|справа|міні|[[Уінстан Чэрчыль|Чэрчыль]] 8 мая 1945 года]] Акт аб капітуляцыі Трэцяга рэйха, падпісаны ў Рэймсе 7 мая 1945 года, не задаволіў [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталіна]], і Суслапараў атрымаў вымову ад Вярхоўнага галоўнакамандуючага<ref>{{Cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=VE+Day|title=VE Day|website=Online Etymology Dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312073119/http://www.etymonline.com/index.php?term=VE+Day|archive-date=2016-03-12|access-date=2016-03-12|url-status=live|last1=Harper|first1=Douglas}}</ref>. Кіраўнік СССР распарадзіўся, каб маршал [[Георгій Канстанцінавіч Жукаў|Жукаў]] прыняў агульную капітуляцыю ў [[Берлін|Берліне]] ад прадстаўнікоў відаў узброеных сіл нацыстаў. [[9 мая|8 мая]] ў 23:43 (па [[Маскоўскі час|маскоўскім часе]]) капітуляцыя была падпісана ў другі раз, спыненне агню — з 0:01 9 мая. На гэты раз яна была падпісана Жукавым — з савецкага боку, а з нямецкага яе падпісаў генерал-фельдмаршал [[Вільгельм Кейтэль|У.]] [[Вільгельм Кейтэль|Кейтэль]] і прадстаўнікі [[люфтвафэ]] і [[Крыгсмарынэ|кригсмарыне]]. Акрамя таго, паставілі свае подпісы пад дакументам прадстаўнікі [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Францыя|Францыі]]. У Савецкім Саюзе першы акт аб капітуляцыі назвалі «Папярэдні пратакол аб капітуляцыі Германіі»<ref>{{Cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=VE+Day|title=VE Day|website=Online Etymology Dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312073119/http://www.etymonline.com/index.php?term=VE+Day|archive-date=2016-03-12|access-date=2016-03-12|url-status=live|last1=Harper|first1=Douglas}}</ref>, прызнаўшы актам аб капітуляцыі дакумент, падпісаны 9 мая ў Карлсхорсце пад Берлінам у будынку сталовай ваенна-інжынернага вучылішча. Адпаведна і [[Дзень Перамогі]] сталі святкаваць у СССР днём пазней (9 траўня), чым у іншых краінах [[Антыгітлераўская кааліцыя|антыгітлераўскай кааліцыі]] . == Глядзіце таксама == * [[Дзень Перамогі]] - [[9 мая]] * [[Дзень Перамогі над Японіяй]] ({{Lang-en|V-J Day}}) — [[15 жніўня]] і [[2 верасня]] * [[Дзень вызвалення (Нідэрланды)]] * [[Дні памяці і прымірэння, прысвечаныя загінулым у Другой сусветнай вайне|Дні памяці і прымірэння]] * [[Акт капітуляцыі Германіі]] * [[Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945|Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 — 1945 гадоў]] == Нататкі == {{Reflist}} == Спасылкі == * [http://www.patriotica.ru/books/stalin_war/war_31.html Зварот І. В. Сталіна да народа 9 мая 1945 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100511134950/http://www.patriotica.ru/books/stalin_war/war_31.html |date=11 мая 2010 }}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Святы 8 мая]] [[Катэгорыя:Май 1945 года]] apbs16snybcqszkfaky5y4w2rrz0xlv 0 803390 5135864 5124701 2026-05-04T21:08:22Z BasiliusNorr 164739 5135864 wikitext text/x-wiki '''Шляхта Рэчыцкага павета''' — сукупнасць [[шляхта|шляхецкіх]] родаў, якія пражывалі і валодалі маёнткамі на тэрыторыі [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкага павета]] [[Мінскае ваяводства|Мінскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў XVI—XVIII стагоддзях. Павет, створаны ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гг.<ref name="nasevich">{{Cite book |last=Насевіч |first=В. |title=Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя |chapter=Рэчыцкі павет; Рэчыцкае старасцтва |volume=2 |location=Мінск |publisher=Беларуская Энцыклапедыя |year=2005 |pages=533–534}}</ref>, ахопліваў паўднёвы ўсход ВКЛ — ад [[Бабруйск]]а да [[Гомель|Гомеля]]. У XVIII ст. у ім было зафіксавана каля 180 шляхецкіх родаў і 68 маёнткаў<ref name="anishchanka">{{Cite book |last=Анішчанка |first=Я. К. |title=Шляхта Рэчыцкага павета: спіс XVIII ст. |location=Мінск |publisher=Выдавец Віктар Хурсік |year=2014}}</ref>; паводле спісу 1816 г., у павеце налічвалася 553 асобы шляхты — 290 чыншавых, 254 служачых пры дварах і 9 аколічных<ref name="anishchanka"/>. Найбуйнейшымі прыватнымі маёнткамі былі '''[[Горваль]]''' князёў [[Сангушкі|Санґушкаў]], '''Добасна''' [[Хадкевічы|Хадкевічаў]] і '''[[Стрэшын]]''' [[Віленскае біскупства|Віленскага біскупства]]; маёнткі трымалі таксама [[дамініканцы]], [[езуіты]] і [[Віленскае біскупства|Віленскі капітул]]<ref name="nasevich"/>. == Гісторыя == Рэчыцкі павет паўстаў на аснове ранейшага Рэчыцкага старасцтва і ўвайшоў у склад [[Мінскае ваяводства|Мінскага ваяводства]] з самастойнай юрысдыкцыяй<ref name="nasevich"/>. На яго тэрыторыі знаходзіліся [[Рэчыца|Рэчыцкае]], [[Прапойск|Прапойскае]], Гомельскае, [[Чачэрск|Чачэрскае]], Бабруйскае і Рагачоўскае старосцтвы<ref name="halubovich">{{Cite journal |last=Галубовіч |first=В. |title=Дакументы па гісторыі Рэчыцкага павета ў кнігах запісаў Метрыкі Вялікага Княства Літоўскага за перыяд праўлення Уладзіслава IV Вазы |journal=Рэчыцкі край |location=Мінск |year=2008 |pages=240–253}}</ref>. Указам [[Аўгуст III|Аўгуста III]] ад 15 ліпеня 1734 г. [[Рэчыца]] і Рэчыцкае старасцтва перайшлі ва ўладанне князёў [[Радзівілы|Радзівілаў]]; апошнім рэчыцкім старастам быў А. Радзівіл (да 1793)<ref name="nasevich"/>. {| class="wikitable" |+ Старасты Рэчыцкага старасцтва<ref name="nasevich"/> |- ! Стараста !! Гады |- | кн. Р. Ф. [[Сангушкі|Санґушка]] || з 1567 |- | [[Астафій Багданавіч Валовіч|А. Валовіч]] || 1576 |- | кн. Я. І. Жыжэмскі || да 1597 |- | П. Жыжэмскі || да 1618 |- | Е. А. [[Слушкі|Слушка]] || з 1626? |- | [[Багуслаў Юрый Слушка|Б. Слушка]] || да 1638<ref name="halubovich"/> |- | [[Аляксандр Слушка|А. Слушка]] || з 1638<ref name="halubovich"/> |- | А. Кланоўскі, Паноша || — |- | К. Халецкі || да 1737 |- | [[Альбрэхт Радзівіл (1717—1790)|А. Радзівіл]] || да 1793 |} Прывілеі на ўнутрыпавятовыя староствы пры [[Уладзіслаў IV Ваза|Уладзіславе IV]] (1632—1648) атрымалі Аляксандар [[Агінскія|Агінскі]] (Рагачоўскае, 1633), Крыштап [[Радзівілы|Радзівіл]] (Чачэрскае, 1633), [[Гедэон Міхал Трызна]] (Бабруйскае, 1638) і Аляксандр [[Слушкі|Слушка]] (Прапойскае, 1643); буйнейшым трымальнікам быў Слушка, які ў розны час займаў рэчыцкае, прапойскае і гомельскае старасцтва і пасады здолеў пакінуць сваім сынам<ref name="halubovich"/>. Цэнтральнае месца ў палітычнай эліце павета займаў у той перыяд род [[Юдыцкія|Юдыцкіх]]: яму належала 8 з 14 намінацыйных прывілеяў на земскія ўрады, выдадзеных пры Уладзіславе IV, а ў 1633—1635 гг. — 5 з 9 павятовых пасадаў; найвышэйшую кар'еру зрабіў Мікалай Уладзіслаў Юдыцкі, які ад рэчыцкага скарбніцтва (1636) узнёсся да генерала артылерыі ВКЛ (1654) і [[Навагрудак|навагрудскага]] [[кашталян]]а (1660)<ref name="halubovich"/>. 7 верасня 1641 г. у [[Варшава|Варшаве]] была выдадзена «Канфірмацыя праў прывілеяў і вольнасцяў шляхце Рэчыцкага павета», якая на падставе ліста [[Стэфан Баторый|Стэфана Баторыя]] 1576 г. вызваляла буйную групу мясцовых землеўладальнікаў ад падаткаў і прыналежнасці да [[Чачэрск|чачэрскага]] замка; гэты дакумент сведчыць пра працяглы працэс афармлення радавітай шляхты з ніжэйшых слаёў вайскова-служылага стану ў перыферыйных раёнах ВКЛ<ref name="halubovich"/>. [[Бескаралеўе]] 1733—1735 гг. падзяліла шляхту павета між прыхільнікамі [[Станіслаў Ляшчынскі|Станіслава Ляшчынскага]] і [[Аўгуст III|Аўгуста III]]<ref name="matsuk2015">{{Cite book |last=Мацук |first=А. У. |title=Грамадска-палітычнае жыццё Вялікага княства Літоўскага ў часы бескаралеўя 1733–1735 гг. |location=Мінск |publisher=НАН Беларусі |year=2015}}</ref>. У наступныя дзесяцігоддзі рытм павятовага жыцця вызначала барацьба магнацкіх кліентэл: у 1736—1763 гг. у павеце прайшло каля 28 [[Грамнічны соймік|грамнічных соймікаў]] для выбараў дэпутатаў у [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўны Літоўскі Трыбунал]], і больш за палову з іх было сарвана<ref name="matsuk2019">{{Cite book |last=Мацук |first=А. |chapter=Рэчыцкі грамнічны соймік у 1736–1763 гг. |title=Беларусь праз прызму рэгіянальнай гісторыі: Рэчыцкі край |location=Мінск |year=2019 |pages=293–304}}</ref>. Прарадзівілаўская партыя абапіралася на роды Юдыцкіх, Дзерналовічаў і Фашчаў, антырадзівілаўская — на Кяльчэўскіх і Халецкіх, якія на пачатку 1760-х гг. пераарыентаваліся на групоўку [[Чартарыйскія|Чартарыйскіх]] («[[Фамілія (Чартарыйскія)|Фаміліі]]»); гэтая канфігурацыя прадвызначыла адкрытае супрацьстаянне ў [[Бескаралеўе|бескаралеўе]] 1764 г. На перадканвакацыйным сойміку 6 лютага 1764 г. у [[Рагачоў|Рагачове]] кожны бок абраў сваіх паслоў і свой склад [[Каптуровы суд|каптуровага суда]]; 27 лютага радзівілаўцы пад кіраўніцтвам братоў Юдыцкіх і Антонія Маліноўскага атакавалі каптуровы суд праціўнікаў «агняпальнай зброяй і арматамі», у выніку чаго загінулі шляхцічы Стэфан Сенажэцкі і Тэадор Харкевіч<ref name="matsuk">{{Cite journal |last=Мацук |first=А. У. |title=Рэчыцкія павятовыя соймікі ў бескаралеўе 1764 г. |journal=Известия Гомельского государственного университета имени Ф. Скорины |year=2018 |issue=4 (109) |pages=48–55}}</ref>. 16 красавіка 1764 г., у адзін дзень з [[Генеральная канфедэрацыя ВКЛ|Генеральнай канфедэрацыяй ВКЛ]] у [[Вільня|Вільні]], мясцовая шляхта стварыла ўласную канфедэрацыю на чале з К. Халецкім; падтрымка яе нарастала ад 55 подпісаў на ўстаноўчым сходзе да 179 на сойміку перад [[каранацыйны сойм|каранацыйным соймам]]<ref name="matsuk"/>. Юзаф Юдыцкі, асуджаны каптуровым судом «Фаміліі» да смяротнага пакарання, быў расстраляны ў Рагачове пры садзеянні расійскіх войскаў. Інструкцыі рэчыцкім паслам адлюстроўваюць палітычныя прыярытэты мясцовай шляхты: абарона аўтаноміі ВКЛ, чарговасць соймаў у [[Гродна|Гродне]], абмежаванне павятовых урадаў для мясцовых землеўладальнікаў, стварэнне магдэбургскага суда ў [[Жлобін|Жлобіне]] супраць «гайдамакаў» з-за мяжы і захаванне [[ліберум вета]]<ref name="matsuk"/>. === Падзелы Рэчы Паспалітай === [[Падзелы Рэчы Паспалітай]] карэнным чынам змянілі лёс шляхты павета<ref name="sosna">{{Cite journal |last=Сосна |first=У. |title=Перавод у дзяржаўную ўласнасць шляхецкіх маёнткаў у канцы XVIII — першай палове XIX стагоддзя |journal=Годнасць: Выданьне Згуртаваньня Беларускай Шляхты |year=1997 |issue=2(4) |pages=10–16}}</ref>. Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|Першага падзелу]] 1772 г. усходняя частка павета адышла да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]; стараста рэчыцкі з роду Радзівілаў адмовіўся ад прысягі, і яго маёнткі былі [[Секвестрацыя|секвестраваны]]. [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другі падзел]] 1793 г. скасаваў павет, тэрыторыя якога была падзелена паміж [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Магілёўская губерня|Магілёўскай]] і [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай]] губернямі. Падчас [[Паўстанне Касцюшкі|Паўстання Касцюшкі]] 1794—1795 гг. было канфіскавана 26 маёнткаў з 36 080 сялянскімі душамі, а пасля [[Лістападаўскае паўстанне|Лістападаўскага паўстання 1830—1831 гг.]] — яшчэ 115 маёнткаў з 38 544 сялянамі; маёнткаў пазбавіліся [[Радзівілы]], [[Сапегі]] і [[Чартарыскія]]<ref name="sosna"/>. == Самакіраванне == === Соймікі === [[Соймік]]і рэчыцкай шляхты збіраліся пераважна на замку ў [[Рагачоў|Рагачове]], часам у Рэчыцы. Паводле тыпу яны падзяляліся на грамнічныя (выбары дэпутата ў [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Трыбунал ВКЛ]]), паслоўскія (на [[Сейм Рэчы Паспалітай|Сейм]]) і рэляцыйныя (паслясоймавыя). У 1776—1792 гг. на іх з'язджалася ад 39 да 100 шляхціцаў, а на соймік 19 жніўня 1782 г. у Рэчыцы прыбыў 171 абывацель<ref name="sojmiki">{{Cite book |last=Анішчанка |first=Я. |chapter=Абывацелі правінцыі. Інструкцыі шляхецкіх сеймікаў беларускіх земляў ВКЛ (Літоўскай правінцыі) канца XVIII ст. |title=Збор твораў у шасці тамах |volume=5 |location=Мінск |publisher=Выдавец Віктар Хурсік |year=2009 |pages=328–337}}</ref>. На сойміку 6 лютага 1706 г., у часы [[Станіслаў Ляшчынскі|Станіслава Ляшчынскага]], за дэпутата ў Трыбунал было пададзена 118 галасоў; пасяджэнне суправаджалася ўзброенымі інцыдэнтамі з боку магнатаў Красінскіх<ref name="khadzinski-sejmik">{{Cite web |last=Хадзінскі |first=П. |title=Як адбываліся выбары ў Беларусі 300 гадоў таму |url=https://novychas.online/poviaz/jak-adbyvalisja-vybary-u-belarusi-300-hadou-tamu |website=Новы Час |date=2022-08-21}}</ref>. === Павятовыя ўрады і суды === Соймікавым жыццём кіраваў [[падкаморы]] — дырэктар сойміка; [[маршалак павятовы]] склікаў і вёў соймік<ref name="marsalak">{{Cite book |last=Вяроўкін-Шэлюта |first=У. |chapter=Маршалак |title=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі |volume=5 |location=Мінск |publisher=БелЭн |year=1999 |page=83}}</ref>. Намінацыі на павятовыя ўрады афармляліся каралеўскімі прывілеямі і запісваліся ў кнігі [[Метрыка Вялікага Княства Літоўскага|Метрыкі ВКЛ]]<ref name="halubovich"/>. [[Земскі суд]] разглядаў справы шляхты, апеляцыйнай інстанцыяй служыў [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Трыбунал ВКЛ]]; у час бескаралеўя дзейнічалі [[Каптуровы суд|каптуровыя суды]], кнігі якіх для Рэчыцкага павета былі апублікаваныя Ю. Бартошэвічам у 1881 г.<ref name="bartoszewicz">{{Cite book |last=Bartoszewicz |first=J. |chapter=Księga kapturów rzeczyckich |title=Studja historyczne i literackie |volume=II |location=Kraków |publisher=Nakładem autora |year=1881 |pages=28–49}}</ref> Сярод вядомых працэсаў сярэдзіны XVIII ст. — справа 1762 г. аб узброеным нападзе на маёнтак Васкоўскага каля ракі Сож, у якой загінула пяць чалавек: суд прызначыў штраф у 100 000 злотых, ніколі не выплачаны, а праз некалькі гадоў асноўныя фігуранты атрымалі павятовыя пасады<ref name="khadzinski-sud">{{Cite web |last=Хадзінскі |first=П. |title=Беларускі суд: фігуранты справы аб забойствах атрымалі дзяржаўныя пасады |url=https://novychas.online/poviaz/belaruski-sud-fihuranty-spravy-ab-zabojstvah-atry |website=Новы Час}}</ref>. == Рэлігійнае жыццё == У XVII—XVIII стагоддзях мясцовая шляхта масава пераходзіла ў [[Каталіцкі Касцёл|каталіцызм]]: пасля ўпадку [[Рэфармацыя|рэфармацыі]] ні [[праваслаўе]], ні [[Грэка-каталіцкая царква|унія]] (трактаваная як «мужыцкая вера») не прываблівалі шляхту, якая аддавала перавагу лацінскаму абраду як пануючаму дзяржаўнаму веравызнанню<ref name="turonak">{{Cite journal |last=Туронак |first=Ю. |title=Фарміраванне сеткі рыма-каталіцкіх парафій на Беларусі ў 1387–1781 гадах |journal=Наша Вера |year=1995 |issue=1 |url=https://media.catholic.by/nv/n1/art6.htm}}</ref>. На тэрыторыі павета дзейнічалі [[дамініканцы|дамініканскі]] кляштар у [[Рэчыца|Рэчыцы]], [[бернардынцы|бернардынскі]] кляштар і [[езуіты|езуіцкая]] парафія ў [[Юравічы|Юрэвічах]]; у Бабруйскім дэканаце ў 1772 г. налічвалася 13 манаскіх сядзібаў<ref name="turonak"/>. Паводле статыстыкі 1781 г. парафіі знаходзіліся ў [[Рэчыца|Рэчыцы]] (143 вернікі), [[Гомель|Гомелі]] (1670 вернікаў), [[Стрэшын]]е, [[Бабруйск]]у і Карпілаўцы<ref name="jelski">{{Cite journal |last=Ельскі |first=А. |title=Нарыс па гісторыі Мінскай дыяцэзіі |journal=Наша Вера |year=2002 |issue=4(22) |url=https://media.catholic.by/nv/n22/art7.htm}}</ref>. Пасля стварэння [[Мінская архідыяцэзія|Мінскай дыяцэзіі]] ў 1798 г. тэрыторыя былога павета была падзелена паміж Рэчыцкім і Бабруйскім дэканатамі, а пасля [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Паўстання 1863—1864 гг.]] большасць каталіцкіх установаў была скасавана. == Заняпад і спадчына == Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]] (1772—1795) шляхта Рэчыцкага павета страціла свой прававы і палітычны статус. Пры расійскім праўленні яна падвяргалася працэдурам верыфікацыі ([[разбор шляхты]]) паводле стандартаў расійскага [[дваранства]]; многія роды, якія не здолелі дакументальна пацвердзіць сваё шляхецтва, былі пераведзены ў сялянскае саслоўе. Інстытут шляхецкага самакіравання трансфармаваўся ў расійскую сістэму дваранскага кіравання: пасада [[маршалак павятовы|маршалка павятовага]] была пераўтворана ў пасаду [[прадвадзіцель дваранства|прадвадзіцеля дваранства]] (''маршалка дваранства'')<ref name="pradvadziciel">{{Cite book |last=Вяроўкін-Шэлюта |first=У. |chapter=Прадвадзіцель дваранства |title=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі |volume=5 |location=Мінск |publisher=БелЭн |year=1999 |page=559}}</ref>. Паводле ўказа ад 13 верасня 1772 г. шляхта Усходняй Беларусі павінна была спачатку прадставіць звесткі пра сябе, і толькі пасля гэтага атрымала права выбіраць маршалкаў; першыя выбары згадваюцца ў 1777 г. [[Даравальная грамата дваранству 1785 г.]] стварыла дваранскія карпарацыі і на губернскім узроўні, але ўказам [[Мікалай I|Мікалая I]] ад 6 снежня 1831 г. служба па дваранскіх выбарах фактычна набыла статус дзяржаўнай, а пасля Паўстання 1863—1864 гг. у заходніх губернях дваранскія выбары былі цалкам забаронены — тым самым была канчаткова знішчана традыцыя выбарнага шляхецкага самакіравання, якая існавала ў павеце на працягу стагоддзяў<ref name="pradvadziciel"/>. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Cite book |last=Анішчанка |first=Я. К. |title=Шляхта Рэчыцкага павета: спіс XVIII ст. |location=Мінск |publisher=Выдавец Віктар Хурсік |year=2014}} * {{Cite book |last=Анішчанка |first=Я. |chapter=Абывацелі правінцыі |title=Збор твораў у шасці тамах |volume=5 |location=Мінск |publisher=Выдавец Віктар Хурсік |year=2009 |pages=328–337}} * {{Cite journal |last=Галубовіч |first=В. |title=Дакументы па гісторыі Рэчыцкага павета ў кнігах запісаў Метрыкі Вялікага Княства Літоўскага за перыяд праўлення Уладзіслава IV Вазы |journal=Рэчыцкі край |location=Мінск |year=2008 |pages=240–253}} * {{Cite book |last=Насевіч |first=В. |title=Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя |chapter=Рэчыцкі павет; Рэчыцкае старасцтва |volume=2 |location=Мінск |publisher=Беларуская Энцыклапедыя |year=2005 |pages=533–534}} * {{Cite book |last=Мацук |first=А. У. |title=Грамадска-палітычнае жыццё Вялікага княства Літоўскага ў часы бескаралеўя 1733–1735 гг. |location=Мінск |publisher=НАН Беларусі |year=2015}} * {{Cite book |last=Мацук |first=А. |chapter=Рэчыцкі грамнічны соймік у 1736–1763 гг. |title=Беларусь праз прызму рэгіянальнай гісторыі: Рэчыцкі край |location=Мінск |year=2019 |pages=293–304}} * {{Cite journal |last=Мацук |first=А. У. |title=Рэчыцкія павятовыя соймікі ў бескаралеўе 1764 г. |journal=Известия Гомельского государственного университета имени Ф. Скорины |year=2018 |issue=4 (109) |pages=48–55}} * {{Cite journal |last=Сосна |first=У. |title=Перавод у дзяржаўную ўласнасць шляхецкіх маёнткаў у канцы XVIII — першай палове XIX стагоддзя |journal=Годнасць: Выданьне Згуртаваньня Беларускай Шляхты |year=1997 |issue=2(4) |pages=10–16}} * {{Cite journal |last=Федосов |first=Д. |title=Об одной ветви Гриневичей герба Przyjaciel |journal=Almanach Historyczny |year=2019 |volume=21 |pages=55–99 |doi=10.25951/3293}} * {{Cite book |last=Bartoszewicz |first=J. |chapter=Księga kapturów rzeczyckich |title=Studja historyczne i literackie |volume=II |location=Kraków |publisher=Nakładem autora |year=1881 |pages=28–49}} * {{Cite journal |last=Szwaciński |first=T. |title=Sejmiki poselskie przed konwokacją 1764 r. |journal=Kwartalnik Historyczny |year=2006 |volume=113 |issue=1 |pages=19–56}} * {{Cite book |last=Matuszewicz |first=M. |title=Diariusz życia mego |volume=2 |location=Warszawa |publisher=Państwowy Instytut Wydawniczy |year=1986}} * {{Cite book |last=Kojałowicz Wijuk |first=W. |title=Herbarz rycerstwa W. X. Litewskiego tak zwany Compendium |location=Kraków |publisher=W. L. Anczyc |year=1897}} * {{Cite book |last=Boniecki |first=A. |title=Herbarz polski |volume=VII |location=Warszawa |publisher=Gebethner i Wolff |year=1904}} * {{Cite book |last=Gajl |first=T. |title=Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku |location=Gdańsk |publisher=L&L |year=2007}} * {{Cite journal |last=Туронак |first=Ю. |title=Фарміраванне сеткі рыма-каталіцкіх парафій на Беларусі ў 1387–1781 гадах |journal=Наша Вера |year=1995 |issue=1 |url=https://media.catholic.by/nv/n1/art6.htm}} * {{Cite journal |last=Ельскі |first=А. |title=Нарыс па гісторыі Мінскай дыяцэзіі |journal=Наша Вера |year=2002 |issue=4(22)}} * {{Cite book |last=Вяроўкін-Шэлюта |first=У. |chapter=Маршалак |title=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі |volume=5 |location=Мінск |publisher=БелЭн |year=1999 |page=83}} * {{Cite book |last=Вяроўкін-Шэлюта |first=У. |chapter=Прадвадзіцель дваранства |title=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі |volume=5 |location=Мінск |publisher=БелЭн |year=1999 |page=559}} {{Шляхта ВКЛ}} [[Катэгорыя:Шляхта Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Рэчыцкі павет]] [[Катэгорыя:Менскае ваяводства]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] 287xw6jozmr5hbslnzsauyj41h5353i 0 806372 5135686 5135590 2026-05-04T15:47:03Z Feeleman 163471 афармленне 5135686 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Самурай Джэк (персанаж)}} {{Тэлесерыял | арыгінальная_назва = {{lang-en|Samurai Jack}} | выява = Постар Самурай Джэк.jpg | выканаўчы_прадзюсар = [[Гендзі Тартакоўскі]]<br />[[Майк Лаза]]<br />[[Лінда Сіменскі]]<br />[[Браян А. Мілер]]<br />Джэніфер Пэлфры<br />[[Роб Сорчэр]]<br />[[Кіт Крофард]] | прадзюсар = [[Гендзі Тартакоўскі]] }} '''«Самурай Джэк»''' ''([[Англійская мова|англ]].: Samurai Jack)'' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Анімацыйнае кіно|анімацыйны]] [[Навуковая фантастыка ў кіно|навукова-фантастычны]] [[Прыгодніцкі фільм|прыгодніцкі]] [[тэлесерыял]] у жанры [[Баявік (кінажанр)|баявік]], створаны [[Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім]] для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]]. «Самурай Джэк'''»''' быў задуманы Гендзі пасля завяршэння працы над сваім першым мультсерыялам — «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», прэм’ера якога адбылася ў 1996 годзе. Пры стварэнні мульціка ён натхняўся тэлевізійнай [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драмай]] «{{Не перакладзена 5|Кунг-фу (тэлесерыял)|Кунг-фу|4=Kung Fu (1972 TV series)}}» 1972 года з {{Не перакладзена 5|Дэвід Керадзін|Дэвідам Керадзінам|4=David Carradine}} у галоўнай ролі, а таксама [[Гісторыя|гістарычнай]] [[самурай]]скай [[Японская культура|культурай Японіі]] і серыяй [[Комікс|коміксаў]] «{{Не перакладзена 5|Ронін|Ронін|4=Ronin (DC Comics)}}» [[Фрэнк Мілер|Фрэнка Мілера]]. == Сюжэт == {{Blockquote|text=«Даўным-даўно, у далёкім краі, я — Аку, Шматаблічны Валадар Цемрадзі — выпусціў на волю невыказнае зло. Але самурай-недарэка, узброены чароўным мячом, кінуў мне выклік. Перш чым апошні ўдар быў нанесены, я змог адкрыць партал часу і закінуць яго ў будучыню, дзе маё зло стала законам. Цяпер гэты дурань шукае як вярнуцца назад і змяніць будучыню, што належыць мне, Аку!»}} Расказваецца гісторыя пра [[Самурай Джэк (персанаж)|безыменнага маладога прынца]] з уладанняў [[Гісторыя Японіі|феадальнай Японіі]], бацька якога, [[імператар]], атрымаў магічную [[Катана|катану]] ад трох [[Манах|манахаў]], што надзеленыя містычным дарам, дзеля барацьбы супраць шматаблічнага [[дэман]]а Аку. Пасля паражэння і зняволення праз восем гадоў Аку быў вызвалены<ref>{{Cite episode|title=C|series=Samurai Jack|network=[[Cartoon Network]]|time=7 minutes}}</ref>, захапіў краіну і ўзяў імператара ў закладнікі, але маці паспела адправіць прынца падарожнічаць<ref name="ep1">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>, каб ён мог трэніравацца па ўсім свеце і вярнуцца з чароўным мячом для супрацьстаяння Аку. Стаўшы [[Самурай|самураем]], [[прынц]] сутыкнуўся са злым шматаблічным чарадзеям і амаль зніштожыў яго, але перш чым воін паспеў нанесці апошні ўдар, дэман адкрыў партал [[час]]у і закінуў яго ў далёкую будучыню, чакаючы, што там ён зможа справіцца з ваяром<ref name="ep1" />. Эпоха, у якую трапляе самурай, — гэта {{Не перакладзена 5|Рэтрафутурызм|рэтрафутурыстычная|4=Retrofuturism}} [[антыўтопія]], дзе зло Аку стала законам. Першыя людзі, якіх сустракае самурай, называюць яго Джэкам у якасці слэнгавага звароту, і прынц прымае яго як уласнае імя<ref>{{cite episode|title=Самурай па імені Джэк|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}</ref>. Сапраўднае ж ніколі не раскрываецца. У сваіх прыгодах [[Самурай Джэк (персанаж)|Джэк]] мае пры сабе толькі [[кімано]], {{Не перакладзена 5|Гета (сандалі)|гета|4=Geta (footwear)}} і меч<ref name=":1">{{cite episode|title=Першы бой|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=3|minutes=}}</ref>. == Спіс эпізодаў == {{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»||List of Samurai Jack episodes}}}} {{Series overview <!-- Season 1 -->|color1=#8FA8AC|link1=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 1 (2001)|episodes1=13|start1={{Start date|2001|08|10}}|end1={{End date|2001|12|3}}|network1=[[Cartoon Network]] <!-- Season 2 -->|color2=#791201|link2=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 2 (2002)|episodes2=13|start2={{Start date|2002|3|1}}|end2={{End date|2002|10|11}} <!-- Season 3 -->|color3=#88A69A|link3=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 3 (2002–03)|episodes3=13|start3={{Start date|2002|10|18}}|end3={{End date|2003|8|26}} <!-- Season 4 -->|color4=#B19357|link4=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 4 (2003–04)|episodes4=13|start4={{Start date|2003|6|14}}|end4={{End date|2004|9|25}} <!-- Season 5 -->|color5=#414e56|link5=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 5 (2017)|episodes5=10|start5={{Start date|2017|3|11}}|end5={{End date|2017|5|20}}|network5=[[Adult Swim]]|network2=[[Cartoon Network]]|network3=[[Cartoon Network]]|network4=[[Cartoon Network]]}} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.adultswim.com/videos/samurai-jack Афіцыйны сайт] * {{Imdb title}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2001 года]] [[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] npw4euqvfsrtcdngu1br64dr3npfeli 0 806379 5135879 5126858 2026-05-04T23:04:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5135879 wikitext text/x-wiki '''Музычны жанр''' (''музычны напрамак''<ref>''Ющенко Н. С.'' [https://elibrary.ru/item.asp?id=22004553 Динамика развития западных музыкальных эстрадных стилей и жанров: Историко-культурологический анализ] // «Человеческий капитал», № 1 (37), 2012 — С. 41-44</ref><ref>''Костюк Е. Б.'' [https://elibrary.ru/item.asp?id=23084893 Популярные музыкальные направления и жанры XX века: Джаз, мюзикл, рок-музыка, рок-опера: Учебное пособие] — СПб.: издательство СПбГУ, 2008—196 с. — (Б-ка Гуманитарного университета)</ref>) — род музыкі<ref name="МЭ2">{{МЭ|статья=Форма музыкальная|автор=Ю. Н. Холопов.|том=5|ref=Холопов}}</ref>, музычных твораў, які характарызуецца пэўнымі сюжэтнымі, кампазіцыйнымі, стылістычнымі і іншымі прыкметамі; а таксама асобныя разнавіднасці гэтага роду<ref>[http://www.gramota.ru/slovari/dic/?game=x&all=x&word=жанр Большой толковый словарь русского языка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220508073526/http://www.gramota.ru/slovari/dic/?game=x&all=x&word=%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80 |date=8 мая 2022 }} / Сост. и гл. ред. С. А. Кузнецов. Редакции 2014 года</ref><ref>Малый академический словарь. — М.: Институт русского языка Академии наук СССР. Евгеньева А. П. 1957—1984</ref>. Паняцце [[жанр]]у ў [[Музыка|музыцы]] стаіць на мяжы катэгорый зместу і формы і дазваляе меркаваць аб аб’ектыўным змесце твора, зыходзячы з комплексу выкарыстаных выразных сродкаў. Характарызуе, як правіла, роды і віды музычных твораў, якія склаліся гістарычна<ref name="Ц">[http://www.belcanto.ru/zhanr.html Жанр музыкальный] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131028034426/http://www.belcanto.ru/zhanr.html |date=28 кастрычніка 2013 }} belcanto.ru</ref>. На думку {{Не перакладзена 3|Таццяна Васільеўна Чараднічэнка|Т.В.Чарэднічэнкі|ru|Чередниченко, Татьяна Васильевна}}, музычны жанр — шматзначнае паняцце, якое характарызуе роды і віды музычнай творчасці ў сувязі з іх паходжаннем, умовамі выканання і ўспрыманнем<ref>{{Крыніцы/Музыкальный энциклопедический словарь|192|Жанр музыкальный||[[Чередниченко, Татьяна Васильевна|Чередниченко Т. В.]]}}</ref>. У тэорыі музычных жанраў няма адзінай сістэмы класіфікацыі музычных жанраў — розныя навукоўцы зыходзяць у яе пабудове з розных фактараў<ref>''Заднепровская Г. В.'' [http://elib.nakkkim.edu.ua/bitstream/handle/123456789/488/%d0%97%d0%b0%d0%b4%d0%bd%d0%b5%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%b2%d1%81%d0%ba%d0%b0%d1%8f%20%d0%93.%d0%92.%20%d0%90%d0%bd%d0%b0%d0%bb%d0%b8%d0%b7%20%d0%bc%d1%83%d0%b7%d1%8b%d0%ba%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d1%8b%d1%85%20%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%b8%d0%b7%d0%b2%d0%b5%d0%b4%d0%b5%d0%bd%d0%b8%d0%b9.2003.pdf?sequence=1&isAllowed=y Анализ музыкальных произведений: Учеб. пособие для студ. муз.-пед. училищ и колледжей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220318204828/http://elib.nakkkim.edu.ua/bitstream/handle/123456789/488/%d0%97%d0%b0%d0%b4%d0%bd%d0%b5%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%b2%d1%81%d0%ba%d0%b0%d1%8f%20%d0%93.%d0%92.%20%d0%90%d0%bd%d0%b0%d0%bb%d0%b8%d0%b7%20%d0%bc%d1%83%d0%b7%d1%8b%d0%ba%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d1%8b%d1%85%20%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%b8%d0%b7%d0%b2%d0%b5%d0%b4%d0%b5%d0%bd%d0%b8%d0%b9.2003.pdf?sequence=1&isAllowed=y |date=18 сакавіка 2022 }}. —М.: ВЛАДОС, 2003. — 272 с. — С. 8</ref>. Сучасная тэндэнцыя — «размыванне» меж паміж музычнымі жанрамі<ref>''Есаков В. А.'' [https://elibrary.ru/item.asp?id=29758583 «Размывание» музыкальных жанров как современная культурная тенденция] // «Межкультурное взаимодействие в современном музыкально-образовательном пространстве», № 13, 2015 — С. 6-9</ref>. У расійскай школе [[музыказнаўства]] прынята абазначаць [[Спіс музычных жанраў, кірункаў і стыляў|чатыры асноўныя музычныя напрамкі або групы]]: [[народная музыка]], {{Не перакладзена 3|Духоўная музыка|духоўная музыка|ru|Духовная музыка}}, [[акадэмічная музыка]] і {{Не перакладзена 3|Папулярная музыка|папулярная музыка|ru|Популярная музыка}}<ref>''Ражабов А. Ш.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/nepredvidennost-neuporyadochennost-i-nezafiksirovannost-v-notah Непредвиденность, неупорядоченность и незафиксированность в нотах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220508075055/https://cyberleninka.ru/article/n/nepredvidennost-neuporyadochennost-i-nezafiksirovannost-v-notah |date=8 мая 2022 }} // Журнал ''Scientific progress'', 2021</ref><ref>''Шевчук Н. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/vzaimosvyaz-stilevyh-ispolnitelskih-resheniy-i-muzykalnyh-zhanrov-v-sorevnovatelnyh-kompozitsiyah-silneyshih-gimnastok-rossii Взаимосвязь стилевых исполнительских решений и музыкальных жанров в соревновательных композициях сильнейших гимнасток России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220508075923/https://cyberleninka.ru/article/n/vzaimosvyaz-stilevyh-ispolnitelskih-resheniy-i-muzykalnyh-zhanrov-v-sorevnovatelnyh-kompozitsiyah-silneyshih-gimnastok-rossii |date=8 мая 2022 }} // Ученые записки университета им. П. Ф. Лесгафта, 2021</ref>. Да кожнага напрамку належыць некаторая колькасць жанраў музыкі і ў кожнага жанру ёсць мноства паджанраў. == Шматзначнасць == Шматзначнасць паняцця музычнага жанру звязаная з тым, што не ўсе яго фактары дзейнічаюць адначасова і з роўнай сілай. Таму ў музыказнаўстве склаліся розныя сістэмы класіфікацыі музычнага жанру, якія залежаць ад выбару асноўнага фактару, які абумоўлівае жанр. Нярэдка адзін і той жа твор можа быць ахарактарызаваны з розных пунктаў гледжання або адзін і той жа жанр можна аднесці да некалькіх жанравых груп. Можна вылучыць і «жанры ўнутры жанраў», напрыклад, якія ўваходзяць у оперу розныя жанры вакальнай і інструментальнай музыкі. Опера ж з’яўляецца па сутнасці сінтэтычным жанрам, у якім аб’ядноўваюцца розныя віды мастацтва. Таму пры класіфікацыі неабходна мець на ўвазе, які менавіта фактар ці спалучэнне некалькіх фактараў з’яўляецца вырашальным. Жанравыя рысы могуць пераплятацца: напрыклад, песенна-танцавальныя жанры. Склад выканаўцаў і спосаб выканання вызначаюць найболей распаўсюджаную класіфікацыю жанраў. Гэта найперш падзел на вакальныя і інструментальныя жанры. Некаторыя жанры маюць складаную гісторыю, якая абцяжарвае іх класіфікацыю. Так, кантата можа ўяўляць сабой і камерны сольны твор, і буйны сачыненне для змешанага складу (xop, салісты, аркестр)<ref name="Ц"/>. == Жанр і форма == Паняцце музычнага жанру збольшага збліжаецца з адным са значэнняў {{Не перакладзена 3|Музычная форма|музычнай формы|ru|Музыкальная форма}}<ref name="МЭ3">{{МЭ|статья=Форма музыкальная|автор=Ю. Н. Холопов.|том=5|ref=Холопов}}</ref>. Некаторыя замежныя даследчыкі, гаворачы аб паняццях «жанр» і «форма», паказваюць, як розныя па форме творы, могуць быць аднолькавымі па жанры, і наадварот<ref>{{публікацыя|загаловак=Form in Tonal Music|аўтар=Green, Douglass M.|год=1965|выданне=Holt, Rinehart, and Winston, Inc|isbn=0-03-020286-8}}</ref>. Паняцце музычнага жанру адлюстроўвае асноўную праблему музыказнаўства і музычнай эстэтыкі — узаемасувязь паміж пазамузычнымі фактарамі творчасці і яе асабліва музычнымі характарыстыкамі. Музычны жанр з’яўляецца адным з найважнейшых сродкаў мастацкага атаясамлення. Паняцце музычнага жанру можа разглядацца ў шырэйшым і вузейшым аспекце. У шырэйшым кажуць аб оперным, сімфанічным, камерным жанры і г. д. У вузейшым адрозніваюць жанры лірычнай і камічнай оперы; сімфоніі і {{Не перакладзена 3|Сімфаніета|сімфаніеты|ru|Симфониетта}}; арыі, арыёза, каваціны і т. п. Шэраг даследнікаў (у прыватнасці {{Не перакладзена 3|Віктар Абрамовіч Цукерман|Віктар Цукерман|ru|Цуккерман, Виктор Абрамович}}) адрозніваюць першасныя і другасныя музычныя жанры. Першасныя непасрэдна звязаны з умовамі іх бытавання, а другасныя жанры фармаваліся ва ўмовах канцэртнага выканальніцтва. {{Не перакладзена 3|Яўген Уладзіміравіч Назайкінскі|Е. Назайкінскі|ru|Назайкинский, Евгений Владимирович}} вылучае тры гістарычныя формы функцыянавання жанраў — сінкрэтычную, эстэтычную і віртуальную. У сінкрэтычнай форме, якая характарызуецца сінхроннасцю творчасці і ўспрымання, музычны жанр выступае перш за ўсё як канон, які забяспечвае ўзнаўленне адпаведнай пэўнай традыцыі сітуацыі. У эстэтычнай форме, якая з’явілася з распаўсюджваннем нотнага запісу, музыка становіцца эстэтычным феноменам і на першы план выходзяць семантычныя функцыі. У віртуальнай форме, якая дзякуючы распаўсюджванню гуказапісу характарызуецца магчымасцю ўспрымаць музыку ў розных умовах, на першы план выходзяць структураўтваральныя функцыі жанру, што нярэдка прыводзіць да блытаніны тэрмінаў музычнага жанру і стылю, асабліва ў папулярнай музыцы. == Гл. таксама == * [[Спіс музычных жанраў, кірункаў і стыляў|Спіс музычных жанраў і напрамкаў]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Назайкинский Е. В.'' Стиль и жанр в музыке. — М., 2003. * ''Коробова А. Г.'' Теория жанров в музыкальной науке: история и современность. – М.: Московская гос. консерватория им. П. И. Чайковского, 2007. – 173 с. ISBN 978-5-89598-198-6 * ''Коробова А.Г.'' Проблемы современной музыкальной генологии // Научный вестник Московской консерватории. Том 15. Выпуск 2 (июнь 2024). – С. 184-199. * ''Korobova A.'' Genre as a Classification Category in the History of Musical Science // Научный вестник Московской консерватории. – 2023, Том 14, вып. 3 (сентябрь). – С. 408-419. <!-- * М. К. Михайлов. Стиль в музыке — М., 1981--> * Handbuch der musikalischen Gattungen, hrsg. v. [[Лёйхтман, Хорст|H. Leuchtmann]] u. S. Mauser. Laaber, 1993—2010 (24 Teilbände) == Спасылкі == * {{Cite web|lang=en|url=https://www.allmusic.com/blog/post/genre-just-aint-what-it-used-to-be|title=Genre Just Ain't What It Used to Be|author=HANNAH SCHWARTZ|website=allmusic.com|date=2024-02-21|publisher=''[[Allmusic]]''}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэорыя музыкі]] [[Катэгорыя:Музычныя жанры]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] cmrepvqzcogro7byk5ge1y712ic11f4 0 806839 5135707 5131982 2026-05-04T16:30:42Z DBatura 73587 /* Стварэнне */ 5135707 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Джэфры Эпштэйн: непрыстойна багаты»''' {{lang-en|Jeffrey Epstein: Filthy Rich}}) — [[ЗША|амерыканскі]] дакументальны міні-серыял пра асуджанага за сексуальныя злачынствы [[Джэфры Эпштэйн]]а. == Стварэнне == Заснаваны на кнізе 2016 года ''Filthy Rich: A Powerful Billionaire, the Sex Scandal that Undid Him, and All the Justice that Money Can Buy: The Shocking True Story of Jeffrey Epstein'', напісанай [[Джэйімс Патэрсан|Джэймсам Патэрсанам]] у суаўтарстве з Джонам Коналі і Цімам Малоем.<ref>{{Cite web|title=Documentary on the Crimes Of Jeffrey Epstein Coming To Netflix|url=https://culturedvultures.com/documentary-on-the-crimes-of-jeffrey-epstein-coming-to-netflix/|date=May 14, 2020|website=Cultured Vultures|access-date=May 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200514152115/https://culturedvultures.com/documentary-on-the-crimes-of-jeffrey-epstein-coming-to-netflix/|archive-date=May 14, 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Netflix to release docuseries on Jeffrey Epstein|url=https://www.wcjb.com/content/news/Neflix-to-release-docuseries-on-Jeffrey-Epstein-570466861.html|publisher=WCJB|url-status=live|access-date=May 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200514152228/https://www.wcjb.com/content/news/Neflix-to-release-docuseries-on-Jeffrey-Epstein-570466861.html|archive-date=May 14, 2020}}</ref> Аб стварэнні серыяла было абвешчана яшчэ да [[Смерць Джэфры Эпштэйна|смерці Эпштэйна]], а вытворчасць пачалася за дзевяць месяцаў да яго арышту.<ref>{{Cite web|title=Netflix's 'Jeffrey Epstein: Filthy Rich' Docuseries Gets a Trailer|url=https://www.complex.com/pop-culture/2020/05/netflix-jeffrey-epstein-filthy-rich-docuseries-trailer|website=Complex|access-date=May 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200514152651/https://www.complex.com/pop-culture/2020/05/netflix-jeffrey-epstein-filthy-rich-docuseries-trailer|archive-date=May 14, 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/5839057/jeffrey-epstein-netflix-documentary-filthy-rich/|title=The Story Behind the Netflix Docuseries Jeffrey Epstein: Filthy Rich|magazine=Time|first=Mathia|last=Gajanan|date=May 22, 2020|access-date=June 3, 2020|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603164411/https://time.com/5839057/jeffrey-epstein-netflix-documentary-filthy-rich/|url-status=live}}</ref> Першапачаткова праект называўся «Фларыда-праект», бо Эпштэйн быў яшчэ жывы, і працаваў на сакрэтным серверы.<ref>{{cite magazine|url=https://ew.com/tv/netflix-jeffrey-epstein-filthy-rich-director-interview/|title=Jeffrey Epstein: Filthy Rich director breaks silence on film's disturbing revelations|magazine=[[Entertainment Weekly]]|first=James|last=Hibberd|date=May 27, 2020|access-date=June 3, 2020|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603232802/https://ew.com/tv/netflix-jeffrey-epstein-filthy-rich-director-interview/|url-status=live}}</ref> Каманда працавала ў зачыненым пакоі з камерамі і сейфам для захоўвання матэрыялаў.<ref>{{cite web|url=https://www.esquire.com/entertainment/tv/a32674778/jeffrey-epstein-filthy-rich-netflix-documentary-creators-island-details/|title=Armed Guards and Death Threats: Inside the Making of Netflix's Harrowing Jeffrey Epstein Documentary|website=Esquire|first=Gabrielle|last=Bruney|date=May 27, 2020|access-date=June 3, 2020|archive-date=June 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604012311/https://www.esquire.com/entertainment/tv/a32674778/jeffrey-epstein-filthy-rich-netflix-documentary-creators-island-details/|url-status=live}}</ref> Трэйлер міні-серыяла выйшаў 13 мая 2020 года.<ref>{{Cite web|title=Jeffrey Epstein Docuseries Gets Trailer, Netflix Release Date|url=https://variety.com/2020/tv/news/jeffrey-epstein-series-netflix-trailer-1234605703/|last=Shafer|first=Ellise|date=May 13, 2020|website=Variety|url-status=live|access-date=May 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200514060323/https://variety.com/2020/tv/news/jeffrey-epstein-series-netflix-trailer-1234605703/|archive-date=May 14, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title='Filthy Rich' Trailer: Jeffrey Epstein Accusers Warn 'Monsters Are Still Out There'|url=https://www.thewrap.com/filthy-rich-trailer-jeffrey-epstein-accusers-warn-monsters-are-still-out-there/|date=May 13, 2020|website=TheWrap|access-date=May 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200514151923/https://www.thewrap.com/filthy-rich-trailer-jeffrey-epstein-accusers-warn-monsters-are-still-out-there/|archive-date=May 14, 2020|url-status=live}}</ref> == Ацэнкі == На сайце [[Rotten Tomatoes]] серыял атрымаў рэйтынг адабрэння 82% на аснове водгукаў 44 крытыкаў, з сярэдняй ацэнкай 7/10. Кансенсус крытыкаў на сайце абвяшчае: «Яму не хапае новых ідэй, але, засяродзіўшыся на гісторыях тых, хто выжыў, серыял пралівае святло на доўгатэрміновыя наступствы злачынстваў Эпштэйна».<ref>{{cite web |title=Jeffrey Epstein: Filthy Rich |url=https://www.rottentomatoes.com/tv/jeffrey_epstein_filthy_rich/s01 |website=[[Rotten Tomatoes]] |access-date=July 1, 2020}}</ref> На [[Metacritic]] серыял мае ўзважаную сярэднюю ацэнку 61 з 100 на аснове водгукаў 13 крытыкаў, што паказвае на «ў цэлым станоўчыя водгукі».<ref>{{cite web |title=Jeffrey Epstein: Filthy Rich |url=https://www.metacritic.com/tv/jeffrey-epstein-filthy-rich/season-1 |website=[[Metacritic]] |access-date=June 10, 2020}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Справа Эпштэйна}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2020 года]][[Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Дакументальныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Джэфры Эпштэйн]] [[Катэгорыя:Дакументальныя тэлесерыялы]] 4ol2x3y87zwhmb4xfp5f92s64s6iqne 2 806852 5135935 5132932 2026-05-05T04:53:45Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Єгор_Дирда_з_кубком.png|Єгор_Дирда_з_кубком.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 27 April 2026. 5135935 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст|імя=Дырда Ягор Аляксандравіч|рост=184|вага=75|каманда=Армат (Днепр)|пазіцыя=абаронца|нумар=99}} '''Дырда Ягор Аляксандравіч''' (нар. 4 студзеня 2005 г., Барвінкава, Харкаўская вобласць, Украіна) — украінскі футбаліст і блогер, абаронца футбольнага клуба «Армат Днепр». <ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://uasteel.media/player?playerId=P278|title=Дирда Єгор|website=uasteel.media|access-date=2026-04-14}}</ref> == Кар'ера == Пачаў гуляць у медыяфутбольным праекце «Армат Днепр» у канцы 2023 года. Гуляе на пазіцыі абаронцы і ўдзельнічае ў матчах UA Steel League. <ref name=":2">{{Cite web|lang=uk|url=https://novosti-n.org/ua/ukraine/-Zigraty-match-prostishe-nizh-znyaty-virusnyj-rolyk-yak-vyglyadaye-mediakomanda-zseredyny-na-prykladi-FK-Armat--337105|title=«Зіграти матч простіше, ніж зняти вірусний ролик»: як виглядає медіакоманда зсередини на прикладі ФК «Армат»|website=Novosti-N|access-date=2026-04-14}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.ua/uk/news/844438-emotsii-seleznyova-ta-zabiti-buliti-yak-proyshov-match-armat-ruh-media-tim|title=Емоції Селезньова та забиті буліти: як пройшов матч Армат – Рух Медіа Тім|author=Вітренко|first=Андрій|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-04-14}}</ref> == Статыстыка прадукцыйнасці == === Сезон 2025 (летні турнір) === У зімовым турніры 2026 года ён правёў 7 матчаў, аддаў 2 галявыя перадачы і атрымаў 1 жоўтую картку. У сезоне 2025 года ён правёў 9 матчаў за ФК «Армат Днепр». Каманда дайшла да фіналу турніру, дзе прайграла МФК «Прафан» з лікам 2:3, заваяваўшы сярэбраныя медалі.<ref>{{Cite web|url=https://tv.kyivstar.ua/ua/movie/688a1fbec9b4321bda5ab73e-2025-armat-profan|title=Онлайн-кінотеатр Київстар ТБ - дивитись онлайн фільми, канали, серіали в хорошій якості|website=tv.kyivstar.ua|access-date=2026-04-15}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=|url=https://sportbusiness.media/2025/02/08/ignis-ruh-media-team-armat-profan-dyvitsya-translyacziyi-1-2-finaliv-ua-steel-winter-cup/|title=IGNIS - Ruh Media Team, ARMAT - PROFAN: дивіться трансляції 1/2 фіналів UA Steel Winter Cup - Sport Business Media|date=2025-02-08|access-date=2026-04-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/1000000266797-profan-stav-peremozhtsem-medialihy/|title=«PROFAN» став переможцем медіаліги|author=Oleksandrov|first=Oleksii|website=Tribuna.com|date=2025-07-28|access-date=2026-04-15}}</ref> === Сезон 2026 (зімовы турнір) === У зімовым турніры 2026 года ён правёў 7 матчаў, аддаў 2 галявыя перадачы і атрымаў 1 жоўтую картку. <ref>{{Cite web|lang=ua|url=https://www.rbc.ua/rus/entertainment/zimoviy-chempionat-ukrayini-mediafutbolu-1768560881.html|title=Зимовий чемпіонат України з медіафутболу UA STEEL LEAGUE - ексклюзивно на Київстар ТБ|website=РБК-Украина|access-date=2026-04-15}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://uasteel.media/player?playerId=P278|title=Дирда Єгор|website=uasteel.media|access-date=2026-04-15}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web|lang=uk|url=https://novosti-n.org/ua/ukraine/-Zigraty-match-prostishe-nizh-znyaty-virusnyj-rolyk-yak-vyglyadaye-mediakomanda-zseredyny-na-prykladi-FK-Armat--337105|title=«Зіграти матч простіше, ніж зняти вірусний ролик»: як виглядає медіакоманда зсередини на прикладі ФК «Армат»|website=Novosti-N|access-date=2026-04-14}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://novosti-n.org/ua/ukraine/-Zigraty-match-prostishe-nizh-znyaty-virusnyj-rolyk-yak-vyglyadaye-mediakomanda-zseredyny-na-prykladi-FK-Armat--337105 «Зіграти матч простіше, ніж зняти вірусний ролик»: як виглядає медіакоманда зсередини на прикладі ФК «Армат»]. ''Novosti-N'' <span class="cs1-ref-lang" title="українською мовою">(укр.)</span><span class="reference-accessdate">. Процитовано 14 квітня 2026</span>.</cite></ref> == Пасольская дзейнасць == З 30 красавіка 2024 года па 30 красавіка 2025 года быў паслом Палтаўскай абласной футбольнай асацыяцыі. <ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://afp.pl.ua/home/vikonavchiy-komitet|title=Асоціація Футболу Полтавщини {{!}} Виконавчий комітет|website=afp.pl.ua|access-date=2026-04-14}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://afp.pl.ua/home/administracia|title=Асоціація Футболу Полтавщини {{!}} Адміністрація|website=afp.pl.ua|access-date=2026-04-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://sch13.pl.ua/diyalnist/pages/840-zmagannya-z-kiberfutbolu|title=Ліцей №13 "УСПІХ" Полтавської міської ради — Новини|website=sch13.pl.ua|access-date=2026-04-15}}</ref> У рамках сваёй дзейнасці ён спрыяў папулярызацыі футбола ў Палтаўскай вобласці: удзельнічаў у стварэнні відэакантэнту, арганізацыі і правядзенні дабрачынных матчаў і спартыўных мерапрыемстваў. == Дзейнасць у СМІ == Стварае футбольны кантэнт у сацыяльных сетках, у тым ліку кароткія відэа эпізодаў матчаў, рэакцыі і іншыя футбольныя матэрыялы. Вядзе акаўнты ў TikTok і Instagram. Удзельнічаў у стварэнні кантэнту разам з [[Яраслаў Уладзіміравіч Ракіцкі|Яраславам Ракіцкім]] . {| class="wikitable" |+TikTok (2026) ! Відэа ! Імя ! Дата выпуску ! Прагляды |- | 1 | Ці можна абагнаць прафесійнага спартсмена? | 26.03.2026 |{{Right|1&nbsp;141&nbsp;298}} |- | 2 | Як прайшоў скандальны матч «Армат» — «Рух»? | 23.02.2026 |{{Right|1&nbsp;168&nbsp;381}} |- | 3 | Ці можна звязацца з гульцамі зборнай Украіны? | 18.03.2026 |{{Right|771&nbsp;426}} |- | 4 | Найскладанейшы футбольны тэст Купера | 22.03.2026 |{{Right|146&nbsp;239}} |- | 5 | Тройка найлепшых нападнікаў у кар'еры Уладзіміра Чэснакова | 07.04.2026 |{{Right|62&nbsp;080}} |} {| class="wikitable" |+TikTok (2025) ! Відэа ! Імя ! Дата выпуску ! Прагляды |- | 1 | Ці можна прыносіць ежу і ваду на футбольны стадыён? | 03.11.2025 |{{Right|312&nbsp;369}} |- | 2 | Футбольныя задачы падчас афіцыйнага матчу | 19.10.2025 |{{Right|71&nbsp;387}} |- | 3 | Скандальны матч Армат-Адэса Медыя | 17.06.2025 |{{Right|135&nbsp;912}} |- | 4 | Ці можна атрымаць футболку з выявай Яраслава Ракіцкага? | 05/11/2025 |{{Right|61&nbsp;456}} |- | 5 | Я ацэньваю акадэміі клубаў УПЛ | 17.05.2025 |{{Right|94&nbsp;764}} |} == Спасылка == * [https://www.tiktok.com/@egordyrda_99 TikTok] {{Крыніцы}} <nowiki> [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Футбалісты Украіны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2005 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 студзеня]]</nowiki> 2gr4iqsxmbejj37mzjcrqa8q7rodhb8 0 806860 5135826 5135151 2026-05-04T19:36:58Z Rotondus 11765 вычытка 5135826 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Куліковіч}} {{Навуковец}} '''Уладзімір Іванавіч Куліковіч''' (1967, [[Станцыя Ашмяны]], [[Ашмянскі раён]] — {{ДС|23|04|2026}}, [[Мінск]]<ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33741461.html|title=Памёр мовазнаўца, папулярызатар ведаў пра беларускую мову Ўладзімер Куліковіч|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]|date=2026-04-24|access-date=2026-04-27}}</ref>) — беларускі [[мовазнаўца]], дацэнт (2004), кандыдат філалагічных навук (1999)<ref>[https://www.aversev.by/izdatelstvo/avtory/kulikovich-vi/ Уладзімір Куліковіч] Выдавецтва Авэрсев</ref>, папулярызатар ведаў пра беларускую мову. Галоўны рэдактар часопіса «[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]» (2007—2009). == Біяграфія == Нарадзіўся 10 чэрвеня 1967 года на станцыі [[Ашмяны (станцыя)|Ашмяны]]. У 1984 годзе скончыў Дакурнішскую сярэднюю школу, у 1991 годзе — [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт]] [[БДУ]], у 1994 годзе — аспірантуру [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. З 1991 па 1998 год працаваў выкладчыкам Мінскай сярэдняй спецыялізаванай школы пры БДУ (цяпер — [[Ліцэй БДУ]]), выкладчыкам кафедры сучаснай беларускай мовы БДУ. У 1998 па 2007 год быў старшым выкладчыкам, пасля — дацэнтам гэтай кафедры. У 2001 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па лінгвістычных поглядах [[Уладзімір Дубоўка|Уладзіміра Дубоўкі]]. Са жніўня 2007 года і да восені 2009 года быў галоўным рэдактарам часопіса «[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]». Пачынаючы з 1994 года ён быў адным са сталых аўтараў гэтага выдання, надрукаваўшы ў ім дзясяткі публікацый. Нават у 2026 годзе паспелі ўбачыць свет дзве публікацыі з яго аўтарскага цыкла «Міфы і рэальнасць беларускай арфаграфіі», што друкаваўся ўвесь мінулы год<ref>[https://rod-slova.by/naviny/anons-ljutaskaga-numara-za-2026-g/ Анонс лютаўскага нумара за 2026 г.]</ref>. З 2009 года працаваў дацэнтам, загадчыкам кафедры рэдакцыйна-выдавецкіх тэхналогій [[Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта]]. Быў аўтарам больш як 500 навуковых, навукова-папулярных і навукова-метадычных работ, у тым ліку дзвюх манаграфій, каля 50 вучэбна-метадычных дапаможнікаў для вучняў, настаўнікаў, студэнтаў, рэдакцыйна-выдавецкіх работнікаў. Памёр 23 красавіка 2026 года ў Мінску. == Працы == * Адметнасці моўнай кампетэнцыі студэнцкай моладзі ў дачыненні да паняцця «арфаграфія» / У. І. Куліковіч // Роднае слова. — 2025. — № 1. — С. 49-52. * Арфаграфічныя правілы і моўныя тэндэнцыі ў дачыненні да новай запазычанай лексікі / У. І. Куліковіч // Роднае слова. — 2025. — № 7. — С. 53-57. * Асноўныя тыпалагічныя характарыстыкі хрэстаматый XXI ст. для вывучэння беларускага пісьма / У. І. Куліковіч // Журналістыка-2025: стан, праблемы і перспектывы : матэрыялы 27-й Міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 14 лістап. 2025 г. / Беларус. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. В. Бяляеў (гал. рэд.) [i iнш.]. — Мінск : БДУ, 2025. — С. 390—394. * Асаблівасці мультымедыйных праектаў арфаграфічнай тэматыкі на сучасным этапе / У. І. Куліковіч // Труды БДТУ. Сер. 4, Принт- и медиатехнологии. — 2024. — № 1 (279). — С. 45-51. * Праблемныя аспекты аўтаматычнага перакладу з рускай мовы на беларускую: парады рэдактару / У. І. Куліковіч // Слова ў кантэксце часу: матэрыялы 5-й Міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 11 сак. 2024 г. / Беларус. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. В. Бяляеў (гал. рэд.) [i iнш.]. — Мінск : БДУ, 2024. — С. 159—164. * Рэлігійная лексіка ў «Правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі», як сведчанне поліканфесійнасці грамадства / У. І. Куліковіч // Беларуская думка. — 2021. — № 4. — С. 96-99. * Практыкум па беларускай арфаграфіі для рэдактараў : вучэбны дапаможнік / У. І. Куліковіч. — Мінск : РІВШ, 2021. — 292 с. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Куліковіч, Уладзімір Іванавіч}} [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] h0yi6ov6isb8h1qr9klheau5290fykp 0 806878 5135708 5132057 2026-05-04T16:32:56Z DBatura 73587 5135708 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''KFOR''' ({{lang-en|'''''K'''osovo '''For'''ce''}}) — міжнародныя сілы пад кіраўніцтвам [[НАТА]], якія адказваюць за забеспячэнне стабільнасці ў Косаўскім краі (спачатку [[Косава і Метохія|аўтаномны край Косава і Метохія]] [[Сербія|Рэспублікі Сербія]], а з 17 лютага 2008 — часткова прызнаная [[Рэспубліка Косава]]). Сілы KFOR былі створаны ў адпаведнасці з [[рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 1244|рэзалюцыяй Савета Бяспекі ААН № 1244]]<ref>{{Cite web|url=https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N99/172/91/PDF/N9917291.pdf?OpenElement|title=Резолюция 1244 (1999)|author=|website=|date=|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20000602210058/http://www.un.org/russian/documen/scresol/res1999/res1244.htm|archive-date=2000-06-02|access-date=2019-12-10}}</ref> і ўвайшлі ў рэгіён [[12 чэрвеня]] [[1999]] года. У дакуменце вызначана: <blockquote>Абавязкі міжнароднай прысутнасці па бяспецы, якая павінна быць разгорнута і дзейнічаць у Косаве, будуць уключаць: <br> a) прадухіленне аднаўлення баявых дзеянняў, падтрыманне і, дзе гэта неабходна, забеспячэнне захавання спынення агню, а таксама гарантаванне вываду і прадухіленне вяртання ў Косаве саюзных і рэспубліканскіх ваенных, паліцэйскіх і ваенізаваных сіл, за выключэннямі, прадугледжанымі ў пункце 6 дадатку 2; <br> b) дэмілітарызацыю [[Армія вызвалення Косава|Вызваленчай арміі Косава (ВАК)]] і іншых узброеных груп косаўскіх албанцаў, як гэта прадугледжана ў пункце 15 ніжэй; <br> c) стварэнне ўмоў бяспекі, у якіх уцекачы і перамешчаныя асобы змогуць бяспечна вярнуцца ў свае дамы, міжнародная грамадзянская прысутнасць зможа функцыянаваць, пераходная адміністрацыя можа быць створана і гуманітарная дапамога можа дастаўляцца; <br> d) забеспячэнне грамадскай бяспекі і парадку, пакуль адказнасць за выкананне гэтай задачы не зможа ўзяць на сябе міжнародная грамадзянская прысутнасць; <br> е) ажыццяўленне нагляду за размініраваннем, пакуль міжнародная грамадзянская прысутнасць не можа належным чынам узяць на сябе адказнасць за выкананне гэтай задачы; <br> f) падтрымку, пры неабходнасці, міжнароднай грамадзянскай прысутнасці і цесная каардынацыя з ёй; <br> г) выкананне, па меры неабходнасці, абавязкаў па ажыццяўленні пагранічнага кантролю; <br> h) забеспячэнне абароны і свабоды перамяшчэння сваіх сіл, міжнароднай грамадзянскай прысутнасці і персаналу іншых міжнародных арганізацый;</blockquote> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гісторыя Косава]][[Катэгорыя:Югаслаўскія войны]][[Катэгорыя:НАТА]] 83qiqs3h0chd4ljwcywc30tmm9xazpl 0 806879 5135709 5132065 2026-05-04T16:34:07Z DBatura 73587 /* Гісторыя */ 5135709 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Ryasno (Drybin District) 1a.jpg|міні|Помнік загінулым яўрэям Расны.]] '''Гета ў Расне''' (лета 1941 — 3 сакавіка 1942) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] пасёлка [[Расна (Дрыбінскі раён)|Расна]] [[Дрыбінскі раён|Дрыбінскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == Перад вайной яўрэі складалі значную частку насельніцтва Расны. Пасёлак быў захоплены [[Вермахт|нямецкімі войскамі]] 12 ліпеня 1941 года, акупацыя доўжылася да 1 кастрычніка 1943 года. Эвакуявацца да прыходу нацыстаў паспелі нямногія{{sfn|«Памяць. Дрыбiнскi раён»|2004|с=233}}<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated3>''Комаровская О. К.'' [https://baa.by/upload/science/conferencii/sbornik-belarus-v-sovremennom-mire.pdf Местечко Рясно в годы Великой Отечественной войны] {{Wayback|url=https://baa.by/upload/science/conferencii/sbornik-belarus-v-sovremennom-mire.pdf |date=20210930123334 }}, стр. 44-46</ref>. Неўзабаве пасля акупацыі немцы прымусілі яўрэяў нашыць на верхнюю вопратку жоўтыя латы і, рэалізуючы нацысцкую [[Канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], арганізавалі ў мястэчку гета. У гета перасялілі і яўрэяў з блізкіх вёсак, у тым ліку, і з суседняга паселішча [[Пяскі (Дрыбінскі раён)|Пяскі]], дзе была яўрэйская камуна «Камуністычны шлях». Разам з [[беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцэйскімі]] немцы прыходзілі ў яўрэйскія дамы і бралі ўсё, што ім спадабалася. Спачатку габрэяў пакінулі жыць у сваіх дамах і дазвалялі свабодна перамяшчацца па пасёлку. Прыкладна ў снежні 1941 года іх сагналі на тры вуліцы, засяліўшы ў кожны домік па некалькі сем’яў, абгарадзілі гэтае месца калючым дротам і забаранілі выходзіць за яго межы{{sfn|«Памяць. Дрыбiнскi раён»|2004|с=205}}<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2>''Крейндель В. Е.'' [http://shtetle.com/shtetls_mog/riasno/kreindl.html Фамилия Крейндель] {{Wayback|url=http://shtetle.com/shtetls_mog/riasno/kreindl.html |date=20211021045503 }}</ref>. Маладых яўрэяў пад канвоем штодня выкарыстоўвалі на прымусовых работах — увосень гэта былі палявыя работы, а зімой была нарыхтоўка дроў, уборка туалетаў у немцаў і мыццё. Калі першы час габрэі яшчэ даядалі нейкія харчы (бульбу і муку), то хутка ў гета пачаўся голад<ref name=autogenerated2 />. 3 сакавіка 1942 года гета ачапілі і ўсіх яўрэяў сагналі ў пякарню. Затым усіх габрэяў вывелі на плошчу і акружылі паліцаямі, быў моцны мароз. Там жа па загадзе сабралася шмат мясцовых людзей з падводамі, і ніхто не ведаў, навошта іх выклікалі. Над натоўпам стаяў страшны крык. Жыхарам-неяўрэям выходзіць на вуліцу забаранілі<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=884}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=185}}. Недалёка ад Расны, у Лісіным лозе (гэта месца яшчэ называлі «Крумолы»), у яры быў выкапаны расстрэльны роў даўжынёй 25, шырынёй 6,5 і глыбінёй 4 метры. Да яго групамі прыганялі габрэяў, і першымі расстралялі маладых мужчын. У жанчын забіралі дзяцей і жывымі кідалі ў роў, пасля чаго засыпалі зямлёй расстраляных разам з жывымі. Перад расстрэлам распраналі да ніжняй бялізны ці прымушалі распрануцца цалкам, затым загадвалі спусціцца ў роў і легчы на целы ўжо забітых{{sfn|«Памяць. Дрыбiнскi раён»|2004|с=203, 205}}<ref name=autogenerated1>''Литин А., Шендерович И.'' [http://shtetle.com/shtetls_mog/riasno/riasno.html Рясно, история местечка] {{Wayback|url=http://shtetle.com/shtetls_mog/riasno/riasno.html |date=20211124022145 }}</ref><ref>Национальный архив Республики Беларусь (НАРБ). — фонд 3500, опись 4, дело 125, лист 15</ref>. Усяго ў Расне за час акупацыі былі забітыя каля 600 (толькі 3 сакавіка 1942 года — 490{{sfn|«Памяць. Дрыбiнскi раён»|2004|с=205}}) яўрэяў, выратавацца ўдалося адзінкам{{sfn|«Памяць. Дрыбiнскi раён»|2004|с=203, 205, 499}}<ref>Национальный архив Республики Беларусь (НАРБ). — фонд 861, опись 1, дело 9, листы 152—153</ref>{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=64}}<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=884}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=185}}. == Памяць == Помнік забітым усталявалі 1950-х гадах самі выжылыя габрэі і іх родныя на ўласныя грошы<ref name=autogenerated1 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=884}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Дрыбiнскi раён»|2004|Г. П. Пашкоў, А. Т. Лагун, С. П. Самуэль i iнш. (рэдкал.); В. У. Нямыкiн (уклад.). «Памяць. Дрыбiнскi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Минск: «Беларуская энцыклапедыя», 2004. — 648 с. — ISBN 985-11-0298-9. }} * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} * {{h|Справочник о местах принудительного содержания|2001|Адамушко В. И., Бирюкова О. В., Крюк В. П., Кудрякова Г. А. Справочник о местах принудительного содержания гражданского населения на оккупированной территории Беларуси 1941—1944. — Мн.: Национальный архив Республики Беларусь, Государственный комитет по архивам и делопроизводству Республики Беларусь, 2001. — 158 с. — 2000 экз. — ISBN 985-6372-19-4.}} {{ВС}} {{Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Расна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Дрыбінскага раёна]] 4arp8lqh5w1xl33q1qhtti84y1y522q 5135710 5135709 2026-05-04T16:35:13Z DBatura 73587 /* Памяць */ 5135710 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Ryasno (Drybin District) 1a.jpg|міні|Помнік загінулым яўрэям Расны.]] '''Гета ў Расне''' (лета 1941 — 3 сакавіка 1942) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] пасёлка [[Расна (Дрыбінскі раён)|Расна]] [[Дрыбінскі раён|Дрыбінскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == Перад вайной яўрэі складалі значную частку насельніцтва Расны. Пасёлак быў захоплены [[Вермахт|нямецкімі войскамі]] 12 ліпеня 1941 года, акупацыя доўжылася да 1 кастрычніка 1943 года. Эвакуявацца да прыходу нацыстаў паспелі нямногія{{sfn|«Памяць. Дрыбiнскi раён»|2004|с=233}}<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated3>''Комаровская О. К.'' [https://baa.by/upload/science/conferencii/sbornik-belarus-v-sovremennom-mire.pdf Местечко Рясно в годы Великой Отечественной войны] {{Wayback|url=https://baa.by/upload/science/conferencii/sbornik-belarus-v-sovremennom-mire.pdf |date=20210930123334 }}, стр. 44-46</ref>. Неўзабаве пасля акупацыі немцы прымусілі яўрэяў нашыць на верхнюю вопратку жоўтыя латы і, рэалізуючы нацысцкую [[Канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], арганізавалі ў мястэчку гета. У гета перасялілі і яўрэяў з блізкіх вёсак, у тым ліку, і з суседняга паселішча [[Пяскі (Дрыбінскі раён)|Пяскі]], дзе была яўрэйская камуна «Камуністычны шлях». Разам з [[беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцэйскімі]] немцы прыходзілі ў яўрэйскія дамы і бралі ўсё, што ім спадабалася. Спачатку габрэяў пакінулі жыць у сваіх дамах і дазвалялі свабодна перамяшчацца па пасёлку. Прыкладна ў снежні 1941 года іх сагналі на тры вуліцы, засяліўшы ў кожны домік па некалькі сем’яў, абгарадзілі гэтае месца калючым дротам і забаранілі выходзіць за яго межы{{sfn|«Памяць. Дрыбiнскi раён»|2004|с=205}}<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2>''Крейндель В. Е.'' [http://shtetle.com/shtetls_mog/riasno/kreindl.html Фамилия Крейндель] {{Wayback|url=http://shtetle.com/shtetls_mog/riasno/kreindl.html |date=20211021045503 }}</ref>. Маладых яўрэяў пад канвоем штодня выкарыстоўвалі на прымусовых работах — увосень гэта былі палявыя работы, а зімой была нарыхтоўка дроў, уборка туалетаў у немцаў і мыццё. Калі першы час габрэі яшчэ даядалі нейкія харчы (бульбу і муку), то хутка ў гета пачаўся голад<ref name=autogenerated2 />. 3 сакавіка 1942 года гета ачапілі і ўсіх яўрэяў сагналі ў пякарню. Затым усіх габрэяў вывелі на плошчу і акружылі паліцаямі, быў моцны мароз. Там жа па загадзе сабралася шмат мясцовых людзей з падводамі, і ніхто не ведаў, навошта іх выклікалі. Над натоўпам стаяў страшны крык. Жыхарам-неяўрэям выходзіць на вуліцу забаранілі<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=884}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=185}}. Недалёка ад Расны, у Лісіным лозе (гэта месца яшчэ называлі «Крумолы»), у яры быў выкапаны расстрэльны роў даўжынёй 25, шырынёй 6,5 і глыбінёй 4 метры. Да яго групамі прыганялі габрэяў, і першымі расстралялі маладых мужчын. У жанчын забіралі дзяцей і жывымі кідалі ў роў, пасля чаго засыпалі зямлёй расстраляных разам з жывымі. Перад расстрэлам распраналі да ніжняй бялізны ці прымушалі распрануцца цалкам, затым загадвалі спусціцца ў роў і легчы на целы ўжо забітых{{sfn|«Памяць. Дрыбiнскi раён»|2004|с=203, 205}}<ref name=autogenerated1>''Литин А., Шендерович И.'' [http://shtetle.com/shtetls_mog/riasno/riasno.html Рясно, история местечка] {{Wayback|url=http://shtetle.com/shtetls_mog/riasno/riasno.html |date=20211124022145 }}</ref><ref>Национальный архив Республики Беларусь (НАРБ). — фонд 3500, опись 4, дело 125, лист 15</ref>. Усяго ў Расне за час акупацыі былі забітыя каля 600 (толькі 3 сакавіка 1942 года — 490{{sfn|«Памяць. Дрыбiнскi раён»|2004|с=205}}) яўрэяў, выратавацца ўдалося адзінкам{{sfn|«Памяць. Дрыбiнскi раён»|2004|с=203, 205, 499}}<ref>Национальный архив Республики Беларусь (НАРБ). — фонд 861, опись 1, дело 9, листы 152—153</ref>{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=64}}<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=884}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=185}}. == Памяць == Помнік забітым усталявалі ў 1950-х гадах самі выжылыя габрэі і іх родныя на ўласныя грошы<ref name=autogenerated1 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=884}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Дрыбiнскi раён»|2004|Г. П. Пашкоў, А. Т. Лагун, С. П. Самуэль i iнш. (рэдкал.); В. У. Нямыкiн (уклад.). «Памяць. Дрыбiнскi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Минск: «Беларуская энцыклапедыя», 2004. — 648 с. — ISBN 985-11-0298-9. }} * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} * {{h|Справочник о местах принудительного содержания|2001|Адамушко В. И., Бирюкова О. В., Крюк В. П., Кудрякова Г. А. Справочник о местах принудительного содержания гражданского населения на оккупированной территории Беларуси 1941—1944. — Мн.: Национальный архив Республики Беларусь, Государственный комитет по архивам и делопроизводству Республики Беларусь, 2001. — 158 с. — 2000 экз. — ISBN 985-6372-19-4.}} {{ВС}} {{Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Расна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Дрыбінскага раёна]] sqe3654zfz1nrgj62v6eymiy6zy5ibo 0 806881 5135711 5132076 2026-05-04T16:35:53Z DBatura 73587 /* Біяграфія */ 5135711 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|Судан}} |званне = [[палкоўнік]] |род войскаў = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22пкс]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]] |бітвы = [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] }} '''Хусейн Баршам''' ({{lang-ar|حسين برشم}}) — палявы камандзір [[судан]]скіх [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] (САП). == Біяграфія == Выхадзец з [[Месірыя|месірыйскіх арабаў]].<ref>{{cite web|author=Mohamad Badawi |url=https://web.acjps.org/a-scramble-for-resources-in-the-sudan-armed-conflict/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250918224219/https://web.acjps.org/a-scramble-for-resources-in-the-sudan-armed-conflict/ |title=A Scramble for Resources in the Sudan Armed Conflict |language=en |publisher=African Centre for Justice and Peace Studies |date=1 December 2023 |archive-date=18 September 2025}}</ref> У ходзе [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане]] 30 кастрычніка 2023 года камандаваў групай салдат САП, якія захапілі аэрапорт Балеэла ў Заходнім Кардафане<ref>{{cite web|url=https://www.darfur24.com/en/2023/10/30/rsf-seize-balila-airport-which-is-used-by-army-fighter-jets/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125131204/https://www.darfur24.com/en/2023/10/30/rsf-seize-balila-airport-which-is-used-by-army-fighter-jets/ |title=RSF seize “Balila” airport, which is used by Army fighter jets |language=en |publisher=darfur24 |date=30 October 2023 |archive-date=25 January 2026}}</ref>, дзе яго падначаленыя ўчынілі зверствы.<ref>{{cite web|author1=Sanjana Varghese |author2=Natalie Reneau |author3=Christoph Koettl |author4=Aaron Byrd |author5=Declan Walsh |url=https://www.nytimes.com/video/world/africa/100000009893408/sudan-war-crimes-rsf.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107232125/https://www.nytimes.com/video/world/africa/100000009893408/sudan-war-crimes-rsf.html |title=How ‘Trophy’ Videos Link Paramilitary Commanders to War Crimes in Sudan |language=en |publisher=The New York Times |date=31 December 2024 |archive-date=7 November 2025}}</ref><ref>{{cite web|author= |url=https://www.radiofrance.fr/franceculture/podcasts/la-revue-de-presse-internationale/la-revue-de-presse-internationale-emission-du-mercredi-01-janvier-2025-3151005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505081417/https://www.radiofrance.fr/franceculture/podcasts/la-revue-de-presse-internationale/la-revue-de-presse-internationale-emission-du-mercredi-01-janvier-2025-3151005 |title=Soudan : les chefs de guerre paramilitaires et les preuves de crimes contre l'humanité |language=fr |publisher=Radio France |date=1 January 2025 |archive-date=5 May 2025}}</ref> У снежні 2024 года атрымаў лёгкія раненні ў баі у раёне Ум-Руваба, Паўночны Кардафан. Племянны правадыр племя Аль-Базаа пасля прызначыў узнагароду за ліквідацыю Баршама.<ref>{{cite web|last1=Alnaser |first1=Hassan |last2=Idris |first2=Mashair |last3=Alagra |first3=Mohamed |last4=al-Faroug |first4=Omar |url=https://www.madamasr.com/en/2024/12/06/news/u/sudan-nashra-military-advances-toward-wad-madani-launches-strategic-operation-to-link-white-nile-north-kordofan-rsf-shells-zamzam-camp-for-days-as-battles-for-fasher-continue/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207084215/https://www.madamasr.com/en/2024/12/06/news/u/sudan-nashra-military-advances-toward-wad-madani-launches-strategic-operation-to-link-white-nile-north-kordofan-rsf-shells-zamzam-camp-for-days-as-battles-for-fasher-continue/ |title=Sudan Nashra: Military advances toward Wad Madani, launches strategic operation to link White Nile, North Kordofan RSF shells Zamzam camp for days as battles for Fasher continue |language=en |website=madamasr.com |date=6 December 2024 |archive-date=7 December 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sudanechoes.com/50-million-pounds-reward-for-the-head-of-a-famous-rebel-in-kordofan/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250520182309/https://sudanechoes.com/50-million-pounds-reward-for-the-head-of-a-famous-rebel-in-kordofan/ |title=50 million pounds reward for the head of a famous rebel in Kordofan |language=en |publisher=Sudan Echoes |date=3 December 2024 |archive-date=20 May 2025}}</ref> 18 ліпеня 2025 года падвергнуты санкцыям [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]] за удзел у «аперацыях, якія прывялі да масавых зверстваў, уключаючы мэтанакіраваныя забойствы, этнічны гвалт, гвалтоўнае перамяшчэнне і гвалт у дачыненні да грамадзянскага насельніцтва, асабліва ў Дарфуры і іншых закранутых канфліктам рэгіёнах Судана».<ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=OJ:L_202501481 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125124441/https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=OJ:L_202501481 |title=COUNCIL DECISION (CFSP) 2025/1481 of 18 July 2025 amending Decision (CFSP) 2023/2135 concerning restrictive measures in view of activities undermining the stability and political transition of Sudan |language=en |publisher=Official Journal of the European Union |date=18 July 2025 |archive-date=25 January 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article/303021 |title=EU targets Sudanese commanders and companies for human rights Violations |language=en |publisher=Sudan Tribune |date=18 July 2015 |access-date=25 January 2026}}</ref> У канцы 2025 года быў паранены ў выніку ўдару беспілотніка ў раёне Лагава, Паўднёвы Кордан.<ref>{{cite web|url=https://sudan.liveuamap.com/en/2025/3-november-08-sudan-a-sudanese-armed-forces-drone-strike |title=Sudan: A Sudanese Armed Forces drone strike in Lagawa killed Rapid Support Forces commander Major General Hashim Didan in West Kordofan and wounded Colonel Hussein Barsham. |language=en |website=sudan.liveuamap.com |date= |access-date=25 January 2026}}</ref> 5 лютага 2026 года за масавыя зверствы ў «гарачай кропцы» трапіў пад брытанскія санкцыі.<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |archive-url=https://web.archive.org/web/20260205190620/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |language=en |publisher=Radio Dabanga |date=5 February 2026 |archive-date=5 February 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gov.uk/government/news/uk-imposes-fresh-sanctions-to-dismantle-sudans-war-machine |archive-url=https://web.archive.org/web/20260206100001/https://www.gov.uk/government/news/uk-imposes-fresh-sanctions-to-dismantle-sudans-war-machine |title=UK imposes fresh sanctions to dismantle Sudan’s 'war machine' |language=en |publisher=United Kingdom government |date=5 February 2026 |archive-date=6 February 2026}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Палкоўнікі]][[Катэгорыя:Ваенныя Судана]][[Катэгорыя:Постаці трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане]] 6nbjv8k2zs1xlx33qlvam7rr11yv94m 5135712 5135711 2026-05-04T16:36:09Z DBatura 73587 DBatura перанёс старонку [[Хусейн Бармаш]] у [[Хусейн Баршам]] 5135711 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|Судан}} |званне = [[палкоўнік]] |род войскаў = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22пкс]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]] |бітвы = [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] }} '''Хусейн Баршам''' ({{lang-ar|حسين برشم}}) — палявы камандзір [[судан]]скіх [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] (САП). == Біяграфія == Выхадзец з [[Месірыя|месірыйскіх арабаў]].<ref>{{cite web|author=Mohamad Badawi |url=https://web.acjps.org/a-scramble-for-resources-in-the-sudan-armed-conflict/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250918224219/https://web.acjps.org/a-scramble-for-resources-in-the-sudan-armed-conflict/ |title=A Scramble for Resources in the Sudan Armed Conflict |language=en |publisher=African Centre for Justice and Peace Studies |date=1 December 2023 |archive-date=18 September 2025}}</ref> У ходзе [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане]] 30 кастрычніка 2023 года камандаваў групай салдат САП, якія захапілі аэрапорт Балеэла ў Заходнім Кардафане<ref>{{cite web|url=https://www.darfur24.com/en/2023/10/30/rsf-seize-balila-airport-which-is-used-by-army-fighter-jets/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125131204/https://www.darfur24.com/en/2023/10/30/rsf-seize-balila-airport-which-is-used-by-army-fighter-jets/ |title=RSF seize “Balila” airport, which is used by Army fighter jets |language=en |publisher=darfur24 |date=30 October 2023 |archive-date=25 January 2026}}</ref>, дзе яго падначаленыя ўчынілі зверствы.<ref>{{cite web|author1=Sanjana Varghese |author2=Natalie Reneau |author3=Christoph Koettl |author4=Aaron Byrd |author5=Declan Walsh |url=https://www.nytimes.com/video/world/africa/100000009893408/sudan-war-crimes-rsf.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107232125/https://www.nytimes.com/video/world/africa/100000009893408/sudan-war-crimes-rsf.html |title=How ‘Trophy’ Videos Link Paramilitary Commanders to War Crimes in Sudan |language=en |publisher=The New York Times |date=31 December 2024 |archive-date=7 November 2025}}</ref><ref>{{cite web|author= |url=https://www.radiofrance.fr/franceculture/podcasts/la-revue-de-presse-internationale/la-revue-de-presse-internationale-emission-du-mercredi-01-janvier-2025-3151005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505081417/https://www.radiofrance.fr/franceculture/podcasts/la-revue-de-presse-internationale/la-revue-de-presse-internationale-emission-du-mercredi-01-janvier-2025-3151005 |title=Soudan : les chefs de guerre paramilitaires et les preuves de crimes contre l'humanité |language=fr |publisher=Radio France |date=1 January 2025 |archive-date=5 May 2025}}</ref> У снежні 2024 года атрымаў лёгкія раненні ў баі у раёне Ум-Руваба, Паўночны Кардафан. Племянны правадыр племя Аль-Базаа пасля прызначыў узнагароду за ліквідацыю Баршама.<ref>{{cite web|last1=Alnaser |first1=Hassan |last2=Idris |first2=Mashair |last3=Alagra |first3=Mohamed |last4=al-Faroug |first4=Omar |url=https://www.madamasr.com/en/2024/12/06/news/u/sudan-nashra-military-advances-toward-wad-madani-launches-strategic-operation-to-link-white-nile-north-kordofan-rsf-shells-zamzam-camp-for-days-as-battles-for-fasher-continue/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207084215/https://www.madamasr.com/en/2024/12/06/news/u/sudan-nashra-military-advances-toward-wad-madani-launches-strategic-operation-to-link-white-nile-north-kordofan-rsf-shells-zamzam-camp-for-days-as-battles-for-fasher-continue/ |title=Sudan Nashra: Military advances toward Wad Madani, launches strategic operation to link White Nile, North Kordofan RSF shells Zamzam camp for days as battles for Fasher continue |language=en |website=madamasr.com |date=6 December 2024 |archive-date=7 December 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sudanechoes.com/50-million-pounds-reward-for-the-head-of-a-famous-rebel-in-kordofan/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250520182309/https://sudanechoes.com/50-million-pounds-reward-for-the-head-of-a-famous-rebel-in-kordofan/ |title=50 million pounds reward for the head of a famous rebel in Kordofan |language=en |publisher=Sudan Echoes |date=3 December 2024 |archive-date=20 May 2025}}</ref> 18 ліпеня 2025 года падвергнуты санкцыям [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]] за удзел у «аперацыях, якія прывялі да масавых зверстваў, уключаючы мэтанакіраваныя забойствы, этнічны гвалт, гвалтоўнае перамяшчэнне і гвалт у дачыненні да грамадзянскага насельніцтва, асабліва ў Дарфуры і іншых закранутых канфліктам рэгіёнах Судана».<ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=OJ:L_202501481 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125124441/https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=OJ:L_202501481 |title=COUNCIL DECISION (CFSP) 2025/1481 of 18 July 2025 amending Decision (CFSP) 2023/2135 concerning restrictive measures in view of activities undermining the stability and political transition of Sudan |language=en |publisher=Official Journal of the European Union |date=18 July 2025 |archive-date=25 January 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article/303021 |title=EU targets Sudanese commanders and companies for human rights Violations |language=en |publisher=Sudan Tribune |date=18 July 2015 |access-date=25 January 2026}}</ref> У канцы 2025 года быў паранены ў выніку ўдару беспілотніка ў раёне Лагава, Паўднёвы Кордан.<ref>{{cite web|url=https://sudan.liveuamap.com/en/2025/3-november-08-sudan-a-sudanese-armed-forces-drone-strike |title=Sudan: A Sudanese Armed Forces drone strike in Lagawa killed Rapid Support Forces commander Major General Hashim Didan in West Kordofan and wounded Colonel Hussein Barsham. |language=en |website=sudan.liveuamap.com |date= |access-date=25 January 2026}}</ref> 5 лютага 2026 года за масавыя зверствы ў «гарачай кропцы» трапіў пад брытанскія санкцыі.<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |archive-url=https://web.archive.org/web/20260205190620/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |language=en |publisher=Radio Dabanga |date=5 February 2026 |archive-date=5 February 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gov.uk/government/news/uk-imposes-fresh-sanctions-to-dismantle-sudans-war-machine |archive-url=https://web.archive.org/web/20260206100001/https://www.gov.uk/government/news/uk-imposes-fresh-sanctions-to-dismantle-sudans-war-machine |title=UK imposes fresh sanctions to dismantle Sudan’s 'war machine' |language=en |publisher=United Kingdom government |date=5 February 2026 |archive-date=6 February 2026}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Палкоўнікі]][[Катэгорыя:Ваенныя Судана]][[Катэгорыя:Постаці трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане]] 6nbjv8k2zs1xlx33qlvam7rr11yv94m 5135714 5135712 2026-05-04T16:37:13Z DBatura 73587 /* Біяграфія */ 5135714 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|Судан}} |званне = [[палкоўнік]] |род войскаў = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22пкс]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]] |бітвы = [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] }} '''Хусейн Баршам''' ({{lang-ar|حسين برشم}}) — палявы камандзір [[судан]]скіх [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] (САП). == Біяграфія == Выхадзец з [[Месірыя|месірыйскіх арабаў]].<ref>{{cite web|author=Mohamad Badawi |url=https://web.acjps.org/a-scramble-for-resources-in-the-sudan-armed-conflict/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250918224219/https://web.acjps.org/a-scramble-for-resources-in-the-sudan-armed-conflict/ |title=A Scramble for Resources in the Sudan Armed Conflict |language=en |publisher=African Centre for Justice and Peace Studies |date=1 December 2023 |archive-date=18 September 2025}}</ref> У ходзе [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане]] 30 кастрычніка 2023 года камандаваў групай салдат САП, якія захапілі аэрапорт Балеэла ў Заходнім Кардафане<ref>{{cite web|url=https://www.darfur24.com/en/2023/10/30/rsf-seize-balila-airport-which-is-used-by-army-fighter-jets/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125131204/https://www.darfur24.com/en/2023/10/30/rsf-seize-balila-airport-which-is-used-by-army-fighter-jets/ |title=RSF seize “Balila” airport, which is used by Army fighter jets |language=en |publisher=darfur24 |date=30 October 2023 |archive-date=25 January 2026}}</ref>, дзе яго падначаленыя ўчынілі зверствы.<ref>{{cite web|author1=Sanjana Varghese |author2=Natalie Reneau |author3=Christoph Koettl |author4=Aaron Byrd |author5=Declan Walsh |url=https://www.nytimes.com/video/world/africa/100000009893408/sudan-war-crimes-rsf.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107232125/https://www.nytimes.com/video/world/africa/100000009893408/sudan-war-crimes-rsf.html |title=How ‘Trophy’ Videos Link Paramilitary Commanders to War Crimes in Sudan |language=en |publisher=The New York Times |date=31 December 2024 |archive-date=7 November 2025}}</ref><ref>{{cite web|author= |url=https://www.radiofrance.fr/franceculture/podcasts/la-revue-de-presse-internationale/la-revue-de-presse-internationale-emission-du-mercredi-01-janvier-2025-3151005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505081417/https://www.radiofrance.fr/franceculture/podcasts/la-revue-de-presse-internationale/la-revue-de-presse-internationale-emission-du-mercredi-01-janvier-2025-3151005 |title=Soudan : les chefs de guerre paramilitaires et les preuves de crimes contre l'humanité |language=fr |publisher=Radio France |date=1 January 2025 |archive-date=5 May 2025}}</ref> У снежні 2024 года атрымаў лёгкія раненні ў баі у раёне Ум-Руваба, Паўночны Кардафан. Племянны правадыр племя Аль-Базаа пасля прызначыў узнагароду за ліквідацыю Баршама.<ref>{{cite web|last1=Alnaser |first1=Hassan |last2=Idris |first2=Mashair |last3=Alagra |first3=Mohamed |last4=al-Faroug |first4=Omar |url=https://www.madamasr.com/en/2024/12/06/news/u/sudan-nashra-military-advances-toward-wad-madani-launches-strategic-operation-to-link-white-nile-north-kordofan-rsf-shells-zamzam-camp-for-days-as-battles-for-fasher-continue/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207084215/https://www.madamasr.com/en/2024/12/06/news/u/sudan-nashra-military-advances-toward-wad-madani-launches-strategic-operation-to-link-white-nile-north-kordofan-rsf-shells-zamzam-camp-for-days-as-battles-for-fasher-continue/ |title=Sudan Nashra: Military advances toward Wad Madani, launches strategic operation to link White Nile, North Kordofan RSF shells Zamzam camp for days as battles for Fasher continue |language=en |website=madamasr.com |date=6 December 2024 |archive-date=7 December 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sudanechoes.com/50-million-pounds-reward-for-the-head-of-a-famous-rebel-in-kordofan/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250520182309/https://sudanechoes.com/50-million-pounds-reward-for-the-head-of-a-famous-rebel-in-kordofan/ |title=50 million pounds reward for the head of a famous rebel in Kordofan |language=en |publisher=Sudan Echoes |date=3 December 2024 |archive-date=20 May 2025}}</ref> 18 ліпеня 2025 года падвергнуты санкцыям [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]] за ўдзел у «аперацыях, якія прывялі да масавых зверстваў, уключаючы мэтанакіраваныя забойствы, этнічны гвалт, гвалтоўнае перамяшчэнне і гвалт у дачыненні да грамадзянскага насельніцтва, асабліва ў Дарфуры і іншых закранутых канфліктам рэгіёнах Судана».<ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=OJ:L_202501481 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125124441/https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=OJ:L_202501481 |title=COUNCIL DECISION (CFSP) 2025/1481 of 18 July 2025 amending Decision (CFSP) 2023/2135 concerning restrictive measures in view of activities undermining the stability and political transition of Sudan |language=en |publisher=Official Journal of the European Union |date=18 July 2025 |archive-date=25 January 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article/303021 |title=EU targets Sudanese commanders and companies for human rights Violations |language=en |publisher=Sudan Tribune |date=18 July 2015 |access-date=25 January 2026}}</ref> У канцы 2025 года быў паранены ў выніку ўдару беспілотніка ў раёне Лагава, Паўднёвы Кордан.<ref>{{cite web|url=https://sudan.liveuamap.com/en/2025/3-november-08-sudan-a-sudanese-armed-forces-drone-strike |title=Sudan: A Sudanese Armed Forces drone strike in Lagawa killed Rapid Support Forces commander Major General Hashim Didan in West Kordofan and wounded Colonel Hussein Barsham. |language=en |website=sudan.liveuamap.com |date= |access-date=25 January 2026}}</ref> 5 лютага 2026 года за масавыя зверствы ў «гарачай кропцы» трапіў пад брытанскія санкцыі.<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |archive-url=https://web.archive.org/web/20260205190620/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |language=en |publisher=Radio Dabanga |date=5 February 2026 |archive-date=5 February 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gov.uk/government/news/uk-imposes-fresh-sanctions-to-dismantle-sudans-war-machine |archive-url=https://web.archive.org/web/20260206100001/https://www.gov.uk/government/news/uk-imposes-fresh-sanctions-to-dismantle-sudans-war-machine |title=UK imposes fresh sanctions to dismantle Sudan’s 'war machine' |language=en |publisher=United Kingdom government |date=5 February 2026 |archive-date=6 February 2026}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Палкоўнікі]][[Катэгорыя:Ваенныя Судана]][[Катэгорыя:Постаці трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане]] qt1qk22z57kafff48knp8zbhyq3x7o3 5135715 5135714 2026-05-04T16:37:42Z DBatura 73587 /* Біяграфія */ 5135715 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|Судан}} |званне = [[палкоўнік]] |род войскаў = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22пкс]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]] |бітвы = [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] }} '''Хусейн Баршам''' ({{lang-ar|حسين برشم}}) — палявы камандзір [[судан]]скіх [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] (САП). == Біяграфія == Выхадзец з [[Месірыя|месірыйскіх арабаў]].<ref>{{cite web|author=Mohamad Badawi |url=https://web.acjps.org/a-scramble-for-resources-in-the-sudan-armed-conflict/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250918224219/https://web.acjps.org/a-scramble-for-resources-in-the-sudan-armed-conflict/ |title=A Scramble for Resources in the Sudan Armed Conflict |language=en |publisher=African Centre for Justice and Peace Studies |date=1 December 2023 |archive-date=18 September 2025}}</ref> У ходзе [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане]] 30 кастрычніка 2023 года камандаваў групай салдат САП, якія захапілі аэрапорт Балеэла ў Заходнім Кардафане<ref>{{cite web|url=https://www.darfur24.com/en/2023/10/30/rsf-seize-balila-airport-which-is-used-by-army-fighter-jets/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125131204/https://www.darfur24.com/en/2023/10/30/rsf-seize-balila-airport-which-is-used-by-army-fighter-jets/ |title=RSF seize “Balila” airport, which is used by Army fighter jets |language=en |publisher=darfur24 |date=30 October 2023 |archive-date=25 January 2026}}</ref>, дзе яго падначаленыя ўчынілі зверствы.<ref>{{cite web|author1=Sanjana Varghese |author2=Natalie Reneau |author3=Christoph Koettl |author4=Aaron Byrd |author5=Declan Walsh |url=https://www.nytimes.com/video/world/africa/100000009893408/sudan-war-crimes-rsf.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107232125/https://www.nytimes.com/video/world/africa/100000009893408/sudan-war-crimes-rsf.html |title=How ‘Trophy’ Videos Link Paramilitary Commanders to War Crimes in Sudan |language=en |publisher=The New York Times |date=31 December 2024 |archive-date=7 November 2025}}</ref><ref>{{cite web|author= |url=https://www.radiofrance.fr/franceculture/podcasts/la-revue-de-presse-internationale/la-revue-de-presse-internationale-emission-du-mercredi-01-janvier-2025-3151005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505081417/https://www.radiofrance.fr/franceculture/podcasts/la-revue-de-presse-internationale/la-revue-de-presse-internationale-emission-du-mercredi-01-janvier-2025-3151005 |title=Soudan : les chefs de guerre paramilitaires et les preuves de crimes contre l'humanité |language=fr |publisher=Radio France |date=1 January 2025 |archive-date=5 May 2025}}</ref> У снежні 2024 года атрымаў лёгкія раненні ў баі у раёне Ум-Руваба, Паўночны Кардафан. Племянны правадыр племя Аль-Базаа пасля прызначыў узнагароду за ліквідацыю Баршама.<ref>{{cite web|last1=Alnaser |first1=Hassan |last2=Idris |first2=Mashair |last3=Alagra |first3=Mohamed |last4=al-Faroug |first4=Omar |url=https://www.madamasr.com/en/2024/12/06/news/u/sudan-nashra-military-advances-toward-wad-madani-launches-strategic-operation-to-link-white-nile-north-kordofan-rsf-shells-zamzam-camp-for-days-as-battles-for-fasher-continue/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207084215/https://www.madamasr.com/en/2024/12/06/news/u/sudan-nashra-military-advances-toward-wad-madani-launches-strategic-operation-to-link-white-nile-north-kordofan-rsf-shells-zamzam-camp-for-days-as-battles-for-fasher-continue/ |title=Sudan Nashra: Military advances toward Wad Madani, launches strategic operation to link White Nile, North Kordofan RSF shells Zamzam camp for days as battles for Fasher continue |language=en |website=madamasr.com |date=6 December 2024 |archive-date=7 December 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sudanechoes.com/50-million-pounds-reward-for-the-head-of-a-famous-rebel-in-kordofan/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250520182309/https://sudanechoes.com/50-million-pounds-reward-for-the-head-of-a-famous-rebel-in-kordofan/ |title=50 million pounds reward for the head of a famous rebel in Kordofan |language=en |publisher=Sudan Echoes |date=3 December 2024 |archive-date=20 May 2025}}</ref> 18 ліпеня 2025 года падвергнуты санкцыям [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]] за ўдзел у «аперацыях, якія прывялі да масавых зверстваў, уключаючы мэтанакіраваныя забойствы, этнічны гвалт, гвалтоўнае перамяшчэнне і гвалт у дачыненні да грамадзянскага насельніцтва, асабліва ў Дарфуры і іншых закранутых канфліктам рэгіёнах Судана».<ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=OJ:L_202501481 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125124441/https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=OJ:L_202501481 |title=COUNCIL DECISION (CFSP) 2025/1481 of 18 July 2025 amending Decision (CFSP) 2023/2135 concerning restrictive measures in view of activities undermining the stability and political transition of Sudan |language=en |publisher=Official Journal of the European Union |date=18 July 2025 |archive-date=25 January 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article/303021 |title=EU targets Sudanese commanders and companies for human rights Violations |language=en |publisher=Sudan Tribune |date=18 July 2015 |access-date=25 January 2026}}</ref> У канцы 2025 года быў паранены ў выніку ўдару беспілотніка ў раёне Лагава, Паўднёвы Кардафан.<ref>{{cite web|url=https://sudan.liveuamap.com/en/2025/3-november-08-sudan-a-sudanese-armed-forces-drone-strike |title=Sudan: A Sudanese Armed Forces drone strike in Lagawa killed Rapid Support Forces commander Major General Hashim Didan in West Kordofan and wounded Colonel Hussein Barsham. |language=en |website=sudan.liveuamap.com |date= |access-date=25 January 2026}}</ref> 5 лютага 2026 года за масавыя зверствы ў «гарачай кропцы» трапіў пад брытанскія санкцыі.<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |archive-url=https://web.archive.org/web/20260205190620/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |language=en |publisher=Radio Dabanga |date=5 February 2026 |archive-date=5 February 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gov.uk/government/news/uk-imposes-fresh-sanctions-to-dismantle-sudans-war-machine |archive-url=https://web.archive.org/web/20260206100001/https://www.gov.uk/government/news/uk-imposes-fresh-sanctions-to-dismantle-sudans-war-machine |title=UK imposes fresh sanctions to dismantle Sudan’s 'war machine' |language=en |publisher=United Kingdom government |date=5 February 2026 |archive-date=6 February 2026}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Палкоўнікі]][[Катэгорыя:Ваенныя Судана]][[Катэгорыя:Постаці трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане]] c1xc8243p7gfqe2lhosn1mhykhvl64m 0 807087 5135716 5133446 2026-05-04T16:39:39Z DBatura 73587 /* Біяграфія */ 5135716 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |бітвы=[[Вялікая Айчынная вайна]], [[Інтэрвенцыя Арганізацыі Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакію]], [[Афганская вайна (1979—1989)]], [[Грамадзянская вайна ў Анголе]]}} '''Канстанцін Якаўлевіч Курачкіня''' ({{lang-ru|Константин Яковлевич Курочкин}}; [[15 лістапада]] [[1923]] — [[8 ліпеня]] [[2014]]) — савецкі ваенны дзеяч, намеснік камандуючага [[Паветрана-дэсантныя войскі СССР|ПДВ]] (1968—1982), першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў [[Міністэрства абароны СССР]], [[генерал-палкоўнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў с. Белы Калодзеж [[Залатухінскі раён|Залатухінскага раёна]] [[Курская вобласць|Курскай вобласці]]. Скончыў 1-ю Маскоўскую спецыяльную артылерыйскую школу (1939) і Пензенскае артылерыйскае вучылішча (май 1941). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з першых дзён баявых дзеянняў у званні [[лейтэнант]]а. Да жніўня 1944 года на [[Карэльскі фронт|Карэльскім фронце]], затым быў першым памочнікам начальніка штаба 275-га гвардзейскага мінамётнага палка 58-й гвардзейскай артылерыйскай брыгады [[3-і Украінскі фронт|3-га Украінскага фронту]]. Пасля вайны служыў у ПДВ. Скончыў з адзнакай [[Ваенная акадэмія імя М.В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ]] (1960), [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба УС СССР]] (1966) — таксама з адзнакай. У 1961—1964 гадах камандзір [[106-я гвардзейская паветрана-дэсантная дывізія|106-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай дывізіі]]. У 1968—1982 намеснік камандуючага ПДВ. У жніўні—верасні 1968 кіраўнік аператыўнай групы па правядзенні ваеннай аперацыі ў Чэхаславакіі. Удзельнік [[Вайна ў Афганістане (1979—1989)|вайны ў Афганістане]]. У 1982—1985 гадах галоўны ваенны саветнік пры міністры абароны [[Ангола|Народнай Рэспублікі Анголы]]. У 1985—1991 гадах першы намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення кадраў МА СССР. Генерал-палкоўнік. З 1991 у адстаўцы. Пахаваны на [[Ваганькаўскія могілкі|Ваганькаўскіх могілках]] у Маскве. == Узнагароды == * [[ордэн Леніна]], * два [[ордэн Чырвонага Сцяга|ордэны Чырвонага Сцяга]], * [[ордэн Айчыннай вайны|ордэны Айчыннай вайны]] I і II ступені, * чатыры [[ордэн Чырвонай Зоркі|ордэна Чырвонай Зоркі]], * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»|ордэны «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] II і III ступені, * ордэн Чэ Гевары (Куба), * [[Ордэн «За заслугі перад Айчынай» (ГДР)|ордэн Заслуг перад Айчынай ГДР]] 3-й ступені (1988) * розныя медалі == Крыніцы== * [http://old.redstar.ru/2001/03/29_03/s_o21.html «Мерседес» для генерала Константина] * [http://www.veteranangola.ru/main/vospominaniya/varenikov Варенников В. И. Незабываемое. Книга 4. Глава «АНГОЛА» ] * [http://www.redstar.ru/index.php/news-menu/vesti/tablo-dnya/item/17123-ushjol-iz-zhizni-general-polkovnik-k-ya-kurochkin Ушёл из жизни генерал-полковник К. Я. Курочкин] * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/?static_hash=7e344b8793be5197b03c5c47dfb15012v2&csrf=fc5674325e070ad3bbd0befde7874454&last_name=%D0%9A%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BD&first_name=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD&middle_name=%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&group=all&types=pamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:pdv_kart_in:pdv_kart_in_inostranec:pamyat_voenkomat:potery_vpp:pamyat_zsp_parts:kld_ran:kld_bolezn:kld_polit:kld_upk:kld_vmf:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_kartoteki:potery_rvk_extra:potery_isp_extra:same_doroga&page=1&grouppersons=1&date_birth_from=1923 Память народа] {{ВС}} [[Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі СССР]][[Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)]] p3ihvkrg18mzltncaob2l39m0wsmppi 0 807210 5135687 5134934 2026-05-04T15:47:28Z Feeleman 163471 5135687 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Самурай Джэк}}{{Картка персанажа|імя ў арыгінале={{lang-en|Jack}}|імя=Джэк|выява=Самурай Джэк (персанаж).png|пол=Мужчына|від=Чалавек|мянушка=Самурай Джэк|стваральнік=[[Гендзі Тартакоўскі]]|род заняткаў=Самурай, прынц|першае з'яўленне=Мультсерыял «[[Самурай Джэк]]» (2001)|апошняе з'яўленне=Відэагульня «[[Samurai Jack: Battle Through Time]]» (2020)|колер загалоўкаў=4192cb|колер метак=d3e0e9|нацыянальнасць=Японец|сваякі=Ашы (жонка)}}'''Самурай Джэк''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Samurai Jack''), таксама вядомы як '''Самурай''' або проста '''Джэк''' — галоўны герой аднайменнага [[Мультыплікацыя|анімацыйнага]] [[тэлесерыял]]а ''«[[Самурай Джэк]]»'' (2001—2004, 2017), створанага [[Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім]]. Персанаж быў агучаны {{Не перакладзена 5|Філ Ламар|Філам Ламарам|4=Phil LaMarr}}. Самурай Джэк — гэта мянушка, якую прыняў галоўны герой. Паводле сюжэту, ён з’яўляецца [[Японія|японскім]] [[прынц]]ам, выхаваным з маленства як [[Самурай|самурай-ваяр]]. Прайшоўшы навучанне ў шматлікіх [[Настаўнік|настаўнікаў]], ён рыхтуецца перамагчы дэмана Аку пры дапамозе чароўнага мяча свайго бацькі. Аднак перад вырашальнай бітвай Аку адпраўляе яго ў будучыню, дзе будучая версія дэмана пануе над [[Зямля|Зямлёй]]. Узяўшы сабе імя «Джэк», самурай ставіць перад сабой мэту вярнуцца ў свой час і прадухіліць надыход гэтай змрочнай будучыні. == Біяграфія == Джэк — надзвычай дасведчаны і магутны воін, які валодае мноствам тэхнік баявога мастацтва, засвоеных падчас навучання ў розных краінах свету<ref name="ep13">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>. Як [[самурай]], ён вызначаецца стрыманасцю, унутранай дысцыплінай і спакоем<ref name="ep12">{{cite episode|title=Джэк і шатландзец|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=11|minutes=}}</ref>. Нягледзячы на ўласную галоўную мэту — вярнуцца ў мінулае і перамагчы Аку<ref name="ep1">{{cite episode|title=Джэк і ваярка|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=6|minutes=}}</ref>, Джэк пастаянна дапамагае тым, хто апынуўся ў бядзе, нават калі гэта аддаляе яго ад уласнай місіі<ref name="ep14">{{cite episode|title=Джэк, вулі і крычэлайты|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=4|minutes=}}</ref>. У свеце будучыні, падпарадкаваным уладзе Аку, ён застаецца адным з нямногіх герояў, што працягваюць змагацца за справядлівасць і [[Свабода|свабоду]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://screenrant.com/samurai-jack-genndy-trivia-facts/|title=15 Things You Didn't Know About Samurai Jack|first=Caleb|last=Masters|website=ScreenRant|date=2017-02-17|access-date=2026-05-02}}</ref>. Для жыхароў гэтага свету Джэк стаў сапраўднай легендай: яго імя вядомае амаль кожнаму, хто чуў пра яго подзвігі<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theverge.com/2017/2/27/14747336/samurai-jack-season-five-review-recap-genndy-tartakovsky|title=Samurai Jack returns deeper, darker, and more violent than ever before|first=Nick|last=Statt|website=The Verge|date=2017-02-27|access-date=2026-05-02}}</ref>. Самурай валодае моцна развітым пачуццём [[Справядлівасць|справядлівасці]] і часта ставіць патрэбы іншых вышэй за ўласныя. Разам з тым ён не пазбаўлены [[Гумар|пачуцця гумару]] і застаецца даволі [[Меланхолія|меланхалічным]] персанажам, які нярэдка перажывае [[Адзінота|адзіноту]] і [[Настальгія|настальгію]] па страчаным доме<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.thefandomentals.com/samurai-jack-characterization/|title=Samurai Jack and Characterization - The Fandomentals|website=www.thefandomentals.com|date=2017-03-01|access-date=2026-05-02}}</ref>. == Зноскі == {{Крыніцы}} {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Выдуманыя прынцы]] [[Катэгорыя:Выдуманыя пустэльнікі]] [[Катэгорыя:Выдуманыя самураі]] quad1zwge00z95r9nvljdea41u1tao3 5135773 5135687 2026-05-04T18:34:36Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Самурай_Джэк_(персанаж).png|Самурай_Джэк_(персанаж).png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Ymblanter|Ymblanter]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: Samurai Jack - Copyright of Warner Bros. 5135773 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Самурай Джэк}}{{Картка персанажа|імя ў арыгінале={{lang-en|Jack}}|імя=Джэк|выява=|пол=Мужчына|від=Чалавек|мянушка=Самурай Джэк|стваральнік=[[Гендзі Тартакоўскі]]|род заняткаў=Самурай, прынц|першае з'яўленне=Мультсерыял «[[Самурай Джэк]]» (2001)|апошняе з'яўленне=Відэагульня «[[Samurai Jack: Battle Through Time]]» (2020)|колер загалоўкаў=4192cb|колер метак=d3e0e9|нацыянальнасць=Японец|сваякі=Ашы (жонка)}}'''Самурай Джэк''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Samurai Jack''), таксама вядомы як '''Самурай''' або проста '''Джэк''' — галоўны герой аднайменнага [[Мультыплікацыя|анімацыйнага]] [[тэлесерыял]]а ''«[[Самурай Джэк]]»'' (2001—2004, 2017), створанага [[Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім]]. Персанаж быў агучаны {{Не перакладзена 5|Філ Ламар|Філам Ламарам|4=Phil LaMarr}}. Самурай Джэк — гэта мянушка, якую прыняў галоўны герой. Паводле сюжэту, ён з’яўляецца [[Японія|японскім]] [[прынц]]ам, выхаваным з маленства як [[Самурай|самурай-ваяр]]. Прайшоўшы навучанне ў шматлікіх [[Настаўнік|настаўнікаў]], ён рыхтуецца перамагчы дэмана Аку пры дапамозе чароўнага мяча свайго бацькі. Аднак перад вырашальнай бітвай Аку адпраўляе яго ў будучыню, дзе будучая версія дэмана пануе над [[Зямля|Зямлёй]]. Узяўшы сабе імя «Джэк», самурай ставіць перад сабой мэту вярнуцца ў свой час і прадухіліць надыход гэтай змрочнай будучыні. == Біяграфія == Джэк — надзвычай дасведчаны і магутны воін, які валодае мноствам тэхнік баявога мастацтва, засвоеных падчас навучання ў розных краінах свету<ref name="ep13">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>. Як [[самурай]], ён вызначаецца стрыманасцю, унутранай дысцыплінай і спакоем<ref name="ep12">{{cite episode|title=Джэк і шатландзец|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=11|minutes=}}</ref>. Нягледзячы на ўласную галоўную мэту — вярнуцца ў мінулае і перамагчы Аку<ref name="ep1">{{cite episode|title=Джэк і ваярка|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=6|minutes=}}</ref>, Джэк пастаянна дапамагае тым, хто апынуўся ў бядзе, нават калі гэта аддаляе яго ад уласнай місіі<ref name="ep14">{{cite episode|title=Джэк, вулі і крычэлайты|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=4|minutes=}}</ref>. У свеце будучыні, падпарадкаваным уладзе Аку, ён застаецца адным з нямногіх герояў, што працягваюць змагацца за справядлівасць і [[Свабода|свабоду]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://screenrant.com/samurai-jack-genndy-trivia-facts/|title=15 Things You Didn't Know About Samurai Jack|first=Caleb|last=Masters|website=ScreenRant|date=2017-02-17|access-date=2026-05-02}}</ref>. Для жыхароў гэтага свету Джэк стаў сапраўднай легендай: яго імя вядомае амаль кожнаму, хто чуў пра яго подзвігі<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theverge.com/2017/2/27/14747336/samurai-jack-season-five-review-recap-genndy-tartakovsky|title=Samurai Jack returns deeper, darker, and more violent than ever before|first=Nick|last=Statt|website=The Verge|date=2017-02-27|access-date=2026-05-02}}</ref>. Самурай валодае моцна развітым пачуццём [[Справядлівасць|справядлівасці]] і часта ставіць патрэбы іншых вышэй за ўласныя. Разам з тым ён не пазбаўлены [[Гумар|пачуцця гумару]] і застаецца даволі [[Меланхолія|меланхалічным]] персанажам, які нярэдка перажывае [[Адзінота|адзіноту]] і [[Настальгія|настальгію]] па страчаным доме<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.thefandomentals.com/samurai-jack-characterization/|title=Samurai Jack and Characterization - The Fandomentals|website=www.thefandomentals.com|date=2017-03-01|access-date=2026-05-02}}</ref>. == Зноскі == {{Крыніцы}} {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Выдуманыя прынцы]] [[Катэгорыя:Выдуманыя пустэльнікі]] [[Катэгорыя:Выдуманыя самураі]] pofi8vm5d6hc2o63rf40zyetbd3ggtm 0 807251 5135733 5135508 2026-05-04T17:48:01Z DBatura 73587 5135733 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1957]]—[[1991]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |памер = |размяшчэнне = [[Афганістан]] |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)]] |у складзе=[[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане]] |вядомыя_камандзіры = }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане''' — кантынгент [[ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] [[УС СССР]] у [[Афганістан]]е, якія аказвалі падтрымку ў [[Ваеннае будаўніцтва|ваенным будаўніцтве]]. Разам з баявымі часцямі [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]], група згуляла значную ролю ў [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайне 1979—1989 гадоў]]. == Перадгісторыя== У 1919 годзе пасля [[Трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] Афганістан вярнуў незалежнасць. Савецкі ўрад першым прызнаў адноўленую дзяржаву.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} 28 лютага 1921 года быў заключаны савецка-афганскі дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве, у рамках якога, апроч усяго іншага, Масква перадала на патрэбы Кабула 12 (па іншых даных, 10) самалётаў і 5 тыс. вінтовак з неабходным боезапасам, аказала дапамогу ў стварэнні авіяцыйнай школы. Акрамя таго, у [[РСФСР]] Афганістан рыхтаваў лётчыкаў і аэрадромна-тэхнічны персанала.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1928—1929)|грамадзянскай вайны ў Афганістане 1928—1929 гадоў]] савецкія войскі ажыццявілі [[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|інтэрвенцыю]] для падтрымкі ўлады караля [[Амунула-хан|Аманулы-хана]].{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Далейшае ваеннае супрацоўніцтва паміж краінамі было прыпынена [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]]. Разгром [[Краіны Восі|краін «восі»]] ў 1945 годзе і паслабленне ўплыву [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Сярэдняя Азія|сярэднеазіяцкім рэгіёне]] вызначылі пасляваенныя арыенціры многіх дзяржаў, у тым ліку Афганістана. Пазітыўны нейтралітэт і супрацоўніцтва з рознымі краінамі склалі аснову яго міжнароднага курсу. У часы [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] афіцыйны Кабул выступіў за мірнае суіснаванне дзяржаў, супраць [[каланіялізм]]у і за раззбраенне. Гэтая знешнепалітычная лінія была сугучная інтарэсам Савецкага Саюза і іншых [[сацыялістычныя краіны|сацыялістычных краін]] і спрыяла збліжэнню паміж імі. Афганістан атрымаў ад Крамля тэхнічную і фінансавую дапамогу для многіх будаўнічых праектаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У сярэдзіне 1950-х гадоў актывізуецца ваеннае супрацоўніцтва. У жніўні 1956 года адбылося падпісанне пагаднення аб пастаўках розных відаў баявой тэхнікі і ўзбраення на льготных умовах на агульную суму 25 мільёнаў [[Долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. Гэтамуп апярэднічаў зварот афганскага кіраўніцтва па ваенную дапамогу [[ЗША]]. Аднак амерыканцы абумовілі яе цалкам непрымальнымі палітычнымі патрабаваннямі, і здзелка не адбылася.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Першыя партыі ўзбраення паступілт ў кастрычніку 1956 года. Адначасова стала аказвацца дапамога ў падрыхтоўцы і перападрыхтоўцы афганскіх армейскіх кадраў. Яна праводзілася як унутры краіны, так і ў ваенных навучальных установах Савецкага Саюза і сацыялістычных краін. Усяго, па афіцыйных дадзеных, у 1956—1957 гадах у СССР і іншых [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|краінах Варшаўскага дагавора]] прайшлі навучанне каля 3700 афганскіх вайскоўцаў. У наступныя гады іх колькасць узрасла: да 1973 года толькі ў ваенных навучальных установах СССР атрымалі адукацыю каля 3000 афганцаў. Акрамя таго, была дасягнута дамоўленасць аб аказанні савецкай матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі ў будаўніцтве ваенных аэрадромаў у [[Кабул]]е, Баграме, Мазары-Шарыфе і Шындандзе.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Дзейнасць == === 1957—1979=== У лютым і сакавіку 1957 года ў Кабул па лініі 10-га Галоўнага ўпраўлення [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] была накіравана група ваенных спецыялістаў у складзе каля 10 чалавек (уключаючы перакладчыкаў) для навучання афганскіх афіцэраў і унтэр-афіцэраў правілам утрымання і эксплуатацыі пастаўленай ваеннай тэхнікі і ўзбраення. Напярэдадні адправіўкі ў [[Масква|Маскве]] камандзіраваных строга папярэдзілі паважліва ставіцца да звычаяў і традыцый краіны, не весці з афганцамі ніякіх размоў пра палітыку і не выказваць свайго меркавання адносна становішча ў Афганістане, каб не быць абвінавачанымі ва ўмяшальніцтва ва ўнутраныя справы краіны і ў вядзенні камуністычнай прапаганды.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1957 года ў [[Герат (горад)|Гераце]], у гарнізоне 17-й пяхотнай дывізіі (камандзір — генерал-лейтэнант Хан Мухамад) пачалі функцыянаваць курсы па вывучэнні замежнай бранятанкавай тэхнікі — танка [[Т-34]] і бронетранспарцёраў [[БТР-40]] і [[БТР-152]]. Праз некалькі месяцаў першыя выпускнікі склалі касцяк камандных кадраў і баявых экіпажаў 4-й танкавай брыгады ў Кулі-Чархі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Паспяховая праца савецкіх спецыялістаў актывізавала далейшае супрацоўніцтва паміж краінамі ў ваеннай вобласці. У Афганістан была накіравана дадатковая колькасць спецыялістаў. За 1961—1967 гады ў краіне пабывалі каля 4500 вайскоўцаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Пасля перавароту 1973 года аўтарытэт цэнтральнай улады скараціўся, большага ўплыву ў грамадстве атрымала ісламскае духавенства. З гэтай нагоды Крэмль стаў больш актыўна ўмешвацца ва ўнутраныя справы суседа. У прыватнасці, Масква актывізавала дапамогу ўраду [[Мухамед Дауд|М. Дауда]]. Паводле заходніх крыніц, яна складала каля 100 млн долараў у год. Павялічыўся і кантынгент ваенспецаў і саветнікаў — з 1500 чалавек у 1973 годзе да 5000 да 1978 года. А ў канцы ліпеня 1975 годзе па асабістай просьбе Дауда ў Афганістан тэрмінам на 2 гады была накіравана група савецкіх ваенных кансультантаў ў Сухапутныя войскі, Міністэрства абароны, Генштаб і ва ўсе цэнтральныя кіравання. У склад каманды ўваходзілі 35 чалавек (без перакладчыкаў і апарата галоўнага кансультанта): 11 — для працы ў Міністэрстве нацыянальнай абароны (МНА); 3 — у вайсковых карпусах (па адным у кожны); 21 — у «разгорнутых» (укамплектаваных не менш чым на 50-60 %) пяхотных дывізіях, па 3 кансультанта на кожную — па артылерыі, тэхніцы і па тыле.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1978 года было падпісана міжурадавае пагадненне аб ваенных саветніках, у адпаведнасці з якім быў павышаны статус замежных вайскоўцаў (замест кансультантаў – саветнікі) і павялічана іх колькасць са 100 да 400 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} ===1979—1989=== {{Асноўны артыкул|Афганская вайна (1979—1989)}} У час Афганскай вайны праца саветнікаў і ваенспецаў была засланена дзейнасцю часцей [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]]. У далейшым тэма не атрымала належнай увагі і ацэнкі ні ў постсавецкай, ні ў заходняй гістарычнай літаратуры. Тым не менш іх роля ў ваенных падзеях была вельмі значнай. Яны аказвалі дапамогу афганскім генералам і афіцэрам у падтрыманні злучэнняў і часцей у баявой гатоўнасці, планаванні і кіраўніцтве ваеннымі дзеяннямі супраць [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]]. Акрамя таго, ім даводзілася выконваць нечаканыя задачы, як барацьба за адзінства шэрагаў кіруючай прасавецкай [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|НДПА]], аказанне дапамогі ў станаўленні органаў улады на месцах, мабілізацыйных мерапрыемствах.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Часцяком замежнікі фактычна кіравалі афганскімі войскамі ў ходзе баявых дзеянняў замест сваіх падсаветных.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Да канца 1980 года колькасць ваенных саветнікаў складала 1600 —1800, сярод іх было да 80 генералаў. У сярэднім у кожным батальёне афганскай арміі налічвалася 3—4 савецкіх афіцэра, у палку — 4—5, дывізіі – 11–12, а таксама перакладчыкі. Былі саветнікі і ў цэнтральным апараце. Да 1985 года колькасць савецкіх вайскоўцаў ва ўрадавых войсках складала: 761 саветнік, 205 спецыялістаў, 227 перакладчыкаў. Усяго ж з 1980 па 1988 год у гарачую кропку былі камандзіраваныя каля 8000 ваенных саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў. На 1 студзеня 1988 года ў афганскай арміі працавалі 1007 савецкіх ваенных спецыялістаў, у тым ліку 694 саветнікі. У гэты лік не ўваходзяць саветніуі КДБ, пагранвойск і МУС. Па меры вываду злучэнняў і часцей [[40-я агульнавайсковая армія|40-й арміі]] з гарачай кропкі вярталіся і яны. Былі скарочаны адпаведныя пасады ў кабульскім гарнізоне. У цэлым на працягу першага этапу вываду 40-й арміі саветніцкі калектыў быў скарочаны на 498 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} Усяго ж за гады вайны ў Афганістан было камандзіравана каля 8000 саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў, з іх канфлікту загінулі 180—195.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} ===1989—1991=== Пасля 15 лютага 1989 года савецкіх ваенных саветнікаў, як і войскаў, на тэрыторыі Рэспублікі Афганістан не засталося. Мелася толькі невялікая колькасць ваенных спецыялістаў, парадку 30 чалавек, на чале з генералам арміі [[Махмут Ахметавіч Гарэеў|М. А. Гарэевым]], неабходных для аказання дапамогі ва ўжыванні складаных відаў тэхнікі і прыёму транспартных самалётаў, якія пастаўлялі прадукты харчавання і іншую маёмасць.{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} == Арганізацыя == У Афганістане, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і кіраўніка дзяржавы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку, засланіўшы нават пасла{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. У другой палове 1980 года структура калектыву ваенных саветнікаў была пераведзена на ваенныя рэйкі. Быў створаны штаб Галоўнага ваеннага саветніка, укамплектаваны ў новым складзе групы ваенных саветнікаў у карпусах, брыгадах і палках, а таксама ў авіяцыі і войсках СПА.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Умовы службы == Большасць саветнікаў і спецыялістаў, за выключэннем размешчаных у Кабыле, жылі ў найцяжэйшых умовах, дзялілі з афганцамі нягоды побыту, пастаянна падвяргаючыся смяротнай небяспецы. Умовы жыцця і службы часцяком не ішлі ні ў якое параўнанне са службай афіцэраў 40-й арміі{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}. У сваіх даследаваннях і ўспамінах розныя аўтары, у залежнасці ад той ці іншай ведамаснай прыналежнасці, прыводзяць розныя дадзеныя аб колькасці, умовах службы і значнасці саветнікаў па лініі таго ці іншага ведамства. Напрыклад, генерал-палкоўнік [[Іван Пятровіч Вярцелка|І. П. Вярцелка]], першы намеснік начальніка пагранвойскаў [[КДБ СССР]] адзначаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}:{{пачатак цытаты}}Нашым памежным саветнікам у Афганістане даводзілася асабліва цяжка. Калі ў пяхотнай дывізіі афганскай арміі налічвалася да 60 саветнікаў з перакладчыкамі, абслугай і аховай, то ў памежнай брыгадзе іх было ў дзесяць разоў менш. Прычым ні аховы, ні перакладчыкаў ім у падтрымку не давалі. Прыкладна ў такім жа рэжыме і ў такіх жа ўмовах даводзілася працаваць і нашаму верхняму саветніцкага эшалону.{{канец цытаты}} Генерал арміі М. А. Гарэеў пісаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}: {{пачатак цытаты}}Справа даходзіла да абсурду. У ракетных дывізіёнах і іншых часцях гвардыі, якія ўваходзяць у склад МДБ, спецыялістамі прызначаліся афіцэры Савецкай Арміі.... Маёр-спецыяліст у войсках МДБ, атрымліваў больш галоўнага ваеннага саветніка пры Міністэрстве абароны.{{канец цытаты}} == Літаратура== * {{h|Окороков|2012|Окороков А. В. Тайные войны СССР: Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — М.: Вече, 2012. — 288, [16] с. — (Военный архив). — 2000 экз. — ISBN 978-5-9533-6089-0.}} * {{Артыкул|спасылка=https://xn--80aes3ao3a.xn--80acgfbsl1azdqr.xn--p1ai/novostinovyi-razdel/84633?ysclid=mofiicafvu247392597|загаловак=История от «Шурави». Советские консультанты, специалисты и советники в Афганистане (1919 – 1989 г.г.)|выданне=Музей "Шурави"|год=2019|чысло=29|месяц=января|ref=Салмин|аўтар=Н. А. Салмин}} * {{h|Ляховский|1995|Ляховский А. Трагедия и доблесть Афгана. М.: Искона, 1995. - 720 с.}} == Крыніцы== {{Крыніцы}} == Спасылкі== * [https://afgan.ru/memorial/sovetniki.html Спіс саветнікаў і перакладчыкаў, якія загінулі ў Афганістане] {{УС СССР за мяжой}} [[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]] [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] 3fj8ik1llrf6bkf3hktn0qbtowbbm76 0 807280 5135650 2026-05-04T12:56:38Z Vlad Shmeklia 158547 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/147336601|Исполнительный продюсер]]» 5135650 wikitext text/x-wiki '''Выканаўчы прадзюсер''' ({{Lang-en|executive producer}}) — пасада ў індустрыі стварэння камерцыйнага медыяпрадукта. У залежнасці ад таго, дзе працуе выканаўчы прадзюсар, ён можа быць звязаны з кіраўнічым улікам або з адпаведнымі юрыдычнымі пытаннямі (напрыклад, [[Аўтарскае права|аўтарскімі правамі]] або {{Не перакладзена 3|Роялці|роялці|ru|Роялти}})<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.imdb.com/glossary/E#executive_producer|title=Typically an executive producer may handle business and legal issues|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415143132/http://www.imdb.com/glossary/E#executive_producer|archive-date=2016-04-15|access-date=2013-03-10|url-status=dead}}</ref>. У кінаіндустрыі праца выканаўчага прадзюсара, як правіла, звязана з фарміраваннем бюджэту фільма, хаця званне могуць прысвоіць і проста буйному інвестару. Ён звычайна не працуе на здымачнай пляцоўцы, у адрозненне ад большасці іншых [[Кінапрадзюсар|прадзюсараў]]<ref>{{Cite web|url=http://www.wisegeek.org/what-is-an-executive-producer.htm|title=What is an Executive Producer?|website=WiseGEEK|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707195936/http://www.wisegeek.org/what-is-an-executive-producer.htm|archive-date=2016-07-07|access-date=2014-01-21|url-status=live}}</ref>. == Кіно == У кіно выканаўчы прадзюсер вырашае фінансавыя ці творчыя пытанні, але не працуе на здымачнай пляцоўцы. Абавязкі выканаўчых прадзюсараў вар'іруюць ад фінансавання або прыцягнення інвестараў у кінапраект да юрыдычных, сцэнарных, маркетынгавых, кансультатыўных і кантралюючых пытанняў. Роля выканаўчых прадзюсараў у кінаіндустрыі ўзрасла з цягам часу. У сярэдзіне-канцы 1990-х гадоў у сярэднім прыходзілася крыху менш двух выканаўчых прадзюсараў на фільм. У 2000 годзе іх колькасць узрасла да 2,5 (больш, чым колькасць стандартных "прадзюсараў"). У 2013 годзе было ў сярэднім 4,4 выканаўчых прадзюсараў у фільме, у параўнанні з 3,2 стандартных «прадзюсараў»<ref>{{Cite web|url=https://stephenfollows.com/how-many-movie-producers-per-film/|title=How many movie producers does a film need?|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225194354/https://stephenfollows.com/how-many-movie-producers-per-film/|archive-date=2016-12-25|access-date=2016-05-04|url-status=live}}</ref>. == Тэлебачанне == На тэлебачанні выканаўчы прадзюсер часта кіруе творчым зместам, а таксама фінансавымі аспектамі вытворчасці тэлепраграм. Некаторыя аўтары (напрыклад, Стывен Дж. Кеннел і [[Ціна Фей]]) самі стваралі і прадзюсавалі тэлешоу<ref>{{Cite web|url=http://www.producersguild.org/?page=faq|title=television In, an Executive Producer may also be the Creator/Writer of a series|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211015823/http://www.producersguild.org/?page=faq|archive-date=2017-02-11|access-date=2013-03-12|url-status=live}}</ref>. У тэлешоў можа быць больш за аднаго выканаўчага прадзюсара — тады адзін з іх выконвае функцыю галоўнага прадзюсара. Гэтая пасада вядомая як {{Не перакладзена 3|Шоўранер|шоўранер|ru|Шоураннер}}<ref>{{Cite web|url=filmtvcareers.about.com/od/basics/p/CP_TV_Writer.htm|title=There can be multiple executive producers on a series, but the one in charge is called the showrunner.|archive-url=https://web.archive.org/web/20130326154407/filmtvcareers.about.com/od/basics/p/CP_TV_Writer.htm|archive-date=2013-03-26|access-date=2013-03-10|url-status=live}}</ref>, або аператыўны выканаўчы прадзюсер. Выканаўчы прадзюсар, які стварыў паспяховы серыял, можа лічыцца яго прадзюсарам нават калі падаў у адстаўку, звольніўся, ці быў звольнены з шоу<ref>{{Cite web|url=http://www.mediacollege.com/employment/television/producer.html|title=The Television Producer|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828180845/http://www.mediacollege.com/employment/television/producer.html|archive-date=2012-08-28|access-date=2013-03-10|url-status=live}}</ref>. Але не заўсёды. Так [[Фрэнк Дарабонт]] не змог захаваць пасаду выканаўчага прадзюсара нават фармальнага пасля звальнення з [[Хадзячыя мерцвякі (тэлесерыял)|''Хадзячых мерцвякоў'']]. У некаторых выпадках выканаўчы прадзюсар, які памёр пасярод паказу серыяла, мог працягваць значыцца яго выканаўчым прадзюсарам і пасля смерці. Так было з [[Уэс Крэйвен|Уэсам Крэйвенам]] у серыяле ''{{Не перакладзена 3|Крык (тэлесерыял)|Крык|ru|Крик (телесериал)}}'', калі рэжысёр памёр пад канец 1 сезона, але яго імя працягвала ўключацца ў тытры і наступных сезонаў. == Музыка == У музычнай індустрыі адрозніваюць выканаўчага і [[Музычны прадзюсар|музычнага прадзюсараў]]. Выканаўчы прадзюсар адказвае за фінансавыя, арганізацыйныя і кіраўнічыя аспекты, а музычны прадзюсер кіруе творчым працэсам стварэння альбома ці сінгла. Выканаўчы прадзюсар можа ўплываць на дзейнасць артыстаў праз вызначэнне кола фундатараў і бюджэту праекту, а таксама месцы і часу гуказапісу; адбор і наём {{Не перакладзена 3|Гукарэжысёр|гукарэжысёраў|ru|Звукорежиссёр}}, інжынераў {{Не перакладзена 3|Звядзенне (музыка)|звядзенне|ru|Сведение (музыка)}} і {{Не перакладзена 3|Мастэрынг|мастарынгу|ru|Мастеринг}}, {{Не перакладзена 3|Сесійны музыкант|сесійных музыкантаў|ru|Сессионный музыкант}} і суаўтараў<ref name="Discovery Channel">{{Cite web|url=http://curiosity.discovery.com/question/what-music-executive-producer-do|title=The executive producer usually chooses the musicians and technicians for a record, decides where and when to record, and the production budget and timetable|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514034709/http://curiosity.discovery.com/question/what-music-executive-producer-do|archive-date=2013-05-14|access-date=2013-03-12|url-status=dead}}</ref>. == Гульні == У {{Не перакладзена 3|Індустрыя камп'ютарных гульняў|відэагульнявой індустрыі|ru|Индустрия компьютерных игр}} тэрмін «выканаўчы прадзюсер» яшчэ не мае канчатковага вызначэння. Ён можа датычыцца прадстаўніка знешняга вытворцы, выдаўца гульні, які працуе з яе распрацоўшчыкамі. У 2012 годзе {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru|4=Jay-Z}} быў заяўлены як выканаўчы прадзюсер для {{Не перакладзена 3|NBA 2K13|3=ru|4=NBA 2K13}}. У гэтай якасці ён з'явіўся ва ўводзінах і спіс распрацоўшчыкаў, падбіраў песні для саўндтрэку і зрабіў свой уклад у распрацоўку меню і іншых візуальных элементаў<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2012/08/01/tech/gaming-gadgets/jay-z-nba2k13|title=Argent said Jay-Z's influence would be immediately felt in the game, starting during its video introduction. Jay-Z also handpicked the game's soundtrack|date=2012-08-01|work=CNN|access-date=2012-08-01|archive-date=2014-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140203115340/http://edition.cnn.com/2012/08/01/tech/gaming-gadgets/jay-z-nba2k13}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.ru/newsbeat/19079364|title=Jay-Z NBA 2K13: Rapper Announced As 'Executive Producer'|access-date=2012-08-02|url-status=dead}}</ref>. == Нататкі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/7052368.stm "What is the point of executive producers?"] // {{Не перакладзена 3|BBC News|BBC News|ru|BBC News}} [[Катэгорыя:Кінапрафесіі]] [[Катэгорыя:Прадзюсары]] sigh4sv13gcf1mtgse88intajhhdffy 5135892 5135650 2026-05-05T00:13:27Z Pabojnia 135280 афармленне 5135892 wikitext text/x-wiki '''Выканаўчы прадзюсер''' ({{Lang-en|executive producer}}) — пасада ў індустрыі стварэння камерцыйнага медыяпрадукта. У залежнасці ад таго, дзе працуе выканаўчы прадзюсар, ён можа быць звязаны з кіраўнічым улікам або з адпаведнымі юрыдычнымі пытаннямі (напрыклад, [[Аўтарскае права|аўтарскімі правамі]] або {{Не перакладзена 3|Роялці|роялці|ru|Роялти}})<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.imdb.com/glossary/E#executive_producer|title=Typically an executive producer may handle business and legal issues|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415143132/http://www.imdb.com/glossary/E#executive_producer|archive-date=2016-04-15|access-date=2013-03-10|url-status=dead}}</ref>. У кінаіндустрыі праца выканаўчага прадзюсара, як правіла, звязана з фарміраваннем бюджэту фільма, хаця званне могуць прысвоіць і проста буйному інвестару. Ён звычайна не працуе на здымачнай пляцоўцы, у адрозненне ад большасці іншых [[Кінапрадзюсар|прадзюсараў]]<ref>{{Cite web|url=http://www.wisegeek.org/what-is-an-executive-producer.htm|title=What is an Executive Producer?|website=WiseGEEK|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707195936/http://www.wisegeek.org/what-is-an-executive-producer.htm|archive-date=2016-07-07|access-date=2014-01-21|url-status=live}}</ref>. == Кіно == У кіно выканаўчы прадзюсер вырашае фінансавыя ці творчыя пытанні, але не працуе на здымачнай пляцоўцы. Абавязкі выканаўчых прадзюсараў вар’іруюць ад фінансавання або прыцягнення інвестараў у кінапраект да юрыдычных, сцэнарных, маркетынгавых, кансультатыўных і кантралюючых пытанняў. Роля выканаўчых прадзюсараў у кінаіндустрыі ўзрасла з цягам часу. У сярэдзіне-канцы 1990-х гадоў у сярэднім прыходзілася крыху менш двух выканаўчых прадзюсараў на фільм. У 2000 годзе іх колькасць узрасла да 2,5 (больш, чым колькасць стандартных «прадзюсараў»). У 2013 годзе было ў сярэднім 4,4 выканаўчых прадзюсараў у фільме, у параўнанні з 3,2 стандартных «прадзюсараў»<ref>{{Cite web|url=https://stephenfollows.com/how-many-movie-producers-per-film/|title=How many movie producers does a film need?|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225194354/https://stephenfollows.com/how-many-movie-producers-per-film/|archive-date=2016-12-25|access-date=2016-05-04|url-status=live}}</ref>. == Тэлебачанне == На тэлебачанні выканаўчы прадзюсер часта кіруе творчым зместам, а таксама фінансавымі аспектамі вытворчасці тэлепраграм. Некаторыя аўтары (напрыклад, Стывен Дж. Кеннел і [[Ціна Фей]]) самі стваралі і прадзюсавалі тэлешоу<ref>{{Cite web|url=http://www.producersguild.org/?page=faq|title=television In, an Executive Producer may also be the Creator/Writer of a series|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211015823/http://www.producersguild.org/?page=faq|archive-date=2017-02-11|access-date=2013-03-12|url-status=live}}</ref>. У тэлешоў можа быць больш за аднаго выканаўчага прадзюсара — тады адзін з іх выконвае функцыю галоўнага прадзюсара. Гэтая пасада вядомая як {{Не перакладзена 3|Шоўранер|шоўранер|ru|Шоураннер}}<ref>{{Cite web|url=filmtvcareers.about.com/od/basics/p/CP_TV_Writer.htm|title=There can be multiple executive producers on a series, but the one in charge is called the showrunner.|archive-url=https://web.archive.org/web/20130326154407/filmtvcareers.about.com/od/basics/p/CP_TV_Writer.htm|archive-date=2013-03-26|access-date=2013-03-10|url-status=live}}</ref>, або аператыўны выканаўчы прадзюсер. Выканаўчы прадзюсар, які стварыў паспяховы серыял, можа лічыцца яго прадзюсарам нават калі падаў у адстаўку, звольніўся, ці быў звольнены з шоу<ref>{{Cite web|url=http://www.mediacollege.com/employment/television/producer.html|title=The Television Producer|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828180845/http://www.mediacollege.com/employment/television/producer.html|archive-date=2012-08-28|access-date=2013-03-10|url-status=live}}</ref>. Але не заўсёды. Так [[Фрэнк Дарабонт]] не змог захаваць пасаду выканаўчага прадзюсара нават фармальнага пасля звальнення з ''[[Хадзячыя мерцвякі (тэлесерыял)|Хадзячых мерцвякоў]]''. У некаторых выпадках выканаўчы прадзюсар, які памёр пасярод паказу серыяла, мог працягваць значыцца яго выканаўчым прадзюсарам і пасля смерці. Так было з [[Уэс Крэйвен|Уэсам Крэйвенам]] у серыяле ''{{Не перакладзена 3|Крык (тэлесерыял)|Крык|ru|Крик (телесериал)}}'', калі рэжысёр памёр пад канец 1 сезона, але яго імя працягвала ўключацца ў тытры і наступных сезонаў. == Музыка == У музычнай індустрыі адрозніваюць выканаўчага і [[Музычны прадзюсар|музычнага прадзюсараў]]. Выканаўчы прадзюсар адказвае за фінансавыя, арганізацыйныя і кіраўнічыя аспекты, а музычны прадзюсер кіруе творчым працэсам стварэння альбома ці сінгла. Выканаўчы прадзюсар можа ўплываць на дзейнасць артыстаў праз вызначэнне кола фундатараў і бюджэту праекту, а таксама месцы і часу гуказапісу; адбор і наём {{Не перакладзена 3|Гукарэжысёр|гукарэжысёраў|ru|Звукорежиссёр}}, інжынераў {{Не перакладзена 3|Звядзенне (музыка)|звядзенне|ru|Сведение (музыка)}} і {{Не перакладзена 3|Мастэрынг|мастарынгу|ru|Мастеринг}}, {{Не перакладзена 3|Сесійны музыкант|сесійных музыкантаў|ru|Сессионный музыкант}} і суаўтараў<ref name="Discovery Channel">{{Cite web|url=http://curiosity.discovery.com/question/what-music-executive-producer-do|title=The executive producer usually chooses the musicians and technicians for a record, decides where and when to record, and the production budget and timetable|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514034709/http://curiosity.discovery.com/question/what-music-executive-producer-do|archive-date=2013-05-14|access-date=2013-03-12|url-status=dead}}</ref>. == Гульні == У {{Не перакладзена 3|Індустрыя камп'ютарных гульняў|відэагульнявой індустрыі|ru|Индустрия компьютерных игр}} тэрмін «выканаўчы прадзюсер» яшчэ не мае канчатковага вызначэння. Ён можа датычыцца прадстаўніка знешняга вытворцы, выдаўца гульні, які працуе з яе распрацоўшчыкамі. У 2012 годзе {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru|4=Jay-Z}} быў заяўлены як выканаўчы прадзюсер для {{Не перакладзена 3|NBA 2K13|3=ru|4=NBA 2K13}}. У гэтай якасці ён з’явіўся ва ўводзінах і спіс распрацоўшчыкаў, падбіраў песні для саўндтрэку і зрабіў свой уклад у распрацоўку меню і іншых візуальных элементаў<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2012/08/01/tech/gaming-gadgets/jay-z-nba2k13|title=Argent said Jay-Z's influence would be immediately felt in the game, starting during its video introduction. Jay-Z also handpicked the game's soundtrack|date=2012-08-01|work=CNN|access-date=2012-08-01|archive-date=2014-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140203115340/http://edition.cnn.com/2012/08/01/tech/gaming-gadgets/jay-z-nba2k13}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.ru/newsbeat/19079364|title=Jay-Z NBA 2K13: Rapper Announced As 'Executive Producer'|access-date=2012-08-02|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/7052368.stm «What is the point of executive producers?»] // [[BBC News]] [[Катэгорыя:Кінапрафесіі]] [[Катэгорыя:Прадзюсары]] kz8b4y7mnm774fcc1hg4egtpprf7cnm 0 807281 5135651 2026-05-04T12:56:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Часопіс |назва = Родная мова |арыгінал назвы = Родная мова: месячнік пасьвячоны пытаньням беларускае (крывіцкае) мовы |лагатып = |выява = |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = Беларускае мовазнаўства|беларускае мовазнаў...» 5135651 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = Родная мова |арыгінал назвы = Родная мова: месячнік пасьвячоны пытаньням беларускае (крывіцкае) мовы |лагатып = |выява = |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = [[Беларускае мовазнаўства|беларускае мовазнаўства]] |перыядычнасць = месячнік |скарачэнне = |мова = [[Беларуская мова|беларуская]] |адрас рэдакцыі = |галоўны рэдактар = [[Ян Станкевіч]] |заснавальнікі = |выдавец = |краіна = [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]] |заснаванне = [[1930]] |апошні выпуск = [[1931]] |аб’ём = |камплектацыя = |тыраж = |ISSN = |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''«Ро́дная мо́ва»''' (поўная назва — ''«Родная мова: месячнік пасьвячоны пытаньням беларускае (крывіцкае) мовы»'') — беларускі акадэмічны мовазнаўчы [[часопіс]], які выдаваўся ў [[Вільня|Вільні]] ў 1930—1931 гадах. == Гісторыя выдання == Часопіс быў заснаваны дзякуючы руплівасці і намаганням доктара філалогіі [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]], які на той час працаваў у Віленскім [[Універсітэт Стэфана Баторыя|універсітэце Стэфана Баторыя]]. Асаблівасцю выдання было тое, што яно мела афіцыйны акадэмічны статус і друкавалася пры фінансавай падтрымцы [[Міністэрства веравызнанняў і асветы Польшчы]]{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. Часопіс быў заяўлены як штомесячнік, аднак праіснаваў нядоўга. За ўвесь час выдання, на працягу 1930 і 1931 гадоў, убачыла свет толькі шэсць нумароў часопіса{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. == Тэматыка і аўтары == Галоўнай мэтай часопіса была публікацыя даследаванняў у галіне беларускага мовазнаўства і філалогіі. Рэдакцыя выкарыстоўвала паралельную назву «крывіцкая мова», што адпавядала гістарычна-лінгвістычным поглядам [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]], які лічыў беларусаў нашчадкамі [[Крывічы|крывічоў]]{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. На старонках «Роднай мовы» публікаваліся навуковыя працы вядучых беларускіх філолагаў таго часу. Сярод асноўных аўтараў часопіса былі сам Ян Станкевіч, аўтар першай беларускай граматыкі [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]], а таксама гісторык літаратуры [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|Станіслаў Станкевіч]]. Акрамя прызнаных навукоўцаў, часопіс надаваў свае старонкі для публікацый маладых даследчыкаў і студэнтаў, у тым ліку з [[Таварыства прыяцеляў беларусаведы]]{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Мастыка А. І.|загаловак=Беларусазнаўства ва Універсітэце Стэфана Баторыя ў Вільні (1919–1939)|выданне=Вышэйшая школа: навукова-практычны і публіцыстычны часопіс|год=2021|нумар=2|старонкі=22—29|ref=Мастыка}} {{DEFAULTSORT:Родная мова (часопіс)}} [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Навуковыя часопісы Польшчы]] [[Катэгорыя:Часопісы, заснаваныя ў 1930 годзе]] [[Катэгорыя:Часопісы, закрытыя ў 1931 годзе]] [[Катэгорыя:Часопісы Вільні]] [[Катэгорыя:Беларусістыка]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага мовазнаўства]] 4csuz1xaendtpj5oxj3a7vgmq3j0isw 5135652 5135651 2026-05-04T12:57:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 − 3 катэгорыі; ± 2 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5135652 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = Родная мова |арыгінал назвы = Родная мова: месячнік пасьвячоны пытаньням беларускае (крывіцкае) мовы |лагатып = |выява = |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = [[Беларускае мовазнаўства|беларускае мовазнаўства]] |перыядычнасць = месячнік |скарачэнне = |мова = [[Беларуская мова|беларуская]] |адрас рэдакцыі = |галоўны рэдактар = [[Ян Станкевіч]] |заснавальнікі = |выдавец = |краіна = [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]] |заснаванне = [[1930]] |апошні выпуск = [[1931]] |аб’ём = |камплектацыя = |тыраж = |ISSN = |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''«Ро́дная мо́ва»''' (поўная назва — ''«Родная мова: месячнік пасьвячоны пытаньням беларускае (крывіцкае) мовы»'') — беларускі акадэмічны мовазнаўчы [[часопіс]], які выдаваўся ў [[Вільня|Вільні]] ў 1930—1931 гадах. == Гісторыя выдання == Часопіс быў заснаваны дзякуючы руплівасці і намаганням доктара філалогіі [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]], які на той час працаваў у Віленскім [[Універсітэт Стэфана Баторыя|універсітэце Стэфана Баторыя]]. Асаблівасцю выдання было тое, што яно мела афіцыйны акадэмічны статус і друкавалася пры фінансавай падтрымцы [[Міністэрства веравызнанняў і асветы Польшчы]]{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. Часопіс быў заяўлены як штомесячнік, аднак праіснаваў нядоўга. За ўвесь час выдання, на працягу 1930 і 1931 гадоў, убачыла свет толькі шэсць нумароў часопіса{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. == Тэматыка і аўтары == Галоўнай мэтай часопіса была публікацыя даследаванняў у галіне беларускага мовазнаўства і філалогіі. Рэдакцыя выкарыстоўвала паралельную назву «крывіцкая мова», што адпавядала гістарычна-лінгвістычным поглядам [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]], які лічыў беларусаў нашчадкамі [[Крывічы|крывічоў]]{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. На старонках «Роднай мовы» публікаваліся навуковыя працы вядучых беларускіх філолагаў таго часу. Сярод асноўных аўтараў часопіса былі сам Ян Станкевіч, аўтар першай беларускай граматыкі [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]], а таксама гісторык літаратуры [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|Станіслаў Станкевіч]]. Акрамя прызнаных навукоўцаў, часопіс надаваў свае старонкі для публікацый маладых даследчыкаў і студэнтаў, у тым ліку з [[Таварыства прыяцеляў беларусаведы]]{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Мастыка А. І.|загаловак=Беларусазнаўства ва Універсітэце Стэфана Баторыя ў Вільні (1919–1939)|выданне=Вышэйшая школа: навукова-практычны і публіцыстычны часопіс|год=2021|нумар=2|старонкі=22—29|ref=Мастыка}} {{DEFAULTSORT:Родная мова (часопіс)}} [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Навуковыя часопісы Польшчы]] [[Катэгорыя:Часопісы Вільні на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] qbqtoyt8yot3p0d2czoffu4dah8apzm 5135653 5135652 2026-05-04T12:57:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5135653 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = Родная мова |арыгінал назвы = Родная мова: месячнік пасьвячоны пытаньням беларускае (крывіцкае) мовы |лагатып = |выява = |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = [[Беларускае мовазнаўства|беларускае мовазнаўства]] |перыядычнасць = месячнік |скарачэнне = |мова = [[Беларуская мова|беларуская]] |адрас рэдакцыі = |галоўны рэдактар = [[Ян Станкевіч]] |заснавальнікі = |выдавец = |краіна = [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]] |заснаванне = [[1930]] |апошні выпуск = [[1931]] |аб’ём = |камплектацыя = |тыраж = |ISSN = |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''«Ро́дная мо́ва»''' (поўная назва — ''«Родная мова: месячнік пасьвячоны пытаньням беларускае (крывіцкае) мовы»'') — беларускі акадэмічны мовазнаўчы [[часопіс]], які выдаваўся ў [[Вільня|Вільні]] ў 1930—1931 гадах. == Гісторыя выдання == Часопіс быў заснаваны дзякуючы руплівасці і намаганням доктара філалогіі [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]], які на той час працаваў у Віленскім [[Універсітэт Стэфана Баторыя|універсітэце Стэфана Баторыя]]. Асаблівасцю выдання было тое, што яно мела афіцыйны акадэмічны статус і друкавалася пры фінансавай падтрымцы [[Міністэрства веравызнанняў і асветы Польшчы]]{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. Часопіс быў заяўлены як штомесячнік, аднак праіснаваў нядоўга. За ўвесь час выдання, на працягу 1930 і 1931 гадоў, убачыла свет толькі шэсць нумароў часопіса{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. == Тэматыка і аўтары == Галоўнай мэтай часопіса была публікацыя даследаванняў у галіне беларускага мовазнаўства і філалогіі. Рэдакцыя выкарыстоўвала паралельную назву «крывіцкая мова», што адпавядала гістарычна-лінгвістычным поглядам [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]], які лічыў беларусаў нашчадкамі [[Крывічы|крывічоў]]{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. На старонках «Роднай мовы» публікаваліся навуковыя працы вядучых беларускіх філолагаў таго часу. Сярод асноўных аўтараў часопіса былі сам Ян Станкевіч, аўтар першай беларускай граматыкі [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]], а таксама гісторык літаратуры [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|Станіслаў Станкевіч]]. Акрамя прызнаных навукоўцаў, часопіс надаваў свае старонкі для публікацый маладых даследчыкаў і студэнтаў, у тым ліку з [[Таварыства прыяцеляў беларусаведы]]{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Мастыка А. І.|загаловак=Беларусазнаўства ва Універсітэце Стэфана Баторыя ў Вільні (1919–1939)|выданне=Вышэйшая школа: навукова-практычны і публіцыстычны часопіс|год=2021|нумар=2|старонкі=22—29|ref=Мастыка}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Навуковыя часопісы Польшчы]] [[Катэгорыя:Часопісы Вільні на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] 2vpldmq3gkm4jl71pk12jk7xss7kh5d 5135654 5135653 2026-05-04T12:57:56Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5135654 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Родная мова (значэнні)}} {{Часопіс |назва = Родная мова |арыгінал назвы = Родная мова: месячнік пасьвячоны пытаньням беларускае (крывіцкае) мовы |лагатып = |выява = |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = [[Беларускае мовазнаўства|беларускае мовазнаўства]] |перыядычнасць = месячнік |скарачэнне = |мова = [[Беларуская мова|беларуская]] |адрас рэдакцыі = |галоўны рэдактар = [[Ян Станкевіч]] |заснавальнікі = |выдавец = |краіна = [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]] |заснаванне = [[1930]] |апошні выпуск = [[1931]] |аб’ём = |камплектацыя = |тыраж = |ISSN = |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''«Ро́дная мо́ва»''' (поўная назва — ''«Родная мова: месячнік пасьвячоны пытаньням беларускае (крывіцкае) мовы»'') — беларускі акадэмічны мовазнаўчы [[часопіс]], які выдаваўся ў [[Вільня|Вільні]] ў 1930—1931 гадах. == Гісторыя выдання == Часопіс быў заснаваны дзякуючы руплівасці і намаганням доктара філалогіі [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]], які на той час працаваў у Віленскім [[Універсітэт Стэфана Баторыя|універсітэце Стэфана Баторыя]]. Асаблівасцю выдання было тое, што яно мела афіцыйны акадэмічны статус і друкавалася пры фінансавай падтрымцы [[Міністэрства веравызнанняў і асветы Польшчы]]{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. Часопіс быў заяўлены як штомесячнік, аднак праіснаваў нядоўга. За ўвесь час выдання, на працягу 1930 і 1931 гадоў, убачыла свет толькі шэсць нумароў часопіса{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. == Тэматыка і аўтары == Галоўнай мэтай часопіса была публікацыя даследаванняў у галіне беларускага мовазнаўства і філалогіі. Рэдакцыя выкарыстоўвала паралельную назву «крывіцкая мова», што адпавядала гістарычна-лінгвістычным поглядам [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]], які лічыў беларусаў нашчадкамі [[Крывічы|крывічоў]]{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. На старонках «Роднай мовы» публікаваліся навуковыя працы вядучых беларускіх філолагаў таго часу. Сярод асноўных аўтараў часопіса былі сам Ян Станкевіч, аўтар першай беларускай граматыкі [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]], а таксама гісторык літаратуры [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|Станіслаў Станкевіч]]. Акрамя прызнаных навукоўцаў, часопіс надаваў свае старонкі для публікацый маладых даследчыкаў і студэнтаў, у тым ліку з [[Таварыства прыяцеляў беларусаведы]]{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Мастыка А. І.|загаловак=Беларусазнаўства ва Універсітэце Стэфана Баторыя ў Вільні (1919–1939)|выданне=Вышэйшая школа: навукова-практычны і публіцыстычны часопіс|год=2021|нумар=2|старонкі=22—29|ref=Мастыка}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Навуковыя часопісы Польшчы]] [[Катэгорыя:Часопісы Вільні на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] 8ca34vkf2oz9falozfvec7607ziulk7 5135666 5135654 2026-05-04T14:24:04Z JerzyKundrat 174 5135666 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Родная мова (значэнні)}} {{Часопіс |назва = Родная мова |арыгінал назвы = Родная мова: месячнік пасьвячоны пытаньням беларускае (крывіцкае) мовы |лагатып = |выява = |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = [[Беларускае мовазнаўства|беларускае мовазнаўства]] |перыядычнасць = месячнік |скарачэнне = |мова = [[Беларуская мова|беларуская]] |адрас рэдакцыі = |галоўны рэдактар = [[Ян Станкевіч]] |заснавальнікі = |выдавец = |краіна = [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]] |заснаванне = [[1930]] |апошні выпуск = [[1931]] |аб’ём = |камплектацыя = |тыраж = |ISSN = |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''«Ро́дная мо́ва»''' (поўная назва — ''«Родная мова: месячнік пасьвячоны пытаньням беларускае (крывіцкае) мовы»'') — беларускі акадэмічны мовазнаўчы [[часопіс]], які выдаваўся ў [[Вільня|Вільні]] ў 1930—1931 гадах. == Гісторыя выдання == Часопіс быў заснаваны дзякуючы руплівасці і намаганням доктара філалогіі [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]], які на той час працаваў у Віленскім [[Універсітэт Стэфана Баторыя|універсітэце Стэфана Баторыя]]. Асаблівасцю выдання было тое, што яно мела афіцыйны акадэмічны статус і друкавалася пры фінансавай падтрымцы [[Міністэрства веравызнанняў і асветы Польшчы]]{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. Часопіс быў заяўлены як штомесячнік, аднак праіснаваў нядоўга. За ўвесь час выдання, на працягу 1930 і 1931 гадоў, убачыла свет толькі шэсць нумароў часопіса{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. == Тэматыка і аўтары == Галоўнай мэтай часопіса была публікацыя даследаванняў у галіне беларускага мовазнаўства і філалогіі. Рэдакцыя выкарыстоўвала паралельную назву «крывіцкая мова», што адпавядала гістарычна-лінгвістычным поглядам [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]], які лічыў беларусаў нашчадкамі [[Крывічы|крывічоў]]{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. На старонках «Роднай мовы» публікаваліся навуковыя працы вядучых беларускіх філолагаў таго часу. Сярод асноўных аўтараў часопіса былі сам Ян Станкевіч, аўтар першай беларускай граматыкі [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]], а таксама гісторык літаратуры [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|Станіслаў Станкевіч]]. Акрамя прызнаных навукоўцаў, часопіс надаваў свае старонкі для публікацый маладых даследчыкаў і студэнтаў, у тым ліку з [[Таварыства прыяцеляў беларусаведы]]{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Мастыка А. І.|загаловак=Беларусазнаўства ва Універсітэце Стэфана Баторыя ў Вільні (1919–1939)|выданне=Вышэйшая школа: навукова-практычны і публіцыстычны часопіс|год=2021|нумар=2|старонкі=22—29|ref=Мастыка}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Навуковыя часопісы Польшчы]] [[Катэгорыя:Часопісы Вільні на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:1930 год у Вільні]] tjc3ih2z3qhxh8fx73yuxsg9fa7euh2 0 807282 5135657 2026-05-04T13:36:20Z Feeleman 163471 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1352092371|Genndy Tartakovsky]]» 5135657 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Genndy Tartakovsky}}|Апісанне выявы=Тартакоўскі ў 2023 годзе|Імя пры нараджэнні=Генадзь Барысавіч Тартакоўскі|Гады актыўнасці=1988 — наш час|Шырыня=200px}}   '''Генадзь Барысавіч «Гендзі» Тартакоўскі''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Gennady Borisovich “Genndy” Tartakovsky''; нар. [[17 студзеня|17]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Масква]], [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] аніматар, [[сцэнарыст]], [[кінапрадзюсар]] і [[рэжысёр]] [[Рускія|рускага паходжання]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. Найбольш вядомы як стваральнік шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|мультсерыялаў]] для [[Cartoon Network]] і {{Не перакладзена 5|Adult Swim}}, у тым ліку «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}}», «{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік}}», «{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}}» і «{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}}»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://animationclub.school/blog/who-is-genndy-tartakovsky/|title=Genndy Tartakovsky: Cartoon Network's Storytelling Icon|website=Animationclub School|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.pastemagazine.com/tv/adult-swim/genndy-tartakovsky-primal-sequel-unicorn-warriors-eternal-interview|title=Genndy Tartakovsky Shares News of a Primal Sequel and How Unicorn Survived the WB-Discovery Purge|website=Paste Magazine|access-date=2026-05-04}}</ref>. Для студыі [[Sony Pictures Animation]] Гендзі выступіў [[Рэжысёр|рэжысёрам]] першых трох фільмаў серыі «{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}}» і стаў [[Сцэнарыст|сцэнарыстам]] чацвёртай часткі франшызы. Таксама ён зняў анімацыйны фільм для [[Дарослы|дарослай]] аўдыторыі «{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}}''»'' і працуе над новым фільмам — «{{Не перакладзена 5|Чорны рыцар|4=Black Knight}}''»''<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-xpm-2012-aug-25-la-et-mn-hotel-transylvania-20120826-story.html|title=Genndy Tartakovsky gets 'Hotel Transylvania' open for business|website=Los Angeles Times|date=2012-08-25|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.dreadcentral.com/news/94750/hotel-transylvania-2-dracs-pack-is-back-in-new-artwork/|title=Hotel Transylvania 2 - Drac's Pack is Back in New Artwork|first=Steve|last=Barton|website=Dread Central|date=2015-03-26|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2018/07/hotel-transylvania-helmer-genndy-tartakovsky-fixed-black-knight-sony-pictures-animation-1202433175/|title=‘Hotel Transylvania’ Helmer Genndy Tartakovsky Sets New Projects At Sony Pictures Animation|first=Amanda|last=N'Duka|website=Deadline|date=2018-07-25|access-date=2026-05-04}}</ref>. Акрамя таго, Тартакоўскі быў адным з ключавых удзельнікаў у стварэнні мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», а таксама працаваў над такімі праектамі, як «{{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}}» і «{{Не перакладзена 5|Бэтмэн (мультсерыял, 1992)|Бэтмэн: Анімацыйны серыял|4=Batman: The Animated Series}}»<ref name=":0" />. Гендзі вядомы сваім унікальным стылем [[Мультыплікацыя|анімацыі]], які ўключае дынамічныя [[Баявік (кінажанр)|баявікі]], элементы [[Страх|жахаў]] і мінімальныя [[Дыялог|дыялогі]]<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wQRCUS4mYBY|title=Genndy Tartakovsky's 'Primal' has gritty dinosaurs, no dialogue|last=Los Angeles Times|date=2019-07-24|access-date=2026-05-04}}</ref>. За сваю кар'еру атрымаў пяць прэмій «[[Эмі]]», тры прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Animation Magazine|WAC|4=Animation Magazine}}», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Міжнародны анімацыйны фестываль Атавы|Міжнароднага анімацыйнага фестывалю Атавы|4=Ottawa International Animation Festival}}» і адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Прэмія Уінзара Мак-Кея|Уінзара Мак-Кея|4=Winsor McCay Award}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. == Бібліяграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва ! Выдавец ! Заўвагі |- | 1999 год | ''Dexter's Laboratory'': "Comic Relief" | [[DC Comics]] | rowspan="2" | Пісьменнік, ілюстратар |- | 2001 год | ''Dexter's Laboratory'': "Stubble Trouble" | [[DC Comics]] |- | 2016 год | {{Не перакладзена 5|Люк Кейдж|Кейдж!|4=Luke Cage}} | [[Marvel Comics]] | Пісьменнік, ілюстратар <ref>{{Cite web|lang=en|url=http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|title=Genndy Tartakovsky Brings His Cartoon Style To 'Cage' #1[Preview]|date=2016-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105161246/http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|archive-date=2016-10-05|access-date=2026-05-04|url-status=dead}}</ref> |} == Зноскі == {{Крыніцы|35em}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|850733}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з СССР]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] 02205vkw7syak7b7fk4de4b2qvyq2cl 5135658 5135657 2026-05-04T13:50:45Z Feeleman 163471 5135658 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Genndy Tartakovsky}} |Апісанне выявы=Тартакоўскі ў 2023 годзе |Імя пры нараджэнні=Генадзь Барысавіч Тартакоўскі |Гады актыўнасці=1988 — наш час |Шырыня=200px }} '''Генадзь Барысавіч «Гендзі» Тартакоўскі''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Gennady Borisovich «Genndy» Tartakovsky''; нар. [[17 студзеня|17]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Масква]], [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] аніматар, [[сцэнарыст]], [[кінапрадзюсар]] і [[рэжысёр]] [[Рускія|рускага паходжання]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. Найбольш вядомы як стваральнік шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|мультсерыялаў]] для [[Cartoon Network]] і {{Не перакладзена 5|Adult Swim}}, у тым ліку «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}}», «{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік}}», «{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}}» і «{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}}»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://animationclub.school/blog/who-is-genndy-tartakovsky/|title=Genndy Tartakovsky: Cartoon Network's Storytelling Icon|website=Animationclub School|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.pastemagazine.com/tv/adult-swim/genndy-tartakovsky-primal-sequel-unicorn-warriors-eternal-interview|title=Genndy Tartakovsky Shares News of a Primal Sequel and How Unicorn Survived the WB-Discovery Purge|website=Paste Magazine|access-date=2026-05-04}}</ref>. Для студыі [[Sony Pictures Animation]] Гендзі выступіў [[рэжысёр]]ам першых трох фільмаў серыі «{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}}» і стаў [[сцэнарыст]]ам чацвёртай часткі франшызы. Таксама ён зняў анімацыйны фільм для [[Дарослы|дарослай]] аўдыторыі «{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}}''»'' і працуе над новым фільмам — «{{Не перакладзена 5|Чорны рыцар|4=Black Knight}}''»''<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-xpm-2012-aug-25-la-et-mn-hotel-transylvania-20120826-story.html|title=Genndy Tartakovsky gets 'Hotel Transylvania' open for business|website=Los Angeles Times|date=2012-08-25|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.dreadcentral.com/news/94750/hotel-transylvania-2-dracs-pack-is-back-in-new-artwork/|title=Hotel Transylvania 2 - Drac's Pack is Back in New Artwork|first=Steve|last=Barton|website=Dread Central|date=2015-03-26|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2018/07/hotel-transylvania-helmer-genndy-tartakovsky-fixed-black-knight-sony-pictures-animation-1202433175/|title=‘Hotel Transylvania’ Helmer Genndy Tartakovsky Sets New Projects At Sony Pictures Animation|first=Amanda|last=N'Duka|website=Deadline|date=2018-07-25|access-date=2026-05-04}}</ref>. Акрамя таго, Тартакоўскі быў адным з ключавых удзельнікаў у стварэнні мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», а таксама працаваў над такімі праектамі, як «{{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}}» і «{{Не перакладзена 5|Бэтмэн (мультсерыял, 1992)|Бэтмэн: Анімацыйны серыял|4=Batman: The Animated Series}}»<ref name=":0" />. Гендзі вядомы сваім унікальным стылем [[Мультыплікацыя|анімацыі]], які ўключае дынамічныя [[Баявік (кінажанр)|баявікі]], элементы [[Страх|жахаў]] і мінімальныя [[Дыялог|дыялогі]]<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wQRCUS4mYBY|title=Genndy Tartakovsky's 'Primal' has gritty dinosaurs, no dialogue|last=Los Angeles Times|date=2019-07-24|access-date=2026-05-04}}</ref>. За сваю кар’еру атрымаў пяць прэмій «[[Эмі]]», тры прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Animation Magazine|WAC|4=Animation Magazine}}», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Міжнародны анімацыйны фестываль Атавы|Міжнароднага анімацыйнага фестывалю Атавы|4=Ottawa International Animation Festival}}» і адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Прэмія Уінзара Мак-Кея|Уінзара Мак-Кея|4=Winsor McCay Award}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. == Фільмаграфія == === Тэлебачанне === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар !Стваральнік !Раскадроўшчык !Гукарэжысёр |- | 1993–95 | ''[[2 Stupid Dogs]]'' |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |- |1996–99, 2003 |''[[Dexter's Laboratory]]'' |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1998–2002 |''[[The Powerpuff Girls]]'' |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1999 |''[[Dexter's Laboratory: Ego Trip]]'' |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- | 2001 | ''[[The Flintstones: On the Rocks]]'' |{{no}} |{{no}} |{{yes|Supervising}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2001–04, 2017 |''[[Samurai Jack]]'' |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2003–05 |''[[Star Wars: Clone Wars]]'' |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes|Developer}} |{{no}} |{{no}} |- | 2004 | ''[[Aaron Springer|Periwinkle Around the World]]'' |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2010–11 |''[[Sym-Bionic Titan]]'' |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2019–present |''[[Primal (TV series)|Primal]]'' |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2023 |''[[Unicorn: Warriors Eternal]]'' |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2027 |''Motel Transylvania''<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2025/08/genndy-tartakovsky-interview-journey-r-rated-fixed-release-1236482145/|title=Genndy Tartakovsky Talks Journey To Getting R-Rated Netflix Animated Movie 'Fixed' Over The Line: "I Was Going To A Dark Place"|first=Melanie|last=Goodfellow|website=Deadline|date=August 12, 2025|access-date=August 14, 2025|quote=The director is also working on ''Motel Transylvania'', a ''Hotel Transylvania'' series spin-off, for Netflix.}}</ref> |{{no}} |{{no}} |{{yes|Executive}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |TBA |''Heist Safari''<ref>{{Cite web|url=https://www.animationmagazine.net/2025/06/genndy-tartakovsky-developing-heist-safari-animated-series-for-adult-swim/|title=Genndy Tartakovsky Developing 'Heist Safari' Animated Series for Adult Swim|website=Animation Magazine|date=June 12, 2025|access-date=June 12, 2025}}</ref> |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |} == Бібліяграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва ! Выдавец ! Заўвагі |- | 1999 год | ''Dexter’s Laboratory'': «Comic Relief» | [[DC Comics]] | rowspan="2" | Пісьменнік, ілюстратар |- | 2001 год | ''Dexter’s Laboratory'': «Stubble Trouble» | [[DC Comics]] |- | 2016 год | {{Не перакладзена 5|Люк Кейдж|Кейдж!|4=Luke Cage}} | [[Marvel Comics]] | Пісьменнік, ілюстратар <ref>{{Cite web|lang=en|url=http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|title=Genndy Tartakovsky Brings His Cartoon Style To 'Cage' #1[Preview]|date=2016-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105161246/http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|archive-date=2016-10-05|access-date=2026-05-04|url-status=dead}}</ref> |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|850733}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з СССР]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] {{DEFAULTSORT:Тартакоўскі Гендзі}} 7yz38jaafcccxfief9qtxj3583il57i 5135659 5135658 2026-05-04T13:58:03Z Feeleman 163471 афармленне, вікіфікацыя, арфаграфія 5135659 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Genndy Tartakovsky}} |Апісанне выявы=Тартакоўскі ў 2023 годзе |Імя пры нараджэнні=Генадзь Барысавіч Тартакоўскі |Гады актыўнасці=1988 — наш час |Шырыня=200px }} '''Генадзь Барысавіч «Гендзі» Тартакоўскі''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Gennady Borisovich «Genndy» Tartakovsky''; нар. [[17 студзеня|17]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Масква]], [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] аніматар, [[сцэнарыст]], [[кінапрадзюсар]] і [[рэжысёр]] [[Рускія|рускага паходжання]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. Найбольш вядомы як стваральнік шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|мультсерыялаў]] для [[Cartoon Network]] і {{Не перакладзена 5|Adult Swim}}, у тым ліку «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}}», «{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік}}», «{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}}» і «{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}}»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://animationclub.school/blog/who-is-genndy-tartakovsky/|title=Genndy Tartakovsky: Cartoon Network's Storytelling Icon|website=Animationclub School|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.pastemagazine.com/tv/adult-swim/genndy-tartakovsky-primal-sequel-unicorn-warriors-eternal-interview|title=Genndy Tartakovsky Shares News of a Primal Sequel and How Unicorn Survived the WB-Discovery Purge|website=Paste Magazine|access-date=2026-05-04}}</ref>. Для студыі [[Sony Pictures Animation]] Гендзі выступіў [[рэжысёр]]ам першых трох фільмаў серыі «{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}}» і стаў [[сцэнарыст]]ам чацвёртай часткі франшызы. Таксама ён зняў анімацыйны фільм для [[Дарослы|дарослай]] аўдыторыі «{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}}''»'' і працуе над новым фільмам — «{{Не перакладзена 5|Чорны рыцар|4=Black Knight}}''»''<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-xpm-2012-aug-25-la-et-mn-hotel-transylvania-20120826-story.html|title=Genndy Tartakovsky gets 'Hotel Transylvania' open for business|website=Los Angeles Times|date=2012-08-25|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.dreadcentral.com/news/94750/hotel-transylvania-2-dracs-pack-is-back-in-new-artwork/|title=Hotel Transylvania 2 - Drac's Pack is Back in New Artwork|first=Steve|last=Barton|website=Dread Central|date=2015-03-26|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2018/07/hotel-transylvania-helmer-genndy-tartakovsky-fixed-black-knight-sony-pictures-animation-1202433175/|title=‘Hotel Transylvania’ Helmer Genndy Tartakovsky Sets New Projects At Sony Pictures Animation|first=Amanda|last=N'Duka|website=Deadline|date=2018-07-25|access-date=2026-05-04}}</ref>. Акрамя таго, Тартакоўскі быў адным з ключавых удзельнікаў у стварэнні мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», а таксама працаваў над такімі праектамі, як «{{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}}» і «{{Не перакладзена 5|Бэтмэн (мультсерыял, 1992)|Бэтмэн: Анімацыйны серыял|4=Batman: The Animated Series}}»<ref name=":0" />. Гендзі вядомы сваім унікальным стылем [[Мультыплікацыя|анімацыі]], які ўключае дынамічныя [[Баявік (кінажанр)|баявікі]], элементы [[Страх|жахаў]] і мінімальныя [[Дыялог|дыялогі]]<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wQRCUS4mYBY|title=Genndy Tartakovsky's 'Primal' has gritty dinosaurs, no dialogue|last=Los Angeles Times|date=2019-07-24|access-date=2026-05-04}}</ref>. За сваю кар’еру атрымаў пяць прэмій «[[Эмі]]», тры прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Animation Magazine|WAC|4=Animation Magazine}}», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Міжнародны анімацыйны фестываль Атавы|Міжнароднага анімацыйнага фестывалю Атавы|4=Ottawa International Animation Festival}}» і адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Прэмія Уінзара Мак-Кея|Уінзара Мак-Кея|4=Winsor McCay Award}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. == Фільмаграфія == === Тэлебачанне === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар !Стваральнік !Раскадроўшчык !Гукарэжысёр |- | 1993–95 | ''[[2 Stupid Dogs]]'' |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |- |1996–99, 2003 |{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1998–2002 |{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1999 |''[[Dexter's Laboratory: Ego Trip]]'' |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- | 2001 | ''[[The Flintstones: On the Rocks]]'' |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2001–04, 2017 |[[Самурай Джэк]] |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2003–05 |{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- | 2004 | ''[[Aaron Springer|Periwinkle Around the World]]'' |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2010–11 |{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2019–present |{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2023 |{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2027 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль «Трансільванія»|4=Hotel Transylvania}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |TBA |''Heist Safari''<ref>{{Cite web|url=https://www.animationmagazine.net/2025/06/genndy-tartakovsky-developing-heist-safari-animated-series-for-adult-swim/|title=Genndy Tartakovsky Developing 'Heist Safari' Animated Series for Adult Swim|website=Animation Magazine|date=June 12, 2025|access-date=June 12, 2025}}</ref> |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |} == Бібліяграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва ! Выдавец ! Заўвагі |- | 1999 год | ''Dexter’s Laboratory'': «Comic Relief» | [[DC Comics]] | rowspan="2" | Пісьменнік, ілюстратар |- | 2001 год | ''Dexter’s Laboratory'': «Stubble Trouble» | [[DC Comics]] |- | 2016 год | {{Не перакладзена 5|Люк Кейдж|Кейдж!|4=Luke Cage}} | [[Marvel Comics]] | Пісьменнік, ілюстратар <ref>{{Cite web|lang=en|url=http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|title=Genndy Tartakovsky Brings His Cartoon Style To 'Cage' #1[Preview]|date=2016-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105161246/http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|archive-date=2016-10-05|access-date=2026-05-04|url-status=dead}}</ref> |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|850733}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з СССР]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] {{DEFAULTSORT:Тартакоўскі Гендзі}} r4fz3jk4w7ix6f0zfxolv5oduy64hm3 5135661 5135659 2026-05-04T14:09:46Z Feeleman 163471 5135661 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Genndy Tartakovsky}} |Апісанне выявы=Тартакоўскі ў 2023 годзе |Імя пры нараджэнні=Генадзь Барысавіч Тартакоўскі |Гады актыўнасці=1988 — наш час |Шырыня=200px }} '''Генадзь Барысавіч «Гендзі» Тартакоўскі''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Gennady Borisovich «Genndy» Tartakovsky''; нар. [[17 студзеня|17]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Масква]], [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] аніматар, [[сцэнарыст]], [[кінапрадзюсар]] і [[рэжысёр]] [[Рускія|рускага паходжання]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. Найбольш вядомы як стваральнік шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|мультсерыялаў]] для [[Cartoon Network]] і {{Не перакладзена 5|Adult Swim}}, у тым ліку «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}}», «{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік}}», «{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}}» і «{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}}»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://animationclub.school/blog/who-is-genndy-tartakovsky/|title=Genndy Tartakovsky: Cartoon Network's Storytelling Icon|website=Animationclub School|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.pastemagazine.com/tv/adult-swim/genndy-tartakovsky-primal-sequel-unicorn-warriors-eternal-interview|title=Genndy Tartakovsky Shares News of a Primal Sequel and How Unicorn Survived the WB-Discovery Purge|website=Paste Magazine|access-date=2026-05-04}}</ref>. Для студыі [[Sony Pictures Animation]] Гендзі выступіў [[рэжысёр]]ам першых трох фільмаў серыі «{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}}» і стаў [[сцэнарыст]]ам чацвёртай часткі франшызы. Таксама ён зняў анімацыйны фільм для [[Дарослы|дарослай]] аўдыторыі «{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}}''»'' і працуе над новым фільмам — «Чорны рыцар''»''<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-xpm-2012-aug-25-la-et-mn-hotel-transylvania-20120826-story.html|title=Genndy Tartakovsky gets 'Hotel Transylvania' open for business|website=Los Angeles Times|date=2012-08-25|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.dreadcentral.com/news/94750/hotel-transylvania-2-dracs-pack-is-back-in-new-artwork/|title=Hotel Transylvania 2 - Drac's Pack is Back in New Artwork|first=Steve|last=Barton|website=Dread Central|date=2015-03-26|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2018/07/hotel-transylvania-helmer-genndy-tartakovsky-fixed-black-knight-sony-pictures-animation-1202433175/|title=‘Hotel Transylvania’ Helmer Genndy Tartakovsky Sets New Projects At Sony Pictures Animation|first=Amanda|last=N'Duka|website=Deadline|date=2018-07-25|access-date=2026-05-04}}</ref>. Акрамя таго, Тартакоўскі быў адным з ключавых удзельнікаў у стварэнні мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», а таксама працаваў над такімі праектамі, як «{{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}}» і «{{Не перакладзена 5|Бэтмэн (мультсерыял, 1992)|Бэтмэн: Анімацыйны серыял|4=Batman: The Animated Series}}»<ref name=":0" />. Гендзі вядомы сваім унікальным стылем [[Мультыплікацыя|анімацыі]], які ўключае дынамічныя [[Баявік (кінажанр)|баявікі]], элементы [[Страх|жахаў]] і мінімальныя [[Дыялог|дыялогі]]<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wQRCUS4mYBY|title=Genndy Tartakovsky's 'Primal' has gritty dinosaurs, no dialogue|last=Los Angeles Times|date=2019-07-24|access-date=2026-05-04}}</ref>. За сваю кар’еру атрымаў пяць прэмій «[[Эмі]]», тры прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Animation Magazine|WAC|4=Animation Magazine}}», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Міжнародны анімацыйны фестываль Атавы|Міжнароднага анімацыйнага фестывалю Атавы|4=Ottawa International Animation Festival}}» і адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Прэмія Уінзара Мак-Кея|Уінзара Мак-Кея|4=Winsor McCay Award}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. == Фільмаграфія == === Тэлебачанне === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар !Стваральнік !Раскадроўшчык !Гукарэжысёр |- | 1993–95 | {{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |- |1996–99, 2003 |{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1998–2002 |{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1999 |{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory: Ego Trip}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- | 2001 | {{Не перакладзена 5|The Flintstones: On the Rocks}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2001–04, 2017 |[[Самурай Джэк]] |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2003–05 |{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- | 2004 | {{Не перакладзена 5|Periwinkle Around the World}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2010–11 |{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2019–present |{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2023 |{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2027 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль «Трансільванія»|4=Hotel Transylvania}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |TBA |''Heist Safari''<ref>{{Cite web|url=https://www.animationmagazine.net/2025/06/genndy-tartakovsky-developing-heist-safari-animated-series-for-adult-swim/|title=Genndy Tartakovsky Developing 'Heist Safari' Animated Series for Adult Swim|website=Animation Magazine|date=June 12, 2025|access-date=June 12, 2025}}</ref> |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |} === Мастацкія фільмы === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Priest (фільм, 2011)|Priest|4=Priest (2011 film)}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2012 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 2||4=Hotel Transylvania 2}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|4=Hotel Transylvania 3: Summer Vacation}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |- |2022 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|4=Hotel Transylvania: Transformania}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |TBA | ''Чорны рыцар'' |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |} == Бібліяграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва ! Выдавец ! Заўвагі |- | 1999 год | ''Dexter’s Laboratory'': «Comic Relief» | [[DC Comics]] | rowspan="2" | Пісьменнік, ілюстратар |- | 2001 год | ''Dexter’s Laboratory'': «Stubble Trouble» | [[DC Comics]] |- | 2016 год | {{Не перакладзена 5|Люк Кейдж|Кейдж!|4=Luke Cage}} | [[Marvel Comics]] | Пісьменнік, ілюстратар <ref>{{Cite web|lang=en|url=http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|title=Genndy Tartakovsky Brings His Cartoon Style To 'Cage' #1[Preview]|date=2016-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105161246/http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|archive-date=2016-10-05|access-date=2026-05-04|url-status=dead}}</ref> |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|850733}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з СССР]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] {{DEFAULTSORT:Тартакоўскі Гендзі}} 5b3dbnvaiy7z6vwqwt727lmzuqot1e1 5135662 5135661 2026-05-04T14:10:38Z Feeleman 163471 /* Мастацкія фільмы */ 5135662 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Genndy Tartakovsky}} |Апісанне выявы=Тартакоўскі ў 2023 годзе |Імя пры нараджэнні=Генадзь Барысавіч Тартакоўскі |Гады актыўнасці=1988 — наш час |Шырыня=200px }} '''Генадзь Барысавіч «Гендзі» Тартакоўскі''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Gennady Borisovich «Genndy» Tartakovsky''; нар. [[17 студзеня|17]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Масква]], [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] аніматар, [[сцэнарыст]], [[кінапрадзюсар]] і [[рэжысёр]] [[Рускія|рускага паходжання]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. Найбольш вядомы як стваральнік шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|мультсерыялаў]] для [[Cartoon Network]] і {{Не перакладзена 5|Adult Swim}}, у тым ліку «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}}», «{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік}}», «{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}}» і «{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}}»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://animationclub.school/blog/who-is-genndy-tartakovsky/|title=Genndy Tartakovsky: Cartoon Network's Storytelling Icon|website=Animationclub School|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.pastemagazine.com/tv/adult-swim/genndy-tartakovsky-primal-sequel-unicorn-warriors-eternal-interview|title=Genndy Tartakovsky Shares News of a Primal Sequel and How Unicorn Survived the WB-Discovery Purge|website=Paste Magazine|access-date=2026-05-04}}</ref>. Для студыі [[Sony Pictures Animation]] Гендзі выступіў [[рэжысёр]]ам першых трох фільмаў серыі «{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}}» і стаў [[сцэнарыст]]ам чацвёртай часткі франшызы. Таксама ён зняў анімацыйны фільм для [[Дарослы|дарослай]] аўдыторыі «{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}}''»'' і працуе над новым фільмам — «Чорны рыцар''»''<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-xpm-2012-aug-25-la-et-mn-hotel-transylvania-20120826-story.html|title=Genndy Tartakovsky gets 'Hotel Transylvania' open for business|website=Los Angeles Times|date=2012-08-25|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.dreadcentral.com/news/94750/hotel-transylvania-2-dracs-pack-is-back-in-new-artwork/|title=Hotel Transylvania 2 - Drac's Pack is Back in New Artwork|first=Steve|last=Barton|website=Dread Central|date=2015-03-26|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2018/07/hotel-transylvania-helmer-genndy-tartakovsky-fixed-black-knight-sony-pictures-animation-1202433175/|title=‘Hotel Transylvania’ Helmer Genndy Tartakovsky Sets New Projects At Sony Pictures Animation|first=Amanda|last=N'Duka|website=Deadline|date=2018-07-25|access-date=2026-05-04}}</ref>. Акрамя таго, Тартакоўскі быў адным з ключавых удзельнікаў у стварэнні мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», а таксама працаваў над такімі праектамі, як «{{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}}» і «{{Не перакладзена 5|Бэтмэн (мультсерыял, 1992)|Бэтмэн: Анімацыйны серыял|4=Batman: The Animated Series}}»<ref name=":0" />. Гендзі вядомы сваім унікальным стылем [[Мультыплікацыя|анімацыі]], які ўключае дынамічныя [[Баявік (кінажанр)|баявікі]], элементы [[Страх|жахаў]] і мінімальныя [[Дыялог|дыялогі]]<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wQRCUS4mYBY|title=Genndy Tartakovsky's 'Primal' has gritty dinosaurs, no dialogue|last=Los Angeles Times|date=2019-07-24|access-date=2026-05-04}}</ref>. За сваю кар’еру атрымаў пяць прэмій «[[Эмі]]», тры прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Animation Magazine|WAC|4=Animation Magazine}}», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Міжнародны анімацыйны фестываль Атавы|Міжнароднага анімацыйнага фестывалю Атавы|4=Ottawa International Animation Festival}}» і адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Прэмія Уінзара Мак-Кея|Уінзара Мак-Кея|4=Winsor McCay Award}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. == Фільмаграфія == === Тэлебачанне === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар !Стваральнік !Раскадроўшчык !Гукарэжысёр |- | 1993–95 | {{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |- |1996–99, 2003 |{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1998–2002 |{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1999 |{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory: Ego Trip}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- | 2001 | {{Не перакладзена 5|The Flintstones: On the Rocks}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2001–04, 2017 |[[Самурай Джэк]] |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2003–05 |{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- | 2004 | {{Не перакладзена 5|Periwinkle Around the World}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2010–11 |{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2019–present |{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2023 |{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2027 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль «Трансільванія»|4=Hotel Transylvania}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |TBA |''Heist Safari''<ref>{{Cite web|url=https://www.animationmagazine.net/2025/06/genndy-tartakovsky-developing-heist-safari-animated-series-for-adult-swim/|title=Genndy Tartakovsky Developing 'Heist Safari' Animated Series for Adult Swim|website=Animation Magazine|date=June 12, 2025|access-date=June 12, 2025}}</ref> |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |} === Фільмы === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Priest (фільм, 2011)|Priest|4=Priest (2011 film)}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2012 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 2||4=Hotel Transylvania 2}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|4=Hotel Transylvania 3: Summer Vacation}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |- |2022 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|4=Hotel Transylvania: Transformania}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |TBA | ''Чорны рыцар'' |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |} == Бібліяграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва ! Выдавец ! Заўвагі |- | 1999 год | ''Dexter’s Laboratory'': «Comic Relief» | [[DC Comics]] | rowspan="2" | Пісьменнік, ілюстратар |- | 2001 год | ''Dexter’s Laboratory'': «Stubble Trouble» | [[DC Comics]] |- | 2016 год | {{Не перакладзена 5|Люк Кейдж|Кейдж!|4=Luke Cage}} | [[Marvel Comics]] | Пісьменнік, ілюстратар <ref>{{Cite web|lang=en|url=http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|title=Genndy Tartakovsky Brings His Cartoon Style To 'Cage' #1[Preview]|date=2016-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105161246/http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|archive-date=2016-10-05|access-date=2026-05-04|url-status=dead}}</ref> |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|850733}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з СССР]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] {{DEFAULTSORT:Тартакоўскі Гендзі}} 0a03bokkxa5j3niyg56x7l8aylc5pvd 5135663 5135662 2026-05-04T14:11:46Z Feeleman 163471 /* Фільмаграфія */ 5135663 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Genndy Tartakovsky}} |Апісанне выявы=Тартакоўскі ў 2023 годзе |Імя пры нараджэнні=Генадзь Барысавіч Тартакоўскі |Гады актыўнасці=1988 — наш час |Шырыня=200px }} '''Генадзь Барысавіч «Гендзі» Тартакоўскі''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Gennady Borisovich «Genndy» Tartakovsky''; нар. [[17 студзеня|17]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Масква]], [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] аніматар, [[сцэнарыст]], [[кінапрадзюсар]] і [[рэжысёр]] [[Рускія|рускага паходжання]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. Найбольш вядомы як стваральнік шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|мультсерыялаў]] для [[Cartoon Network]] і {{Не перакладзена 5|Adult Swim}}, у тым ліку «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}}», «{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік}}», «{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}}» і «{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}}»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://animationclub.school/blog/who-is-genndy-tartakovsky/|title=Genndy Tartakovsky: Cartoon Network's Storytelling Icon|website=Animationclub School|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.pastemagazine.com/tv/adult-swim/genndy-tartakovsky-primal-sequel-unicorn-warriors-eternal-interview|title=Genndy Tartakovsky Shares News of a Primal Sequel and How Unicorn Survived the WB-Discovery Purge|website=Paste Magazine|access-date=2026-05-04}}</ref>. Для студыі [[Sony Pictures Animation]] Гендзі выступіў [[рэжысёр]]ам першых трох фільмаў серыі «{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}}» і стаў [[сцэнарыст]]ам чацвёртай часткі франшызы. Таксама ён зняў анімацыйны фільм для [[Дарослы|дарослай]] аўдыторыі «{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}}''»'' і працуе над новым фільмам — «Чорны рыцар''»''<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-xpm-2012-aug-25-la-et-mn-hotel-transylvania-20120826-story.html|title=Genndy Tartakovsky gets 'Hotel Transylvania' open for business|website=Los Angeles Times|date=2012-08-25|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.dreadcentral.com/news/94750/hotel-transylvania-2-dracs-pack-is-back-in-new-artwork/|title=Hotel Transylvania 2 - Drac's Pack is Back in New Artwork|first=Steve|last=Barton|website=Dread Central|date=2015-03-26|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2018/07/hotel-transylvania-helmer-genndy-tartakovsky-fixed-black-knight-sony-pictures-animation-1202433175/|title=‘Hotel Transylvania’ Helmer Genndy Tartakovsky Sets New Projects At Sony Pictures Animation|first=Amanda|last=N'Duka|website=Deadline|date=2018-07-25|access-date=2026-05-04}}</ref>. Акрамя таго, Тартакоўскі быў адным з ключавых удзельнікаў у стварэнні мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», а таксама працаваў над такімі праектамі, як «{{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}}» і «{{Не перакладзена 5|Бэтмэн (мультсерыял, 1992)|Бэтмэн: Анімацыйны серыял|4=Batman: The Animated Series}}»<ref name=":0" />. Гендзі вядомы сваім унікальным стылем [[Мультыплікацыя|анімацыі]], які ўключае дынамічныя [[Баявік (кінажанр)|баявікі]], элементы [[Страх|жахаў]] і мінімальныя [[Дыялог|дыялогі]]<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wQRCUS4mYBY|title=Genndy Tartakovsky's 'Primal' has gritty dinosaurs, no dialogue|last=Los Angeles Times|date=2019-07-24|access-date=2026-05-04}}</ref>. За сваю кар’еру атрымаў пяць прэмій «[[Эмі]]», тры прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Animation Magazine|WAC|4=Animation Magazine}}», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Міжнародны анімацыйны фестываль Атавы|Міжнароднага анімацыйнага фестывалю Атавы|4=Ottawa International Animation Festival}}» і адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Прэмія Уінзара Мак-Кея|Уінзара Мак-Кея|4=Winsor McCay Award}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Priest (фільм, 2011)|Priest|4=Priest (2011 film)}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2012 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 2||4=Hotel Transylvania 2}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|4=Hotel Transylvania 3: Summer Vacation}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |- |2022 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|4=Hotel Transylvania: Transformania}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |TBA | ''Чорны рыцар'' |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар !Стваральнік !Раскадроўшчык !Гукарэжысёр |- | 1993–95 | {{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |- |1996–99, 2003 |{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1998–2002 |{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1999 |{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory: Ego Trip}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- | 2001 | {{Не перакладзена 5|The Flintstones: On the Rocks}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2001–04, 2017 |[[Самурай Джэк]] |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2003–05 |{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- | 2004 | {{Не перакладзена 5|Periwinkle Around the World}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2010–11 |{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2019–present |{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2023 |{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2027 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль «Трансільванія»|4=Hotel Transylvania}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |TBA |''Heist Safari''<ref>{{Cite web|url=https://www.animationmagazine.net/2025/06/genndy-tartakovsky-developing-heist-safari-animated-series-for-adult-swim/|title=Genndy Tartakovsky Developing 'Heist Safari' Animated Series for Adult Swim|website=Animation Magazine|date=June 12, 2025|access-date=June 12, 2025}}</ref> |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |} == Бібліяграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва ! Выдавец ! Заўвагі |- | 1999 год | ''Dexter’s Laboratory'': «Comic Relief» | [[DC Comics]] | rowspan="2" | Пісьменнік, ілюстратар |- | 2001 год | ''Dexter’s Laboratory'': «Stubble Trouble» | [[DC Comics]] |- | 2016 год | {{Не перакладзена 5|Люк Кейдж|Кейдж!|4=Luke Cage}} | [[Marvel Comics]] | Пісьменнік, ілюстратар <ref>{{Cite web|lang=en|url=http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|title=Genndy Tartakovsky Brings His Cartoon Style To 'Cage' #1[Preview]|date=2016-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105161246/http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|archive-date=2016-10-05|access-date=2026-05-04|url-status=dead}}</ref> |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|850733}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з СССР]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] {{DEFAULTSORT:Тартакоўскі Гендзі}} ojmb3zmhhtpmlqotmm55pl70zznpyg6 5135664 5135663 2026-05-04T14:12:26Z Feeleman 163471 /* Бібліяграфія */ 5135664 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Genndy Tartakovsky}} |Апісанне выявы=Тартакоўскі ў 2023 годзе |Імя пры нараджэнні=Генадзь Барысавіч Тартакоўскі |Гады актыўнасці=1988 — наш час |Шырыня=200px }} '''Генадзь Барысавіч «Гендзі» Тартакоўскі''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Gennady Borisovich «Genndy» Tartakovsky''; нар. [[17 студзеня|17]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Масква]], [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] аніматар, [[сцэнарыст]], [[кінапрадзюсар]] і [[рэжысёр]] [[Рускія|рускага паходжання]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. Найбольш вядомы як стваральнік шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|мультсерыялаў]] для [[Cartoon Network]] і {{Не перакладзена 5|Adult Swim}}, у тым ліку «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}}», «{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік}}», «{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}}» і «{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}}»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://animationclub.school/blog/who-is-genndy-tartakovsky/|title=Genndy Tartakovsky: Cartoon Network's Storytelling Icon|website=Animationclub School|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.pastemagazine.com/tv/adult-swim/genndy-tartakovsky-primal-sequel-unicorn-warriors-eternal-interview|title=Genndy Tartakovsky Shares News of a Primal Sequel and How Unicorn Survived the WB-Discovery Purge|website=Paste Magazine|access-date=2026-05-04}}</ref>. Для студыі [[Sony Pictures Animation]] Гендзі выступіў [[рэжысёр]]ам першых трох фільмаў серыі «{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}}» і стаў [[сцэнарыст]]ам чацвёртай часткі франшызы. Таксама ён зняў анімацыйны фільм для [[Дарослы|дарослай]] аўдыторыі «{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}}''»'' і працуе над новым фільмам — «Чорны рыцар''»''<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-xpm-2012-aug-25-la-et-mn-hotel-transylvania-20120826-story.html|title=Genndy Tartakovsky gets 'Hotel Transylvania' open for business|website=Los Angeles Times|date=2012-08-25|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.dreadcentral.com/news/94750/hotel-transylvania-2-dracs-pack-is-back-in-new-artwork/|title=Hotel Transylvania 2 - Drac's Pack is Back in New Artwork|first=Steve|last=Barton|website=Dread Central|date=2015-03-26|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2018/07/hotel-transylvania-helmer-genndy-tartakovsky-fixed-black-knight-sony-pictures-animation-1202433175/|title=‘Hotel Transylvania’ Helmer Genndy Tartakovsky Sets New Projects At Sony Pictures Animation|first=Amanda|last=N'Duka|website=Deadline|date=2018-07-25|access-date=2026-05-04}}</ref>. Акрамя таго, Тартакоўскі быў адным з ключавых удзельнікаў у стварэнні мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», а таксама працаваў над такімі праектамі, як «{{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}}» і «{{Не перакладзена 5|Бэтмэн (мультсерыял, 1992)|Бэтмэн: Анімацыйны серыял|4=Batman: The Animated Series}}»<ref name=":0" />. Гендзі вядомы сваім унікальным стылем [[Мультыплікацыя|анімацыі]], які ўключае дынамічныя [[Баявік (кінажанр)|баявікі]], элементы [[Страх|жахаў]] і мінімальныя [[Дыялог|дыялогі]]<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wQRCUS4mYBY|title=Genndy Tartakovsky's 'Primal' has gritty dinosaurs, no dialogue|last=Los Angeles Times|date=2019-07-24|access-date=2026-05-04}}</ref>. За сваю кар’еру атрымаў пяць прэмій «[[Эмі]]», тры прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Animation Magazine|WAC|4=Animation Magazine}}», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Міжнародны анімацыйны фестываль Атавы|Міжнароднага анімацыйнага фестывалю Атавы|4=Ottawa International Animation Festival}}» і адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Прэмія Уінзара Мак-Кея|Уінзара Мак-Кея|4=Winsor McCay Award}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Priest (фільм, 2011)|Priest|4=Priest (2011 film)}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2012 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 2||4=Hotel Transylvania 2}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|4=Hotel Transylvania 3: Summer Vacation}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |- |2022 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|4=Hotel Transylvania: Transformania}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |TBA | ''Чорны рыцар'' |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар !Стваральнік !Раскадроўшчык !Гукарэжысёр |- | 1993–95 | {{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |- |1996–99, 2003 |{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1998–2002 |{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1999 |{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory: Ego Trip}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- | 2001 | {{Не перакладзена 5|The Flintstones: On the Rocks}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2001–04, 2017 |[[Самурай Джэк]] |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2003–05 |{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- | 2004 | {{Не перакладзена 5|Periwinkle Around the World}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2010–11 |{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2019–present |{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2023 |{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2027 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль «Трансільванія»|4=Hotel Transylvania}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |TBA |''Heist Safari''<ref>{{Cite web|url=https://www.animationmagazine.net/2025/06/genndy-tartakovsky-developing-heist-safari-animated-series-for-adult-swim/|title=Genndy Tartakovsky Developing 'Heist Safari' Animated Series for Adult Swim|website=Animation Magazine|date=June 12, 2025|access-date=June 12, 2025}}</ref> |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |} == Бібліяграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва ! Выдавец ! Заўвагі |- | 1999 год | ''Dexter’s Laboratory'': «Comic Relief» | [[DC Comics]] | rowspan="2" | Сцэнарыст, ілюстратар |- | 2001 год | ''Dexter’s Laboratory'': «Stubble Trouble» | [[DC Comics]] |- | 2016 год | {{Не перакладзена 5|Люк Кейдж|Кейдж!|4=Luke Cage}} | [[Marvel Comics]] | Сцэнарыст, ілюстратар <ref>{{Cite web|lang=en|url=http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|title=Genndy Tartakovsky Brings His Cartoon Style To 'Cage' #1[Preview]|date=2016-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105161246/http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|archive-date=2016-10-05|access-date=2026-05-04|url-status=dead}}</ref> |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|850733}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з СССР]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] {{DEFAULTSORT:Тартакоўскі Гендзі}} bstry6ksnem19vz7tu6qi4ykksjitkb 5135665 5135664 2026-05-04T14:14:21Z Feeleman 163471 5135665 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Тартакоўскі}} {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Genndy Tartakovsky}} |Апісанне выявы=Тартакоўскі ў 2023 годзе |Імя пры нараджэнні=Генадзь Барысавіч Тартакоўскі |Гады актыўнасці=1988 — наш час |Шырыня=200px }} '''Генадзь Барысавіч «Гендзі» Тартакоўскі''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Gennady Borisovich «Genndy» Tartakovsky''; нар. [[17 студзеня|17]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Масква]], [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] аніматар, [[сцэнарыст]], [[кінапрадзюсар]] і [[рэжысёр]] [[Рускія|рускага паходжання]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. Найбольш вядомы як стваральнік шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|мультсерыялаў]] для [[Cartoon Network]] і {{Не перакладзена 5|Adult Swim}}, у тым ліку «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}}», «{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік}}», «{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}}» і «{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}}»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://animationclub.school/blog/who-is-genndy-tartakovsky/|title=Genndy Tartakovsky: Cartoon Network's Storytelling Icon|website=Animationclub School|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.pastemagazine.com/tv/adult-swim/genndy-tartakovsky-primal-sequel-unicorn-warriors-eternal-interview|title=Genndy Tartakovsky Shares News of a Primal Sequel and How Unicorn Survived the WB-Discovery Purge|website=Paste Magazine|access-date=2026-05-04}}</ref>. Для студыі [[Sony Pictures Animation]] Гендзі выступіў [[рэжысёр]]ам першых трох фільмаў серыі «{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}}» і стаў [[сцэнарыст]]ам чацвёртай часткі франшызы. Таксама ён зняў анімацыйны фільм для [[Дарослы|дарослай]] аўдыторыі «{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}}''»'' і працуе над новым фільмам — «Чорны рыцар''»''<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-xpm-2012-aug-25-la-et-mn-hotel-transylvania-20120826-story.html|title=Genndy Tartakovsky gets 'Hotel Transylvania' open for business|website=Los Angeles Times|date=2012-08-25|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.dreadcentral.com/news/94750/hotel-transylvania-2-dracs-pack-is-back-in-new-artwork/|title=Hotel Transylvania 2 - Drac's Pack is Back in New Artwork|first=Steve|last=Barton|website=Dread Central|date=2015-03-26|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2018/07/hotel-transylvania-helmer-genndy-tartakovsky-fixed-black-knight-sony-pictures-animation-1202433175/|title=‘Hotel Transylvania’ Helmer Genndy Tartakovsky Sets New Projects At Sony Pictures Animation|first=Amanda|last=N'Duka|website=Deadline|date=2018-07-25|access-date=2026-05-04}}</ref>. Акрамя таго, Тартакоўскі быў адным з ключавых удзельнікаў у стварэнні мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», а таксама працаваў над такімі праектамі, як «{{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}}» і «{{Не перакладзена 5|Бэтмэн (мультсерыял, 1992)|Бэтмэн: Анімацыйны серыял|4=Batman: The Animated Series}}»<ref name=":0" />. Гендзі вядомы сваім унікальным стылем [[Мультыплікацыя|анімацыі]], які ўключае дынамічныя [[Баявік (кінажанр)|баявікі]], элементы [[Страх|жахаў]] і мінімальныя [[Дыялог|дыялогі]]<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wQRCUS4mYBY|title=Genndy Tartakovsky's 'Primal' has gritty dinosaurs, no dialogue|last=Los Angeles Times|date=2019-07-24|access-date=2026-05-04}}</ref>. За сваю кар’еру атрымаў пяць прэмій «[[Эмі]]», тры прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Animation Magazine|WAC|4=Animation Magazine}}», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Міжнародны анімацыйны фестываль Атавы|Міжнароднага анімацыйнага фестывалю Атавы|4=Ottawa International Animation Festival}}» і адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Прэмія Уінзара Мак-Кея|Уінзара Мак-Кея|4=Winsor McCay Award}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Priest (фільм, 2011)|Priest|4=Priest (2011 film)}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2012 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 2||4=Hotel Transylvania 2}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|4=Hotel Transylvania 3: Summer Vacation}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |- |2022 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|4=Hotel Transylvania: Transformania}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |TBA | ''Чорны рыцар'' |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар !Стваральнік !Раскадроўшчык !Гукарэжысёр |- | 1993–95 | {{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |- |1996–99, 2003 |{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1998–2002 |{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1999 |{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory: Ego Trip}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- | 2001 | {{Не перакладзена 5|The Flintstones: On the Rocks}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2001–04, 2017 |[[Самурай Джэк]] |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2003–05 |{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- | 2004 | {{Не перакладзена 5|Periwinkle Around the World}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2010–11 |{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2019–present |{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2023 |{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2027 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль «Трансільванія»|4=Hotel Transylvania}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |TBA |''Heist Safari''<ref>{{Cite web|url=https://www.animationmagazine.net/2025/06/genndy-tartakovsky-developing-heist-safari-animated-series-for-adult-swim/|title=Genndy Tartakovsky Developing 'Heist Safari' Animated Series for Adult Swim|website=Animation Magazine|date=June 12, 2025|access-date=June 12, 2025}}</ref> |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |} == Бібліяграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва ! Выдавец ! Заўвагі |- | 1999 год | ''Dexter’s Laboratory'': «Comic Relief» | [[DC Comics]] | rowspan="2" | Сцэнарыст, ілюстратар |- | 2001 год | ''Dexter’s Laboratory'': «Stubble Trouble» | [[DC Comics]] |- | 2016 год | {{Не перакладзена 5|Люк Кейдж|Кейдж!|4=Luke Cage}} | [[Marvel Comics]] | Сцэнарыст, ілюстратар <ref>{{Cite web|lang=en|url=http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|title=Genndy Tartakovsky Brings His Cartoon Style To 'Cage' #1[Preview]|date=2016-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105161246/http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|archive-date=2016-10-05|access-date=2026-05-04|url-status=dead}}</ref> |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|850733}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з СССР]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] {{DEFAULTSORT:Тартакоўскі Гендзі}} lvzlpsvrqumgktj6t44aji8r02qv58p 5135996 5135665 2026-05-05T07:33:27Z Feeleman 163471 5135996 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Тартакоўскі}} {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Genndy Tartakovsky}} |Апісанне выявы=Тартакоўскі ў 2023 годзе |Імя пры нараджэнні=Генадзь Барысавіч Тартакоўскі |Гады актыўнасці=1988 — наш час |Шырыня=200px }} '''Генадзь Барысавіч «Гендзі» Тартакоўскі''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Gennady Borisovich «Genndy» Tartakovsky''; нар. [[17 студзеня|17]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Масква]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] аніматар, [[сцэнарыст]], [[кінапрадзюсар]] і [[рэжысёр]] [[Яўрэі|яўрэйскага паходжання]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. Найбольш вядомы як стваральнік шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|мультсерыялаў]] для [[Cartoon Network]] і {{Не перакладзена 5|Adult Swim}}, у тым ліку «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}}», «{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік}}», «{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}}» і «{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}}»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://animationclub.school/blog/who-is-genndy-tartakovsky/|title=Genndy Tartakovsky: Cartoon Network's Storytelling Icon|website=Animationclub School|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.pastemagazine.com/tv/adult-swim/genndy-tartakovsky-primal-sequel-unicorn-warriors-eternal-interview|title=Genndy Tartakovsky Shares News of a Primal Sequel and How Unicorn Survived the WB-Discovery Purge|website=Paste Magazine|access-date=2026-05-04}}</ref>. Для студыі [[Sony Pictures Animation]] Гендзі выступіў [[рэжысёр]]ам першых трох фільмаў серыі «{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}}» і стаў [[сцэнарыст]]ам чацвёртай часткі франшызы. Таксама ён зняў анімацыйны фільм для [[Дарослы|дарослай]] аўдыторыі «{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}}''»'' і працуе над новым фільмам — «Чорны рыцар''»''<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-xpm-2012-aug-25-la-et-mn-hotel-transylvania-20120826-story.html|title=Genndy Tartakovsky gets 'Hotel Transylvania' open for business|website=Los Angeles Times|date=2012-08-25|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.dreadcentral.com/news/94750/hotel-transylvania-2-dracs-pack-is-back-in-new-artwork/|title=Hotel Transylvania 2 - Drac's Pack is Back in New Artwork|first=Steve|last=Barton|website=Dread Central|date=2015-03-26|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2018/07/hotel-transylvania-helmer-genndy-tartakovsky-fixed-black-knight-sony-pictures-animation-1202433175/|title=‘Hotel Transylvania’ Helmer Genndy Tartakovsky Sets New Projects At Sony Pictures Animation|first=Amanda|last=N'Duka|website=Deadline|date=2018-07-25|access-date=2026-05-04}}</ref>. Акрамя таго, Тартакоўскі быў адным з ключавых удзельнікаў у стварэнні мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», а таксама працаваў над такімі праектамі, як «{{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}}» і «{{Не перакладзена 5|Бэтмэн (мультсерыял, 1992)|Бэтмэн: Анімацыйны серыял|4=Batman: The Animated Series}}»<ref name=":0" />. Гендзі вядомы сваім унікальным стылем [[Мультыплікацыя|анімацыі]], які ўключае дынамічныя [[Баявік (кінажанр)|баявікі]], элементы [[Страх|жахаў]] і мінімальныя [[Дыялог|дыялогі]]<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wQRCUS4mYBY|title=Genndy Tartakovsky's 'Primal' has gritty dinosaurs, no dialogue|last=Los Angeles Times|date=2019-07-24|access-date=2026-05-04}}</ref>. За сваю кар’еру атрымаў пяць прэмій «[[Эмі]]», тры прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Animation Magazine|WAC|4=Animation Magazine}}», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Міжнародны анімацыйны фестываль Атавы|Міжнароднага анімацыйнага фестывалю Атавы|4=Ottawa International Animation Festival}}» і адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Прэмія Уінзара Мак-Кея|Уінзара Мак-Кея|4=Winsor McCay Award}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Priest (фільм, 2011)|Priest|4=Priest (2011 film)}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2012 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 2||4=Hotel Transylvania 2}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|4=Hotel Transylvania 3: Summer Vacation}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |- |2022 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|4=Hotel Transylvania: Transformania}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |TBA | ''Чорны рыцар'' |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар !Стваральнік !Раскадроўшчык !Гукарэжысёр |- | 1993–95 | {{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |- |1996–99, 2003 |{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1998–2002 |{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1999 |{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory: Ego Trip}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- | 2001 | {{Не перакладзена 5|The Flintstones: On the Rocks}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2001–04, 2017 |[[Самурай Джэк]] |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2003–05 |{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- | 2004 | {{Не перакладзена 5|Periwinkle Around the World}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2010–11 |{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2019–present |{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2023 |{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2027 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль «Трансільванія»|4=Hotel Transylvania}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |TBA |''Heist Safari''<ref>{{Cite web|url=https://www.animationmagazine.net/2025/06/genndy-tartakovsky-developing-heist-safari-animated-series-for-adult-swim/|title=Genndy Tartakovsky Developing 'Heist Safari' Animated Series for Adult Swim|website=Animation Magazine|date=June 12, 2025|access-date=June 12, 2025}}</ref> |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |} == Бібліяграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва ! Выдавец ! Заўвагі |- | 1999 год | ''Dexter’s Laboratory'': «Comic Relief» | [[DC Comics]] | rowspan="2" | Сцэнарыст, ілюстратар |- | 2001 год | ''Dexter’s Laboratory'': «Stubble Trouble» | [[DC Comics]] |- | 2016 год | {{Не перакладзена 5|Люк Кейдж|Кейдж!|4=Luke Cage}} | [[Marvel Comics]] | Сцэнарыст, ілюстратар <ref>{{Cite web|lang=en|url=http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|title=Genndy Tartakovsky Brings His Cartoon Style To 'Cage' #1[Preview]|date=2016-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105161246/http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|archive-date=2016-10-05|access-date=2026-05-04|url-status=dead}}</ref> |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|850733}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з СССР]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] {{DEFAULTSORT:Тартакоўскі Гендзі}} 0fmvzdt23qks902jy5ujixvq3afqs9c 5136006 5135996 2026-05-05T07:57:07Z Feeleman 163471 /* Бібліяграфія */ 5136006 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Тартакоўскі}} {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Genndy Tartakovsky}} |Апісанне выявы=Тартакоўскі ў 2023 годзе |Імя пры нараджэнні=Генадзь Барысавіч Тартакоўскі |Гады актыўнасці=1988 — наш час |Шырыня=200px }} '''Генадзь Барысавіч «Гендзі» Тартакоўскі''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Gennady Borisovich «Genndy» Tartakovsky''; нар. [[17 студзеня|17]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Масква]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] аніматар, [[сцэнарыст]], [[кінапрадзюсар]] і [[рэжысёр]] [[Яўрэі|яўрэйскага паходжання]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. Найбольш вядомы як стваральнік шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|мультсерыялаў]] для [[Cartoon Network]] і {{Не перакладзена 5|Adult Swim}}, у тым ліку «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}}», «{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік}}», «{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}}» і «{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}}»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://animationclub.school/blog/who-is-genndy-tartakovsky/|title=Genndy Tartakovsky: Cartoon Network's Storytelling Icon|website=Animationclub School|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.pastemagazine.com/tv/adult-swim/genndy-tartakovsky-primal-sequel-unicorn-warriors-eternal-interview|title=Genndy Tartakovsky Shares News of a Primal Sequel and How Unicorn Survived the WB-Discovery Purge|website=Paste Magazine|access-date=2026-05-04}}</ref>. Для студыі [[Sony Pictures Animation]] Гендзі выступіў [[рэжысёр]]ам першых трох фільмаў серыі «{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}}» і стаў [[сцэнарыст]]ам чацвёртай часткі франшызы. Таксама ён зняў анімацыйны фільм для [[Дарослы|дарослай]] аўдыторыі «{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}}''»'' і працуе над новым фільмам — «Чорны рыцар''»''<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-xpm-2012-aug-25-la-et-mn-hotel-transylvania-20120826-story.html|title=Genndy Tartakovsky gets 'Hotel Transylvania' open for business|website=Los Angeles Times|date=2012-08-25|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.dreadcentral.com/news/94750/hotel-transylvania-2-dracs-pack-is-back-in-new-artwork/|title=Hotel Transylvania 2 - Drac's Pack is Back in New Artwork|first=Steve|last=Barton|website=Dread Central|date=2015-03-26|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2018/07/hotel-transylvania-helmer-genndy-tartakovsky-fixed-black-knight-sony-pictures-animation-1202433175/|title=‘Hotel Transylvania’ Helmer Genndy Tartakovsky Sets New Projects At Sony Pictures Animation|first=Amanda|last=N'Duka|website=Deadline|date=2018-07-25|access-date=2026-05-04}}</ref>. Акрамя таго, Тартакоўскі быў адным з ключавых удзельнікаў у стварэнні мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», а таксама працаваў над такімі праектамі, як «{{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}}» і «{{Не перакладзена 5|Бэтмэн (мультсерыял, 1992)|Бэтмэн: Анімацыйны серыял|4=Batman: The Animated Series}}»<ref name=":0" />. Гендзі вядомы сваім унікальным стылем [[Мультыплікацыя|анімацыі]], які ўключае дынамічныя [[Баявік (кінажанр)|баявікі]], элементы [[Страх|жахаў]] і мінімальныя [[Дыялог|дыялогі]]<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wQRCUS4mYBY|title=Genndy Tartakovsky's 'Primal' has gritty dinosaurs, no dialogue|last=Los Angeles Times|date=2019-07-24|access-date=2026-05-04}}</ref>. За сваю кар’еру атрымаў пяць прэмій «[[Эмі]]», тры прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Animation Magazine|WAC|4=Animation Magazine}}», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Міжнародны анімацыйны фестываль Атавы|Міжнароднага анімацыйнага фестывалю Атавы|4=Ottawa International Animation Festival}}» і адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Прэмія Уінзара Мак-Кея|Уінзара Мак-Кея|4=Winsor McCay Award}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Priest (фільм, 2011)|Priest|4=Priest (2011 film)}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2012 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 2||4=Hotel Transylvania 2}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|4=Hotel Transylvania 3: Summer Vacation}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |- |2022 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|4=Hotel Transylvania: Transformania}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |TBA | ''Чорны рыцар'' |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар !Стваральнік !Раскадроўшчык !Гукарэжысёр |- | 1993–95 | {{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |- |1996–99, 2003 |{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1998–2002 |{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1999 |{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory: Ego Trip}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- | 2001 | {{Не перакладзена 5|The Flintstones: On the Rocks}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2001–04, 2017 |[[Самурай Джэк]] |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2003–05 |{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- | 2004 | {{Не перакладзена 5|Periwinkle Around the World}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2010–11 |{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2019–present |{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2023 |{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2027 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль «Трансільванія»|4=Hotel Transylvania}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |TBA |''Heist Safari''<ref>{{Cite web|url=https://www.animationmagazine.net/2025/06/genndy-tartakovsky-developing-heist-safari-animated-series-for-adult-swim/|title=Genndy Tartakovsky Developing 'Heist Safari' Animated Series for Adult Swim|website=Animation Magazine|date=June 12, 2025|access-date=June 12, 2025}}</ref> |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |} == Бібліяграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва ! Выдавец ! Заўвагі |- | 1999 | ''Dexter’s Laboratory'': «Comic Relief» | [[DC Comics]] | rowspan="2" | Сцэнарыст, ілюстратар |- | 2001 | ''Dexter’s Laboratory'': «Stubble Trouble» | [[DC Comics]] |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|Люк Кейдж|Кейдж!|4=Luke Cage}} | [[Marvel Comics]] | Сцэнарыст, ілюстратар <ref>{{Cite web|lang=en|url=http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|title=Genndy Tartakovsky Brings His Cartoon Style To 'Cage' #1[Preview]|date=2016-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105161246/http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|archive-date=2016-10-05|access-date=2026-05-04|url-status=dead}}</ref> |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|850733}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з СССР]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] {{DEFAULTSORT:Тартакоўскі Гендзі}} gu1sgk1cj9mnq3b507klolqoen659y7 5136007 5136006 2026-05-05T07:57:58Z Feeleman 163471 /* Тэлебачанне */ 5136007 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Тартакоўскі}} {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Genndy Tartakovsky}} |Апісанне выявы=Тартакоўскі ў 2023 годзе |Імя пры нараджэнні=Генадзь Барысавіч Тартакоўскі |Гады актыўнасці=1988 — наш час |Шырыня=200px }} '''Генадзь Барысавіч «Гендзі» Тартакоўскі''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Gennady Borisovich «Genndy» Tartakovsky''; нар. [[17 студзеня|17]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Масква]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] аніматар, [[сцэнарыст]], [[кінапрадзюсар]] і [[рэжысёр]] [[Яўрэі|яўрэйскага паходжання]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. Найбольш вядомы як стваральнік шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|мультсерыялаў]] для [[Cartoon Network]] і {{Не перакладзена 5|Adult Swim}}, у тым ліку «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}}», «{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік}}», «{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}}» і «{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}}»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://animationclub.school/blog/who-is-genndy-tartakovsky/|title=Genndy Tartakovsky: Cartoon Network's Storytelling Icon|website=Animationclub School|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.pastemagazine.com/tv/adult-swim/genndy-tartakovsky-primal-sequel-unicorn-warriors-eternal-interview|title=Genndy Tartakovsky Shares News of a Primal Sequel and How Unicorn Survived the WB-Discovery Purge|website=Paste Magazine|access-date=2026-05-04}}</ref>. Для студыі [[Sony Pictures Animation]] Гендзі выступіў [[рэжысёр]]ам першых трох фільмаў серыі «{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}}» і стаў [[сцэнарыст]]ам чацвёртай часткі франшызы. Таксама ён зняў анімацыйны фільм для [[Дарослы|дарослай]] аўдыторыі «{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}}''»'' і працуе над новым фільмам — «Чорны рыцар''»''<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-xpm-2012-aug-25-la-et-mn-hotel-transylvania-20120826-story.html|title=Genndy Tartakovsky gets 'Hotel Transylvania' open for business|website=Los Angeles Times|date=2012-08-25|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.dreadcentral.com/news/94750/hotel-transylvania-2-dracs-pack-is-back-in-new-artwork/|title=Hotel Transylvania 2 - Drac's Pack is Back in New Artwork|first=Steve|last=Barton|website=Dread Central|date=2015-03-26|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2018/07/hotel-transylvania-helmer-genndy-tartakovsky-fixed-black-knight-sony-pictures-animation-1202433175/|title=‘Hotel Transylvania’ Helmer Genndy Tartakovsky Sets New Projects At Sony Pictures Animation|first=Amanda|last=N'Duka|website=Deadline|date=2018-07-25|access-date=2026-05-04}}</ref>. Акрамя таго, Тартакоўскі быў адным з ключавых удзельнікаў у стварэнні мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», а таксама працаваў над такімі праектамі, як «{{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}}» і «{{Не перакладзена 5|Бэтмэн (мультсерыял, 1992)|Бэтмэн: Анімацыйны серыял|4=Batman: The Animated Series}}»<ref name=":0" />. Гендзі вядомы сваім унікальным стылем [[Мультыплікацыя|анімацыі]], які ўключае дынамічныя [[Баявік (кінажанр)|баявікі]], элементы [[Страх|жахаў]] і мінімальныя [[Дыялог|дыялогі]]<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wQRCUS4mYBY|title=Genndy Tartakovsky's 'Primal' has gritty dinosaurs, no dialogue|last=Los Angeles Times|date=2019-07-24|access-date=2026-05-04}}</ref>. За сваю кар’еру атрымаў пяць прэмій «[[Эмі]]», тры прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Animation Magazine|WAC|4=Animation Magazine}}», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Міжнародны анімацыйны фестываль Атавы|Міжнароднага анімацыйнага фестывалю Атавы|4=Ottawa International Animation Festival}}» і адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Прэмія Уінзара Мак-Кея|Уінзара Мак-Кея|4=Winsor McCay Award}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Priest (фільм, 2011)|Priest|4=Priest (2011 film)}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2012 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 2||4=Hotel Transylvania 2}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|4=Hotel Transylvania 3: Summer Vacation}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |- |2022 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|4=Hotel Transylvania: Transformania}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |TBA | ''Чорны рыцар'' |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар !Стваральнік !Раскадроўшчык !Гукарэжысёр |- | 1993–95 | {{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |- |1996–99, 2003 |{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1998–2002 |{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1999 |{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory: Ego Trip}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- | 2001 | {{Не перакладзена 5|The Flintstones: On the Rocks}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2001–04, 2017 |[[Самурай Джэк]] |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2003–05 |{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- | 2004 | {{Не перакладзена 5|Periwinkle Around the World}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2010–11 |{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2019–цяпер |{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2023 |{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2027 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль «Трансільванія»|4=Hotel Transylvania}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |TBA |''Heist Safari''<ref>{{Cite web|url=https://www.animationmagazine.net/2025/06/genndy-tartakovsky-developing-heist-safari-animated-series-for-adult-swim/|title=Genndy Tartakovsky Developing 'Heist Safari' Animated Series for Adult Swim|website=Animation Magazine|date=June 12, 2025|access-date=June 12, 2025}}</ref> |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |} == Бібліяграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва ! Выдавец ! Заўвагі |- | 1999 | ''Dexter’s Laboratory'': «Comic Relief» | [[DC Comics]] | rowspan="2" | Сцэнарыст, ілюстратар |- | 2001 | ''Dexter’s Laboratory'': «Stubble Trouble» | [[DC Comics]] |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|Люк Кейдж|Кейдж!|4=Luke Cage}} | [[Marvel Comics]] | Сцэнарыст, ілюстратар <ref>{{Cite web|lang=en|url=http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|title=Genndy Tartakovsky Brings His Cartoon Style To 'Cage' #1[Preview]|date=2016-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105161246/http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|archive-date=2016-10-05|access-date=2026-05-04|url-status=dead}}</ref> |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|850733}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з СССР]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] {{DEFAULTSORT:Тартакоўскі Гендзі}} ollt4duhypbf4s2nb4bjo1t3ohnf97x 14 807283 5135672 2026-05-04T14:44:03Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Імігранты паводле краін|Італія]] [[Катэгорыя:Постаці Італіі]]» 5135672 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Імігранты паводле краін|Італія]] [[Катэгорыя:Постаці Італіі]] lberu3vd4f7ik4ycskacsjrrysmntiy 14 807284 5135673 2026-05-04T14:45:50Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Імігранты паводле краін|Кітай]] [[Катэгорыя:Постаці Кітая]]» 5135673 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Імігранты паводле краін|Кітай]] [[Катэгорыя:Постаці Кітая]] matro50qoxg3f0kjo7lp2dhu9092r0d 14 807285 5135674 2026-05-04T14:48:25Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Імігранты паводле краін|Літва]] [[Катэгорыя:Постаці Літвы]]» 5135674 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Імігранты паводле краін|Літва]] [[Катэгорыя:Постаці Літвы]] b69dfb4pudl6vvviz875xbhexi0f1mj 14 807286 5135675 2026-05-04T14:49:47Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Імігранты паводле краін|Расія]] [[Катэгорыя:Постаці Расіі]]» 5135675 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Імігранты паводле краін|Расія]] [[Катэгорыя:Постаці Расіі]] j6qf8u744pwvl611t71fqkapk5yr1zv 14 807287 5135679 2026-05-04T15:11:21Z StachLysy 62453 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Мультфільмы паводле краін|Латвія]] [[Катэгорыя:Фільмы Латвіі]]» 5135679 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Мультфільмы паводле краін|Латвія]] [[Катэгорыя:Фільмы Латвіі]] p2sblqnh2jj4jx9i5wataexeua0xvqv 14 807288 5135680 2026-05-04T15:12:22Z StachLysy 62453 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Фільмы Бельгіі|2024|года}} [[Катэгорыя:Фільмы 2024 года|Бельгія]] [[Катэгорыя:Фільмы Бельгіі паводле гадоў|2024]] [[Катэгорыя:2024 год у Бельгіі]]» 5135680 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Фільмы Бельгіі|2024|года}} [[Катэгорыя:Фільмы 2024 года|Бельгія]] [[Катэгорыя:Фільмы Бельгіі паводле гадоў|2024]] [[Катэгорыя:2024 год у Бельгіі]] fy92apukwv3a8mvgcpa76xo9ge37ht5 14 807289 5135681 2026-05-04T15:13:33Z StachLysy 62453 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Фільмы Латвіі|2024|года}} [[Катэгорыя:Фільмы 2024 года|Латвія]] [[Катэгорыя:Фільмы Латвіі паводле гадоў|2024]] [[Катэгорыя:2024 год у Латвіі]]» 5135681 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Фільмы Латвіі|2024|года}} [[Катэгорыя:Фільмы 2024 года|Латвія]] [[Катэгорыя:Фільмы Латвіі паводле гадоў|2024]] [[Катэгорыя:2024 год у Латвіі]] 9s0nem9ryw6nqua78pqujulr8erd95w 0 807290 5135682 2026-05-04T15:32:51Z Feeleman 163471 Перасылае да [[Гендзі Тартакоўскі]] 5135682 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гендзі Тартакоўскі]] sqhoj96jio1x7kv8fvv0t5fggbjo2pc 0 807291 5135683 2026-05-04T15:42:17Z Feeleman 163471 Перасылае да [[Гендзі Тартакоўскі]] 5135683 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гендзі Тартакоўскі]] sqhoj96jio1x7kv8fvv0t5fggbjo2pc 0 807292 5135684 2026-05-04T15:43:09Z Feeleman 163471 Перасылае да [[Гендзі Тартакоўскі]] 5135684 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гендзі Тартакоўскі]] sqhoj96jio1x7kv8fvv0t5fggbjo2pc 0 807293 5135685 2026-05-04T15:44:16Z Feeleman 163471 Перасылае да [[Гендзі Тартакоўскі]] 5135685 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гендзі Тартакоўскі]] sqhoj96jio1x7kv8fvv0t5fggbjo2pc 0 807294 5135693 2026-05-04T15:54:49Z Feeleman 163471 Перасылае да [[Гендзі Тартакоўскі]] 5135693 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гендзі Тартакоўскі]] sqhoj96jio1x7kv8fvv0t5fggbjo2pc 0 807295 5135694 2026-05-04T16:07:27Z Feeleman 163471 Новая старонка: «Тартакоўскі — яўрэйскае прозвішча ад тапоніма [[Тартакіў]]. == Вядомыя носбіты== * Гендзі Тартакоўскі (нар. 1970) — амерыканскі рэжысёр-аніматар. {{неадназначнасць}}» 5135694 wikitext text/x-wiki Тартакоўскі — яўрэйскае прозвішча ад тапоніма [[Тартакіў]]. == Вядомыя носбіты== * Гендзі Тартакоўскі (нар. 1970) — амерыканскі рэжысёр-аніматар. {{неадназначнасць}} 53xx2noh7llj5l7bmqudlorz1hwrfbd 5135695 5135694 2026-05-04T16:09:00Z Feeleman 163471 5135695 wikitext text/x-wiki Тартакоўскі — яўрэйскае прозвішча ад тапоніма [[Тартакіў]]. == Вядомыя носбіты== * Гендзі Тартакоўскі (нар. 1970) — амерыканскі рэжысёр-аніматар. {{неадназначнасць}} [[Катэгорыя:Прозвішчы]] hi9pltsqzvtge4mmhp46w61r8pngdp1 5135696 5135695 2026-05-04T16:11:10Z Feeleman 163471 5135696 wikitext text/x-wiki Тартакоўскі — яўрэйскае прозвішча ад тапоніма [[Тартакіў]]. == Вядомыя носбіты== * [[Гендзі Тартакоўскі]] (нар. 1970) — амерыканскі рэжысёр-аніматар. {{неадназначнасць}} [[Катэгорыя:Прозвішчы]] eajl2l3ee15hdc1wfm3bk9ctb5p2vz7 5135698 5135696 2026-05-04T16:13:57Z Feeleman 163471 катэгорыі 5135698 wikitext text/x-wiki Тартакоўскі — яўрэйскае прозвішча ад тапоніма [[Тартакіў]]. == Вядомыя носбіты== * [[Гендзі Тартакоўскі]] (нар. 1970) — амерыканскі рэжысёр-аніматар. {{спіс цёзак2}} td5ge1ucpykk3t7jfkspph7g196dtys 5135700 5135698 2026-05-04T16:23:34Z Feeleman 163471 5135700 wikitext text/x-wiki Тартакоўскі — яўрэйскае прозвішча ад тапоніма [[Тартакіў]]. == Вядомыя асобы == * [[Гендзі Тартакоўскі]] (нар. 1970) — амерыканскі рэжысёр-аніматар. {{спіс цёзак2}} lsbon4sgynub8hlef2e6zxsmg4lv71k 0 807296 5135701 2026-05-04T16:23:43Z Feeleman 163471 Новая старонка: «Стот ([[Англійская мова|англ]]. Stott) — англійскае і шатландскае прозвішча. == Вядомыя асобы == * [[Кен Стот]] (нар. 1955) — шатландскі акцёр. {{спіс цёзак2}}» 5135701 wikitext text/x-wiki Стот ([[Англійская мова|англ]]. Stott) — англійскае і шатландскае прозвішча. == Вядомыя асобы == * [[Кен Стот]] (нар. 1955) — шатландскі акцёр. {{спіс цёзак2}} 3v7dft74b0i7pswxmsxqptsq4ff0d3i 5136078 5135701 2026-05-05T11:32:04Z Rymchonak 22863 5136078 wikitext text/x-wiki '''Стот''' ({{lang-en|Stott}}) — англійскае і шатландскае прозвішча. == Вядомыя асобы == * [[Кен Стот]] (нар. 1955) — шатландскі акцёр. {{спіс цёзак2}} pzlkgmsv2rrv5w2dtqe6x2wmtmj44fi 5136079 5136078 2026-05-05T11:33:51Z Rymchonak 22863 /* Вядомыя асобы */ дапаўненне 5136079 wikitext text/x-wiki '''Стот''' ({{lang-en|Stott}}) — англійскае і шатландскае прозвішча. == Вядомыя асобы == * [[Кен Стот]] — шатландскі акцёр. * [[Ніколь Стот]] — астранаўт. * [[Уільям Стот]] — брытанскі мастак. {{спіс цёзак2}} lfnlda139uubtol0gnl2gz83equ0cxk 0 807297 5135702 2026-05-04T16:24:45Z StachLysy 62453 Новая старонка: «{{Фільм}} «'''Маўклівы сябар'''» ({{lang-en|Silent Friend}}) — мастацкі фільм [[2025 год у гісторыі кіно|2025]] года рэжысёркі {{нп5|Ільдзіка Эньедзі||en|Ildikó Enyedi}}. Галоўныя ролі выканалі {{нп5|Тоні Люн Чу Вай||en|Tony Leung Chiu-wai}}, [[Леа Сейду]], {{нп5|Луна Ведлер||en|Luna Wedler}}, {{нп5|Сільвестр Гр...» 5135702 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} «'''Маўклівы сябар'''» ({{lang-en|Silent Friend}}) — мастацкі фільм [[2025 год у гісторыі кіно|2025]] года рэжысёркі {{нп5|Ільдзіка Эньедзі||en|Ildikó Enyedi}}. Галоўныя ролі выканалі {{нп5|Тоні Люн Чу Вай||en|Tony Leung Chiu-wai}}, [[Леа Сейду]], {{нп5|Луна Ведлер||en|Luna Wedler}}, {{нп5|Сільвестр Грот||en|Sylvester Groth}}. Фільм з’яўляецца супольнай вытворчасцю [[Германія|Германіі]], [[Францыя|Францыі]], [[Венгрыя|Венгрыі]], [[Кітай|Кітая]]<ref name="IMDb" />. == Сюжэт == Фільм апавядае тры гісторыі, якія адбываюцца ў [[Марбургскі ўніверсітэт|Марбургскім універсітэце]] ў розныя эпохі. [[2020]] год. Ганконгскі прафесар Тоні Вонг прыбывае ў Марбург, каб прачытаць лекцыю па нейрабіялогіі. Калектыў універсітэта ладзіць урачысты абед у гонар госця, лекцыя збірае поўную аўдыторыю студэнтаў і візіт праходзіць на найвышэйшым узроўні. Аднак тут здараецца нечаканае: пачынаецца пандэмія. Выкладчыкі і студэнты адпраўляюцца на самаізаляцыю, вярнуцца ў Ганконг не ўяўляецца магчымым, і прафесар вымушаны пасяліцца ў апусцелым кампусе. Калі яго прабыванне там зацягваецца, ён вырашае паэксперыментаваць і правесці нейрабіялагічныя даследаванні ў адносінах да старога разложыстага дрэва, што расце ва ўніверсітэцкім парку. [[1908]] год. У Марбургскі ўніверсітэт пачынаюць прымаць жанчын, але гэта зусім не падабаецца камісіі пажылых прафесараў. На ўступным экзамене яны ўсяляк спрабуюць збянтэжыць і прынізіць канкурсантак, задаючы няёмкія пытанні біялагічнага характару. Экзамен вытрымлівае толькі адна дзяўчына – Грэта. Цяпер яна нароўні з мужчынамі – студэнтка біялагічнага факультэта. Аднак паступленне ва ўніверсітэт – гэта толькі першае выпрабаванне маладой жанчыны ў барацьбе за свае смелыя мары. [[1972]] год. У той жа ўніверсітэт, але на літаратурны факультэт паступае хлопец Ханэс. З першых жа крокаў ён закохваецца ў дзяўчыну з біялагічнага, якая спрабуе выявіць нешта падобнае да эмоцый і пачуццяў у раслін. Адпраўляючыся ў вандроўку, дзяўчына даручае Ханэсу догляд яе паддоследнай герані. Чужы для хлопца кірунак неўзабаве становіцца яму сваім і пачынае цікавіць ці не больш, чым сама дзяўчына{{sfn|Лысы|2026}}. == Акцёрскі склад == * {{нп5|Тоні Люн Чу Вай||en|Tony Leung Chiu-wai}} — ''Тоні'' * {{нп5|Луна Ведлер||en|Luna Wedler}} — ''Грэтэ'' * {{нп5|Энца Брум||d|Q136089493}} — ''Ханэс'' * [[Леа Сейду]] — ''Аліса'' * {{нп5|Сільвестр Грот||en|Sylvester Groth}} — ''Антон'' * {{нп5|Юнь Хуан||en|Yun Huang}} — ''Джул'' * [[Лука Валенціні]] — ''Франчэска'' * [[Фелікс Бурозэ]] — ''Макс'' == Узнагароды == Паводле рэсурса «[[Internet Movie Database]]» фільм быў адзначаны 12 кінаўзнагародамі і яшчэ 7 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt27811632/|title=Stille Freundin|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt27811632/awards|title=Stille Freundin — Awards|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Лысы|аўтар=Лысы С.|загаловак=Маўклівы сябар|арыгінал=|спасылка=https://catholicnews.by/film-ma-klivy-sjabar/|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=[[Каталіцкі веснік]]|тып=газета|месца=|выдавецтва=|год=2026|выпуск=|volume=|нумар=3 (180)|старонкі=13|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=be}} == Спасылкі == * {{Imdb title|27811632|Маўклівы сябар}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 2025 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Германіі 2025 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2025 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Венгрыі 2025 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Германіі]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Францыі]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Венгрыі]] [[Катэгорыя:Фільмы на нямецкай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Ільдзіка Эньедзі]] q1e52896faccbji3cm0n9ruh5am3y9s 0 807298 5135713 2026-05-04T16:36:10Z DBatura 73587 DBatura перанёс старонку [[Хусейн Бармаш]] у [[Хусейн Баршам]] 5135713 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Хусейн Баршам]] qp3zwjvd14ypgap03n3sga5eeszreah 0 807299 5135718 2026-05-04T16:45:12Z Janka paŭnočny 167565 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/152327924|Google Meet]]» 5135718 wikitext text/x-wiki {{Картка:Праграма | сайт = {{URL|https://meet.google.com}} | тып = Відэатэлефанія | распрацоўшчык = [[Google|Google]] | першы выпуск = 2017 | апошняя версія = 44.5.324814572 | лагатып = Google Meet icon (2020).svg | ліцэнзія = [[Freemium]] | апаратная платформа = [[Android|Android]], [[iOS]], [[World Wide Web|Web]] }}'''Google Meet''' — сэрвіс відэатэлефоннай сувязі і відэаканферэнцый, распрацаваны кампаніяй Google. З’яўляецца адным з двух дадаткаў, што замянілі [[Google Hangouts]] (другое — [[Google Chat]]). Падтрымлівае [[дэманстрацыю працоўнага стала]] аднаго карыстальніка для іншых. == Гісторыя == Першы рэліз для [[iOS]] быў апублікаваны ў лютым 2017 года <ref>{{cite web|url=https://techcrunch.com/2017/02/28/google-quietly-launches-meet-an-enterprise-friendly-version-of-hangouts/|title=Google quietly launches Meet, an enterprise-friendly version of Hangouts|first=Sarah|last=Perez|website=[[TechCrunch]]|date=2017-02-28|publisher=[[AOL]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302052903/https://techcrunch.com/2017/02/28/google-quietly-launches-meet-an-enterprise-friendly-version-of-hangouts/|archive-date=2017-03-02|access-date=2017-03-02|url-status=live}}</ref>, афіцыйна праграма была прадстаўлена ў сакавіку 2017 года <ref>{{Cite news|url=https://www.blog.google/products/g-suite/meet-the-new-enterprise-focused-hangouts/|title=Meet the new Hangouts|last=Johnston|first=Scott|date=2017-03-06|work=Google|archive-url=https://web.archive.org/web/20170309194557/https://www.blog.google/products/g-suite/meet-the-new-enterprise-focused-hangouts/|archive-date=2017-03-09|language=en|url-status=live|access-date=2020-07-14}}</ref>. У сакавіку 2020 года ў сувязі з [[Пандэмія COVID-19|пандэміяй COVID-19]] было абвешчана пра прадастаўленне бясплатнага доступу да праграмы, што прывяло да павелічэння колькасці карыстальнікаў у 30 разоў у красавіку 2020 года ў параўнанні са студзенем 2020 года, дасягнуўшы 100 мільёнаў карыстальнікаў у дзень (у аналагічнага сэрвісу [[Zoom]] на той момант колькасць карыстальнікаў складала 200 мільёнаў у дзень) <ref>{{Cite web|url=https://cloud.google.com/blog/products/g-suite/helping-businesses-and-schools-stay-connected-in-response-to-coronavirus/|title=Free video conferencing tools|website=Google Cloud Blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202105740/https://cloud.google.com/blog/products/g-suite/helping-businesses-and-schools-stay-connected-in-response-to-coronavirus|archive-date=2021-02-02|access-date=2020-07-14|url-status=live}}</ref><ref name="auto4">{{cite news|last1=Boland|first1=Hannah|title=Google launches free version of Meet in bid to topple Zoom|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/29/google-launches-free-version-meet-video-calling-app-bid-topple/|access-date=2020-05-05|publisher=The Telegraph|archive-date=2020-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505105143/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/29/google-launches-free-version-meet-video-calling-app-bid-topple/}}</ref><ref name="auto">{{cite web|url=https://techcrunch.com/2020/04/29/google-is-making-meet-free-for-everyone/|title=Google is making Meet free for everyone|website=TechCrunch|archive-url=https://web.archive.org/web/20200429165741/https://techcrunch.com/2020/04/29/google-is-making-meet-free-for-everyone/|archive-date=2020-04-29|access-date=2020-05-05|url-status=live|last1=Lardinois|first1=Frederic}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/technology/2020/04/29/google-meet-zoom-competitor/|title=Big Tech is coming for Zoom: Google makes video chatting service Meet free|website=The Washington Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505160921/https://www.washingtonpost.com/technology/2020/04/29/google-meet-zoom-competitor/|archive-date=2020-05-05|access-date=2020-05-05|url-status=live|last1=Lerman|first1=Rachel}}</ref>. Да 30 чэрвеня 2021 года працягласць бясплатных канферэнцый для Gmail-акаўнтаў была абмежавана 24 гадзінамі, з 1 ліпеня 2021 года для бясплатных акаўнтаў планавалася абмежаваць яе да 60 хвілін (раней заяўлялася, што змяненне ўмоў выкарыстання адбудзецца 1 кастрычніка 2020 года, затым называлася дата 1 красавіка 2021 года) <ref>{{Cite web|url=https://www.ixbt.com/news/2021/04/01/attrakcion-neslyhannoj-shedrosti-prodolzhaetsja-google-snova-prodlila-bezlimitnye-besplatnye-videokonferencii.html|title=Аттракцион неслыханной щедрости продолжается: Google снова продлила безлимитные бесплатные видеоконференции|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521205803/https://www.ixbt.com/news/2021/04/01/attrakcion-neslyhannoj-shedrosti-prodolzhaetsja-google-snova-prodlila-bezlimitnye-besplatnye-videokonferencii.html|archive-date=2021-05-21|access-date=2021-05-21|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blog.google/products/meet/bringing-google-meet-to-more-people|title=Google Meet premium video meetings—free for everyone|archive-url=https://web.archive.org/web/20200429103008/https://www.blog.google/products/meet/bringing-google-meet-to-more-people/|archive-date=2020-04-29|access-date=2020-12-16|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blog.google/products/meet/stay-connected-meet/|title=Stay connected with Google Meet|archive-url=https://web.archive.org/web/20210130154159/https://blog.google/products/meet/stay-connected-meet/|archive-date=2021-01-30|access-date=2020-12-16|url-status=live}}</ref>. У красавіку 2023 года Google дадала магчымасць здзяйсняць званкі ў якасці 1080p для індывідуальных размоў, а ў кастрычніку гэтая функцыя стала даступнай і для групавых званкоў <ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6267545|title=В Google Meet добавили поддержку разрешения 1080p для групповых видеозвонков|date=2025-10-11|publisher=[[Коммерсантъ]]|access-date=2025-08-28}}</ref>. У жніўні 2025 года карыстальнікі з Расія пачалі скардзіцца на збоі ў працы сэрвісу. Як Google, так і [[Федэральная служба па наглядзе ў сферы сувязі, інфармацыйных тэхналогій і масавых камунікацый|Раскамнагляд]] заявілі пра сваю непрычыннасць да гэтай сітуацыі <ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/7991295|title=Google Meet отрицает технические проблемы на стороне компании после сбоев в РФ|date=2025-08-27|publisher=[[Коммерсантъ]]|access-date=2025-08-28}}</ref>. == См. таксама == * [[Microsoft Teams]] == Заўвагі == <references responsive="1"></references> 7nfbqdbncpdrhb88m591k4e2odsnd4k 0 807300 5135720 2026-05-04T16:58:42Z DBatura 73587 Новая старонка: «[[File:Ghetto Zhuravichi (Belarus) 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Журавічах''' (жнівень—лістапад 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Журавічы]] Рагачоўскі раён|Рагачоўскаг...» 5135720 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Zhuravichi (Belarus) 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Журавічах''' (жнівень—лістапад 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Журавічы]] [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці Рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == Станам на 1939 год у Журавічах з 2397 жыхароў яўрэяў было 646<ref name=autogenerated1>''Папков А.'' [http://shtetle.com/shtetls_gom/zhuravichi/zhuravichi.html Еврейское местечко без евреев] {{Wayback|url=http://shtetle.com/shtetls_gom/zhuravichi/zhuravichi.html |date=20220212120011 }}</ref><ref name=autogenerated4 />. 14 жніўня 1941 года вёску захапілі немцы. Акупацыя працягвалася два гады і тры месяцы — да 25 (27<ref name=autogenerated4 />) лістапада 1943 года<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated4>''Гетов В. В.'' [https://belarusenc.by/temy/belarusinsecwar/4101/ Журавичи] {{Wayback|url=https://belarusenc.by/temy/belarusinsecwar/4101/ |date=20241209052909 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://archives.gov.by/home/tematicheskie-razrabotki-arhivnyh-dokumentov-i-bazy-dannyh/istoricheskie-sobytiya/velikaya-otechestvennaya-vojna-belarus/istoriya-vojny-obzor-sobytij/periody-okkupaczii-naselennyh-punktov-belarusi |title=Периоды оккупации населенных пунктов Беларуси |access-date=2022-06-17 |archive-date=2021-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210425173348/http://archives.gov.by/home/tematicheskie-razrabotki-arhivnyh-dokumentov-i-bazy-dannyh/istoricheskie-sobytiya/velikaya-otechestvennaya-vojna-belarus/istoriya-vojny-obzor-sobytij/periody-okkupaczii-naselennyh-punktov-belarusi |url-status=live }}</ref>. Рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, у Журавічах неўзабаве ўзнікла гета, якое ўтварылі на тэрыторыі хутара Прагрэс<ref name=autogenerated1 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=36}}<ref>{{Cite web |url=https://proliv.livejournal.com/255236.html |title=Как это было (продолжение) |access-date=2023-10-09 |archive-date=2022-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305093102/https://proliv.livejournal.com/255236.html |url-status=live }}</ref><ref>Государственный архив Российской Федерации (ГАРФ). — фонд 7021, опись 85, дело 39, листы 10 об., 11;</ref><ref>{{РЕЭ|ПРОГРЕСС}}</ref><ref name=autogenerated2>{{РЕЭ|ЖУРАВИЧИ}}</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=316}}<ref name=autogenerated4 />. У лістападзе 1941 года (24 снежня 1941 года, 1 студзеня 1942 года{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=316}}) была праведзена апошняя акцыя па забойству яўрэяў. У той дзень немцамі забіты 131 (120{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=163}}, 171<ref name=autogenerated4 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=316}}) прадстаўнік нацыянальнасці. Немцы сагналі іх у калгасны хлеў, і адтуль адводзілі на расстрэл у лес ва ўрочышчы Старына каля вёскі [[Хатаўня]]<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated4 /><ref name=autogenerated3>[https://www.belarusmemorials.com/memorials/gomel/zhuravichi/ Zhuravichi] {{Wayback|url=https://www.belarusmemorials.com/memorials/gomel/zhuravichi/ |date=20210515175443 }}{{ref|en}}</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=316—317}}. Падчас расстрэлу мясцовая жыхарка Варка Віннікава схавала двух дзяцей, у якіх бацька Хаім быў габрэем, а маці Лена — рускай. Хаіма расстралялі, а дзеці засталіся жывыя<ref name=autogenerated1 />. Пасля вайны падчас будаўніцтва лазні былі знойдзены косці яўрэяў, забітых на гэтым месцы. Мясцовы габрэй Гірша падзахаваў гэтыя косткі на месцы расстрэлу<ref name=autogenerated1 />. Усяго на хутары Прагрэс загінулі 243 прадстаўнікі нацыянальнасці{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=36}}<ref name=autogenerated4 />. == Памяць == На месцы расстрэлу ва ўрочышчы даўніна ў пачатку 1990-х гадоў (у 1969 годзе{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=317}}) быў усталяваны помнік, які ў 2015 годзе быў заменены на новы<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated2 /><ref name=autogenerated3 />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} * {{h|«Памяць. Рагачоўскi раён»|1994|Б. I. Сачанка, В. М. Краўчанка, М. Н. Камароў, В. I. Кандраценка i iнш. (рэдкал.). «Памяць. Рагачоўскi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Мн.: «Беларуская энцыклапедыя», 1994. — 535 с. — ISBN 5-85700-093-9.}} * {{h|Справочник о местах принудительного содержания|2001|Адамушко В. И., Бирюкова О. В., Крюк В. П., Кудрякова Г. А. Справочник о местах принудительного содержания гражданского населения на оккупированной территории Беларуси 1941—1944. — Мн.: Национальный архив Республики Беларусь, Государственный комитет по архивам и делопроизводству Республики Беларусь, 2001. — 158 с. — 2000 экз. — ISBN 985-6372-19-4.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Журавічы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Рагачоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Журавічы]] dl0l7ynpeedrp0u8um4akdddv54i47k 0 807301 5135723 2026-05-04T17:25:06Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Узброеныя сілы}} '''Народныя ўзброеныя сілы Анголы''', вядомыя як '''ФАПЛА''' ({{lang-pt|Forças Armadas Populares de Libertação de Angola}}, ''FAPLA'') — ваенная фракцыя часоў [[Грамадзянская вайна ў Анголе|грамадзянскай вайны ў Анголе]], падначаленая ўраду [[МПЛА]], узброеныя сілы Народн...» 5135723 wikitext text/x-wiki {{Узброеныя сілы}} '''Народныя ўзброеныя сілы Анголы''', вядомыя як '''ФАПЛА''' ({{lang-pt|Forças Armadas Populares de Libertação de Angola}}, ''FAPLA'') — ваенная фракцыя часоў [[Грамадзянская вайна ў Анголе|грамадзянскай вайны ў Анголе]], падначаленая ўраду [[МПЛА]], узброеныя сілы [[Народная Рэспубліка Ангола|Народнай Рэспублікі Анголы]]. Утвораны ў жніўні 1974 года{{sfn|Fontanellaz|2019|p=6}} на базе Народнай арміі вызвалення Анголы (''Exército Popular de Libertação de Angola'', EPLA), баявога крыла партыі МПЛА, якое вяло з 1960-х [[Вайна за незалежнасць Анголы|партызанскую вайну супраць партугальскага валадарства над Анголай]]{{sfn|Collelo|1991|p=210}}. Першапачаткова ФАПЛА складалася з 1500 вайскоўцаў, але да канца 1976 года яе штат рэка ўзрос да 95 000 чалавек{{sfn|Fontanellaz|2019|p=6}}. Значную падтрымку ў фарміраванні арміі маладой дзяржавы аказаў [[Савецкі Саюз]]{{sfn|James III|2011|p=54}}{{sfn|Collelo|1991|p=44}}. У 1988 годзе колькасць ФАПЛА дасягнула 100 000 вайскоўцаў сапраўднай службы і 50 000 рэзервістаў. Арганізацыйна УС НРА ўключалі сухапутныя войскі, апалчэнне, ваенна-паветраныя сілы, сілы супрацьпаветранай абароны, ваенна-марскі флот{{sfn|Collelo|1991|p=215}}. Першапачаткова ў 1975 годзе было створана пяць ваенных акругаў{{sfn|Fontanellaz|2019|p=8}}<ref>See also Defense Intelligence Agency, Military Intelligence Summary - Africa South of the Sahara, DDB 2680-104-85, ICOD 15 October 1984, Angola p9-10, declassified by letter dated April 29, 2014.</ref>. Да 1983 годзе іх колькасць вырасла да сямі, а да снежня 1985 года — да дзесяці. У пачатку 1988 года акругі былі заменены франтамі: Паўночным (ахопліваў правінцыі Заір, Уіге, Маланжэ, Куанса-Нортэ і Бенга), Усходнім (Луанда-Нортэ, Лунда-Сул і Максіка), Паўднёвым (Куанда-Кубанга, Уіла і Намібэ), Цэнтральным (Біе, Уамба, Бенгела і Куанса-Сул){{sfn|Collelo|1991|p=214, 216}}. У пачатку 1990-х, па выніку мірных перамоў паміж МПЛА і паўстанцамі [[УНІТА]], варагуючыя бакі дамовіліся аб’яднаць свае вайсковыя фарміраванні ў адзіныя ўзброеныя сілы колькасцю ў 50 000 чалавек<ref>{{Cite web |url=https://peacemaker.un.org/sites/peacemaker.un.org/files/AO_910521_PeaceAccordsforAngola%28ru%29.pdf |title=Соглашения об установлении мира в Анголе |access-date=2023-01-23 |archive-date=2023-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123233744/https://peacemaker.un.org/sites/peacemaker.un.org/files/AO_910521_PeaceAccordsforAngola(ru).pdf |url-status=live }}</ref>. Аднак у рэчаіснасці яны ўсё роўна падпарадкоўваліся МПЛА<ref name=fapla3>{{Cite web |url=https://issafrica.s3.amazonaws.com/site/uploads/EVOLUTCHAP1.PDF |title=A military history of the Angolan Armed Forces from the 1960s onwards—as told by former combatants |access-date=2023-01-23 |archive-date=2023-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123233732/https://issafrica.s3.amazonaws.com/site/uploads/EVOLUTCHAP1.PDF |url-status=live }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == *{{cite book|last=Collelo|first=Thomas|title=Angola: A country study|series=Vol. 550, no. 59|publisher=Government Printing Office|place=Washington DC|date=1991}} *{{cite book|last=Fontanellaz|first=Adrien|title=War of Intervention in Angola: Cuban and Angolan Forces at War, 1976-1983|series=Africa@War No. 34|publisher=Helion & Co.|place=Solihill|year=2019}} *{{cite book|last=James III|first=W. Martin|title=A Political History of the Civil War in Angola 1974-90|publisher=Transaction Publishers|year=2011}} 'New material in this edition 2011,' original edition 1992. *{{cite book|last1=Polack|first1=Peter|title=The Last Hot Battle of the Cold War: South Africa vs. Cuba in the Angolan Civil War|year=2013|publisher=Casemate Publishers|isbn=978-1-61200-195-1|edition=illustrated|url=https://books.google.com/books?id=LzfEAgAAQBAJ|access-date=25 February 2015}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Узброеныя сілы Анголы]][[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Анголе]] il5mw0yqcluirnfrp1lzlk9m4a2kduy 5135724 5135723 2026-05-04T17:26:08Z DBatura 73587 5135724 wikitext text/x-wiki {{Узброеныя сілы}} '''Народныя ўзброеныя сілы вызвалення Анголы''', вядомыя як '''ФАПЛА''' ({{lang-pt|Forças Armadas Populares de Libertação de Angola}}, ''FAPLA'') — ваенная фракцыя часоў [[Грамадзянская вайна ў Анголе|грамадзянскай вайны ў Анголе]], падначаленая ўраду [[МПЛА]], узброеныя сілы [[Народная Рэспубліка Ангола|Народнай Рэспублікі Анголы]]. Утвораны ў жніўні 1974 года{{sfn|Fontanellaz|2019|p=6}} на базе Народнай арміі вызвалення Анголы (''Exército Popular de Libertação de Angola'', EPLA), баявога крыла партыі МПЛА, якое вяло з 1960-х [[Вайна за незалежнасць Анголы|партызанскую вайну супраць партугальскага валадарства над Анголай]]{{sfn|Collelo|1991|p=210}}. Першапачаткова ФАПЛА складалася з 1500 вайскоўцаў, але да канца 1976 года яе штат рэка ўзрос да 95 000 чалавек{{sfn|Fontanellaz|2019|p=6}}. Значную падтрымку ў фарміраванні арміі маладой дзяржавы аказаў [[Савецкі Саюз]]{{sfn|James III|2011|p=54}}{{sfn|Collelo|1991|p=44}}. У 1988 годзе колькасць ФАПЛА дасягнула 100 000 вайскоўцаў сапраўднай службы і 50 000 рэзервістаў. Арганізацыйна УС НРА ўключалі сухапутныя войскі, апалчэнне, ваенна-паветраныя сілы, сілы супрацьпаветранай абароны, ваенна-марскі флот{{sfn|Collelo|1991|p=215}}. Першапачаткова ў 1975 годзе было створана пяць ваенных акругаў{{sfn|Fontanellaz|2019|p=8}}<ref>See also Defense Intelligence Agency, Military Intelligence Summary - Africa South of the Sahara, DDB 2680-104-85, ICOD 15 October 1984, Angola p9-10, declassified by letter dated April 29, 2014.</ref>. Да 1983 годзе іх колькасць вырасла да сямі, а да снежня 1985 года — да дзесяці. У пачатку 1988 года акругі былі заменены франтамі: Паўночным (ахопліваў правінцыі Заір, Уіге, Маланжэ, Куанса-Нортэ і Бенга), Усходнім (Луанда-Нортэ, Лунда-Сул і Максіка), Паўднёвым (Куанда-Кубанга, Уіла і Намібэ), Цэнтральным (Біе, Уамба, Бенгела і Куанса-Сул){{sfn|Collelo|1991|p=214, 216}}. У пачатку 1990-х, па выніку мірных перамоў паміж МПЛА і паўстанцамі [[УНІТА]], варагуючыя бакі дамовіліся аб’яднаць свае вайсковыя фарміраванні ў адзіныя ўзброеныя сілы колькасцю ў 50 000 чалавек<ref>{{Cite web |url=https://peacemaker.un.org/sites/peacemaker.un.org/files/AO_910521_PeaceAccordsforAngola%28ru%29.pdf |title=Соглашения об установлении мира в Анголе |access-date=2023-01-23 |archive-date=2023-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123233744/https://peacemaker.un.org/sites/peacemaker.un.org/files/AO_910521_PeaceAccordsforAngola(ru).pdf |url-status=live }}</ref>. Аднак у рэчаіснасці яны ўсё роўна падпарадкоўваліся МПЛА<ref name=fapla3>{{Cite web |url=https://issafrica.s3.amazonaws.com/site/uploads/EVOLUTCHAP1.PDF |title=A military history of the Angolan Armed Forces from the 1960s onwards—as told by former combatants |access-date=2023-01-23 |archive-date=2023-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123233732/https://issafrica.s3.amazonaws.com/site/uploads/EVOLUTCHAP1.PDF |url-status=live }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == *{{cite book|last=Collelo|first=Thomas|title=Angola: A country study|series=Vol. 550, no. 59|publisher=Government Printing Office|place=Washington DC|date=1991}} *{{cite book|last=Fontanellaz|first=Adrien|title=War of Intervention in Angola: Cuban and Angolan Forces at War, 1976-1983|series=Africa@War No. 34|publisher=Helion & Co.|place=Solihill|year=2019}} *{{cite book|last=James III|first=W. Martin|title=A Political History of the Civil War in Angola 1974-90|publisher=Transaction Publishers|year=2011}} 'New material in this edition 2011,' original edition 1992. *{{cite book|last1=Polack|first1=Peter|title=The Last Hot Battle of the Cold War: South Africa vs. Cuba in the Angolan Civil War|year=2013|publisher=Casemate Publishers|isbn=978-1-61200-195-1|edition=illustrated|url=https://books.google.com/books?id=LzfEAgAAQBAJ|access-date=25 February 2015}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Узброеныя сілы Анголы]][[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Анголе]] n0jvr8vs5e0kfficag3l29lbic8spoo 5135726 5135724 2026-05-04T17:27:00Z DBatura 73587 DBatura перанёс старонку [[Народныя ўзброеныя сілы Анголы]] у [[Народныя ўзброеныя сілы вызвалення Анголы]] 5135724 wikitext text/x-wiki {{Узброеныя сілы}} '''Народныя ўзброеныя сілы вызвалення Анголы''', вядомыя як '''ФАПЛА''' ({{lang-pt|Forças Armadas Populares de Libertação de Angola}}, ''FAPLA'') — ваенная фракцыя часоў [[Грамадзянская вайна ў Анголе|грамадзянскай вайны ў Анголе]], падначаленая ўраду [[МПЛА]], узброеныя сілы [[Народная Рэспубліка Ангола|Народнай Рэспублікі Анголы]]. Утвораны ў жніўні 1974 года{{sfn|Fontanellaz|2019|p=6}} на базе Народнай арміі вызвалення Анголы (''Exército Popular de Libertação de Angola'', EPLA), баявога крыла партыі МПЛА, якое вяло з 1960-х [[Вайна за незалежнасць Анголы|партызанскую вайну супраць партугальскага валадарства над Анголай]]{{sfn|Collelo|1991|p=210}}. Першапачаткова ФАПЛА складалася з 1500 вайскоўцаў, але да канца 1976 года яе штат рэка ўзрос да 95 000 чалавек{{sfn|Fontanellaz|2019|p=6}}. Значную падтрымку ў фарміраванні арміі маладой дзяржавы аказаў [[Савецкі Саюз]]{{sfn|James III|2011|p=54}}{{sfn|Collelo|1991|p=44}}. У 1988 годзе колькасць ФАПЛА дасягнула 100 000 вайскоўцаў сапраўднай службы і 50 000 рэзервістаў. Арганізацыйна УС НРА ўключалі сухапутныя войскі, апалчэнне, ваенна-паветраныя сілы, сілы супрацьпаветранай абароны, ваенна-марскі флот{{sfn|Collelo|1991|p=215}}. Першапачаткова ў 1975 годзе было створана пяць ваенных акругаў{{sfn|Fontanellaz|2019|p=8}}<ref>See also Defense Intelligence Agency, Military Intelligence Summary - Africa South of the Sahara, DDB 2680-104-85, ICOD 15 October 1984, Angola p9-10, declassified by letter dated April 29, 2014.</ref>. Да 1983 годзе іх колькасць вырасла да сямі, а да снежня 1985 года — да дзесяці. У пачатку 1988 года акругі былі заменены франтамі: Паўночным (ахопліваў правінцыі Заір, Уіге, Маланжэ, Куанса-Нортэ і Бенга), Усходнім (Луанда-Нортэ, Лунда-Сул і Максіка), Паўднёвым (Куанда-Кубанга, Уіла і Намібэ), Цэнтральным (Біе, Уамба, Бенгела і Куанса-Сул){{sfn|Collelo|1991|p=214, 216}}. У пачатку 1990-х, па выніку мірных перамоў паміж МПЛА і паўстанцамі [[УНІТА]], варагуючыя бакі дамовіліся аб’яднаць свае вайсковыя фарміраванні ў адзіныя ўзброеныя сілы колькасцю ў 50 000 чалавек<ref>{{Cite web |url=https://peacemaker.un.org/sites/peacemaker.un.org/files/AO_910521_PeaceAccordsforAngola%28ru%29.pdf |title=Соглашения об установлении мира в Анголе |access-date=2023-01-23 |archive-date=2023-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123233744/https://peacemaker.un.org/sites/peacemaker.un.org/files/AO_910521_PeaceAccordsforAngola(ru).pdf |url-status=live }}</ref>. Аднак у рэчаіснасці яны ўсё роўна падпарадкоўваліся МПЛА<ref name=fapla3>{{Cite web |url=https://issafrica.s3.amazonaws.com/site/uploads/EVOLUTCHAP1.PDF |title=A military history of the Angolan Armed Forces from the 1960s onwards—as told by former combatants |access-date=2023-01-23 |archive-date=2023-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123233732/https://issafrica.s3.amazonaws.com/site/uploads/EVOLUTCHAP1.PDF |url-status=live }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == *{{cite book|last=Collelo|first=Thomas|title=Angola: A country study|series=Vol. 550, no. 59|publisher=Government Printing Office|place=Washington DC|date=1991}} *{{cite book|last=Fontanellaz|first=Adrien|title=War of Intervention in Angola: Cuban and Angolan Forces at War, 1976-1983|series=Africa@War No. 34|publisher=Helion & Co.|place=Solihill|year=2019}} *{{cite book|last=James III|first=W. Martin|title=A Political History of the Civil War in Angola 1974-90|publisher=Transaction Publishers|year=2011}} 'New material in this edition 2011,' original edition 1992. *{{cite book|last1=Polack|first1=Peter|title=The Last Hot Battle of the Cold War: South Africa vs. Cuba in the Angolan Civil War|year=2013|publisher=Casemate Publishers|isbn=978-1-61200-195-1|edition=illustrated|url=https://books.google.com/books?id=LzfEAgAAQBAJ|access-date=25 February 2015}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Узброеныя сілы Анголы]][[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Анголе]] n0jvr8vs5e0kfficag3l29lbic8spoo 0 807302 5135727 2026-05-04T17:27:01Z DBatura 73587 DBatura перанёс старонку [[Народныя ўзброеныя сілы Анголы]] у [[Народныя ўзброеныя сілы вызвалення Анголы]] 5135727 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Народныя ўзброеныя сілы вызвалення Анголы]] ivltvlnqeusuo0cbuc2ceiyf6rw8pbr 0 807303 5135745 2026-05-04T18:07:08Z ~2026-27044-74 167645 Стварыў старонку 5135745 wikitext text/x-wiki Паўночнікі - у [[Беларуская міфалогія|беларускай міфалогіі]] шкодныя духі, якія селяцца ў людскіх жытлах ці побач з імі. == Апісанне == Этнограф М.Я. Нікіфароўскі паведамляе, што паўночнікаў яшчэ ніхто не бачыў, таму іх выгляд невядомы. Але па галасах і хуткасці рухаў можна здагадацца, што гэта гарэзлівыя істоты, маладзейшыя за сярэдні век, сярод іх ёсць асобы мужчынскага і жаночага полу. Шкодзяць, сваволяць, пужаюць людзей уночы дзікімі воклічамі, якія даносяцца з воліцы, фальшывымі просьбамі аб дапамозе, дзіўным рогатам або плачам. Іх "фокусы" могуць цягнуцца ад 11 гадзін вечара да 3 гадзін раніцы. Асабліва шмат паўночнікаў разводзіцца ў тых вёсках, дзе шмат моладзі.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://slounik.org/|title=Паўночнікі · Slounik.org|website=slounik.org|access-date=2026-05-04}}</ref> Адметна, што падобныя персанажы фігуруюць у міфалогіі многіх еўрапейскіх народаў: напрыклад, [[лютэны]] ў французаў або [[боўгі]] ў англічан. == Літаратура == [[Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі|Нікіфароўскі М.Я.]], «[[Нечистики. Свод простонародных в Витебской Белоруссии сказаний о нечистой силе]]» (1907 г.) 05okl4h6bhdzr1gr2c8j0wpjw8mlbno 5135746 5135745 2026-05-04T18:07:44Z ~2026-27044-74 167645 5135746 wikitext text/x-wiki Паўночнікі - у [[Беларуская міфалогія|беларускай міфалогіі]] шкодныя духі, якія селяцца ў людскіх жытлах ці побач з імі. == Апісанне == Этнограф М.Я. Нікіфароўскі паведамляе, што паўночнікаў яшчэ ніхто не бачыў, таму іх выгляд невядомы. Але па галасах і хуткасці рухаў можна здагадацца, што гэта гарэзлівыя істоты, маладзейшыя за сярэдні век, сярод іх ёсць асобы мужчынскага і жаночага полу. Шкодзяць, сваволяць, пужаюць людзей уночы дзікімі воклічамі, якія даносяцца з воліцы, фальшывымі просьбамі аб дапамозе, дзіўным рогатам або плачам. Іх "фокусы" могуць цягнуцца ад 11 гадзін вечара да 3 гадзін раніцы. Асабліва шмат паўночнікаў разводзіцца ў тых вёсках, дзе шмат моладзі.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://slounik.org/|title=Паўночнікі · Slounik.org|website=slounik.org|access-date=2026-05-04}}</ref> Адметна, што падобныя персанажы фігуруюць у міфалогіі многіх еўрапейскіх народаў: напрыклад, [[лютэны]] ў французаў або [[боўгі]] ў англічан. == Літаратура == [[Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі|Нікіфароўскі М.Я.]], «[[Нечистики. Свод простонародных в Витебской Белоруссии сказаний о нечистой силе]]» (1907 г.) {{Беларуская міфалогія}} [[Катэгорыя:Беларуская міфалогія]] 6evqddaram7xexvfaos1gldibren6dg 5136001 5135746 2026-05-05T07:44:27Z M.L.Bot 261 афармленне 5136001 wikitext text/x-wiki '''Паўночнікі''' — у [[Беларуская міфалогія|беларускай міфалогіі]] шкодныя духі, якія селяцца ў людскім жытле або побач яго. == Апісанне == Этнограф [[Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі|Мікалай Нікіфароўскі]] паведамляў, што паўночнікаў яшчэ ніхто не бачыў, таму іх выгляд невядомы. Але па галасах і хуткасці рухаў можна здагадацца, што гэта гарэзлівыя істоты, маладзейшыя за сярэдні век, сярод іх ёсць асобы мужчынскага і жаночага полу. Шкодзяць, сваволяць, пужаюць людзей уночы дзікімі воклічамі, якія даносяцца з вуліцы, фальшывымі просьбамі аб дапамозе, дзіўным рогатам або плачам. Іх «фокусы» могуць цягнуцца ад 11 гадзін вечара да 3 гадзін раніцы. Асабліва шмат паўночнікаў разводзіцца ў тых вёсках, дзе шмат моладзі.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://slounik.org/82180.html|title=Паўночнікі - Міфы Бацькаўшчыны · Slounik.org|website=slounik.org|access-date=2026-05-04}}</ref> Адметна, што падобныя персанажы ёсць у міфалогіі многіх еўрапейскіх народаў, напрыклад, [[лютэны]] ў французаў або [[боўгі]] ў англічан. == Літаратура == * ''Никифоровский Н. Я.'' Нечистики // Свод простонародных в Витебской Белоруссии сказаний о нечистой силе. — 1907. — С. 61. {{Беларуская міфалогія}} [[Катэгорыя:Беларуская міфалогія]] 6wtde6b2xvot8146t1xuwrthjsg28bk 5136002 5136001 2026-05-05T07:44:54Z M.L.Bot 261 5136002 wikitext text/x-wiki '''Паўночнікі''' — у [[Беларуская міфалогія|беларускай міфалогіі]] шкодныя духі, якія селяцца ў людскім жытле або побач яго. == Апісанне == Этнограф [[Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі|Мікалай Нікіфароўскі]] паведамляў, што паўночнікаў яшчэ ніхто не бачыў, таму іх выгляд невядомы. Але па галасах і хуткасці рухаў можна здагадацца, што гэта гарэзлівыя істоты, маладзейшыя за сярэдні век, сярод іх ёсць асобы мужчынскага і жаночага полу. Шкодзяць, сваволяць, пужаюць людзей уночы дзікімі воклічамі, якія даносяцца з вуліцы, фальшывымі просьбамі аб дапамозе, дзіўным рогатам або плачам. Іх «фокусы» могуць цягнуцца ад 11 гадзін вечара да 3 гадзін раніцы. Асабліва шмат паўночнікаў разводзіцца ў тых вёсках, дзе шмат моладзі.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://slounik.org/82180.html|title=Паўночнікі - Міфы Бацькаўшчыны · Slounik.org|website=slounik.org|access-date=2026-05-04}}</ref> Адметна, што падобныя персанажы ёсць у міфалогіі многіх еўрапейскіх народаў, напрыклад, [[лютэны]] ў французаў або [[боўгі]] ў англічан. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Никифоровский Н. Я.'' Нечистики // Свод простонародных в Витебской Белоруссии сказаний о нечистой силе. — 1907. — С. 61. {{Беларуская міфалогія}} [[Катэгорыя:Беларуская міфалогія]] 9q8vnym68i0wu0ophoj8fhg3t9t04tf 2 807304 5135777 2026-05-04T18:42:36Z Aboltusnyi 167642 Новая старонка: «Завтра буду обновлять состав Динамо Брест в бел Википедии» 5135777 wikitext text/x-wiki Завтра буду обновлять состав Динамо Брест в бел Википедии kzvq6jafu9hks15hs2x9e3xck7vle0i 0 807305 5135780 2026-05-04T18:51:29Z Андрэй 2403 Б 152769 Новая старонка: «{{Газета |назва = «Сельская праўда» |выява = |памер = |тып = |фармат = |заснавальнікі = |уладальнікі = [[Жабінкаўскі раённы выканаўчы камітэт]] |выдавец = |рэдактар = |заснава...» 5135780 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = «Сельская праўда» |выява = |памер = |тып = |фармат = |заснавальнікі = |уладальнікі = [[Жабінкаўскі раённы выканаўчы камітэт]] |выдавец = |рэдактар = |заснаванне = [[29 кастрычніка]] [[1944]] г. |спыненне публікацый = |палітычна = дзяржаўная |мова = [[Беларуская мова|беларуская]], [[Руская мова|руская]] |галоўны офіс = |тыраж = |кошт = |ISSN = |вэб-сайт = https://www.zhabinka.by/ }} '''Сельская праўда''' — беларуская раённая дзяржаўная газета, якая выдаецца ў [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскім раёне]]. Мае свой сайт і праграму радыёвяшчання. Выходзіць на рускай і беларускай мовах. == Кароткая гісторыя выдання == Першы нумар выйшаў пад назвай «Ленінскі шлях» 29 кастрычніка 1944 г. У 1956 г. газету пераназвалі «Камуністычны шлях». З 1959 па 1965 гг. быў перапынак у выданні, звязаны з часовай ліквідацыяй Жабінкаўскага раёна. З 1966 г. выходзіць пад назвай «Сельская праўда» 2 разы на тыдзень<ref>Паводле [https://brestobl.com/spraw2/smi/20.html сайта Брэсцкага аблвыканкама]</ref>. У 2019 г. выданне адзначыла 75-годдзе<ref>[https://www.dompressy.by/2019/10/29/selskaj-pra%D1%9Edze-75/ ”Сельскай праўдзе“ – 75!] //Дом прессы</ref>. А з 1 студзеня 2023 г. уваходзіць у склад выдавецтва [[Заря (газета)|газеты «Заря»]]<ref>Анатоль БЕНЗЯРУК. [http://www.zhabinka.by/?p=69961 РАЁНКА БУДЗЕ РУХАЦЦА ДАЛЕЙ] // Сельская праўда 29.10.2022</ref> раз на тыдзень<ref>[https://brestcity.com/blog/rajonnye-gazety Районные газеты Жабинковского, Малоритского и Ганцевичского районов войдут в состав "Зари"]</ref>. == Праграма радыёвяшчання == Да рэарганізацыі 2023 г. пры рэдакцыі газеты дзейнічала радыёперадача «Веснік Жабінкаўшчыны». Праграма выходзіла двойчы на тыдзень па аўторках і чацвяргах з агульным аб'ёмам 40 хвілін вяшчання ў тыдзень. Сярод тэматычных рубрык былі: «Старонка сяброў прыроды» і віншавальная «Ад шчырага сэрца<ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/vestnik_zhabinkovishny/ Вестник Жабинковщины] // СМІ Беларусі</ref>». == Вядомыя асобы газеты == * [[Сяргей Адамавіч Гусак]] — карэктар, рэдактар літработнік у 1953-55 гг. * [[Алесь Каско]] — паэт і супрацоўнік газеты ў 1976-84 гг. * [[Васіль Якаўлевіч Сахарчук]] — паэт і супрацоўнік газеты з 1979 г. * [[Анатоль Расціслававіч Бензярук]] — загадчык аддзелаў пісьмаў і сацыяльных праблем. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * 3 гісторыі раённага друку - Памяць: Жабінкаўскi раён. - Мн.: «УРАДЖАЙ» 1999. стр. 406-407 == Спасылкі == * [https://www.zhabinka.by/ Сайт газеты] * Анатоль БЕНЗЯРУК. [http://www.zhabinka.by/?p=69961 РАЁНКА БУДЗЕ РУХАЦЦА ДАЛЕЙ] // Сельская праўда 29.10.2022 (гісторыя выдання) * [http://belsmi.by/index/smi/pechatnie_smi/selskaya_prauda/ Сельская праўда] // СМІ Беларусі [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Жабінкаўскі раён]] lbkyl0tjgfnu41m2l5640rj0kg72o11 5135784 5135780 2026-05-04T18:55:44Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Спасылкі */ 5135784 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = «Сельская праўда» |выява = |памер = |тып = |фармат = |заснавальнікі = |уладальнікі = [[Жабінкаўскі раённы выканаўчы камітэт]] |выдавец = |рэдактар = |заснаванне = [[29 кастрычніка]] [[1944]] г. |спыненне публікацый = |палітычна = дзяржаўная |мова = [[Беларуская мова|беларуская]], [[Руская мова|руская]] |галоўны офіс = |тыраж = |кошт = |ISSN = |вэб-сайт = https://www.zhabinka.by/ }} '''Сельская праўда''' — беларуская раённая дзяржаўная газета, якая выдаецца ў [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскім раёне]]. Мае свой сайт і праграму радыёвяшчання. Выходзіць на рускай і беларускай мовах. == Кароткая гісторыя выдання == Першы нумар выйшаў пад назвай «Ленінскі шлях» 29 кастрычніка 1944 г. У 1956 г. газету пераназвалі «Камуністычны шлях». З 1959 па 1965 гг. быў перапынак у выданні, звязаны з часовай ліквідацыяй Жабінкаўскага раёна. З 1966 г. выходзіць пад назвай «Сельская праўда» 2 разы на тыдзень<ref>Паводле [https://brestobl.com/spraw2/smi/20.html сайта Брэсцкага аблвыканкама]</ref>. У 2019 г. выданне адзначыла 75-годдзе<ref>[https://www.dompressy.by/2019/10/29/selskaj-pra%D1%9Edze-75/ ”Сельскай праўдзе“ – 75!] //Дом прессы</ref>. А з 1 студзеня 2023 г. уваходзіць у склад выдавецтва [[Заря (газета)|газеты «Заря»]]<ref>Анатоль БЕНЗЯРУК. [http://www.zhabinka.by/?p=69961 РАЁНКА БУДЗЕ РУХАЦЦА ДАЛЕЙ] // Сельская праўда 29.10.2022</ref> раз на тыдзень<ref>[https://brestcity.com/blog/rajonnye-gazety Районные газеты Жабинковского, Малоритского и Ганцевичского районов войдут в состав "Зари"]</ref>. == Праграма радыёвяшчання == Да рэарганізацыі 2023 г. пры рэдакцыі газеты дзейнічала радыёперадача «Веснік Жабінкаўшчыны». Праграма выходзіла двойчы на тыдзень па аўторках і чацвяргах з агульным аб'ёмам 40 хвілін вяшчання ў тыдзень. Сярод тэматычных рубрык былі: «Старонка сяброў прыроды» і віншавальная «Ад шчырага сэрца<ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/vestnik_zhabinkovishny/ Вестник Жабинковщины] // СМІ Беларусі</ref>». == Вядомыя асобы газеты == * [[Сяргей Адамавіч Гусак]] — карэктар, рэдактар літработнік у 1953-55 гг. * [[Алесь Каско]] — паэт і супрацоўнік газеты ў 1976-84 гг. * [[Васіль Якаўлевіч Сахарчук]] — паэт і супрацоўнік газеты з 1979 г. * [[Анатоль Расціслававіч Бензярук]] — загадчык аддзелаў пісьмаў і сацыяльных праблем. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * 3 гісторыі раённага друку - Памяць: Жабінкаўскi раён. - Мн.: «УРАДЖАЙ» 1999. стр. 406-407 == Спасылкі == * [https://www.zhabinka.by/ Сайт газеты] * Анатоль БЕНЗЯРУК. [http://www.zhabinka.by/?p=69961 РАЁНКА БУДЗЕ РУХАЦЦА ДАЛЕЙ] // Сельская праўда 29.10.2022 (гісторыя выдання) * [http://belsmi.by/index/smi/pechatnie_smi/selskaya_prauda/ Сельская праўда] // СМІ Беларусі {{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}} [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Жабінкаўскі раён]] 6ltmho70mgxelyunjzizqo54d8r1xpr 0 807306 5135847 2026-05-04T20:26:32Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Часопіс |назва = Annus Albaruthenicus |арыгінал назвы = Annus Albaruthenicus (Год беларускі) |лагатып = |выява = |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = [[беларусазнаўства]] (літаратура, культура, гісторыя) |перыядычнасць = [[Штогоднік]] |скарачэ...» 5135847 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = Annus Albaruthenicus |арыгінал назвы = Annus Albaruthenicus (Год беларускі) |лагатып = |выява = |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = [[беларусазнаўства]] (літаратура, культура, гісторыя) |перыядычнасць = [[Штогоднік]] |скарачэнне = |мова = англійская, французская, нямецкая, італьянская, шведская, венгерская, беларуская, польская |адрас рэдакцыі = [[Крынкі]] |галоўны рэдактар = [[Сакрат Яновіч]] (2000–2013) |заснавальнікі = |выдавец = Таварыства (фонд) «Villa Sokrates» |краіна = [[Польшча]] |заснаванне = [[2000]] |апошні выпуск = |аб’ём = |камплектацыя = |тыраж = |ISSN = |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''«Annus Albaruthenicus»''' (з [[Лацінская мова|лацінскай мовы]] — ''Год беларускі'') — шматмоўны літаратурна-аналітычны [[штогоднік]], які выдаваўся ў [[Польшча|Польшчы]] з 2000 года. Часопіс быў заснаваны вядомым польска-беларускім пісьменнікам і грамадскім дзеячам [[Сакрат Яновіч|Сакратам Яновічам]] і з’яўляўся друкаваным органам аб’яднання (пазней фонду) «Villa Sokrates» у мястэчку [[Крынкі]] на [[Усходняя Беласточчына|Беласточчыне]]<ref name="kamunikat1">{{cite web|url=https://kamunikat.org/annus-albaruthenicus-god-belaruski-01|title=Annus Albaruthenicus 01. Год беларускі|publisher=Kamunikat.org|date=|lang=be|accessdate=24 мая 2025}}</ref>. == Мэты і канцэпцыя выдання == Галоўнай мэтай часопіса была прэзентацыя і папулярызацыя [[Беларуская культура|беларускай культуры]] — перш за ўсё культуры [[Беларусы ў Польшчы|беларусаў Польшчы]], а таксама Беларусі ў цэлым — сярод чытачоў і інтэлектуалаў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]]. Выданне дзейнічала па ўнікальным прынцыпе: пра беларускую культуру і гісторыю пісалі на заходнееўрапейскіх мовах, а творы заходняй літаратуры перакладалі і друкавалі па-беларуску{{sfn|Беларускае замежжа|2010|с=164}}<ref name="niva">{{cite web|url=https://www.niva.bialystok.pl/issue/2002/08/art_07.htm|title=„Аннус” кінуўся за мора|author=Мацей Халадоўскі|publisher=Ніва|date=24 лютага 2002|lang=be|accessdate=24 мая 2025}}</ref><ref name="polskieradio">{{cite web|url=https://www2.polskieradio.pl/eo/print.aspx?iid=100859|title=Яновіч: Мне нецікавыя беларусы, мяне цікавіць беларуская культура|author=Дзьмітры Гурневіч|publisher=Polskie Radio|date=24 студзеня 2009|lang=be|accessdate=24 мая 2025}}</ref>. «Annus Albaruthenicus» стаў своеасаблівым друкаваным вынікам штогадовых міжнародных «Беларускіх трыялогаў» ([[трыенале]]) у Крынках, куды [[Сакрат Яновіч]] запрашаў пісьменнікаў, мастакоў, перакладчыкаў і навукоўцаў з розных краін Еўропы для абмеркавання шляхоў развіцця беларускай культуры ў еўрапейскім кантэксце<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/shlyakh-z-krynak-u-vyal-k-svet.html|title=Шлях з Крынак — у вялікі свет|author=Адам Мальдзіс|publisher=СБ. Беларусь сегодня|date=6 кастрычніка 2011|lang=be|accessdate=24 мая 2025}}</ref>. == Змест і структура == Штогоднік уключаў пяць асноўных раздзелаў: паэзія, проза, крытыка, пераклады і рэцэнзіі<ref name="polskieradio"/>. * Аналітыка і эсэістыка: Артыкулы, эсэ і нарысы беларускіх, польскіх і заходнееўрапейскіх аўтараў перакладаліся на [[Англійская мова|англійскую]], [[Нямецкая мова|нямецкую]], [[Французская мова|французскую]], [[Італьянская мова|італьянскую]], [[Шведская мова|шведскую]] і іншыя мовы. Яны закраналі літаратуразнаўчыя, гістарычныя і сацыялагічныя праблемы, пытанні нацыянальнай ідэнтычнасці, стэрэатыпаў і культурнага памежжа (напрыклад, артыкулы сацыёлага [[Рышард Радзік|Рышарда Радзіка]], гісторыка [[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Аляксандра Смаленчука]], брытанскага даследчыка [[Арнольд Мак-Мілін|Арнольда Макміліна]] і інш.)<ref name="niva"/><ref name="polskieradio"/>. * Пераклады беларускай літаратуры: Вершы і проза беларускіх класікаў і сучасных пісьменнікаў ([[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]], [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Максім Танк|Максіма Танка]] і іншых) перакладаліся на замежныя мовы. Так, класічныя вершы ў перакладзе на нямецкую мову [[Фердынанд Нойрайтэр|Фердынанда Нойрайтэра]] набывалі гучанне еўрапейскай паэзіі XIX стагоддзя<ref name="niva"/>. * Пераклады заходняй літаратуры на беларускую: У часопісе публікаваліся пераклады твораў вядомых еўрапейскіх аўтараў, такіх як [[Аўгуст Стрындберг]], [[Райнер Марыя Рыльке]], [[Сэмюэл Бекет]], [[Томас Транстромер]], [[Юхан Борген]] (перакладчыкі [[Васіль Сёмуха]], [[Лявон Баршчэўскі]], [[Валерый Буйвал]] і іншыя)<ref name="niva"/><ref name="polskieradio"/>. * Рэцэнзіі: Публікаваліся кароткія англамоўныя агляды найбольш цікавых кніг, звязаных з беларускай тэматыкай, выдадзеных на працягу года<ref name="kamunikat1"/>. == Фінансаванне і распаўсюджанне == Спачатку часопіс выдаваўся за сродкі прыватных спонсараў, пазней атрымліваў падтрымку ад [[Міністэрства культуры Польшчы]], а таксама [[Міністэрства ўнутраных спраў і адміністрацыі Польшчы]]. Беларускія дзяржаўныя структуры ў фінансаванні выдання ўдзелу не бралі<ref name="polskieradio"/>. Дызайн і афармленне многіх выпускаў (як і кніг самога Сакрата Яновіча) рабіў вядомы мастак з Падляшша [[Лявон Тарасевіч]]<ref name="sb"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Беларускае замежжа = Белорусское зарубежье|адказны=Дэпартамент па архівах і справаводстве Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь [і інш. ; складальнік Н. А. Голубева]|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя|старонак=479|год=2010|месца=Мінск|isbn=978-985-11-0534-8|ref=Беларускае замежжа}} {{DEFAULTSORT:Annus Albaruthenicus}} [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы]] [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Шматмоўныя часопісы]] [[Катэгорыя:Штогоднікі]] [[Катэгорыя:Беларуская дыяспара]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе]] 3mvjcdljmu5aazgtbwd6qljyv2jn072 5135848 5135847 2026-05-04T20:27:47Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5135848 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = Annus Albaruthenicus |арыгінал назвы = Annus Albaruthenicus (Год беларускі) |лагатып = |выява = |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = [[беларусазнаўства]] (літаратура, культура, гісторыя) |перыядычнасць = [[Штогоднік]] |скарачэнне = |мова = [[англійская]], [[французская]], [[нямецкая]], [[італьянская]], [[шведская]], [[венгерская]], [[беларуская]], [[польская]] |адрас рэдакцыі = [[Крынкі]] |галоўны рэдактар = [[Сакрат Яновіч]] (2000–2013) |заснавальнікі = |выдавец = Таварыства (фонд) «Villa Sokrates» |краіна = [[Польшча]] |заснаванне = [[2000]] |апошні выпуск = |аб’ём = |камплектацыя = |тыраж = |ISSN = |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''«Annus Albaruthenicus»''' (з [[Лацінская мова|лацінскай мовы]] — ''Год беларускі'') — шматмоўны літаратурна-аналітычны [[штогоднік]], які выдаваўся ў [[Польшча|Польшчы]] з 2000 года. Часопіс быў заснаваны вядомым польска-беларускім пісьменнікам і грамадскім дзеячам [[Сакрат Яновіч|Сакратам Яновічам]] і з’яўляўся друкаваным органам аб’яднання (пазней фонду) «Villa Sokrates» у мястэчку [[Крынкі]] на [[Усходняя Беласточчына|Беласточчыне]]<ref name="kamunikat1">{{cite web|url=https://kamunikat.org/annus-albaruthenicus-god-belaruski-01|title=Annus Albaruthenicus 01. Год беларускі|publisher=Kamunikat.org|date=|lang=be|accessdate=24 мая 2025}}</ref>. == Мэты і канцэпцыя выдання == Галоўнай мэтай часопіса была прэзентацыя і папулярызацыя [[Беларуская культура|беларускай культуры]] — перш за ўсё культуры [[Беларусы ў Польшчы|беларусаў Польшчы]], а таксама Беларусі ў цэлым — сярод чытачоў і інтэлектуалаў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]]. Выданне дзейнічала па ўнікальным прынцыпе: пра беларускую культуру і гісторыю пісалі на заходнееўрапейскіх мовах, а творы заходняй літаратуры перакладалі і друкавалі па-беларуску{{sfn|Беларускае замежжа|2010|с=164}}<ref name="niva">{{cite web|url=https://www.niva.bialystok.pl/issue/2002/08/art_07.htm|title=„Аннус” кінуўся за мора|author=Мацей Халадоўскі|publisher=Ніва|date=24 лютага 2002|lang=be|accessdate=24 мая 2025}}</ref><ref name="polskieradio">{{cite web|url=https://www2.polskieradio.pl/eo/print.aspx?iid=100859|title=Яновіч: Мне нецікавыя беларусы, мяне цікавіць беларуская культура|author=Дзьмітры Гурневіч|publisher=Polskie Radio|date=24 студзеня 2009|lang=be|accessdate=24 мая 2025}}</ref>. «Annus Albaruthenicus» стаў своеасаблівым друкаваным вынікам штогадовых міжнародных «Беларускіх трыялогаў» ([[трыенале]]) у Крынках, куды [[Сакрат Яновіч]] запрашаў пісьменнікаў, мастакоў, перакладчыкаў і навукоўцаў з розных краін Еўропы для абмеркавання шляхоў развіцця беларускай культуры ў еўрапейскім кантэксце<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/shlyakh-z-krynak-u-vyal-k-svet.html|title=Шлях з Крынак — у вялікі свет|author=Адам Мальдзіс|publisher=СБ. Беларусь сегодня|date=6 кастрычніка 2011|lang=be|accessdate=24 мая 2025}}</ref>. == Змест і структура == Штогоднік уключаў пяць асноўных раздзелаў: паэзія, проза, крытыка, пераклады і рэцэнзіі<ref name="polskieradio"/>. * Аналітыка і эсэістыка: Артыкулы, эсэ і нарысы беларускіх, польскіх і заходнееўрапейскіх аўтараў перакладаліся на [[Англійская мова|англійскую]], [[Нямецкая мова|нямецкую]], [[Французская мова|французскую]], [[Італьянская мова|італьянскую]], [[Шведская мова|шведскую]] і іншыя мовы. Яны закраналі літаратуразнаўчыя, гістарычныя і сацыялагічныя праблемы, пытанні нацыянальнай ідэнтычнасці, стэрэатыпаў і культурнага памежжа (напрыклад, артыкулы сацыёлага [[Рышард Радзік|Рышарда Радзіка]], гісторыка [[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Аляксандра Смаленчука]], брытанскага даследчыка [[Арнольд Мак-Мілін|Арнольда Макміліна]] і інш.)<ref name="niva"/><ref name="polskieradio"/>. * Пераклады беларускай літаратуры: Вершы і проза беларускіх класікаў і сучасных пісьменнікаў ([[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]], [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Максім Танк|Максіма Танка]] і іншых) перакладаліся на замежныя мовы. Так, класічныя вершы ў перакладзе на нямецкую мову [[Фердынанд Нойрайтэр|Фердынанда Нойрайтэра]] набывалі гучанне еўрапейскай паэзіі XIX стагоддзя<ref name="niva"/>. * Пераклады заходняй літаратуры на беларускую: У часопісе публікаваліся пераклады твораў вядомых еўрапейскіх аўтараў, такіх як [[Аўгуст Стрындберг]], [[Райнер Марыя Рыльке]], [[Сэмюэл Бекет]], [[Томас Транстромер]], [[Юхан Борген]] (перакладчыкі [[Васіль Сёмуха]], [[Лявон Баршчэўскі]], [[Валерый Буйвал]] і іншыя)<ref name="niva"/><ref name="polskieradio"/>. * Рэцэнзіі: Публікаваліся кароткія англамоўныя агляды найбольш цікавых кніг, звязаных з беларускай тэматыкай, выдадзеных на працягу года<ref name="kamunikat1"/>. == Фінансаванне і распаўсюджанне == Спачатку часопіс выдаваўся за сродкі прыватных спонсараў, пазней атрымліваў падтрымку ад [[Міністэрства культуры Польшчы]], а таксама [[Міністэрства ўнутраных спраў і адміністрацыі Польшчы]]. Беларускія дзяржаўныя структуры ў фінансаванні выдання ўдзелу не бралі<ref name="polskieradio"/>. Дызайн і афармленне многіх выпускаў (як і кніг самога Сакрата Яновіча) рабіў вядомы мастак з Падляшша [[Лявон Тарасевіч]]<ref name="sb"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Беларускае замежжа = Белорусское зарубежье|адказны=Дэпартамент па архівах і справаводстве Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь [і інш. ; складальнік Н. А. Голубева]|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя|старонак=479|год=2010|месца=Мінск|isbn=978-985-11-0534-8|ref=Беларускае замежжа}} {{DEFAULTSORT:Annus Albaruthenicus}} [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы]] [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Шматмоўныя часопісы]] [[Катэгорыя:Штогоднікі]] [[Катэгорыя:Беларуская дыяспара]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе]] tlvlsmyn6tk1n4y0bn0luyjut5v8ibw 5135849 5135848 2026-05-04T20:28:59Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 −[[Катэгорыя:Часопісы Польшчы]]; +[[Катэгорыя:Літаратурныя часопісы Польшчы]]; ± 2 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5135849 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = Annus Albaruthenicus |арыгінал назвы = Annus Albaruthenicus (Год беларускі) |лагатып = |выява = |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = [[беларусазнаўства]] (літаратура, культура, гісторыя) |перыядычнасць = [[Штогоднік]] |скарачэнне = |мова = [[англійская]], [[французская]], [[нямецкая]], [[італьянская]], [[шведская]], [[венгерская]], [[беларуская]], [[польская]] |адрас рэдакцыі = [[Крынкі]] |галоўны рэдактар = [[Сакрат Яновіч]] (2000–2013) |заснавальнікі = |выдавец = Таварыства (фонд) «Villa Sokrates» |краіна = [[Польшча]] |заснаванне = [[2000]] |апошні выпуск = |аб’ём = |камплектацыя = |тыраж = |ISSN = |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''«Annus Albaruthenicus»''' (з [[Лацінская мова|лацінскай мовы]] — ''Год беларускі'') — шматмоўны літаратурна-аналітычны [[штогоднік]], які выдаваўся ў [[Польшча|Польшчы]] з 2000 года. Часопіс быў заснаваны вядомым польска-беларускім пісьменнікам і грамадскім дзеячам [[Сакрат Яновіч|Сакратам Яновічам]] і з’яўляўся друкаваным органам аб’яднання (пазней фонду) «Villa Sokrates» у мястэчку [[Крынкі]] на [[Усходняя Беласточчына|Беласточчыне]]<ref name="kamunikat1">{{cite web|url=https://kamunikat.org/annus-albaruthenicus-god-belaruski-01|title=Annus Albaruthenicus 01. Год беларускі|publisher=Kamunikat.org|date=|lang=be|accessdate=24 мая 2025}}</ref>. == Мэты і канцэпцыя выдання == Галоўнай мэтай часопіса была прэзентацыя і папулярызацыя [[Беларуская культура|беларускай культуры]] — перш за ўсё культуры [[Беларусы ў Польшчы|беларусаў Польшчы]], а таксама Беларусі ў цэлым — сярод чытачоў і інтэлектуалаў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]]. Выданне дзейнічала па ўнікальным прынцыпе: пра беларускую культуру і гісторыю пісалі на заходнееўрапейскіх мовах, а творы заходняй літаратуры перакладалі і друкавалі па-беларуску{{sfn|Беларускае замежжа|2010|с=164}}<ref name="niva">{{cite web|url=https://www.niva.bialystok.pl/issue/2002/08/art_07.htm|title=„Аннус” кінуўся за мора|author=Мацей Халадоўскі|publisher=Ніва|date=24 лютага 2002|lang=be|accessdate=24 мая 2025}}</ref><ref name="polskieradio">{{cite web|url=https://www2.polskieradio.pl/eo/print.aspx?iid=100859|title=Яновіч: Мне нецікавыя беларусы, мяне цікавіць беларуская культура|author=Дзьмітры Гурневіч|publisher=Polskie Radio|date=24 студзеня 2009|lang=be|accessdate=24 мая 2025}}</ref>. «Annus Albaruthenicus» стаў своеасаблівым друкаваным вынікам штогадовых міжнародных «Беларускіх трыялогаў» ([[трыенале]]) у Крынках, куды [[Сакрат Яновіч]] запрашаў пісьменнікаў, мастакоў, перакладчыкаў і навукоўцаў з розных краін Еўропы для абмеркавання шляхоў развіцця беларускай культуры ў еўрапейскім кантэксце<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/shlyakh-z-krynak-u-vyal-k-svet.html|title=Шлях з Крынак — у вялікі свет|author=Адам Мальдзіс|publisher=СБ. Беларусь сегодня|date=6 кастрычніка 2011|lang=be|accessdate=24 мая 2025}}</ref>. == Змест і структура == Штогоднік уключаў пяць асноўных раздзелаў: паэзія, проза, крытыка, пераклады і рэцэнзіі<ref name="polskieradio"/>. * Аналітыка і эсэістыка: Артыкулы, эсэ і нарысы беларускіх, польскіх і заходнееўрапейскіх аўтараў перакладаліся на [[Англійская мова|англійскую]], [[Нямецкая мова|нямецкую]], [[Французская мова|французскую]], [[Італьянская мова|італьянскую]], [[Шведская мова|шведскую]] і іншыя мовы. Яны закраналі літаратуразнаўчыя, гістарычныя і сацыялагічныя праблемы, пытанні нацыянальнай ідэнтычнасці, стэрэатыпаў і культурнага памежжа (напрыклад, артыкулы сацыёлага [[Рышард Радзік|Рышарда Радзіка]], гісторыка [[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Аляксандра Смаленчука]], брытанскага даследчыка [[Арнольд Мак-Мілін|Арнольда Макміліна]] і інш.)<ref name="niva"/><ref name="polskieradio"/>. * Пераклады беларускай літаратуры: Вершы і проза беларускіх класікаў і сучасных пісьменнікаў ([[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]], [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Максім Танк|Максіма Танка]] і іншых) перакладаліся на замежныя мовы. Так, класічныя вершы ў перакладзе на нямецкую мову [[Фердынанд Нойрайтэр|Фердынанда Нойрайтэра]] набывалі гучанне еўрапейскай паэзіі XIX стагоддзя<ref name="niva"/>. * Пераклады заходняй літаратуры на беларускую: У часопісе публікаваліся пераклады твораў вядомых еўрапейскіх аўтараў, такіх як [[Аўгуст Стрындберг]], [[Райнер Марыя Рыльке]], [[Сэмюэл Бекет]], [[Томас Транстромер]], [[Юхан Борген]] (перакладчыкі [[Васіль Сёмуха]], [[Лявон Баршчэўскі]], [[Валерый Буйвал]] і іншыя)<ref name="niva"/><ref name="polskieradio"/>. * Рэцэнзіі: Публікаваліся кароткія англамоўныя агляды найбольш цікавых кніг, звязаных з беларускай тэматыкай, выдадзеных на працягу года<ref name="kamunikat1"/>. == Фінансаванне і распаўсюджанне == Спачатку часопіс выдаваўся за сродкі прыватных спонсараў, пазней атрымліваў падтрымку ад [[Міністэрства культуры Польшчы]], а таксама [[Міністэрства ўнутраных спраў і адміністрацыі Польшчы]]. Беларускія дзяржаўныя структуры ў фінансаванні выдання ўдзелу не бралі<ref name="polskieradio"/>. Дызайн і афармленне многіх выпускаў (як і кніг самога Сакрата Яновіча) рабіў вядомы мастак з Падляшша [[Лявон Тарасевіч]]<ref name="sb"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Беларускае замежжа = Белорусское зарубежье|адказны=Дэпартамент па архівах і справаводстве Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь [і інш. ; складальнік Н. А. Голубева]|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя|старонак=479|год=2010|месца=Мінск|isbn=978-985-11-0534-8|ref=Беларускае замежжа}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Шматмоўныя часопісы]] [[Катэгорыя:Штогоднікі]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе]] [[Катэгорыя:Літаратурныя часопісы Польшчы]] s88krfeasibqfvlbr23byelted8ygh7 5135850 5135849 2026-05-04T20:29:09Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Крынкі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5135850 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = Annus Albaruthenicus |арыгінал назвы = Annus Albaruthenicus (Год беларускі) |лагатып = |выява = |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = [[беларусазнаўства]] (літаратура, культура, гісторыя) |перыядычнасць = [[Штогоднік]] |скарачэнне = |мова = [[англійская]], [[французская]], [[нямецкая]], [[італьянская]], [[шведская]], [[венгерская]], [[беларуская]], [[польская]] |адрас рэдакцыі = [[Крынкі]] |галоўны рэдактар = [[Сакрат Яновіч]] (2000–2013) |заснавальнікі = |выдавец = Таварыства (фонд) «Villa Sokrates» |краіна = [[Польшча]] |заснаванне = [[2000]] |апошні выпуск = |аб’ём = |камплектацыя = |тыраж = |ISSN = |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''«Annus Albaruthenicus»''' (з [[Лацінская мова|лацінскай мовы]] — ''Год беларускі'') — шматмоўны літаратурна-аналітычны [[штогоднік]], які выдаваўся ў [[Польшча|Польшчы]] з 2000 года. Часопіс быў заснаваны вядомым польска-беларускім пісьменнікам і грамадскім дзеячам [[Сакрат Яновіч|Сакратам Яновічам]] і з’яўляўся друкаваным органам аб’яднання (пазней фонду) «Villa Sokrates» у мястэчку [[Крынкі]] на [[Усходняя Беласточчына|Беласточчыне]]<ref name="kamunikat1">{{cite web|url=https://kamunikat.org/annus-albaruthenicus-god-belaruski-01|title=Annus Albaruthenicus 01. Год беларускі|publisher=Kamunikat.org|date=|lang=be|accessdate=24 мая 2025}}</ref>. == Мэты і канцэпцыя выдання == Галоўнай мэтай часопіса была прэзентацыя і папулярызацыя [[Беларуская культура|беларускай культуры]] — перш за ўсё культуры [[Беларусы ў Польшчы|беларусаў Польшчы]], а таксама Беларусі ў цэлым — сярод чытачоў і інтэлектуалаў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]]. Выданне дзейнічала па ўнікальным прынцыпе: пра беларускую культуру і гісторыю пісалі на заходнееўрапейскіх мовах, а творы заходняй літаратуры перакладалі і друкавалі па-беларуску{{sfn|Беларускае замежжа|2010|с=164}}<ref name="niva">{{cite web|url=https://www.niva.bialystok.pl/issue/2002/08/art_07.htm|title=„Аннус” кінуўся за мора|author=Мацей Халадоўскі|publisher=Ніва|date=24 лютага 2002|lang=be|accessdate=24 мая 2025}}</ref><ref name="polskieradio">{{cite web|url=https://www2.polskieradio.pl/eo/print.aspx?iid=100859|title=Яновіч: Мне нецікавыя беларусы, мяне цікавіць беларуская культура|author=Дзьмітры Гурневіч|publisher=Polskie Radio|date=24 студзеня 2009|lang=be|accessdate=24 мая 2025}}</ref>. «Annus Albaruthenicus» стаў своеасаблівым друкаваным вынікам штогадовых міжнародных «Беларускіх трыялогаў» ([[трыенале]]) у Крынках, куды [[Сакрат Яновіч]] запрашаў пісьменнікаў, мастакоў, перакладчыкаў і навукоўцаў з розных краін Еўропы для абмеркавання шляхоў развіцця беларускай культуры ў еўрапейскім кантэксце<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/shlyakh-z-krynak-u-vyal-k-svet.html|title=Шлях з Крынак — у вялікі свет|author=Адам Мальдзіс|publisher=СБ. Беларусь сегодня|date=6 кастрычніка 2011|lang=be|accessdate=24 мая 2025}}</ref>. == Змест і структура == Штогоднік уключаў пяць асноўных раздзелаў: паэзія, проза, крытыка, пераклады і рэцэнзіі<ref name="polskieradio"/>. * Аналітыка і эсэістыка: Артыкулы, эсэ і нарысы беларускіх, польскіх і заходнееўрапейскіх аўтараў перакладаліся на [[Англійская мова|англійскую]], [[Нямецкая мова|нямецкую]], [[Французская мова|французскую]], [[Італьянская мова|італьянскую]], [[Шведская мова|шведскую]] і іншыя мовы. Яны закраналі літаратуразнаўчыя, гістарычныя і сацыялагічныя праблемы, пытанні нацыянальнай ідэнтычнасці, стэрэатыпаў і культурнага памежжа (напрыклад, артыкулы сацыёлага [[Рышард Радзік|Рышарда Радзіка]], гісторыка [[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Аляксандра Смаленчука]], брытанскага даследчыка [[Арнольд Мак-Мілін|Арнольда Макміліна]] і інш.)<ref name="niva"/><ref name="polskieradio"/>. * Пераклады беларускай літаратуры: Вершы і проза беларускіх класікаў і сучасных пісьменнікаў ([[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]], [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Максім Танк|Максіма Танка]] і іншых) перакладаліся на замежныя мовы. Так, класічныя вершы ў перакладзе на нямецкую мову [[Фердынанд Нойрайтэр|Фердынанда Нойрайтэра]] набывалі гучанне еўрапейскай паэзіі XIX стагоддзя<ref name="niva"/>. * Пераклады заходняй літаратуры на беларускую: У часопісе публікаваліся пераклады твораў вядомых еўрапейскіх аўтараў, такіх як [[Аўгуст Стрындберг]], [[Райнер Марыя Рыльке]], [[Сэмюэл Бекет]], [[Томас Транстромер]], [[Юхан Борген]] (перакладчыкі [[Васіль Сёмуха]], [[Лявон Баршчэўскі]], [[Валерый Буйвал]] і іншыя)<ref name="niva"/><ref name="polskieradio"/>. * Рэцэнзіі: Публікаваліся кароткія англамоўныя агляды найбольш цікавых кніг, звязаных з беларускай тэматыкай, выдадзеных на працягу года<ref name="kamunikat1"/>. == Фінансаванне і распаўсюджанне == Спачатку часопіс выдаваўся за сродкі прыватных спонсараў, пазней атрымліваў падтрымку ад [[Міністэрства культуры Польшчы]], а таксама [[Міністэрства ўнутраных спраў і адміністрацыі Польшчы]]. Беларускія дзяржаўныя структуры ў фінансаванні выдання ўдзелу не бралі<ref name="polskieradio"/>. Дызайн і афармленне многіх выпускаў (як і кніг самога Сакрата Яновіча) рабіў вядомы мастак з Падляшша [[Лявон Тарасевіч]]<ref name="sb"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Беларускае замежжа = Белорусское зарубежье|адказны=Дэпартамент па архівах і справаводстве Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь [і інш. ; складальнік Н. А. Голубева]|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя|старонак=479|год=2010|месца=Мінск|isbn=978-985-11-0534-8|ref=Беларускае замежжа}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Шматмоўныя часопісы]] [[Катэгорыя:Штогоднікі]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе]] [[Катэгорыя:Літаратурныя часопісы Польшчы]] [[Катэгорыя:Крынкі]] 683x67puak0assyybtwlczo0wyt6cc5 0 807307 5135851 2026-05-04T20:30:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Часопіс |назва = Termopile |арыгінал назвы = Termopile |лагатып = |выява = |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = літаратурна-мастацкі часопіс |перыядычнасць = |скарачэнне = |мова = [[Беларуская мова|беларуская]] |адрас рэ...» 5135851 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = Termopile |арыгінал назвы = Termopile |лагатып = |выява = |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = літаратурна-мастацкі часопіс |перыядычнасць = |скарачэнне = |мова = [[Беларуская мова|беларуская]] |адрас рэдакцыі = [[Беласток]] |галоўны рэдактар = [[Ян Чыквін]] |заснавальнікі = |выдавец = Беларускае літаратурнае аб'яднанне «Белавежа» |краіна = [[Польшча]] |заснаванне = |апошні выпуск = |аб’ём = |камплектацыя = |тыраж = |ISSN = |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''«Termopile»''' (з лац. — ''Тэрмапілы'') — беларускамоўны літаратурна-мастацкі часопіс, які выдаецца ў [[Польшча|Польшчы]]. З'яўляецца друкаваным органам Беларускага літаратурнага аб'яднання «[[Белавежа (літаратурнае аб’яднанне)|Белавежа]]», якое аб'ядноўвае беларускіх пісьменнікаў і паэтаў Беласточчыны<ref name="mfa">{{cite web|url=https://poland.mfa.gov.by/be/bilateral_relations/belarusiny/wydanni/|title=Навукова-публіцыстычныя выданні|publisher=Пасольства Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Польшча|date=|lang=be|accessdate=24 мая 2025}}</ref>. Галоўным рэдактарам выдання з'яўляецца вядомы польска-беларускі паэт, перакладчык і літаратуразнаўца, старшыня аб'яднання «Белавежа» прафесар [[Ян Чыквін]]{{sfn|Siwek|2021|с=148}}. Часопіс публікуе творы мясцовых літаратараў, крытычныя і гісторыка-літаратурныя артыкулы, а таксама пераклады. Сярод іншага, у выданні існуе спецыяльная рубрыка «Дэбют», у якой маюць магчымасць публікаваць свае першыя творы і навуковыя артыкулы студэнты-філолагі [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]] (з [[Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта|Кафедры беларускай філалогіі]]){{sfn|Siegień|2013|с=507}}. Выданне адыгрывае важную ролю ў падтрыманні і развіцці літаратурнага працэсу беларускай нацыянальнай меншасці ў Польшчы. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Siegień B. |загаловак=Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku – historia i stan obecny |выданне=Białorutenistyka Białostocka |год=2013 |том=5 |старонкі=503—508 |спасылка=https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/2435/1/Bialrut_5_2013_Siegien.pdf |ref=Siegień}} * {{артыкул|аўтар=Siwek B.|загаловак=Białorutenistyka polska. Historia – stan obecny – perspektywy rozwoju|выданне=Roczniki Humanistyczne|год=2021|том=LXIX|нумар=7|старонкі=131—155|doi=10.18290/rh21697-9|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/353861655_Bialorutenistyka_polska_Historia_-_stan_obecny_-_perspektywy_rozwoju|ref=Siwek}} {{DEFAULTSORT:Termopile}} [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы]] [[Катэгорыя:Літаратурныя часопісы]] [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Беларуская дыяспара]] [[Катэгорыя:Часопісы Беластока]] de704lrxo5xpj43o9eiig8tk7dbxzvy 0 807308 5135862 2026-05-04T21:06:36Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Слуп]] 5135862 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Слуп ]] s4xxrgfqkznsllwtz7jz1jkwo846f4y 0 807309 5135883 2026-05-04T23:22:24Z IshaBarnes 124956 старонка неадназначнасцяў 5135883 wikitext text/x-wiki '''Крыўда''' можа значыць: * Несправядлівы папрок, грубы ўчынак, дапушчаная абраза ў дачыненні да каго-небудзь. * Пачуццё горычы, выкліканае несправядлівымі ўчынкамі. * [[Крыўда (права)|Крыўда]] — юрыдычны тэрмін у Вялікім Княстве Літоўскім. * [[Крыўда (герб)]] — прыватнаўласніцкі герб, які карысталіся больш за 50 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы. {{неадназначнасць}} i4y5esey3022r6rs440z554iuetiek9 5135885 5135883 2026-05-04T23:23:20Z IshaBarnes 124956 вычытка 5135885 wikitext text/x-wiki '''Крыўда''' можа значыць: * Несправядлівы папрок, грубы ўчынак, дапушчаная абраза ў дачыненні да каго-небудзь. * Пачуццё горычы, выкліканае несправядлівымі ўчынкамі. * [[Крыўда (права)|Крыўда]] — юрыдычны тэрмін у Вялікім Княстве Літоўскім. * [[Крыўда (герб)]] — прыватнаўласніцкі герб, якім карысталіся больш за 50 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы. {{неадназначнасць}} n9b7ex7ztdx9koedvtomc1mpfhuu6lo 0 807310 5135940 2026-05-05T05:23:51Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Фільм}} '''«Капітан»''' ({{lang-fr|Le Capitan}}) — гісторыка-прыгодніцкі кінафільм сумеснай вытворчасці Францыі і Італіі, пастаўлены ў 1960 годзе рэжысёрам [[Андрэ Юнебель|Андрэ Юнебелем]] па аднайменным рамане Мішэля Зевако. == Сюжэт == Францыя, 1616 год, пануе смута. Сы...» 5135940 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Капітан»''' ({{lang-fr|Le Capitan}}) — гісторыка-прыгодніцкі кінафільм сумеснай вытворчасці Францыі і Італіі, пастаўлены ў 1960 годзе рэжысёрам [[Андрэ Юнебель|Андрэ Юнебелем]] па аднайменным рамане Мішэля Зевако. == Сюжэт == Францыя, 1616 год, пануе смута. Сыну забітага Генрыха IV [[Людовік XIII]] пятнаццаць гадоў. Каралева-маці, рэгентка [[Марыя Медычы]], жадае пасадзіць на трон свайго фаварыта Канчыні. Ён атрымлівае тытул герцага, чын маршала д’Анкра і прызначаецца першым міністрам. Дваране пратэстуюць і хочуць пасадзіць на трон герцага д’Ангулема. Каб пазбегнуць гэтага, Канчыні задавальняе па ўсёй краіне крывавыя расправы. Падчас адной з такіх расправаў гіне маркіз дэ Тэйнак, сябар збяднелага двараніна Франсуа дэ Капестана па мянушцы «Капітан» ([[Жан Марэ]]). Яму таксама пагражае гібель, але падасланага забойцу, якога зваць Рынальда, забівае куля: дачка герцага Жызэль д’Ангулем (Эльза Марцінелі) стрэліла ў найміта ў той момант, калі той збіраўся дабіць параненага шавалье. Выратавальніца даглядае параненага Франсуа, а затым знікае. Пасля шавалье здабывае сябра і паплечніка ў асобе камедыянта Кагалена ([[Бурвіль]]), сустракаецца з Канчыні, ратуе караля Францыі ад згубы і ў выніку становіцца капітанам, а заадно знаходзіць сваё каханне. [[Катэгорыя:Фільмы 1960 года]] neq69j0vzui8gek8yea53ip4c4fl0xj 5135941 5135940 2026-05-05T05:24:49Z Rymchonak 22863 5135941 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Капітан»''' ({{lang-fr|Le Capitan}}) — гісторыка-прыгодніцкі кінафільм сумеснай вытворчасці Францыі і Італіі, пастаўлены ў 1960 годзе рэжысёрам [[Андрэ Юнебель|Андрэ Юнебелем]] па аднайменным рамане Мішэля Зевако. == Сюжэт == Францыя, 1616 год, пануе смута. Сыну забітага Генрыха IV [[Людовік XIII]] пятнаццаць гадоў. Каралева-маці, рэгентка [[Марыя Медычы]], жадае пасадзіць на трон свайго фаварыта Канчыні. Ён атрымлівае тытул герцага, чын маршала д’Анкра і прызначаецца першым міністрам. Дваране пратэстуюць і хочуць пасадзіць на трон герцага д’Ангулема. Каб пазбегнуць гэтага, Канчыні задавальняе па ўсёй краіне крывавыя расправы. Падчас адной з такіх расправаў гіне маркіз дэ Тэйнак, сябар збяднелага двараніна Франсуа дэ Капестана па мянушцы «Капітан» ([[Жан Марэ]]). Яму таксама пагражае гібель, але падасланага забойцу, якога зваць Рынальда, забівае куля: дачка герцага Жызэль д’Ангулем (Эльза Марцінелі) стрэліла ў найміта ў той момант, калі той збіраўся дабіць параненага шавалье. Выратавальніца даглядае параненага Франсуа, а затым знікае. Пасля шавалье здабывае сябра і паплечніка ў асобе камедыянта Кагалена ([[Бурвіль]]), сустракаецца з Канчыні, ратуе караля Францыі ад згубы і ў выніку становіцца капітанам, а заадно знаходзіць сваё каханне. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1960 года]] fu4gndigcqs8kp8085l600x3mbi71tb 0 807311 5135952 2026-05-05T05:59:54Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Фільм}} '''«Таямніцы Версаля»''' — французскі гістарычны фільм рэжысёра [[Саша Гітры]], зняты ў 1953 годзе. == Сюжэт == Гісторыя Версаля ад першай цэглы да нашых дзён. Будаўніцтва Версаля працягвалася некалькі дзесяцігоддзяў. Але палац вядомы не толькі архіт...» 5135952 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Таямніцы Версаля»''' — французскі гістарычны фільм рэжысёра [[Саша Гітры]], зняты ў 1953 годзе. == Сюжэт == Гісторыя Версаля ад першай цэглы да нашых дзён. Будаўніцтва Версаля працягвалася некалькі дзесяцігоддзяў. Але палац вядомы не толькі архітэктурным хараством. Не меншую цікавасць заўсёды выклікалі таямніцы, інтрыгі і загадкі, якія атачалі яго насельнікаў, і ў першую чаргу гаспадароў палаца — французскіх каралёў. == У ролях == * Мішэль Оклер — Жак Дам’ен * [[Жан-П'ер Амон]] — кардынал Луі дэ Роган * [[Жан-Луі Баро]] — Франсуа Фенелон * [[Кладэт Кальбер]] — Франсуаза-Атэнаіс дэ Мантэспан * [[Фернан Гравей]] — Мальер * [[Саша Гітры]] — Людовік XIV * [[Жан Марэ]] — Людовік XV * [[Лана Марконі]] — Марыя-Антуанэта * [[Жэрар Філіп]] — Д’Артаньян * [[Мішлін Прэль]] — Мадам дэ Пампадур * [[Жан Дэсаі]] — Марыво * [[Орсан Уэлс]] — Бенджамін Франклін * [[Бурвіль]] — гід у музеі [[Катэгорыя:Фільмы 1953 года]] l5cfs7j3858oeevb61bz6qlsb1ae33m 5135953 5135952 2026-05-05T06:01:23Z Rymchonak 22863 5135953 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Таямніцы Версаля»''' — французскі гістарычны фільм рэжысёра [[Саша Гітры]], зняты ў 1953 годзе. == Сюжэт == Гісторыя Версаля ад першай цэглы да нашых дзён. Будаўніцтва Версаля працягвалася некалькі дзесяцігоддзяў. Але палац вядомы не толькі архітэктурным хараством. Не меншую цікавасць заўсёды выклікалі таямніцы, інтрыгі і загадкі, якія атачалі яго насельнікаў, і ў першую чаргу гаспадароў палаца — французскіх каралёў. == У ролях == * Мішэль Оклер — Жак Дам’ен * [[Жан-П'ер Амон]] — кардынал Луі дэ Роган * [[Жан-Луі Баро]] — Франсуа Фенелон * [[Кладэт Кальбер]] — Франсуаза-Атэнаіс дэ Мантэспан * [[Фернан Гравей]] — Мальер * [[Саша Гітры]] — Людовік XIV * [[Жан Марэ]] — Людовік XV * [[Лана Марконі]] — Марыя-Антуанэта * [[Жэрар Філіп]] — Д’Артаньян * [[Мішлін Прэль]] — Мадам дэ Пампадур * [[Жан Дэсаі]] — Марыво * [[Орсан Уэлс]] — Бенджамін Франклін * [[Бурвіль]] — гід у музеі {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1953 года]] iefgvby7ez1gscnefd7na7up2rjzwms 0 807312 5135964 2026-05-05T06:21:00Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Кінематаграфіст}} '''Мішлін Прэль''' (фр. Micheline Presle, сапраўднае імя — ''Мішлін Ні́коль Жулія Эмільен Шаса́нь'', фр. Micheline Nicole Julia Émilienne Chassagne; {{ДН|22|8|1922}}, V акруга Парыжа, Францыя — {{ДС|21|2|2024}}, Нажан-сюр-Марн, Францыя) — французская актрыса і спявачка. == Біягра...» 5135964 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Мішлін Прэль''' (фр. Micheline Presle, сапраўднае імя — ''Мішлін Ні́коль Жулія Эмільен Шаса́нь'', фр. Micheline Nicole Julia Émilienne Chassagne; {{ДН|22|8|1922}}, V акруга Парыжа, Францыя — {{ДС|21|2|2024}}, Нажан-сюр-Марн, Францыя) — французская актрыса і спявачка. == Біяграфія == Нарадзілася 22 жніўня 1922 гады ў Парыжы. З дзяцінства праяўляла цікавасць да акцёрскага мастацтва, пачала здымацца ў кіно ў 1937 годзе, ва ўзросце 15 гадоў. У 1950—1954 гадах была замужам за акцёрам, рэжысёрам і музыкантам Уільямам Маршалам (1917—1994). Ад Маршала Прэль нарадзіла дачку, [[Тані Маршаль]] (1951—2020), якая стала актрысай і рэжысёрам. Памерла 21 лютага 2024 года ва ўзросце 101 года. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Прэль}} [[Катэгорыя:Актрысы Францыі]] tbc4tja4ni89a86d7d6wrbu8apqcwyz 5135965 5135964 2026-05-05T06:22:26Z Rymchonak 22863 5135965 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Мішлін Прэль''' ({{lang-fr|Micheline Presle}}, сапраўднае імя — ''Мішлін Ні́коль Жулія Эмільен Шаса́нь'', {{lang-fr|Micheline Nicole Julia Émilienne Chassagne}}; {{ДН|22|8|1922}}, [[V акруга Парыжа]], [[Францыя ]]— {{ДС|21|2|2024}}, Нажан-сюр-Марн, Францыя) — французская актрыса і спявачка. == Біяграфія == Нарадзілася 22 жніўня 1922 гады ў Парыжы. З дзяцінства праяўляла цікавасць да акцёрскага мастацтва, пачала здымацца ў кіно ў 1937 годзе, ва ўзросце 15 гадоў. У 1950—1954 гадах была замужам за акцёрам, рэжысёрам і музыкантам Уільямам Маршалам (1917—1994). Ад Маршала Прэль нарадзіла дачку, [[Тані Маршаль]] (1951—2020), якая стала актрысай і рэжысёрам. Памерла 21 лютага 2024 года ва ўзросце 101 года. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Прэль}} [[Катэгорыя:Актрысы Францыі]] lcgoljkdgwiw4t13hio5s12cwopuke3 5135970 5135965 2026-05-05T06:28:20Z Rymchonak 22863 5135970 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Мішлін Прэль''' ({{lang-fr|Micheline Presle}}, сапраўднае імя — ''Мішлін Ні́коль Жулія Эмільен Шаса́нь'', {{lang-fr|Micheline Nicole Julia Émilienne Chassagne}}; {{ДН|22|8|1922}}, [[V акруга Парыжа]], [[Францыя ]]— {{ДС|21|2|2024}}, Нажан-сюр-Марн, Францыя) — французская актрыса і спявачка. == Біяграфія == Нарадзілася 22 жніўня 1922 гады ў Парыжы. З дзяцінства праяўляла цікавасць да акцёрскага мастацтва, пачала здымацца ў кіно ў 1937 годзе, ва ўзросце 15 гадоў. У 1950—1954 гадах была замужам за акцёрам, рэжысёрам і музыкантам Уільямам Маршалам (1917—1994). Ад Маршала Прэль нарадзіла дачку, [[Тані Маршаль]] (1951—2020), якая стала актрысай і рэжысёрам. Памерла 21 лютага 2024 года ва ўзросце 101 года. == Фільмаграфія == * (1958) «[[Крысцін (фільм, 1958)|Крысцін]]» — ''баранэса Эгерсдорф'' {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Прэль}} [[Катэгорыя:Актрысы Францыі]] 3110qe7z84e0twtku5tzsx0b0dh91tc 5135973 5135970 2026-05-05T06:30:53Z Rymchonak 22863 /* Фільмаграфія */ 5135973 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Мішлін Прэль''' ({{lang-fr|Micheline Presle}}, сапраўднае імя — ''Мішлін Ні́коль Жулія Эмільен Шаса́нь'', {{lang-fr|Micheline Nicole Julia Émilienne Chassagne}}; {{ДН|22|8|1922}}, [[V акруга Парыжа]], [[Францыя ]]— {{ДС|21|2|2024}}, Нажан-сюр-Марн, Францыя) — французская актрыса і спявачка. == Біяграфія == Нарадзілася 22 жніўня 1922 гады ў Парыжы. З дзяцінства праяўляла цікавасць да акцёрскага мастацтва, пачала здымацца ў кіно ў 1937 годзе, ва ўзросце 15 гадоў. У 1950—1954 гадах была замужам за акцёрам, рэжысёрам і музыкантам Уільямам Маршалам (1917—1994). Ад Маршала Прэль нарадзіла дачку, [[Тані Маршаль]] (1951—2020), якая стала актрысай і рэжысёрам. Памерла 21 лютага 2024 года ва ўзросце 101 года. == Фільмаграфія == * (1958) «[[Крысцін (фільм, 1958)|Крысцін]]» — ''баранэса Эгерсдорф'' * (2008) «[[Чалавек і яго сабака]]» — ''жанчына, якой Шарль падае шчодрую міласціну'' {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Прэль}} [[Катэгорыя:Актрысы Францыі]] jbt6w456famtf3v7h8vsj9njkxsmwbw 5135974 5135973 2026-05-05T06:33:14Z Rymchonak 22863 /* Фільмаграфія */ 5135974 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Мішлін Прэль''' ({{lang-fr|Micheline Presle}}, сапраўднае імя — ''Мішлін Ні́коль Жулія Эмільен Шаса́нь'', {{lang-fr|Micheline Nicole Julia Émilienne Chassagne}}; {{ДН|22|8|1922}}, [[V акруга Парыжа]], [[Францыя ]]— {{ДС|21|2|2024}}, Нажан-сюр-Марн, Францыя) — французская актрыса і спявачка. == Біяграфія == Нарадзілася 22 жніўня 1922 гады ў Парыжы. З дзяцінства праяўляла цікавасць да акцёрскага мастацтва, пачала здымацца ў кіно ў 1937 годзе, ва ўзросце 15 гадоў. У 1950—1954 гадах была замужам за акцёрам, рэжысёрам і музыкантам Уільямам Маршалам (1917—1994). Ад Маршала Прэль нарадзіла дачку, [[Тані Маршаль]] (1951—2020), якая стала актрысай і рэжысёрам. Памерла 21 лютага 2024 года ва ўзросце 101 года. == Фільмаграфія == * (1958) «[[Крысцін (фільм, 1958)|Крысцін]]» — ''баранэса Эгерсдорф'' * (1995) «[[Адвержаныя (фільм, 1995)|Адвержаныя]]» - * (2008) «[[Чалавек і яго сабака]]» — ''жанчына, якой Шарль падае шчодрую міласціну'' {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Прэль}} [[Катэгорыя:Актрысы Францыі]] 7ahdh680t1qffyrz9waycicc1z2z567 5135983 5135974 2026-05-05T06:54:23Z Rymchonak 22863 /* Фільмаграфія */ 5135983 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Мішлін Прэль''' ({{lang-fr|Micheline Presle}}, сапраўднае імя — ''Мішлін Ні́коль Жулія Эмільен Шаса́нь'', {{lang-fr|Micheline Nicole Julia Émilienne Chassagne}}; {{ДН|22|8|1922}}, [[V акруга Парыжа]], [[Францыя ]]— {{ДС|21|2|2024}}, Нажан-сюр-Марн, Францыя) — французская актрыса і спявачка. == Біяграфія == Нарадзілася 22 жніўня 1922 гады ў Парыжы. З дзяцінства праяўляла цікавасць да акцёрскага мастацтва, пачала здымацца ў кіно ў 1937 годзе, ва ўзросце 15 гадоў. У 1950—1954 гадах была замужам за акцёрам, рэжысёрам і музыкантам Уільямам Маршалам (1917—1994). Ад Маршала Прэль нарадзіла дачку, [[Тані Маршаль]] (1951—2020), якая стала актрысай і рэжысёрам. Памерла 21 лютага 2024 года ва ўзросце 101 года. == Фільмаграфія == * (1958) «[[Крысцін (фільм, 1958)|Крысцін]]» — ''баранэса Эгерсдорф'' * (1961) «[[Палюбоўнік на пяць дзён]]» — ''Мадлен'' * (1995) «[[Адвержаныя (фільм, 1995)|Адвержаныя]]» - * (2008) «[[Чалавек і яго сабака]]» — ''жанчына, якой Шарль падае шчодрую міласціну'' {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Прэль}} [[Катэгорыя:Актрысы Францыі]] jpwm628t2feblwvge9jbtljo269ja4p 2 807313 5135971 2026-05-05T06:29:51Z M.L.Bot 261 Новая старонка: «(mw.config.get('wgNamespaceNumber') === -1 || mw.config.get('wgAction') === 'history') && mw.loader.using(['mediawiki.api', 'mediawiki.util'], function quickAccept() { [ ['accept', 'accept'], ['unaccept', 'unaccept'], ['accepting', 'accepting'], ['unaccepting', 'unaccepting'], ['accept-tooltip', 'Accept this pending revision'], ['unaccept-tooltip', 'Make this revision pending again'], ['error-accept', 'Couldn\'t accept the revision.'], ['err...» 5135971 javascript text/javascript (mw.config.get('wgNamespaceNumber') === -1 || mw.config.get('wgAction') === 'history') && mw.loader.using(['mediawiki.api', 'mediawiki.util'], function quickAccept() { [ ['accept', 'accept'], ['unaccept', 'unaccept'], ['accepting', 'accepting'], ['unaccepting', 'unaccepting'], ['accept-tooltip', 'Accept this pending revision'], ['unaccept-tooltip', 'Make this revision pending again'], ['error-accept', 'Couldn\'t accept the revision.'], ['error-unaccept', 'Couldn\'t unaccept the revision.'], ['error-get-id', 'Couldn\'t retrieve the revision ID.'], ['error-find-id', 'Can\'t find the revision ID.'], ['error-find-title', 'Can\'t find the page name.'], ].forEach(function (entry) { var key = 'quickaccept-' + entry[0]; if (!mw.messages.exists(key)) mw.messages.set(key, entry[1]); }); var isPc = ['PendingChanges', 'UnreviewedPages'].includes(mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName')); function handler(e) { e.preventDefault(); var $link = $(this); var $wrapper = $link.parent(); var isUndo = $wrapper.hasClass('quickaccept-undo'); var id = $wrapper.data('quickacceptId') || !isPc && $wrapper.closest('[data-mw-revid]').data('mwRevid'); if (id) { $link.detach(); $wrapper.addClass('quickaccept-doing') .text(mw.msg('quickaccept-' + (isUndo ? 'unaccepting' : 'accepting'))); accept(id, isUndo, $link, $wrapper); } else if (isPc) { var title; $wrapper.parent().prevAll('a').each(function () { if (mw.util.getParamValue('action', this.search) === 'history') { title = mw.util.getParamValue('title', this.search); return false; } }); if (!title) { showError('find-title'); return; } $link.detach(); $wrapper.addClass('quickaccept-doing') .text(mw.msg('quickaccept-' + (isUndo ? 'unaccepting' : 'accepting'))); new mw.Api().get({ action: 'query', titles: title, prop: 'info', formatversion: 2 }).always(function (response) { id = ((((response || {}).query || {}).pages || [])[0] || {}).lastrevid; if (id) { accept(id, isUndo, $link, $wrapper); } else { showError('get-id'); $wrapper.removeClass('quickaccept-doing').html($link); } }); } else { showError('find-id'); return; } mw.requestIdleCallback(function () { var notif = $('.mw-notification-tag-quickaccept').data('mw-notification'); if (notif) notif.close(); }); } function accept(id, isUndo, $link, $wrapper) { new mw.Api().postWithEditToken({ action: 'review', revid: id, unapprove: isUndo ? 1 : undefined, errorformat: 'html', formatversion: 2 }).always(function (response, error) { if (((response || {}).review || {}).result === 'Success') { $link.text(mw.msg('quickaccept-' + (isUndo ? 'accept' : 'unaccept'))) .attr('title', mw.msg( 'quickaccept-' + (isUndo ? 'accept' : 'unaccept') + '-tooltip' )); $wrapper.toggleClass('quickaccept-undo', !isUndo) .attr('data-quickaccept-id', id); } else { var msg = (((error || {}).errors || [])[0] || {}).html; showError(isUndo ? 'unaccept' : 'accept', msg && $.parseHTML(msg)); } $wrapper.removeClass('quickaccept-doing').html($link); }); } function showError(key, msg) { mw.notify(msg || mw.msg('quickaccept-error-' + key), { tag: 'quickaccept', type: 'error' }); } mw.hook('wikipage.content').add(function ($content) { var $lis; if (isPc) { $lis = $content.find('form[name="pendingchanges"] ~ ul > li, form[name="unreviewedpages"] ~ ul > li'); } else if (mw.config.get('wgAction') === 'history') { $lis = $content.find('.flaggedrevs-pending'); } else { $lis = $content.find('.mw-contributions-list > .flaggedrevs-pending, .mw-contributions-list > .flaggedrevs-unreviewed'); if (!$lis.length) { $lis = $content.find('.mw-changeslist-edit.mw-changeslist-last .mw-changeslist-line-inner[data-target-page]') .has('.mw-fr-reviewlink'); $lis = $lis.add( $content.find('table.mw-changeslist-edit').has('.mw-fr-reviewlink') .find('.mw-changeslist-last > .mw-enhanced-rc-nested[data-target-page]') ); } } if (!$lis.length) return; var $tools = $lis.children('.mw-changeslist-links.mw-pager-tools'); $tools = $tools.add( $lis.not($tools.parent()) .append(' ', $('<span>').addClass('mw-changeslist-links mw-pager-tools')) .children('.mw-changeslist-links.mw-pager-tools') ); $('<span>').addClass('quickaccept').append( $('<a>').attr({ href: '#', role: 'button', title: mw.msg('quickaccept-accept-tooltip') }).text(mw.msg('quickaccept-accept')).on('click', handler) ).appendTo($tools); }); }); qauohv9jpt27px58yme3drwavqisa6c 2 807314 5135978 2026-05-05T06:47:45Z M.L.Bot 261 Новая старонка: «mw.loader.load('/w/index.php?title=User:M.L.Bot/QuickAccept.js&action=raw&ctype=text/javascript');» 5135978 javascript text/javascript mw.loader.load('/w/index.php?title=User:M.L.Bot/QuickAccept.js&action=raw&ctype=text/javascript'); h91qz8chdwre5ectujqkb9gmcc7uoqy 0 807315 5135980 2026-05-05T06:51:36Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Фільм}} '''«Палюбоўнік на пяць дзён»''' ({{lang-fr|L'Amant de cinq jours}}, {{lang-it|L'Amante di cinque giorni}}) — рамантычная камедыя 1961 года. == Сюжэт == Маладая брытанка Клер жыве ў [[Парыж]]ы са сваім залішне добрапрыстойным мужам Джорджам і двума малымі. Аднойчы на ​​паказе мод яе с...» 5135980 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Палюбоўнік на пяць дзён»''' ({{lang-fr|L'Amant de cinq jours}}, {{lang-it|L'Amante di cinque giorni}}) — рамантычная камедыя 1961 года. == Сюжэт == Маладая брытанка Клер жыве ў [[Парыж]]ы са сваім залішне добрапрыстойным мужам Джорджам і двума малымі. Аднойчы на ​​паказе мод яе сяброўкі-мадэльера Мадлен яна знаёміцца ​​з маладым галантным французам Антуанам. Нягледзячы на ​​тое, што ён належыць Мадлен, Клер едзе разам з ім на яго халасцяцкую кватэру. Яна сустракаецца з палюбоўнікам пяць разоў на тыдзень, а выходныя праводзіць дома з дзецьмі і мужам. Мадлен, даведаўшыся пра іх сувязь, ладзіць вечарынку і запрашае на яе сяброўку, яе мужа і свайго няслушнага палюбоўніка. У выніку далікатная сітуацыя вырашаецца шчасна – Мадлен атрымлівае назад Антуана, які паспеў надакучыць сяброўцы, а Клер высвятляе, што Джордж гатовы заплюшчваць вочы на ​​яе дробныя інтрыжкі, калі выходныя яна праводзіць з ім. [[Катэгорыя:Фільмы 1961 года]] 1yko5uaf01tdet0ez0topn7jivb2733 5135981 5135980 2026-05-05T06:52:33Z Rymchonak 22863 5135981 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Палюбоўнік на пяць дзён»''' ({{lang-fr|L'Amant de cinq jours}}, {{lang-it|L'Amante di cinque giorni}}) — рамантычная камедыя 1961 года. == Сюжэт == Маладая брытанка Клер жыве ў [[Парыж]]ы са сваім залішне добрапрыстойным мужам Джорджам і двума малымі. Аднойчы на ​​паказе мод яе сяброўкі-мадэльера Мадлен яна знаёміцца ​​з маладым галантным французам Антуанам. Нягледзячы на ​​тое, што ён належыць Мадлен, Клер едзе разам з ім на яго халасцяцкую кватэру. Яна сустракаецца з палюбоўнікам пяць разоў на тыдзень, а выходныя праводзіць дома з дзецьмі і мужам. Мадлен, даведаўшыся пра іх сувязь, ладзіць вечарынку і запрашае на яе сяброўку, яе мужа і свайго няслушнага палюбоўніка. У выніку далікатная сітуацыя вырашаецца шчасна – Мадлен атрымлівае назад Антуана, які паспеў надакучыць сяброўцы, а Клер высвятляе, што Джордж гатовы заплюшчваць вочы на ​​яе дробныя інтрыжкі, калі выходныя яна праводзіць з ім. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1961 года]] mrxqtmi3bvlqbswyp2kbrd98m0y90zl 0 807316 5135987 2026-05-05T07:13:14Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Фільм}} '''Бітва на рэйках''' ({{lang-fr|La Bataille du rail}}) — французскі фільм 1946 года рэжысёра [[Рэнэ Клеман]]а. Стужка ўдастоена Міжнароднага прыза журы [[Канскі кінафестываль 1946|Канскага кінафестывалю]]. == Сюжэт == Фільм расказвае пра барацьбу французскіх чыгунач...» 5135987 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''Бітва на рэйках''' ({{lang-fr|La Bataille du rail}}) — французскі фільм 1946 года рэжысёра [[Рэнэ Клеман]]а. Стужка ўдастоена Міжнароднага прыза журы [[Канскі кінафестываль 1946|Канскага кінафестывалю]]. == Сюжэт == Фільм расказвае пра барацьбу французскіх чыгуначнікаў супраць нацысцкіх акупантаў у гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. У карціне адсутнічае скразны сюжэт. Яна складаецца з эпізодаў, якія складаюць своеасаблівую мазаіку Супраціву і злучаных паміж сабой логікай гістарычных падзей. Першы эпізод прысвечаны расповеду пра сабатаж на чыгунцы ў пачатковы перыяд вайны, які заканчваецца трагічнай сцэнай расстрэлу чыгуначнікаў. Другі (у сцэнарыі «Браніраваны цягнік») апавядае пра адказ французскіх патрыётаў на нацысцкі тэрор, калі была падрыхтавана і праведзена серыя падрываў нямецкіх цягнікоў. Заключная частка фільма складаецца з вызвалення Францыі і першых дзён мірнага жыцця (назва эпізоду «Першы цягнік свабоды»). [[Катэгорыя:Фільмы 1946 года]] a8bvx8s8ddzqa08rl0ha22uej4eoap7 5135988 5135987 2026-05-05T07:14:17Z Rymchonak 22863 5135988 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''Бітва на рэйках''' ({{lang-fr|La Bataille du rail}}) — французскі фільм 1946 года рэжысёра [[Рэнэ Клеман]]а. Стужка ўдастоена Міжнароднага прыза журы [[Канскі кінафестываль 1946|Канскага кінафестывалю]]. == Сюжэт == Фільм расказвае пра барацьбу французскіх чыгуначнікаў супраць нацысцкіх акупантаў у гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. У карціне адсутнічае скразны сюжэт. Яна складаецца з эпізодаў, якія складаюць своеасаблівую мазаіку Супраціву і злучаных паміж сабой логікай гістарычных падзей. Першы эпізод прысвечаны расповеду пра сабатаж на чыгунцы ў пачатковы перыяд вайны, які заканчваецца трагічнай сцэнай расстрэлу чыгуначнікаў. Другі (у сцэнарыі «Браніраваны цягнік») апавядае пра адказ французскіх патрыётаў на нацысцкі тэрор, калі была падрыхтавана і праведзена серыя падрываў нямецкіх цягнікоў. Заключная частка фільма складаецца з вызвалення Францыі і першых дзён мірнага жыцця (назва эпізоду «Першы цягнік свабоды»). {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1946 года]] svs5xxuyee32057pn74q8ell3hlzn1f 0 807317 5135994 2026-05-05T07:31:30Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Фільм}} '''«Салон прыгажосці „Венера“»''' ({{lang-fr|Vénus beauté (institut)}}) — рамантычная камедыя, знятая французскім рэжысёрам [[Тані Маршаль]] па ўласным сцэнарыі ў 1999 годзе. == Сюжэт == Анжэль, галоўная гераіня фільма працуе масажысткай у парыжскім салоне прыгажо...» 5135994 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Салон прыгажосці „Венера“»''' ({{lang-fr|Vénus beauté (institut)}}) — рамантычная камедыя, знятая французскім рэжысёрам [[Тані Маршаль]] па ўласным сцэнарыі ў 1999 годзе. == Сюжэт == Анжэль, галоўная гераіня фільма працуе масажысткай у парыжскім салоне прыгажосці «Венера». Ёй за сорак, яна не замужам і мае некаторыя праблемы з мужчынамі, якіх лічыць сваімі палюбоўнікамі. Бурнае тлумачэнне з адным з іх на вакзальным пероне прывяло да знаёмства з Антуанам, які закахаўся ў незнаёмку і гатовы дзеля яе кінуць нявесту і пачаць новае жыццё. За развіццём падзей назіраюць калегі Анжэль — былая медсястра Саманта і нядаўняя практыкантка, маладая супрацоўніца Мары. == Узнагароды == * Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру (Тані Маршаль) * Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм * Прэмія «Сезар» за найлепшы сцэнарый (Тані Маршаль) * Прэмія «Сезар» самай шматабяцальнай актрысе (Одры Тату) * «Залатая касмічная іголка» Міжнароднага кінафестывалю ў Сіэтле за лепшую жаночую ролю (Наталі Бай) * «Залаты лебедзь» Фестывалю рамантычнага кіно ў Кабуры (Тоні Маршаль) * Узнагарода Фестывалю рамантычнага кіно ў Кабуры лепшай пачынаючай актрысе (Одры Тату) * Прэмія «Люм’ер» самай шматабяцальнай актрысе (Одры Тату) [[Катэгорыя:Фільмы 1999 года]] 01dxqfgmoh7b37xtv9a7vc2bk2us19p 5135995 5135994 2026-05-05T07:32:32Z Rymchonak 22863 5135995 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Салон прыгажосці „Венера“»''' ({{lang-fr|Vénus beauté (institut)}}) — рамантычная камедыя, знятая французскім рэжысёрам [[Тані Маршаль]] па ўласным сцэнарыі ў 1999 годзе. == Сюжэт == Анжэль, галоўная гераіня фільма працуе масажысткай у парыжскім салоне прыгажосці «Венера». Ёй за сорак, яна не замужам і мае некаторыя праблемы з мужчынамі, якіх лічыць сваімі палюбоўнікамі. Бурнае тлумачэнне з адным з іх на вакзальным пероне прывяло да знаёмства з Антуанам, які закахаўся ў незнаёмку і гатовы дзеля яе кінуць нявесту і пачаць новае жыццё. За развіццём падзей назіраюць калегі Анжэль — былая медсястра Саманта і нядаўняя практыкантка, маладая супрацоўніца Мары. == Узнагароды == * Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру (Тані Маршаль) * Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм * Прэмія «Сезар» за найлепшы сцэнарый (Тані Маршаль) * Прэмія «Сезар» самай шматабяцальнай актрысе (Одры Тату) * «Залатая касмічная іголка» Міжнароднага кінафестывалю ў Сіэтле за лепшую жаночую ролю (Наталі Бай) * «Залаты лебедзь» Фестывалю рамантычнага кіно ў Кабуры (Тоні Маршаль) * Узнагарода Фестывалю рамантычнага кіно ў Кабуры лепшай пачынаючай актрысе (Одры Тату) * Прэмія «Люм’ер» самай шматабяцальнай актрысе (Одры Тату) {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1999 года]] t6hio9l7nfmzp0hlhpo79732nu70e3l 14 807318 5135997 2026-05-05T07:34:06Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Імігранты паводле краін|Фінляндыя]] [[Катэгорыя:Постаці Фінляндыі]]» 5135997 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Імігранты паводле краін|Фінляндыя]] [[Катэгорыя:Постаці Фінляндыі]] a5gv7vb24bdosi5axd2roepenzknnrd 0 807319 5136009 2026-05-05T07:59:50Z DzBar 156353 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1351292150|Six Feet Under (band)]]» 5136009 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў}}'''Six Feet Under''', таксама вядомы як '''SFU''' і '''6.FU''', '''—''' амерыканскі [[дэз-метал]] гурт з [[Тампа|Тампы, штат Фларыда]], створаны ў 1993 годзе. == Гісторыя == Пасля таго, як вакаліст Крыс Барнс і гітарыст Ален Уэст аб'ядналі свае намаганні, яны завербавалі басіста Тэры Батлера і бубнача Грэга Гала, швагра Тэры Батлера. Six Feet Under упершыню выступілі ў клубах у 1993 годзе, выконваючы ў асноўным каверы. Гурт пачаў пісаць арыгінальны матэрыял у сярэдзіне 1994 года. Паколькі Барнс ужо меў кантракт з [[Metal Blade Records]] як удзельнік гурта [[Cannibal Corpse]], Six Feet Under падпісалі кантракт з гэтым лэйблам і сталі пабочным праектам. Іх першы альбом пад назвай ''Haunted'' выйшаў 26 верасня 1995 года. Прадзюсарамі ''Haunted'' былі Браян Слэгел (заснавальнік лэйбла Metal Blade Records) і Скот Бёрнс, які да таго часу прадзюсаваў усе альбомы Cannibal Corpse. Да таго часу Крыс Барнс зрабіў сваім галоўным прыярытэтам альбом гурта Six Feet Under. У 1995 годзе, падчас запісу пятага альбома Cannibal Corpse, яго звольнілі з Cannibal Corpse, бо ён вырашыў адправіцца ў еўрапейскі тур з Six Feet Under замест таго, каб запісаць вакал для альбома, і яго месца заняў Джордж «Corpsegrinder» Фішэр з «Monstrosity». 11 сакавіка 2026 года гурт абвясціў аб выхадзе свайго пятнаццатага альбома, які выйшаў 24 красавіка. Яны таксама выпусцілі галоўны сінгл з альбома «Unmistakable Smell of Death».<ref>{{Cite web|url=https://metalinjection.net/new-music/six-feet-under-streams-unmistakable-smell-of-death-announces-new-record-next-to-die|title=SIX FEET UNDER Streams "Unmistakable Smell Of Death", Announces New Record Next To Die|author=Greg Kennelty|date=March 11, 2026|publisher=[[Metal Injection]]|access-date=March 18, 2026}}</ref> 6 красавіка гурт выпусціў другі сінгл з альбома «Mutilated Corpse in the Woods».<ref>{{Cite web|url=https://metalinjection.net/new-music/six-feet-under-stays-brutal-on-new-single-mutilated-corpse-in-the-woods|title=SIX FEET UNDER Stays Brutal On New Single "Mutilated Corpse In The Woods"|author=Greg Kennelty|date=April 9, 2026|publisher=[[Metal Injection]]|access-date=April 12, 2026}}</ref> Пятнаццаты альбом гурта ''Next to Die'' выйшаў 24 сакавіка 2026 года. == Музычны стыль == Гурт «Six Feet Under» апісваюць як [[дэз-метал]]<ref>{{cite magazine|first=Woody|last=Woodworth|url=https://newnoisemagazine.com/interviews/interview-six-feet-under-vocalist-chris-barnes-talks-next-to-die/|title=Interview: Six Feet Under Vocalist Chris Barnes Talks ‘Next to Die’|magazine=[[New Noise Magazine]]|date=April 22, 2026|access-date=April 22, 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://metalinjection.net/new-music/six-feet-under-streams-unmistakable-smell-of-death-announces-new-record-next-to-die|title=Six Feet Under Streams "Unmistakable Smell Of Death", Announces New Record Next To Die|first=Greg|last=Kennelty|work=[[Metal Injection]]|date=March 11, 2026|access-date=April 22, 2026}}</ref><ref name="AllMusic Thom Jurek2">{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/six-feet-under-mn0000018921|title=Six Feet Under Songs, Albums, Reviews, Bio & M...|first=Thom|last=Jurek|work=[[AllMusic]]|access-date=May 10, 2025}}</ref> і [[дэз-н-рол]]<ref name="AllMusic Thom Jurek">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/six-feet-under-mn0000018921|title=Six Feet Under Songs, Albums, Reviews, Bio & M...|author=Jurek|first=Thom|website=[[AllMusic]]|access-date=May 10, 2025}}</ref>. Паводле AllMusic, «гукавая фірмовая рыса [Six Feet Under] прапануе брудныя, цяжкія, прамыя грувы і хрумсткія бластбіты разам са спрэчнымі тэкстамі заснавальніка і вакаліста Крыса Барнса; апошнія пастаянна круцяцца вакол тэм графічнага гвалту, крыві і смерці, якія прадэманстраваны ў надзвычайнай ступені».<ref name="AllMusic Thom Jurek" /> == Удзельнікі == '''Дзеючыя''' * Крыс Барнс&#x2009;—&#x2009;вакал <small>(1993−цяпер)</small> * Джэф Хагел&#x2009;—&#x2009;бас-гітара <small>(2012−цяпер)</small>, гітары <small>(2016−2017, у студыі)</small> * Марка Пітруцэла&#x2009;—&#x2009;ударныя <small>(2013−цяпер)</small> * Рэй Сахі&#x2009;—&#x2009;гітары <small>(2015−цяпер)</small> * Джэк Оўэн&#x2009;—&#x2009;гітары <small>(2017−цяпер)</small> == Дыскаграфія == ; '''Студыйныя альбомы''' * ''Haunted'' (1995) * ''Warpath'' (1997) * ''Maximum Violence'' (1999) * ''True Carnage'' (2001) * ''Bringer of Blood'' (2003) * ''13'' (2005) * ''Commandment'' (2007) * ''Death Rituals'' (2008) * ''Undead'' (2012) * ''Unborn'' (2013) * ''Crypt of the Devil'' (2015) * ''Torment'' (2017) * ''Nightmares of the Decomposed'' (2020) * ''Killing for Revenge'' (2024) * ''Next to Die'' (2026) == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://web.archive.org/web/20041026081310/http://www.sfu420.com}} * {{Allmusic new}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1993 годзе]] [[Катэгорыя:Дэз-метал-гурты ЗША]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы з Фларыды]] [[Катэгорыя:Квінтэты]] ms28zxapfohw1pqdsx3hk6rq3oor4gg 5136010 5136009 2026-05-05T08:01:34Z DzBar 156353 афармленне 5136010 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = 1993—цяпер }}'''Six Feet Under''', таксама вядомы як '''SFU''' і '''6.FU''', '''—''' амерыканскі [[дэз-метал]] гурт з [[Тампа|Тампы, штат Фларыда]], створаны ў 1993 годзе. == Гісторыя == Пасля таго, як вакаліст Крыс Барнс і гітарыст Ален Уэст аб'ядналі свае намаганні, яны завербавалі басіста Тэры Батлера і бубнача Грэга Гала, швагра Тэры Батлера. Six Feet Under упершыню выступілі ў клубах у 1993 годзе, выконваючы ў асноўным каверы. Гурт пачаў пісаць арыгінальны матэрыял у сярэдзіне 1994 года. Паколькі Барнс ужо меў кантракт з [[Metal Blade Records]] як удзельнік гурта [[Cannibal Corpse]], Six Feet Under падпісалі кантракт з гэтым лэйблам і сталі пабочным праектам. Іх першы альбом пад назвай ''Haunted'' выйшаў 26 верасня 1995 года. Прадзюсарамі ''Haunted'' былі Браян Слэгел (заснавальнік лэйбла Metal Blade Records) і Скот Бёрнс, які да таго часу прадзюсаваў усе альбомы Cannibal Corpse. Да таго часу Крыс Барнс зрабіў сваім галоўным прыярытэтам альбом гурта Six Feet Under. У 1995 годзе, падчас запісу пятага альбома Cannibal Corpse, яго звольнілі з Cannibal Corpse, бо ён вырашыў адправіцца ў еўрапейскі тур з Six Feet Under замест таго, каб запісаць вакал для альбома, і яго месца заняў Джордж «Corpsegrinder» Фішэр з «Monstrosity». 11 сакавіка 2026 года гурт абвясціў аб выхадзе свайго пятнаццатага альбома, які выйшаў 24 красавіка. Яны таксама выпусцілі галоўны сінгл з альбома «Unmistakable Smell of Death».<ref>{{Cite web|url=https://metalinjection.net/new-music/six-feet-under-streams-unmistakable-smell-of-death-announces-new-record-next-to-die|title=SIX FEET UNDER Streams "Unmistakable Smell Of Death", Announces New Record Next To Die|author=Greg Kennelty|date=March 11, 2026|publisher=[[Metal Injection]]|access-date=March 18, 2026}}</ref> 6 красавіка гурт выпусціў другі сінгл з альбома «Mutilated Corpse in the Woods».<ref>{{Cite web|url=https://metalinjection.net/new-music/six-feet-under-stays-brutal-on-new-single-mutilated-corpse-in-the-woods|title=SIX FEET UNDER Stays Brutal On New Single "Mutilated Corpse In The Woods"|author=Greg Kennelty|date=April 9, 2026|publisher=[[Metal Injection]]|access-date=April 12, 2026}}</ref> Пятнаццаты альбом гурта ''Next to Die'' выйшаў 24 сакавіка 2026 года. == Музычны стыль == Гурт «Six Feet Under» апісваюць як [[дэз-метал]]<ref>{{cite magazine|first=Woody|last=Woodworth|url=https://newnoisemagazine.com/interviews/interview-six-feet-under-vocalist-chris-barnes-talks-next-to-die/|title=Interview: Six Feet Under Vocalist Chris Barnes Talks ‘Next to Die’|magazine=[[New Noise Magazine]]|date=April 22, 2026|access-date=April 22, 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://metalinjection.net/new-music/six-feet-under-streams-unmistakable-smell-of-death-announces-new-record-next-to-die|title=Six Feet Under Streams "Unmistakable Smell Of Death", Announces New Record Next To Die|first=Greg|last=Kennelty|work=[[Metal Injection]]|date=March 11, 2026|access-date=April 22, 2026}}</ref><ref name="AllMusic Thom Jurek2">{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/six-feet-under-mn0000018921|title=Six Feet Under Songs, Albums, Reviews, Bio & M...|first=Thom|last=Jurek|work=[[AllMusic]]|access-date=May 10, 2025}}</ref> і [[дэз-н-рол]]<ref name="AllMusic Thom Jurek">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/six-feet-under-mn0000018921|title=Six Feet Under Songs, Albums, Reviews, Bio & M...|author=Jurek|first=Thom|website=[[AllMusic]]|access-date=May 10, 2025}}</ref>. Паводле AllMusic, «гукавая фірмовая рыса [Six Feet Under] прапануе брудныя, цяжкія, прамыя грувы і хрумсткія бластбіты разам са спрэчнымі тэкстамі заснавальніка і вакаліста Крыса Барнса; апошнія пастаянна круцяцца вакол тэм графічнага гвалту, крыві і смерці, якія прадэманстраваны ў надзвычайнай ступені».<ref name="AllMusic Thom Jurek" /> == Удзельнікі == '''Дзеючыя''' * Крыс Барнс&#x2009;—&#x2009;вакал <small>(1993−цяпер)</small> * Джэф Хагел&#x2009;—&#x2009;бас-гітара <small>(2012−цяпер)</small>, гітары <small>(2016−2017, у студыі)</small> * Марка Пітруцэла&#x2009;—&#x2009;ударныя <small>(2013−цяпер)</small> * Рэй Сахі&#x2009;—&#x2009;гітары <small>(2015−цяпер)</small> * Джэк Оўэн&#x2009;—&#x2009;гітары <small>(2017−цяпер)</small> == Дыскаграфія == ; '''Студыйныя альбомы''' * ''Haunted'' (1995) * ''Warpath'' (1997) * ''Maximum Violence'' (1999) * ''True Carnage'' (2001) * ''Bringer of Blood'' (2003) * ''13'' (2005) * ''Commandment'' (2007) * ''Death Rituals'' (2008) * ''Undead'' (2012) * ''Unborn'' (2013) * ''Crypt of the Devil'' (2015) * ''Torment'' (2017) * ''Nightmares of the Decomposed'' (2020) * ''Killing for Revenge'' (2024) * ''Next to Die'' (2026) == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|http://sfu420.com/|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}} * {{Allmusic new}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1993 годзе]] [[Катэгорыя:Дэз-метал-гурты ЗША]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы з Фларыды]] [[Катэгорыя:Квінтэты]] 9oqh557788spq26ve2imnwdo72vb1wy 5136012 5136010 2026-05-05T08:03:56Z DzBar 156353 /* Удзельнікі */ 5136012 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = 1993—цяпер }}'''Six Feet Under''', таксама вядомы як '''SFU''' і '''6.FU''', '''—''' амерыканскі [[дэз-метал]] гурт з [[Тампа|Тампы, штат Фларыда]], створаны ў 1993 годзе. == Гісторыя == Пасля таго, як вакаліст Крыс Барнс і гітарыст Ален Уэст аб'ядналі свае намаганні, яны завербавалі басіста Тэры Батлера і бубнача Грэга Гала, швагра Тэры Батлера. Six Feet Under упершыню выступілі ў клубах у 1993 годзе, выконваючы ў асноўным каверы. Гурт пачаў пісаць арыгінальны матэрыял у сярэдзіне 1994 года. Паколькі Барнс ужо меў кантракт з [[Metal Blade Records]] як удзельнік гурта [[Cannibal Corpse]], Six Feet Under падпісалі кантракт з гэтым лэйблам і сталі пабочным праектам. Іх першы альбом пад назвай ''Haunted'' выйшаў 26 верасня 1995 года. Прадзюсарамі ''Haunted'' былі Браян Слэгел (заснавальнік лэйбла Metal Blade Records) і Скот Бёрнс, які да таго часу прадзюсаваў усе альбомы Cannibal Corpse. Да таго часу Крыс Барнс зрабіў сваім галоўным прыярытэтам альбом гурта Six Feet Under. У 1995 годзе, падчас запісу пятага альбома Cannibal Corpse, яго звольнілі з Cannibal Corpse, бо ён вырашыў адправіцца ў еўрапейскі тур з Six Feet Under замест таго, каб запісаць вакал для альбома, і яго месца заняў Джордж «Corpsegrinder» Фішэр з «Monstrosity». 11 сакавіка 2026 года гурт абвясціў аб выхадзе свайго пятнаццатага альбома, які выйшаў 24 красавіка. Яны таксама выпусцілі галоўны сінгл з альбома «Unmistakable Smell of Death».<ref>{{Cite web|url=https://metalinjection.net/new-music/six-feet-under-streams-unmistakable-smell-of-death-announces-new-record-next-to-die|title=SIX FEET UNDER Streams "Unmistakable Smell Of Death", Announces New Record Next To Die|author=Greg Kennelty|date=March 11, 2026|publisher=[[Metal Injection]]|access-date=March 18, 2026}}</ref> 6 красавіка гурт выпусціў другі сінгл з альбома «Mutilated Corpse in the Woods».<ref>{{Cite web|url=https://metalinjection.net/new-music/six-feet-under-stays-brutal-on-new-single-mutilated-corpse-in-the-woods|title=SIX FEET UNDER Stays Brutal On New Single "Mutilated Corpse In The Woods"|author=Greg Kennelty|date=April 9, 2026|publisher=[[Metal Injection]]|access-date=April 12, 2026}}</ref> Пятнаццаты альбом гурта ''Next to Die'' выйшаў 24 сакавіка 2026 года. == Музычны стыль == Гурт «Six Feet Under» апісваюць як [[дэз-метал]]<ref>{{cite magazine|first=Woody|last=Woodworth|url=https://newnoisemagazine.com/interviews/interview-six-feet-under-vocalist-chris-barnes-talks-next-to-die/|title=Interview: Six Feet Under Vocalist Chris Barnes Talks ‘Next to Die’|magazine=[[New Noise Magazine]]|date=April 22, 2026|access-date=April 22, 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://metalinjection.net/new-music/six-feet-under-streams-unmistakable-smell-of-death-announces-new-record-next-to-die|title=Six Feet Under Streams "Unmistakable Smell Of Death", Announces New Record Next To Die|first=Greg|last=Kennelty|work=[[Metal Injection]]|date=March 11, 2026|access-date=April 22, 2026}}</ref><ref name="AllMusic Thom Jurek2">{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/six-feet-under-mn0000018921|title=Six Feet Under Songs, Albums, Reviews, Bio & M...|first=Thom|last=Jurek|work=[[AllMusic]]|access-date=May 10, 2025}}</ref> і [[дэз-н-рол]]<ref name="AllMusic Thom Jurek">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/six-feet-under-mn0000018921|title=Six Feet Under Songs, Albums, Reviews, Bio & M...|author=Jurek|first=Thom|website=[[AllMusic]]|access-date=May 10, 2025}}</ref>. Паводле AllMusic, «гукавая фірмовая рыса [Six Feet Under] прапануе брудныя, цяжкія, прамыя грувы і хрумсткія бластбіты разам са спрэчнымі тэкстамі заснавальніка і вакаліста Крыса Барнса; апошнія пастаянна круцяцца вакол тэм графічнага гвалту, крыві і смерці, якія прадэманстраваны ў надзвычайнай ступені».<ref name="AllMusic Thom Jurek" /> == Удзельнікі == [[Файл:Six Feet Under at Hatefest (Martin Rulsch) 34.jpg|міні|Крыс Барнс, 2015]] '''Дзеючыя''' * Крыс Барнс&#x2009;—&#x2009;вакал <small>(1993−цяпер)</small> * Джэф Хагел&#x2009;—&#x2009;бас-гітара <small>(2012−цяпер)</small>, гітары <small>(2016−2017, у студыі)</small> * Марка Пітруцэла&#x2009;—&#x2009;ударныя <small>(2013−цяпер)</small> * Рэй Сахі&#x2009;—&#x2009;гітары <small>(2015−цяпер)</small> * Джэк Оўэн&#x2009;—&#x2009;гітары <small>(2017−цяпер)</small> == Дыскаграфія == ; '''Студыйныя альбомы''' * ''Haunted'' (1995) * ''Warpath'' (1997) * ''Maximum Violence'' (1999) * ''True Carnage'' (2001) * ''Bringer of Blood'' (2003) * ''13'' (2005) * ''Commandment'' (2007) * ''Death Rituals'' (2008) * ''Undead'' (2012) * ''Unborn'' (2013) * ''Crypt of the Devil'' (2015) * ''Torment'' (2017) * ''Nightmares of the Decomposed'' (2020) * ''Killing for Revenge'' (2024) * ''Next to Die'' (2026) == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|http://sfu420.com/|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}} * {{Allmusic new}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1993 годзе]] [[Катэгорыя:Дэз-метал-гурты ЗША]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы з Фларыды]] [[Катэгорыя:Квінтэты]] kqs4gak4rvf8g5xpms6az1dei9oy8av 0 807320 5136015 2026-05-05T09:01:38Z Vlad Shmeklia 158547 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/152800216|Jay-Z]]» 5136015 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Жанры = [[Хіп-хоп ўсходняга ўзбярэжжа]], [[гангста-рэп]], [[хіп-хоп]] | Сайт = {{URL|lifeandtimes.com|Официальный сайт}} | Імя = Джэй-Зі | Арыгінал імя = {{lang-en|Jay-Z}} | Імя пры нараджэнні = Шон Коры Картэр | Дата нараджэння = 04.12.1969 | Месца нараджэння = {{МесцаНараджэння|Бруклін}}, [[Нью-Йорк]], [[ЗША]] | Прафесіі = [[рэпер]], аўтар песень, [[музычны прадзюсар]], [[выканаўчы прадзюсар]], [[прадпрымальнік]] | Гады актыўнасці = [[1988 год у музыцы|1988]] — цяперашні час | Лэйблы = Roc Nation, [[Atlantic Records|Atlantic]], [[Def Jam Recordings|Def Jam]], Roc-A-Fella, [[Priority Records|Priority]] | Выява = Jay-Z @ Shawn 'Jay-Z' Carter Foundation Carnival (crop 2).jpg | Подпіс = Jay-Z sig.svg }} '''Шон Коры Картэр''' ({{Lang-en|Shawn Corey Carter}} ; нар. [[4 снежня]] [[1969|1969 года]] ([[Бруклін]], [[Нью-Ёрк]])<ref>{{Cite web|url=http://www.biography.com/people/jay-z-507696|title=Jay Z|date=|publisher=Biography.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115113820/http://www.biography.com/people/jay-z-507696|archive-date=2016-11-15|access-date=2019-12-03|url-status=live}}</ref>, больш вядомы пад {{Не перакладзена 3|Сцэнічнае імя|сцэнічным псеўданімам|ru|Сценическое имя}} '''Jay-Z''' ({{Tr-en|Джэй-Зі}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Рэп|рэпер]], аўтар песень, [[музычны прадзюсар]], [[выканаўчы прадзюсар]] і [[прадпрымальнік]]. Падчас сваёй кар'еры выкарыстаў рознае напісанне свайго псеўданіма: '''Jaÿ-Z''', '''Jay Z''' і '''Jay:Z'''<ref>{{Cite web|url=http://www.factmag.com/2015/04/29/jay-z-is-spelling-his-name-with-an-umlaut-again/|title=Jay Z is spelling his name with an umlaut again|date=2019-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617142224/http://www.factmag.com/2015/04/29/jay-z-is-spelling-his-name-with-an-umlaut-again/|archive-date=2018-06-17|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://revolt.tv/stories/2017/06/20/timeline-jayzs-hyphens-umlauts-07004cadba|title=JAY-Z's Name: A Complete Timeline of Shawn Carter's Rap Alias|first=William E.|last=Ketchum III|date=2017-06-20|publisher=[[Revolt (TV network)|Revolt]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704012914/https://revolt.tv/stories/2017/06/20/timeline-jayzs-hyphens-umlauts-07004cadba|archive-date=2017-07-04|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref>. Ён з'яўляецца заснавальнікам і саўладальнікам лэйбла Roc-A-Fella Records, а таксама былым генеральным дырэктарам лэйбла {{Не перакладзена 3|Def Jam Recordings|3=ru|4=Def Jam Recordings}}<ref>{{Cite web|url=http://ru.themusic-world.com/artist/jay-z/news/7702|title=Jay-Z отказывается от президентского кресла|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610195100/http://ru.themusic-world.com/artist/jay-z/news/7702|archive-date=2015-06-10|access-date=2011-11-11|url-status=live}}</ref>, з'яўляецца саўладальнікам 40/40 Club, заснавальнікам лініі адзення Rocawear і саўладальнікам клуба [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] — [[Бруклін Нетс|Бруклін Нэтс]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nba.com/2011/news/09/26/jayz-nets/index.html|title=NBA.xom – Jay-Z makes it official: 'Brooklyn Nets' for 2012–13|date=2011-09-26|archive-url=https://www.webcitation.org/6FctuxR9o?url=http://www.nba.com/2011/news/09/26/jayz-nets/index.html|archive-date=2013-04-04|access-date=2011-12-06}}</ref>. Jay-Z нарадзіўся і вырас у [[Нью-Ёрк|Нью-Ёрку]]. Вядомы як «Jazzy» у сваім раёне, Картэр пазней узяў сабе сцэнічнае імя «Jay-Z» у гонар свайго настаўніка Jaz-O, з якім ён запісаў некалькі трэкаў у канцы 80-х гадоў. Пасля заканчэння кантракта Jay-Z стаў вулічным гандляром, пры гэтым з'яўляючыся на трэках {{Не перакладзена 3|Big Daddy Kane|3=ru|4=Биг Дэдди Кейн}} і гурта Original Flavor. Jay-Z выпусціў 13 альбомаў, якія атрымалі ў цэлым станоўчы прыём крытыкаў і камерцыйны поспех, уключаючы ''{{Не перакладзена 3|The Blueprint|4=The Blueprint}}''(2001) і ''{{Не перакладзена 3|The Black Album (альбом Jay-Z)|The Black Album|4=The Black Album (Jay-Z album)}}''(2003)<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/jay-z-reasonable-doubt-19691231|title=Rolling Stone ranks Reasonable Doubt No. 250 on its list of the 500 greatest albums of all time|website=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120602131243/http://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/jay-z-reasonable-doubt-19691231|archive-date=2012-06-02|access-date=2019-12-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/jay-z-the-blueprint-19691231|title=Rolling Stone ranks The Blueprint No. 252 on its list of the 500 greatest albums of all time|website=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120604051250/http://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/jay-z-the-blueprint-19691231|archive-date=2012-06-04|access-date=2019-12-04|url-status=dead}}</ref>. Jay-Z таксама выпусціў сумесныя альбомы ''The Best of Both Worlds'' (2002) і ''Unfinished Business''(2004) з {{Не перакладзена 3|R. Kelly|3=ru|4=Ар Келли}}, ''{{Не перакладзена 3|Collision Course|3=ru|4=Collision Course}}''(2004) з [[Linkin Park]], ''{{Не перакладзена 3|Watch the Throne|3=ru|4=Watch the Throne}}''(2011) з [[Канье Уэст|Kanye West]] і ''{{Не перакладзена 3|Everything Is Love|3=ru|4=Everything Is Love}}''(2018) з жонкай [[Беёнсэ|Beyoncé]]<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/jay-z-the-black-album-20120524|title=Rolling Stone ranks The Black Album No. 349 on its list of the 500 greatest albums of all time|website=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130819011215/http://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/jay-z-the-black-album-20120524|archive-date=2013-08-19|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref>. Jay-Z лічыцца адным з найвялікшых рэпераў усіх часоў<ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/photos/6723017/best-rappers-of-all-time|title=The 10 Best Rappers of All Time (November 12, 2015)|publisher=billboard.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160120180940/http://www.billboard.com/photos/6723017/best-rappers-of-all-time|archive-date=2016-01-20|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref>. Ён быў прызнаны музычнымі выданнямі ''[[Billboard]]'' і ''[[Rolling Stone]]'' як адзін з «100 найвялікшых артыстаў усіх часоў»<ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/#/charts-decade-end/artists-of-the-decade?year=2009|title=Billboard – Music Charts, Music News, Artist Photo Gallery & Free Video|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20091020115513/http://www.billboard.com/#/charts-decade-end/artists-of-the-decade?year=2009|archive-date=2009-10-20|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/jay-z-20110426|title=100 Greatest Artists: Jay-Z|website=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924181453/http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/jay-z-20110426|archive-date=2015-09-24|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref>. У 2017 годзе ён стаў першым рэперам, які быў удастоены гонару ў «{{Не перакладзена 3|Зала славы аўтараў песень|Зале славы аўтараў песень|ru|Зал славы авторов песен}}»<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/02/22/arts/music/jay-z-songwriters-hall-of-fame.html|title=Jay Z to Be the First Rapper in the Songwriters Hall of Fame|language=en|archive-date=2018-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920165902/https://www.nytimes.com/2017/02/22/arts/music/jay-z-songwriters-hall-of-fame.html|access-date=2019-12-04}}</ref>, а ў 2018 годзе атрымаў памятную ўзнагароду «Salute to Industry Icons» на {{Не перакладзена 3|60-я цырымонія «Грэмі»|60-й цырымоніі «Грэмі»|ru|60-я церемония «Грэмми»}}<ref>{{Cite news|url=https://people.com/music/jay-z-grammy-salute-to-industry-icons-honoree/|title=JAY-Z to Receive 2018 Grammy Salute to Industry Icons Award|work=PEOPLE.com|access-date=2019-12-04|language=en|archive-date=2018-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920161306/https://people.com/music/jay-z-grammy-salute-to-industry-icons-honoree/}}</ref>. У агульнай складанасці ён выйграў 22 прэміі «[[Грэмі]]», у асноўным, у якасці рэпера, і з'яўляецца рэкардсменам па колькасці альбомаў, якія займалі першае месца ў чарце ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'' амерыканскага часопіса ''[[Billboard]]'' <ref>{{Cite web|url=http://www.rap-up.com/2011/08/17/jay-z-and-kanye-west-conquer-albums-chart-with-watch-the-throne/|title=Jay-Z and Kanye West Conquer Albums Chart with 'Watch the Throne'|date=2011-08-17|publisher=Rap-Up.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160104170617/http://www.rap-up.com/2011/08/17/jay-z-and-kanye-west-conquer-albums-chart-with-watch-the-throne/|archive-date=2016-01-04|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref> . Jay-Z з'яўляецца адным з {{Не перакладзена 3|Спіс самых прадаваных музычных выканаўцаў|самых прадаваных музычных выканаўцаў усіх часоў|ru|Список самых продаваемых музыкальных исполнителей}} з больш за 100 мільёнамі запісаў, прададзеных па ўсім свеце<ref>{{Cite web|url=https://www.songhall.org/profile/shawn_jay_z_carter|title=Shawn "Jay Z" Carter {{!}} Songwriters Hall of Fame|website=www.songhall.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027073849/https://www.songhall.org/profile/shawn_jay_z_carter|archive-date=2021-10-27|access-date=2019-11-17|url-status=live}}</ref>. У чэрвені 2019 года часопіс ''[[Forbes]]'' ацаніў яго багацце ў 1 мільярд долараў, што зрабіла яго самым багатым хіп-хоп выканаўцам<ref name="Forbes 2019">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/06/13/hip-hops-next-billionaires-richest-rappers-2019/#6cb7105a2edd|title=Hip-Hop’s Next Billionaires: Richest Rappers 2019|first=Zack O'Malley|last=Greenburg|author-link=Zack O'Malley Greenburg|website=[[Forbes]]|date=2019-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207031228/https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/06/13/hip-hops-next-billionaires-richest-rappers-2019/#6cb7105a2edd|archive-date=2019-12-07|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref> і трэцім самым багатым [[Афраамерыканцы|афраамерыканцам]]<ref name="networth2">{{Cite news|url=https://www.businessinsider.com/jay-z-net-worth-2019-9|title=Jay-Z is worth $1 billion — see how the rapper-turned-mogul makes and spends his fortune|work=Business Insider|access-date=2019-12-04|archive-date=2020-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801230134/https://www.businessinsider.com/jay-z-net-worth-2019-9}}</ref>. Па стане на красавік 2021 года багацце Jay-Z ацэньвалася ў $1,4 млрд<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/profile/jay-z/|title=Jay-Z|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429132537/https://www.forbes.com/profile/jay-z/|archive-date=2021-04-29|access-date=2021-04-28|url-status=live}}</ref>. Па-за сваёй музычнай кар'ерай Jay-Z таксама дамогся значнага поспеху і ўвагі сродкаў масавай інфармацыі за сваю кар'еру ў якасці бізнэсмэна. У 1999 годзе ён заснаваў кампанію па продажы адзення Rocawear<ref name="Luxury">{{Кніга|год=2012|isbn=978-1-118-17176-9}}</ref>, а ў 2003 годзе ён заснаваў сетку раскошных спартыўных бараў 40/40 Club. Абодва бізнэсу выраслі да шматмільённых карпарацый і дазволілі Jay-Z фінансаваць запуск забаўляльнай кампаніі Roc Nation, якая была заснавана ў 2008 годзе. У 2015 годзе ён набыў тэхналагічную кампанію Aspiro, і ўзяў на сябе адказнасць за іх струменевы сэрвіс мультымедыя [[Tidal]], які з тых часоў стаў трэцяй па велічыні ў свеце кампаніяй, якая займаецца струменевым анлайн-вяшчаннем<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2017/05/17/beyonce-and-jay-z-are-officially-a-billion-dollar-couple/|title=Beyoncé And Jay Z Are Officially A Billion-Dollar Couple|first=Zack|last=O'Malley Greenburg|website=[[Forbes]]|date=2017-05-17|publisher=Forbes, Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217030745/https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2017/05/17/beyonce-and-jay-z-are-officially-a-billion-dollar-couple/|archive-date=2019-12-17|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref>. У 2019 годзе ўвайшоў у спіс самых высокааплатных музыкаў года па версіі часопіса ''[[Forbes]]'' . Заробленая сума за год склала $81 млн, гэта шостае месца ў рэйтынгу<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/12/06/the-worlds-top-earning-musicians-of-2019/|title=The World’s Top-Earning Musicians Of 2019|author=Zack O'Malley Greenburg|publisher=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207204922/https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/12/06/the-worlds-top-earning-musicians-of-2019/|archive-date=2019-12-07|access-date=2019-12-08|url-status=live}}</ref>. У 2023 годзе рэдакцыя часопіса ''[[Billboard]]'' назвала Jay-Z найвялікшым рэперам усіх часоў за яго выдатны ўклад у рэп-індустрыю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.billboard.com/lists/best-rappers-all-time|title=50 Greatest Rappers of All Time|author=Carl Lamarre, Gail Mitchell, Keith Murphy, Michael Saponara, Datwon Thomas, Mark Elibert, Eric Diep, William E. Ketchum III, Heran Mamo, Neena Rouhani|website=Billboard|date=2023-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216015518/https://www.billboard.com/lists/best-rappers-all-time/|archive-date=2023-02-16|access-date=2023-02-16|url-status=live}}</ref>. У 2025 годзе часопіс ''[[Forbes]]'' прызнаў Jay-Z самым багатым музыкам у свеце (стан дасягнуў $2,6 млрд)<ref>{{Cite news|title=Названо имя самого богатого артиста в мире|author=Ольга Коровина|url=https://lenta.ru/news/2025/08/29/nazvano-imya-samogo-bogatogo-artista-v-mire/|website=Lenta.ru|date=2025-08-29}}</ref> Jay Z нарадзіўся ў [[Бруклін|Брукліне]]. Яго бацька сышоў з сям'і, калі ён быў яшчэ дзіцем. Шон Картэр быў вядомы як Jazzy, што пазней ператварылася ў Jay-Z. У працэсе ён змяніў некалькі імёнаў: Jiggaman, HOV і Hova. Пачаў запісвацца ў пачатку 1990-х, выступаў разам з рэперамі Big Daddy Kane і {{Не перакладзена 3|The Notorious B.I.G.|3=ru|4=The Notorious B.I.G.}} Яго выканальніцкая манера была практычна цалкам заснавана на {{Не перакладзена 3|Экспромт (музыка)|экспромце|ru|Экспромт (музыка)}}. Ведаючы, што гуказапісвальныя кампаніі эксплуатуюць артыстаў, Jay Z з Дэйманам Дэшам (Damon Dash) і Карыімам «Biggs» Бэркам арганізоўваюць свой лэйбл {{Не перакладзена 3|Roc-a-Fella Records|4=Roc-a-Fella Records}} (слова Roc узята ад прозвішча ''Rockefeller''). У 1995 году яны арганізавалі Roc-A-Fella Enterprises. У групу кампаній уваходзяць: * Roc-A-Fella Records (гуказапісвальны рэп лэйбл) * Roc-A-Fella Films (кінавытворчасць) * ''Roc-A-Wear (вытворчасць і продаж хіп-хоп адзення, заснавана ў 1999)'' * Team Roc * Roc World. У 1995 годзе разам з сябрамі Дэйманам Дэшам і Карымам «Бігс» Бэркам ён стварыў лэйбл Roc-a-Fella Records, на якім праз год выпусціў свой дэбютны студыйны альбом ''{{Не перакладзена 3|Reasonable Doubt|3=ru|4=Reasonable Doubt}}''<ref name="allmusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/jay-z-mn0000224257/biography|title=Jay-Z на сайте AllMusic|website=allmusic.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190723104723/https://www.allmusic.com/artist/jay-z-mn0000224257/biography|archive-date=2019-07-23|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref>. Альбом быў выпушчаны з вялікім поспехам і ўмацаваў ягоныя пазіцыі ў музычнай індустрыі. 4 лістапада 1997 года, выйшаў другі альбом Jay-Z — ''{{Не перакладзена 3|In My Lifetime, Vol. 1|3=ru|4=In My Lifetime, Vol. 1}}''. На пачатку 98-га альбом атрымаў плацінавы статус. У адрозненне ад ''Reasonable Doubt'', на ''In My Lifetime, Vol.'' ''1'' пераважае глянцавы гук, які быў разлічаны на вялікі поспех у мэйнстрыме. Сам рэпер сыходзіў ад тэматыкі мафіёза-рэпу ў бок свайго ўласна выхваляння. Крытыкі станоўча ўспрынялі гэты рэліз, адзначыўшы выдатнае спалучэнне жорсткага рэпу з поп-арыентаваным гукам. 29 верасня 1998 года выйшаў трэці альбом Jay-Z – {{Не перакладзена 3|Vol. 2... Hard Knock Life|4=Vol. 2... Hard Knock Life}} . Гэты альбом самы камерцыйна паспяховы ў кар'еры Jay-Z. Ён з'яўляецца 5 разоў плацінавым, а ўсяго ў ЗША прададзена больш за 5,5 мільёна копій. Гэта таксама апошняя кружэлка Jay-Z, у якой прыняў удзел яго настаўнік — Big Jaz, раней вядомы як Jaz-O. Рэпер стаў больш музычным і выбарчым у плане гучання. Тут як поп-хіты, так і больш жорсткія тэмы. Рэпер цалкам адмовіўся ад дапамогі з лэйбла Bad Boy, якія моцна змякчалі яго гук. Ён паклікаў больш разнастайную каманду і не пралічыўся. Рэліз спадабаўся абсалютна розным пластам насельніцтва. ''Vol. 2...'' ''Hard Knock Life'' — сапраўдны прыклад для пераймання ўсяму мэйнстрым-рэпу. У 1999-м годзе Jay-Z атрымаў узнагароду Грэмі за гэтую пласцінку ў намінацыі «Лепшы рэп-альбом». 28 снежня 1999 года выйшаў чацвёрты альбом Jay-Z – {{Не перакладзена 3|Vol. 3... Life and Times of S. Carter|4=Vol. 3... Life and Times of S. Carter}}. У лютым 2001 года альбом атрымаў тройчы плацінавы статус. Гэтая кружэлка адзначыла вяртанне Jay-Z да больш вулічнага гуку, які дамінаваў на яго дэбютніку ''Reasonable Doubt''. Многія крытыкі і слухачы сышліся ў меркаванні, што ''Vol. 3...'' ''Life and Times of S. Carter'' найлепшы альбом Jay-Z, якім ён пацвердзіў свой статус аднаго з самых цікавых MC у гісторыі. Jay-Z прадэманстраваў свой флоу і ўражлівыя рыфмы. Яшчэ ў 1999 годзе Джэй-Зі чытаў рэп у песні ў кліпе [[Мэрая Кэры|Мэраі Кэры]] «Heartbreaker», якая ўзначаліла [[Billboard Hot 100]]. У 2003 годзе Джэй-Зі вярнуўся на вяршыню поп-чартаў ЗША з трэкам «Crazy in Love», запісаным сумесна з яго сяброўкай, а цяпер жонкай [[Беёнсэ|Беёнс]]<ref>[http://www.musictube.ru/main/news?news_id=751 Jay-Z заботится о Beyonce] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130513172654/http://www.musictube.ru/main/news?news_id=751|date=2013-05-13}}</ref>. == Асабістае жыццё == [[Файл:Beyoncé_e_Jay-Z.jpg|справа|міні|Джэй-Зі і Беёнс выконваюць «Crazy in Love» 15 лістапада 2009 года.]] Джэй-Зі жанаты на амерыканскай поп-спявачцы [[Беёнсэ|Беёнс]]. У 2002 годзе яны працавалі над песняй «'03 Bonnie & Clyde». Джэй-Зі таксама з'явіўся ў знакамітым сінгле Беёнс «Crazy in Love» з яе дэбютнага альбома ''{{Не перакладзена 3|Dangerously in Love|3=ru|4=Dangerously in Love}}''. Удзельнічаў у стварэнні песень «Déjà Vu» і «Upgrade U» з альбома ''{{Не перакладзена 3|B’Day|3=ru|4=B’Day}}''. У кліпе на апошнюю песню Беёнс гумарыстычна перайграла яго паводзіны<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6nr8hPnZfMU|title=Клип Бейонсе с участием Jay-Z|archive-url=https://web.archive.org/web/20171117094443/https://www.youtube.com/watch?v=6nr8hPnZfMU|archive-date=2017-11-17|access-date=2017-09-28|url-status=live}}</ref>. Беёнс сцвярджае, што адсутнасць публічнага абмеркавання іх асабістага жыцця дапамагло ім. Яны ажаніліся 4 красавіка 2008 года<ref>[http://www.wday.ru/novosty/zvezdy/_article/9181/ Jay-Z и Бейонсе поженились]{{Недоступная ссылка}}</ref>. * дачка {{Не перакладзена 3|Блю Айві Картэр|3=ru|4=Картер, Блю Айви}} (нар. 7 студзеня 2012)<ref>{{Cite web|url=http://www.woman.ru/stars/events/article/65102/|title=У четы Картер-Ноулз появилась наследница|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027145825/http://www.woman.ru/stars/events/article/65102/|archive-date=2012-10-27|access-date=2012-11-13|url-status=live}}</ref> * дачка Румі Картэр (нар. 12 чэрвеня 2017 года) * сын Сэр Картэр (нар. 12 чэрвеня 2017 года). == Музычны стыль == === Уплыў === Па словах Джэй-Зі, упершыню да музыкі яго размясціла калекцыя пласцінак бацькоў, якая складалася ў асноўным з {{Не перакладзена 3|Соўл|соўл|ru|Соул}}-выканаўцаў, такіх як [[Марвін Гэй]] і {{Не перакладзена 3|Доні Хатауэй|Доні Хатауэй|ru|Хатауэй, Донни}}. Джэй-Зі сказаў: «Я вырас на музыцы, слухаючы зусім розных выканаўцаў… Мне падабаецца музыка, у якую ўклалі душу, няхай гэта будзе [[рэп]], [[Рытм-н-блюз|R&B]], [[поп-музыка]], што заўгодна. Пакуль у песні адчуваецца душа, я буду яе слухаць.»<ref name="MTV News">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1619380/20090824/jay_z.jhtml|title=A Young Jay-Z Describes His Early Influences|first=Kyle|last=Anderson|date=2009-08-24|publisher=[[MTV News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003114113/http://www.mtv.com/news/articles/1619380/20090824/jay_z.jhtml|archive-date=2009-10-03|access-date=2020-02-29|url-status=live}}</ref> Рэпер часта бярэ за аснову {{Не перакладзена 3|Сніпет|сніпеты|ru|Сниппет}} з падобных трэкаў. Такім чынам, фрагмент песні Kanye West'а стаў пачаткам ''The Blueprint''<ref name="MTV News" />. === Рэп-стыль === У кнізе {{Не перакладзена 3|Royce da 5’9"|3=ru|4=Royce da 5’9"}} і {{Не перакладзена 3|Fredro Starr|3=ru|4=Fredro Starr}} з групы {{Не перакладзена 3|Onyx (гурт)|Onyx|ru|Onyx (группа)}} {{Не перакладзена 3|How to Rap|3=ru|4=How to Rap}} акцэнтуецца ўвага на флоу Джэй-Зі — Starr піша, што рэпер — «майстар чыткі, ён можа чытаць як вельмі хутка, так і павольна<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/a-brief-history-of-chopping-the-fastest-flows-ever-news.101882.html|title=A Brief History Of Chopping: The Fastest Flows Ever|author=Findlay, Mitch|website=www.hotnewhiphop.com|date=2020-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215194932/https://www.hotnewhiphop.com/a-brief-history-of-chopping-the-fastest-flows-ever-news.101882.html|archive-date=2020-02-15|access-date=2020-02-29|url-status=live}}</ref>». Ранні стыль падачы Джэй-Зі ў часопісе {{Не перакладзена 3|Vibe|3=ru|4=Vibe}} абвяшчаецца вельмі падобным на тое, як рэп-гурт {{Не перакладзена 3|Das EFX|3=ru|4=Das EFX}}<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/a-brief-history-of-chopping-the-fastest-flows-ever-news.101882.html|title=A Brief History Of Chopping: The Fastest Flows Ever|author=Findlay, Mitch|website=www.hotnewhiphop.com|date=2020-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215194932/https://www.hotnewhiphop.com/a-brief-history-of-chopping-the-fastest-flows-ever-news.101882.html|archive-date=2020-02-15|access-date=2020-02-29|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/jaz-o-is-the-originator-reflections-on-jay-z-big-and-creating-the-triplet-flow-news.88588.html|title=Jaz-O Is The Originator: Reflections On Jay-Z, B.I.G, & Creating The Triplet Flow|first=Mitch|last=Finlay|website=www.hotnewhiphop.com|date=2019-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215095215/https://www.hotnewhiphop.com/jaz-o-is-the-originator-reflections-on-jay-z-big-and-creating-the-triplet-flow-news.88588.html|archive-date=2020-02-15|access-date=2020-02-29|url-status=live|quote=The reason I did it was because in one-sixteenth cadence and your average four-fourth time signature beat, if you have more than sixteen syllables in a measure, all of the sudden, you’re stuck with a dilemma to express yourself in a certain way or to get your point across the way you choose. I had to stuff those words, those extra syllables in the sixteen so it would transform those syllables into twenty-fourths, which became a triplet of an eighth. That’s why I called it the triplet style.}}</ref>. == Дыскаграфія == '''Сольныя альбомы''' {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Год ! rowspan="2" |Название ! colspan="4" |Позиции в чартах<ref>{{Cite web|url=http://www.mariah-charts.com/chartdata/PJayZ.htm|title=Chart Data|archive-url=https://web.archive.org/web/20110914025732/http://www.mariah-charts.com/chartdata/PJayZ.htm|archive-date=2011-09-14|access-date=2011-11-11|url-status=live}}</ref> ! rowspan="2" |Продажи<ref>{{Cite web|url=https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?content_selector=gold-platinum-searchable-database|title=RIAA Gold and Platinum Search for albums by jay-z|archive-url=https://web.archive.org/web/20130331234333/http://riaa.com/goldandplatinumdata.php?content_selector=gold-platinum-searchable-database|archive-date=2013-03-31|access-date=2017-09-28|url-status=live}}</ref> |- ! width="40" |<small>U.S.</small> ! width="40" |<small>U.S. R&amp;amp;B</small> ! width="40" |<small>CAN</small> ! width="40" |<small>UK</small> |- |1996 |''Reasonable Doubt'' * Дата выхода: 25 июня 1996 * Лейбл: [[Roc-A-Fella Records|Roc-A-Fella]]/Priority | align="center" |23 | align="center" |3 | align="center" |— | align="center" |140 |Сертификация RIAA: Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br />Продано в США: 1,5 млн [https://web.archive.org/web/20071226031420/http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1002650778] {{Недаступная спасылка|url=http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1002650778}} |- |1997 |''In My Lifetime, Vol. 1'' * Дата выхода: 4 ноября 1997 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |3 | align="center" |2 | align="center" |36 | align="center" |— |Сертификация RIAA: Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br />Продано в США: 1,4 млн. |- |1998 |''[[Vol. 2… Hard Knock Life]]'' * Дата выхода: 29 сентября 1998 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |13 | align="center" |109 |Сертификация RIAA: 5x Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br />Продано в США: 5,7 млн. |- |1999 |''[[Vol. 3… Life and Times of S. Carter]]'' * Дата выхода: 28 декабря 1999 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |8 | align="center" |155 |Сертификация RIAA: 3x Platinum [https://web.archive.org/web/20071226031447/http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=781286] {{Недаступная спасылка|url=http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=781286}}<br /><br />Продано в США: 3 млн. |- |2000 |''[[The Dynasty: Roc La Familia]]'' * Дата выхода: 25 октября 2000 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |5 | align="center" |86 |Сертификация RIAA: 2x Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH] <br /><br />Продано в США: 2,5 млн [https://web.archive.org/web/20071226031435/http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1058742] {{Недаступная спасылка|url=http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1058742}} |- |2001 |''{{Не перакладзена|The Blueprint (альбом)|The Blueprint||The Blueprint}}'' * Дата выхода: 11 сентября 2001 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |3 | align="center" |30 |Сертификация RIAA: 2x Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br />Продано в США: 2,2 млн [https://web.archive.org/web/20071226031441/http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1765966] {{Недаступная спасылка|url=http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1765966}} |- |2002 |''[[The Blueprint²: The Gift & the Curse]]'' * Дата выхода: 12 ноября 2002 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |8 | align="center" |23 |Сертификация RIAA: 3x Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br />Продано в США: 3 млн. |- |2003 |''[[The Black Album (альбом Jay-Z)|The Black Album]]'' * Дата выхода: 14 ноября 2003 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |12 | align="center" |34 |Сертификация RIAA: 3x Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br />Продано в США: 3,3 млн [https://web.archive.org/web/20070624031308/http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1003410038] {{Недаступная спасылка|url=http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1003410038}} |- |2006 |''[[Kingdom Come (альбом Jay-Z)|Kingdom Come]]'' * Дата выхода: 21 ноября 2006 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |6 | align="center" |35 |Сертификация RIAA: 3x Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br />Продано в США: 3 млн [https://web.archive.org/web/20071221202339/http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1003644055] {{Недаступная спасылка|url=http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1003644055}} |- |2007 |''[[American Gangster]]'' * Дата выхода: 6 ноября 2007 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |3 | align="center" |30 |Сертификация RIAA: Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br /> Продано в США: 1,2 млн<ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.6302/title.hip-hop-album-sales-week-ending-1-27-08|title=Hip Hop Album Sales: Week Ending 1/27/08 {{!}} Hip Hop News > HipHopDX.com<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005183709/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.6302/title.hip-hop-album-sales-week-ending-1-27-08|archive-date=2013-10-05|access-date=2008-02-06|url-status=dead}}</ref> <br /><br /> |- |2009 |''[[The Blueprint 3]]'' * Дата выхода: 10 сентября 2009 * Лейбл: Roc Nation/Atlantic Records | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |4 |Сертификация RIAA: Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br /> Продано в США: 1,7 млн<ref name="autogenerated1" /> <br /><br /> |- |2013 |''Magna Carta Holy Grail'' * Дата выхода: 4 июля 2013 * Лейбл: Roc-A-Fella, Roc Nation, IDJMG | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |1 |Сертификация RIAA: 2× Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br /> |- |2017 |''4:44'' * Дата выхода: 30 июня 2017 * Лейбл: Roc Nation | align="center" |1 | align="center" |— | align="center" |1 | align="center" |3 |Сертификация RIAA: Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br /> |- |} '''Сумесныя альбомы''' * 2002 — ''The Best of Both Worlds'' (з {{Не перакладзена 3|R. Kelly|3=ru|4=Ар Келли}}) * 2004 — ''Unfinished Business'' (з R. Kelly) * 2004 — ''{{Не перакладзена 3|Collision Course|3=ru|4=Collision Course}}'' (з [[Linkin Park]]) * 2011 — ''{{Не перакладзена 3|Watch the Throne|3=ru|4=Watch the Throne}}'' (з [[Канье Уэст]]) * 2018 — ''Everything Is Love'' (з [[Беёнсэ|Беёнс]] ) == Фільмаграфія == {| class="wikitable" ! rowspan="1" align="center" width="214" |Фільм ! rowspan="1" align="center" width="320" | Год |- | ''Streets Is Watching'' | 1998 |- | ''Задні план'' | 2000 |- | ''Пажыццёвы тэрмін'' | 2002 |- | ''Папяровыя салдаты'' | 2002 |- | ''Сыход у чорнае'' | 2004 |- | ''Diary of Jay-Z: Water for Life'' | 2006 |- | ''Кароткаметражны фільм «NY-Z» пра канцэрт Jay-Z у Нью-Йрку'' | 2010 |} == Кампутарныя гульні == У 2011 годзе песня Джэй-Зі «99 Problems» з альбома ''The Black Album'' была выкарыстана ў якасці саўндтрэку аднаго з трэйлераў гульні Battlefield 3<ref>{{Cite web|url=https://www.vg247.com/2011/09/23/battlefield-3-tv-spot-teased-with-jay-z-track/|title=Battlefield 3 TV spot teased with Jay-Z track|website=[[VG247]]|date=2011-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20181014060440/https://www.vg247.com/2011/09/23/battlefield-3-tv-spot-teased-with-jay-z-track/|archive-date=2018-10-14|access-date=2018-10-14|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vg247.com/2011/09/26/full-bf3-jay-z-tv-ad-goes-above-and-beyond-the-call/|title=Full BF3-Jay-Z TV ad goes “above and beyond the call”|website=[[VG247]]|date=2011-09-26|archive-url=https://www.webcitation.org/6BVJLAL7P?url=http://www.vg247.com/2011/09/26/full-bf3-jay-z-tv-ad-goes-above-and-beyond-the-call/|archive-date=2012-10-18|access-date=2018-10-14}}</ref>. У 2012 годзе Джэй-Зі выступіў выканаўчым прадзюсарам гульні NBA 2K13 і асабіста адабраў трэкі для саўндтрэку<ref name="2K confirms Jay Z as executive producer on NBA 2K13, reveals soundtrack">{{Cite web|url=https://www.vg247.com/2012/08/01/2k-confirms-jay-z-as-executive-producer-on-nba-2k13-reveals-soundtrack/|title=2K confirms Jay Z as executive producer on NBA 2K13, reveals soundtrack|author=Stephany Nunneley|website=[[VG247]]|date=2012-08-01|archive-url=https://www.webcitation.org/6BVJKCBqz?url=http://www.vg247.com/2012/08/01/2k-confirms-jay-z-as-executive-producer-on-nba-2k13-reveals-soundtrack/|archive-date=2012-10-18|access-date=2012-09-26}}</ref>. Яго песні «Trouble» і «Dead Presidents II» прысутнічаюць у відэагульні [[Grand Theft Auto V]] на [[Саўндтрэк Grand Theft Auto V|радыёстанцыях West Coast Classics і Blonded Los Santos 97.8 FM]] == Нататкі == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Уладальнікі каманд Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі]] [[Катэгорыя:Мільярдэры ЗША]] [[Катэгорыя:Мецэнаты ЗША]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты GLAAD Media Awards]] [[Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards]] [[Катэгорыя:Рэперы ЗША]] [[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брукліне]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1969 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 снежня]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] n2veabvu7a2avg2uyrmo9bs1myo02tx 5136016 5136015 2026-05-05T09:08:23Z Vlad Shmeklia 158547 дапаўненне, абнаўленне звестак, удакладненне 5136016 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Жанры = [[Хіп-хоп ўсходняга ўзбярэжжа]], [[гангста-рэп]], [[хіп-хоп]] | Сайт = {{URL|lifeandtimes.com|Официальный сайт}} | Імя = Джэй-Зі | Арыгінал імя = {{lang-en|Jay-Z}} | Імя пры нараджэнні = Шон Коры Картэр | Дата нараджэння = 04.12.1969 | Месца нараджэння = {{МесцаНараджэння|Бруклін}}, [[Нью-Йорк]], [[ЗША]] | Прафесіі = [[рэпер]], аўтар песень, [[музычны прадзюсар]], [[выканаўчы прадзюсар]], [[прадпрымальнік]] | Гады актыўнасці = [[1988 год у музыцы|1988]] — цяперашні час | Лэйблы = Roc Nation, [[Atlantic Records|Atlantic]], [[Def Jam Recordings|Def Jam]], Roc-A-Fella, [[Priority Records|Priority]] | Выява = Jay-Z @ Shawn 'Jay-Z' Carter Foundation Carnival (crop 2).jpg | Подпіс = Jay-Z sig.svg | Калектыў = The Carters }} '''Шон Коры Картэр''' ({{Lang-en|Shawn Corey Carter}} ; нар. [[4 снежня]] [[1969|1969 года]] ([[Бруклін]], [[Нью-Ёрк]])<ref>{{Cite web|url=http://www.biography.com/people/jay-z-507696|title=Jay Z|date=|publisher=Biography.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115113820/http://www.biography.com/people/jay-z-507696|archive-date=2016-11-15|access-date=2019-12-03|url-status=live}}</ref>, больш вядомы пад {{Не перакладзена 3|Сцэнічнае імя|сцэнічным псеўданімам|ru|Сценическое имя}} '''Jay-Z''' ({{Tr-en|Джэй-Зі}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Рэп|рэпер]], аўтар песень, [[музычны прадзюсар]], [[выканаўчы прадзюсар]] і [[прадпрымальнік]]. Падчас сваёй кар'еры выкарыстаў рознае напісанне свайго псеўданіма: '''Jaÿ-Z''', '''Jay Z''' і '''Jay:Z'''<ref>{{Cite web|url=http://www.factmag.com/2015/04/29/jay-z-is-spelling-his-name-with-an-umlaut-again/|title=Jay Z is spelling his name with an umlaut again|date=2019-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617142224/http://www.factmag.com/2015/04/29/jay-z-is-spelling-his-name-with-an-umlaut-again/|archive-date=2018-06-17|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://revolt.tv/stories/2017/06/20/timeline-jayzs-hyphens-umlauts-07004cadba|title=JAY-Z's Name: A Complete Timeline of Shawn Carter's Rap Alias|first=William E.|last=Ketchum III|date=2017-06-20|publisher=[[Revolt (TV network)|Revolt]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704012914/https://revolt.tv/stories/2017/06/20/timeline-jayzs-hyphens-umlauts-07004cadba|archive-date=2017-07-04|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref>. Ён з'яўляецца заснавальнікам і саўладальнікам лэйбла Roc-A-Fella Records, а таксама былым генеральным дырэктарам лэйбла {{Не перакладзена 3|Def Jam Recordings|3=ru|4=Def Jam Recordings}}<ref>{{Cite web|url=http://ru.themusic-world.com/artist/jay-z/news/7702|title=Jay-Z отказывается от президентского кресла|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610195100/http://ru.themusic-world.com/artist/jay-z/news/7702|archive-date=2015-06-10|access-date=2011-11-11|url-status=live}}</ref>, з'яўляецца саўладальнікам 40/40 Club, заснавальнікам лініі адзення Rocawear і саўладальнікам клуба [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] — [[Бруклін Нетс|Бруклін Нэтс]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nba.com/2011/news/09/26/jayz-nets/index.html|title=NBA.xom – Jay-Z makes it official: 'Brooklyn Nets' for 2012–13|date=2011-09-26|archive-url=https://www.webcitation.org/6FctuxR9o?url=http://www.nba.com/2011/news/09/26/jayz-nets/index.html|archive-date=2013-04-04|access-date=2011-12-06}}</ref>. Jay-Z нарадзіўся і вырас у [[Нью-Ёрк|Нью-Ёрку]]. Вядомы як «Jazzy» у сваім раёне, Картэр пазней узяў сабе сцэнічнае імя «Jay-Z» у гонар свайго настаўніка Jaz-O, з якім ён запісаў некалькі трэкаў у канцы 80-х гадоў. Пасля заканчэння кантракта Jay-Z стаў вулічным гандляром, пры гэтым з'яўляючыся на трэках {{Не перакладзена 3|Big Daddy Kane|3=ru|4=Биг Дэдди Кейн}} і гурта Original Flavor. Jay-Z выпусціў 13 альбомаў, якія атрымалі ў цэлым станоўчы прыём крытыкаў і камерцыйны поспех, уключаючы ''{{Не перакладзена 3|The Blueprint|4=The Blueprint}}''(2001) і ''{{Не перакладзена 3|The Black Album (альбом Jay-Z)|The Black Album|4=The Black Album (Jay-Z album)}}''(2003)<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/jay-z-reasonable-doubt-19691231|title=Rolling Stone ranks Reasonable Doubt No. 250 on its list of the 500 greatest albums of all time|website=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120602131243/http://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/jay-z-reasonable-doubt-19691231|archive-date=2012-06-02|access-date=2019-12-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/jay-z-the-blueprint-19691231|title=Rolling Stone ranks The Blueprint No. 252 on its list of the 500 greatest albums of all time|website=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120604051250/http://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/jay-z-the-blueprint-19691231|archive-date=2012-06-04|access-date=2019-12-04|url-status=dead}}</ref>. Jay-Z таксама выпусціў сумесныя альбомы ''The Best of Both Worlds'' (2002) і ''Unfinished Business''(2004) з {{Не перакладзена 3|R. Kelly|3=ru|4=Ар Келли}}, ''{{Не перакладзена 3|Collision Course|3=ru|4=Collision Course}}''(2004) з [[Linkin Park]], ''{{Не перакладзена 3|Watch the Throne|3=ru|4=Watch the Throne}}''(2011) з [[Канье Уэст|Kanye West]] і ''{{Не перакладзена 3|Everything Is Love|3=ru|4=Everything Is Love}}''(2018) з жонкай [[Беёнсэ|Beyoncé]]<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/jay-z-the-black-album-20120524|title=Rolling Stone ranks The Black Album No. 349 on its list of the 500 greatest albums of all time|website=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130819011215/http://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/jay-z-the-black-album-20120524|archive-date=2013-08-19|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref>. Jay-Z лічыцца адным з найвялікшых рэпераў усіх часоў<ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/photos/6723017/best-rappers-of-all-time|title=The 10 Best Rappers of All Time (November 12, 2015)|publisher=billboard.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160120180940/http://www.billboard.com/photos/6723017/best-rappers-of-all-time|archive-date=2016-01-20|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref>. Ён быў прызнаны музычнымі выданнямі ''[[Billboard]]'' і ''[[Rolling Stone]]'' як адзін з «100 найвялікшых артыстаў усіх часоў»<ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/#/charts-decade-end/artists-of-the-decade?year=2009|title=Billboard – Music Charts, Music News, Artist Photo Gallery & Free Video|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20091020115513/http://www.billboard.com/#/charts-decade-end/artists-of-the-decade?year=2009|archive-date=2009-10-20|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/jay-z-20110426|title=100 Greatest Artists: Jay-Z|website=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924181453/http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/jay-z-20110426|archive-date=2015-09-24|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref>. У 2017 годзе ён стаў першым рэперам, які быў удастоены гонару ў «{{Не перакладзена 3|Зала славы аўтараў песень|Зале славы аўтараў песень|ru|Зал славы авторов песен}}»<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/02/22/arts/music/jay-z-songwriters-hall-of-fame.html|title=Jay Z to Be the First Rapper in the Songwriters Hall of Fame|language=en|archive-date=2018-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920165902/https://www.nytimes.com/2017/02/22/arts/music/jay-z-songwriters-hall-of-fame.html|access-date=2019-12-04}}</ref>, а ў 2018 годзе атрымаў памятную ўзнагароду «Salute to Industry Icons» на {{Не перакладзена 3|60-я цырымонія «Грэмі»|60-й цырымоніі «Грэмі»|ru|60-я церемония «Грэмми»}}<ref>{{Cite news|url=https://people.com/music/jay-z-grammy-salute-to-industry-icons-honoree/|title=JAY-Z to Receive 2018 Grammy Salute to Industry Icons Award|work=PEOPLE.com|access-date=2019-12-04|language=en|archive-date=2018-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920161306/https://people.com/music/jay-z-grammy-salute-to-industry-icons-honoree/}}</ref>. У агульнай складанасці ён выйграў 22 прэміі «[[Грэмі]]», у асноўным, у якасці рэпера, і з'яўляецца рэкардсменам па колькасці альбомаў, якія займалі першае месца ў чарце ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'' амерыканскага часопіса ''[[Billboard]]'' <ref>{{Cite web|url=http://www.rap-up.com/2011/08/17/jay-z-and-kanye-west-conquer-albums-chart-with-watch-the-throne/|title=Jay-Z and Kanye West Conquer Albums Chart with 'Watch the Throne'|date=2011-08-17|publisher=Rap-Up.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160104170617/http://www.rap-up.com/2011/08/17/jay-z-and-kanye-west-conquer-albums-chart-with-watch-the-throne/|archive-date=2016-01-04|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref> . Jay-Z з'яўляецца адным з {{Не перакладзена 3|Спіс самых прадаваных музычных выканаўцаў|самых прадаваных музычных выканаўцаў усіх часоў|ru|Список самых продаваемых музыкальных исполнителей}} з больш за 100 мільёнамі запісаў, прададзеных па ўсім свеце<ref>{{Cite web|url=https://www.songhall.org/profile/shawn_jay_z_carter|title=Shawn "Jay Z" Carter {{!}} Songwriters Hall of Fame|website=www.songhall.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027073849/https://www.songhall.org/profile/shawn_jay_z_carter|archive-date=2021-10-27|access-date=2019-11-17|url-status=live}}</ref>. У чэрвені 2019 года часопіс ''[[Forbes]]'' ацаніў яго багацце ў 1 мільярд долараў, што зрабіла яго самым багатым хіп-хоп выканаўцам<ref name="Forbes 2019">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/06/13/hip-hops-next-billionaires-richest-rappers-2019/#6cb7105a2edd|title=Hip-Hop’s Next Billionaires: Richest Rappers 2019|first=Zack O'Malley|last=Greenburg|author-link=Zack O'Malley Greenburg|website=[[Forbes]]|date=2019-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207031228/https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/06/13/hip-hops-next-billionaires-richest-rappers-2019/#6cb7105a2edd|archive-date=2019-12-07|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref> і трэцім самым багатым [[Афраамерыканцы|афраамерыканцам]]<ref name="networth2">{{Cite news|url=https://www.businessinsider.com/jay-z-net-worth-2019-9|title=Jay-Z is worth $1 billion — see how the rapper-turned-mogul makes and spends his fortune|work=Business Insider|access-date=2019-12-04|archive-date=2020-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801230134/https://www.businessinsider.com/jay-z-net-worth-2019-9}}</ref>. Па стане на красавік 2021 года багацце Jay-Z ацэньвалася ў $1,4 млрд<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/profile/jay-z/|title=Jay-Z|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429132537/https://www.forbes.com/profile/jay-z/|archive-date=2021-04-29|access-date=2021-04-28|url-status=live}}</ref>. Па-за сваёй музычнай кар'ерай Jay-Z таксама дамогся значнага поспеху і ўвагі сродкаў масавай інфармацыі за сваю кар'еру ў якасці бізнэсмэна. У 1999 годзе ён заснаваў кампанію па продажы адзення Rocawear<ref name="Luxury">{{Кніга|год=2012|isbn=978-1-118-17176-9}}</ref>, а ў 2003 годзе ён заснаваў сетку раскошных спартыўных бараў 40/40 Club. Абодва бізнэсу выраслі да шматмільённых карпарацый і дазволілі Jay-Z фінансаваць запуск забаўляльнай кампаніі Roc Nation, якая была заснавана ў 2008 годзе. У 2015 годзе ён набыў тэхналагічную кампанію Aspiro, і ўзяў на сябе адказнасць за іх струменевы сэрвіс мультымедыя [[Tidal]], які з тых часоў стаў трэцяй па велічыні ў свеце кампаніяй, якая займаецца струменевым анлайн-вяшчаннем<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2017/05/17/beyonce-and-jay-z-are-officially-a-billion-dollar-couple/|title=Beyoncé And Jay Z Are Officially A Billion-Dollar Couple|first=Zack|last=O'Malley Greenburg|website=[[Forbes]]|date=2017-05-17|publisher=Forbes, Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217030745/https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2017/05/17/beyonce-and-jay-z-are-officially-a-billion-dollar-couple/|archive-date=2019-12-17|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref>. У 2019 годзе ўвайшоў у спіс самых высокааплатных музыкаў года па версіі часопіса ''[[Forbes]]'' . Заробленая сума за год склала $81 млн, гэта шостае месца ў рэйтынгу<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/12/06/the-worlds-top-earning-musicians-of-2019/|title=The World’s Top-Earning Musicians Of 2019|author=Zack O'Malley Greenburg|publisher=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207204922/https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/12/06/the-worlds-top-earning-musicians-of-2019/|archive-date=2019-12-07|access-date=2019-12-08|url-status=live}}</ref>. У 2023 годзе рэдакцыя часопіса ''[[Billboard]]'' назвала Jay-Z найвялікшым рэперам усіх часоў за яго выдатны ўклад у рэп-індустрыю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.billboard.com/lists/best-rappers-all-time|title=50 Greatest Rappers of All Time|author=Carl Lamarre, Gail Mitchell, Keith Murphy, Michael Saponara, Datwon Thomas, Mark Elibert, Eric Diep, William E. Ketchum III, Heran Mamo, Neena Rouhani|website=Billboard|date=2023-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216015518/https://www.billboard.com/lists/best-rappers-all-time/|archive-date=2023-02-16|access-date=2023-02-16|url-status=live}}</ref>. У 2025 годзе часопіс ''[[Forbes]]'' прызнаў Jay-Z самым багатым музыкам у свеце (стан дасягнуў $2,6 млрд)<ref>{{Cite news|title=Названо имя самого богатого артиста в мире|author=Ольга Коровина|url=https://lenta.ru/news/2025/08/29/nazvano-imya-samogo-bogatogo-artista-v-mire/|website=Lenta.ru|date=2025-08-29}}</ref> Jay Z нарадзіўся ў [[Бруклін|Брукліне]]. Яго бацька сышоў з сям'і, калі ён быў яшчэ дзіцем. Шон Картэр быў вядомы як Jazzy, што пазней ператварылася ў Jay-Z. У працэсе ён змяніў некалькі імёнаў: Jiggaman, HOV і Hova. Пачаў запісвацца ў пачатку 1990-х, выступаў разам з рэперамі Big Daddy Kane і {{Не перакладзена 3|The Notorious B.I.G.|3=ru|4=The Notorious B.I.G.}} Яго выканальніцкая манера была практычна цалкам заснавана на {{Не перакладзена 3|Экспромт (музыка)|экспромце|ru|Экспромт (музыка)}}. Ведаючы, што гуказапісвальныя кампаніі эксплуатуюць артыстаў, Jay Z з Дэйманам Дэшам (Damon Dash) і Карыімам «Biggs» Бэркам арганізоўваюць свой лэйбл {{Не перакладзена 3|Roc-a-Fella Records|4=Roc-a-Fella Records}} (слова Roc узята ад прозвішча ''Rockefeller''). У 1995 году яны арганізавалі Roc-A-Fella Enterprises. У групу кампаній уваходзяць: * Roc-A-Fella Records (гуказапісвальны рэп лэйбл) * Roc-A-Fella Films (кінавытворчасць) * ''Roc-A-Wear (вытворчасць і продаж хіп-хоп адзення, заснавана ў 1999)'' * Team Roc * Roc World. У 1995 годзе разам з сябрамі Дэйманам Дэшам і Карымам «Бігс» Бэркам ён стварыў лэйбл Roc-a-Fella Records, на якім праз год выпусціў свой дэбютны студыйны альбом ''{{Не перакладзена 3|Reasonable Doubt|3=ru|4=Reasonable Doubt}}''<ref name="allmusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/jay-z-mn0000224257/biography|title=Jay-Z на сайте AllMusic|website=allmusic.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190723104723/https://www.allmusic.com/artist/jay-z-mn0000224257/biography|archive-date=2019-07-23|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref>. Альбом быў выпушчаны з вялікім поспехам і ўмацаваў ягоныя пазіцыі ў музычнай індустрыі. 4 лістапада 1997 года, выйшаў другі альбом Jay-Z — ''{{Не перакладзена 3|In My Lifetime, Vol. 1|3=ru|4=In My Lifetime, Vol. 1}}''. На пачатку 98-га альбом атрымаў плацінавы статус. У адрозненне ад ''Reasonable Doubt'', на ''In My Lifetime, Vol.'' ''1'' пераважае глянцавы гук, які быў разлічаны на вялікі поспех у мэйнстрыме. Сам рэпер сыходзіў ад тэматыкі мафіёза-рэпу ў бок свайго ўласна выхваляння. Крытыкі станоўча ўспрынялі гэты рэліз, адзначыўшы выдатнае спалучэнне жорсткага рэпу з поп-арыентаваным гукам. 29 верасня 1998 года выйшаў трэці альбом Jay-Z – {{Не перакладзена 3|Vol. 2... Hard Knock Life|4=Vol. 2... Hard Knock Life}} . Гэты альбом самы камерцыйна паспяховы ў кар'еры Jay-Z. Ён з'яўляецца 5 разоў плацінавым, а ўсяго ў ЗША прададзена больш за 5,5 мільёна копій. Гэта таксама апошняя кружэлка Jay-Z, у якой прыняў удзел яго настаўнік — Big Jaz, раней вядомы як Jaz-O. Рэпер стаў больш музычным і выбарчым у плане гучання. Тут як поп-хіты, так і больш жорсткія тэмы. Рэпер цалкам адмовіўся ад дапамогі з лэйбла Bad Boy, якія моцна змякчалі яго гук. Ён паклікаў больш разнастайную каманду і не пралічыўся. Рэліз спадабаўся абсалютна розным пластам насельніцтва. ''Vol. 2...'' ''Hard Knock Life'' — сапраўдны прыклад для пераймання ўсяму мэйнстрым-рэпу. У 1999-м годзе Jay-Z атрымаў узнагароду Грэмі за гэтую пласцінку ў намінацыі «Лепшы рэп-альбом». 28 снежня 1999 года выйшаў чацвёрты альбом Jay-Z – {{Не перакладзена 3|Vol. 3... Life and Times of S. Carter|4=Vol. 3... Life and Times of S. Carter}}. У лютым 2001 года альбом атрымаў тройчы плацінавы статус. Гэтая кружэлка адзначыла вяртанне Jay-Z да больш вулічнага гуку, які дамінаваў на яго дэбютніку ''Reasonable Doubt''. Многія крытыкі і слухачы сышліся ў меркаванні, што ''Vol. 3...'' ''Life and Times of S. Carter'' найлепшы альбом Jay-Z, якім ён пацвердзіў свой статус аднаго з самых цікавых MC у гісторыі. Jay-Z прадэманстраваў свой флоу і ўражлівыя рыфмы. Яшчэ ў 1999 годзе Джэй-Зі чытаў рэп у песні ў кліпе [[Мэрая Кэры|Мэраі Кэры]] «Heartbreaker», якая ўзначаліла [[Billboard Hot 100]]. У 2003 годзе Джэй-Зі вярнуўся на вяршыню поп-чартаў ЗША з трэкам «Crazy in Love», запісаным сумесна з яго сяброўкай, а цяпер жонкай [[Беёнсэ|Беёнс]]<ref>[http://www.musictube.ru/main/news?news_id=751 Jay-Z заботится о Beyonce] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130513172654/http://www.musictube.ru/main/news?news_id=751|date=2013-05-13}}</ref>. == Асабістае жыццё == [[Файл:Beyoncé_e_Jay-Z.jpg|справа|міні|Джэй-Зі і Беёнс выконваюць «Crazy in Love» 15 лістапада 2009 года.]] Джэй-Зі жанаты на амерыканскай поп-спявачцы [[Беёнсэ|Беёнс]]. У 2002 годзе яны працавалі над песняй «'03 Bonnie & Clyde». Джэй-Зі таксама з'явіўся ў знакамітым сінгле Беёнс «Crazy in Love» з яе дэбютнага альбома ''{{Не перакладзена 3|Dangerously in Love|3=ru|4=Dangerously in Love}}''. Удзельнічаў у стварэнні песень «Déjà Vu» і «Upgrade U» з альбома ''{{Не перакладзена 3|B’Day|3=ru|4=B’Day}}''. У кліпе на апошнюю песню Беёнс гумарыстычна перайграла яго паводзіны<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6nr8hPnZfMU|title=Клип Бейонсе с участием Jay-Z|archive-url=https://web.archive.org/web/20171117094443/https://www.youtube.com/watch?v=6nr8hPnZfMU|archive-date=2017-11-17|access-date=2017-09-28|url-status=live}}</ref>. Беёнс сцвярджае, што адсутнасць публічнага абмеркавання іх асабістага жыцця дапамагло ім. Яны ажаніліся 4 красавіка 2008 года<ref>[http://www.wday.ru/novosty/zvezdy/_article/9181/ Jay-Z и Бейонсе поженились]{{Недоступная ссылка}}</ref>. * дачка {{Не перакладзена 3|Блю Айві Картэр|3=ru|4=Картер, Блю Айви}} (нар. 7 студзеня 2012)<ref>{{Cite web|url=http://www.woman.ru/stars/events/article/65102/|title=У четы Картер-Ноулз появилась наследница|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027145825/http://www.woman.ru/stars/events/article/65102/|archive-date=2012-10-27|access-date=2012-11-13|url-status=live}}</ref> * дачка Румі Картэр (нар. 12 чэрвеня 2017 года) * сын Сэр Картэр (нар. 12 чэрвеня 2017 года). == Музычны стыль == === Уплыў === Па словах Джэй-Зі, упершыню да музыкі яго размясціла калекцыя пласцінак бацькоў, якая складалася ў асноўным з {{Не перакладзена 3|Соўл|соўл|ru|Соул}}-выканаўцаў, такіх як [[Марвін Гэй]] і {{Не перакладзена 3|Доні Хатауэй|Доні Хатауэй|ru|Хатауэй, Донни}}. Джэй-Зі сказаў: «Я вырас на музыцы, слухаючы зусім розных выканаўцаў… Мне падабаецца музыка, у якую ўклалі душу, няхай гэта будзе [[рэп]], [[Рытм-н-блюз|R&B]], [[поп-музыка]], што заўгодна. Пакуль у песні адчуваецца душа, я буду яе слухаць.»<ref name="MTV News">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1619380/20090824/jay_z.jhtml|title=A Young Jay-Z Describes His Early Influences|first=Kyle|last=Anderson|date=2009-08-24|publisher=[[MTV News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003114113/http://www.mtv.com/news/articles/1619380/20090824/jay_z.jhtml|archive-date=2009-10-03|access-date=2020-02-29|url-status=live}}</ref> Рэпер часта бярэ за аснову {{Не перакладзена 3|Сніпет|сніпеты|ru|Сниппет}} з падобных трэкаў. Такім чынам, фрагмент песні Kanye West'а стаў пачаткам ''The Blueprint''<ref name="MTV News" />. === Рэп-стыль === У кнізе {{Не перакладзена 3|Royce da 5’9"|3=ru|4=Royce da 5’9"}} і {{Не перакладзена 3|Fredro Starr|3=ru|4=Fredro Starr}} з групы {{Не перакладзена 3|Onyx (гурт)|Onyx|ru|Onyx (группа)}} {{Не перакладзена 3|How to Rap|3=ru|4=How to Rap}} акцэнтуецца ўвага на флоу Джэй-Зі — Starr піша, што рэпер — «майстар чыткі, ён можа чытаць як вельмі хутка, так і павольна<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/a-brief-history-of-chopping-the-fastest-flows-ever-news.101882.html|title=A Brief History Of Chopping: The Fastest Flows Ever|author=Findlay, Mitch|website=www.hotnewhiphop.com|date=2020-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215194932/https://www.hotnewhiphop.com/a-brief-history-of-chopping-the-fastest-flows-ever-news.101882.html|archive-date=2020-02-15|access-date=2020-02-29|url-status=live}}</ref>». Ранні стыль падачы Джэй-Зі ў часопісе {{Не перакладзена 3|Vibe|3=ru|4=Vibe}} абвяшчаецца вельмі падобным на тое, як рэп-гурт {{Не перакладзена 3|Das EFX|3=ru|4=Das EFX}}<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/a-brief-history-of-chopping-the-fastest-flows-ever-news.101882.html|title=A Brief History Of Chopping: The Fastest Flows Ever|author=Findlay, Mitch|website=www.hotnewhiphop.com|date=2020-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215194932/https://www.hotnewhiphop.com/a-brief-history-of-chopping-the-fastest-flows-ever-news.101882.html|archive-date=2020-02-15|access-date=2020-02-29|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/jaz-o-is-the-originator-reflections-on-jay-z-big-and-creating-the-triplet-flow-news.88588.html|title=Jaz-O Is The Originator: Reflections On Jay-Z, B.I.G, & Creating The Triplet Flow|first=Mitch|last=Finlay|website=www.hotnewhiphop.com|date=2019-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215095215/https://www.hotnewhiphop.com/jaz-o-is-the-originator-reflections-on-jay-z-big-and-creating-the-triplet-flow-news.88588.html|archive-date=2020-02-15|access-date=2020-02-29|url-status=live|quote=The reason I did it was because in one-sixteenth cadence and your average four-fourth time signature beat, if you have more than sixteen syllables in a measure, all of the sudden, you’re stuck with a dilemma to express yourself in a certain way or to get your point across the way you choose. I had to stuff those words, those extra syllables in the sixteen so it would transform those syllables into twenty-fourths, which became a triplet of an eighth. That’s why I called it the triplet style.}}</ref>. == Дыскаграфія == '''Сольныя альбомы''' {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Год ! rowspan="2" |Назва ! colspan="4" |Пазіцыі ў чартах<ref>{{Cite web|url=http://www.mariah-charts.com/chartdata/PJayZ.htm|title=Chart Data|archive-url=https://web.archive.org/web/20110914025732/http://www.mariah-charts.com/chartdata/PJayZ.htm|archive-date=2011-09-14|access-date=2011-11-11|url-status=live}}</ref> ! rowspan="2" |Продаж<ref>{{Cite web|url=https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?content_selector=gold-platinum-searchable-database|title=RIAA Gold and Platinum Search for albums by jay-z|archive-url=https://web.archive.org/web/20130331234333/http://riaa.com/goldandplatinumdata.php?content_selector=gold-platinum-searchable-database|archive-date=2013-03-31|access-date=2017-09-28|url-status=live}}</ref> |- ! width="40" |<small>U.S.</small> ! width="40" |<small>U.S. R&amp;amp;B</small> ! width="40" |<small>CAN</small> ! width="40" |<small>UK</small> |- |1996 |''Reasonable Doubt'' * Дата выхаду: 25 чэрвеня 1996 * Лейбл: [[Roc-A-Fella Records|Roc-A-Fella]]/Priority | align="center" |23 | align="center" |3 | align="center" |— | align="center" |140 |Сертыфікацыя RIAA: Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br />Прададзена ў ЗША: 1,5 млн [https://web.archive.org/web/20071226031420/http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1002650778] {{Недаступная спасылка|url=http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1002650778}} |- |1997 |''In My Lifetime, Vol. 1'' * Дата выхаду: 4 лістапада 1997 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |3 | align="center" |2 | align="center" |36 | align="center" |— |Сертыфікацыя RIAA: Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br />Прададзена ў ЗША: 1,4 млн. |- |1998 |''[[Vol. 2… Hard Knock Life]]'' * Дата выхаду: 29 верасня 1998 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |13 | align="center" |109 |Сертыфікацыя RIAA: 5x Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br />Прададзена ў ЗША: 5,7 млн. |- |1999 |''[[Vol. 3… Life and Times of S. Carter]]'' * Дата выхаду: 28 снежня 1999 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |8 | align="center" |155 |Сертыфікацыя RIAA: 3x Platinum [https://web.archive.org/web/20071226031447/http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=781286] {{Недаступная спасылка|url=http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=781286}}<br /><br />Прададзена ў ЗША: 3 млн. |- |2000 |''[[The Dynasty: Roc La Familia]]'' * Дата выхаду: 25 кастрычніка 2000 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |5 | align="center" |86 |Сертыфікацыя RIAA: 2x Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH] <br /><br />Прададзена ў ЗША: 2,5 млн [https://web.archive.org/web/20071226031435/http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1058742] {{Недаступная спасылка|url=http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1058742}} |- |2001 |''{{Не перакладзена|The Blueprint (альбом)|The Blueprint||The Blueprint}}'' * Дата выхаду: 11 верасня 2001 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |3 | align="center" |30 |Сертыфікацыя RIAA: 2x Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br />Прададзена ў ЗША: 2,2 млн [https://web.archive.org/web/20071226031441/http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1765966] {{Недаступная спасылка|url=http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1765966}} |- |2002 |''[[The Blueprint²: The Gift & the Curse]]'' * Дата выхаду: 12 лістапада 2002 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |8 | align="center" |23 |Сертыфікацыя RIAA: 3x Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br />Прададзена ў ЗША: 3 млн. |- |2003 |''[[The Black Album (альбом Jay-Z)|The Black Album]]'' * Дата выхаду: 14 лістапада 2003 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |12 | align="center" |34 |Сертыфікацыя RIAA: 3x Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br />Прададзена ў ЗША: 3,3 млн [https://web.archive.org/web/20070624031308/http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1003410038] {{Недаступная спасылка|url=http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1003410038}} |- |2006 |''[[Kingdom Come (альбом Jay-Z)|Kingdom Come]]'' * Дата выхаду: 21 лістапада 2006 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |6 | align="center" |35 |Сертыфікацыя RIAA: 3x Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br />Прададзена ў ЗША: 3 млн [https://web.archive.org/web/20071221202339/http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1003644055] {{Недаступная спасылка|url=http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1003644055}} |- |2007 |''[[American Gangster]]'' * Дата выхаду: 6 лістапада 2007 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |3 | align="center" |30 |Сертыфікацыя RIAA: Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br /> Прададзена ў ЗША: 1,2 млн<ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.6302/title.hip-hop-album-sales-week-ending-1-27-08|title=Hip Hop Album Sales: Week Ending 1/27/08 {{!}} Hip Hop News > HipHopDX.com<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005183709/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.6302/title.hip-hop-album-sales-week-ending-1-27-08|archive-date=2013-10-05|access-date=2008-02-06|url-status=dead}}</ref> <br /><br /> |- |2009 |''[[The Blueprint 3]]'' * Дата выхаду: 10 верасня 2009 * Лейбл: Roc Nation/Atlantic Records | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |4 |Сертыфікацыя RIAA: Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br /> Прададзена ў ЗША: 1,7 млн<ref name="autogenerated1" /> <br /><br /> |- |2013 |''Magna Carta Holy Grail'' * Дата выхаду: 4 ліпеня 2013 * Лейбл: Roc-A-Fella, Roc Nation, IDJMG | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |1 |Сертыфікацыя RIAA: 2× Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br /> |- |2017 |''4:44'' * Дата выхаду: 30 чэрвеня 2017 * Лейбл: Roc Nation | align="center" |1 | align="center" |— | align="center" |1 | align="center" |3 |Сертыфікацыя RIAA: Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br /> |- |} '''Сумесныя альбомы''' * 2002 — ''The Best of Both Worlds'' (з {{Не перакладзена 3|R. Kelly|3=ru|4=Ар Келли}}) * 2004 — ''Unfinished Business'' (з R. Kelly) * 2004 — ''{{Не перакладзена 3|Collision Course|3=ru|4=Collision Course}}'' (з [[Linkin Park]]) * 2011 — ''{{Не перакладзена 3|Watch the Throne|3=ru|4=Watch the Throne}}'' (з [[Канье Уэст]]) * 2018 — ''Everything Is Love'' (з [[Беёнсэ|Беёнс]] ) == Фільмаграфія == {| class="wikitable" ! rowspan="1" align="center" width="214" |Фільм ! rowspan="1" align="center" width="320" | Год |- | ''Streets Is Watching'' | 1998 |- | ''Задні план'' | 2000 |- | ''Пажыццёвы тэрмін'' | 2002 |- | ''Папяровыя салдаты'' | 2002 |- | ''Сыход у чорнае'' | 2004 |- | ''Diary of Jay-Z: Water for Life'' | 2006 |- | ''Кароткаметражны фільм «NY-Z» пра канцэрт Jay-Z у Нью-Йрку'' | 2010 |} == Кампутарныя гульні == У 2011 годзе песня Джэй-Зі «99 Problems» з альбома ''The Black Album'' была выкарыстана ў якасці саўндтрэку аднаго з трэйлераў гульні Battlefield 3<ref>{{Cite web|url=https://www.vg247.com/2011/09/23/battlefield-3-tv-spot-teased-with-jay-z-track/|title=Battlefield 3 TV spot teased with Jay-Z track|website=[[VG247]]|date=2011-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20181014060440/https://www.vg247.com/2011/09/23/battlefield-3-tv-spot-teased-with-jay-z-track/|archive-date=2018-10-14|access-date=2018-10-14|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vg247.com/2011/09/26/full-bf3-jay-z-tv-ad-goes-above-and-beyond-the-call/|title=Full BF3-Jay-Z TV ad goes “above and beyond the call”|website=[[VG247]]|date=2011-09-26|archive-url=https://www.webcitation.org/6BVJLAL7P?url=http://www.vg247.com/2011/09/26/full-bf3-jay-z-tv-ad-goes-above-and-beyond-the-call/|archive-date=2012-10-18|access-date=2018-10-14}}</ref>. У 2012 годзе Джэй-Зі выступіў выканаўчым прадзюсарам гульні NBA 2K13 і асабіста адабраў трэкі для саўндтрэку<ref name="2K confirms Jay Z as executive producer on NBA 2K13, reveals soundtrack">{{Cite web|url=https://www.vg247.com/2012/08/01/2k-confirms-jay-z-as-executive-producer-on-nba-2k13-reveals-soundtrack/|title=2K confirms Jay Z as executive producer on NBA 2K13, reveals soundtrack|author=Stephany Nunneley|website=[[VG247]]|date=2012-08-01|archive-url=https://www.webcitation.org/6BVJKCBqz?url=http://www.vg247.com/2012/08/01/2k-confirms-jay-z-as-executive-producer-on-nba-2k13-reveals-soundtrack/|archive-date=2012-10-18|access-date=2012-09-26}}</ref>. Яго песні «Trouble» і «Dead Presidents II» прысутнічаюць у відэагульні [[Grand Theft Auto V]] на [[Саўндтрэк Grand Theft Auto V|радыёстанцыях West Coast Classics і Blonded Los Santos 97.8 FM]] == Нататкі == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Уладальнікі каманд Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі]] [[Катэгорыя:Мільярдэры ЗША]] [[Катэгорыя:Мецэнаты ЗША]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты GLAAD Media Awards]] [[Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards]] [[Катэгорыя:Рэперы ЗША]] [[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брукліне]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1969 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 снежня]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] p499ijiww6yatd1199s1hlprzuhtt08 0 807321 5136018 2026-05-05T09:09:57Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Шчытоўка]] 5136018 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шчытоўка ]] 3gt4lcdjj0pv6jyl7fh0a2ewbz3y658 0 807322 5136020 2026-05-05T09:16:33Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Запаведная зона | Назва = Старадаўнія дубы Багушэўскага лясгаса | Нацыянальная назва = | Выява = | Подпіс = | Катэгорыя МСАП = III |lat_dir = N |lat_deg = 54.856369|lat_min = |lat_sec = |long_dir = E |long_deg = 30.423083|long_min = |long_sec = |region = BY |CoordScale...» 5136020 wikitext text/x-wiki {{Запаведная зона | Назва = Старадаўнія дубы Багушэўскага лясгаса | Нацыянальная назва = | Выява = | Подпіс = | Катэгорыя МСАП = III |lat_dir = N |lat_deg = 54.856369|lat_min = |lat_sec = |long_dir = E |long_deg = 30.423083|long_min = |long_sec = |region = BY |CoordScale = | Размяшчэнне = каля в. [[Шчытоўка (Сенненскі раён)|Шчытоўка]], [[Сенненскі раён]], [[Віцебская вобласць]] | Краіна = Беларусь | Краіны = | Найбліжэйшы горад = [[Багушэўск]] | Плошча = 0,1024 га | Сярэдняя вышыня = | Дата заснавання = [[23 лютага]] [[2026]] | Наведвальнасць = | Год наведвальнасці = | Кіруючая арганізацыя = ДЛГУ «Багушэўскі лясгас» | Сусветная спадчына = | Сайт = |На карце 1 = |Шырыня карты 1 = |crosses180 = |На карце 2 = |Шырыня карты 2 = }} '''Старада́ўнія дубы́ Багушэ́ўскага лясга́са''' — [[Батанічны помнік прыроды|батанічны помнік прыроды мясцовага значэння]] ў [[Сенненскі раён|Сенненскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Знаходзіцца пад кіраваннем [[Багушэўскі лясгас|Багушэўскага лясгаса]]<ref name="pravo_by">{{cite web |url=https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=R926v0145774 |title=Решение Сенненского районного исполнительного комитета от 23 февраля 2026 г. № 205 «Об объявлении ботанического памятника природы местного значения» |publisher=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь |date=2026-04-29 |lang=ru |accessdate=23 студзеня 2025}}</ref>. == Гісторыя == Аб’ект быў абвешчаны батанічным помнікам прыроды мясцовага значэння на падставе рашэння [[Сенненскі раённы выканаўчы камітэт|Сенненскага раённага выканаўчага камітэта]] №&nbsp;205 ад 23 лютага 2026 года. Рашэнне аб стварэнні помніка прыроды набыло законную сілу 30 красавіка 2026 года<ref name="pravo_by"/>. == Апісанне == Аб’ект знаходзіцца ў [[Сенненскі раён|Сенненскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], за 12,3 кіламетра на ўсход ад гарадскога пасёлка [[Багушэўск]] і за 2,95 кіламетра на паўднёвы ўсход ад вёскі [[Шчытоўка (Сенненскі раён)|Шчытоўка]] [[Багушэўскі сельсавет|Багушэўскага сельсавета]]. Дрэвы растуць паблізу ўзлеску ў межах выдзелаў 8 і 25 квартала 18 [[Сафіеўскае лясніцтва|Сафіеўскага лясніцтва]] [[Багушэўскі лясгас|Багушэўскага лясгаса]]<ref name="pravo_by" />. Помнік прыроды ўяўляе сабой чатыры блізка размешчаныя адно да аднаго дрэвы [[Дуб звычайны|дуба чарэшчатага]] (''Quercus robur L.''). Усе дрэвы маюць прыблізна аднолькавы ўзрост, які складае каля 210—220 гадоў. Іх вышыня вар’іруецца ў межах ад 31 да 38 метраў. Стан усіх чатырох дрэў ацэньваецца спецыялістамі як здавальняючы<ref name="pravo_by"/>. Агульная плошча батанічнага помніка прыроды складае 0,1024 гектара і складаецца з чатырох асобных участкаў, межы якіх вызначаны па ўмоўнай акружнасці вакол ствалоў кожнага з дрэў. Ахоўная зона для гэтага помніка прыроды не ўстаноўлена<ref name="pravo_by"/>. {| class="wikitable sortable" |+ Характарыстыка асобных участкаў помніка прыроды |- ! Нумар участку !! Радыус ад ствала (м) !! Плошча (га) !! Геаграфічныя каардынаты |- | Участак № 1 || 9,8 || 0,0302 || {{coord|54|51|23.4505|N|30|25|22.3204|E|display=inline}} |- | Участак № 2 || 8,9 || 0,0249 || {{coord|54|51|23.4236|N|30|25|24.4294|E|display=inline}} |- | Участак № 3 || 8,7 || 0,0238 || {{coord|54|51|22.9406|N|30|25|23.8966|E|display=inline}} |- | Участак № 4 || 8,5 || 0,0235 || {{coord|54|51|22.1821|N|30|25|21.6037|E|display=inline}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды Беларусі]] [[Катэгорыя:Помнікі прыроды Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Сенненскага раёна]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 2026 годзе]] rt2sahc7377wmhwtw5voxcy7uq4vi35 5136021 5136020 2026-05-05T09:17:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 −[[Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды Беларусі]]; +[[Катэгорыя:2026 год у Віцебскай вобласці]]; ± 2 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5136021 wikitext text/x-wiki {{Запаведная зона | Назва = Старадаўнія дубы Багушэўскага лясгаса | Нацыянальная назва = | Выява = | Подпіс = | Катэгорыя МСАП = III |lat_dir = N |lat_deg = 54.856369|lat_min = |lat_sec = |long_dir = E |long_deg = 30.423083|long_min = |long_sec = |region = BY |CoordScale = | Размяшчэнне = каля в. [[Шчытоўка (Сенненскі раён)|Шчытоўка]], [[Сенненскі раён]], [[Віцебская вобласць]] | Краіна = Беларусь | Краіны = | Найбліжэйшы горад = [[Багушэўск]] | Плошча = 0,1024 га | Сярэдняя вышыня = | Дата заснавання = [[23 лютага]] [[2026]] | Наведвальнасць = | Год наведвальнасці = | Кіруючая арганізацыя = ДЛГУ «[[Багушэўскі лясгас]]» | Сусветная спадчына = | Сайт = |На карце 1 = |Шырыня карты 1 = |crosses180 = |На карце 2 = |Шырыня карты 2 = }} '''Старада́ўнія дубы́ Багушэ́ўскага лясга́са''' — [[Батанічны помнік прыроды|батанічны помнік прыроды мясцовага значэння]] ў [[Сенненскі раён|Сенненскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Знаходзіцца пад кіраваннем [[Багушэўскі лясгас|Багушэўскага лясгаса]]<ref name="pravo_by">{{cite web |url=https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=R926v0145774 |title=Решение Сенненского районного исполнительного комитета от 23 февраля 2026 г. № 205 «Об объявлении ботанического памятника природы местного значения» |publisher=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь |date=2026-04-29 |lang=ru |accessdate=23 студзеня 2025}}</ref>. == Гісторыя == Аб’ект быў абвешчаны батанічным помнікам прыроды мясцовага значэння на падставе рашэння [[Сенненскі раённы выканаўчы камітэт|Сенненскага раённага выканаўчага камітэта]] №&nbsp;205 ад 23 лютага 2026 года. Рашэнне аб стварэнні помніка прыроды набыло законную сілу 30 красавіка 2026 года<ref name="pravo_by"/>. == Апісанне == Аб’ект знаходзіцца ў [[Сенненскі раён|Сенненскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], за 12,3 кіламетра на ўсход ад гарадскога пасёлка [[Багушэўск]] і за 2,95 кіламетра на паўднёвы ўсход ад вёскі [[Шчытоўка (Сенненскі раён)|Шчытоўка]] [[Багушэўскі сельсавет|Багушэўскага сельсавета]]. Дрэвы растуць паблізу ўзлеску ў межах выдзелаў 8 і 25 квартала 18 [[Сафіеўскае лясніцтва|Сафіеўскага лясніцтва]] [[Багушэўскі лясгас|Багушэўскага лясгаса]]<ref name="pravo_by" />. Помнік прыроды ўяўляе сабой чатыры блізка размешчаныя адно да аднаго дрэвы [[Дуб звычайны|дуба чарэшчатага]] (''Quercus robur L.''). Усе дрэвы маюць прыблізна аднолькавы ўзрост, які складае каля 210—220 гадоў. Іх вышыня вар’іруецца ў межах ад 31 да 38 метраў. Стан усіх чатырох дрэў ацэньваецца спецыялістамі як здавальняючы<ref name="pravo_by"/>. Агульная плошча батанічнага помніка прыроды складае 0,1024 гектара і складаецца з чатырох асобных участкаў, межы якіх вызначаны па ўмоўнай акружнасці вакол ствалоў кожнага з дрэў. Ахоўная зона для гэтага помніка прыроды не ўстаноўлена<ref name="pravo_by"/>. {| class="wikitable sortable" |+ Характарыстыка асобных участкаў помніка прыроды |- ! Нумар участку !! Радыус ад ствала (м) !! Плошча (га) !! Геаграфічныя каардынаты |- | Участак № 1 || 9,8 || 0,0302 || {{coord|54|51|23.4505|N|30|25|22.3204|E|display=inline}} |- | Участак № 2 || 8,9 || 0,0249 || {{coord|54|51|23.4236|N|30|25|24.4294|E|display=inline}} |- | Участак № 3 || 8,7 || 0,0238 || {{coord|54|51|22.9406|N|30|25|23.8966|E|display=inline}} |- | Участак № 4 || 8,5 || 0,0235 || {{coord|54|51|22.1821|N|30|25|21.6037|E|display=inline}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды мясцовага значэння Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Сенненскага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2026 годзе]] [[Катэгорыя:2026 год у Віцебскай вобласці]] 37wf10h1ljz3kye4dj9ar7dkvkok17b 0 807323 5136022 2026-05-05T09:19:47Z DzBar 156353 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1345368993|Twice]]» 5136022 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Музычны калектыў | Лога = Twice_Logo_Black.png }} '''Twice''' ({{Lang-ko|트와이스}}) — паўднёвакарэйскі жаночы гурт, створаны кампаніяй [[JYP Entertainment]]. Ён прызнаны адным з самых прадаваных жаночых гуртоў усіх часоў і шырока лічацца адным з самых уплывовых выканаўцаў K-pop. Двойчы іх называлі «Жаночым гуртом нацыі» ў сваёй роднай краіне і прыпісваюць ім ролю ў адраджэнні жаночых гуртоў у [[Карэйская хваля|Карэйскай хвалі]]. Першапачаткова вядомы сваім мілым і вясёлым іміджам, гурт з тых часоў развіваўся, каб даследаваць больш цёмныя, больш сталыя і элегантныя канцэпцыі. Гурт Twice быў створаны ў рамках тэлевізійнай праграмы ''Sixteen'' (2015) і дэбютаваў 20 кастрычніка 2015 года з [[Міні-альбом|міні-альбомам]] (EP) ''The Story Begins''. Яны сталі вядомымі ў краіне ў 2016 годзе з сінглам «Cheer Up», які заняў першае месца ў лічбавым чарце Gaon, стаў найлепшым сінглам года і атрымаў узнагароду «Песня года» на прэміях Melon Music Awards і Mnet Asian Music Awards. Наступны сінгл гурта, «TT», з іх трэцяга міні-альбома ''Twicecoaster: Lane 1'' узначальваў чарт Gaon чатыры тыдні запар. Міні-альбом стаў самым прадаваным альбомам карэйскай жаночай групы ў 2016 годзе. На працягу 19 месяцаў пасля дэбюту Twice прадалі больш за 1,2 мільёна адзінак сваіх чатырох міні-альбомаў і спецыяльнага альбома. Па стане на 2022 год гурт прадаў больш за 14&nbsp;мільёнаў альбомаў у сукупнасці ў Паўднёвай Карэі і Японіі. Гурт дэбютаваў у Японіі 28 чэрвеня 2017 года на лэйбле [[Warner Music Group|Warner Music Japan]], выпусціўшы зборнік пад назвай ''#Twice''. Альбом заняў другое месца ў хіт-парадзе Oricon Albums Chart, што стала найвышэйшым паказчыкам продажаў альбомаў K-pop у Японіі за два гады. У кастрычніку выйшаў першы арыгінальны японскі максі-сінгл Twice пад назвай «One More Time». Twice сталі першым карэйскім дзявочым гуртом, які атрымаў плацінавы сертыфікат ад Асацыяцыі гуказапісвальнай індустрыі Японіі (RIAJ) як за альбом, так і за сінгл на CD у адзін год. Twice занялі трэцяе месца ў катэгорыі «Лепшыя выканаўцы» ў рэйтынгу ''Billboard Japan'' за 2017 год. [[Файл:Park_Jin-young_(Founder_of_JYP_Entertainment)_in_February_2011_from_acrofan.jpg|злева|міні|Заснавальнік JYPE <nowiki><i>Джэй Вай Парк</i></nowiki> лічыцца аўтарам назвы гурта]] == Удзельніцы == * Наён (Nayeon, 나연) — вакаліст, танцор<ref name="guide2">{{Cite magazine|title=Everything to Know About K-Pop Group Twice|url=https://time.com/5671342/twice-k-pop-everything-to-know/|magazine=Time|first=Kat|last=Moon|date=September 20, 2019|access-date=March 1, 2021|archive-date=May 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519085855/https://time.com/5671342/twice-k-pop-everything-to-know/|url-status=live}}</ref><ref name="cosmopolitan">{{Cite web|url=https://www.cosmo.ph/entertainment/ultimate-guide-twice-members-a4575-20201018-lfrm|title=Everything You Need To Know About The Members of the K-Pop Girl Group, Twice|author=Tamondong|first=Hanna|website=Cosmopolitan Philippines|date=October 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519090018/https://www.cosmo.ph/entertainment/ultimate-guide-twice-members-a4575-20201018-lfrm|archive-date=May 19, 2021|access-date=March 1, 2021|url-status=live}}</ref><ref>Прыведзены сцэнічныя псеўданімы удзельніц</ref> * Чонён (Jeongyeon, 정연) — вакаліст<ref name="guide2" /><ref name="cosmopolitan" /> * Момо (Momo, 모모) — танцор, вакаліст, рэпер<ref name="guide2" /><ref name="cosmopolitan" /> * Сана (Sana, 사나) — вакаліст<ref name="guide2" /><ref name="cosmopolitan" /> * Чыхё (Jihyo, 지효) — лідар, вакаліст<ref name="guide2" /><ref name="cosmopolitan" /> * Міна (Mina, 미나) — танцор, вакаліст<ref name="guide2" /><ref name="cosmopolitan" /> * Дахён (Dahyun, 다현) — рэпер, вакаліст<ref name="guide2" /><ref name="cosmopolitan" /> * Чэён (Chaeyoung, 채영) — рэпер, вакаліст<ref name="guide2" /><ref name="cosmopolitan" /> * Цзую (Tzuyu, 쯔위) — танцор, вакаліст<ref name="guide2" /><ref name="cosmopolitan" /> == Дыскаграфія == {{Слупкі}} {{Col-2}}'''Карэйскія альбомы''' * ''Twicetagram'' (2017) * ''Eyes Wide Open'' (2020) * ''Formula of Love: O+T=<3'' (2021) * ''This Is For'' (2025) * ''en: The Story Goes On'' (2025) {{Col-2}}'''Японскія альбомы''' * ''BDZ'' (2018) * ''&Twice]'' (2019) * ''Perfect World'' (2021) * ''Celebrate'' (2022) * ''Dive'' (2024) * ''Enemy'' (2025) {{Слупкі-канец}} == Фільмаграфія == * ''Twice: Seize the Light (2020)'' — дакументальны серыял == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * {{Commonscat-inline}} * {{Афіцыйны сайт|twice.jype.com|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:K-pop гурты]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2015 годзе]] [[Катэгорыя:Выканаўцы JYP Entertainment]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы з Сеула]] [[Катэгорыя:J-pop гурты]] fjmm33ljzbf1fe4v8k1y4is79onjkg9 5136024 5136022 2026-05-05T09:21:00Z DzBar 156353 афармленне 5136024 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Музычны калектыў | Лога = Twice_Logo_Black.png | Гады = 2015 — цяпер }} '''Twice''' ({{Lang-ko|트와이스}}) — паўднёвакарэйскі жаночы гурт, створаны кампаніяй [[JYP Entertainment]]. Ён прызнаны адным з самых прадаваных жаночых гуртоў усіх часоў і шырока лічацца адным з самых уплывовых выканаўцаў K-pop. Двойчы іх называлі «Жаночым гуртом нацыі» ў сваёй роднай краіне і прыпісваюць ім ролю ў адраджэнні жаночых гуртоў у [[Карэйская хваля|Карэйскай хвалі]]. Першапачаткова вядомы сваім мілым і вясёлым іміджам, гурт з тых часоў развіваўся, каб даследаваць больш цёмныя, больш сталыя і элегантныя канцэпцыі. Гурт Twice быў створаны ў рамках тэлевізійнай праграмы ''Sixteen'' (2015) і дэбютаваў 20 кастрычніка 2015 года з [[Міні-альбом|міні-альбомам]] (EP) ''The Story Begins''. Яны сталі вядомымі ў краіне ў 2016 годзе з сінглам «Cheer Up», які заняў першае месца ў лічбавым чарце Gaon, стаў найлепшым сінглам года і атрымаў узнагароду «Песня года» на прэміях Melon Music Awards і Mnet Asian Music Awards. Наступны сінгл гурта, «TT», з іх трэцяга міні-альбома ''Twicecoaster: Lane 1'' узначальваў чарт Gaon чатыры тыдні запар. Міні-альбом стаў самым прадаваным альбомам карэйскай жаночай групы ў 2016 годзе. На працягу 19 месяцаў пасля дэбюту Twice прадалі больш за 1,2 мільёна адзінак сваіх чатырох міні-альбомаў і спецыяльнага альбома. Па стане на 2022 год гурт прадаў больш за 14&nbsp;мільёнаў альбомаў у сукупнасці ў Паўднёвай Карэі і Японіі. Гурт дэбютаваў у Японіі 28 чэрвеня 2017 года на лэйбле [[Warner Music Group|Warner Music Japan]], выпусціўшы зборнік пад назвай ''#Twice''. Альбом заняў другое месца ў хіт-парадзе Oricon Albums Chart, што стала найвышэйшым паказчыкам продажаў альбомаў K-pop у Японіі за два гады. У кастрычніку выйшаў першы арыгінальны японскі максі-сінгл Twice пад назвай «One More Time». Twice сталі першым карэйскім дзявочым гуртом, які атрымаў плацінавы сертыфікат ад Асацыяцыі гуказапісвальнай індустрыі Японіі (RIAJ) як за альбом, так і за сінгл на CD у адзін год. Twice занялі трэцяе месца ў катэгорыі «Лепшыя выканаўцы» ў рэйтынгу ''Billboard Japan'' за 2017 год. [[Файл:Park_Jin-young_(Founder_of_JYP_Entertainment)_in_February_2011_from_acrofan.jpg|злева|міні|Заснавальнік JYPE Джэй Вай Парк лічыцца аўтарам назвы гурта]] == Удзельніцы == * Наён (Nayeon, 나연) — вакаліст, танцор<ref name="guide2">{{Cite magazine|title=Everything to Know About K-Pop Group Twice|url=https://time.com/5671342/twice-k-pop-everything-to-know/|magazine=Time|first=Kat|last=Moon|date=September 20, 2019|access-date=March 1, 2021|archive-date=May 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519085855/https://time.com/5671342/twice-k-pop-everything-to-know/|url-status=live}}</ref><ref name="cosmopolitan">{{Cite web|url=https://www.cosmo.ph/entertainment/ultimate-guide-twice-members-a4575-20201018-lfrm|title=Everything You Need To Know About The Members of the K-Pop Girl Group, Twice|author=Tamondong|first=Hanna|website=Cosmopolitan Philippines|date=October 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519090018/https://www.cosmo.ph/entertainment/ultimate-guide-twice-members-a4575-20201018-lfrm|archive-date=May 19, 2021|access-date=March 1, 2021|url-status=live}}</ref><ref>Прыведзены сцэнічныя псеўданімы удзельніц</ref> * Чонён (Jeongyeon, 정연) — вакаліст<ref name="guide2" /><ref name="cosmopolitan" /> * Момо (Momo, 모모) — танцор, вакаліст, рэпер<ref name="guide2" /><ref name="cosmopolitan" /> * Сана (Sana, 사나) — вакаліст<ref name="guide2" /><ref name="cosmopolitan" /> * Чыхё (Jihyo, 지효) — лідар, вакаліст<ref name="guide2" /><ref name="cosmopolitan" /> * Міна (Mina, 미나) — танцор, вакаліст<ref name="guide2" /><ref name="cosmopolitan" /> * Дахён (Dahyun, 다현) — рэпер, вакаліст<ref name="guide2" /><ref name="cosmopolitan" /> * Чэён (Chaeyoung, 채영) — рэпер, вакаліст<ref name="guide2" /><ref name="cosmopolitan" /> * Цзую (Tzuyu, 쯔위) — танцор, вакаліст<ref name="guide2" /><ref name="cosmopolitan" /> == Дыскаграфія == {{Слупкі}} {{Col-2}}'''Карэйскія альбомы''' * ''Twicetagram'' (2017) * ''Eyes Wide Open'' (2020) * ''Formula of Love: O+T=<3'' (2021) * ''This Is For'' (2025) * ''en: The Story Goes On'' (2025) {{Col-2}}'''Японскія альбомы''' * ''BDZ'' (2018) * ''&Twice]'' (2019) * ''Perfect World'' (2021) * ''Celebrate'' (2022) * ''Dive'' (2024) * ''Enemy'' (2025) {{Слупкі-канец}} == Фільмаграфія == * ''Twice: Seize the Light (2020)'' — дакументальны серыял == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * {{Commonscat-inline}} * {{Афіцыйны сайт|twice.jype.com|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:K-pop гурты]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2015 годзе]] [[Катэгорыя:Выканаўцы JYP Entertainment]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы з Сеула]] [[Катэгорыя:J-pop гурты]] b3t7xok2k39mhw4iwekyffu8abed24e 0 807324 5136025 2026-05-05T09:25:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «'''Шчытоўка''' — шматзначны тэрмін. == Тапонімы == * [[Шчытоўка (Сенненскі раён)|Шчытоўка]] — вёска ў Багушэўскім сельсавеце Сенненскага раёна Віцебскай вобласці. == Іншыя значэнні == * [[Шчытоўка (вежа)|Шчытоўка]] (таксама ''Шчытовая'', ''Цэнтральная'') — пяціпав...» 5136025 wikitext text/x-wiki '''Шчытоўка''' — шматзначны тэрмін. == Тапонімы == * [[Шчытоўка (Сенненскі раён)|Шчытоўка]] — вёска ў Багушэўскім сельсавеце Сенненскага раёна Віцебскай вобласці. == Іншыя значэнні == * [[Шчытоўка (вежа)|Шчытоўка]] (таксама ''Шчытовая'', ''Цэнтральная'') — пяціпавярховая цагляная вежа Навагрудскага замка вышынёй да 25 метраў, узведзеная ў канцы XIV стагоддзя на рэштках больш даўняй каменнай вежы. * [[Шчытоўкі]] (''Diaspididae'') — сямейства фітапаразітычных насякомых падатраду какцыд атраду раўнакрылых хобатных. ** [[Шчытоўка вярбовая]] (''Chionaspis salicis'') — від насякомых роду ''Chionaspis'' сямейства шчытовак. ** [[Шчытоўка коскападобная]] (таксама ''Шчытоўка яблыневая коскападобная''; ''Lepidosaphes ulmi'') — від паўцвердакрылых насякомых сямейства шчытовак, які з’яўляецца шкоднікам многіх пладовых і лясных культур. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{неадназначнасць|нп|іншае}} 4ttm1mz1xkg7lwlrsi81tnarj3684ox 0 807325 5136027 2026-05-05T09:28:53Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Запаведная зона | Назва = Ліпа драбналістая «Ясянецкая» | Нацыянальная назва = | Выява = | Подпіс = | Катэгорыя МСАП = III |lat_dir = N |lat_deg = 53.352472|lat_min = |lat_sec = |long_dir = E |long_deg = 26.043583|long_min = |long_sec = |region = BY |CoordScale = | Р...» 5136027 wikitext text/x-wiki {{Запаведная зона | Назва = Ліпа драбналістая «Ясянецкая» | Нацыянальная назва = | Выява = | Подпіс = | Катэгорыя МСАП = III |lat_dir = N |lat_deg = 53.352472|lat_min = |lat_sec = |long_dir = E |long_deg = 26.043583|long_min = |long_sec = |region = BY |CoordScale = | Размяшчэнне = каля в. [[Ясянец (Баранавіцкі раён)|Ясянец]], [[Баранавіцкі раён]], [[Брэсцкая вобласць]] | Краіна = Беларусь | Краіны = | Найбліжэйшы горад = [[Баранавічы]] | Плошча = 0,0452 га | Сярэдняя вышыня = | Дата заснавання = [[28 жніўня]] [[2025]] | Наведвальнасць = | Год наведвальнасці = | Кіруючая арганізацыя = Гарадзішчанскі сельскі выканаўчы камітэт | Сусветная спадчына = | Сайт = |На карце 1 = |Шырыня карты 1 = |crosses180 = |На карце 2 = |Шырыня карты 2 = }} '''Лі́па драбналíстая «Ясяне́цкая»''' — [[Батанічны помнік прыроды|батанічны помнік прыроды мясцовага значэння]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Знаходзіцца пад кіраваннем Гарадзішчанскага сельскага выканаўчага камітэта<ref name="pravo_by">{{cite web |url=https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=R925b0141510 |title=Решение Барановичского районного исполнительного комитета от 28 августа 2025 г. № 1511 «Об объявлении ботанического памятника природы местного значения» |publisher=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь |date=2025-09-12 |lang=ru |accessdate=23 студзеня 2025}}</ref>. == Гісторыя == Аб’ект быў абвешчаны батанічным помнікам прыроды мясцовага значэння на падставе рашэння [[Баранавіцкі раённы выканаўчы камітэт|Баранавіцкага раённага выканаўчага камітэта]] №&nbsp;1511 ад 28 жніўня 2025 года. Рашэнне аб стварэнні помніка прыроды набыло законную сілу 13 верасня 2025 года<ref name="pravo_by"/>. == Апісанне == Помнік прыроды знаходзіцца каля паўночнай ускраіны вёскі [[Ясянец (Баранавіцкі раён)|Ясянец]] [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]] Баранавіцкага раёна. Тэрыторыя помніка ўваходзіць у склад зямель адкрытага акцыянернага таварыства «Агракамбінат „Мір“»<ref name="pravo_by"/>. Аб’ект уяўляе сабой дрэва [[Ліпа драбналістая|ліпы драбналістай]] (''Tilia cordata''). Агульная плошча батанічнага помніка прыроды складае 0,0452 гектара. Мяжа ахоўнай тэрыторыі праходзіць па ўмоўнай лініі акружнасці з радыусам 12 метраў. Цэнтрам гэтай акружнасці з’яўляецца само дрэва, якое знаходзіцца ў пункце з геаграфічнымі каардынатамі {{coord|53|21|08.90|N|26|02|36.90|E|display=inline}}<ref name="pravo_by"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды мясцовага значэння Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2025 годзе]] [[Катэгорыя:2025 год у Брэсцкай вобласці]] 7rnarql2w5ieh45beqxw49ggknsxxxi 5136028 5136027 2026-05-05T09:30:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5136028 wikitext text/x-wiki {{Запаведная зона | Назва = Ліпа драбналістая «Ясянецкая» | Нацыянальная назва = | Выява = | Подпіс = | Катэгорыя МСАП = III |lat_dir = N |lat_deg = 53.352472|lat_min = |lat_sec = |long_dir = E |long_deg = 26.043583|long_min = |long_sec = |region = BY |CoordScale = | Размяшчэнне = каля в. [[Ясянец (Баранавіцкі раён)|Ясянец]], [[Баранавіцкі раён]], [[Брэсцкая вобласць]] | Краіна = Беларусь | Краіны = | Найбліжэйшы горад = [[Баранавічы]] | Плошча = 0,0452 га | Сярэдняя вышыня = | Дата заснавання = [[28 жніўня]] [[2025]] | Наведвальнасць = | Год наведвальнасці = | Кіруючая арганізацыя = [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскі сельскі выканаўчы камітэт]] | Сусветная спадчына = | Сайт = |На карце 1 = |Шырыня карты 1 = |crosses180 = |На карце 2 = |Шырыня карты 2 = }} '''Лі́па драбналíстая «Ясяне́цкая»''' — [[Батанічны помнік прыроды|батанічны помнік прыроды мясцовага значэння]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Знаходзіцца пад кіраваннем [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельскага выканаўчага камітэта]]<ref name="pravo_by">{{cite web |url=https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=R925b0141510 |title=Решение Барановичского районного исполнительного комитета от 28 августа 2025 г. № 1511 «Об объявлении ботанического памятника природы местного значения» |publisher=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь |date=2025-09-12 |lang=ru |accessdate=23 студзеня 2025}}</ref>. == Гісторыя == Аб’ект быў абвешчаны батанічным помнікам прыроды мясцовага значэння на падставе рашэння [[Баранавіцкі раённы выканаўчы камітэт|Баранавіцкага раённага выканаўчага камітэта]] №&nbsp;1511 ад 28 жніўня 2025 года. Рашэнне аб стварэнні помніка прыроды набыло законную сілу 13 верасня 2025 года<ref name="pravo_by"/>. == Апісанне == Помнік прыроды знаходзіцца каля паўночнай ускраіны вёскі [[Ясянец (Баранавіцкі раён)|Ясянец]] [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]] Баранавіцкага раёна. Тэрыторыя помніка ўваходзіць у склад зямель ААТ «Агракамбінат „Мір“»<ref name="pravo_by"/>. Аб’ект уяўляе сабой дрэва [[Ліпа драбналістая|ліпы драбналістай]] (''Tilia cordata''). Агульная плошча батанічнага помніка прыроды складае 0,0452 гектара. Мяжа ахоўнай тэрыторыі праходзіць па ўмоўнай лініі акружнасці з радыусам 12 метраў. Цэнтрам гэтай акружнасці з’яўляецца само дрэва, якое знаходзіцца ў пункце з геаграфічнымі каардынатамі {{coord|53|21|08.90|N|26|02|36.90|E|display=inline}}<ref name="pravo_by"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды мясцовага значэння Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2025 годзе]] [[Катэгорыя:2025 год у Брэсцкай вобласці]] jw1r1v1znfc2p02lj4ut4aq2zyglqyi 5136029 5136028 2026-05-05T09:30:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5136029 wikitext text/x-wiki {{Запаведная зона | Назва = Ліпа драбналістая «Ясянецкая» | Нацыянальная назва = | Выява = | Подпіс = | Катэгорыя МСАП = III |lat_dir = N |lat_deg = 53.352472|lat_min = |lat_sec = |long_dir = E |long_deg = 26.043583|long_min = |long_sec = |region = BY |CoordScale = | Размяшчэнне = каля в. [[Ясянец (Баранавіцкі раён)|Ясянец]], [[Баранавіцкі раён]], [[Брэсцкая вобласць]] | Краіна = Беларусь | Краіны = | Найбліжэйшы горад = [[Баранавічы]] | Плошча = 0,0452 га | Сярэдняя вышыня = | Дата заснавання = [[28 жніўня]] [[2025]] | Наведвальнасць = | Год наведвальнасці = | Кіруючая арганізацыя = [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскі сельскі выканаўчы камітэт]] | Сусветная спадчына = | Сайт = |На карце 1 = |Шырыня карты 1 = |crosses180 = |На карце 2 = |Шырыня карты 2 = }} '''Лі́па драбналі́стая «Ясяне́цкая»''' — [[Батанічны помнік прыроды|батанічны помнік прыроды мясцовага значэння]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Знаходзіцца пад кіраваннем [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельскага выканаўчага камітэта]]<ref name="pravo_by">{{cite web |url=https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=R925b0141510 |title=Решение Барановичского районного исполнительного комитета от 28 августа 2025 г. № 1511 «Об объявлении ботанического памятника природы местного значения» |publisher=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь |date=2025-09-12 |lang=ru |accessdate=23 студзеня 2025}}</ref>. == Гісторыя == Аб’ект быў абвешчаны батанічным помнікам прыроды мясцовага значэння на падставе рашэння [[Баранавіцкі раённы выканаўчы камітэт|Баранавіцкага раённага выканаўчага камітэта]] №&nbsp;1511 ад 28 жніўня 2025 года. Рашэнне аб стварэнні помніка прыроды набыло законную сілу 13 верасня 2025 года<ref name="pravo_by"/>. == Апісанне == Помнік прыроды знаходзіцца каля паўночнай ускраіны вёскі [[Ясянец (Баранавіцкі раён)|Ясянец]] [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]] Баранавіцкага раёна. Тэрыторыя помніка ўваходзіць у склад зямель ААТ «Агракамбінат „Мір“»<ref name="pravo_by"/>. Аб’ект уяўляе сабой дрэва [[Ліпа драбналістая|ліпы драбналістай]] (''Tilia cordata''). Агульная плошча батанічнага помніка прыроды складае 0,0452 гектара. Мяжа ахоўнай тэрыторыі праходзіць па ўмоўнай лініі акружнасці з радыусам 12 метраў. Цэнтрам гэтай акружнасці з’яўляецца само дрэва, якое знаходзіцца ў пункце з геаграфічнымі каардынатамі {{coord|53|21|08.90|N|26|02|36.90|E|display=inline}}<ref name="pravo_by"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды мясцовага значэння Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2025 годзе]] [[Катэгорыя:2025 год у Брэсцкай вобласці]] 51xcsmm2pbr6bgx7j75qdrr4rzjnrs9 14 807326 5136031 2026-05-05T09:32:00Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Поп-гурты паводле стыляў]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Японіі]]» 5136031 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Поп-гурты паводле стыляў]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Японіі]] m7emxyeelpla9cciy2gr5ltpon5dlao 14 807327 5136033 2026-05-05T09:35:22Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Поп-гурты]] [[Катэгорыя:Музычныя гурты паводле жанраў|*]]» 5136033 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Поп-гурты]] [[Катэгорыя:Музычныя гурты паводле жанраў|*]] 53meyw20eaek5kb9j6su2odm49tr49x 0 807328 5136039 2026-05-05T09:46:09Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Запаведная зона | Назва = Дуб і сасна | Нацыянальная назва = | Выява = | Подпіс = | Катэгорыя МСАП = III |lat_dir = N |lat_deg = 52.529667|lat_min = |lat_sec = |long_dir = E |long_deg = 25.858778|long_min = |long_sec = |region = BY |CoordScale = | Размяшчэнне = [...» 5136039 wikitext text/x-wiki {{Запаведная зона | Назва = Дуб і сасна | Нацыянальная назва = | Выява = | Подпіс = | Катэгорыя МСАП = III |lat_dir = N |lat_deg = 52.529667|lat_min = |lat_sec = |long_dir = E |long_deg = 25.858778|long_min = |long_sec = |region = BY |CoordScale = | Размяшчэнне = [[Івацэвіцкі раён]], [[Брэсцкая вобласць]] | Краіна = Беларусь | Краіны = | Найбліжэйшы горад = [[Целяханы]] | Плошча = 0,0201 га | Сярэдняя вышыня = | Дата заснавання = [[28 чэрвеня]] [[2024]] | Наведвальнасць = | Год наведвальнасці = | Кіруючая арганізацыя = ДЛГУ «[[Целяханскі лясгас]]» | Сусветная спадчына = | Сайт = |На карце 1 = |Шырыня карты 1 = |crosses180 = |На карце 2 = |Шырыня карты 2 = }} '''«Дуб і сасна́»''' — [[Батанічны помнік прыроды|батанічны помнік прыроды мясцовага значэння]] ў [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Знаходзіцца пад кіраваннем [[Целяханскі лясгас|Целяханскага лясгаса]]<ref name="pravo_by">{{cite web |url=https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=R924b0132539 |title=Решение Ивацевичского районного исполнительного комитета от 28 июня 2024 г. № 904 «Об объявлении ботанического памятника природы местного значения» |publisher=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь |date=2024-07-20 |lang=ru |accessdate=23 студзеня 2025}}</ref>. == Гісторыя == Аб’ект быў абвешчаны батанічным помнікам прыроды мясцовага значэння на падставе рашэння [[Івацэвіцкі раённы выканаўчы камітэт|Івацэвіцкага раённага выканаўчага камітэта]] №&nbsp;904 ад 28 чэрвеня 2024 года. Рашэнне аб стварэнні помніка прыроды набыло законную сілу 21 ліпеня 2024 года<ref name="pravo_by"/>. == Апісанне == Аб’ект знаходзіцца ў [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Размешчаны ў межах выдзела 50 квартала 40 [[Вулькаўскае лясніцтва|Вулькаўскага лясніцтва]] [[Целяханскі лясгас|Целяханскага лясгаса]]<ref name="pravo_by" />. Агульная плошча батанічнага помніка прыроды складае 0,0201 гектара. Мяжа ахоўнай тэрыторыі праходзіць па ўмоўнай лініі акружнасці з радыусам 8 метраў. Цэнтрам гэтай акружнасці з’яўляецца пункт з геаграфічнымі каардынатамі {{coord|52|31|46.8|N|25|51|31.6|E|display=inline}}<ref name="pravo_by"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды мясцовага значэння Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Івацэвіцкага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2024 годзе]] [[Катэгорыя:2024 год у Брэсцкай вобласці]] mt55unnklo05nndxl0zn74khqocreil 0 807329 5136040 2026-05-05T10:02:29Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Фільм}} '''«Пасажыр дажджу»''' ({{lang-fr|Le passager de la pluie}}) - кінафільм 1970 года рэжысёра [[Рэнэ Клеман]]а паводле сцэнарыя Себасцьяна Жапрызо. Пазней сцэнарый быў белетрызаваны ў кнігу. == Сюжэт == Замужняя жанчына Мелі ([[Марлен Жабер]]) жыве наводшыбе, яе муж, штурма...» 5136040 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Пасажыр дажджу»''' ({{lang-fr|Le passager de la pluie}}) - кінафільм 1970 года рэжысёра [[Рэнэ Клеман]]а паводле сцэнарыя Себасцьяна Жапрызо. Пазней сцэнарый быў белетрызаваны ў кнігу. == Сюжэт == Замужняя жанчына Мелі ([[Марлен Жабер]]) жыве наводшыбе, яе муж, штурман міжнародных авіяліній, знаходзіцца ў частых камандзіроўках. Аднойчы, калі яго няма, яе гвалтуе прыезджы злачынец. Яна забівае яго і хавае цела. Праз некаторы час у горадзе з'яўляецца загадкавы чалавек ([[Чарльз Бронсан]]), які шуквае забітага. Ён упэўнены, што Мелі штосьці ведае, і спрабуе прымусіць яе раскрыць сакрэт. [[Катэгорыя:Фільмы 1970 года]] l75z35gnuzjm3zrfesmjue1jmjiedl5 5136041 5136040 2026-05-05T10:03:00Z Rymchonak 22863 5136041 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Пасажыр дажджу»''' ({{lang-fr|Le passager de la pluie}}) — кінафільм 1970 года рэжысёра [[Рэнэ Клеман]]а паводле сцэнарыя Себасцьяна Жапрызо. Пазней сцэнарый быў белетрызаваны ў кнігу. == Сюжэт == Замужняя жанчына Мелі ([[Марлен Жабер]]) жыве наводшыбе, яе муж, штурман міжнародных авіяліній, знаходзіцца ў частых камандзіроўках. Аднойчы, калі яго няма, яе гвалтуе прыезджы злачынец. Яна забівае яго і хавае цела. Праз некаторы час у горадзе з’яўляецца загадкавы чалавек ([[Чарльз Бронсан]]), які шуквае забітага. Ён упэўнены, што Мелі штосьці ведае, і спрабуе прымусіць яе раскрыць сакрэт. [[Катэгорыя:Фільмы 1970 года]] k43xuyaupsrs2whohuwaba8ux8ipgkb 5136042 5136041 2026-05-05T10:03:17Z Rymchonak 22863 5136042 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Пасажыр дажджу»''' ({{lang-fr|Le passager de la pluie}}) — кінафільм 1970 года рэжысёра [[Рэнэ Клеман]]а паводле сцэнарыя Себасцьяна Жапрызо. Пазней сцэнарый быў белетрызаваны ў кнігу. == Сюжэт == Замужняя жанчына Мелі ([[Марлен Жабер]]) жыве наводшыбе, яе муж, штурман міжнародных авіяліній, знаходзіцца ў частых камандзіроўках. Аднойчы, калі яго няма, яе гвалтуе прыезджы злачынец. Яна забівае яго і хавае цела. Праз некаторы час у горадзе з’яўляецца загадкавы чалавек ([[Чарльз Бронсан]]), які шуквае забітага. Ён упэўнены, што Мелі штосьці ведае, і спрабуе прымусіць яе раскрыць сакрэт. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1970 года]] jdlbk00oxjc8o0gc6zolk803j6zjywr 0 807330 5136043 2026-05-05T10:03:56Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Запаведная зона | Назва = Грушаўскі парк з дубам «Дэвайціс» | Нацыянальная назва = | Выява = | Подпіс = | Катэгорыя МСАП = III |lat_dir = N |lat_deg = 52.234261|lat_min = |lat_sec = |long_dir = E |long_deg = 24.715008|long_min = |long_sec = |region = BY |CoordScale...» 5136043 wikitext text/x-wiki {{Запаведная зона | Назва = Грушаўскі парк з дубам «Дэвайціс» | Нацыянальная назва = | Выява = | Подпіс = | Катэгорыя МСАП = III |lat_dir = N |lat_deg = 52.234261|lat_min = |lat_sec = |long_dir = E |long_deg = 24.715008|long_min = |long_sec = |region = BY |CoordScale = | Размяшчэнне = в. [[Грушава (Кобрынскі раён)|Грушава]], [[Кобрынскі раён]], [[Брэсцкая вобласць]] | Краіна = Беларусь | Краіны = | Найбліжэйшы горад = [[Кобрын]] | Плошча = 9,95 га | Сярэдняя вышыня = | Дата заснавання = [[31 ліпеня]] [[2023]] | Наведвальнасць = | Год наведвальнасці = | Кіруючая арганізацыя = [[Гарадзецкі сельсавет (Кобрынскі раён)|Гарадзецкі сельскі выканаўчы камітэт]] | Сусветная спадчына = | Сайт = |На карце 1 = |Шырыня карты 1 = |crosses180 = |На карце 2 = |Шырыня карты 2 = }} '''Гру́шаўскі парк з ду́бам «Дэва́йціс»''' — [[Батанічны помнік прыроды|батанічны помнік прыроды мясцовага значэння]] ў [[Кобрынскі раён|Кобрынскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Знаходзіцца пад кіраваннем [[Гарадзецкі сельсавет (Кобрынскі раён)|Гарадзецкага сельскага выканаўчага камітэта]]<ref name="pravo_by">{{cite web |url=https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=R923b0125458 |title=Решение Кобринского районного исполнительного комитета от 31 июля 2023 г. № 1312 «Об объявлении ботанического памятника природы местного значения» |publisher=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь |date=2023-09-14 |lang=ru |accessdate=23 студзеня 2025}}</ref>. == Гісторыя == Аб’ект быў абвешчаны батанічным помнікам прыроды мясцовага значэння на падставе рашэння [[Кобрынскі раённы выканаўчы камітэт|Кобрынскага раённага выканаўчага камітэта]] №&nbsp;1312 ад 31 ліпеня 2023 года. Рашэнне аб стварэнні помніка прыроды набыло законную сілу 15 верасня 2023 года<ref name="pravo_by"/>. == Апісанне == Аб’ект знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы вёскі [[Грушава (Кобрынскі раён)|Грушава]] [[Гарадзецкі сельсавет (Кобрынскі раён)|Гарадзецкага сельсавета]] Кобрынскага раёна. Агульная плошча батанічнага помніка прыроды складае 9,95 гектара. Тэрыторыя прыродаахоўнага аб’екта ўваходзіць у склад зямель Гарадзецкага сельскага выканаўчага камітэта і аддзела па адукацыі Кобрынскага раённага выканаўчага камітэта<ref name="pravo_by"/>. У склад зямель помніка прыроды ўключаны масівы драўняна-хмызняковай расліннасці гістарычнага парку. Пры гэтым у яго плошчу не ўваходзяць зямельны ўчастак пад існуючай аўтамабільнай дарогай і ўчастак, прадастаўлены для размяшчэння будынка спартыўнай залы, якія тэрытарыяльна знаходзяцца ў межах парку<ref name="pravo_by"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды мясцовага значэння Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Кобрынскага раёна]] [[Катэгорыя:Паркі Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2023 годзе]] [[Катэгорыя:2023 год у Брэсцкай вобласці]] 0wp0f06vvnwf7uojaauougaj6tmwo75 5136044 5136043 2026-05-05T10:04:05Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Грушава (Кобрынскі раён)]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5136044 wikitext text/x-wiki {{Запаведная зона | Назва = Грушаўскі парк з дубам «Дэвайціс» | Нацыянальная назва = | Выява = | Подпіс = | Катэгорыя МСАП = III |lat_dir = N |lat_deg = 52.234261|lat_min = |lat_sec = |long_dir = E |long_deg = 24.715008|long_min = |long_sec = |region = BY |CoordScale = | Размяшчэнне = в. [[Грушава (Кобрынскі раён)|Грушава]], [[Кобрынскі раён]], [[Брэсцкая вобласць]] | Краіна = Беларусь | Краіны = | Найбліжэйшы горад = [[Кобрын]] | Плошча = 9,95 га | Сярэдняя вышыня = | Дата заснавання = [[31 ліпеня]] [[2023]] | Наведвальнасць = | Год наведвальнасці = | Кіруючая арганізацыя = [[Гарадзецкі сельсавет (Кобрынскі раён)|Гарадзецкі сельскі выканаўчы камітэт]] | Сусветная спадчына = | Сайт = |На карце 1 = |Шырыня карты 1 = |crosses180 = |На карце 2 = |Шырыня карты 2 = }} '''Гру́шаўскі парк з ду́бам «Дэва́йціс»''' — [[Батанічны помнік прыроды|батанічны помнік прыроды мясцовага значэння]] ў [[Кобрынскі раён|Кобрынскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Знаходзіцца пад кіраваннем [[Гарадзецкі сельсавет (Кобрынскі раён)|Гарадзецкага сельскага выканаўчага камітэта]]<ref name="pravo_by">{{cite web |url=https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=R923b0125458 |title=Решение Кобринского районного исполнительного комитета от 31 июля 2023 г. № 1312 «Об объявлении ботанического памятника природы местного значения» |publisher=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь |date=2023-09-14 |lang=ru |accessdate=23 студзеня 2025}}</ref>. == Гісторыя == Аб’ект быў абвешчаны батанічным помнікам прыроды мясцовага значэння на падставе рашэння [[Кобрынскі раённы выканаўчы камітэт|Кобрынскага раённага выканаўчага камітэта]] №&nbsp;1312 ад 31 ліпеня 2023 года. Рашэнне аб стварэнні помніка прыроды набыло законную сілу 15 верасня 2023 года<ref name="pravo_by"/>. == Апісанне == Аб’ект знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы вёскі [[Грушава (Кобрынскі раён)|Грушава]] [[Гарадзецкі сельсавет (Кобрынскі раён)|Гарадзецкага сельсавета]] Кобрынскага раёна. Агульная плошча батанічнага помніка прыроды складае 9,95 гектара. Тэрыторыя прыродаахоўнага аб’екта ўваходзіць у склад зямель Гарадзецкага сельскага выканаўчага камітэта і аддзела па адукацыі Кобрынскага раённага выканаўчага камітэта<ref name="pravo_by"/>. У склад зямель помніка прыроды ўключаны масівы драўняна-хмызняковай расліннасці гістарычнага парку. Пры гэтым у яго плошчу не ўваходзяць зямельны ўчастак пад існуючай аўтамабільнай дарогай і ўчастак, прадастаўлены для размяшчэння будынка спартыўнай залы, якія тэрытарыяльна знаходзяцца ў межах парку<ref name="pravo_by"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды мясцовага значэння Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Кобрынскага раёна]] [[Катэгорыя:Паркі Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2023 годзе]] [[Катэгорыя:2023 год у Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Грушава (Кобрынскі раён)]] fy829x9q5e858kmkhzt3lt9d4bfo19y 0 807331 5136046 2026-05-05T10:05:52Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Грушаўскі парк з дубам «Дэвайціс»]] 5136046 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Грушаўскі парк з дубам «Дэвайціс»]] 1rjw1wy2islcicgfu4rsli2yqb7o6xo 0 807332 5136051 2026-05-05T10:17:31Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Фільм}} '''«Забароненыя гульні»''' ({{lang-fr|Jeux interdits}}) — фільм [[Рэнэ Клеман]]а, выпушчаны ў 1952 годзе. Экранізацыя рамана Франсуа Буае «Таямнічыя гульні» (фр. Les jeux inconnus, 1947). Фільм перамог на [[Венецыянскі кінафестываль|Венецыянскім кінафестывалі]] і атрымаў пр...» 5136051 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Забароненыя гульні»''' ({{lang-fr|Jeux interdits}}) — фільм [[Рэнэ Клеман]]а, выпушчаны ў 1952 годзе. Экранізацыя рамана Франсуа Буае «Таямнічыя гульні» (фр. Les jeux inconnus, 1947). Фільм перамог на [[Венецыянскі кінафестываль|Венецыянскім кінафестывалі]] і атрымаў прэмію «[[Оскар]]» за найлепшы фільм на замежнай мове. Музычныя тэмы ў фільме аранжыраваны і выкананы іспанскім гітарыстам Нарсіса Епесам. == Сюжэт == Чэрвень 1940 г., час акупацыі Францыі ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]]. Палет са сваімі бацькамі бяжыць з [[Парыж]]а. Бацькі і яе каханае шчаня гінуць падчас авіяналёту на калону бежанцаў. Палет сустракае сына селяніна Мішэля Дале, які прыводзіць яе ў свой дом. Бацькі згаджаюцца пакінуць дзяўчынку ў сям’і. Мішэль і Палет хаваюць шчанюка на старым млыне, дзе потым уладкоўваюць могілкі жывёл, для якіх Мішэль выкрадае крыжы з катафалка бацькі, могілак і нават спрабуе выкрасці крыж з алтара царквы, але яго спыняе святар. Сям’я Дале варагуе з суседзямі Гард. Франсіс Гард дэзертуе з фронту і сустракаецца з сястрой Мішэля Бертай употай ад бацькоў. Брат Мішэля Жорж памірае ад удару капытоў каня. Калі бацька падчас пахаванняў Жоржа заўважае знікненне крыжоў з катафалка, Мішэль абвінавачвае ў гэтым суседзяў. Сябры сям’і Дале прыходзяць на могілкі, каб упрыгожыць магілу Жоржа, і не знаходзяць там крыжы. У лютасьці Дале-старэйшы ламае крыж на магіле маці Гард. Старэйшы Гард дзярэцца з ім. Але святар расказвае пра Мішэля. Мішэль уцякае з дому. За Палет прыязджаюць жандары. Мішэль абяцае аддаць усе крыжы, калі Палет застанецца ў сям’і. Але Дале-старэйшы аддае Палет жандарам. Мішэль выкідвае ўсе крыжы ў раку. Жандары адвозяць Палет у лагер бежанцаў пад эгідай Чырвонага Крыжа. [[Катэгорыя:Фільмы 1952 года]] t5zpctau5ly8bjzk3eh6gc5aapscxiw 5136053 5136051 2026-05-05T10:19:34Z Rymchonak 22863 5136053 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Забароненыя гульні»''' ({{lang-fr|Jeux interdits}}) — фільм [[Рэнэ Клеман]]а, выпушчаны ў 1952 годзе. Экранізацыя рамана Франсуа Буае «Таямнічыя гульні» (фр. Les jeux inconnus, 1947). Фільм перамог на [[Венецыянскі кінафестываль|Венецыянскім кінафестывалі]] і атрымаў прэмію «[[Оскар]]» за найлепшы фільм на замежнай мове. Музычныя тэмы ў фільме аранжыраваны і выкананы іспанскім гітарыстам Нарсіса Епесам. == Сюжэт == Чэрвень 1940 г., час акупацыі Францыі ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]]. Палет са сваімі бацькамі бяжыць з [[Парыж]]а. Бацькі і яе каханае шчаня гінуць падчас авіяналёту на калону бежанцаў. Палет сустракае сына селяніна Мішэля Дале, які прыводзіць яе ў свой дом. Бацькі згаджаюцца пакінуць дзяўчынку ў сям’і. Мішэль і Палет хаваюць шчанюка на старым млыне, дзе потым уладкоўваюць могілкі жывёл, для якіх Мішэль выкрадае крыжы з катафалка бацькі, могілак і нават спрабуе выкрасці крыж з алтара царквы, але яго спыняе святар. Сям’я Дале варагуе з суседзямі Гард. Франсіс Гард дэзертуе з фронту і сустракаецца з сястрой Мішэля Бертай употай ад бацькоў. Брат Мішэля Жорж памірае ад удару капытоў каня. Калі бацька падчас пахаванняў Жоржа заўважае знікненне крыжоў з катафалка, Мішэль абвінавачвае ў гэтым суседзяў. Сябры сям’і Дале прыходзяць на могілкі, каб упрыгожыць магілу Жоржа, і не знаходзяць там крыжы. У лютасьці Дале-старэйшы ламае крыж на магіле маці Гард. Старэйшы Гард дзярэцца з ім. Але святар расказвае пра Мішэля. Мішэль уцякае з дому. За Палет прыязджаюць жандары. Мішэль абяцае аддаць усе крыжы, калі Палет застанецца ў сям’і. Але Дале-старэйшы аддае Палет жандарам. Мішэль выкідвае ўсе крыжы ў раку. Жандары адвозяць Палет у лагер бежанцаў пад эгідай Чырвонага Крыжа. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1952 года]] bb8eof9ojf4xwyoyed3l4bsw58o2vu1 5136062 5136053 2026-05-05T11:11:55Z Rymchonak 22863 5136062 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Забароненыя гульні»''' ({{lang-fr|Jeux interdits}}) — фільм [[Рэнэ Клеман]]а, выпушчаны ў 1952 годзе. Экранізацыя рамана Франсуа Буае «Таямнічыя гульні» (фр. Les jeux inconnus, 1947). Фільм перамог на [[Венецыянскі кінафестываль|Венецыянскім кінафестывалі]] і атрымаў прэмію «[[Оскар]]» за найлепшы фільм на замежнай мове. Музычныя тэмы ў фільме аранжыраваны і выкананы іспанскім гітарыстам Нарсіса Епесам. == Сюжэт == Чэрвень 1940 г., час акупацыі Францыі ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]]. Палет са сваімі бацькамі бяжыць з [[Парыж]]а. Бацькі і яе каханае шчаня гінуць падчас авіяналёту на калону бежанцаў. Палет сустракае сына селяніна Мішэля Дале, які прыводзіць яе ў свой дом. Бацькі згаджаюцца пакінуць дзяўчынку ў сям’і. Мішэль і Палет хаваюць шчанюка на старым млыне, дзе потым уладкоўваюць могілкі жывёл, для якіх Мішэль выкрадае крыжы з катафалка бацькі, могілак і нават спрабуе выкрасці крыж з алтара царквы, але яго спыняе святар. Сям’я Дале варагуе з суседзямі Гард. Франсіс Гард дэзертуе з фронту і сустракаецца з сястрой Мішэля Бертай употай ад бацькоў. Брат Мішэля Жорж памірае ад удару капытоў каня. Калі бацька падчас пахаванняў Жоржа заўважае знікненне крыжоў з катафалка, Мішэль абвінавачвае ў гэтым суседзяў. Сябры сям’і Дале прыходзяць на могілкі, каб упрыгожыць магілу Жоржа, і не знаходзяць там крыжы. У лютасьці Дале-старэйшы ламае крыж на магіле маці Гард. Старэйшы Гард дзярэцца з ім. Але святар расказвае пра Мішэля. Мішэль уцякае з дому. За Палет прыязджаюць жандары. Мішэль абяцае аддаць усе крыжы, калі Палет застанецца ў сям’і. Але Дале-старэйшы аддае Палет жандарам. Мішэль выкідвае ўсе крыжы ў раку. Жандары адвозяць Палет у лагер бежанцаў пад эгідай Чырвонага Крыжа. == Узнагароды == Карціна сабрала вялікую колькасць нацыянальных прызоў і ўзнагарод кінафестываляў. * 1952 — прыз «Залаты леў» [[Венецыянскі кінафестываль|Венецыянскага кінафестывалю]]. * 1952 — «Вялікая незалежная прэмія» [[Канскі кінафестываль|Канскага кінафестывалю]]. * 1952 — трапленне ў топ найлепшых замежных фільмаў па версіі Нацыянальнай рады кінакрытыкаў ЗША. * 1952 — прэмія Нью-Йоркскага таварыства кінакрытыкаў за найлепшы фільм на замежнай мове. * 1953 — ганаровы «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове. * 1954 — прэмія «Блакітная стужка» за найлепшы замежны фільм. * 1954: прэмія часопіса «Кінэма Дзюмпа» за найлепшы замежны фільм. * 1954: прэмія [[BAFTA]] за найлепшы фільм. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1952 года]] syoa3tpylymiis938z4cjenkvxfcmy0 5136063 5136062 2026-05-05T11:12:20Z Rymchonak 22863 /* Узнагароды */ 5136063 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Забароненыя гульні»''' ({{lang-fr|Jeux interdits}}) — фільм [[Рэнэ Клеман]]а, выпушчаны ў 1952 годзе. Экранізацыя рамана Франсуа Буае «Таямнічыя гульні» (фр. Les jeux inconnus, 1947). Фільм перамог на [[Венецыянскі кінафестываль|Венецыянскім кінафестывалі]] і атрымаў прэмію «[[Оскар]]» за найлепшы фільм на замежнай мове. Музычныя тэмы ў фільме аранжыраваны і выкананы іспанскім гітарыстам Нарсіса Епесам. == Сюжэт == Чэрвень 1940 г., час акупацыі Францыі ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]]. Палет са сваімі бацькамі бяжыць з [[Парыж]]а. Бацькі і яе каханае шчаня гінуць падчас авіяналёту на калону бежанцаў. Палет сустракае сына селяніна Мішэля Дале, які прыводзіць яе ў свой дом. Бацькі згаджаюцца пакінуць дзяўчынку ў сям’і. Мішэль і Палет хаваюць шчанюка на старым млыне, дзе потым уладкоўваюць могілкі жывёл, для якіх Мішэль выкрадае крыжы з катафалка бацькі, могілак і нават спрабуе выкрасці крыж з алтара царквы, але яго спыняе святар. Сям’я Дале варагуе з суседзямі Гард. Франсіс Гард дэзертуе з фронту і сустракаецца з сястрой Мішэля Бертай употай ад бацькоў. Брат Мішэля Жорж памірае ад удару капытоў каня. Калі бацька падчас пахаванняў Жоржа заўважае знікненне крыжоў з катафалка, Мішэль абвінавачвае ў гэтым суседзяў. Сябры сям’і Дале прыходзяць на могілкі, каб упрыгожыць магілу Жоржа, і не знаходзяць там крыжы. У лютасьці Дале-старэйшы ламае крыж на магіле маці Гард. Старэйшы Гард дзярэцца з ім. Але святар расказвае пра Мішэля. Мішэль уцякае з дому. За Палет прыязджаюць жандары. Мішэль абяцае аддаць усе крыжы, калі Палет застанецца ў сям’і. Але Дале-старэйшы аддае Палет жандарам. Мішэль выкідвае ўсе крыжы ў раку. Жандары адвозяць Палет у лагер бежанцаў пад эгідай Чырвонага Крыжа. == Узнагароды == Карціна сабрала вялікую колькасць нацыянальных прызоў і ўзнагарод кінафестываляў. * 1952 — прыз «Залаты леў» [[Венецыянскі кінафестываль|Венецыянскага кінафестывалю]]. * 1952 — «Вялікая незалежная прэмія» [[Канскі кінафестываль|Канскага кінафестывалю]]. * 1952 — трапленне ў топ найлепшых замежных фільмаў па версіі Нацыянальнай рады кінакрытыкаў ЗША. * 1952 — прэмія Нью-Ёркскага таварыства кінакрытыкаў за найлепшы фільм на замежнай мове. * 1953 — ганаровы «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове. * 1954 — прэмія «Блакітная стужка» за найлепшы замежны фільм. * 1954 — прэмія часопіса «Кінэма Дзюмпа» за найлепшы замежны фільм. * 1954 — прэмія [[BAFTA]] за найлепшы фільм. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1952 года]] fwumqjmy3muiwqu52m601711qgp7d84 0 807333 5136067 2026-05-05T11:20:12Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Выданне|Мова=руская, беларуская|Іншыя назвы=Энциклопедия для школьников и студентов|Выдавецтва=[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]]|Выпуск=2009-2021|Месца публікацыі=Мінск}} '''Энцыклапедыя для школьнікаў і студэнтаў''' — шматтомнае Энцыклапед...» 5136067 wikitext text/x-wiki {{Выданне|Мова=руская, беларуская|Іншыя назвы=Энциклопедия для школьников и студентов|Выдавецтва=[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]]|Выпуск=2009-2021|Месца публікацыі=Мінск}} '''Энцыклапедыя для школьнікаў і студэнтаў''' — шматтомнае [[Энцыклапедыя|энцыклапедычнае]] выданне выдавецтва [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]], якое пачало выходзіць у 2009 годзе. Да выдання было запланавана 12 тамоў, але апошні на дадзены момант дзявяты том выйшаў у 2021 годзе. == Апісанне == Тамы 1, 2, 3, 4, 9 напісаны цалкам на рускай мове, тамы 5, 7, 8 — на беларускай.<ref>{{Cite web|url=https://elib.nlb.by/catalog/Collection/BY-NLB-br0000459931/HierarchyTree?recordID=BY-NLB-br0000459931|title=Энциклопедия для школьников и студентов: в 12 т. - Минск : Беларуская Энцыклапедыя, 2009―|website=elib.nlb.by|date=2009|access-date=2026-05-05}}</ref> ''Першы том'' прысвечаны развіццю інфармацыйнага грамадства. Ён складаецца з чатырох раздзелаў: “Мова і іншыя магчымасці перадачы інфармацыі ў прыродзе і грамадстве”, “ Пісьмо і друк”, “Камунікацыі і інфармацыйныя тэхналогіі”, “Соцыум і эканоміка”. Выйшаў пад агульнай рэдакцыяй прафесара. [[Васіль Іванавіч Стражаў|В. І. Стражава.]] Па словам галоўнага рэдактара ''другога тома'' [[Мікалай Аляксандравіч Паклонскі|Мікалая Паклонскага]], у ім аўтары пастараліся на даступнай школьнікам мове прааналізаваць розныя матэматычныя пытанні і абмеркаваць фізічныя з'явы.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/vyshel-vtoroy-tom-entsiklopedii-dlya-shkolnikov-i-studentov-.html|title=Вышел второй том энциклопедии для школьников и студентов|author=СБ. Беларусь сегодня|website=www.sb.by|date=2010-12-27|access-date=2026-05-05}}</ref> ''Шосты том'' "Беларуская мова" уключае каля 300 артыкулаў, якія прысвечаны беларускай мове, яе гісторыі і сучаснаму стану, гукавому і лексічнаму складу, фраземнаму фонду, графіцы і арфаграфіі, марфалогіі і сінтаксісу, дыялектнаму падзелу, слоўнікам.. Ён падрыхтаваны калектывам выкладчыкаў кафедры беларускага мовазнаўства [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|БДПУ]] (Дзятко Д.В., Лобань Н.П., Мароз С.С., Міхайлаў П.А., Нямковіч Н.М., Радзіваноўская Н.А., Ржавуцкая М.С., Саўко У.П., Старасценка Т.Я., Урбан В.В., Чайка Н.У., Шахоўская С.У.).<ref>{{Cite web|url=https://fbrf.bspu.by/news/universitet/encyklapedyya-dlya-studentau-%D1%96-shkoln%D1%96kau-belaruskaya-mova|title=Энцыклапедыя для студэнтаў і школьнікаў “Беларуская мова”|website=fbrf.bspu.by|access-date=2026-05-05}}</ref> == Спіс тамоў == * Т. 1: Информационное общество. ХХI век (2009) * Т. 2: Физика. Математика (2010) * Т. 3: Земля. Вселенная (2011) * Т. 4: Мир техники (2012) * Т. 5: Гісторыя Беларусі (2016) * Т. 6: Химия. Биология (2016) * Т. 7: Беларуская мова (2017) * Т. 8: Беларуская літаратура (2019) * Т. 9: Русский язык (2021) == Зноскі == <references /> == Спасылкі == [[Катэгорыя:Энцыклапедыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кнігі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Выданні выдавецтва «Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі»]] 3gmkt8oct0uyd9txwrv4r6rkq3zq1bh 5136068 5136067 2026-05-05T11:22:56Z DzBar 156353 /* Апісанне */ 5136068 wikitext text/x-wiki {{Выданне|Мова=руская, беларуская|Іншыя назвы=Энциклопедия для школьников и студентов|Выдавецтва=[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]]|Выпуск=2009-2021|Месца публікацыі=Мінск}} '''Энцыклапедыя для школьнікаў і студэнтаў''' — шматтомнае [[Энцыклапедыя|энцыклапедычнае]] выданне выдавецтва [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]], якое пачало выходзіць у 2009 годзе. Да выдання было запланавана 12 тамоў, але апошні на дадзены момант дзявяты том выйшаў у 2021 годзе. == Апісанне == Тамы 1, 2, 3, 4, 9 напісаны цалкам на рускай мове, тамы 5, 7, 8 — на беларускай.<ref>{{Cite web|url=https://elib.nlb.by/catalog/Collection/BY-NLB-br0000459931/HierarchyTree?recordID=BY-NLB-br0000459931|title=Энциклопедия для школьников и студентов: в 12 т. - Минск : Беларуская Энцыклапедыя, 2009―|website=elib.nlb.by|date=2009|access-date=2026-05-05}}</ref> ''Першы том'' прысвечаны развіццю інфармацыйнага грамадства. Ён складаецца з чатырох раздзелаў: “Мова і іншыя магчымасці перадачы інфармацыі ў прыродзе і грамадстве”, “ Пісьмо і друк”, “Камунікацыі і інфармацыйныя тэхналогіі”, “Соцыум і эканоміка”. Выйшаў пад агульнай рэдакцыяй прафесара. [[Васіль Іванавіч Стражаў|В. І. Стражава.]] Па словам галоўнага рэдактара ''другога тома'' [[Мікалай Аляксандравіч Паклонскі|Мікалая Паклонскага]], у ім аўтары пастараліся на даступнай школьнікам мове прааналізаваць розныя матэматычныя пытанні і абмеркаваць фізічныя з'явы.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/vyshel-vtoroy-tom-entsiklopedii-dlya-shkolnikov-i-studentov-.html|title=Вышел второй том энциклопедии для школьников и студентов|author=СБ. Беларусь сегодня|website=www.sb.by|date=2010-12-27|access-date=2026-05-05}}</ref> ''Сёмы том'' "Беларуская мова" уключае каля 300 артыкулаў, якія прысвечаны беларускай мове, яе гісторыі і сучаснаму стану, гукавому і лексічнаму складу, фраземнаму фонду, графіцы і арфаграфіі, марфалогіі і сінтаксісу, дыялектнаму падзелу, слоўнікам.. Ён падрыхтаваны калектывам выкладчыкаў кафедры беларускага мовазнаўства [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|БДПУ]] (Дзятко Д.В., Лобань Н.П., Мароз С.С., Міхайлаў П.А., Нямковіч Н.М., Радзіваноўская Н.А., Ржавуцкая М.С., Саўко У.П., Старасценка Т.Я., Урбан В.В., Чайка Н.У., Шахоўская С.У.).<ref>{{Cite web|url=https://fbrf.bspu.by/news/universitet/encyklapedyya-dlya-studentau-%D1%96-shkoln%D1%96kau-belaruskaya-mova|title=Энцыклапедыя для студэнтаў і школьнікаў “Беларуская мова”|website=fbrf.bspu.by|access-date=2026-05-05}}</ref> == Спіс тамоў == * Т. 1: Информационное общество. ХХI век (2009) * Т. 2: Физика. Математика (2010) * Т. 3: Земля. Вселенная (2011) * Т. 4: Мир техники (2012) * Т. 5: Гісторыя Беларусі (2016) * Т. 6: Химия. Биология (2016) * Т. 7: Беларуская мова (2017) * Т. 8: Беларуская літаратура (2019) * Т. 9: Русский язык (2021) == Зноскі == <references /> == Спасылкі == [[Катэгорыя:Энцыклапедыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кнігі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Выданні выдавецтва «Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі»]] if0s5sfulxbbtirkkdbxzoxsgkqwfr5 5136069 5136068 2026-05-05T11:23:16Z DzBar 156353 /* Апісанне */ 5136069 wikitext text/x-wiki {{Выданне|Мова=руская, беларуская|Іншыя назвы=Энциклопедия для школьников и студентов|Выдавецтва=[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]]|Выпуск=2009-2021|Месца публікацыі=Мінск}} '''Энцыклапедыя для школьнікаў і студэнтаў''' — шматтомнае [[Энцыклапедыя|энцыклапедычнае]] выданне выдавецтва [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]], якое пачало выходзіць у 2009 годзе. Да выдання было запланавана 12 тамоў, але апошні на дадзены момант дзявяты том выйшаў у 2021 годзе. == Апісанне == Тамы 1, 2, 3, 4, 6, 9 напісаны цалкам на рускай мове, тамы 5, 7, 8 — на беларускай.<ref>{{Cite web|url=https://elib.nlb.by/catalog/Collection/BY-NLB-br0000459931/HierarchyTree?recordID=BY-NLB-br0000459931|title=Энциклопедия для школьников и студентов: в 12 т. - Минск : Беларуская Энцыклапедыя, 2009―|website=elib.nlb.by|date=2009|access-date=2026-05-05}}</ref> ''Першы том'' прысвечаны развіццю інфармацыйнага грамадства. Ён складаецца з чатырох раздзелаў: “Мова і іншыя магчымасці перадачы інфармацыі ў прыродзе і грамадстве”, “ Пісьмо і друк”, “Камунікацыі і інфармацыйныя тэхналогіі”, “Соцыум і эканоміка”. Выйшаў пад агульнай рэдакцыяй прафесара. [[Васіль Іванавіч Стражаў|В. І. Стражава.]] Па словам галоўнага рэдактара ''другога тома'' [[Мікалай Аляксандравіч Паклонскі|Мікалая Паклонскага]], у ім аўтары пастараліся на даступнай школьнікам мове прааналізаваць розныя матэматычныя пытанні і абмеркаваць фізічныя з'явы.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/vyshel-vtoroy-tom-entsiklopedii-dlya-shkolnikov-i-studentov-.html|title=Вышел второй том энциклопедии для школьников и студентов|author=СБ. Беларусь сегодня|website=www.sb.by|date=2010-12-27|access-date=2026-05-05}}</ref> ''Сёмы том'' "Беларуская мова" уключае каля 300 артыкулаў, якія прысвечаны беларускай мове, яе гісторыі і сучаснаму стану, гукавому і лексічнаму складу, фраземнаму фонду, графіцы і арфаграфіі, марфалогіі і сінтаксісу, дыялектнаму падзелу, слоўнікам.. Ён падрыхтаваны калектывам выкладчыкаў кафедры беларускага мовазнаўства [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|БДПУ]] (Дзятко Д.В., Лобань Н.П., Мароз С.С., Міхайлаў П.А., Нямковіч Н.М., Радзіваноўская Н.А., Ржавуцкая М.С., Саўко У.П., Старасценка Т.Я., Урбан В.В., Чайка Н.У., Шахоўская С.У.).<ref>{{Cite web|url=https://fbrf.bspu.by/news/universitet/encyklapedyya-dlya-studentau-%D1%96-shkoln%D1%96kau-belaruskaya-mova|title=Энцыклапедыя для студэнтаў і школьнікаў “Беларуская мова”|website=fbrf.bspu.by|access-date=2026-05-05}}</ref> == Спіс тамоў == * Т. 1: Информационное общество. ХХI век (2009) * Т. 2: Физика. Математика (2010) * Т. 3: Земля. Вселенная (2011) * Т. 4: Мир техники (2012) * Т. 5: Гісторыя Беларусі (2016) * Т. 6: Химия. Биология (2016) * Т. 7: Беларуская мова (2017) * Т. 8: Беларуская літаратура (2019) * Т. 9: Русский язык (2021) == Зноскі == <references /> == Спасылкі == [[Катэгорыя:Энцыклапедыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кнігі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Выданні выдавецтва «Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі»]] rucjk82cp861cmngriuy2rrpmlnz5lr 0 807334 5136070 2026-05-05T11:24:44Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Фільм}} '''«Дом пад дрэвамі»''' ({{lang-fr|La maison sous les arbres}}) — псіхалагічная драма, знятая паводле рамана Артура Кавана «Дзеці сышлі». Фільм быў паказаны па-за конкурснай праграмай на [[Канскі кінафестываль|Канскім кінафестывалі]] 1971 года. == Сюжэт == Джыл і Філі...» 5136070 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Дом пад дрэвамі»''' ({{lang-fr|La maison sous les arbres}}) — псіхалагічная драма, знятая паводле рамана Артура Кавана «Дзеці сышлі». Фільм быў паказаны па-за конкурснай праграмай на [[Канскі кінафестываль|Канскім кінафестывалі]] 1971 года. == Сюжэт == Джыл і Філіп — амерыканская сямейная пара з двума дзецьмі, якая жыве ў [[Парыж]]ы. У пары таксама ёсць загадкавая суседка, Сінція, якая праяўляе незвычайную цікавасць да іх спраў. Джыл расчаравана даведаецца, што яе муж-камп’ютаршчык раптам вырашае звольніцца з буйной прамысловай карпарацыі. Пры гэтым ён не жадае ставіць яе ў вядомасць аб прычынах прыняцця такога рашэння. Так ці інакш Джыл гатова змірыцца з гэтым, але калі іх дзяцей выкрадаюць невядомыя, у яе не застаецца іншага выйсця, акрамя як разабрацца, у якую гісторыю прымудрыўся патрапіць Філіп. Аднойчы, калі Джыл выйшла пагуляць з дзецьмі, яны зніклі. Муж і жонка звязваюцца з паліцыяй, але інспектар Шэмель, які ўзначальвае расследаванне, не ўпэўнены, ці сапраўды дзеці былі выкрадзеныя або пацярпелі ад іх маці-дзівачкі. Бацька сямейства з жахам усведамляе, што яго каламутнае мінулае як спецыяльнага агента і прамысловага шпіёна адраджаецца. == У ролях == * [[Фэй Данаўэй]] — ''Джыл'' * Фрэнк Ланджэла — ''Філіп'' * [[Марыс Ранэ]] — ''чалавек з арганізацыі'' * [[Барбара Паркінс]] — ''Сінція'' [[Катэгорыя:Фільмы 1971 года]] 18yl29z1hwxpwpt9fiag8lvb354e1eb 5136071 5136070 2026-05-05T11:26:10Z Rymchonak 22863 5136071 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Дом пад дрэвамі»''' ({{lang-fr|La maison sous les arbres}}) — псіхалагічная драма, знятая паводле рамана Артура Кавана «Дзеці сышлі». Фільм быў паказаны па-за конкурснай праграмай на [[Канскі кінафестываль|Канскім кінафестывалі]] 1971 года. == Сюжэт == Джыл і Філіп — амерыканская сямейная пара з двума дзецьмі, якая жыве ў [[Парыж]]ы. У пары таксама ёсць загадкавая суседка, Сінція, якая праяўляе незвычайную цікавасць да іх спраў. Джыл расчаравана даведаецца, што яе муж-камп’ютаршчык раптам вырашае звольніцца з буйной прамысловай карпарацыі. Пры гэтым ён не жадае ставіць яе ў вядомасць аб прычынах прыняцця такога рашэння. Так ці інакш Джыл гатова змірыцца з гэтым, але калі іх дзяцей выкрадаюць невядомыя, у яе не застаецца іншага выйсця, акрамя як разабрацца, у якую гісторыю прымудрыўся патрапіць Філіп. Аднойчы, калі Джыл выйшла пагуляць з дзецьмі, яны зніклі. Муж і жонка звязваюцца з паліцыяй, але інспектар Шэмель, які ўзначальвае расследаванне, не ўпэўнены, ці сапраўды дзеці былі выкрадзеныя або пацярпелі ад іх маці-дзівачкі. Бацька сямейства з жахам усведамляе, што яго каламутнае мінулае як спецыяльнага агента і прамысловага шпіёна адраджаецца. == У ролях == * [[Фэй Данаўэй]] — ''Джыл'' * Фрэнк Ланджэла — ''Філіп'' * [[Марыс Ранэ]] — ''чалавек з арганізацыі'' * [[Барбара Паркінс]] — ''Сінція'' {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1971 года]] 28kejkqkmsvr83q710c30wpmnc4k28z 5136072 5136071 2026-05-05T11:26:38Z Rymchonak 22863 /* У ролях */ 5136072 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Дом пад дрэвамі»''' ({{lang-fr|La maison sous les arbres}}) — псіхалагічная драма, знятая паводле рамана Артура Кавана «Дзеці сышлі». Фільм быў паказаны па-за конкурснай праграмай на [[Канскі кінафестываль|Канскім кінафестывалі]] 1971 года. == Сюжэт == Джыл і Філіп — амерыканская сямейная пара з двума дзецьмі, якая жыве ў [[Парыж]]ы. У пары таксама ёсць загадкавая суседка, Сінція, якая праяўляе незвычайную цікавасць да іх спраў. Джыл расчаравана даведаецца, што яе муж-камп’ютаршчык раптам вырашае звольніцца з буйной прамысловай карпарацыі. Пры гэтым ён не жадае ставіць яе ў вядомасць аб прычынах прыняцця такога рашэння. Так ці інакш Джыл гатова змірыцца з гэтым, але калі іх дзяцей выкрадаюць невядомыя, у яе не застаецца іншага выйсця, акрамя як разабрацца, у якую гісторыю прымудрыўся патрапіць Філіп. Аднойчы, калі Джыл выйшла пагуляць з дзецьмі, яны зніклі. Муж і жонка звязваюцца з паліцыяй, але інспектар Шэмель, які ўзначальвае расследаванне, не ўпэўнены, ці сапраўды дзеці былі выкрадзеныя або пацярпелі ад іх маці-дзівачкі. Бацька сямейства з жахам усведамляе, што яго каламутнае мінулае як спецыяльнага агента і прамысловага шпіёна адраджаецца. == У ролях == * [[Фэй Данаўэй]] — ''Джыл'' * [[Фрэнк Ланджэла]] — ''Філіп'' * [[Марыс Ранэ]] — ''чалавек з арганізацыі'' * [[Барбара Паркінс]] — ''Сінція'' {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1971 года]] 10wbcv3dknv2hb5q1aoi419k9cpfxw7 0 807335 5136082 2026-05-05T11:50:33Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Свенбарг''' ({{lang-da|Svendborg}}) — горад у [[Данія|Даніі]] на востраве [[Фюн]], адміністрацыйны цэнтр [[Свенбарг (камуна)|камуны Свенбарг]]. Упершыню гэтыя месцы згадваюцца ў грамаце Вальдэмара Пераможнага ад 1219 года, дзе гаворыцца пра ўмацаванні «Свінеберга...» 5136082 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Свенбарг''' ({{lang-da|Svendborg}}) — горад у [[Данія|Даніі]] на востраве [[Фюн]], адміністрацыйны цэнтр [[Свенбарг (камуна)|камуны Свенбарг]]. Упершыню гэтыя месцы згадваюцца ў грамаце Вальдэмара Пераможнага ад 1219 года, дзе гаворыцца пра ўмацаванні «Свінеберга» (дац. Swinæburgh). У 1236 годзе тут быў заснаваны кляштар францысканцаў. У 1253 годзе кароль Крыстафер I дараваў Свенбаргу права праводзіць кірмашы. У 1933 годзе сюды пераехаў высланы з Германіі пісьменнік [[Бертальд Брэхт]]. [[Катэгорыя:Гарады Даніі]] r11uhx5xahl3kf9twkwutxx3c3u0rdc 5136083 5136082 2026-05-05T11:52:03Z Rymchonak 22863 5136083 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Свенбарг''' ({{lang-da|Svendborg}}) — горад у [[Данія|Даніі]] на востраве [[Фюн]], адміністрацыйны цэнтр [[Свенбарг (камуна)|камуны Свенбарг]]. Упершыню гэтыя месцы згадваюцца ў грамаце Вальдэмара Пераможнага ад 1219 года, дзе гаворыцца пра ўмацаванні «Свінеберга» (дац. Swinæburgh). У 1236 годзе тут быў заснаваны кляштар францысканцаў. У 1253 годзе кароль Крыстафер I дараваў Свенбаргу права праводзіць кірмашы. У 1933 годзе сюды пераехаў высланы з Германіі пісьменнік [[Бертальд Брэхт]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Даніі]] sqhw900r007vc71ja2cqkdsc58z339b 0 807336 5136084 2026-05-05T11:55:09Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Фобарг''' ({{lang-da|Faaborg, Fåborg}}) — горад у [[Данія|Даніі]] на паўднёвым беразе вострава [[Фюн]]. Уваходзіць у муніцыпалітэт [[Фобарг-Мітфюн]] (рэгіён [[Паўднёвая Данія]]). Першы раз Фобарг згадваецца ў дакуменце, які знаходзіцца ў бібліятэцы Нацыянальныя арх...» 5136084 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Фобарг''' ({{lang-da|Faaborg, Fåborg}}) — горад у [[Данія|Даніі]] на паўднёвым беразе вострава [[Фюн]]. Уваходзіць у муніцыпалітэт [[Фобарг-Мітфюн]] (рэгіён [[Паўднёвая Данія]]). Першы раз Фобарг згадваецца ў дакуменце, які знаходзіцца ў бібліятэцы Нацыянальныя архівы ў Парыжы, датуецца 25 чэрвеня 1229 года. [[Катэгорыя:Гарады Даніі]] bnzra9vst5ifbv2zl8tzaew5lvv4tle 5136085 5136084 2026-05-05T11:56:20Z Rymchonak 22863 5136085 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Фобарг''' ({{lang-da|Faaborg, Fåborg}}) — горад у [[Данія|Даніі]] на паўднёвым беразе вострава [[Фюн]]. Уваходзіць у муніцыпалітэт [[Фобарг-Мітфюн]] (рэгіён [[Паўднёвая Данія]]). Першы раз Фобарг згадваецца ў дакуменце, які знаходзіцца ў бібліятэцы Нацыянальныя архівы ў Парыжы, датуецца 25 чэрвеня 1229 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Даніі]] 7dsp97r2klc7ukurjlsq4ji1xe9ndwy 0 807337 5136087 2026-05-05T11:56:48Z Rymchonak 22863 Rymchonak перанёс старонку [[Фобарг-Мітфюн (камуна)]] у [[Фобарг-Мітфюн]] 5136087 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Фобарг-Мітфюн]] cwo501fn394ciy4b9dxuiospx8eoe01